Regulation on methods of sampling seed material and methods of examination of seed material

363 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1) z dnia 9 marca 2007 r. w sprawie metod pobierania prób materia∏u siewnego i okresu ich przechowywania oraz metod dokonywania oceny materia∏u siewnego2) Na podstawie art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 26 czerw ca 2003 r. o nasiennictwie (Dz. U. z 2007 r. Nr 41, poz. 271) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: 1) okres przechowywania prób materia∏u siewnego; 2) metody dokonywania oceny: a) polowej plantacji nasiennych roÊlin rolniczych i warzywnych, b) laboratoryjnej sadzeniaków ziemniaka, c) cech zewn´trznych sadzeniaków ziemniaka, wy sadków roÊlin dwuletnich, ——————— 1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — rolnictwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 roz porzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Rolnic twa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 131, poz. 915 oraz z 2007 r. Nr 38, poz. 244). 2) Przepisy niniejszego rozporzàdzenia wdra˝ajà postanowienia: 1) dyrektywy Rady 66/401/EWG z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie obrotu materia∏em siewnym roÊlin pastewnych (Dz. Urz. WE L 125 z 11.07.1966, str. 2298, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 1, str. 55, z póên. zm.); 2) dyrektywy Rady 66/402/EWG z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie obrotu materia∏em siewnym roÊlin zbo˝owych (Dz. Urz. WE L 125 z 11.07.1966, str. 2309, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 1, str. 66, z póên. zm.); d) polowej, laboratoryjnej i to˝samoÊci odmiano wej materia∏u szkó∏karskiego; 3) metody pobierania prób materia∏u siewnego, w tym automatycznego sposobu pobierania prób. § 2. 1. Próby materia∏u siewnego pobrane do oce ny: 1) laboratoryjnej przechowuje si´ przez rok od dnia wystawienia Êwiadectwa oceny laboratoryjnej lub informacji o dyskwalifikacji materia∏u siewnego, lub informacji o wynikach badania; 2) to˝samoÊci odmianowej przechowuje si´ do dnia 30 listopada roku nast´pujàcego po roku pobrania próby i jej wysiania na poletku kontrolnym. 2. Przechowywania prób materia∏u siewnego, o którym mowa w ust. 1, nie stosuje si´ do prób sa dzeniaków ziemniaka. § 3. 1. Ocenie polowej poddaje si´ plantacj´ na siennà stanowiàcà zwarty obszar uprawny. 2. Ocenie polowej poddaje si´ plantacj´ nasiennà o powierzchni do: 1) 30 ha — dla plantacji zbó˝, z wyjàtkiem ˝yta i obco pylnych odmian pszen˝yta, oraz plantacji grochu siewnego, bobiku, soi, gorczycy bia∏ej, rzepaku, rzepiku, lnu zwyczajnego, maku, s∏onecznika oraz kapusty pastewnej; 2) 10 ha — dla plantacji roÊlin rolniczych i warzyw nych innych ni˝ okreÊlone w pkt 1. 3. Je˝eli ocenie polowej poddaje si´ plantacj´ na siennà o powierzchni wi´kszej ni˝ okreÊlona w ust. 2, to plantacj´ t´ dzieli si´ na cz´Êci odpowiadajàce ob szarom okreÊlonym w ust. 2. § 4. 1. Ocena polowa plantacji nasiennej jest do konywana w sposób umo˝liwiajàcy stwierdzenie, czy podczas wegetacji roÊlin zosta∏y spe∏nione warunki niezb´dne do wyprodukowania wysokiej jakoÊci ma teria∏u siewnego danego gatunku i odmiany oraz czy stan plantacji odpowiada∏ wymaganiom szczegó∏o wym dotyczàcym wytwarzania oraz jakoÊci materia∏u siewnego, okreÊlonym w odr´bnych przepisach3), zwanym dalej „wymaganiami szczegó∏owymi”. 2. Ocena polowa plantacji nasiennej sk∏ada si´ z kilku ocen stanu plantacji, w zale˝noÊci od gatunku i kategorii ocenianego materia∏u siewnego. 3. Ocena stanu plantacji jest dokonywana w spo sób umo˝liwiajàcy sprawdzenie w szczególnoÊci: 1) izolacji przestrzennej i przedplonu dla ocenianego gatunku, okreÊlonych w wymaganiach szczegó∏o wych; 2) to˝samoÊci i czystoÊci odmianowej; 3) wyst´powania na plantacji organizmów kwaran tannowych; 4) etykiet ka˝dej partii materia∏u siewnego u˝ytego do siewu lub wysadzenia, których numery wpisuje si´ do arkusza oceny polowej; 5) poziomu agrotechniki i ogólnego stanu plantacji; 6) wyrównania i stanu rozwoju roÊlin, przy czym ni ska obsada roÊlin na plantacji nie powoduje jej dyskwalifikacji, z wy∏àczeniem plantacji nasiennej ziemniaka; 7) stanu pora˝enia plantacji przez choroby i szkodni ki inne ni˝ organizmy kwarantannowe; 8) stanu zachwaszczenia, w tym wyst´powania chwastów, których nasiona sà trudne do odczysz czenia w trakcie procesów technologicznych; 9) wyst´powania na plantacji innych gatunków roÊlin uprawnych; Dziennik Ustaw Nr 55 — 3372 — Poz. 363 ——————— 3) dyrektywy Rady 2002/54/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materia∏em siewnym buraka (Dz. Urz. WE L 193 z 20.07.2002, str. 12, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 36, str. 292, z póên. zm.); 4) dyrektywy Rady 2002/55/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materia∏em siewnym warzyw (Dz. Urz. WE L 193 z 20.07.2002, str. 33, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 36, str. 313, z póên. zm.); 5) dyrektywy Rady 2002/56/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu sadzeniakami ziemniaków (Dz. Urz. WE L 193 z 20.07.2002, str. 60, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 36, str. 340, z póên. zm.); 6) dyrektywy Rady 2002/57/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materia∏em siewnym roÊlin oleistych i w∏ók nistych (Dz. Urz. WE L 193 z 20.07.2002, str. 74, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 36, str. 354, z póên. zm.); 7) dyrektywy Rady 68/193/EWG z dnia 9 kwietnia 1968 r. w sprawie wprowadzenia do obrotu materia∏u do wegetatyw nego rozmna˝ania winoroÊli (Dz. Urz. WE L 93 z 17.04.1968, str. 15, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjal ne, rozdz. 3, t. 1, str. 123, z póên. zm.); 8) dyrektywy Rady 98/56/WE z dnia 20 lipca 1998 r. w sprawie obrotu materia∏em rozmno˝eniowym roÊlin ozdobnych (Dz. Urz. WE L 226 z 13.08.1998, str. 16, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 23, str. 363, z póên. zm.); 9) dyrektywy Rady 92/33/EWG z dnia 28 kwietnia 1992 r. w sprawie obrotu materia∏em rozmno˝eniowym i nasadzenio wym warzyw, innym ni˝ nasiona (Dz. Urz. WE L 157 z 10.06.1992, str. 1, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie spe cjalne, rozdz. 