Regulation on natural mineral waters, natural spring waters and table waters

Dziennik Ustaw Nr 120 — 8478 — Poz. 1256 1256 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, naturalnych wód êródlanych i wód sto∏owych2) Na podstawie art. 9a ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych ˝ywnoÊci i ˝ywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´ puje: Rozdzia∏ 1 Przepisy ogólne § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: 1) szczegó∏owe wymagania, jakie powinny spe∏niaç naturalne wody mineralne, naturalne wody êró dlane i wody sto∏owe; 2) wzorcowy zakres badaƒ i sposób przeprowadzania oceny oraz kwalifikacji rodzajowej wody; 3) szczegó∏owe warunki sanitarne i wymagania w za kresie przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji lub w obrocie tymi wodami; 4) szczególne wymagania dotyczàce znakowania na turalnych wód mineralnych, naturalnych wód êró dlanych i wód sto∏owych. § 2. 1. Przepisy rozporzàdzenia dotyczà równie˝ wód wydobywanych na terenie kraju trzeciego nieb´ dàcego cz∏onkiem Unii Europejskiej, importowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Naturalne wody mineralne, naturalne wody êródlane i wody sto∏owe przywo˝one z paƒstw nie b´dàcych cz∏onkami Unii Europejskiej w celu wpro wadzenia do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w opakowaniach jednostkowych podlegajà ocenie i kwalifikacji rodzajowej, wed∏ug kryteriów i wymagaƒ, o których mowa w § 4 i 5, z uwzgl´dnie niem: 1) dokumentów wydanych przez w∏aÊciwy organ kra ju, z którego pochodzi dana woda; 2) aktualnych wyników badaƒ fizykochemicznych i mikrobiologicznych wykonanych w kraju produ centa wody i potwierdzonych przez uprawniony organ nadzoru sanitarnego tego kraju. 3. Rozporzàdzenie nie dotyczy wód w opakowa niach jednostkowych, uznanych za produkty lecznicze na podstawie przepisów Prawa farmaceutycznego oraz leczniczych wód mineralnych stosowanych do zabiegów w uzdrowiskach. 4. Przepisów rozporzàdzenia nie stosuje si´ do wprowadzanych do obrotu na terytorium Rzeczypo spolitej Polskiej wód sto∏owych znajdujàcych si´ w obrocie na terytorium któregokolwiek z paƒstw cz∏onkowskich Unii Europejskiej innego ni˝ Rzeczpo spolita Polska. § 3. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà: 1) naturalna woda mineralna — wod´ pochodzàcà z udokumentowanych zasobów wody podziem nej, wydobywanà jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi, pierwotnie czystà pod wzgl´dem chemicznym i mikrobiologicz nym, charakteryzujàcà si´ stabilnym sk∏adem mi neralnym oraz w∏aÊciwoÊciami majàcymi znacze nie fizjologiczne, powodujàcymi korzystne od dzia∏ywanie na zdrowie ludzi, okreÊlonymi we d∏ug wymagaƒ i kryteriów, o których mowa w § 4 i 5; 2) naturalna woda êródlana — wod´ pochodzàcà z udokumentowanych zasobów podziemnych, wydobywanà jednym lub kilkoma otworami natu ralnymi lub wierconymi, pierwotnie czystà pod wzgl´dem chemicznym i mikrobiologicznym, nie ró˝niàcà si´ w∏aÊciwoÊciami i sk∏adem mineral nym od wody przeznaczonej do spo˝ycia przez lu dzi, okreÊlonej w przepisach o zbiorowym zaopa trzeniu w wod´; ——————— 1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Preze sa Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 93, poz. 833 oraz z 2003 r. Nr 199, poz. 1941). 2) Rozporzàdzenie wdra˝a nast´pujàce dyrektywy: a) dyrektyw´ Rady 80/777/EWG z dnia 15 lipca 1980 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw paƒstw cz∏onkow skich w zakresie wydobywania i wprowadzania do handlu naturalnych wód mineralnych, b) dyrektyw´ Rady 96/70/WE z dnia 28 paêdziernika 1996 r. zmieniajàcà dyrektyw´ Rady 80/777/EWG w sprawie zbli˝enia ustawodawstw paƒstw cz∏onkowskich w za kresie wydobywania i wprowadzania do handlu natu ralnych wód mineralnych, c) dyrektyw´ Komisji 2003/40/WE z dnia 16 maja 2003 r. ustanawiajàcà wykaz, st´˝enia graniczne i wymogi w zakresie etykietowania dla sk∏adników naturalnych wód mineralnych oraz warunki zastosowania powietrza wzbogaconego w ozon do oczyszczania naturalnych wód mineralnych i wód êródlanych. 3) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 128, poz. 1408, z 2002 r. Nr 135, poz. 1145 i Nr 166, poz. 1362, z 2003 r. Nr 52, poz. 450, Nr 122, poz. 1144, Nr 130, poz. 1187, Nr 199, poz. 1938 i Nr 208, poz. 2020 oraz z 2004 r. Nr 33, poz. 288. 3) woda sto∏owa — wod´ otrzymanà po dodaniu do wody êródlanej, naturalnej wody mineralnej lub soli mineralnych, zawierajàcych jeden lub wi´cej sk∏adników majàcych znaczenie fizjologiczne, jak: sód, magnez, wapƒ, chlorki, siarczany, wodorow´ glany; 4) otwór — miejsce czerpania wody z zasobu pod ziemnego z odwiertu lub samowyp∏ywu; 5) uj´cie — zespó∏ urzàdzeƒ s∏u˝àcych do eksploata cji i zabezpieczenia przed zanieczyszczeniem wody podziemnej czerpanej z jednego albo wi´cej otwo rów; 6) zasób wody podziemnej — wod´ naturalnie zgro madzonà w okreÊlonej przestrzeni podziemnej o charakterystycznym sk∏adzie mineralnym, zwià zanym genetycznie z warunkami geologicznymi w tej przestrzeni. Rozdzia∏ 2 Kryteria oceny i kwalifikacji naturalnej wody mineralnej § 4. 1. Naturalne wody mineralne kwalifikuje si´ po przeprowadzeniu oceny: 1) pod wzgl´dem: a) geologicznym i hydrogeologicznym, b) fizycznym, chemicznym i fizykochemicznym, c) mikrobiologicznym, d) farmakologicznym, fizjologicznym i klinicznym, je˝eli jest to uzasadnione ze wzgl´du na w∏aÊci woÊci naturalnej wody mineralnej; 2) zgodnie z kryteriami okreÊlonymi w § 5; 3) zgodnie z metodami naukowymi przyj´tymi przez organy urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci. 2. Przeprowadzanie ocen, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. d, nie jest obowiàzkowe, je˝eli naturalna wo da mineralna spe∏nia nast´pujàce wymagania: 1) przy uj´ciu i po zabutelkowaniu zawiera co naj mniej 1 000 mg/l rozpuszczonych sk∏adników mi neralnych lub co najmniej 250 mg/l wolnego di tlenku w´gla naturalnego pochodzenia lub 2) oznaczona zawartoÊç: wapnia, magnezu, sodu, ˝e laza, chlorków, siarczanów, wodorow´glanów, flu orków lub jodków jest wy˝sza od dopuszczalnej dla wody przeznaczonej do spo˝ycia przez ludzi i zapewnia korzystne oddzia∏ywanie wody na or ganizm cz∏owieka. 3. Charakterystyczny sk∏ad mineralny, temperatura i inne w∏aÊciwoÊci naturalnej wody mineralnej mogà zmieniaç si´ tylko w granicach naturalnych fluktuacji. W∏aÊciwoÊci te nie mogà ulegaç zmianom zwiàzanym z poborem wody. 4. Naturalna woda mineralna przy uj´ciu musi spe∏niaç wymagania mikrobiologiczne, o których mo wa w § 5 ust. 3 oraz w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdze nia, okreÊlajàcym sk∏adniki naturalnie wyst´pujàce w naturalnej wodzie mineralnej i maksymalne limity, których przekroczenie mo˝e stanowiç ryzyko dla zdro wia publicznego. § 5. 1. Kwalifikacja rodzajowa i uznanie danej wo dy jako naturalnej wody mineralnej przeprowadzane sà na podstawie: 1) danych geologicznych i hydrogeologicznych uzy skanych w toku dokumentowania otworu zgodnie z ustawà z dnia 4 lutego 1994 r. — Prawo geolo giczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96, z póên. zm.4)); 2) okreÊlenia dok∏adnego po∏o˝enia uj´cia na mapie w skali nie wi´kszej ni˝ 1:1 000; 3) szczegó∏owego sprawozdania geologicznego o po chodzeniu wody i warunkach geologicznych; 4) opisu prac przy uj´ciu; 5) okreÊlenia obszaru ochrony uj´cia lub innych Êrodków ochrony uj´cia przed zanieczyszczeniem. 2. Niezale˝nie od danych okreÊlonych w ust. 1, wy magane jest przedstawienie danych dotyczàcych: 1) wydajnoÊci otworu; 2) temperatury wody przy uj´ciu oraz temperatury otoczenia; 3) zwiàzków mi´dzy warunkami geologicznymi i ro dzajem sk∏adników mineralnych wyst´pujàcych w wodzie; 4) suchej pozosta∏oÊci w temperaturze 180 °C i 260 °C; 5) przewodnictwa i opornoÊci elektrycznej w okreÊlo nej temperaturze pomiaru; 6) st´˝enia jonów wodorowych (pH); 7) zawartoÊci anionów i kationów; 8) zawartoÊci sk∏adników niejonizowanych; Dziennik Ustaw Nr 120 — 8479 — Poz. 1256 ——————— 4) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 1996 r. Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 88, poz. 554, Nr 111, poz. 726 i Nr 133, poz. 885, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 109, poz. 1157 i Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 110, poz. 1190, Nr 115, poz. 1229 i Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 113, poz. 984, Nr 117, poz. 1007, Nr 153, poz. 1271, Nr 166, poz. 1360 i Nr 240, poz. 2055, z 2003 r. Nr 223, poz. 2219 oraz z 2004 r. Nr 96, poz. 959. 