Royal Decree on the Natural Resources Conservation and Maintenance Project within Wildlife Sanctuaries or Wildlife Hunting Prohibition Areas under Section 121 of the Wildlife Conservation and Protection Act, B.E. 2562 (2019) , B.E. 2567 (2024)

Office of the Council of State พระราชกฤษฎีกา โครงการอนุรกัษ์และดูแลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติ ภายในเขตรกัษาพันธุส์ตัวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�าตามมาตรา ๑๒๑ แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตวป์�า พ.ศ. ๒๕๖๒ พ.ศ. ๒๕๖๗ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิดีศรสีินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ให้ไว้ ณ วนัที� ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๗ เป�นป�ที� ๙ ในรชักาลป�จจุบัน พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิดีศรสีินทรมหาวชิราลงกรณ พระ วชิรเกล้าเจ้าอยูหั่ว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศว่า โดยที�เป�นการสมควรกําหนดโครงการอนุรกัษ์และดูแลรกัษา ทรพัยากรธรรมชาติภายในเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�า อาศัยอํานาจตามความในมาตรา ๑๗๕ ของรฐัธรรมนูญแห่งราช อาณาจักรไทย และมาตรา ๑๒๑ แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสตัวป์�า พ.ศ. ๒๕๖๒ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชกฤษฎีกาขึ�นไว้ ดังต่อไปนี� มาตรา ๑ พระราชกฤษฎีกานี�เรยีกวา่ “พระราชกฤษฎีกาโครงการอนุรกัษ์ และดูแลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติภายในเขตรกัษาพันธุสั์ตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�าตาม มาตรา ๑๒๑ แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสตัวป์�า พ.ศ. ๒๕๖๒ พ.ศ. ๒๕๖๗” มาตรา ๒ พระราชกฤษฎีกานี�ให้ใช้บังคับตั�งแต่วันถัดจากวันประกาศใน ราชกิจจานุเบกษาเป�นต้นไป มาตรา ๓ พระราชกฤษฎีกานี�มิให้ใช้บังคับกับส่วนราชการ รฐัวิสาหกิจ องค์การมหาชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ�น และหน่วยงานของรฐั ที�มีภารกิจและปฏิบัติ งานในพื�นที�เขตรกัษาพันธุส์ตัวป์�าและเขตห้ามล่าสตัว์ป�านั�น มาตรา ๔ ในพระราชกฤษฎีกานี� “ครอบครวั” หมายความว่า บุคคลตั�งแต่สองคนขึ�นไปซึ�งใช้ชีวติรว่มกันฉัน สามีภรยิา หรอืมีความผูกพันทางสายโลหิต ทางกฎหมาย หรอืเกี�ยวดองเป�นเครอืญาติ ซึ�งมี บทบาทและหน้าที�ต่อกัน และมีความสัมพันธเ์กื�อกูลกัน และให้หมายความรวมถึงบุคคลซึ�ง บรรลนิุติภาวะที�อยู่อาศัยตัวคนเดียวในการสํารวจตามมาตรา ๑๒๑ วรรคหนึ�ง แห่งพระราช บัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ ด้วย “ครวัเรอืน” หมายความว่า ครอบครวัตั�งแต่สองครอบครวัขึ�นไปที�ทํากิน รว่มกันในสถานที�เดียวกันหรอืในบรเิวณพื�นที�ทํากินเดียวกัน หรอือยู่อาศัยในเขตรกัษาพันธุ์ สตัวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสตัวป์�านั�น � [1] 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 1/13 “สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืน” หมายความวา่ บุคคลซึ�งเป�น ครอบครวัหรอืครวัเรอืนของผู้ครอบครองที�ดินในการสํารวจตามมาตรา ๑๒๑ วรรคหนึ�ง แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสตัวป์�า พ.ศ. ๒๕๖๒ และปรากฏรายชื�อในแบบ สาํรวจการครอบครองที�ดิน “ผู้ครอบครองที�ดิน” หมายความวา่ บุคคลซึ�งมีสถานะเป�นผู้ถือครองที�ดิน แต่ละแปลงในเขตรกัษาพันธุส์ัตวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสตัว์ป�าแต่ละแห่งในการสาํรวจตาม มาตรา ๑๒๑ วรรคหนึ�ง แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสตัวป์�า พ.