3, t. 12, str. 275, z póên. zm.); 10) dyrektywy Rady 92/34/EWG z dnia 28 kwietnia 1992 r. w sprawie obrotu materia∏em rozmno˝eniowym roÊlin owoco wych oraz roÊlinami owocowymi przeznaczonymi do produkcji owoców (Dz. Urz. WE L 157 z 10.06.1992, str. 10, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 12, str. 284, z póên. zm.). 3) Rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegó∏owych wymagaƒ dotyczà cych wytwarzania i jakoÊci materia∏u siewnego (Dz. U. Nr 29, poz. 189). 10) stopnia pora˝enia plantacji ziemniaka chorobami, zgodnie z wymaganiami szczegó∏owymi. 4. Poszczególne oceny stanu plantacji nasiennej sà dokonywane w wyznaczonych terminach, w zale˝no Êci od okreÊlonej fazy rozwoju roÊlin. 5. Oceny stanu plantacji nasiennej dokonuje si´ na jednostkach kwalifikacyjnych, którymi sà okreÊlone powierzchnie kontrolne lub okreÊlona liczba roÊlin. 6. Jednostki kwalifikacyjne, o których mowa w ust. 5, wyznacza si´ w taki sposób, aby reprezento wa∏y ca∏à powierzchni´ plantacji nasiennej poddanej ocenie polowej. 7. Je˝eli dokonuje si´ oceny polowej roÊlin wa rzywnych w celu uznania materia∏u siewnego w kate gorii standard, to stosuje si´ metody oceny oraz wy magania szczegó∏owe okreÊlone dla materia∏u siew nego kategorii kwalifikowany. § 5. 1. Przed dokonaniem oceny polowej sprawdza si´, czy wielkoÊç powierzchni plantacji nasiennej zg∏o szonej do oceny polowej: 1) jest zgodna z powierzchnià plantacji nasiennej poddawanej ocenie; 2) odpowiada iloÊci materia∏u siewnego zu˝ytego do obsiania lub obsadzenia tej plantacji. 2. Je˝eli ewentualna niezgodnoÊç nie zosta∏a udo kumentowana, to plantacj´ nasiennà uznaje si´ za nie spe∏niajàcà wymagaƒ szczegó∏owych. § 6. 1. Dla plantacji nasiennych gatunków, dla któ rych w wymaganiach szczegó∏owych czystoÊç odmia nowa jest okreÊlona: 1) w procentach — stosuje si´ metod´ oceny polo wej wed∏ug norm procentowych; 2) w sztukach na jednostk´ kwalifikacyjnà — stosuje si´ metod´ oceny polowej wed∏ug norm po wierzchni. 2. WielkoÊci jednostek kwalifikacyjnych, o których mowa w § 4 ust. 5, wynoszà: 1) dla plantacji nasiennych gatunków ocenianych metodà wed∏ug norm procentowych — 20 m2; 2) dla plantacji nasiennych wszystkich gatunków ˝y cic i festulolium, na których jest wytwarzany: a) materia∏ siewny kategorii elitarny — 50 m2, b) materia∏ siewny kategorii kwalifikowany — 10 m2; 3) dla plantacji nasiennych wiechliny ∏àkowej, na któ rych jest wytwarzany: a) materia∏ siewny kategorii elitarny — 20 m2, b) materia∏ siewny kategorii kwalifikowany — 10 m2; 4) dla plantacji nasiennych pozosta∏ych gatunków ro Êlin rolniczych, z wy∏àczeniem ziemniaka, na któ rych jest wytwarzany: a) materia∏ siewny kategorii elitarny — 30 m2, b) materia∏ siewny kategorii kwalifikowany — 10 m2; 5) dla plantacji nasiennych, na których roÊliny sà uprawiane pojedynczo, w rz´dach o du˝ej rozsta wie (powy˝ej 30 cm) lub gniazdowo — 100 kolej nych roÊlin w rz´dzie lub po 50 kolejnych roÊlin w dwóch sàsiednich rz´dach; 6) dla plantacji nasiennych roÊlin warzywnych: a) 10 m2 lub b) je˝eli roÊliny sà uprawiane w rz´dach o du˝ej rozstawie (powy˝ej 30 cm) — 100 kolejnych roÊlin w rz´dzie lub po 50 kolejnych roÊlin w dwóch sàsiednich rz´dach. 3. Na wszystkich plantacjach nasiennych odmian mieszaƒcowych, z wyjàtkiem ˝yta, jednostki kwalifika cyjne wyznacza si´ oddzielnie dla ka˝dego sk∏adnika rodzicielskiego. 4. Podczas ostatniej oceny stanu plantacji odmian mieszaƒcowych sprawdza si´ zniszczenie roÊlin zapy lacza dla gatunków, dla których takie wymaganie zo sta∏o okreÊlone w wymaganiach szczegó∏owych. § 7. Na plantacjach nasiennych o powierzchni do 0,10 ha oraz prowadzonych pod os∏onami ocenie pod legajà wszystkie roÊliny. § 8. 1. Szacunkowy zbiór brutto materia∏u siewne go okreÊla si´ w decytonach, kilogramach lub w sztu kach z ca∏ej ocenionej powierzchni plantacji nasien nej. 2. Szacunkowy zbiór materia∏u siewnego jest wy korzystywany w ocenie laboratoryjnej, ocenie cech ze wn´trznych oraz ocenie polowej w drugim roku upra wy roÊlin dwuletnich. 3. Na plantacji nasiennej ziemniaka ocenia si´ ob sad´ roÊlin na jednostce powierzchni. 4. Je˝eli obsada roÊlin, o której mowa w ust. 3, jest mniejsza ni˝ 70 % powierzchni, plantacj´ nasiennà uznaje si´ za niespe∏niajàcà wymagaƒ szczegó∏owych. § 9. 1. Z obserwacji dokonanych podczas oceny stanu plantacji nasiennej sporzàdza si´ raport i wpisu je si´ je do arkusza oceny polowej. 2. Raport, o którym mowa w ust. 1, podpisuje urz´ dowy kwalifikator albo akredytowany kwalifikator, któ ry dokona∏ oceny, zwani dalej „kwalifikatorem”, oraz wnioskodawca lub osoba przez niego upowa˝niona. § 10. 1. W przypadku gatunków o dwuletnim cyklu produkcji nasion wytwarzanie materia∏u siewnego mo˝e byç prowadzone metodà: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3373 — Poz. 363 1) wysadkowà albo 2) bezwysadkowà. 2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, w pierwszym roku uprawy zbiera si´ wysadki, a w dru gim roku uprawy z wysadzonych wysadków zbiera si´ nasiona. 3. Oceny polowej materia∏u siewnego roÊlin o dwuletnim cyklu produkcji nasion metodà wysadko wà albo bezwysadkowà dokonuje si´ w terminach okreÊlonych w wymaganiach szczegó∏owych stosow nie do wniosku o dokonanie oceny polowej. 4. W przypadku obsiania plantacji materia∏em ho dowcy dla gatunków, o których mowa w ust. 1, nie do konuje si´ oceny stanu plantacji w pierwszym roku uprawy. Ocen´ polowà rozpoczyna si´ od oceny cech zewn´trznych wysadków po przechowaniu, a przed ich wysadzeniem w drugim roku uprawy. § 11. W przypadku oceny plantacji odmiany mie szaƒcowej, obsianej mieszaninà sk∏adników rodziciel skich, sprawdzenia to˝samoÊci i czystoÊci odmiano wej dokonuje si´ na poletkach o powierzchni nie mniejszej ni˝ 10 m2, za∏o˝onych w pobli˝u ocenianej plantacji, obsianych poszczególnymi sk∏adnikami ro dzicielskimi. § 12. Szczegó∏owy opis metod oceny polowej plantacji nasiennej: 1) roÊlin rolniczych, z wy∏àczeniem plantacji nasien nych ziemniaka — jest okreÊlony w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia; 2) ziemniaka — jest okreÊlony w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia; 3) roÊlin warzywnych — jest okreÊlony w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia. § 13. Kwalifikator mo˝e obni˝yç, w obr´bie tej sa mej kategorii, stopieƒ ocenianej plantacji nasiennej z uwagi na jej stan. § 14. Po dokonaniu oceny polowej lub oceny cech zewn´trznych sadzeniaków ziemniaka odpowiednio Êwiadectwo oceny polowej lub Êwiadectwo oceny cech zewn´trznych sadzeniaków ziemniaka albo infor macj´ o dyskwalifikacji wydaje si´ w miejscu dokona nia tej oceny. § 15. 