9) zawartoÊci pierwiastków Êladowych; 10) radioaktywnoÊci wody przy uj´ciu; 11) izotopów tlenu (160—180) i wodoru (prot — wodór lekki, deuter — wodór ci´˝ki, tryt) — w sytuacjach uzasadnionych wysokim poziomem radioaktyw noÊci wody; 12) braku obecnoÊci organicznych sk∏adników antro pogenicznych, takich jak: pestycydy, detergenty, wielopierÊcieniowe w´glowodory aromatyczne, polichlorowane bifenyle. 3. Zakres badaƒ mikrobiologicznych i stanu sani tarnohigienicznego wody przy uj´ciu i w opakowaniu jednostkowym ma na wzgl´dzie stwierdzenie: 1) braku paso˝ytów i drobnoustrojów chorobotwór czych; 2) iloÊci drobnoustrojów namna˝ajàcych si´ i Êwiad czàcych o ska˝eniu ka∏owym; 3) braku Escherichia coli i innych form bakterii grupy coli w 250 ml w temperaturze 37 °C i 44,5 °C; 4) braku paciorkowców ka∏owych w 250 ml; 5) braku Clostridium redukujàcych siarczyny w 50 ml; 6) braku Pseudomonas aeruginosa w 250 ml; 7) ca∏kowitej iloÊci kolonii bakterii wzrastajàcych z 1 ml wody: a) w temperaturze 20—22 °C w czasie 72 godzin na agarze lub mieszance agaru i ˝elatyny w iloÊci nie wi´kszej ni˝ 5, b) w temperaturze 37 °C w czasie 24 godzin na agarze w iloÊci nie wi´kszej ni˝ 20. 4. Badania, o których mowa w ust. 3 pkt 7, wyko nuje si´ w ciàgu 8 godzin od pobrania próbki wody z uj´cia, przy czym próbk´ nale˝y przechowywaç w temperaturze nieprzekraczajàcej 4 °C. 5. Wzrost ogólnej liczby kolonii na po˝ywce agaro wej do 12 godzin od rozlania do opakowaƒ jednostko wych nie mo˝e byç wynikiem zanieczyszczenia wody w toku produkcji. 6. Woda w opakowaniu jednostkowym po 12 go dzinach od rozlania musi spe∏niaç wymagania mikro biologiczne, o których mowa w ust. 3 pkt 1—6. 7. Wzorcowy zakres badaƒ naturalnych wód mine ralnych okreÊla za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia. 8. Badania kliniczne i farmakologiczne obejmujà analizy wykonane wed∏ug metod uznanych naukowo, które muszà byç dostosowane do szczególnych w∏a ÊciwoÊci naturalnej wody mineralnej oraz jej wp∏ywu na organizm ludzki, takich jak: diureza, funkcje ˝o∏àd kowe lub jelitowe, wyrównanie niedoboru substancji mineralnych. 9. Wykonanie badaƒ, o których mowa w ust. 8, nie jest konieczne, je˝eli naturalna woda mineralna spe∏nia wymagania, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 2. § 6. Badania kliniczne lub farmakologiczne wyko nujà w∏aÊciwe jednostki naukowo-badawcze, zgodnie z zakresem kompetencji okreÊlonym w statutach tych jednostek. § 7. 1. Na podstawie dokumentów oraz badaƒ, o których mowa w § 4 i 5, Paƒstwowy Zak∏ad Higie ny dokonuje oceny oraz kwalifikacji rodzajowej wo dy. 2. Kwalifikacja rodzajowa wód, dokonywana na podstawie oceny dokumentacji i wyników badaƒ, wa˝na jest przez okres pi´ciu lat od daty ich dokona nia, je˝eli sk∏ad chemiczny wody i zawartoÊç sk∏adni ków decydujàcych o charakterystyce i kwalifikacji ro dzajowej wody nie uleg∏y zmianie. 3. Naturalne wody mineralne, pozytywnie ocenio ne i zakwalifikowane, znajdujà si´ w krajowym i euro pejskim rejestrze tych wód. Rozdzia∏ 3 Wymagania oraz ocena i kwalifikacja naturalnych wód êródlanych § 8. 1. Naturalne wody êródlane przy uj´ciu i w opa kowaniach jednostkowych muszà spe∏niaç: 1) wymagania mikrobiologiczne, o których mowa w § 5 ust. 3; 2) warunki dotyczàce dokumentowania pochodzenia wody i zakresu badaƒ chemicznych i mikrobiolo gicznych okreÊlone w § 4 i § 5 ust. 1—4 i 7; 3) wymagania chemiczne okreÊlone dla wody prze znaczonej do spo˝ycia przez ludzi. 2. Naturalne wody êródlane podlegajà ocenie i kwalifikacji rodzajowej, o której mowa w § 7. 3. Znakowanie naturalnych wód êródlanych zawie ra informacj´ „naturalna woda êródlana” oraz infor macje, o których mowa w § 17 ust. 2 i § 19. 4. Do znakowania naturalnych wód êródlanych stosuje si´ kryteria dotyczàce znakowania naturalnych wód mineralnych okreÊlone w ust. 2 za∏àcznika nr 5 do rozporzàdzenia. Dziennik Ustaw Nr 120 — 8480 — Poz. 1256 Rozdzia∏ 4 Wymagania dla wód sto∏owych § 9. 