Species Action Plan 2017-2022: (Erodium hendrikii)

T.C. ORMAN ve SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI DOĞA KORUMA ve MĠLLĠ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GÜDÜK ĠĞNELĠK (Erodium hendrikii) TÜR EYLEM PLANI Aralık 2016 XII. Bölge Müdürlüğü – GümüĢhane ġube Müdürlüğü GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI, Aralık 2016 © 2016, T.C. ORMAN ve SU İŞLERİ BAKANLIĞI Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Beştepe Mah. AlparslanTürkeş Cad. No: 71 Yenimahalle/Ankara PK: 06510 Telefon: 0312 207 5000 www.milliparklar.gov.tr Bu eylem planının tüm yayın hakları Orman ve Su İşleri Bakanlığı’na aittir. Hazırlayanlar/Proje Ekibi: Uzm. Biyolog Kemal Vehbi İMAMOĞLU Dr. Özcan ŞİMŞEK Katkı ve Destek Verenler: Orman ve Su İşleri Bakanlığı XII. Bölge Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı XII. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane Şube Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı XII. Bölge Müdürlüğü Trabzon Şube Müdürlüğü Kapak Fotoğrafı: Dr. Özcan ŞİMŞEK Firma: Ekonorm Çevre İş Sağlığı Güv. Ölçüm Hizm. Müh. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 2 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ŞEKİLLER DİZİNİ ........................................................... 3 TABLOLAR DİZİNİ ........................................................ 4 ÖNSÖZ ..................................................................... 5 TEŞEKKÜR ................................................................... 7 KISALTMALAR ............................................................ 8 1. GİRİŞ ................................................................. 10 1.1. Projenin Konusu ............................................... 14 1.2. Projenin Gerekçesi ............................................ 14 1.3. Projenin Temel Hedefleri .................................. 15 1.4. Proje Alanı........................................................ 16 2. TÜR HAKKINDA GENEL BİLGİLER........................ 18 2.1. Türün Biyolojisi ................................................. 19 2.2. Türün Yaşam Döngüsü ...................................... 24 2.3. Yaşam Alanı Gereksinimleri .............................. 26 3. DÜNYADAKİ DURUMU ...................................... 28 4. İLGİLİ SÖZLEŞMELER VE YÖNETMELİKLER .......... 28 4.1. IUCN Kategorisi ve Tehdit Durumu ................... 29 5. TÜRKİYE’DEKİ DURUMU ................................... 31 5.1. Dağılış Alanı ...................................................... 31 6. TEHDİTLER VE SINIRLAYICI FAKTÖRLER ............. 35 7. EYLEM PLANI ..................................................... 37 7.1. Faaliyetlerin Önceliklendirilmesi ....................... 37 7.2. Faaliyet Tabloları .............................................. 41 8. KAYNAKÇA ........................................................ 56 İÇİNDEKİLER GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 3 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1 Kayalık Yamaçlarda Yayılış Gösteren Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) .............. 13 Şekil 2 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) ......................................................................... 16 Şekil 3 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) yer Bulduru Haritası ........................................ 17 Şekil 4 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) ......................................................................... 23 Şekil 5 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Yaprakları ........................................................ 24 Şekil 6 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Çiçeği (Üstte) Ve Meyveleri (Altta) ................ 25 Şekil 7 Türün Yayılış Gösterdiği Örnek Habitat Tipi .......................................................... 26 Şekil 8 Türün yayılış Gösterdiği Örnek Habitat Tipi .......................................................... 27 Şekil 9 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Tür Eylem Planının Hazırlanması Projesi Kapsamında Tespit Edilen Lokalitelerin Uydu Görüntüsü ..................................... 32 Şekil 10 Arazi Çalışmalarından Kareler ............................................................................... 33 Şekil 11 Türün Yayılış Gösterdiği Lokalitelerden Örnekler .................................................. 34 GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 4 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1 Erodium Cinsine Ait Türkiye'de Yayılış Gösteren Taksonlar .................................. 21 Tablo 2 Türlerin IUCN Kategorilerine Göre Tehlike Durumlarının Belirlenmesinde Kullanılan Ölçütler ................................................................................................. 30 Tablo 3 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Türünün Tespit Edildiği Lokaliteler Ve Birey Sayıları ................................................................................................................... 32 Tablo 4 Türü Tehdit Eden Unsurlar (Tehdit Analizi) ........................................................... 36 Tablo 5 Güdük İğnelik (Erodium hendrikii) Eylem Planı Uygulama Tablosu (2017-2022) .. 38 GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 5 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÖNSÖZ Türkiye, ayrıcalıklı coğrafi konumundan dolayı üç farklı iklim tipinin ve bu iklim tiplerinin etkisiyle üç ana bitki coğrafyası bölgesinin bir arada gözlendiği nadir ülkelerden biridir. Bu sebeple, Avrupa-Sibirya orman ekosistemi, Akdeniz maki ekosistemi ve İran-Turan step ekosisteminin elemanlarını karışık olarak barındırmaktadır. Bu kadar dar ölçekte üç farklı bitki coğrafyasının özelliklerini taşıması nedeniyle tür çeşitliliği de çok yüksektir. Ülkemiz bitki türleri bakımından Avrupa kıtasıyla karşılaştırılacak düzeydedir. Hayvan türleri bakımından da Avrupa’dan arboreal, Asya’dan step ve Afrika’dan çöl türlerini bir arada barındırmaktadır. Avrupa’daki 100 sıcak noktadan 9’unu içerisinde barındıran ülkemizde endemizm oranı da % 30 seviyelerindedir. Ana ekosistem tiplerinden birçoğunun görüldüğü ülkemizde, dört mevsim bir arada yaşanabilmektedir. Akdeniz’in kıyılarından Karadeniz kıyılarına kadar, eşsiz güzellikte kanyonlar ve derin vadiler, geniş çayırlar ve yaylalar, verimli tarım arazileri, sarp kayalıklar ve milyonlarca yılda ortaya çıkan jeolojik oluşumlar seyrine doyulmaz ve benzerine az rastlanır bir peyzaj güzelliği sunarken, biyolojik zenginliğimizin bu kadar yüksek olmasının da temel sebebini oluşturmaktadır. Bugün dünyadaki 8 ana gen merkezinden bir tanesi olan Anadolu toprakları, tarımda kullanılan mercimek, nohut, buğday, şeftali, badem ve fıstık gibi türlerin anavatanı olmasının yanı sıra, ilaç sanayi ve kozmetikte kullanılan pek çok yabani bitki türüne de ev sahipliği yapmaktadır. Ormancılık, tarım ve hayvancılık faaliyetleri ülkemiz ekonomisinin bel kemiğini oluşturan faaliyetler olduğu gibi, biyolojik çeşitliliğimizin de vazgeçilmezlerindendir. Ülkemizin gerek ekonomik gerekse sosyal alanda daha iyi yaşama koşullarına sahip olması, bu kaynakların belirlenmesi, korunması ve akılcı bir şekilde değerlendirilmesi ile mümkün olabilecektir. Yerleşik hayata geçen insanların kullanımına ve dolayısıyla doğal kaynak tüketimine on binlerce yıldır maruz kalmış Türkiye topraklarında biyolojik çeşitliliğin hala bu denli zengin seviyede olması, aslında kültürel olarak doğaya saygılı bir anlayışın bu topraklarda hüküm sürdüğünün göstergesidir. Türkiye, genç nüfusa sahip ve nüfusu artmakta olan bir ülkedir. Nüfus artışının yanı sıra, son yıllarda ekonomik anlamda hızlı bir büyüme trendi de yakalamıştır. Ancak iki durumun beraberinde getirdiği bir takım dezavantajlar da olmaktadır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 6 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Artan nüfus, enerji ihtiyacını da daha üst seviyelere taşırken, sosyo-ekonomik gruplar arasında gelir dağılımındaki dengesizlik, düşük gelirli kesimi zorlamakta ve doğal kaynakların aşırı ve kontrolsüz tüketimine neden olmaktadır. Bunun yanı sıra kar amaçlı kuruluşların, karlarını maksimize edebilmek amacıyla doğal kaynakları dikkate almadan yaptıkları yatırımlar da bu kaynaklar üzerinde aşırı bir baskı oluşturmaktadır. Bu da, sağlıklı ekosistemlerin üretkenliğini azaltmakta, ekolojik, ekonomik ve sosyal sorunları arttırmakta, tür çeşitliliğinin azalmasına sebep olmaktadır. Türkiye sahip olduğu biyolojik kaynakların değerinin bilincinde olarak, biyolojik çeşitliliğin korunması ve devamlılığının sağlanarak insanlık yararına kullanılması adına yürütülen uluslararası süreçlerin yakın takipçisidir ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak için koruma-kullanma dengesini gözeten bir politika çizmiştir. Bu politikanın uygulanabilirliği, tüm kamu kuruluşlarının, özel sektörün, üniversitelerin ve sivil toplum örgütlerinin iş birliği ile çalışmasına bağlıdır. Biyolojik çeşitliliğin öneminin ve değerinin farkında olan her vatandaşın, bu bilinci toplumun her kesimine yaymak için sarf edeceği çaba, Türkiye’ye daha iyi bir gelecek kurma yolunda atılmış bir adımdır. Bakanlığımız Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü bünyesinde yürütülen biyolojik çeşitliliği koruma faaliyetlerinden bir tanesi de tür koruma eylem stratejilerinin geliştirilmesidir. 2016 yılı içerisinde 12 tür için “Tür Koruma Eylem Planı Projesi” yapılması öngörülmüştür. Bu türlerden biri de Gümüşhane İli’nde yayılış gösteren ve lokal endemik bir tür olan Güdük iğnelik (Erodium hendrikii)’dir. Hazırlanmış olan bu planın, paydaş kurum ve kuruluşlar ile halkımızın desteği sayesinde sağlıklı bir şekilde yürütülmesini temenni ederim. Mustafa BULUT XII. Bölge Müdürü GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 7 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEŞEKKÜR Gümüşhane İli Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Tür Eylem Planı Hazırlanması Projesi, üzerinde hassasiyetle durulması gereken birçok ayrıntının dikkatle ele alındığı; başarıyla yürütülmüş ve tamamlanmış bir proje olmuştur. Öncelikle, projenin yazımı ve yürütülmesi süreçlerinin tamamında emeği geçen proje Proje Danışmanı Uzm. Biyolog Kemal Vehbi İMAMOĞLU’na, Ekonorm Mühendislik bünyesinde görev alan proje Botanik Uzmanı Dr. Özcan ŞİMŞEK’e, Biyolog Pınar KIRCIOĞLU’na ve Uzm. Biyolog Şirin Bahar CAN’a, Orman ve Su İşleri Bakanlığı XII. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane Şube Müdürlüğü Kurum personeli Nurten LERMİOĞLU ve Haydar TEKİN’e, Orman ve Su İşleri Bakanlığı Gümüşhane Şube Müdürü İlbeyi AYDIN’a ve projenin sağlıklı yürütülmesi için her türlü desteği sağlayan XII. Bölge Müdürü Mustafa BULUT’a teşekkürlerimi sunarım. Fethi Oytun GÜRSOY Şirket Müdürü GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 8 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KISALTMALAR BM Birleşmiş Milletler CBS Coğrafi Bilgi Sistemleri ECP/GR European Cooperative Programme for Plant Genetic Resources (Bitki Genetik Kaynakları Avrupa İşbirliği Programı) EUFORGEN European Forest Genetic Resources Programme (Avrupa Orman Genetik Kaynakları Programı) EUNIS Avrupa Birliği Doğa Bilgi Sistemi FAO Food and Agriculture Organization of United Nations (Birleşmiş Milletler Çevre Programı) GPS Küresel yer belirleme cihazı ICARDA International Center for Agricultural Research In The Dry Area (Uluslararası Kurak Alanlarda Tarımsal Araştırma Merkezi) IPGRI International Plant Genetic Resources Institude (Uluslararası Bitki Genetik Kaynakları Enstitüsü) IUCN International Union for Conservation of Nature (Uluslararası Doğa Koruma Birliği) EX Extinct (Nesli Tükenmiş) EW Extinct in the Wild (Yaban Hayatında Nesli Tükenmiş) CR Critically Endangered (Kritik Seviyede Tehdit Altında) EN Endangered (Tehdit Altında) VU Vulnerable (Zarar görebilir-Hassas) NT Near Threatened (Neredeyse Tehdit Altında) LC Least Concern (Az Endişe Verici) DD Data deficient (Yetersiz Veri) NE Not Evaluated (Değerlendirilmemiş) UNEP United Nations Environment Programme (Birleşmiş Milletler Çevre Programı) No Numara m Metre cm Santimetre m 2 Metrekare mm Milimetre kg Kilogram sn Saniye vb. Ve benzeri sp. Species (Tür) subsp. Subspecies (Alt tür) ark. Arkadaşları GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 9 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 10 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 1. GİRİŞ Günümüzde doğanın insanlar tarafından kendi amaçları doğrultusunda bilinçsizce kullanılması sonucunda, canlılar ve bu canlıların yaşam alanları olan habitatlar üzerinde yoğun bir baskı meydana gelmektedir. 1980’lerden itibaren türlerin, genlerin, ekosistem ve ekosistem islevlerinin çesitliliğini de içine alan biyolojik çesitlilik kavramı belli bir sosyal, ekonomik ve kültürel bağlam içinde gelişmeye başlamıştır. Zaman içinde modern biyoteknolojinin, gen kaynaklarını kullanarak insanlığa daha fazla fayda sağlamayı amaçlaması biyolojik çesitliliğin ve onun bileşenlerinin sunduğu besin, ilaç, enerji, hammadde gibi faydaları maksimize ederek, değerini artırmıştır. İnsanın, ilaç, gıda, enerji gibi temel gereksinimleri yanında güzel bir manzara, yeşil orman, değisik bitki ve hayvan türlerini gözlemleme, temiz hava gibi ruhsal ve duygusal gereksinimlerini karşılamada ve bu gereksinimlerinin sürekliliğinin saglanmasında biyolojik çeşitlilik önemli bir meta unsuru olup, önem derecesi ve ağırlığı kişiden kişiye değişse de, iktisadi açıdan bir değer ifade eder. Söz konusu kaynaklar açısından “değer”, bir mal veya hizmete atfedilen nisbi önem olarak ifade edilebilir. Biyolojik çesitliliğin değerlendirilmesi, mikro düzeyde bir taraftan biyolojik çesitliliğin yapısı ve işleyişi konusunda bilgi sağlarken, diğer taraftan da biyolojik çeşitliliğin insan refahının yükseltilmesi sürecinde oynadığı karmaşık rolün ortaya çıkartılmasında önemli katkı sağlar. Makro düzeyde değerlendirme ise, biyolojik çesitliliğin insan faaliyetleri sonucu ortaya çıkan değişiminin, insanın ve doğal çevrenin bütünlüğünü nasıl etkilediğini izlememize olanak sağlayarak, insan refahı ve sürdürülebilirlik konusunda göstergeler oluşturmamızı kolaylaştırır (Freeman, 2003; Demir, A., 2009). 1970’li yıllarda başlayan çevresel hareket, biyolojik kaynaklara bakış açısını da değiştirmiştir. Bu döneme kadar tükenmez mal olarak algılanan biyolojik kaynakların iktisadi olarak kıt kaynaklar olduğunun anlaşılması üzerine, bu kaynakların korunması ve sürdürülebilir kullanımı gündeme gelmiştir. Biyosferin ve insan yaşamının sürekliliğinin garantisi olan biyolojik çesitliğin ekonomik politikalara dahil edilerek sürdürülebilir kullanımının GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 11 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ sağlanmasına yönelik önlemler alınmaya başlanmıstır. Alınan koruma önlemlerinin başarılı olabilmesinin önemli bir koşulu ise, biyolojik çesitliliğin ve biyolojik çesitlilikte olası kayıpların ekonomik öneminin ve değerinin bilinmesiyle mümkündür. Biyolojik çeşitlilikte olası kayıplar, ekolojik süreçlerde olduğu gibi, ekonomik ve sosyokültürel süreçlerde de tamiri güç kayıplara yol açabilmektedir. Bu bağlamda, öncelikli olarak biyolojik çeşitliliğin sağladığı mal ve hizmetlerin belirlenmesi ve bu hizmetlerin ekolojik, ekonomik ve sosyokültürel süreçlerdeki olası değerinin ortaya konması gerekmektedir. Bu da ancak ekolojik süreçlerle ekonomik süreçlerin aynı çatı altında, sürdürülebilir ekonomik politikalar kapsamında birleştirilmesiyle mümkündür. Ancak bu durumda etkin politikalarla verimli kaynak kullanımı saglanabilir. Özellikle zengin biyolojik çesitliliğe sahip, gelişmekte olan ülkelerin kaynak kullanımında rasyonel tercihler yapmasında, biyolojik çesitliliğin sağladığı mal ve hizmetlerinin ekonomik öneminin ortaya konması gerekmektedir (Demir, A., 2009). Anadolu, insanlık tarihi boyunca bilinen en eski yerleşim yerlerinin başında gelmektedir ve 10.000 yıldan uzun bir süredir kullanılmaktadır. Şehirleşme ve iskân, büyük göçler, savaşlar, ormanların ve bozkırların tarımsal amaçlı kullanımı, yoğun otlatma, madencilik ve özellikle son yüzyılda sanayileşme ve ardından gelen geniş etkili çevre kirliliği gibi etkenler Anadolu’nun doğal yapısına geri dönüşü olmayan zararlar vermiştir (Çetik 1985). Bu zararlar habitat parçalanmalarına ve habitatların zamanla yok olmalarına sebep olmuştur. Anadolu’daki habitat zenginliği, içerdiği endemik türlerin de katkısıyla benzersiz bir yapı sergilemektedir. Ancak, habitatların küçük parçalara ayrılıp zamanla yok olması, endemik türlerin de tehlike altına girmesine sebep olmuştur. Türkiye’deki endemik türlerin yarısından fazlası, popülasyonlarındaki küçülmeler ve azalmalar nedeniyle neslini sürdürmekte zorlanan, yok olmanın eşiğindeki türlerdir (Ekim ve ark., 2000). Bu kayıplara ek olarak, son 50 yıl içerisinde biyolojik zenginliklerin Türkiye dışına yasal olmayan yollarla taşınması, aslen hükümranlık haklarına sahip olduğumuz nadir türlerimizin, ülkemiz biyolojik çeşitliliğinden neredeyse silinecek duruma gelmesine sebep olmuştur. Bu nedenle, ülkemizde yaşayan canlı türlerinin tespit edilmesi, yaşam alanlarının belirlenmesi, bu alanlar üzerindeki antropojenik baskıların miminize edilerek bu türlerin ve habitatların koruma altına alınması büyük önem arz etmektedir. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 12 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Yaşamın temel kaynağı olan doğayı ve onun zenginliklerini korumak ve sürdürmek tüm insanların ortak görevidir. Hızla kalkınmakta olan dünyada, karmaşık ekolojik süreçler konusundaki bilimsel gelişmeler çok ileri düzeyde olmasa bile, sürdürülebilirliğe geçiş için biyolojik türlerin ve bu türlerin ekosistemlerinin korunması vazgeçilmez bir koşuldur. Doğal kaynakların korunması ve devamlılığının sağlanması, 21. yüzyılda insanlığın en önemli sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. Dünya nüfusundaki hızlı artışa karşın, doğal kaynakların hızla tüketilmesi, düzenli yerleşim alanlarının daralması, çevre kirliliği ile ilgili problemler ülkeleri ortak çözüm arama yolunda giderek daha sıkı bir işbirliğine yöneltmektedir. Çevrenin, doğal ve kültürel kaynakların korunması amacıyla yapılan çalışmalar uluslararası sözleşme ve antlaşmalarla hukuki bir zeminde ve bilimsel araştırmaların ışığında yürütülmektedir. Bu bağlamda, ülkemiz özellikle son otuz yıl içerisinde biyoçeşitliliğin korunması amacıyla birçok uluslararası sözleşmeye taraf olmuştur. Bu uluslararası sözleşmeler, ulusal mevzuatımızın da yeniden yapılanmasına fırsat oluşturmuş, ülkemizde biyolojik çeşitliliğin korunması yolunda önemli adımlar atılmaya başlanmıştır. Bu alandaki mihenk taşlarından biri, 2013 yılında Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından başlatılan “Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi”dir. Bu proje ile, Türkiye’nin 81 ilinin karasal ve iç su ekosistemleri biyolojik çeşitlilik envanterleri çıkarılmakta; bu sayede ülkemizin sahip olduğu biyolojik çeşitliliğinin ortaya konulması, korunması, izlenmesi ve gelecek nesillere aktarımı için alınması gereken önlemler ve tedbirlerin belirlenmesi hedeflenmektedir. Bununla birlikte, 2014 yılında Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen Nesli Tehlike Altındaki Türlerin Korunması Stratejisi Eylem Planı Çalıştayı’nda Türkiye’de bulunan 200-250 arası bitki ve hayvan türünün varlıklarını sürdürebilmesi için özel koruma tedbirlerine ihtiyaç olduğu belirlenmiştir. Genel Müdürlüğümüz, 2023 yılına kadar bu türlerden en az 100’ü için eylem planı hazırlayarak özel koruma tedbirlerini uygulamayı hedeflemektedir. 2016 yılı içerisinde 12 tür için "Tür Koruma Eylem Planı Projesi” yapılmıştır. Bu türlerden biri de Gümüşhane İli’nde yayılış gösteren ve lokal endemik bir tür olan Güdük iğnelik (Erodium hendrikii)’dir. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 13 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Proje kapsamında, türün il çapında muhtemel yayılış alanlarının taranması, varsa yeni lokalitelerin belirlenmesi, türün yayılış gösterdiği alanlardaki durumunun belirlenmesi, popülasyonu hakkındaki verilerin derlenmesi ve yeni bilgilerin eklenmesi, karşı karşıya olduğu tehditlerin saptanması ve korunması için gerekli tedbirlerin alınması amaçlanmıştır. Bu bağlamda, kapsamlı literatür ve arazi çalışmaları gerçekleştirilmiş; türün ve yaşadığı habitatların korunması ve sürdürülebilirliğin sağlanması için ilgi gruplarının biraraya gelmesi amacıyla çalıştaylar düzenlenmiş ve nihayetinde tür eylem planı oluşturulmuştur. Şekil 1 Kayalık Yamaçlarda Yayılış Gösteren Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 14 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 1.1. Projenin Konusu Güdük iğnelik (Erodium hendrikii), Geraniaceae familyasının Erodium cinsine ait bir taksondur. Bilim camiasına 1994 yılında Prof. Dr. Kerim ALPINAR tarafından tanıtılmıştır. Bitkinin tespit edildiği alan, Avrupa-Sibirya Fitocoğrafik Bölgesi’nde ve Türkiye Florası’nda kullanılan Davis Kareleme Sistemi’ne göre A7 karesinde yer almaktadır ve lokal endemik bir türdür. “Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Tür Eylem Planı Hazırlanması Projesi” kapsamında; nesli tehlike altında bulunan türün Gümüşhane İli’ndeki tüm yaşam alanlarının ve popülasyonlarının korunmasına temel olacak araştırmaların yapılması sağlanmıştır. 