1. Do laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci sa dzeniaków ziemniaka pobiera si´ prób´ bulw z planta cji zakwalifikowanej po ocenie polowej, z których wy cina si´ i wysadza oczka. 2. Laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci sadzenia ków ziemniaka dokonuje si´ na roÊlinach uzyskanych z oczek, je˝eli uzyskano co najmniej 80 % roÊlin. 3. Je˝eli z oczek uzyskano mniej ni˝ 80 % roÊlin, w celu dokonania laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci sadzeniaków ziemniaka pobiera si´ ponownie prób´ bulw. § 16. 1. Laboratoryjna ocena zdrowotnoÊci sadze niaków ziemniaka obejmuje: 1) prób´ oczkowà, w której dokonuje si´ bonitacji roÊ lin uzyskanych z oczek; 2) immunologiczny test ELISA (Enzyme Linked Im munosorbent Assay). 2. Test ELISA wykonuje si´ na liÊciach roÊlin otrzy manych i poddanych bonitacji w próbie oczkowej, o której mowa w ust. 1 pkt 1. 3. Dla plantacji nasiennych ziemniaka zakwalifiko wanych po ocenie polowej w stopniu kwalifikowane klasy B (C/B) mo˝na: 1) odstàpiç od wykonania testu ELISA, je˝eli w wyni ku bonitacji roÊlin otrzymanych w próbie oczkowej stopieƒ pora˝enia wirusami nie budzi∏ wàtpliwo Êci; 2) wykonaç uproszczonà laboratoryjnà ocen´ zdro wotnoÊci, je˝eli podj´to dzia∏ania zapewniajàce utrzymanie wysokiego stanu zdrowotnoÊci planta cji okreÊlone w wymaganiach szczegó∏owych. 4. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 2, Êwiadectwo laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci sadze niaków ziemniaka wydaje si´ na podstawie Êwiadec twa oceny polowej. § 17. Badane bulwy ziemniaka uznaje si´ za sadze niaki, je˝eli: 1) spe∏niajà wymagania szczegó∏owe; 2) uzyskano ujemny wynik badania na obecnoÊç or ganizmów kwarantannowych; 3) spe∏niajà wymagania specjalne okreÊlone w od r´bnych przepisach4). § 18. Szczegó∏owy opis metody laboratoryjnej oce ny zdrowotnoÊci sadzeniaków ziemniaka jest okreÊ lony w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia. § 19. 1. Ocena cech zewn´trznych sadzeniaków ziemniaka obejmuje: 1) ocen´ ogólnà, na którà sk∏ada si´: a) sprawdzenie dokumentacji dotyczàcej ocenia nej partii sadzeniaków ziemniaka, Dziennik Ustaw Nr 55 — 3374 — Poz. 363 ——————— 4) Rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 marca 2004 r. w sprawie zapobiegania wprowadzaniu i rozprzestrzenianiu si´ organizmów kwarantannowych (Dz. U. Nr 61, poz. 571 i Nr 138, poz. 1466, z 2005 r. Nr 81, poz. 715 i Nr 153, poz. 1277 oraz z 2006 r. Nr 33, poz. 233 i Nr 118, poz. 810). Rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegó∏owych sposobów post´powania przy zwalczaniu i zapobieganiu rozprze strzeniania si´ grzyba Synchytrium endobioticum (Dz. U. Nr 183, poz. 1891, z 2005 r. Nr 27, poz. 226 i Nr 207, poz. 1737 oraz z 2006 r. Nr 148, poz. 1072). b) sprawdzenie zgodnoÊci z wymaganiami szcze gó∏owymi dotyczàcymi opakowaƒ i oznakowa nia partii, c) ocena ogólnego stanu bulw sadzeniaków ziem niaka; 2) ocen´ szczegó∏owà, przeprowadzanà w sposób umo˝liwiajàcy iloÊciowe okreÊlenie cech jakoÊcio wych, w szczególnoÊci: a) zanieczyszczeƒ, b) pora˝enia bulw przez choroby, c) uszkodzeƒ mechanicznych, d) wad fizjologicznych, e) bulw nietypowych dla odmiany, f) kalibra˝u. 2. Ocenie cech zewn´trznych poddaje si´ bulwy ziemniaka posortowane wed∏ug kalibra˝u i podzielone na partie iloÊciowe, zgodnie z wymaganiami szczegó ∏owymi. 3. Kwalifikator mo˝e obni˝yç stopieƒ ocenianej partii sadzeniaków ziemniaka na wniosek w∏aÊciciela partii. 4. Ocena cech zewn´trznych minibulw ziemniaka jest dokonywana w sposób okreÊlony w ust. 1 pkt 2 lit. b—e oraz obejmuje sprawdzenie dokumentacji do tyczàcej ich pochodzenia. § 20. 1. Ocena cech zewn´trznych sadzeniaków ziemniaka jest dokonywana raz w sezonie sprzeda˝y (jesieƒ lub wiosna). 2. Parti´ sadzeniaków niesprzedanà w okresie 2 miesi´cy od dnia dokonania oceny cech zewn´trz nych poddaje si´ ponownie ocenie. § 21. W miejscu dokonywania oceny cech ze wn´trznych sadzeniaków ziemniaka powinny znajdo waç si´ w szczególnoÊci wagi, kosze lub inne pojem niki, plandeki, termometry, stó∏ sortowniczy oraz do kumentacja dotyczàca ocenianej partii sadzeniaków. § 22. Kontroli jakoÊci poddaje si´ nie mniej ni˝ 10 % partii sadzeniaków ziemniaka znajdujàcych si´ w obrocie. § 23. 1. Ocena cech zewn´trznych wysadków roÊlin o dwuletnim cyklu rozmna˝ania stanowi jednà z ocen stanu plantacji i jest przeprowadzana w sposób umo˝ liwiajàcy iloÊciowe okreÊlenie wyst´pujàcych wad, w szczególnoÊci: 1) pora˝enia wysadków przez choroby typowe dla ocenianego gatunku; 2) uszkodzeƒ mechanicznych; 3) wad fizjologicznych; 4) wysadków nietypowych dla odmiany. 2. Ocen´ cech zewn´trznych wysadków wykonuje si´ w terminie wiosennym, po przechowaniu wysad ków, ale przed ich wysadzeniem. 3. Ocenie cech zewn´trznych poddaje si´ wysadki roÊlin rolniczych i warzywnych pochodzàce z planta cji, której stan zosta∏ oceniony w pierwszym roku uprawy, z wyjàtkiem plantacji za∏o˝onej z materia∏u hodowcy. § 24. Szczegó∏owe wyniki oceny cech zewn´trz nych: 1) sadzeniaków ziemniaka sà wpisywane przez kwali fikatora do tabeli znajdujàcej si´ na odwrocie Êwia dectwa lub informacji; 2) wysadków sà wpisywane przez kwalifikatora do arkusza oceny polowej. § 25. Szczegó∏owy opis metody oceny cech ze wn´trznych sadzeniaków ziemniaka oraz wysadków roÊlin dwuletnich jest okreÊlony w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia. § 26. 1. Ocena polowa materia∏u szkó∏karskiego obejmuje jednà lub kilka ocen stanu plantacji, w zale˝ noÊci od wymagaƒ szczegó∏owych. 2. Poszczególne oceny stanu plantacji sà doko nywane w terminach okreÊlonych w wymaganiach szczegó∏owych. 3. Podczas oceny polowej materia∏u szkó∏karskie go sprawdzeniu podlegajà w szczególnoÊci: 1) do∏àczona do wniosku dokumentacja; 2) zgodnoÊç informacji deklarowanych we wniosku z przed∏o˝onymi dokumentami i stanem faktycz nym plantacji; 3) izolacja przestrzenna; 4) oznaczenie materia∏u szkó∏karskiego; 5) przedplon; 6) wyrównanie roÊlin; 7) czystoÊç gatunkowa i odmianowa; 8) wiek roÊlin; 9) pochodzenie ocenianych roÊlin; 10) zdrowotnoÊç, jakoÊç i iloÊç roÊlin. 