ศ. ๒๕๖๒ และ ปรากฏรายชื�อในบัญชีรายชื�อราษฎรผู้ได้รบัการบรหิารจัดการพื�นที� “ชุมชน” หมายความวา่ กลุ่มคนซึ�งรวมตัวกันอย่างต่อเนื�องและมีอัต ลักษณ์รว่มกัน โดยมีวตัถุประสงค์เพื�อทําประโยชน์รว่มกัน และมีกฎ ระเบียบ หรอืระบบ บรหิารจัดการรว่มกัน โดยมีผู้นําชุมชนที�สามารถแสดงเจตนาของชุมชนและบังคับการตาม กฎหรอืระเบียบนั�นได้ “อธบิดี” หมายความวา่ อธบิดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตวป์�า และพันธุพ์ืช มาตรา ๕ ให้มีโครงการอนุรกัษ์และดแูลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติภายใน เขตรกัษาพันธุส์ตัวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�า เพื�อช่วยเหลือประชาชนที�อยู่อาศัยหรอืทํากิน ในเขตรกัษาพันธุส์ัตวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�าโดยมิได้สิทธใินที�ดินตามมาตรา ๑๒๑ แห่ง พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ เรยีกโดยย่อวา่ “โครงการ” โครงการนี�มีกําหนดระยะเวลายี�สิบป�นับแต่วันที�พระราชกฤษฎีกานี�มีผลใช้ บังคับ มาตรา ๖ ผู้อยูอ่าศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการตามพระราชกฤษฎีกานี� มี สองประเภท ได้แก่ (๑) ผู้ครอบครองที�ดิน (๒) สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืน มาตรา ๗ โครงการนี�มีวัตถุประสงค์เพื�อให้ประชาชนที�อยูอ่าศัยหรอืทํา กินในเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสตัว์ป�ามาก่อนวันที�พระราชบัญญัติสงวนและ คุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ ใช้บังคับ ได้อยูอ่าศัยหรอืทํากินเป�นการชั�วคราว โดยกําหนด เป�นโครงการอนุรกัษ์และดูแลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติภายในเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอื เขตห้ามล่าสตัวป์�า และกําหนดเขตพื�นที�อยูอ่าศัยหรอืทํากินให้ชัดเจน มิให้มีการขยายพื�นที� อีก รวมทั�งป�องกันมิให้มีการครอบครองที�ดิน บุกรุก ก่อสรา้ง หรอืแผ้วถางพื�นที�ในเขตรกัษา พันธุส์ตัวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสตัวป์�า ตลอดจนกําหนดให้มีการดําเนินการ ดังต่อไปนี� (๑) การอนุรกัษ์ ฟ�� นฟู ดูแลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศ และ ความหลากหลายทางชีวภาพภายในพื�นที�โครงการ (๒) การอยู่อาศัยเชิงอนุรกัษ์ โดยไม่กระทําการอันก่อให้เกิดความเสียหาย ต่อคณุภาพสิ�งแวดล้อม ทรพัยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศ หรอืสัตวป์�า ในเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�า (๓) การสง่เสรมิให้มีการบรหิารจัดการการใช้ประโยชน์จาก ทรพัยากรธรรมชาติในเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�า และอนุรกัษ์ดูแลรกัษา � � 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 2/13 พื�นที�โดยชุมชน (๔) การอนุรกัษ์ คุ้มครอง และดแูลสัตวป์�า รวมทั�งแหล่งที�อยู่อาศัยและ แหล่งหากินของสตัวป์�าในเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสตัว์ป�า เพื�อให้สัตวป์�าดํารง ชีพอยู่ได้ตามวิถีธรรมชาติและเอื�ออํานวยต่อระบบนิเวศ ในการดําเนินการตามวรรคหนึ�ง รฐัสามารถรกัษาไวแ้ละสง่เสรมิการคืน พื�นที�ต้นน�าลําธาร พื�นที�ที�มีความอ่อนไหวต่อระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพ และป�องกันมิให้มีการบุกรุกพื�นที�เขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตวป์�า โดยความ รว่มมือของชุมชนในพื�นที� มาตรา ๘ โครงการนี�ให้ดําเนินการในพื�นที�เขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขต ห้ามล่าสัตว์ป�าตามที�ระบุไวใ้นบัญชีท้ายพระราชกฤษฎีกานี� และให้มีแนวเขตโครงการตาม ที�กําหนดไว้ในแผนที�ท้ายพระราชกฤษฎีกานี� มาตรา ๙ ผู้อยูอ่าศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการต้องเป�นผู้อยู่อาศัยหรอื ทํากินตามผลการสํารวจตามมาตรา ๑๒๑ วรรคหนึ�ง แห่งพระราชบัญญัติสงวนและ คุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ และได้อยูอ่าศัยหรอืทํากินภายใต้กรอบเวลาตามมติคณะ รฐัมนตรเีมื�อวนัที� ๓๐ มิถุนายน ๒๕๔๑ เรื�อง การแก้ป�ญหาที�ดินในพื�นที�ป�าไม้ หรอืตามคํา สั�งคณะรกัษาความสงบแห่งชาติ ที� ๖๖/๒๕๕๗ เรื�อง เพิ�มเติมหน่วยงานสําหรบัการปราบ ปราม หยุดยั�งการบุกรุกทําลายทรพัยากรป�าไม้ และนโยบายการปฏิบัติงานเป�นการ ชั�วคราวในสภาวการณ์ป�จจุบัน ลงวนัที� ๑๗ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๕๕๗ ให้อธบิดีจัดทําบัญชีรายชื�อผู้อยู่อาศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการตาม วรรคหนึ�งตามแบบที�อธบิดีกําหนด มาตรา ๑๐ การอยู่อาศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการนี�ให้กระทําได้ใน จํานวนเนื�อที�ตามผลการสาํรวจแต่ไม่เกินครอบครวัละยี�สิบไร ่และในกรณีครวัเรอืนให้อยู่ อาศัยหรอืทํากินได้ไม่เกินสี�สิบไร่ ในกรณีที�ครอบครวัหรอืครวัเรอืนใดมีที�ดินเกินกวา่จํานวนที�กําหนด ให้ พนักงานเจ้าหน้าที�กันพื�นที�สว่นเกินและให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป�า และพันธุพ์ืชฟ�� นฟู สภาพที�ดินนั�นหรอืดําเนินการด้านการอนุรกัษ์ให้คงความสมบูรณ์ตามธรรมชาติต่อไปโดย รว่มกับชุมชนในพื�นที�โครงการ เวน้แต่พื�นที�สว่นกลางหรอืพื�นที�ชุมชน มาตรา ๑๑ ผู้อยูอ่าศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการต้องมีคุณสมบัติและ ไม่มีลักษณะต้องห้าม ดังต่อไปนี� (๑) มีสญัชาติไทย (๒) อยูอ่าศัยและทําประโยชน์บนที�ดินที�อยู่อาศัยหรอืทํากินตามโครงการ นี�อยา่งต่อเนื�อง และไม่มีที�ดินทํากินอื�นนอกพื�นที�โครงการ (๓) ไม่มีที�ดินที�เป�นกรรมสทิธิ�หรอืมีสิทธคิรอบครองในที�ดินทํากินหรอืที�อยู่ อาศัยอื�น (๔) ไม่เคยต้องคําพิพากษาถึงที�สุดให้ออกจากอุทยานแห่งชาติหรอืเขต รกัษาพันธุส์ตัวป์�า � � 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 3/13 (๕) ไม่เคยต้องคําพิพากษาถึงที�สุดในความผิดเกี�ยวกับการยึดถือหรอื ครอบครองที�ดิน ก่อสรา้ง แผ้วถาง เผาป�า หรอืกระทําด้วยประการใด ๆ ให้เสื�อมสภาพ หรอื เปลี�ยนแปลงพื�นที�จากเดิม ทําไม้ ล่าสัตวป์�าสงวนหรอืสัตว์ป�าคุ้มครอง หรอืค้าสัตวป์�าสงวน สตัวป์�าคุ้มครอง ซากสัตว์ป�า หรอืผลิตภัณฑ์จากซากสัตวป์�าดังกล่าว ตามกฎหมายว่าด้วย อุทยานแห่งชาติหรอืกฎหมายวา่ด้วยการสงวนและคุ้มครองสตัว์ป�านับแต่วันที�พระราช กฤษฎีกานี�มีผลใช้บังคับ (๖) ไม่เคยถูกพนักงานเจ้าหน้าที�มีคําสั�งถึงที�สดุให้เพิกถอนสิทธกิารอยู่ อาศัยหรอืทํากินในอุทยานแห่งชาติ และเขตรกัษาพันธุส์ัตวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสัตวป์�า มาตรา ๑๒ ให้ผู้ครอบครองที�ดินสิ�นสุดการอยู่อาศัยหรอืทํากินในกรณีดัง ต่อไปนี� (๑) เมื�อโครงการตามพระราชกฤษฎีกานี�สิ�นสุดลง (๒) ผู้ครอบครองที�ดินไม่ประสงค์จะอยู่อาศัยหรอืทํากินในที�ดินนั�นต่อไป โดยแจ้งความประสงค์ตามหลักเกณฑ์และวิธกีารที�อธบิดีประกาศกําหนด (๓) ผู้ครอบครองที�ดินไม่ทําประโยชน์หรอือยู่อาศัยติดต่อกันเกินหนึ�งป� โดยไม่มีเหตอัุนควร (๔) ผู้ครอบครองที�ดินตาย และพ้นกําหนดระยะเวลาหนึ�งป�แล้วไม่มีผู้ใด ได้รบัอนุญาตให้อยู่อาศัยหรอืทํากินในที�ดินแปลงนั�นต่อไปตามมาตรา ๑๔ (๕) ผู้ครอบครองที�ดินขาดคุณสมบัติหรอืมีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา ๑๑ (๖) ผู้ครอบครองที�ดินต้องคําพิพากษาถึงที�สุดให้จําคุกตามกฎหมายว่า ด้วยอุทยานแห่งชาติ กฎหมายวา่ด้วยการสงวนและคุ้มครองสัตวป์�า กฎหมายวา่ด้วยป�า สงวนแห่งชาติ หรอืกฎหมายวา่ด้วยป�าชุมชน (๗) ผู้อยู่อาศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการผู้หนึ�งผู้ใดยดึถือหรอืครอบ ครองที�ดิน ก่อสรา้ง แผ้วถาง เผาป�า หรอืกระทําด้วยประการใด ๆ ให้เสื�อมสภาพหรอื เปลี�ยนแปลงสภาพพื�นที�ไปจากเดิมตามมาตรา ๕๕ (๒) หรอืตัด โค่น แผ้วถาง เผา ทําลาย ต้นไม้หรอืพฤกษชาติอื�น หรอืทําลาย ทําให้เสื�อมสภาพตามมาตรา ๖๗ (๒) แห่งพระราช บัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ ในพื�นที�นอกเขตโครงการ หรอืเป�นผู้ใช้หรอื ผู้สนับสนุนในการกระทําความผิดดังกล่าว (๘) ผู้ครอบครองที�ดินกระทําความผิดตามมาตรา ๕๔ มาตรา ๕๕ (๑) (๓) (๔) (๕) หรอื (๖) หรอืมาตรา ๖๗ (๑) และ (๒) แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสตัว์ ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ ที�มิใช่ความผิดตาม (๗) ในพื�นที�นอกเขตโครงการ เว้นแต่กรณีตามมาตรา ๕๕ (๕) และมาตรา ๖๗ (๒) ที�เป�นการกระทําแก่ทรพัยากรธรรมชาติที�เกิดใหม่ทดแทนได้ ตามฤดกูาลและมีมูลค่ารวมกันไม่เกินสองพันบาทและกรณีตามมาตรา ๕๕ (๖) ที�มิใช่ การนําหรอืปล่อยสตัวท์ี�เป�นอันตรายหรอืก่อให้เกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศอย่างรุนแรง (๙) ผู้ครอบครองที�ดินไม่ปฏิบัติตามมาตรา ๑๖ มาตรา ๑๗ มาตรา ๑๘ มาตรา ๒๐ มาตรา ๒๑ มาตรา ๒๒ หรอืมาตรา ๒๓ คําสั�งของพนักงานเจ้าหน้าที�ตาม � � 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 4/13 มาตรา ๒๔ หรอืระเบียบที�ออกตามมาตรา ๑๒๑ วรรคสี� แห่งพระราชบัญญัติสงวนและ คุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ การออกและการสั�งให้ออกจากพื�นที� ให้เป�นไปตามหลักเกณฑ์และวิธกีาร ที�อธบิดีประกาศกําหนด เมื�อผู้ครอบครองที�ดินสิ�นสุดการอยู่อาศัยหรอืทํากิน ให้จําหน่ายชื�อผู้ ครอบครองที�ดินและสมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนออกจากบัญชีตามมาตรา ๙ วรรค สอง และให้พนักงานเจ้าหน้าที�ป�ดป�ายว่าเป�นพื�นที�เขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่า สตัวป์�าห้ามบุกรุกครอบครอง รวมทั�งฟ�� นฟูสภาพที�ดินนั�นหรอืดําเนินการด้านการอนุรกัษ์ให้ คงความสมบูรณ์ตามธรรมชาติต่อไป มาตรา ๑๓ สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนสิ�นสุดการอยู่อาศัยหรอืทํา กิน ในกรณีดังต่อไปนี� (๑) การครอบครองที�ดินสิ�นสุดลงโดยผลแห่งมาตรา ๑๒ (๒) สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนผู้นั�นตาย (๓) สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนขาดคุณสมบัติหรอืมีลักษณะต้อง ห้ามตามมาตรา ๑๑ (๔) สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนต้องคําพิพากษาถึงที�สุดให้จําคุก ตามกฎหมายว่าด้วยอุทยานแห่งชาติ กฎหมายว่าด้วยการสงวนและคุ้มครองสตัวป์�า กฎหมายวา่ด้วยป�าสงวนแห่งชาติ หรอืกฎหมายวา่ด้วยป�าชุมชน (๕) สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนกระทําความผิดตามมาตรา ๕๔ มาตรา ๕๕ (๑) (๓) (๔) (๕) หรอื (๖) หรอืมาตรา ๖๗ (๑) และ (๒) แห่งพระราชบัญญัติสงวน และคุ้มครองสตัว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ ที�มิใช่ความผิดตามมาตรา ๑๒ (๗) ในพื�นที�นอกเขต โครงการ เวน้แต่กรณีตามมาตรา ๕๕ (๕) และมาตรา ๖๗ (๒) ที�เป�นกระทําแก่ ทรพัยากรธรรมชาติที�เกิดใหม่ทดแทนได้ตามฤดูกาลและมีมูลค่ารวมกันไม่เกินสองพันบาท และกรณีตามมาตรา ๕๕ (๖) ที�มิใช่การนําหรอืปล่อยสัตวท์ี�เป�นอันตรายหรอืก่อให้เกิดผลก ระทบต่อระบบนิเวศอย่างรุนแรง (๖) สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนผู้นั�นไม่ปฏิบัติตามมาตรา ๑๗ มาตรา ๑๘ มาตรา ๒๑ มาตรา ๒๒ หรอืมาตรา ๒๓ คําสั�งของพนักงานเจ้าหน้าที�ตาม มาตรา ๒๔ หรอืระเบียบที�ออกตามมาตรา ๑๒๑ วรรคสี� แห่งพระราชบัญญัติสงวนและ คุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ การสิ�นสุดการอยูอ่าศัยหรอืทํากินของสมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืน ตามวรรคหนึ�ง เป�นกรณีเฉพาะตัวของสมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืน เว้นแต่กรณีตาม (๑) ให้มีผลกับสมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนของผู้ครอบครองที�ดินทุกคน และเมื�อ สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนสิ�นสุดการอยู่อาศัยหรอืทํากิน ให้จําหน่ายชื�อออกจาก บัญชีตามมาตรา ๙ วรรคสอง และบุคคลนั�นจะยื�นคําขอตามมาตรา ๑๔ อีกมิได้ ให้นําหลักเกณฑ์และวิธกีารที�อธบิดีประกาศกําหนดตามมาตรา ๑๒ วรรค สอง มาใช้บังคับกับการออกและการสั�งให้ออกจากพื�นที�ของสมาชิกในครอบครวัหรอืครวั เรอืนด้วยโดยอนุโลม 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 5/13 มาตรา ๑๔ ภายใต้บังคับแห่งบทบัญญัติในประมวลกฎหมายแพ่งและ พาณิชย์ ที�ดินเขตรกัษาพันธุส์ตัวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสัตวป์�าที�ให้อยู่อาศัยหรอืทํากินภายใต้ โครงการนี�เป�นทรพัยน์อกพาณิชยต์ามกฎหมาย ทั�งนี� ในกรณีที�ผู้ครอบครองที�ดินถึงแก่ ความตาย บุคคลที�ประสงค์จะอยูอ่าศัยหรอืทํากินในที�ดินแปลงนั�นต่อไป ให้ยื�นขออนุญาต ต่ออธบิดีหรอืผู้ซึ�งอธบิดีมอบหมาย โดยการอนุญาตให้อยู่อาศัยหรอืทํากินต่อไปได้ ให้อยู่ ภายใต้เงื�อนไขดังต่อไปนี� (๑) เป�นสมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนของผู้ครอบครองที�ดินที�มีราย ชื�ออยูใ่นบัญชีรายชื�อผู้อยูอ่าศัยหรอืทํากินในที�ดินแปลงนั�นตามมาตรา ๙ วรรคสอง หรอื (๒) เป�นบุตรที�ชอบด้วยกฎหมายของผู้ครอบครองที�ดิน หรอืบุตรนอก กฎหมายที�ผู้ครอบครองที�ดินได้รบัรองแล้ว หรอืเป�นคู่สมรสที�ยังมีชีวิตอยู่ของผู้ครอบครอง ที�ดิน ในกรณีเป�นบุตรที�ยงัไม่บรรลนิุติภาวะ เมื�อบรรลุนิติภาวะแล้ว ต้องแสดงเจตนาที�จะอยู่ อาศัยหรอืทํากินในโครงการนี�ต่ออธบิดีหรอืผู้ซึ�งอธบิดีมอบหมาย การขอ การอนุญาต และการแสดงเจตนาอยู่อาศัยหรอืทํากิน ให้เป�นไป ตามหลักเกณฑ์ วธิกีาร และเงื�อนไขที�อธบิดีประกาศกําหนด ให้ผู้ได้รบัอนุญาตตามวรรคหนึ�งมีหน้าที�เช่นเดียวกับผู้ครอบครองที�ดิน ตามพระราชกฤษฎีกานี� และการอยูอ่าศัยหรอืทํากินตามมาตรานี�ต้องไม่กระทบต่อจํานวน เนื�อที�ที�ดินที�ให้อยู่อาศัยหรอืทํากินในโครงการตามมาตรา ๑๐ และเป�นไปตามหลักเกณฑ์ วธิกีาร และเงื�อนไขที�กําหนดในพระราชกฤษฎีกา มาตรา ๑๕ ให้หัวหน้าเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ ป�าบรหิารจัดการโครงการที�อยูใ่นเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตวป์�าตาม แผนการอนุรกัษ์และคุ้มครองพื�นที�เขตรกัษาพันธุสั์ตว์ป�าและแผนการอนุรกัษ์และคุ้มครอง พื�นที�เขตห้ามล่าสตัวป์�าแต่ละแห่งที�ได้จัดทําขึ�นตามมาตรา ๕๒ และมาตรา ๖๘ แห่งพระ ราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสตัวป์�า พ.ศ. ๒๕๖๒ ในการดําเนินการตามวรรคหนึ�งต้องกําหนดเป�าหมายและแนวทางในการ ป�องกันมิให้มีการขยายพื�นที�โครงการและบุกรุกพื�นที�เขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่า สตัวป์�าเพิ�มขึ�น รวมทั�งการป�องกันและแก้ไขความเสียหายต่อคุณภาพสิ�งแวดล้อม ระบบ นิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพ จากการใช้ประโยชน์ที�ดินภายในพื�นที�โครงการ มาตรา ๑๖ ผู้ครอบครองที�ดินจะโอนการครอบครองให้บุคคลอื�นหรอื ยนิยอมให้บุคคลอื�นที�มิใช่สมาชิกในครอบครวัหรอืครวัเรอืนเข้าอยู่อาศัยหรอืทํากินมิได้ มาตรา ๑๗ ผู้อยู่อาศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการมีหน้าที�ต้องกระทําการ ดังต่อไปนี� (๑) ดํารงชีพในพื�นที�โครงการอย่างเป�นปกติธุระโดยปฏิบัติตามระเบียบที� ออกตามมาตรา ๑๒๑ วรรคสี� แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตวป์�า พ.