1.2. Projenin Gerekçesi Biyolojik zenginlik ya da biyolojik çeşitlilik, canlıların farklılığını ve değişkenliğini; birbirleriyle, içinde bulundukları karmaşık ekolojik yapılarla ve çevreleriyle etkileşimlerini ifade etmekte olup gen, tür, ekosistem ve ekosistem hizmetlerinde çeşitlilik olmak üzere dört farklı kategoride incelenmektedir. Bir ekosistem içindeki türlerin kompozisyonu; uzun süreli bir gelişimin sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Tür çeşitliliğinin korunması, biyoçeşitliliğin korunması açısından son derece önemlidir. Bir alandaki tür çeşitliliğinin korunmasındaki ilk aşama ise mevcut habitatın ve ekosistemin korunmasıdır. Zira ekosistem üzerinde etkili olan ve ekosistemin işleyişini sekteye uğratan gerek biyotik gerekse abiyotik her türlü faktör, tür çeşitliliğin azalması sonucunu doğurmaktadır. Güdük iğnelik (Erodium hendrikii), ekolojik toleransının düşük olması nedeniyle, çok dar yayılış gösteren lokal endemik bir türdür. Popülasyonları dar bir alanda sıkışıp kalan bu tür, habitat ve ekosistemde meydana gelecek değişimlere karşı daha duyarlı olup, her an yok olma tehlikesi altındadır. Gümüşhane İli sınırlarında türün yayılış gösterdiği alanların saptanması, türün popülasyon özelliklerinin ve birey sayılarının belirlenmesi, türü ve yaşam alanlarını tehdit eden faktörlerin ortaya konması ve türü tehdit eden unsurların bertarafına yönelik tedbirlerin belirlenmesi, türün korunabilmesi ve neslinin devamının sağlanmasında GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 15 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ hayati öneme sahiptir. Bununla birlikte, tür hakkında farkındalık oluşturulması ve koruma faaliyetlerinde ilgili kurum ve kuruluşlar ile halk arasında işbirliğinin sağlanması da temel bir zorunluluktur. Biyolojik çeşitliliğin yoğun veya hassas olduğu bölgelerde yaşayan insanlar için ulusal düzeyde kabul edilmiş kalkınma politikalarının tümleşik bir parçası olarak benimsenmiş özel planlama modellerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu modeller ancak koruma-kalkınma ikilemi eksenin ne kadar sürdürülebilir olarak belirlenebileceği ile de ilgilidir. Edinilen deneyimler, koruma alanlarında hassas zonları da kapsayan korunacak ve kullanılacak alanların derecelendirilerek ayrılması, kullanım alanlarında doğrudan o bölgede yaşayanlar için alternatif gelir kaynaklarının oluşturulması ve bu süreçlerin katılımcı bir eylem tarzında hayata geçirilmesinin bu sürecin en önemli bileşenleri olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, doğa koruma konusunda taraf olduğumuz uluslararası sözleşmeler, ulusal mevzuatımız ve kalkınma hedeflerimiz doğrultusunda oluşturulan stratejik planlar gereği, Türkiye çapında biyolojik çeşitliliğin korunması alanında yürütülen projelerin bir parçası olarak, Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türü için bir koruma eylem planının hazırlanması zorunlu hale gelmiştir. 1.3. Projenin Temel Hedefleri Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Tür Eylem Planı Hazırlanması Projesi’nin temel hedefi; türün yaşam alanlarının korunması ve uzun vadede neslinin devamlılığının sağlanması için yapılacak çalışmalara rehberlik edecek bir planının hazırlanmasıdır. Proje kapsamında; türün yayılış gösterdiği alanların saptanması, türün populasyon özelliklerinin ve birey sayılarının belirlenmesi, türü ve yaşam alanlarını tehdit eden faktörlerin ortaya konması ve böylece türü tehdit eden unsurların ortadan kaldırılmasına yönelik tedbirlerin belirlenmesi hedeflenmiştir. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 16 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 1.4. Proje Alanı Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türü, Gümüşhane Merkez İlçesi’ne bağlı Akocak Köyü ve Yağmurdere Köyü Mevkii’nde yayılış göstermektedir. Bu alan, Avrupa-Sibirya Fitocoğrafik Bölgesi’nde ve Türkiye Florası’nda kullanılan Davis Kareleme Sistemi’ne göre A7 karesinde yer almaktadır. Lokal endemik bir tür olan Güdük iğnelik (Erodium hendrikii), 1950 metre yüksekliğe kadar açık alanlarda yetişmektedir. Bununla birlikte, 2009 ve 2010 yıllarında Trabzon’da yürütülen çalışmalarda türe Çaykara’da da rastlandığı bildirilmiştir. “Güdük iğnelik (Erodium hendrikii), Tür Eylem Planı Hazırlanması Projesi” kapsamında, lokal endemik olan ve nesli tehlike altında bulunan türün Gümüşhane İli’ndeki tüm bilinen ve olası yaşam alanları araştırılmıştır. Şekil 2 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 17 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 18 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 3 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Yer Bulduru Haritası 2. TÜR HAKKINDA GENEL BİLGİLER Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) ilk olarak 1989 yılında İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kerim ALPINAR tarafından Gümüşhane Yağmurdere’den toplanmıştır. Yapılan araştırmalara göre bilimsel kaynaklarda bu bitkiye dair herhangi bir bulguya rastlanamayınca yeni bir tür olduğuna kanaat getirilmiş ve yine aynı bilim insanı tarafından 1994 yılında ilk kez bilim dünyasına tanıtılmıştır (Alpınar, 1994). Bu yayında yalnızca Gümüşhane Yağmurdere Köyü’nden bilinen az sayıda bireyden oluşan küçük bir populasyondan bahsedilmiştir. 1998 yılında ise Prof. Dr. Salih TERZİOĞLU Trabzon Çaykara Uzungöl civarında yaptığı flora ve vejetasyon çalışmasında türe rastlamıştır (Terzioğlu, 1998). 2006 yılında Prof. Dr. Aydın TÜFEKÇİOĞLU’nun yaptığı bir çalışmada türün Gümüşhane’de olduğu teyit edilmiştir (Tüfekçioğlu ve ark, 2006). GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 19 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2.1. Türün Biyolojisi Sistematik Sınıflandırma Alem : Plantae Şube : Spermatophyta Sınıf : Angiospermae/ Magnoliopsida Altsınıf : Rosidae Takım : Geraniales Familya : Geraniaceae Cins : Erodium Tür : Erodium hendrikii Alpınar Geraniaceae (Turnagagasıgiller) Familyası: Bir, iki ya da çok yıllık, ılıman ve subtropikal bölgelerde yetişen ot, geofit veya yarıçalı, nadiren ağaçlardır. Gövde bazen sukkulent (Sarcocaulen cinsinde) ve genellikle tüylüdür. Yaprakları karşılıklı ya da almaşık, loblu ya da parçalı, pinnat, peltat (kalkansı), stipüllü, petiolattır. Çiçekler terminal, aksiller, simoz, yalancı simoz ya da spika, nadiren tek çiçekli, hipogin, hermafrodit, aktinomorf, nadiren zigomorf, heteroklamideiktir. K5 C5 A5+5+5 G(5) . Sepaller kalıcı (persistent), serbest ya da bileşik, imbrikat ya da nadiren valvattır. Andrekeum tabanları genellikle bileşik, bazen dış daire staminod, obdiplostaminoddır. Anterler 2 gözlü (loculer) ve boylamasına açılımaktadır. Genellikle böceklerle tozlaşmasına karşın kendine tozlaşma da görülmektedir. Nektaryumlar çoğunlukla stamenlerin tabanında bulunmaktadır. Ginekeum tepede 5 stigmaya ayrılmış, gagamsı tek stilüslüdur. Üst durumlu ovaryumlar 3-5 bileşik karpellidir. Tek bileşik pistillidir. Zikzaklı mikropillere sahip olan 1-2 anatrop ya da kampilotrop tohum taslakları taşımaktadır. Tohum taslaklarından birisi köreldiğinden her merikarp tek tohum bulundurmaktadır. Meyve şizokarpik, nadiren Viviania cinsinde olduğu gibi kapsül şeklindedir. Meyve merikarpları olgunlukta ortadaki merkezi bir sütundan (gaga) higroskopik bir şekilde ayrılmaktadır. Tohumlar kıvrık embriyoludur. Endosperma çok az ya da yoktur. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 20 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Arktikle subantartik arasında geniş bir yayılışa sahip olan familya dünyada 6 cinse bağlı 800 kadar tür içermektedir. Türkiye’de 4 cinse bağlı 74 türle temsil edilmektedir. Bazı türleri parfümeride ve tıpta kullanılmaktadır. Güzel çiçekli türlerin kültürü de yapılmaktadır (Deniz, 2011). Erodium Cinsi: Çok yıllık, iki yıllık veya tek yıllık otsu bitkilerdir. Taban ve gövde yaprakları (eğer gövde varsa) eninden daha uzun, pinnat loblu veya disekt, çiçekler aktinomorf veya zigomorf korolla şeklindedir. Brakte umbellaları içinde doğar ve bazen 1-2 çiçeğe kadar indirgenmiş durumdadır. Stamenleri 5 adet antisepal, antisepalos staminodlar 5 adet şeklindedir. 5 adet nektar bezleri vardır. Ovaryum 5 lobludur ve uç kısmında uzun bir stilus bulunur. Meyve, uzun gagalı stilusun en dış kısmı genellikle merikarplara bağlanmış ve aşağıda yay şeklinde birbirine sarılmış 5 tane uzun çıkıntıdan oluşmuş durumdadır. Diken şeklinde çıkıntıları vardır ve bunlar nadiren dökülür. Merikarplar taban kısmında 1 veya daha fazla kanalcık ihtiva eden 2 apical çukurcuk oluşturur (Davis, 1967). Erodium cinsi, halk arasında turnagagasıgiller olarak bilinen Geraniaceae familyasına ait altı cinsten biridir (Takhtajan 1997; Aldasoro ve ark., 2002; Fiz ve ark., 2006) ve tüm kıtalarda yayılış gösteren 74 tür ile temsil edilmektedir (Fiz ve ark., 2006). Amerika’da bir, Güney Amerika’da bir, Avusturalya’da beş ve Asya’da dört tür yayılış gösterirken, Akdeniz Bölgesi çeşitliliğin en büyük merkezi olarak 63 türe sahiptir (Knuth 1912, El Hadidi ve ark., 1984, Guittonneau 1990; Messing ve Byrne 1998; Fiz ve ark., 2006). Türkiye ise 22 tür ve dokuz tür altı takson olmak üzere 31 taksona ev sahipliği yapmakta olup bunların 16’sı endemiktir (Güner ve ark., 2012). Endemik olan taksonların çoğu da Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı’na göre nesli tehlike altında ya da nesilleri tehlikeye girmek üzere olan türlerdir. Bu bilgilerden yola çıkılarak, ülkemizin bu cins için türleşme yerlerinden biri olduğu düşünülebilir (Oskay ve E. Ş., 2015). Cinsin Türkiye’de varlığı bilinen taksonlarıyla ilgili listesi Tablo 1’de verilmektedir. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 21 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tablo 1 Erodium Cinsine Ait Türkiye'de Yayılış Gösteren Taksonlar No Türler Türkçe Adı Endemizm Bitki Coğrafyası Bölgesi 1 Erodium absinthoides WILLD. subsp. absinthoides WILLD. Yavşan iğneliği Endemik İr.-Tur. el. 2 Erodium absinthoides WILLD. subsp. armenum (TRAUTV.) DAVIS Kaya iğneliği Endemik İr.-Tur. el. 3 Erodium absinthoides WILLD. subsp. haradjianii (DAVIS) DAVIS Düldül iğneliği Endemik D. Akd. el. 4 Erodium absinthoides WILLD. subsp. latifolium (DAVIS) DAVIS Dadaş iğneliği Endemik Krd. el. 5 Erodium acaule (L.) BECHERER & THELL. Leylekgagası Endemik değil Akd. el. 6 Erodium amanum BOISS. & KOTSCHY Hatay iğneliği Endemik İr.