4. Do obliczania iloÊci materia∏u szkó∏karskiego mo˝na stosowaç pomocniczo: 1) Êrednià obsad´ na 1 m2 powierzchni lub 1 m.b. d∏ugoÊci rz´dów; 2) Êrednià wydajnoÊç z jednej roÊliny; 3) szacunkowy plon owoców z drzew nasiennych. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3375 — Poz. 363 § 27. 1. Podczas oceny polowej elitarnego materia ∏u szkó∏karskiego oraz kwalifikowanego materia∏u szkó∏karskiego w sadach, w których sà pozyskiwane nasiona lub zrazy, przeprowadza si´ szczegó∏owà oce n´ wszystkich roÊlin. 2. Podczas oceny polowej kwalifikowanego mate ria∏u szkó∏karskiego innego ni˝ wymieniony w ust. 1 dokonuje si´ ogólnego sprawdzenia wszystkich roÊlin oraz przeprowadza si´ ocen´ szczegó∏owà na jednost ce kwalifikacyjnej, którà stanowià kolejne roÊliny w jednym lub kilku rz´dach albo 10 % roÊlin ka˝dej partii materia∏u szkó∏karskiego zg∏oszonej do oceny. 3. W przypadku braku wyrównania materia∏u szkó∏karskiego w ocenianej partii mo˝na wyznaczyç kolejne jednostki kwalifikacyjne. 4. Kwalifikator mo˝e zdegradowaç ocenianà plan tacj´ lub jej cz´Êç lub parti´ materia∏u szkó∏karskiego do ni˝szego stopnia z uwagi na jej stan. § 28. 1. Ocen´ laboratoryjnà drzew w sadach do pozyskiwania nasion wykonuje si´, stosujàc test ELISA. 2. Test ELISA wykonuje si´ na obecnoÊç wirusa kar∏owatoÊci Êliwy (Prune dwarf virus, PDV) i wirusa nekrotycznej plamistoÊci pierÊcieniowej wiÊni (Prunus necrotic ringspot virus, PNRSV). 3. Reprezentatywne próby pobiera si´ do testu ELISA póênà zimà lub wczesnà wiosnà, nie póêniej jednak ni˝ przed kwitnieniem, z ka˝dego drzewa na siennego cztery p´dy, ka˝dy p´d z innej strony drze wa. 4. Test ELISA wykonuje si´ na liÊciach i kwiatach lub pàkach uzyskanych z p´dów przetrzymywanych przez okres od 2 do 3 tygodni w wodzie o temperatu rze 18—25 °C. 5. Pierwszy test ELISA wykonuje si´ na 3-letnich drzewach, pobierajàc próby zbiorcze z czterech kolej nych drzew nasiennych. Kolejne testy ELISA wykonu je si´ co 4 lata lub 6 lat, w zale˝noÊci od izolacji prze strzennej okreÊlonej w wymaganiach szczegó∏owych, pobierajàc próby zbiorcze z dwóch kolejnych drzew nasiennych. 6. Je˝eli w próbie zbiorczej zostanà stwierdzone wirusy, o których mowa w ust. 2, to test ELISA wyko nuje si´, dla tej próby zbiorczej, dla ka˝dego drzewa oddzielnie. § 29. 1. Oceny to˝samoÊci odmianowej materia∏u szkó∏karskiego dokonuje si´, prowadzàc obserwacje cech danej odmiany. 2. Obserwowane cechy odmiany porównuje si´ z opisem odmiany dokonanym przez jednostk´ zajmu jàcà si´ rejestracjà lub z wzorcem tej odmiany. 3. Ocen´ to˝samoÊci odmianowej dla jednej od miany przeprowadza si´ co najmniej na: 1) czterech drzewkach; 2) szeÊciu krzewach; 3) dwunastu roÊlinach truskawek. 4. Ocen´ to˝samoÊci odmianowej materia∏u szkó∏ karskiego koƒczy si´ po pierwszym roku owocowania, w którym mo˝na dokonaç porównania okreÊlonego w ust. 2. § 30. 1. Pobierania prób materia∏u siewnego doko nuje si´ zgodnie z metodykà okreÊlonà przez Mi´dzy narodowy Zwiàzek Oceny Nasion (ISTA). 2. Do pobierania prób do oceny laboratoryjnej ma teria∏u siewnego odmianowych mieszanek nasien nych oraz mieszaƒców z∏o˝onych rzepaku stosuje si´ metodyk´ ISTA, je˝eli poszczególne sk∏adniki tego ma teria∏u siewnego zosta∏y oznaczone w sposób umo˝ liwiajàcy ich rozdzielenie i ocen´ ka˝dego sk∏adnika (barwienie). Je˝eli nie ma mo˝liwoÊci rozdzielenia po szczególnych sk∏adników materia∏u siewnego, nie przeprowadza si´ oceny laboratoryjnej. § 31. 1. Pobieranie prób materia∏u siewnego mo˝e byç wykonywane w sposób automatyczny za pomocà urzàdzenia do automatycznego pobierania prób, zwa nego dalej „automatycznym próbobierzem”. 2. Próby materia∏u siewnego do oceny laboratoryj nej z partii przechowywanych w silosach pobiera si´ wy∏àcznie za pomocà automatycznego próbobierza. § 32. 1. Próby bulw ziemniaka do laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci sadzeniaków ziemniaka pobiera si´ z plantacji nasiennej przed ich wykopaniem, w cza sie kopania albo z kopców lub przechowalni. 2. Próby z kopców i przechowalni pobiera si´ tylko wówczas, gdy nie jest mo˝liwe pobranie próby z plan tacji, w szczególnoÊci je˝eli: 1) próba pobrana z plantacji uleg∏a zniszczeniu lub z wysadzonych oczek uzyskano mniej ni˝ 80 % ro Êlin; 2) zosta∏y zakwestionowane wyniki oceny laborato ryjnej, a pobranie próby do oceny powtórnej nie by∏o mo˝liwe przed wykopaniem ziemniaków. § 33. 1. Próby do laboratoryjnej oceny zdrowotno Êci pobiera si´ w terminach przewidzianych dla grup wczesnoÊci poszczególnych odmian, po uzgodnieniu z zainteresowanymi podmiotami. 2. Próby bulw ziemniaka do laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci pobiera si´ z plantacji o ca∏kowicie za schni´tych lub zniszczonych cz´Êciach zielonych roÊ lin. 3. Z plantacji nasiennych ziemniaka, na których by∏ przeprowadzony zabieg defoliacji, próby bulw ziem niaka pobiera si´ w okresie pomi´dzy 7. a 14. dniem po wykonanym zabiegu. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3376 — Poz. 363 4. Je˝eli cz´Êci zielone roÊlin nie sà ca∏kowicie za schni´te lub zniszczone, próby do laboratoryjnej oce ny zdrowotnoÊci pobiera si´ w czasie kopania bulw. § 34. 1. Próby bulw ziemniaka do oceny laborato ryjnej pobiera si´ do dostarczonych przez wniosko dawc´ czystych i o odpowiedniej wytrzyma∏oÊci opa kowaƒ. 2. Odpowiednio oznakowane próby bulw ziemnia ka dostarcza si´, wraz z protoko∏em pobrania próby, do laboratorium w terminie 3 dni od dnia zakoƒczenia próbobrania. § 35. Opis metod pobierania prób do oceny labo ratoryjnej materia∏u siewnego mieszanek nasiennych innych ni˝ okreÊlone w § 30 ust. 2, automatycznego sposobu pobierania prób oraz prób do laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci sadzeniaków ziemniaka jest okreÊ lony w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia. § 36. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie metod dokonywania oceny polowej, laboratoryjnej sadzeniaków ziemniaka, cech zewn´trznych materia∏u siewnego oraz metod oceny polowej, laboratoryjnej i to˝samoÊci odmianowej materia∏u szkó∏karskiego (Dz. U. Nr 103, poz. 1093). § 37. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: w z. M. Zagórski Dziennik Ustaw Nr 55 — 3377 — Poz. 363 Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2007 r. (poz. 363) Za∏àcznik nr 1 SZCZEGÓ¸OWY OPIS METODY OCENY POLOWEJ PLANTACJI NASIENNEJ ROÂLIN ROLNICZYCH, Z WY¸ÑCZENIEM PLANTACJI NASIENNYCH ZIEMNIAKA I. Cz´Êç ogólna 1. Ocenie polowej podlegajà wszystkie plantacje, na których jest wytwarzany materia∏ siewny kategorii: 1) elitarny w stopniu: a) przedbazowy (PB/III), b) przedbazowy (PB/II), c) bazowy (B); 2) kwalifikowany w stopniu: a) kwalifikowany I rozmno˝enia (C/1), b) kwalifikowany II rozmno˝enia (C/2), c) kwalifikowany III rozmno˝enia (C/3). 2. Oceny polowej dokonuje si´ na jednostkach kwali fikacyjnych wyznaczonych w sposób reprezentujà cy ca∏à plantacj´ wed∏ug schematu: II. Cz´Êç szczegó∏owa 1. W zale˝noÊci od charakterystyki biologicznej oce nianego gatunku oraz zwiàzanych z nià wymagaƒ szczegó∏owych oceny polowej plantacji nasien nych dokonuje si´: 1) wed∏ug norm procentowych albo 2) wed∏ug norm powierzchni. 2. Ocena czystoÊci odmianowej wed∏ug norm pro centowych polega na policzeniu roÊlin nietypo wych dla odmiany na jednostkach kwalifikacyj nych i porównaniu ich liczby do populacji roÊlin na jednym hektarze. 3. Dla metody oceny wed∏ug norm procentowych wyznacza si´ jednostki kwalifikacyjne o po wierzchni 20 m2 dla wszystkich stopni kwalifikacji wed∏ug schematu: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3378 — Poz. 363 4. Liczb´ jednostek kwalifikacyjnych wyznacza si´, w zale˝noÊci od wielkoÊci plantacji, w nast´pujàcy sposób: 1) na plantacji o powierzchni do 10 ha wyznacza si´ zawsze 10 jednostek; 2) na ka˝de rozpocz´te 2 ha plantacji o powierzch ni powy˝ej 10 ha wyznacza si´ jednà jednostk´; 3) na jednej plantacji mo˝na dokonaç oceny nie wi´cej ni˝ na 20 jednostkach. 5. Jednorazowo mo˝na dokonaç oceny plantacji o powierzchni nie wi´kszej ni˝ 30 ha. 6. Plantacje o powierzchni wi´kszej ni˝ 30 ha dzieli si´ na cz´Êci, których liczba stanowi wielokrotnoÊç 30 ha. 7. W przypadku du˝ych plantacji dopuszcza si´ 10 % tolerancj´ w odniesieniu do ocenianej po wierzchni, z zachowaniem zasady pobierania jednej jednostki kwalifikacyjnej na ka˝de rozpocz´te 2 ha. 8. Liczb´ zaobserwowanych roÊlin nietypowych na wszystkich ocenionych jednostkach kwalifikacyj nych przelicza si´ na powierzchni´ 200 m2 i jest to Êrednia liczba roÊlin nietypowych z wszystkich ocenionych jednostek pomno˝ona przez 10. 9. Liczb´ roÊlin nietypowych przeliczonà na po wierzchni´ 200 m2 porównuje si´ do oszacowanej populacji roÊlin na 1 ha. 10. Populacj´ roÊlin na powierzchni 1 ha szacuje si´ w nast´pujàcy sposób: 1) przed przystàpieniem do szczegó∏owej oceny dokonuje si´ miarkà pomiaru szerokoÊci mi´ dzyrz´dzi w centymetrach, z dala od uwroci i za siewów, wykonujàc kilka pomiarów, wed∏ug schematu: 2) na pierwszych dziesi´ciu jednostkach wykonu je si´ tzw. prób´ metrycznà, polegajàcà na po liczeniu roÊlin na 1 m d∏ugoÊci rz´du, wed∏ug schematu: 3) z dziesi´ciu prób metrycznych wylicza si´ Êred nià. 11. Dla gatunków, dla których policzenie roÊlin jest trudne czy niemo˝liwe (g∏ównie zbo˝a), liczy si´ p´dy p∏odne, czyli k∏osy lub wiechy; wówczas roÊliny nietypowe liczy si´ zawsze jako k∏osy lub wiechy. 12. Liczb´ roÊlin na 1 ha okreÊla si´ wed∏ug wzorów: 1) dla plantacji obsianych rz´dowo: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3379 — Poz. 363 gdzie: P — oznacza obliczonà populacj´ roÊlin lub k∏osów (wiech) na 1 ha, M — oznacza Êrednià liczb´ roÊlin na 1 m d∏ugoÊci rz´du, W — oznacza szerokoÊç mi´dzy rz´dami w centymetrach; 2) dla plantacji obsianych rzutowo: gdzie: P — oznacza populacj´ roÊlin lub k∏osów (wiech) na 1 ha, N — oznacza Êrednià liczb´ roÊlin na powierzchni 0,5 m2; wartoÊç N uzyskuje si´ przez policzenie roÊlin lub k∏osów (wiech) na powierzchni 0,5 m2 w obr´bie ka˝dej jednostki kwalifikacyjnej, przyjmujàc do obliczeƒ Êrednià. 13. Liczb´ zaobserwowanych roÊlin nietypowych dla odmiany i przeliczonych na powierzchni´ 200 m2 porównuje si´ do oszacowanej populacji wed∏ug tabel nr 1 i 2 stanowiàcych przyk∏ad tablicy liczb dyskwalifikujàcych dla szeÊciu wartoÊci czystoÊci odmianowej. Tabela nr 1 14. Liczby dyskwalifikujàce sà to liczby roÊlin nietypo wych dla odmiany, przeliczone na 200 m2, porów nane z wymaganà czystoÊcià odmianowà i oszaco wanà populacjà. 15. Plantacji nie uznaje si´, je˝eli liczba roÊlin nietypo wych zaobserwowanych na tej plantacji jest rów na lub wi´ksza od odpowiedniej liczby dyskwalifi kujàcej. 16. Przy metodzie oceny wed∏ug norm powierzchni mo˝e wystàpiç: 1) 20 % ryzyka uznania pól, dla których rzeczywi sty poziom roÊlin nietypowych dla odmiany wynosi 1,50 roÊlin nietypowych dla odmiany na jednostk´ kwalifikacyjnà; 2) 10 % ryzyka dyskwalifikacji pól, na których stwierdzono 1,05 roÊlin nietypowych dla od miany na jednostk´ kwalifikacyjnà. 17. Metodà wed∏ug norm powierzchni ocenia si´ w szczególnoÊci gatunki obcopylne, których czy stoÊç odmianowa w wymaganiach szczegó∏owych jest okreÊlona w sztukach na powierzchni´ jednostki kwalifikacyjnej, w szczególnoÊci roÊlin motylkowa tych, traw oraz ˝yta i obcopylnych odmian pszen˝y ta, a tak˝e gatunki, dla których oszacowanie popula cji ze wzgl´du na ich specyfik´ nie jest mo˝liwe. 18. Ocena czystoÊci odmianowej wed∏ug norm po wierzchni polega na sumowaniu liczby roÊlin nie typowych dla odmiany zaobserwowanych na jed nostkach kwalifikacyjnych i porównaniu z liczbami granicznymi opracowanymi statystycznie dla wy maganej czystoÊci. 19. Dla metody oceny wed∏ug norm powierzchni wyzna cza si´ jednostki kwalifikacyjne o powierzchni zale˝ nej od kategorii ocenianego materia∏u siewnego, a tak˝e od niektórych gatunków, wed∏ug schematu: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3380 — Poz. 363 Tabela nr 2 20. Je˝eli plantacja jest prowadzona w du˝ej rozsta wie rz´dów (powy˝ej 30 cm), jednostka kwalifika cyjna sk∏ada si´ z pojedynczego rz´du i przestrze ni mi´dzyrz´dowej z jednej strony (szerokoÊç rz´ du). D∏ugoÊç jednostki okreÊla si´ zgodnie z tabe là nr 3. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3381 — Poz. 363 Tabela nr 3 *) OkreÊlonà d∏ugoÊç rz´du mo˝na podzieliç na pó∏, idàc jednym rz´dem i wracajàc sàsiednim. 21. Sposobu wybierania jednostek kwalifikacyjnych dokonuje si´, zak∏adajàc, ˝e roÊliny nietypowe dla odmiany sà losowo rozmieszczone na ca∏ej planta cji i majà rozk∏ad Poissona. 22. W zale˝noÊci od wielkoÊci plantacji wyznacza si´ nast´pujàcà minimalnà liczb´ jednostek zgodnie z tabelà nr 4. Tabela nr 4 23. Je˝eli na plantacji wyst´pujà pasy zanieczyszczeƒ, wy∏àcza si´ je z jednostek kwalifikacyjnych i ocenia oddzielnie. 