ศ. ๒๕๖๒ (๒) อยูอ่าศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการโดยไม่รบกวนการดํารงชีวติของ สตัวป์�าและพันธุพ์ืช ไม่ทําลายแหล่งอาศัยหรอืหากินของสตัวป์�า และไม่ล่าสัตว์ป�าในพื�นที� โครงการและโดยรอบโครงการโดยผิดกฎหมาย � � 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 6/13 (๓) ทําการเกษตรหรอืทําการอื�นใดเพื�อการดํารงชีพภายใต้โครงการ โดย ไม่สง่ผลกระทบต่อคณุภาพดิน น�า อากาศ สัตว์ป�า ระบบนิเวศ และความหลากหลายทาง ชีวภาพ รวมทั�งไม่ก่อให้เกิดหรอืการแพรก่ระจายของมลพิษ จนไม่สามารถฟ�� นฟูสภาพได้ หรอืเป�นอันตรายอย่างรุนแรงต่อชีวติ รา่งกาย หรอืสุขภาพอนามัยของประชาชนที�อยู่อาศัย หรอืทํากินในโครงการหรอืโดยรอบโครงการ มาตรา ๑๘ นอกจากหน้าที�ตามที�กําหนดในมาตรา ๑๗ แล้ว ผู้อยู่อาศัย หรอืทํากินภายใต้โครงการมีหน้าที�ในการอนุรกัษ์ ฟ�� นฟู ดูแลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพภายในพื�นที�โครงการ ดังต่อไปนี� (๑) รกัษาและป�องกันไว้ซึ�งทรพัยากรป�าไม้ที�เป�นแหล่งอาศัยหรอืหากิน ของสตัวป์�า และการคุ้มครองสตัวป์�าหรอืพันธุพ์ืชให้คงไว้ซึ�งสภาพธรรมชาติของพื�นที� ความสมดลุของระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพ (๒) รว่มมือกับทางราชการและให้ความช่วยเหลือพนักงานเจ้าหน้าที�ใน การปลกูป�าเลียนแบบธรรมชาติ หรอืปลูกป�าด้วยวิธกีารอื�นใดตามนโยบายของรฐั (๓) อนุรกัษ์ดินและน�าโดยมีมาตรการที�สอดคล้องกับระบบนิเวศ (๔) ดําเนินการอื�นใดเพื�อป�องกันหรอืบรรเทาความเสยีหายที�เกิดแก่ ทรพัยากรป�าไม้ และทรพัยากรสัตว์ป�า (๕) รว่มมือกับทางราชการและให้ความช่วยเหลือพนักงานเจ้าหน้าที�ใน การดแูล สอดสอ่ง และป�องกันการบุกรุก ยึดถือ ครอบครอง แผ้วถาง ป�องกันและแก้ไข ป�ญหาไฟป�า และรกัษาระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพในพื�นที�โครงการ มาตรา ๑๙ เพื�อประโยชน์ในการอนุรกัษ์ ฟ�� นฟู ดูแลรกัษา ทรพัยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพภายในพื�นที�โครงการ ของผู้อยูอ่าศัยหรอืทํากินภายใต้โครงการตามมาตรา ๑๘ และเมื�ออธบิดีเห็นสมควรหรอื เมื�อมีคําขอจากผู้ครอบครองที�ดิน อธบิดีอาจดําเนินการให้ชุมชนทําหน้าที�รว่มกันใน โครงการหรอืช่วยเหลือการปฏิบัติหน้าที�ของพนักงานเจ้าหน้าที�เพื�อให้เป�นไปตาม วตัถุประสงค์ของโครงการได้ การดําเนินการตามวรรคหนึ�ง ให้เป�นไปตามหลักเกณฑ์ วธิกีาร และ เงื�อนไขที�อธบิดีประกาศกําหนด มาตรา ๒๐ ผู้ครอบครองที�ดินต้องควบคุมดูแลสมาชิกในครอบครวัหรอื ครวัเรอืนมิให้กระทําการใดที�เป�นการฝ�าฝ�นกฎหมายว่าด้วยการสงวนและคุ้มครองสัตว์ป�า ตลอดจนให้ปฏิบัติตามมาตรา ๑๗ มาตรา ๑๘ มาตรา ๒๑ มาตรา ๒๒ และมาตรา ๒๓ คํา สั�งของพนักงานเจ้าหน้าที�ตามมาตรา ๒๔ และระเบียบที�ออกตามมาตรา ๑๒๑ วรรคสี� แห่ง พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๒๑ การก่อสรา้ง ดัดแปลง หรอืเปลี�ยนแปลงการใช้อาคาร โรง เรอืน หรอืสิ�งปลูกสรา้งในพื�นที�โครงการ ต้องเป�นไปเพื�อการอยู่อาศัยหรอืทํากินเท่าที�จําเป�น แก่การดํารงชีพ และอาคาร โรงเรอืน หรอืสิ�งปลูกสรา้งนั�นต้องสูงไม่เกินสองชั�น มีลักษณะ กลมกลืนกับธรรมชาติ ภูมิทัศน์ และสิ�งแวดล้อมภายในเขตรกัษาพันธุส์ัตวป์�าหรอืเขตห้าม ล่าสตัวป์�า ไม่ก่อให้เกิดความเสยีหายต่อสิ�งแวดล้อม และการก่อสรา้ง ดัดแปลง หรอื � � � 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 7/13 เปลี�ยนแปลงการใช้อาคาร โรงเรอืน หรอืสิ�งปลูกสรา้งเพื�อใช้ในวัตถุประสงค์อื�น เช่น โรงงาน หรอืโรงแรม จะกระทําไม่ได้ ความในวรรคหนึ�งมิให้นํามาใช้บังคับกับอาคาร โรงเรอืน หรอืสิ�งปลกู