1. Wody sto∏owe w opakowaniach jednostko wych muszà spe∏niaç wymagania okreÊlone w § 8 ust. 1 pkt 1 i 3 dla naturalnych wód êródlanych. 2. Wody sto∏owe podlegajà ocenie i kwalifikacji ro dzajowej, o której mowa w § 7. 3. Do wód sto∏owych stosuje si´ przepisy § 10—16 i 19. 4. Oznakowanie wód sto∏owych w opakowaniach jednostkowych musi zawieraç informacje dotyczàce rodzaju i st´˝enia sk∏adników mineralnych zawartych w litrze wody. Rozdzia∏ 5 Wymagania dotyczàce wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych i naturalnych wód êródlanych § 10. 1. Eksploatacja uj´cia naturalnych wód mine ralnych i naturalnych wód êródlanych mo˝e odbywaç si´ na podstawie pozwolenia wodnoprawnego wyda nego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229, z póên. zm. 5)) lub koncesji wydanej zgodnie z Prawem geologicznym i górniczym. 2. Ka˝dy otwór albo uj´cie, z którego czerpie si´ naturalnà wod´ mineralnà i naturalnà wod´ êródlanà, posiada nazw´ w∏asnà u˝ywanà w dokumentacji hy drogeologicznej, o której mowa w § 5 ust. 1, w ocenie i kwalifikacji rodzajowej wody, w dokumentacji z ba daƒ laboratoryjnych oraz w znakowaniu naturalnej wody mineralnej. 3. Wody, o których mowa w ust. 1, pochodzàce z jednego uj´cia posiadajà jednà nazw´ handlowà. 4. Je˝eli z otworu albo uj´cia, o których mowa w ust. 1, korzysta wi´cej ni˝ jeden przedsi´biorca, wówczas ka˝da woda w opakowaniu jednostkowym oznaczona jest takà samà nazwà handlowà. § 11. 1. Wod´ z otworu albo z uj´cia doprowadza si´ do rozlewni wy∏àcznie za pomocà instalacji wyko nanej z materia∏u spe∏niajàcego wymagania okreÊlone w przepisach o materia∏ach i wyrobach przeznaczo nych do kontaktu z ˝ywnoÊcià. 2. Uj´cie wody, a tak˝e instalacje doprowadzajàce wod´ do rozlewni muszà zabezpieczaç wod´ przed za nieczyszczeniem lub zmianà jej charakterystycznego sk∏adu mineralnego. § 12. 1. Rozlewnie wód lokalizuje si´ mo˝liwie naj bli˝ej uj´cia wody, w specjalnie do tego celu przezna czonym budynku lub jego wyodr´bnionej cz´Êci. 2. Rozlewni´ wyposa˝a si´ w instalacj´ doprowa dzajàcà wod´ z uj´cia i ciàg technologiczny, w którym odbywa si´ przygotowanie wody do rozlewania w opakowania jednostkowe. 3. Woda z uj´cia mo˝e byç wykorzystana równie˝ do innych celów ni˝ okreÊlone w ust. 2 pod warun kiem rozdzia∏u poszczególnych instalacji przy uj´ciu. 4. Je˝eli ciàg technologiczny produkcji wody ma byç wykorzystany równie˝ do rozlewania napojów bezalkoholowych, paƒstwowy powiatowy inspektor sanitarny okreÊla, w drodze decyzji, warunki: 1) zapewnienia odpowiedniego stanu sanitarnego ciàgu technologicznego; 2) dokumentowania systematycznie prowadzonej kontroli skutecznoÊci procesów mycia i dezynfek cji ciàgu technologicznego. § 13. 1. Naturalna woda mineralna lub naturalna woda êródlana rozlewane do opakowaƒ jednostko wych, o okreÊlonej nazwie handlowej, mogà byç czer pane z okreÊlonych zasobów wody podziemnej jed nym lub kilkoma otworami, stanowiàcymi uj´cie. 2. Dopuszczalne odchylenia od deklarowanej przez producenta na etykiecie zawartoÊci charaktery stycznych sk∏adników mogà wynosiç nie wi´cej ni˝ ± 20 %. 3. Dopuszcza si´ ∏àczenie naturalnych wód mine ralnych pochodzàcych z ró˝nych otworów, je˝eli woda czerpana z tych otworów spe∏nia te same wymagania w zakresie kwalifikacji chemicznej. W przypadku natu ralnych wód êródlanych woda czerpana z ró˝nych otworów jest wodà tego samego rodzaju. § 14. 1. Naturalna woda mineralna z uj´cia mo˝e byç poddawana wy∏àcznie nast´pujàcym procesom: 1) usuwania sk∏adników nietrwa∏ych, takich jak: zwiàzki ˝elaza, manganu i siarki, poprzez filtracj´ poprzedzonà ewentualnie napowietrzaniem i se dymentacjà osadów; 2) usuwania zwiàzków ˝elaza, manganu, siarki i arse nu z niektórych wód poprzez traktowanie powie trzem wzbogaconym w ozon w iloÊci niezb´dnej do przeprowadzenia tego zabiegu; 3) usuwania innych ni˝ wymienione w pkt 1 i 2 nie trwa∏ych sk∏adników; Dziennik Ustaw Nr 120 — 8481 — Poz. 1256 ——————— 5) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1803, z 2002 r. Nr 113, poz. 984, Nr 130, poz. 1112, Nr 233, poz. 1957 i Nr 238, poz. 2022, z 2003 r. Nr 80, poz. 717, Nr 165, poz. 1592, Nr 190, poz. 1865 i Nr 228, poz. 2259 oraz z 2004 r. Nr 92, poz. 880 i Nr 96, poz. 959. 4) cz´Êciowego lub ca∏kowitego usuwania z wody dwutlenku w´gla albo jej ponownego nasycania dwutlenkiem w´gla. 2. Dzia∏ania, o których mowa w ust. 1, mogà byç stosowane, je˝eli nie spowodujà pogorszenia jakoÊci wody pod wzgl´dem mikrobiologicznym i zmian cha rakterystycznego sk∏adu mineralnego wody. 3. Maksymalne limity dla sk∏adników pozosta∏ych lub powsta∏ych podczas napowietrzania naturalnej wody mineralnej i wody êródlanej powietrzem wzbo gaconym w ozon okreÊla za∏àcznik nr 4 do rozporzà dzenia. 4. Procesy, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, mo gà byç stosowane za zgodà w∏aÊciwego terenowo paƒstwowego powiatowego inspektora sanitarnego, na podstawie dokonanej ekspertyzy. 5. Nie dopuszcza si´: 1) odgazowywania wody podziemnej, która zosta∏a zakwalifikowana jako naturalna woda mineralna wy∏àcznie ze wzgl´du na naturalnà zawartoÊç dwutlenku w´gla; 2) dodawania Êrodków bakteriostatycznych lub sto sowania wszelkich innych zabiegów, które mogà zmieniç mikroflor´ naturalnej wody mineralnej lub naturalnej wody êródlanej. 6. Przepisy ust. 5 nie dotyczà naturalnej wody mi neralnej i wody êródlanej u˝ywanych do produkcji na pojów bezalkoholowych. § 15. 1. We wszystkich pomieszczeniach rozlewni zapewnia si´ warunki higieniczno-sanitarne i techno logiczne wykluczajàce: 1) wtórne zanieczyszczenie wody podczas gromadze nia wody w zbiorniku retencyjnym, napowietrza nia wody i filtracji lub nasycania wody dwutlen kiem w´gla, rozlewania wody do opakowaƒ jed nostkowych i magazynowania; 2) zmiany charakterystycznego sk∏adu mineralnego wody. 2. Materia∏y i wyroby majàce bezpoÊredni kontakt z wodà spe∏niajà wymagania okreÊlone w przepisach o materia∏ach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z ˝ywnoÊcià. 3. Opakowania jednostkowe i ich zamkni´cia po winny zabezpieczaç wod´ przed jej zanieczyszczeniem i zmianà w∏aÊciwoÊci. § 16. Je˝eli w czasie eksploatacji uj´cia lub rozle wania wody nastàpi∏o zanieczyszczenie i woda: 1) nie odpowiada wymaganiom mikrobiologicznym okreÊlonym w § 5 ust. 3 dla wody z uj´cia, 2) zawiera ponadnormatywne st´˝enia sk∏adników niepo˝àdanych i szkodliwych dla zdrowia wymie nionych w za∏àcznikach nr 1 i 6 do rozporzàdzenia lub innych wskazujàcych na kontakt wody z zanie czyszczeniem zewn´trznym, 3) posiada zmieniony sk∏ad chemiczny w sposób wp∏ywajàcy na zmian´ jej kwalifikacji rodzajowej, producent wody powinien zawiesiç produkcj´ do czasu usuni´cia przyczyny zaistnia∏ych zmian. Rozdzia∏ 6 Znakowanie naturalnych wód mineralnych § 17. 1. Nazwà rodzajowà naturalnych wód mine ralnych jest „naturalna woda mineralna”. W przypad ku naturalnych wód mineralnych nasyconych ditlen kiem w´gla (naturalnych wód mineralnych musujà cych) stosuje si´ oznakowanie okreÊlone w za∏àczni ku nr 5 do rozporzàdzenia. 2. Oznakowanie naturalnych wód mineralnych w opakowaniu jednostkowym musi zawieraç nast´pu jàce informacje: 1) zawartoÊç charakterystycznych sk∏adników mine ralnych w litrze wody oraz ogólnà zawartoÊç roz puszczonych sk∏adników; 2) nazw´ otworu lub zespo∏u otworów, z których czer pana jest woda do produkcji danej wody w opako waniu jednostkowym, i jego lokalizacj´; 3) nazw´ handlowà wody w opakowaniu jednostko wym; 4) nazw´ producenta wody (rozlewni) i jego adres; 5) o procesach, o których mowa w § 14 ust. 1; 6) stopieƒ nasycenia ditlenkiem w´gla i jego pocho dzenie, okreÊlone zgodnie z ust. 1 i za∏àcznikiem nr 5 do rozporzàdzenia; 7) w przypadku stosowania powietrza wzbogacone go w ozon — informacj´ o treÊci: „woda traktowa na powietrzem wzbogaconym w ozon” zamiesz czonà obok zawartoÊci sk∏adników charaktery stycznych dla danej wody; 8) zalecane w ocenie i kwalifikacji rodzajowej danej wody, a w szczególnoÊci: a) w przypadku wód zawierajàcych powy˝ej 1,5 mg F/dm3 — napis „Zawiera ponad 1,5 mg/l Dziennik Ustaw Nr 120 — 8482 — Poz. 1256 fluorków. Nie powinna byç spo˝ywana przez dzieci poni˝ej 7 roku ˝ycia”, b) w przypadku naturalnych wód mineralnych za wierajàcych jodki