24. Metoda oceny wed∏ug norm powierzchni polega na pobieraniu kolejnych jednostek kwalifikacyj nych, przy czym ich liczba nie jest z góry ustalona i zale˝y od bie˝àcych wyników oceny jednostek kwalifikacyjnych. 25. Szczegó∏owej oceny dokonuje si´ w nast´pujàcy sposób: 1) je˝eli w wyniku oceny dokonanej na minimal nej, przewidzianej dla ocenianej powierzchni, liczbie jednostek kwalifikacyjnych suma stwier dzonych wad jest: a) mniejsza lub równa dolnej liczbie granicznej wskazanej w tabeli nr 5, plantacj´ uznaje si´ za zgodnà z wymaganiami szczegó∏owymi, b) wi´ksza lub równa górnej liczbie granicznej wskazanej w tabeli nr 5, plantacji nie uznaje si´ za zgodnà z wymaganiami szczegó∏owymi; 2) je˝eli suma stwierdzonych wad zawiera si´ w przedziale niepewnoÊci wskazanym w tabe li nr 5, pobiera si´ kolejne jednostki kwalifika cyjne, a˝ suma wad b´dzie ni˝sza od dolnej al bo wy˝sza od górnej liczby granicznej przewi dzianej dla liczby ocenionych jednostek kwalifi kacyjnych; 3) je˝eli suma stwierdzonych wad jest wy˝sza lub równa liczbie 22, ocenianej plantacji nie uzna je si´ za zgodnà z wymaganiami szczegó∏owy mi nawet w przypadku, gdy nie zosta∏a doko nana ocena minimalnej, przewidzianej dla ocenianej powierzchni, liczby jednostek kwali fikacyjnych. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3382 — Poz. 363 Tabela nr 5 26. Powierzchnia plantacji, którà mo˝na oceniç jedno razowo, wynosi do 10 ha. 27. Je˝eli powierzchnia plantacji nasiennej jest wi´k sza ni˝ 10 ha, dzieli si´ jà na cz´Êci, których liczba stanowi wielokrotnoÊç 10 ha, i ka˝dà cz´Êç ocenia si´ oddzielnie. 28. Je˝eli dla ocenianego gatunku wymagania szcze gó∏owe okreÊlajà dopuszczalnà liczb´ roÊlin owsa g∏uchego*), oceny wyst´powania owsa g∏uchego dokonuje si´ na ca∏ej ocenianej plantacji. 29. Oceny wyst´powania owsa g∏uchego dokonuje si´ w nast´pujàcy sposób: ——————— *) Za roÊliny owsa g∏uchego uznaje si´ gatunki Avena fatua, Avena sterilis oraz Avena ludoviciana. 1) liczy si´ roÊliny owsa g∏uchego, które znajdà si´ w zasi´gu wzroku, podczas: a) obchodzenia plantacji w celu sprawdzenia wymaganej izolacji przestrzennej, b) ka˝dego koniecznego przejÊcia przez ocenia nà plantacj´, c) szczegó∏owej oceny dokonywanej na jed nostkach kwalifikacyjnych; 2) policzone w sposób okreÊlony w pkt 1 roÊliny owsa g∏uchego sumuje si´ i dzieli przez liczb´ hektarów ocenianej plantacji. 30. Podczas liczenia nie bierze si´ pod uwag´, ˝e cz´Êç roÊlin owsa g∏uchego mo˝e byç policzona kilka krotnie. III. Odmiany mieszaƒcowe rzepaku 1. Ocena polowa plantacji nasiennych odmian mie szaƒcowych rzepaku: 1) w celu zapewnienia czystoÊci sk∏adników wy siew nasion jest dokonywany oddzielnie dla ka˝dego sk∏adnika; 2) plantacj´, na której produkuje si´ materia∏ siewny odmiany mieszaƒcowej, obsiewa si´ sk∏adnikami rodzicielskimi pasowo — prze miennie, w uk∏adzie przedstawionym na sche macie: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3383 — Poz. 363 a) 3 lub 2 pasy sk∏adnika matecznego — linia CMS (cytoplazmatyczna m´ska sterylnoÊç) nieprodukujàca py∏ku, b) 1 pas sk∏adnika ojcowskiego — linii m´sko p∏odnej produkujàcej py∏ek, c) pas oddzielajàcy o szerokoÊci 1 m; 3) podczas ostatniej oceny stanu plantacji spraw dza si´ usuni´cie pasów zapylacza; 4) w przypadku rzepaku jarego, je˝eli pas oddzie lajàcy jest zwi´kszony do szerokoÊci 3 m, nie jest wymagane usuni´cie roÊlin sk∏adnika oj cowskiego. 2. Podczas dokonywania oceny polowej odmian mie szaƒcowych rzepaku dodatkowo sprawdza si´: 1) czy na pasie sk∏adnika matecznego: a) roÊliny linii CMS nie wytwarzajà py∏ku, b) nie wyst´pujà inne roÊliny wytwarzajàce py ∏ek; 2) m´skà sterylnoÊç linii matecznej, która nie mo ˝e byç mniejsza ni˝ 98,0 %, liczàc wyst´powa nie kwiatów z ˝ywymi pylnikami, które charak teryzujà si´ kwiatami o mniejszych p∏atkach i silnie zredukowanych pr´cikach w stosunku do kwiatów roÊlin m´skop∏odnych. 3. WielkoÊç zbioru szacuje si´ na pasach obsianych linià matecznà CMS, którym jest materia∏ siewny odmiany mieszaƒcowej. IV. Mieszaƒce z∏o˝one rzepaku 1. Materia∏ siewny mieszaƒca z∏o˝onego stanowi mieszanin´ sk∏adników, w której: 1) 70 % stanowi mieszaniec m´skosterylny oraz 2) 30 % stanowi zapylacz, którym mo˝e byç linia albo odmiana, b´dàcy êród∏em py∏ku dla sk∏ad nika, o którym mowa w pkt 1; w wi´kszoÊci przypadków stosuje si´ dwa zapylacze o udzia le po 15 %. 2. Ocenie podlega wytwarzanie materia∏u siewnego poszczególnych sk∏adników mieszaƒca z∏o˝onego, którymi mogà byç: 1) mieszaniec m´skosterylny — sk∏adnik mateczny mieszaƒca z∏o˝onego; 2) zapylacz dla mieszaƒca okreÊlonego w pkt 1, wpisany do krajowego rejestru lub do wspólno towego katalogu jako: a) odmiana ustalona, b) odmiana mieszaƒcowa, c) odmiana ustalona wy∏àcznie jako sk∏adnik mieszaƒca z∏o˝onego, d) odmiana mieszaƒcowa wy∏àcznie jako sk∏ad nik mieszaƒca z∏o˝onego (mieszaniec zresto rowany). 3. Ocen´ polowà plantacji, na której jest wytwarzany materia∏ siewny mieszaƒca m´skosterylnego lub zapylacza, którym jest odmiana mieszaƒcowa, przeprowadza si´ zgodnie z metodykà okreÊlonà dla oceny odmiany mieszaƒcowej. 4. Podczas ostatniej oceny plantacji, na której jest wytwarzany mieszaniec zrestorowany lub miesza niec m´skosterylny, sprawdza si´ usuni´cie roÊlin zapylacza. Nieusuni´cie zapylaczy jest podstawà do dyskwalifikacji plantacji. V. Odmiany mieszaƒcowe ˝yta i innych gatunków roÊlin rolniczych 1. Ocena polowa plantacji nasiennych odmian mie szaƒcowych ˝yta: 1) ka˝de rozmno˝enie sk∏adników rodzicielskich podlega ocenie stanu plantacji, w czasie której sà oceniane wymagania dotyczàce ich uprawy: a) sk∏adnik A — podczas wytwarzania mate ria∏u siewnego m´skosterylnego sk∏adnika matecznego kategorii elitarny przeprowadza si´ trzy oceny stanu plantacji: — pierwszà — po wyk∏oszeniu, ale przed kwitnieniem, sprawdzajàc izolacj´ prze strzennà i wyrównanie roÊlin, — drugà — w okresie kwitnienia, w celu okreÊlenia poziomu sterylnoÊci, który nie mo˝e byç ni˝szy ni˝ 98 %, — trzecià — w okresie wczesnej dojrza∏oÊci woskowej nasion, sprawdzajàc czystoÊç odmianowà i wyst´powanie owsa g∏u chego, b) sk∏adnik B — podczas wytwarzania materia ∏u siewnego p∏odnego sk∏adnika mateczne go kategorii elitarny oraz kategorii kwalifiko wany przeprowadza si´ dwie oceny stanu plantacji: — pierwszà — w okresie po wyk∏oszeniu, ale przed kwitnieniem, sprawdzajàc izolacj´ przestrzennà i wyrównanie roÊlin, — drugà — w okresie pe∏nej dojrza∏oÊci woskowej nasion, sprawdzajàc czystoÊç odmianowà i wyst´powanie owsa g∏u chego, c) sk∏adnik C — podczas wytwarzania materia∏u siewnego sk∏adnika ojcowskiego przeprowa dza si´ jednà ocen´ w okresie wczesnej doj rza∏oÊci woskowej; 2) plantacj´, na której jest wytwarzany materia∏ siewny odmiany mieszaƒcowej ˝yta, stanowi mieszanina sk∏adników A, B, C obsiana pasem sk∏adnika C wed∏ug schematu: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3384 — Poz. 363 3) podczas oceny plantacji, o której mowa w pkt 2, jako roÊlin nietypowych dla odmiany nie traktu je si´ roÊlin zapylacza, je˝eli liczba tych roÊlin nie przekracza proporcji okreÊlonych przez ho dowc´ odmiany. 