สรา้งที�มีอยูก่่อนพระราชกฤษฎีกานี�ใช้บังคับ แต่ทั�งนี�ไม่รวมถึงกรณีที�อาคาร โรงเรอืน หรอื สิ�งปลกูสรา้งนั�นถูกรื�อถอนหรอืทําให้เสื�อมสภาพ ถูกเพลิงไหม้ หรอืประสบภัยพิบัติอื�นไม่ว่า ทั�งหมดหรอืบางสว่น และผู้อยู่อาศัยหรอืทํากินในพื�นที�โครงการประสงค์จะก่อสรา้งหรอื ดัดแปลงอาคารเพื�อทดแทนอาคารเดิมที�ได้รบัความเสียหาย การพิจารณาให้ก่อสรา้ง ดัดแปลง หรอืเปลี�ยนแปลงการใช้อาคาร โรง เรอืน หรอืสิ�งปลูกสรา้งในพื�นที�โครงการ ให้หัวหน้าเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืหัวหน้าเขต ห้ามล่าสัตว์ป�าที�อาคาร โรงเรอืน หรอืสิ�งปลูกสรา้งนั�นตั�งอยู่หารอืรว่มกับเจ้าพนักงานท้อง ถิ�นตามกฎหมายวา่ด้วยควบคุมอาคารด้วย ในกรณีที�มีการก่อสรา้ง ดัดแปลง หรอืเปลี�ยนแปลงการใช้อาคาร โรงเรอืน หรอืสิ�งปลกูสรา้งโดยฝ�าฝ�นวรรคหนึ�ง และพนักงานเจ้าหน้าที�ได้มีคําสั�งให้แก้ไขแล้ว หากไม่ ปฏิบัติตาม ให้พนักงานเจ้าหน้าที�มีอํานาจรื�อถอนโดยเรยีกเก็บค่าใช้จ่ายจากเจ้าของอาคาร โรงเรอืน หรอืสิ�งปลูกสรา้งนั�นได้ มาตรา ๒๒ หากปรากฏว่ามีโรคระบาดสัตว์ในท้องที�ที�เป�นที�ตั�งของเขต รกัษาพันธุส์ตัวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสัตวป์�า ให้หัวหน้าเขตรกัษาพันธุส์ัตวป์�าหรอืหัวหน้าเขต ห้ามล่าสัตว์ป�าประกาศและควบคมุมิให้มีการเคลื�อนย้ายสัตว์ประเภทหรอืชนิดที�มีโรค ติดต่อนั�นเขา้ออกในพื�นที�โครงการ และปฏิบัติตามกฎหมายวา่ด้วยโรคระบาดสัตว์อยา่ง เครง่ครดั มาตรา ๒๓ ห้ามมิให้ผู้ใดนําชนิดพันธุต่์างถิ�นที�รุกรานตามที�อธบิดี ประกาศกําหนดเขา้มาในพื�นที�โครงการ รายการชนิดพันธุต่์างถิ�นที�รุกราน ให้ป�ดประกาศ ณ ที�ทําการผู้ใหญ่บ้าน ที�ทําการกํานัน และที�ทําการเขตรกัษาพันธุส์ตัว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�าภายใต้โครงการ นั�นตั�งอยู่ และจัดการอบรมเพื�อสรา้งความรู ้ความเข้าใจเกี�ยวกับลักษณะของชนิดพันธุดั์ง กล่าวและผลกระทบต่อสิ�งแวดล้อม มาตรา ๒๔ ให้พนักงานเจ้าหน้าที�มีหน้าที�และอํานาจภายในพื�นที� โครงการ ดังต่อไปนี� (๑) สั�งห้ามการกระทําใด ๆ ที�อาจก่อให้เกิดความเสียหายต่อ ทรพัยากรธรรมชาติ สิ�งแวดล้อม ระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพ หรอือาจ ทําให้แนวเขตพื�นที�โครงการเปลี�ยนแปลง แม้จะทําไปเพื�อการดํารงชีพอย่างเป�นปกติธุระ หรอืได้รบัอนุญาตก็ตาม (๒) สั�งให้ระงับหรอืหยุดการกระทําใด ๆ ที�ฝ�าฝ�นบทบัญญัติแห่งพระราช กฤษฎีกานี�และระเบียบที�ออกตามมาตรา ๑๒๑ วรรคสี� แห่งพระราชบัญญัติสงวนและ คุ้มครองสัตว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ (๓) สั�งให้ปฏิบัติหน้าที�ตามมาตรา ๑๗ มาตรา ๑๘ หรอืมาตรา ๑๙ � 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 8/13 (๔) สั�งให้ปฏิบัติหรอืดําเนินการเพื�อให้เป�นไปตามมาตรา ๒๐ มาตรา ๒๑ หรอืเพื�อป�องกันหรอืแก้ไขป�ญหาโรคระบาดหรอืการรุกรานของชนิดพันธุต่์างถิ�นตาม มาตรา ๒๒ หรอืมาตรา ๒๓ (๕) สั�งให้ออกจากพื�นที�โครงการภายหลังการสิ�นสุดการอยู่อาศัยหรอืทํา กินตามมาตรา ๑๒ หรอืมาตรา ๑๓ มาตรา ๒๕ ในกรณีที�พื�นที�ป�าภายในแนวเขตโครงการ มี ทรพัยากรธรรมชาติที�สามารถเกิดใหม่ทดแทนได้ตามฤดูกาลจํานวนจํากัดไม่เพียงพอต่อ การเก็บหาหรอืใช้ประโยชน์ หรอืการเก็บหาหรอืใช้ประโยชน์จากทรพัยากรดังกล่าวอาจสง่ ผลกระทบต่อสภาพธรรมชาติ สตัวป์�า ระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพ ให้ หัวหน้าเขตรกัษาพันธุส์ัตวป์�าหรอืหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป�ากํากับ ควบคุมดูแล และ พิจารณาให้เกิดความเป�นธรรม โดยอาจจัดให้มีการประชุมรว่มกันระหว่างผู้แทนแต่ละ ชุมชนที�เกี�ยวขอ้งในพื�นที�เพื�อรบัฟ�งความคิดเห็นและข้อเสนอแนะได้ ในกรณีที�มีข้อพิพาทเกิดขึ�นจากเหตตุามวรรคหนึ�ง