-Tur. el. 7 Erodium aytacii Yıld. & Doğru-Koca Bey iğneliği Endemik İr.-Tur. el. 8 Erodium birandianum İLARSLAN & YURDAKOL Paşa iğneliği Endemik Krd. el. 9 Erodium botrys (CAV.) BERTOL. Köpekkişgini Endemik değil Akd. el. 10 Erodium cedrorum SCHOTT & KOTSCHY subsp. cedrorum SCHOTT & KOTSCHY Kaba iğnelik Endemik D. Akd. (Dağ) el. 11 Erodium cedrorum SCHOTT & KOTSCHY subsp. salmoneum (DAVIS ET ROBERTS) DAVIS Gül iğnelik Endemik D. Akd. (Dağ) el. 12 Erodium chium (BURM. FIL.) WILLD Ege iğneliği Endemik değil Akd. el. 13 Erodium ciconium (L.) L´HERIT. Kocakarıiğnesi Endemik değil 14 Erodium cicutarium (L.) L´HERIT subsp. bipinnatum (CAV.) TOURLET Ebeiğnesi Endemik değil 15 Erodium cicutarium (L.) L´HERIT. subsp. cicutarium (L.) L´HERIT. İğnelik Endemik değil 16 Erodium gaillardotii BOISS. Bozkır iğneliği Endemik değil İr.-Tur. el. 17 Erodium gruinum (L.) L´HERIT Kargadıdağı Endemik değil D. Akd. el. 18 Erodium hakkiaricum DAVIS Derzikinig Endemik İr.-Tur. el. 19 Erodium hendrikii ALPINAR Güdük iğnelik Endemik Krd. el. 20 Erodium hoefftianum C. A. MEYER Eşek iğneliği Endemik değil 21 Erodium laciniatum (CAV.) WILLD. subsp. laciniatum (CAV.) WILLD. Kıyı iğneliği Endemik D. Akd. el. 22 Erodium leucanthum DIAGN Leylekkakaçı Endemik D. Akd. el. 23 Erodium malacoides (L.) L´HERIT Dönbaba Endemik değil Akd. el. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 22 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ No Türler Türkçe Adı Endemizm Bitki Coğrafyası Bölgesi 24 Erodium micropetalum BOISS. & HAUSSKN. EX BOISS Kokar iğnelik Endemik D. Akd. (Dağ) el. 25 Erodium moschatum (L.) L´HERIT. Kulunca Endemik değil Akd. el. 26 Erodium olympicum GEMICI & LEBLEBICI Ulu iğnelik Endemik 27 Erodium oxyrrhynchum BIEB. Yaz iğneliği Endemik değil D. Akd. el. 28 Erodium pelargoniflorum BOISS. & HELDR. Has iğnelik Endemik D. Akd. el. 29 Erodium sibthorpianum BOISS. Çobaniğnesi Endemik 30 Erodium somanum PEŞMEN Soma iğneliği Endemik D. Akd. (Dağ) el. 31 Erodium trichomanefolium L´HERIT. Potot Endemik değil Erodium cinsinin sahip olduğu doğal tür sayısının çokluğuna karşın, doğrudan ekonomik amaçlı kullanılan türleri az sayıdadır. Bazı Erodium türlerinin kültürü yapılmış olup, park ve bahçelerde süs bitkisi olarak kullanılmaktadır. Bunlardan Erodium variabile, saksı ve bahçe yer örtücü çiçeği olarak kullanılır. Bazı Erodium türlerinin ise geleneksel tıpta dizanteri, yüksek ateş, yara ve solucan iltihaplarının tedavisinde kullanıldığı rapor edilmiştir (Lis Balchin, 1993;1994). Yine bazı türlerin jinekoloji alanında antihemorajik ilaç olarak kullanıldığı bildirilmiştir. Ellagitanin içeriğine sahip bu bitkilerin ağız iltihaplarına karşı antiseptik olduğu rapor edilmiştir (Klocke ve ark., 1986). Tüm bunlara ilave olarak, Erodium türlerine ait su ve metanol ekstraktları Herpes virüsüne Vaccinia virüsüne ve Miksovirüslere karşı antiviral etki göstermiştir (Zielinska-Janczylik ve ark., 1987). Bu ekstraktların hiçbirinin insan lökosit süspansiyonlarında interferonları tetiklemediği bulunmuştur. Bunun aksine metonol ekstraktlarının hücre kültürlerinde Newcastle hastalık virüsü ile interferon sentezi üzerine tetikleyici etkisi vardır (Zielinska-Janczylik ve ark., 1988). İmmünolojik testler bazı Erodium türlerinden elde edilen düşük konsantrasyondaki metanol ekstraktlarının in vitro ortamda insan gronülositlerinin serbest radikal aktivitesini inhibe ettiği bulunmuştur (Fecka ve ark., 1997). Bu sonuç, daha önce pek çok Erodium cinsinden elde edilen antioksidan özellik sonucu ile uyumludur. Ayrıca, Geraniaceae familyasında bulunan Erodium ve Geranium cinslerinin ishal tedavisinde de kullanıldığı rapor edilmiştir (Sroka ve ark., 1994). GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 23 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 4 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 24 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2.2. Türün Yaşam Döngüsü Erodium hendrikii türünün yaşam döngüsü hakkında çok fazla bilgi yoktur. Arazi gözlemlerine göre, baharda çiçeklenen bir türdür. Çiçekler genellikle temmuz-ağustos aylarında açar. Çiçekte iken gösterişli bir türdür. Çiçekte kalma süresi yaklaşık bir aydır. Ağustos-eylül aylarında meyveye geçen bitkiler nadiren bu ayda son sürgün çiçekleri açar. Yapılan arazi çalışmalarında ekim ayında da çiçekli bitkiye rastlanmıştır. Kasım ayında çiçek kalmaz, meyveler olgunlaşıp kurur ve hatta meyve kapakları açılır ve tohumlar dökülür. Geraniaceae (Turnagagasıgiller) familyasına üye taksonların polenlerini hayvanlar yoluyla yaydığı ve polinatör canlının ortamda varlığının tozlaşma açısından önemli olduğu bilinmektedir. Ancak, Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türünün tozlaştırıcısının hangi hayvan(lar) olduğu, varsa sadece bu türe özgü olup olmadığı bilinmemektedir. Yapılan arazi çalışmalarında tozlaştırıcılarla ilgili bir gözlem gerçekleşmemiştir. Bununla birlikte, bitkinin bir gagaya sahip olması, bu gaga üzerindeki meyvelerinin zamanla kıvrılarak gagadan ayrılması ve meyvenin tüylü yapıda olması sayesinde türün hayvanlara tutunarak dağılma özelliği göstermesi muhtemeldir. Şekil 5 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Yaprakları GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 25 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 6 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Çiçeği (Üstte) Ve Meyveleri (Altta) GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 26 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2.3. Yaşam Alanı Gereksinimleri (Türün Habitatı) Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türünün sadece Gümüşhane Merkez İlçesi’ne bağlı Akocak Köyü ve Yağmurdere Köyü Mevkii’nde tespit edilmesi, türün ekolojik toleransının oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Ayrıca lokal endemik olan bu türün belirli bir yükseklikte, sınırlı bir alanda tespit edilmesi, Erodium cinsinin diğer türlerinden çok farklı ekolojik ve fizyolojik özelliklere ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Yapılan arazi çalışmalarında daha çok taşlık, kayalık habitatlarda görülen bitki, bulunduğu alanda bitki kümesi şeklinde yer almaktadır. Yani bulunduğu alanda çok fazla dağılım göstermemekte olup, dar bir lokaliteye sahiptir. Doğrudan güneş alan yamaçları seven bu bitki türünün ağaç ve çalılık alanlarda yetişmediği ve mera-otlak alanlarında bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, bitkinin sulak alanları da tercih etmediği görülmüştür. Bitki çok yıllık ve otsu formda olduğundan bulunduğu alandaki toprak derinliği çok fazla değildir. Yetiştiği alanlar yerleşim birimlerinden uzak, yol mesafesine en az 100 - 150 m uzaklıkta ve dik yamaçlardır. Şekil 7 Türün Yayılış Gösterdiği Örnek Habitat Tipi GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 27 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 8 Türün Yayılış Gösterdiği Örnek Habitat Tipi Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türü, yayılış gösterdiği özellikle taşlık, kayalık habitatlarda, bu habitatlara özgü diğer bazı endemik türlerle birlikte bulunmaktadır. Bu türler de, küçük alanlarda az sayıda birey ve populasyonla bilinmeleri, mevcut tehdit ve faaliyetlerin etkisiyle nesillerinin tehdit altında olması gibi nedenlerle korunmaya muhtaçtırlar. Literatür verilerine göre Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) ile aynı habitta yayılış gösteren diğer bazı türler şunlardır: Kuşburnu (Rosa canina), Alıç (Crateagus azarolus), Böğürtlen (Rubus canescens), Sığır dili (Anchusa leptophyla), Engerek otu (Echium vulgare), Mavi çiçekli adaçayı (Salvia verticillata), Kekik (Origanum acutidens), Taş kekiği (Teucrium polium), Küçük çiçekli sinek otu (Marrubium parviflorum), Şahtereotu (Fumaria microcarpa), Çoban yastığı (Acantholiman caryopyllaceum), Pisik geveni (Acntholimon ulicinum), Sığırkuyruğu (Verbascum cheiranthifolium), Yabani fiğ (Vicia cracca), Kır Korungası (Onobrychis armena), Çubuksu sütleğen (Euphorbia virgata), Sakız geveni (Astragalus gummifer), Sarı taş yoncası GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 28 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (Melilotus officinalis), Al damkoruğu (Sedum sempervivoides), Çobanekmeği (Sempervivum armenum), Pelemir (Cephalaria gigantea), Yüksek pelemir (Cephalaria procera), Yakı otu (Epilobium angustifolium) (Çöçen ve ark.,2014). 3. DÜNYADAKİ DURUMU Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türünün yayılışıyla ilgili Gümüşhane ve Trabzon İli’ndeki kayıtlardan başka herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Dolayısıyla türün Türkiye’deki durumu aynı zamanda türün dünyadaki durumunu da yansıtmaktadır. 4. İLGİLİ SÖZLEŞMELER VE YÖNETMELİKLER Türkiye, Birleşmiş Milletler üyesi bir ülke olarak başta UNEP ve FAO olmak üzere BM’ye bağlı örgütlerin pek çoğuna ve bu örgütler bünyesinde oluşturulan Uluslararası Bitki Genetik Kaynakları Komisyonu gibi oluşumlara üyedir. Bunların dışında Uluslararası Bitki Genetik Kaynakları Enstitüsü (IPGRI, İtalya), Uluslararası Kurak Alanlarda Tarımsal Araştırma Merkezi (ICARDA), Uluslararası Orman Araştırma Birliği Organizasyonu (IUFRO) gibi diğer uluslararası kuruluşlara ve Avrupa Orman Genetik Kaynakları Programı (EUFORGEN), Bitki Genetik Kaynakları Avrupa İşbirliği Programı (ECP/GR) gibi bölgesel oluşumlara da katılmaktadır. Ayrıca Türkiye, yabani bitki ve hayvan varlığını ve bunların yaşama ortamlarını muhafaza etmek, özellikle birden fazla devletin işbirliğini gerektiren ortamların korunmasını sağlamak ve bu işbirliğini geliştirmek amacıyla Avrupa Konseyi tarafından İsviçre’nin Bern şehrinde 19.09.1979 tarihinde imzalanmış ve 1982 yılında yürürlüğe girmiş olan Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarının Korunması Sözleşmesi’ni (Bern Sözleşmesi) 9 Ocak 1984 tarihinde imzalamıştır. 22 Aralık 1996’da ise, onayladığı Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) ile canlıların varlıklarının sürdürebilir kılınmasına katkıda bulunmayı sürdürmektedir. Birleşmiş Milletler Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi, ülkeleri biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilir kullanımı, bozulmuş olan ekosistemlerin iyileştirilmesi ve tehdit altındaki GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 29 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ türlerin kazanılması için planlar ve programlar geliştirmekle yükümlü kılmaktadır. Bugüne kadar 193 ülkenin taraf olduğu Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi, Türkiye tarafından 5 Haziran 1992 tarihinde imzalanmış, 29 Ağustos 1996 tarihinde 4177 sayılı Kanun ile onaylanmış ve 14 Mayıs 1997 tarihinde ise yürürlüğe girmiştir. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi gereğince, ülkemizde biyolojik çeşitliliğin korunması amacıyla 2001 yılında “Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı” hazırlıklarına başlanmıştır. Günümüzde tüm süreçler Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nın koordinasyonunda yürütülmektedir. Türkiye’nin bu tip önemli kuruluşlarla iş birliği yapması veya canlıların korunmasına yönelik sözleşmeleri onaylaması, gerek uluslararası yükümlülükleri gerekse ulusal mevzuattan kaynaklanan sorumlulukları beraberinde getirmiştir. Ayrıca Türkiye, yok olduklarında bir daha üretimi yapılamayan, genetik bilgi bakımından diğer türlere katkı sağlayabilecek endemik türlerin çokluğu bakımından önde gelen ülkelerdendir. Tüm bu dayanak noktaları, Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türünün neslinin devamını tehdit eden faktörlerin ve bu faktörlerin engellenmesi için yapılması gereken çalışmaların belirlenmesi için Gümüşhane İli’nde Tür Eylem Planı hazırlanması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. 4.1. IUCN Kategorisi ve Tehdit Durumu Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) verilerine göre, canlı türlerinin populasyon bilgilerine dayanılarak global ölçekte bulunma ve bolluk durumları sistematik bir şekilde kategorilendirilmiştir. Bu kategoriler belirlenirken bitkinin bulunduğu lokalite ve populasyon sayısı, birey sayısı, üzerindeki biyotik ve abiyotik tehditler, nesillerini sürdürebilme potansiyelleri vb. özellikleri dikkate alınmaktadır. Ayrıca, türlerin genel yayılış alanları ile kesin olarak bulundukları lokalitelerdeki yayılışları ayrı ayrı hesaplanarak net ve somut veriler elde edilir. Bu kategorilerde özellikle endemik bitkiler ile dar yayılışlı bitkiler yer almaktadır ve çoğunlukla CR, EN ve VU gibi en tehlikeli seviyeleri ifade eden kategorilerdedirler (IUCN 2016). Buna göre CR kategorisindeki türler, yalnız tek bir lokalite veya populasyonda, 100 km 2 ’den daha dar bir alanda, 250 veya daha az sayıda bireyle temsil edilen ve gelecek 10 yıl veya 3 GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 30 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ nesil içerisinde mevcut birey sayısının % 80’den fazlasını kaybetme ihtimali olan türler olarak değerlendirilmektedir ve bu türlerin nesillerini sürdürebilmeleri için çok acil olarak koruma altına alınması gerekir. EN kategorisinde, az sayıda bir veya birkaç (1-3) populasyonda, 5.000 km 2 ’den daha dar bir alanda, 2.500 veya daha az sayıda bireyle temsil edilen ve gelecek 10 yıl veya 3 nesil içerisinde mevcut birey sayısının % 50’den fazlasını kaybetme ihtimali olan türler yer alır. VU kategorisinde ise birçok lokalite veya populasyonda, 20.000 km 2 ’den daha dar bir alanda, 10.000 civaında bireyle temsil edilen ve gelecek 10 yıl veya 3 nesil içerisinde mevcut birey sayısının % 30’unu kaybetme ihtimali olan türler yer alır. Tablo 2 Türlerin IUCN Kategorilerine Göre Tehlike Durumlarının Belirlenmesinde Kullanılan Ölçütler IUCN Kategorisi Dağılış alanı (km 2 ) Gelecek 10 yılda veya 3 nesilde populasyondaki azalma ihtimali (%) Birey Sayısı (Adet) CR (Kritik seviyede nesli tehdit altında) 100 80 250 EN (Nesli tehdit altında) 5.000 50 2.500 VU (Hassas-Zarar görebilir) 20.000 30 10.000 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türü, birbirine çok yakın lokalite ve populasyonda yer alan 300-400 kadar bireyle temsil edilmektedir. Yakın gelecekte yok olma ihtimali olan populasyonların varlığı mevcuttur. Mevcut ve potansiyel tehditler nedeniyle bütün populasyonların sağlıklı olduğu ve tehlikeden ari oldukları söylenemez. Genel yaşam alanının 100 km 2 ’den az olması ve bulunduğu habitat sınırlarının çok küçük olması, dağılış alanı kriteri bakımından kritik öneme sahip olduğunun önemli göstergeleridir. Bitkinin bulunduğu tüm populasyonların şehir merkezi çevresinde olması ve insan kullanımına açık sahalarda bulunması da önemli ve somut tehdit faktörleridir. Birey sayısının çok düşük olması ve diğer kriterler yönüyle de tehdit altında bulunmasından ötürü tür IUCN’in Nesli Tehdit Altındaki Türler Kırmızı Listesi’nde “Kritik Seviyede Tehtid Altında (CR)” kategorisinde yer almaktadır (IUCN, 2016). GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 31 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 5. TÜRKİYE’DEKİ DURUMU 5.1. Dağılış Alanı Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) ilk olarak 1989 yılında İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kerim ALPINAR tarafından Gümüşhane Yağmurdere’den toplanmıştır. Yapılan araştırmalara göre bilimsel kaynaklarda bu bitkiye dair herhangi bir bulguya rastlanamayınca yeni bir tür olduğuna kanaat getirilmiş ve yine aynı bilim insanı tarafından 1994 yılında ilk kez bilim dünyasına tanıtılmıştır (Alpınar, 1994). Bu yayında, yalnızca Gümüşhane Yağmurdere Köyü’nden bilinen ve az sayıda bireyden oluşan küçük bir populasyondan bahsedilmiştir. 1998 yılında ise Prof. Dr. Salih TERZİOĞLU Trabzon Çaykara Uzungöl civarında yaptığı flora ve vejetasyon çalışmasında türe rastlamıştır (Terzioğlu, 1998). 2006 yılında Prof. Dr. Aydın TÜFEKÇİOĞLU’nun yaptığı bir çalışmada türün Gümüşhane’de olduğu teyit edilmiştir (Tüfekçioğlu ve ark, 2006). 2012 yılında ise bitkinin moleküler özellikleri hakkında bir çalışma yapılmıştır (Çoşkunçelebi ve ark., 2012). Bunların haricinde türün yayılışı veya farklı bir özelliği hakkında herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Bitkinin tespit edildiği alan, Avrupa-Sibirya Fitocoğrafik Bölgesi’nde ve Türkiye Florası’nda kullanılan Davis Kareleme Sistemi’ne göre A7 karesinde yer almaktadır (Erdoğan ve ark. 2005). “Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Tür Eylem Planının Hazırlanması Projesi” kapsamında gerçekleştirilen arazi çalışmalarında ise toplam üç lokalitede yayılış gösteren yaklaşık 400 birey saptanmıştır. Lokalitelere ilişkin koordinat bilgileri Tablo 3’de verilmiştir. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 32 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tablo 3 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Türünün Tespit Edildiği Lokaliteler Ve Birey Sayıları No Lokalite Birey Sayısı 1 Yağmurdere çıkışı, Yağmurdere Akocak yol ayrımının olduğu yer 200-250 birey 2 Yağmurdereyi geçince İncesu Köyü’ne ayrılan yoldan yaklaşık 800 m sonra yolun sağ tarafındaki dağlık alan 8 birey 3 Akocak yol ayrımına gitmeden sağ tarafta, dereden karşıya geçince olan yamaç kısım 100-150 birey TOPLAM BİREY SAYISI (Yaklaşık) 400 birey Şekil 9 Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Tür Eylem Planının Hazırlanması Projesi Kapsamında Tespit Edilen Lokalitelerin Uydu Görüntüsü GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 33 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 10 Arazi Çalışmalarından Kareler GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 34 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Şekil 11 Türün Yayılış Gösterdiği Lokalitelerden Örnekler GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 35 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 6. TEHDİTLER VE SINIRLAYICI FAKTÖRLER Türkiye genelinde, çalışma alanına benzer iklimsel ve topografik özellikleri içeren habitatlar bulunmasına rağmen, bitkinin sadece bu bölgede yayılış göstermesi, taksonun yayılma yeteneğinin düşük olduğunun bir göstergesidir. Bu durum mikrohabitat oluşmasına yol açacak ekolojik şartlar ve çeşitli antropojenik etkiler gibi birçok faklı etmenin bir arada bulunmasından kaynaklanıyor olabilir. Literatür taraması ve arazi çalışmaları sırasında elde edilen verilerin değerlendirmesiyle türü tehdit eden veya gelecekte tehdit edebilecek üç ana problem tespit edilmiştir:  Madencilik faaliyetleri  Yol açma/genişletme çalışmaları  Dere ıslahı çalışmaları Madencilik faaliyetleri: Madencilik faaliyeti doğası gereği, alanda bulunan toprağın kaldırılması sureti ile açıkta kalan topraktan derinlere inilerek madenin çıkartılması esasına dayandığından flora ve faunaya ciddi zararlar verebilmektedir. Madencilik faaliyetlerine ilişkin alan seçiminde biyolojik dengenin bozulmasına etken olabilecek birçok neden göz ardı edilebilmektedir. Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) türünün çok dar bir alanda yayılış gösterdiği ve populasyonları oluşturan birey sayılarının düşük olduğu düşünüldüğünde, türün varlığını sürdürdüğü habitadlarda madencilik faaliyetlerine onay verilmeden önce türün korunmasına ilişkin tüm faktörler değerlendirilmelidir. Yol açma/genişletme çalışmaları: Şehirleşmenin artmasıyla birlikte yeni yol yapımı ve genişletme çalışmaları da artış göstermektedir. Bu yol açma/genişletme çalışmaları habitat parçalanmasına sebep olduğundan, önemli bir tehdittir. Habitat parçalanması sebebiyle popülasyonların bölünmesi ve küçülmesi sonucu tür içi gen havuzunda türün devamlılığı açısından önemli sorunların ortaya çıkması kuvvetle muhtemeldir. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 36 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Dere ıslahı çalışmaları: Türün bulunduğu habitatın yakınlarında daimi akışlı bir dere bulunmaktadır. Derenin mevcut yüksekliğinin ıslah çalışmaları sonrasında veya başka sebeplerden ötürü artması halinde türün varlığı tehdit altına girecek olup, yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalacaktır. Bununla birlikte Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü uhdesinde içme-kullanma suyu barajı veya gölet yapımı söz konusu olması halinde, bitkinin yaşadığı habitatın baraj rezervuar alanında kalması yine türün yok olmasına sebep olacaktır. O nedenle bu alanda baraj, HES vb. çalışmaların yapılmasına onay verilmemelidir. Tablo 4 Türü Tehdit Eden Unsurlar (Tehdit Analizi) Tehditler Etkisi Tehdit Düzeyi Madencilik faaliyetleri Habitatın yok olması Yüksek Yol açma/genişletme çalışmaları Habitatın yok olması Yüksek Dere ıslahı çalışmaları Habitatın yok olması Yüksek İlgi Grubu Analizi Geniş ölçekte, türün yayılış gösterdiği alanların korunması ve yönetiminden sorumlu anahtar kamu kurumları Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ve Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’dır. Türün ve yayılış gösterdiği alanların yerel düzeyde korunması ise Orman ve Su İşleri Bakanlığı XII. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane Şube Müdürlüğü uhdesinde gerçekleştirilmektedir. Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) bitkisinin bulunduğu alanlardaki mülki amirlikler Gümüşhane Valiliği, Trabzon Valiliği, Gümüşhane Merkez İlçe Kaymakamlığı ve Trabzon Çaykara Kaymakamlığı’dır. Gümüşhane Belediyesi ve Trabzon Büyükşehir Belediyesi ile Yağmurdere Köyü, Akocak ve İncesu Köyleri/Mahalleleri muhtarlıkları alanla doğrudan ilişkisi GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 37 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ olan yerel yönetimlerdir. Türün tanıtımı ve korunmasına katkı sağlayabilecek diğer paydaşlar ise bilim insanları, sivil toplum kuruluşları, Gümüşhane ve Trabzon İl ve ilgili İlçe Milli Eğitim Müdürlükleri, okullar, halk eğitim müdürlükleri, yerel basın ve özel sektör kuruluşlarıdır. Alanla doğrudan ilişkisi olan ve bitkinin varlığını sürdürebilmesi açısından en önemli gruplar türün bulunduğu yerleşimlerde yaşayan halk ve yerel yöneticilerdir. 7. EYLEM PLANI Gümüşhane İli Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Tür Eylem Planı Hazırlanması işi kapsamında türün neslinin korunması amacıyla beş yıllık (2017-2022) uygulama planı hazırlanmıştır. 7.1. Faaliyetlerin Önceliklendirilmesi ve Aciliyet Sıralaması Bazı faalyetler türün yok olmaması için kritik öneme sahiptir. Uygulanmadığı takdirde türün tamamen yok olması söz konusu olabilecektir. Kimi faaliyetler ise daha düşük önceliklidir. Yine bazı faaliyetlerin çok acil uygulanması gerekmektedir ve uygulanmadığı takdirde tür telafisi mümkün olmayacak zararlar görebilecektir. Bazı faaliyetlerin ise uygulanmasının uzun süreye yayılması tür için tehdit oluşturmamaktadır. Tüm bunların bilinmesi yönetimin sınırlı mali ve işgücü kaynaklarını verimli kullanmasına imkan sağlayacaktır. Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) bitkisi tür eylem planında yer alan faaliyetlerin öncelik sırasının belirlenmesinde kullanılan ölçütler şunlardır;  KRİTİK: Türün tamamen yok olmasına sebebiyet verebilecek sorunların önlenmesi için zorunlu bir eylem.  YÜKSEK: 20 yıl veya daha az zamanda populasyonunun %20’sinden fazlasının yok olmasına sebebiyet verebilecek bir faktörün önlenmesi için gerekli ve yüksek öncelikli bir eylem. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 38 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ  ORTA: 20 yıl veya daha az zamanda populasyonunun %20’sinden azının yok olmasına sebebiyet verebilecek bir faktörün önlenmesi için gerekli, orta seviyede öncelikli bir eylem.  DÜŞÜK: Yerel populasyon düşüşünün veya tüm ülke populasyonunda küçük etki yapabilecek olan faktörlerin önlenmesi için gerekli, düşük öncelikli bir eylem. Faaliyetlerin aciliyetine göre öngörülen süre ölçütleri şunlardır;  KISA: 1-3 yıl içerisinde tamamlanmalı  ORTA: 1-5 yıl içerisinde tamamlanmalı  UZUN: 1-10 yıl içerisinde tamamlanmalı  SÜREKLİ: Hali hazırda uygulanmakta olan ve/veya sürekliliğinin sağlanması gereken bir eylem. Tablo 5 Güdük İğnelik (Erodium hendrikii) Eylem Planı Uygulama Tablosu (2017-2022) Ana Hedef: Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Türünün Mevcut Yayılış Alanlarında Varlığını Sürdürmesi Faaliyet Hedefi Faaliyetler Öncelik Uygulama Dönemi Sorumlu Kurum veya Kuruluşlar 1 G ü d ü k i ğ n e li k T ü rü n ü n Y a şa m A la n la rı n ın K o ru n m a sı 1.1 Türün yayılış alanında ve olası yayılış alanlarında parseller oluşturularak izlenmesi Yüksek Kısa Sürekli Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri 1.2 Yayılış alanına yakın yerleşim yerlerine bitkiyi tanıtıcı tabelaların yerleştirilmesi Orta Kısa Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri 1.3 Yol genişletme, madencilik ve/veya dere ıslah çalışması yapılmasına karşı ilgili kurumlarla irtibata geçilerek bu faaliyetlerin bitkiye zarar vermesinin engellenmesi Kritik Orta/ sürekli Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 39 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ana Hedef: Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Türünün Mevcut Yayılış Alanlarında Varlığını Sürdürmesi Faaliyet Hedefi Faaliyetler Öncelik Uygulama Dönemi Sorumlu Kurum veya Kuruluşlar 2 . G ü d ü k i ğ n e li k T ü rü n ü n Y e re l V e U lu sa l D ü ze y d e T a n ıt ıl m a sı 2.1 Gümüşhane ve Trabzon İllerindeki okullarda ve halk eğitim merkezlerinde öğretmen ve öğrencilerin, kolluk kuvvetlerinde görev yapan polis, jandarma güçlerinin Güdük iğnelik türü hakkında bilgilendirilmesi Orta Orta-sürekli Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, İl Milli Eğitim Müdürlükleri 2.2 Yayılış alanına yakın yerleşimlerde insanların kalabalık gruplar halinde bulundukları yerlere (kahvehane, restaurant, dinlenme tesisi vb.) Güdük iğnelik türüne ait posterlerin asılması, yöre halkına ve muhtarlara bilgilendirme yapılması Orta Kısa Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü, Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri 2.3 Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediye Başkanlığı, Trabzon Büyükşehir Belediyesi, Trabzon Valiliği resmi internet sitelerinde tür hakkında bilgilere yer verilmesi Orta Kısa-Sürekli Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabozn Şube Müdürlükleri, Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediye Başkanlığı, Trabzon Valiliği, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı 2.4 Türün yerel ve ulusal boyutta Gümüşhane ve Trabzon İlleri için sembol/bayrak tür olarak benimsenmesi ve ulusal boyutta Türkiye için öneminin ortaya konulmasına yönelik tanıtıcı faaliyetlerin gerçekleştirilmesi Orta Orta-Sürekli Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabozn Şube Müdürlükleri, Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediye Başkanlığı, Trabzon Valiliği, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı 2.5 Yerel ürünlerin (Pestil, köme, reçel vb.) paketlerinde, kumaş, havlu vb. tekstil ürünleri ile hediyelik eşyalarda Güdük iğnelik motiflerinin kullanılmasının sağlanması Orta Orta-Sürekli Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü, Orman ve Su İşleri Bakanlığı Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Gümüşhane Ticaret ve Sanayi Odası,Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası 2.6 Yerel ve ulusal festivallerde Güdük iğnelik konulu fotoğraf sergilerinin açılması Orta Orta-Sürekli Orman ve Su İşleri 12. Bölge Müdürlüğü, Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, İl Kültür Turizm Müdürlükleri GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 40 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ana Hedef: Güdük iğnelik (Erodium hendrikii) Türünün Mevcut Yayılış Alanlarında Varlığını Sürdürmesi Faaliyet Hedefi Faaliyetler Öncelik Uygulama Dönemi Sorumlu Kurum veya Kuruluşlar 3 G ü d ü k i ğ n e li k İ le I lg il i B il g i B o şl u ğ u n u n D o ld u ru lm a sı 3.1 Alanın iklim ve toprak özelliklerinin Güdük iğnelik türünün yayılışına olan etkilerinin araştırılması Yüksek Kısa Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Üniversiteler 3.2 Güdük iğnelik türünün üreme başarısının araştırılması Orta Orta Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Üniversiteler 3.3 Güdük iğnelik türünün diğer canlı türleriyle ilişkilerinin araştırılması Orta Orta Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Üniversiteler 3.4 Güdük iğnelik türünün ex situ korunması olanaklarının araştırılması Yüksek Kısa Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Üniversiteler 4 G ü d ü k iğ n e li k T ü r E y le m P la n ı U y g u la m a la rı n ın İz le n m e si v e D e ğ e rl e n d ir il m e si 4.1 Yıl sonunda eylem planı uygulamalarını değerlendirmek amacıyla yazılı görüş alınması Yüksek Sürekli (Her yıl) Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri 4.2 II. beş yıllık (2021-2026) Uygulama Dönemi Planı’nın tartışılması Yüksek Kısa Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 41 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 7.2. Faaliyet Tabloları Ara Hedef 1 Güdük iğnelik Türünün Yaşam Alanlarının Korunması Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 1.1 Türün Yayılış Alanında ve Olası Yayılış Alanlarında Parseller Oluşturularak Izlenmesi Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Üniversiteler, Orman İşletme Şeflikleri Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Gümüşhane Belediyesi, İl Özel İdaresi, Karayolları, MİGEM, DSİ, Defterdarlık (Milli Emlak Müdürlüğü), Tarım İl Müdürlükleri Nerede? Güdük iğnelik yayılış alanında ve yakınlarında (Yağmurdere ve Uzungöl Köyü civarında) Faaliyet Zamanı ve Sıklığı Eylem planı uygulama süresince her yıl temmuz-ağustos aylarında Faaliyet Akış Planı Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri teknik personeli bir yıllık periyotlarla arazide bulunan birey sayıları ve durumlarını fotoğraflayacak ve raporlayacaktır. Türün tespit edildiği habitatlarda türün varlığını tehdit eden faktörler de izlenecektir. Yeni tehdit faktörleri oluşmuşsa bunlar not edilecektir. Türün yayılış alanlarının yakınlarında bulunan yollarda Karayolları, İl Özel İdare veya Belediye, DSİ, Tarım İl Müdürlükleri , (Milli Emlak Müdürlüğü) ve/veya MİGEM birimleri tarafından gerçekleştirilecek yol genişletme/asfaltlama gibi bakım ve onarım çalışmaları öncesinde Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri ile iletişime geçilerek, çalışma sırasında tür ile ilgili uzman bir personelin alanda bulunması ve türe ait popülasyonlara/türün doğal yayılış alanlarına zarar verilmemesi yönünde işbirliğinin gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. Türün yaşam alanı hakkında ilgili kurumlara bilgilendirme yapılacak ve o alanlarda çalışma yapılmaması konusunda hassasiyet oluşturulacaktır. Personel, Ekipman, Maliyet Arazi çalışması giderleri Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabon Şube Müdürlükleri tarafından karşılanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 42 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 1.2. Yayılış Alanına Yakın Yerleşim Yerlerine Bitkiyi Tanıtıcı Tabelaların Yerleştirilmesi Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Belediyeler, Muhtarlıklar Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Türün tespit edildiği alanlarda Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017 yılı içerisinde Faaliyet Akış Planı Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlüklerince faaliyetin bütçesi belirlenerek 2017 yılı için Bakanlıktan ödenek talep edilecektir. Ödeneğin tahsisini takiben Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından tabelalar yaptırılacak ve bitkinin yayılış alanlarına yerleştirilecektir. Personel, Ekipman, Maliyet Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından karşılanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 43 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 1.3 Yol Genişletme, Madencilik ve/veya Dere Islah vb. Çalışması Yapılmasına Karşı Ilgili Kurumlarla Irtibata Geçilerek Bu Faaliyetlerin Bitkiye Zarar Vermesinin Engellenmesi Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum Veya Kişiler DSİ, İl Özel İdaresi, Belediyeler, Karayolları, Migem, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Tarım İl Müdürlükleri, Orman Bölge Müdürlükleri, İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri, Gümrük ve Turizm İşletmeleri Müdürüğü, Nerede? Güdük iğnelik yayılış alanlarında Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017 yılında Faaliyet Akış Planı Bitkinin yaşam alanı özelliklerine göre en büyük tehdit unsuru olan bölgedeki yolun genişletilme/asfaltlanma çalışması, madencilik çalışmaları ve dere ıslah çalışması yapılması ihtimaline karşı ilgili kurum/kuruluşların bilgilendirilerek o noktalarda bitkiye zarar verecek çalışmaların yapılmasını önlemek amacıyla görüşmeler yapılacak, bu kurumlar yazılı olarak bilgilendirilecektir. Personel, Ekipman, Maliyet GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 44 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ara Hedef 2 Güdük iğnelik Türünün Yerel ve Ulusal Düzeyde Tanıtılması Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 2.1 Gümüşhane ve Trabzon İlleri’ndeki Okullarda ve Halk Eğitim Merkezlerinde Öğretmen ve Öğrencilerin, Kolluk Kuvvetlerinde Görev Yapan Polis, Jandarma Güçlerinin Güdük Iğnelik Türü Hakkında Bilgilendirilmesi Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, İl Milli Eğitim Müdürlükleri Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Üniversiteler Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Gümüşhane ve Trabzon genelindeki okullarda Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017 -2022 yılları arasında Faaliyet Akış Planı Bu proje kapsamında Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlüğü, türün tanıtımına yönelik materyalleri (sunum, broşür vb.) hazırlayacak/hazırlatacaktır. Gümüşhane Şube Müdürlüğü’ndeki ilgili personel tarafından Trabzon ve Gümüşhane İllerindeki okullarda, halk eğitim merkezlerinde öğretmen ve öğrencilere türü tanıtıcı sunumlar yapılacaktır. İhtiyaç duyulması halinde üniversitelerin ilgili akademisyenlerinden veya botanik alanında en az doktora düzeyinde lisansüstü eğitim gören veya mezun uzmanlardan destek alınacaktır. Personel, Ekipman, Maliyet Gerekli materyal Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından sağlanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 45 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 2.2 Yayılış Alanına Yakın Yerleşimlerde Insanların Kalabalık Gruplar Halinde Bulundukları Yerlere (Kahvehane, Restoran, Dinlenme Tesisi vb.) Güdük iğnelik Türüne Ait Posterlerin Asılması, Yöre Halkına ve Muhtarlara Bilgilendirilme Yapılması Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Belediyeler, Muhtarlıklar, Sivil Toplum Örgütleri Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Türün yayılış alanına yakın yerleşim yerlerinde Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017 yılı içerisinde Faaliyet Akış Planı Tür Koruma Eylem Planı kapsamında hazırlanan poster, Gümüşhane Şube Müdürlüğü tarafından Gümüşhane İli’ndeki, Trabzon Şube Müdürlüğü tarafından da Trabzon İli’ndeki özellikle türün yayılış alanlarına yakın kahvehanelere, restoranlara, belediye ve muhtarlık binalarına astırılacaktır. Trabzon İli’nde de tanıtım faaliyeti yapılacağından proje kapsamında hazırlanacak materyallerin yetersiz gelmesi durumunda bakanlıktan ek ödenek talep edilerek tanıtım materyalleri çoğaltılacaktır. Tanıtım materyallerinin asılması, dağıtılması esnasında yore halkına ve muhtarlara tür hakkında bilgilendirme yapılacaktır. Personel, Ekipman, Maliyet Tanıtım materyali Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü, Gümüşhane Şube Müdürlüğü tarafından sağlanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 46 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 2.3 Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediye Başkanlığı, Trabzon Büyükşehir Belediyesi, Trabzon Valiliği Resmi Internet Sitelerinde Tür Hakkında Bilgilere Yer Verilmesi Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediye Başkanlığı, Trabzon Valiliği, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Gümüşhane ve Trabzon İllerinde Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017 yılı içerisinde Faaliyet Akış Planı Tür Koruma Eylem Planı kapsamında hazırlanan bilgilendirme broşürü, Gümüşhane Şube Müdürlüğü ve Trabzon Şube Müdürlüğü tarafından web sitelerine konulmak üzere Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediye Başkanlığı, Trabzon Valiliği, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı kurumlarına gönderilecek; broşürün ilgili kurum ve kuruluşlarca web sitelerinde ve resmi sosyal medya hesaplarında yayınlanması sağlanacaktır. Personel, Ekipman, Maliyet Tanıtım materyali Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü, Gümüşhane Şube Müdürlüğü tarafından sağlanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 47 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 2.4 Türün Yerel ve Ulusal Boyutta Gümüşhane ve Trabzon İlleri Için Sembol/Bayrak Tür Olarak Benimsenmesi ve Ulusal Boyutta Türkiye Için Öneminin Ortaya Konulmasına Yönelik Tanıtıcı Faaliyetlerin Gerçekleştirilmesi Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabozn Şube Müdürlükleri, Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediye Başkanlığı, Trabzon Valiliği, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Gümüşhane İli’nde Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017 yılı içerisinde Faaliyet Akış Planı Bitki türünün çiçekli fotoğrafının Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediye Başkanlığı, Trabzon Valiliği, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve/veya ilgili kurumların antetli kağıtlarında logo olarak kullanılması önerilecektir Personel, Ekipman, Maliyet Tanıtım materyali Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü, Gümüşhane Şube Müdürlüğü tarafından karşılanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 48 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 2.5 Yerel Ürünlerin (Pestil, Köme, Reçel vb.) Paketlerinde, Kumaş, Havlu vb. Tekstil Ürünleri Ile Hediyelik Eşyalarda Güdük Iğnelik Motiflerinin Kullanılmasının Sağlanması Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü, Orman ve Su İşleri Bakanlığı Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Gümüşhane Ticaret ve Sanayi Odası,Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar İl Kültür Turizm Müdürlükleri Bilgilendirilecek veya İzin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Gümüşhane ve Trabzon İlleri Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017-2022 yılları içerisinde Faaliyet Akış Planı Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü koordinasyonunda Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından “Gümüşhane Ticaret ve Sanayi Odası” ve “Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası” kurumlarına yazılı bir bilgilendirme yapılarak; İlgili kurumlar tarafından, üretici firmaların ürünlerinin ambalajlarında ya da ürünlerin kendilerinde bu bitkiye ait tanıtıcı fotoğraf ve bilgilere yer vermeleri konusunda teşvik edilmesi sağlanacaktır. Personel, Ekipman, Maliyet Toplantı giderleri Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü tarafından karşılanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 49 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 2.6 Yerel ve Ulusal Festivallerde Güdük iğnelik Konulu Fotoğraf Sergilerinin Açılması Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri 12. Bölge Müdürlüğü, Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, İl Kültür Turizm Müdürlükleri Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediyesi, Trabzon Valiliği, Trabzon Büyükşehir Belediyesi, fotoğrafçılık kulüpleri Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Gümüşhane, Trabzon İlleri ve ülke genelinde Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017-2022 yılları içerisinde Faaliyet Akış Planı Ulusal ve yerel festivallerde “Güdük iğnelik” konulu fotoğraf sergisi açılması amacıyla Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından, Gümüşhane Valiliği, Gümüşhane Belediyesi, Trabzon Valiliği, Trabzon Büyükşehir Belediyesi, İl Kültür Turizm Müdürlükleri ve fotoğrafçılık kulüpleri ile görüşmeler yapılacak ve festivaller, il tanıtım günleri gibi etkinliklerde türün tanıtıcı fotoğraflarının sergilenmesi sağlanacaktır. Personel, Ekipman, Maliyet Tanıtım materyali Orman ve Su İşleri 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane Şube Müdürlüğü tarafından karşılanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 50 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ara Hedef 3 Güdük iğnelik İle İlgili Bilgi Boşluğunun Doldurulması Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 3.1 Alanın Iklim ve Toprak Özelliklerinin Güdük Iğnelik Türünün Yayılışına Olan Etkilerinin Araştırılması Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Üniversiteler Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Orman Bölge Müdürlüğü, Araştırma Enstitüleri Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Güdük iğnelik yayılış alanlarında Faaliyet Zamanı ve Sıklığı Eylem planı uygulama süresince Faaliyet Akış Planı Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından Güdük iğnelik türü ile ilgili çalışma yapan bilim insanları ile iletişim kurularak konuyla ilgili yüksek lisans ve doktora çalışmalarının yaptırılması konusunda teşvikte bulunulması sağlanacaktır. Araştırma enstitülerine bu konuda çalışma yapılması önerilecektir. Personel, Ekipman, Maliyet Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından konuyla ilgili çalışacak araştırmacılara lojistik destek sağlanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 51 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 3.2 Güdük iğnelik Türünün Üreme Başarısının Araştırılması Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Üniversiteler Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Orman Bölge Müdürlüğü, Araştırma Enstitüleri Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Güdük iğnelik yayılış alanlarında Faaliyet Zamanı ve Sıklığı Eylem planı uygulama süresince Faaliyet Akış Planı Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından üniversitelerde konuyla ilgili çalışan bilim insanı ve uzmanlarla