2. Usuni´cie lub zniszczenie roÊlin na pasie ochron nym wokó∏ plantacji sprawdza si´ po kwitnieniu, podczas drugiej oceny stanu plantacji. 3. Ocena polowa odmian mieszaƒcowych innych ga tunków roÊlin rolniczych obejmuje ocen´ plantacji, na których wytwarza si´: 1) materia∏ siewny poszczególnych sk∏adników ro dzicielskich odmiany mieszaƒcowej: a) linie wsobne, b) odmiany, c) odmiany mieszaƒcowe; 2) materia∏ siewny odmiany mieszaƒcowej wy twarzany z okreÊlonego przez hodowc´ zestawu sk∏adników rodzicielskich (formu∏a mieszaƒca), który mo˝e stanowiç: a) dwie linie, b) trzy linie, c) cztery linie, d) odmiana i linia wsobna, e) odmiana i pojedynczy mieszaniec liniowy, f) odmiana i odmiana mieszaƒcowa, g) odmiana mieszaƒcowa i linia wsobna, h) odmiana mieszaƒcowa i pojedynczy miesza niec liniowy, i) dwie odmiany mieszaƒcowe. 4. Przy wytwarzaniu materia∏u siewnego odmian mie szaƒcowych przedmiotem oceny polowej sà: 1) plantacje obsiane sk∏adnikami Ro i Rm, na któ rych sà produkowane nasiona odmiany mie szaƒcowej; 2) plantacje, na których sà wytwarzane sk∏adniki rodzicielskie odmiany mieszaƒcowej. 5. Dla odmian mieszaƒcowych gatunków o dwulet nim cyklu rozmna˝ania ocen´ polowà przeprowa dza si´ w taki sam sposób jak w przypadku odmian innych ni˝ mieszaƒcowe, z uwzgl´dnieniem for mu∏y mieszaƒca. VI. Burak cukrowy i pastewny A. Wytwarzanie materia∏u siewnego metodà wysad kowà 1. Wytwarzanie materia∏u siewnego metodà wysad kowà polega na tym, ˝e w pierwszym roku uprawy wytwarza si´ wysadki, które po przechowaniu wy sadza si´ wiosnà na plantacj´ nasiennà prowadzo nà na innym polu. 2. Plantacja nasienna w drugim roku uprawy, z uwa gi na fakt, ˝e wysadki wysadza si´ w wi´kszej roz stawie rz´dów ni˝ w pierwszym roku uprawy, mo ˝e zajmowaç powierzchni´ 3—5-krotnie wi´kszà. 3. W pierwszym roku uprawy (produkcja wysadków) ocen´ stanu plantacji przeprowadza si´ w pierw szej po∏owie wrzeÊnia na jednostkach kwalifikacyj nych. 4. Jednostkà kwalifikacyjnà jest 100 kolejnych roÊlin w rz´dzie lub po 50 roÊlin w dwóch sàsiednich rz´ dach. Liczb´ jednostek wyznacza si´ w zale˝noÊci od wielkoÊci plantacji, zgodnie z tabelà nr 4. 5. Podczas oceny stanu plantacji, na której wytwarza si´ wysadki, sprawdza si´ w szczególnoÊci: 1) wyrównanie i stan ogólny roÊlin; 2) wyst´powanie chwastów, roÊlin nietypowych oraz innych gatunków roÊlin uprawnych; 3) to˝samoÊç i czystoÊç odmianowà, którà ocenia si´ przez obserwacj´ ca∏ej plantacji; na ka˝dej jednostce wyrywa si´ jednà roÊlin´, która wy ró˝nia si´ spoÊród innych, i porównuje z urz´ dowym opisem, a je˝eli stwierdzi si´ niezgod noÊç, wyrywa si´ inne wyró˝niajàce si´ roÊliny w celu stwierdzenia to˝samoÊci odmianowej plantacji; 4) stan wegetacji roÊlin, bioràc pod uwag´ ko niecznoÊç przechowania korzeni; 5) wyst´powanie organizmów szkodliwych, w szczególnoÊci ˝ó∏taczki wirusowej (nie wi´cej ni˝ 5 %) oraz màczniaka rzekomego (nie wi´cej ni˝ 1 %); 6) prowadzenie selekcji na plantacji polegajàcej na usuwaniu roÊlin pora˝onych organizmami, o których mowa w pkt 5, oraz roÊlin nietypo wych dla odmiany. 6. Wszelkie nieprawid∏owoÊci zaobserwowane pod czas oceny stanu plantacji wysadków mogàce mieç wp∏yw na jakoÊç wytwarzanego materia∏u siewnego w drugim roku uprawy wpisuje si´ do arkusza oceny polowej w celu sprawdzenia skut ków ich wyst´powania w drugim roku uprawy. 7. W drugim roku uprawy ocen´ stanu plantacji prze prowadza si´ w okresie od pe∏ni kwitnienia do po czàtku dojrzewania nasion. 8. Ocen´ stanu plantacji, o której mowa w ust. 7, przeprowadza si´, dokonujàc sprawdzenia: 1) zachowania wymaganej izolacji przestrzennej; 2) wyrównania i ogólnego stanu roÊlin przez ob serwacj´ wszystkich zagonów na ocenianej plantacji nasiennej; 3) wyst´powania chwastów, roÊlin nietypowych oraz innych gatunków roÊlin uprawnych; 4) to˝samoÊci i czystoÊci odmianowej; 5) wyst´powania organizmów szkodliwych, w szczególnoÊci ˝ó∏taczki wirusowej (nie wi´cej ni˝ 5 %) oraz màczniaka rzekomego (nie wi´cej ni˝ 1 %). Dziennik Ustaw Nr 55 — 3385 — Poz. 363 9. Ocen´ w zakresie, o którym mowa w ust. 8 pkt 3 i 4, przeprowadza si´ na jednostkach kwalifikacyj nych, którymi jest 100 kolejnych roÊlin brze˝nych, na wybranych losowo w sposób okreÊlony w cz´ Êci ogólnej zagonach. 10. Liczb´ jednostek kwalifikacyjnych wyznacza si´ w zale˝noÊci od wielkoÊci plantacji zgodnie z tabe là nr 4. 11. W przypadku wytwarzania materia∏u siewnego od mian mieszaƒcowych metodà wysadkowà w dru gim roku uprawy przeprowadza si´ dwie oceny stanu plantacji: 1) pierwszà — w okresie pe∏ni kwitnienia roÊlin, sprawdzajàc m´skà sterylnoÊç linii matecznej (Rm); 2) drugà — w okresie dojrzewania nasion, spraw dzajàc skutecznoÊç zapylenia oraz usuni´cie ro Êlin zapylacza. B. Wytwarzanie materia∏u siewnego metodà bezwy sadkowà 1. Wytwarzanie materia∏u siewnego metodà bezwy sadkowà polega na tym, ˝e nasiona wysiewa si´ w drugiej po∏owie sierpnia lub na poczàtku wrzeÊ nia na miejsce sta∏e; uzyskane z tych nasion roÊli ny zimujà na polu i po jarowizacji pod wp∏ywem niskich temperatur na wiosn´ wydajà p´dy nasien ne i nasiona. 2. Pierwszej oceny stanu plantacji w metodzie bez wysadkowej dokonuje si´ na prze∏omie wrzeÊnia i paêdziernika; w przypadku pojawienia si´ wczeÊ niejszych mrozów lub opadów Êniegu uniemo˝li wiajàcych przeprowadzenie oceny mo˝e byç ona przeprowadzona wczesnà wiosnà po rozpocz´ciu wegetacji. 