ให้หัวหน้าเขตรกัษา พันธุส์ตัวป์�าหรอืหัวหน้าเขตห้ามล่าสตัวป์�าทําการไต่สวนและรบัฟ�งคู่กรณี และวินิจฉัย ชี�ขาด มาตรา ๒๖ การติดตามและประเมินผลการดําเนินโครงการ และการ ตรวจสอบการบุกรุก หรอืขยายพื�นที�ภายในโครงการหรอืบรเิวณโดยรอบโครงการ ให้เป�น ไปตามหลักเกณฑ์และวิธกีารที�อธบิดีกําหนด มาตรา ๒๗ ให้รฐัมนตรวี่าการกระทรวงทรพัยากรธรรมชาติและสิ�ง แวดล้อมรกัษาการตามพระราชกฤษฎีกานี� ผู้รบัสนองพระบรมราชโองการ ภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรฐัมนตรี บัญชีท้ายพระราชกฤษฎีกา โครงการอนุรกัษ์และดูแลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติ ภายในเขตรกัษาพันธุส์ตัวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�าตามมาตรา ๑๒๑ แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสตัวป์�า พ.ศ. ๒๕๖๒ พ.ศ. ๒๕๖๗ ลําดับที� โครงการอนุรกัษ์และดแูลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติ ภายในเขตรกัษาพันธุส์ัตว์ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตวป์�า 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 9/13 ๑ โครงการอนุรกัษ์และดแูลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติภายในเขตรกัษา พันธุส์ัตว์ป�าภูผาแดง ในท้องที�ตําบลปากช่อง ตําบลบ้านกลาง และตําบล ช้างตะลดู อําเภอหล่มสัก จังหวดัเพชรบูรณ์ ๒ โครงการอนุรกัษ์และดแูลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติภายในเขตห้ามล่า สตัวป์�าเขื�อนป�าสกัชลสทิธิ� ในท้องที�ตําบลท่าดินดํา อําเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 10/13 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 11/13 หมายเหตุ :- เหตผุลในการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาฉบับนี� คือ เนื�องจากรฐับาลมีแผน งานหรอืนโยบายเพื�อช่วยเหลือประชาชนที�ไม่มีที�ดินทํากินและได้อยู่อาศัยหรอืทํากินในเขต รกัษาพันธุส์ตัวป์�าหรอืเขตห้ามล่าสัตวป์�าภายใต้กรอบเวลาตามมติคณะรฐัมนตรเีมื�อวันที� ๓๐ มิถุนายน ๒๕๔๑ เรื�อง การแก้ไขป�ญหาที�ดินในพื�นที�ป�าไม้ หรอืตามคําสั�งคณะรกัษา ความสงบแห่งชาติ ที� ๖๖/๒๕๕๗ เรื�อง เพิ�มเติมหน่วยงานสําหรบัการปราบปราม หยุดยั�ง การบุกรุกทําลายทรพัยากรป�าไม้ และนโยบายการปฏิบัติงานเป�นการชั�วคราวใน � 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 12/13 สภาวการณ์ป�จจุบัน ลงวนัที� ๑๗ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๕๕๗ ให้ได้อยู่อาศัยหรอืทํากิน เป�นการชั�วคราว โดยมิได้สทิธใินที�ดิน ประกอบกับมาตรา ๑๒๑ แห่งพระราชบัญญัติสงวน และคุ้มครองสตัว์ป�า พ.ศ. ๒๕๖๒ กําหนดให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตวป์�า และพันธุพ์ืช โดย ความเห็นชอบของคณะกรรมการสงวนและคุ้มครองสัตว์ป�าตราพระราชกฤษฎีกาจัดทํา โครงการเกี�ยวกับการอนุรกัษ์และดูแลรกัษาทรพัยากรธรรมชาติภายในเขตรกัษาพันธุสั์ตว์ ป�าหรอืเขตห้ามล่าสัตว์ป�า เพื�อกําหนดหลักเกณฑ์และคุณสมบัติ หน้าที�ในการอนุรกัษ์ ฟ�� นฟู ดแูลทรพัยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศ และความหลากหลายทางชีวภาพ ตลอดจนหลัก เกณฑ์ วธิกีาร และเงื�อนไขการอยูอ่าศัยหรอืทํากิน การสิ�นสุดการอยู่อาศัยหรอืทํากินของผู้ อยูอ่าศัยหรอืทํากิน รวมทั�งกําหนดมาตรการในการกํากับดูแล การติดตาม และการ ประเมินผลการดําเนินโครงการดังกล่าว จึงจําเป�นต้องตราพระราชกฤษฎีกานี� ปาจรยี์ / Single 29 ธนัวาคม 2567 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๔๑/ตอน ๖๘ ก/หน้า ๑๕/๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๖๗ [1] 04/06/2025, 10:51 Office of the Council of State about:blank 13/13