iletişim kurulacak ve yapılan çalışmaların son durumu hakkında bilgi alınacaktır. Araştırmacıların Güdük iğnelik türünün mevcut popülasyonuna zarar vermeyecek şekilde üreme başarısının araştırılması konusunda çalışma yapmaları teşvik edilecektir. Personel, Ekipman, Maliyet Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından konuyla ilgili çalışacak araştırmacılara lojistik destek sağlanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 52 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No Ve Faaliyetin Adı 3.3 Güdük iğnelik Türünün Diğer Canlı Türleriyle Ilişkilerinin Araştırılması Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Üniversiteler Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Orman Bölge Müdürlüğü, Araştırma Enstitüleri Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Güdük iğnelik yayılış alanlarında Faaliyet Zamanı ve Sıklığı Eylem planı uygulama süresince Faaliyet Akış Planı Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından Güdük iğnelik türü ile ilgili çalışma yapan bilim insanları ile iletişim kurularak konuyla ilgili yüksek lisans ve doktora çalışmalarının yaptırılması konusunda teşvikte bulunulması sağlanacaktır. Araştıma yapması muhtemel kişi, kurum/kuruluşlar konu ile ilgili bilgilendirilerek araştırma yapılmasıkonusunda teşvik edileceklerdir. Personel, Ekipman, Maliyet Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri tarafından konuyla ilgili çalışacak araştırmacılara lojistik destek sağlanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 53 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No Ve Faaliyetin Adı 3.4 Güdük iğnelik Türünün Ex-Situ Korunması Olanaklarının Araştırılması Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri, Üniversiteler Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Orman Bölge Müdürlüğü, Botanik Bahçeleri, Araştırma Enstitüleri (İl Şube Müdürlüklerinin belirleyeceği) Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Ülke genelinde Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2017-2022 yılları arasında Faaliyet Akış Planı Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri teknik personeli, türün ex-situ korunması olanaklarının araştırılması için ilgili il şube müdürlekleri tarafından belirlenen araştırmacılar, enstitüler ve botanik bahçeleri ile irtibata geçecektir. İlgili kişi, kurum ve kuruluşların İl şube müdürlükleri gözetiminde bu türün ex situ korunması hakkında çalışma yapması için teşvik edilecektir. Ayrıca bitkinin tohumları toplanarak Ulusal Gen Bankası’na gönderilecek ve gen bankasında muhafaza edilmesi sağlanacaktır. Personel, Ekipman, Maliyet GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 54 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ara Hedef 4 Güdük İğnelik Tür Eylem Planı Uygulamalarının İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 4.1 Yıl Sonunda Eylem Planı Uygulamalarını Değerlendirmek Amacıyla Yazılı Görüş Alınması Sorumlu Kurum veya Kuruluş Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane ve Trabzon Şube Müdürlükleri Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Tür Koruma Eylem Planında sorumluluk üstlenmiş tüm kurum, kuruluş ve kişiler Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Gümüşhane İli Faaliyet Zamanı ve Sıklığı Eylem planı uygulama süresince her yıl kasım ayında Faaliyet Akış Planı Eylem Plan uygulama dönemi boynca her yıl kasım ayının son haftası plan kapsamında sorumluluk üstlenmiş kurumlarla yazışma yapılarak o yıl içinde Tür Koruma Eylem Planı kapsamında yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilecek ve yazılı görüş istenecektir. Personel, Ekipman, Maliyet GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 55 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Faaliyet No ve Faaliyetin Adı 4.2 II. Beş Yıllık (2021-2026) Uygulama Dönemi Planı’nın Yapılması Sorumlu Kurum veya Kuruluş II. Beş Yıllık (2021-2026) Uygulama Dönemi Planı’nın tartışılması Destekleyen Kişi, Kurum ve Kuruluşlar Tür Koruma Eylem Planı’nda sorumluluk üstlenmiş tüm kurum, kuruluş ve kişiler Bilgilendirilecek veya Izin Alınacak Kurum veya Kişiler Nerede? Gümüşhane İli Faaliyet Zamanı ve Sıklığı 2021 yılı Kasım ayında Faaliyet Akış Planı 2021 yılı sonunda tür eylem planı konusunda deneyimli bir botanik uzmanının danışmanlığında düzenlenecek çalıştayda geride kalan 5 yıllık uygulama dönemi değerlendirilecektir. Beş yıllık uygulamalarda edinilen bilgi ve deneyimler de dikkate alınarak 2022-2027 yılları II. beş yıllık uygulama dönemi için değerlendirmeler yapılarak rapor oluşturulacak ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne sunulacaktır. Personel, Ekipman, Maliyet Danışmanlık hizmeti ve toplantı giderleri Orman ve Su İşleri Bakanlığı 12. Bölge Müdürlüğü Gümüşhane Şube Müdürlüğü tarafından karşılanacaktır. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 56 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 8. KAYNAKÇA 1. Aldasoro JJ, Navarro C, Vargas P, SaEz LL, Aedo C (2002) California, A New Genus of Geraniaceae Endemic to the Southwest of North America. Anales del Jardin Botanico de Madrid 59: 209-216. 2. Alpinar, K. (1994). Some contributions to the Turkish flora. Edinburgh Journal of Botany, 51(01), 65-73. 3. Çetik, A.R. (1985). Türkiye Vejetasyonu:1 İç Anadolu’nun Vejetasyonu Ve Ekolojisi, Selçuk Üniversitesi Yayınları: 7, Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya. 4. Çoşkunçelebi, K., Terzioğlu, S., Karaköse, M., & Güzel, M. E. (2012). Contributions to the description and molecular properties of Erodium hendrikii Alpınar (Geraniaceae), endemic to Turkey. Turkish Journal of Botany, 36(5), 455-461. 5. Çöçen, E., Özcan, E. T., Salih, A. T. A. Y., Murat, P. A. L. A., & Murathan, İ. (2014). Gümüşhane İli Merkez İlçe Köyleri Florasında Yoğun Olarak Bulunan Ballı Bitki Türleri ve Meraların Çiçeklenme Periyotları. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(2), 126-133. 6. Davis, P. H. (1967). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. 2. 465-487. Edinburg, Edinburg University Press. 7. Demir, A. (2009). Ekonomik Açıdan Biyolojik Çeşitliliğin Önemi. İstanbul Ticaret Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi, (8)15: 55-68. 8. Deniz, İ. (2011). Trakya Bölgesinin Geranium L. (Geraniaceae) Türleri Üzerinde Morfolojik ve Palinolojik Araştırmalar. Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Esntirüsü, İstanbul. 9. Ekim T., Koyuncu M., Vural M., Duman H., Aytaç Z., Adıgüzel N. (2000). Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı (Eğrelti ve Tohumlu Bitkiler). Türkiye Tabiatı Koruma Derneği. 10. El Hadidi MN, Fayed AA, El Naggar SM (1984) Systematic Revision of Erodium (Geraniaceae) in Egypt. Plant Systematics and Evolution 144: 307-314. 11. Fecka I., Gasiorowski K. and Brokos B. (1997), Analiza fitochemiczna i ocena immunotropowej aktywnosci frakcji polifenolowej z ziela iglicy pospolitej (Erodium cicutarium (L.) L’Herit.) H erba Polonica 43, 214-221. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 57 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 12. Fiz O., Vargas P., Alarcon M.L., Aldasoro J.J. (2006). Phylogenetic Relationships and Evolution in Erodium (Geraniaceae) Based on trnL-trnF Sequences. Systematic Botany 31: 739-763. 13. Freeman, A.M.III. (2003). The Measurement of Environmental and Resource Values; Theroy and Methods, Resources for the Future, Washington D.C. 14. Guittonneau GG (1990) Taxonomy, Ecology and Phylogeny of Genus Erodium L’Her. in the Mediterranean Region. In: Vorster P (ed), Proceedings of the International Geraniaceae Symposium, 24-26 September 1990, Stellenbosch, 71–91. 15. Güner A, Aslan S, Ekim T, Vural M & Babaç MT (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). İstanbul: Flora Araştırmaları Derneği ve Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayını (Türkiye). 16. IUCN (2016). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2016-3., Erişim Tarihi: Temmuz 2016, http://www.iucnredlist.org 17. Klocke J.-A., Wagenen B. and Balandrin M.-F. (1986), The ellagitannin geraniin and its hydrolysis products isolated as insect growth inhibitors from semi-arid land plants. Phytochemistry 25. 85-91. 18. Knuth R (1912) Geraniaceae. In: Engler A (ed), Das Pflanzenreich, IV:129 (53), Engelmann, Leipzig, 1-640. 19. Lis-Balchin M. (1993) The essential oils of Pelargonium grossularioides and Erodium cicutarium (Geraniaceae). J. Essent. Oil. 5, 317-318. 20. Lis-Balchin M. and H art S.-L. (1994) Pharmacological actions of extracts of Pelargonium grossularioides and Erodium cicutarium. J. Herbs Sp. Med. Plants 8,41-48. 21. Messing S, Byrne R (1998) Premission Invasion of Erodium cicutarium in California. Journal of Biogeography 25: 757-762. 22. Oskay, D., ve Özlem, E. Ş. (2015). Bazı Tek Yıllık Erodium Taksonlarının Merikarpları Üzerinde Mikromorfolojik İncelemeler. Journal of Science, 11(2), 135. 23. Sroka Z., Rzadkowska-Bodalska H. and Mazol I. (1994), Antioxidative effect of extracts from Erodium cicutarium L. Z. Naturforsch. 49c 881-884. 24. Takhtajan A (1997) Diversity and Classification of Flowering Plants. Columbia University Press, New York. GÜDÜK İĞNELİK TÜR EYLEM PLANI 58 DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 25. Terzioğlu, S. (1998). Uzungöl (Trabzon-Çaykara) ve çevresinin flora ve vejetasyonu. Doktora Tezi. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi, Trabzon. 26. Tüfekçioğlu, A., Terzioğlu, S., & Tilki, F. (2006). Effects of and use on biodiversity in the eastern black sea region of Turkey. 27. Zielinska-Janczylik J., Sypula A., Budko E. and Rzadkowska-Bodalska H. (1987), Iterferonogenic and antiviral effect of extracts from Erodium cicutarium. Arch. Immun. Ther. 35, 211-22. 28. Zielinska-Janczylik J., Sypula A., Budko E. and Rzadkowska-Bodalska H. (1988). Iterferonogenic and antiviral effect of extracts from Erodium cicutarium. II. Modulatory activity of Erodium cicutarium extracts. Arch. Immun. Ther. 36, 527-536. T.C. ORMAN ve SU İŞLERİ BAKANLIĞI DOĞA KORUMA ve MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ XII .BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ Gümüşhane Şube Müdürlüğü HOPA ENGEREĞİ (Viperakaznakovi Tür Eylem Planı TÜR EYLEM PLANI www.ormansu.gov.tr www.milliparklar.gov.tr DOĞA KORUMA ve MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ XII. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ – Gümüşhane Şube Müdürlüğü İnönü Mahallesi Aydındoğan Caddesi N0:4/2 GÜMÜŞHANE / TÜRKİYE Tel: 0 (456) 213 22 07 Faks: 0 (456) 213 22 54 GÜDÜK İĞNELİK (Erodium hendrikii) Tür Eylem Planı