w st´˝eniu powy˝ej 0,2 mg/l — informacje o zalecanej dziennej iloÊci wody do spo˝ycia podanej w ocenie i kwalifikacji rodzajo wej wody, c) w przypadku posiadania opinii o szczególnym przeznaczeniu wody — stosowane informacje, takie jak: „woda zalecana do przygotowywania posi∏ków dla niemowlàt i ma∏ych dzieci”, „wo da zalecana w diecie niskosodowej” lub inne in formacje, zgodnie z kryteriami okreÊlonymi w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia. 3. Naturalne wody mineralne, ze wzgl´du na zawartoÊç sk∏adników mineralnych, znakuje si´ z uwzgl´dnieniem kryteriów stosowanych przy znako waniu naturalnych wód mineralnych, okreÊlonych w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia. § 18. 1. Nazwa miejscowoÊci lub nazwy pochodne tej miejscowoÊci mogà byç u˝yte jako nazwa handlo wa wody w opakowaniu jednostkowym pod warun kiem, ˝e: 1) odnoszà si´ do wody wydobywanej w tej miejsco woÊci lub przynale˝nym do niej rejonie; 2) ich u˝ycie nie wprowadzi w b∏àd co do miejsca wy dobywania wody. 2. Naturalna woda mineralna pochodzàca z jedne go êród∏a mo˝e byç butelkowana i wprowadzana do obrotu tylko pod jednà nazwà handlowà. 3. Je˝eli etykiety lub napisy umieszczone na opa kowaniach jednostkowych, w których naturalne wody mineralne oferowane sà do sprzeda˝y, zawierajà na zwy handlowe ró˝ne od nazwy êród∏a lub miejsca wy dobywania tej wody, to okreÊlenie tego miejsca lub nazwa êród∏a muszà byç naniesione czcionkà, której wysokoÊç i szerokoÊç stanowi co najmniej 1,5 wyso koÊci i szerokoÊci najwi´kszej czcionki u˝ytej w tej na zwie handlowej. § 19. 1. Opakowania jednostkowe naturalnych wód mineralnych nie mogà zawieraç oznaczeƒ, za strze˝onych nazw, znaków towarowych lub firmo wych, nazw gatunkowych, obrazów, które sugerujà w∏aÊciwoÊci, których woda nie posiada, w szczególno Êci, w odniesieniu do pochodzenia, daty zezwolenia na wydobywanie, wyników analiz lub wszelkich in nych danych dotyczàcych uznania tej wody. 2. Oznakowania na opakowaniach wody pitnej nie odpowiadajàcej wymaganiom naturalnej wody mine ralnej nie mogà wprowadzaç konsumenta w b∏àd in formacjami, które sugerowa∏yby, ˝e woda ta jest natu ralnà wodà mineralnà, w szczególnoÊci nie mogà za wieraç oznaczenia „woda mineralna”. 3. Oznakowanie naturalnych wód mineralnych nie mo˝e zawieraç informacji przypisujàcych naturalnej wodzie mineralnej w∏aÊciwoÊci zapobiegania choro bom lub ich leczenia albo odwo∏ywaç si´ do takich w∏aÊciwoÊci. 4. Oznakowanie naturalnych wód mineralnych, o którym mowa w ust. 3, mo˝e byç stosowane na pod stawie wyników badaƒ klinicznych i farmakologicz nych okreÊlonych w § 5 ust. 8. 5. Na zasadzie okreÊlonej w ust. 3 dopuszcza si´ znakowanie naturalnych wód mineralnych informa cjami: „pobudzajàce trawienie”, „mo˝e polepszyç funkcje wàtrobowo-˝ó∏ciowe” lub oznaczeniami po dobnymi. 6. Wymagania, o których mowa w ust. 1—4, doty czà równie˝ prezentacji i reklamy naturalnych wód mi neralnych. Rozdzia∏ 7 Przepisy koƒcowe i przejÊciowe § 20. Naturalne wody mineralne i naturalne wody êródlane oraz wody sto∏owe, które nie spe∏niajà wy magaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu w zakresie po danym w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia, mogà znajdowaç si´ w obrocie do dnia 1 lipca 2004 r., z wy jàtkiem wód rozlanych do opakowaƒ jednostkowych i oznakowanych przed tà datà, które mogà znajdowaç si´ w obrocie do wyczerpania zapasów. § 21. Wymagania okreÊlone w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia, dotyczàce maksymalnie dopuszczal nych st´˝eƒ azotanów i azotynów, stosuje si´ od dnia 1 stycznia 2006 r., a dla fluorków i niklu od dnia 1 stycznia 2008 r. § 22. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem og∏oszenia.6) Minister Zdrowia: L. Sikorski ——————— 6) Z dniem wejÊcia w ˝ycie niniejszego rozporzàdzenia traci moc rozporzàdzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2003 r. w sprawie szczególnych warunków sanitarnych oraz wymagaƒ w zakresie przestrzegania zasad higieny w proce sie produkcji lub w obrocie naturalnymi wodami mineralny mi i naturalnymi wodami êródlanymi (Dz. U. Nr 89, poz. 842), zachowane w mocy na podstawie art. 11 ustawy z dnia 30 paêdziernika 2003 r. o zmianie ustawy o warunkach zdro wotnych ˝ywnoÊci i ˝ywienia oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 208, poz. 2020 oraz z 2004 r. Nr 96, poz. 959). Dziennik Ustaw Nr 120 — 8483 — Poz. 1256 Dziennik Ustaw Nr 120 — 8484 — Poz. 1256 Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2004 r. (poz. 1256) Za∏àcznik nr 1 SK¸ADNIKI NATURALNIE WYST¢PUJÑCE W NATURALNEJ WODZIE MINERALNEJ I MAKSYMALNE LIMITY, KTÓRYCH PRZEKROCZENIE MO˚E STANOWIå RYZYKO DLA ZDROWIA PUBLICZNEGO Sk∏adniki Maksymalne limity (mg/l) Antymon 0,0050 Arsen 0,010 (∏àcznie) Bar 1,0 Bor do celów statystycznych* Kadm 0,003 Chrom 0,050 Miedê 1,0 Cyjanki 0,070 Fluorki 5,0 O∏ów 0,010 Mangan 0,50 Rt´ç 0,0010 Nikiel 0,020 Azotany 50 Azotyny 0,1 Selen 0,010 * Maksymalne limity dla boru zostanà ustalone, w miar´ potrzeby, po przedstawieniu opinii przez Europejski Urzàd ds. Bezpieczeƒstwa ˚ywno Êci oraz na wniosek Komisji do dnia 1 stycznia 2006 r. Dziennik Ustaw Nr 120 — 8485 — Poz. 1256 Za∏àcznik nr 2 WYMAGANIA* DOTYCZÑCE ANALIZ SK¸ADNIKÓW OKREÂLONYCH W ZA¸ÑCZNIKU NR 1 DO ROZPORZÑDZENIA Sk∏adniki Dok∏adnoÊç wartoÊci parametrycznej w % (uwaga 1) Precyzja wartoÊci parametrycznej (uwaga 2) Granica wykrywania jako % wartoÊci parametrycznej (uwaga 3) Uwagi Antymon 25 25 25 Arsen 10 10 10 Bar 25 25 25 Bor patrz za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia Kadm 10 10 10 Chrom 10 10 10 Miedê 10 10 10 Cyjanki 10 10 10 uwaga 4 Fluorki 10 10 10 O∏ów 10 10 10 Mangan 10 10 10 Rt´ç 20 10 20 Nikiel 10 10 10 Azotany 10 10 10 Azotyny 10 10 10 Selen 10 10 10 * Wymagane jest, aby analityczne metody mierzenia st´˝eƒ sk∏adników wymienionych w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia umo˝liwia∏y co najmniej pomiar st´˝enia odpowiadajàcy wartoÊci parametrycznej z okreÊlonà dok∏adnoÊcià, precyzjà i granicà wykrywania. Niezale˝nie od czu∏oÊci zastosowanej metody analizy, wynik wyra˝a si´, stosujàc przynajmniej t´ samà liczb´ miejsc dziesi´tnych, jak dla maksymalnych limitów ustanowionych w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia. Uwaga 1: Dok∏adnoÊç jest b∏´dem systematycznym i stanowi ró˝nic´ mi´dzy wartoÊcià Êrednià du˝ej liczby powtórzonych pomiarów a wartoÊcià dok∏adnà. Uwaga 2: Precyzja jest b∏´dem przypadkowym i jest na ogó∏ wyra˝ana jako odchylenie standardowe (w serii i mi´dzy se riami) dla próbki wyników ze Êredniej. Dopuszczalna precyzja jest dwukrotnoÊcià wzgl´dnego odchylenia stan dardowego. Uwaga 3: Granica wykrywania jest: — albo trzykrotnoÊcià wzgl´dnego odchylenia standardowego w serii próbki naturalnej zawierajàcej niskie st´ ˝enie parametru, — albo pi´ciokrotnoÊcià wzgl´dnego odchylenia standardowego w serii próbki dziewiczej. Uwaga 4: Metoda musi umo˝liwiç ustalenie ∏àcznej iloÊci cyjanków we wszystkich postaciach. 1) Badania pozwalajàce na wst´pnà charakterystyk´ wody z uj´cia. 2) Badania niezb´dne do oceny jakoÊci wody z uj´cia, która ma byç wykorzystywana do produkcji wody opakowanej oraz wody w opakowaniu jednostkowym przeznaczonej do obrotu. 3) Badania kontrolne — systematyczne — wody ujmowanej oraz pobranej w krytycznych punktach kontroli okreÊlonych w ramach systemu HACCP wdro˝onego w zak∏adzie. 4) Badania zalecane w przypadku zmian jakoÊci wody czerpanej z uj´cia. Dziennik Ustaw Nr 120 — 8486 — Poz. 1256 Za∏àcznik nr 3 WZORCOWY ZAKRES BADA¡ NATURALNYCH WÓD MINERALNYCH Rodzaj badaƒ Wskaêniki jakoÊci wody Zakres badaƒ Badania wst´pne1) Badania pe∏ne w zwiàzku z ocenà i kwalifikacjà wody2) Monitoring3) Sytuacje wyjàtkowe — awaryjne4) 1 2 3 4 5 Wskaêniki organoleptyczne zapach smak zapach smak m´tnoÊç barwa zapach smak m´tnoÊç barwa zgodnie z zaleceniem organów urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci Wskaêniki fizyczno-chemiczne przewodnoÊç elektryczna temperatura przewodnoÊç elektryczna temperatura pH radionuklidy przewodnoÊç elektryczna pH Sk∏adniki niepo˝àdane i toksyczne w nadmiernych st´˝eniach azotany (III) azotany (V) amon ChZT wszystkie sk∏adniki wymienione w § 5 ust. 2 pkt 2 oraz w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia azotany (III) azotany (V) amon ˝elazo ChZT zgodnie z zaleceniem organów urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci Sk∏adniki podstawowe sód wapƒ magnez ˝elazo mangan chlorki wodorow´glany siarczany wszystkie aniony i kationy, sk∏adniki niezdysocjowane i mikroelementy oraz ditlenek w´gla sk∏adniki charakterystyczne wymienione w znakowaniu wody zgodnie z zaleceniem organów urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci Wskaêniki mikrobiologiczne bakterie grupy coli Escherichia coli ogólna liczba bakterii w temp. 22 °C ± 2 °C i 36 °C ± 2 °C w zakresie okreÊlonym w § 5 ust. 3 rozporzàdzenia Dziennik Ustaw Nr 120 — 8487 — Poz. 1256 Za∏àcznik nr 4 MAKSYMALNE LIMITY DLA SK¸ADNIKÓW POZOSTA¸YCH LUB POWSTA¸YCH PODCZAS NAPOWIETRZANIA NATURALNEJ WODY MINERALNEJ I WODY èRÓDLANEJ POWIETRZEM WZBOGACONYM W OZON Rodzaj sk∏adnika Maksymalne limity* (µg/l) Ozon rozpuszczony 50 Bromiany 3 Bromoformy 1 * ZgodnoÊç z maksymalnymi limitami jest monitorowana przez organy urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci podczas butelkowania lub stosowania innej formy pakowania z przeznaczeniem do bezpoÊredniego spo˝ycia. Za∏àcznik nr 5 KRYTERIA KWALIFIKACJI NATURALNYCH WÓD MINERALNYCH, NATURALNYCH WÓD èRÓDLANYCH I WÓD STO¸OWYCH WED¸UG POCHODZENIA I STOPNIA NASYCENIA DWUTLENKIEM W¢GLA1) 1. Wed∏ug pochodzenia dwutlenku w´gla w wodzie: Naturalne wody mineralne nasycone ditlenkiem w´gla dzielà si´ na trzy kategorie, do których stosu je si´, odpowiednio, nast´pujàce oznakowanie: 1) „naturalna woda mineralna, naturalnie wysyco na ditlenkiem w´gla” — dla oznaczenia wody, w której zawartoÊç ditlenku w´gla pochodzàcego ze êród∏a, po ewentualnej dekantacji i butelkowa niu, jest taka sama jak przy uj´ciu, a w razie po trzeby jest ponownie nasycona pewnà iloÊcià di tlenku w´gla pochodzàcego z tego samego z∏o˝a podziemnego równà iloÊci utraconej podczas wy mienionych procesów2); 2) „naturalna woda mineralna wzbogacona gazem ze êród∏a” — dla oznaczania wody, w której za wartoÊç ditlenku w´gla pochodzàcego ze z∏o˝a podziemnego, po ewentualnej dekantacji i butel kowaniu, jest wy˝sza od stwierdzonej przy uj´ ciu2); 3) „naturalna woda mineralna nasycona ditlenkiem w´gla” — dla oznaczania wody, która zosta∏a na sycona ditlenkiem w´gla z innego êród∏a ni˝ z∏o ˝e podziemne. 2. Wed∏ug stopnia nasycenia dwutlenkiem w´gla: 1) wody nienasycone dwutlenkiem w´gla — niega zowane; 2) wody niskonasycone dwutlenkiem w´gla — do st´˝enia 1 500 mg/dm3 CO2; 3) wody Êrednionasycone dwutlenkiem w´gla od 1 500 do 4 000 mg/dm3 CO2; 4) wody wysokonasycone ditlenkiem w´gla — po wy˝ej 4 000 mg/dm3 CO2. ——————— 1) Kwalifikacja wód sto∏owych odnosi si´ do tych wód rozlewanych w opakowania jednostkowe. 2) Nie dotyczy naturalnych wód êródlanych i wód sto∏owych. Dziennik Ustaw Nr 120 — 8488 — Poz. 1256 Za∏àcznik nr 6 KRYTERIA STOSOWANE PRZY ZNAKOWANIU NATURALNYCH WÓD MINERALNYCH Oznaczenia Kryteria Bardzo niskozmineralizowana Ogólna zawartoÊç soli mineralnych nie jest wi´ksza od 50 mg/l Âredniozmineralizowana Ogólna zawartoÊç soli mineralnych nie jest wi´ksza od 1 500 mg/l Niskozmineralizowana Ogólna zawartoÊç soli mineralnych nie jest wi´ksza od 500 mg/l Wysokozmineralizowana Ogólna zawartoÊç soli mineralnych jest wi´ksza od 1 500 mg/l Zawiera wodorow´glany ZawartoÊç wodorow´glanów jest wy˝sza od 600 mg/l Zawiera siarczany ZawartoÊç siarczanów jest wy˝sza od 200 mg/l Zawiera chlorki ZawartoÊç chlorków jest wy˝sza od 200 mg/l Zawiera wapƒ ZawartoÊç wapnia jest wy˝sza od 150 mg/l Zawiera magnez ZawartoÊç magnezu jest wy˝sza od 50 mg/l Zawiera fluorki ZawartoÊç fluorków jest wy˝sza od 1 mg/l Zawiera ˝elazo ZawartoÊç ˝elaza dwuwartoÊciowego jest wy˝sza od 1 mg/l KwaÊna ZawartoÊç dwutlenku w´gla jest wy˝sza od 250 mg/l Zawiera sód ZawartoÊç sodu jest wy˝sza od 200 mg/l Odpowiednia dla przygotowania ZawartoÊç sodu lub siarczanów ˝ywnoÊci dla niemowlàt nie jest wi´ksza od 20 mg/l Odpowiednia dla diety ubogiej w sód ZawartoÊç sodu jest ni˝sza od 20 mg/l Mo˝e byç przeczyszczajàca Dla wód ocenionych klinicznie Mo˝e dzia∏aç moczop´dnie Dla wód ocenionych klinicznie