3. Drugà ocen´ stanu plantacji przeprowadza si´ jak w uprawie metodà wysadkowà, w okresie od pe∏ ni kwitnienia do poczàtku dojrzewania nasion. 4. Obu ocen stanu plantacji dokonuje si´ na jednost kach kwalifikacyjnych, w sposób okreÊlony dla uprawy metodà wysadkowà, w pierwszym roku uprawy. 5. Je˝eli materia∏ siewny odmian mieszaƒcowych wytwarza si´ metodà bezwysadkowà, przeprowa dza si´ tylko dwie oceny stanu plantacji: 1) pierwszà — w okresie pe∏ni kwitnienia roÊlin, sprawdzajàc m´skà sterylnoÊç linii matecznej (Rm); 2) drugà — w okresie dojrzewania nasion, spraw dzajàc skutecznoÊç zapylenia. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3386 — Poz. 363 Za∏àcznik nr 2 SZCZEGÓ¸OWY OPIS METODY OCENY POLOWEJ PLANTACJI NASIENNEJ ZIEMNIAKA 1. Ocenie polowej podlegajà wszystkie plantacje, na których sà wytwarzane: 1) sadzeniaki kategorii elitarne w stopniu: a) przedbazowy (PB/M), b) przedbazowy (PB/III), c) przedbazowy (PB/II), d) bazowy klasy I (B/I), e) bazowy klasy II (B/II); 2) sadzeniaki kategorii kwalifikowane w stopniu: a) kwalifikowane klasy A (C/A), b) kwalifikowane klasy B (C/B). 2. Oceny polowej dokonuje si´ na jednostkach kwalifi kacyjnych, których minimalnà liczb´ okreÊla tabela: 3. Podczas jednego przejÊcia przez plantacj´ dokonu je si´ obserwacji roÊlin w dwóch rz´dach (redli nach) wed∏ug schematu okreÊlonego na rysun kach 1 i 2. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3387 — Poz. 363 ry s. 1 . S ch e m a t p rz e jÊ ci a p rz e z p la n ta cj ´ n a si e n n à z ie m n ia ka ry s. a ) sc h e m a t p rz e jÊ ci a w p rz y p a d ku , g d y d ∏u g o Êç ( L )/ sz e ro ko Êç ( D ) > 1 ,2 ry s. b ) sc h e m a t p rz e jÊ ci a w p rz y p a d ku , g d y d ∏u g o Êç ( L )/ sz e ro ko Êç ( D ) ≤ 1 ,2 4. Obserwacje mogà byç prowadzone podczas prze chodzenia równolegle do redlin (rys. 2a) albo pro stopadle do redlin (rys. 2b). 5. Jednorazowo mo˝na dokonaç oceny plantacji o powierzchni nie wi´kszej ni˝ 10 ha. Plantacje o powierzchni wi´kszej ni˝ 10 ha dzieli si´ na cz´ Êci, których liczba stanowi wielokrotnoÊç 10 ha. 6. Oceny plantacji dokonuje si´ w nast´pujàcy spo sób: 1) w przypadku stwierdzenia na roÊlinie jakiejkol wiek wady spoÊród okreÊlonych w wymaga niach szczegó∏owych liczy si´ kolejne roÊliny a˝ do 100 i odnotowuje zaobserwowane wady (pierwsza jednostka kwalifikacyjna); 2) w przypadku stwierdzenia dalszego wyst´po wania wad pobiera si´ sukcesywnie kolejne jednostki kwalifikacyjne, w sposób okreÊlony w pkt 1, na ca∏ej trasie przejÊcia przez plantacj´; 3) po dokonaniu szczegó∏owej oceny na wszyst kich jednostkach kwalifikacyjnych sum´ zaob serwowanych wad dzieli si´ przez liczb´ tych jednostek; otrzymanà Êrednià porównuje si´ z wymaganiami szczegó∏owymi; 4) je˝eli, ze wzgl´du na dobry stan plantacji, zo stanie pobranych mniej jednostek kwalifikacyj nych ni˝ minimalna liczba tych jednostek okreÊ lona w tabeli, o której mowa w ust. 2, Êredni procent wad oblicza si´, dzielàc sum´ zaobser wowanych wad przez minimalnà liczb´ jedno stek dla danej powierzchni plantacji. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3388 — Poz. 363 rys. 2. Sposób prowadzenia obserwacji podczas oceny polowej a) albo b) Za∏àcznik nr 3 SZCZEGÓ¸OWY OPIS METODY OCENY POLOWEJ PLANTACJI NASIENNEJ ROÂLIN WARZYWNYCH I. Cz´Êç ogólna 1. Ocenie polowej podlegajà wszystkie plantacje na sienne, na których jest wytwarzany materia∏ siewny: 1) kategorii elitarny w stopniu: a) przedbazowy (PB/III), b) przedbazowy (PB/II), c) bazowy (B); 2) kategorii kwalifikowany I rozmno˝enia w stop niu C (C/1); 3) kategorii standard (ST). 2. Oceny polowej dokonuje si´ na jednostkach kwa lifikacyjnych wyznaczonych w sposób reprezen tujàcy ca∏à plantacj´ nasiennà wed∏ug schema tu: II. Cz´Êç szczegó∏owa 1. Oceny polowej roÊlin warzywnych dokonuje si´ na jednostkach kwalifikacyjnych, których minimalnà liczb´ okreÊla tabela: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3389 — Poz. 363 2. Podczas oceny stanu plantacji nasiennej zaobser wowane wady na jednostkach kwalifikacyjnych sumuje si´ i wyliczonà Êrednià porównuje si´ z wymaganiami szczegó∏owymi. 3. Je˝eli w trakcie oceny zostanie stwierdzonych kil ka wad okreÊlonych w wymaganiach szczegó∏o wych, ka˝dà wad´ ocenia si´ oddzielnie. 4. Ocena polowa plantacji nasiennych odmian mie szaƒcowych roÊlin warzywnych obejmuje ocen´ plantacji nasiennych, na których wytwarza si´: 1) materia∏ siewny poszczególnych sk∏adników odmiany mieszaƒcowej: a) linie wsobne, b) odmiany, c) odmiany mieszaƒcowe; 2) materia∏ siewny odmiany mieszaƒcowej wy twarzany z okreÊlonego przez hodowc´ zesta wu sk∏adników rodzicielskich (formu∏a mie szaƒca), którà mogà stanowiç: a) dwie linie, b) trzy linie, c) cztery linie, d) odmiana i linia wsobna, e) odmiana i pojedynczy mieszaniec liniowy, f) odmiana mieszaƒcowa i odmiana, g) odmiana mieszaƒcowa i linia wsobna, h) odmiana mieszaƒcowa i pojedynczy miesza niec liniowy, i) dwie odmiany mieszaƒcowe. 5. Przy wytwarzaniu materia∏u siewnego odmian mieszaƒcowych przedmiotem oceny polowej sà plantacje nasienne: 1) obsiane sk∏adnikami rodzicielskimi Ro i Rm, na których jest produkowany materia∏ siewny od miany mieszaƒcowej; 2) na których sà wytwarzane sk∏adniki rodziciel skie odmiany mieszaƒcowej. 6. Nasiona odmian mieszaƒcowych przeznacza si´ wy∏àcznie do jednorazowego wysiewu, na cele in ne ni˝ produkcja materia∏u siewnego. Nasiona te powinny spe∏niaç wymagania dla materia∏u siew nego w stopniu C/1. 7. Dla odmian mieszaƒcowych gatunków o dwulet nim cyklu rozmna˝ania kwalifikacj´ przeprowadza si´ w taki sam sposób jak w przypadku odmian niemieszaƒcowych, z uwzgl´dnieniem specyfiki odmian mieszaƒcowych. 8. W przypadku oceny plantacji nasiennej sa∏aty me todà bezg∏ówkowà sprawdzenia czystoÊci i to˝sa moÊci odmianowej dokonuje si´ na poletku o po wierzchni nie mniejszej ni˝ 10 m2 za∏o˝onym w po bli˝u ocenianej plantacji. 9. W matecznym, p∏odnym sk∏adniku odmiany mie szaƒcowej pomidora sprawdzenia, czy nastàpi∏o wsobne zapylenie kwiatów, dokonuje si´ w okresie usuwania pylników; rozchylenie dzia∏ek kielicha ponad 90° na którymkolwiek ze sprawdzanych kwiatów i zmiana barwy p∏atków korony na ciem no˝ó∏tà oznacza, ˝e nastàpi∏o zapylenie wsobne. 10. W matecznym sk∏adniku odmiany mieszaƒcowej pomidora posiadajàcym cech´ funkcjonalnej m´ skiej sterylnoÊci dla okreÊlenia wyst´powania roÊ lin zapylonych wsobnie: 1) podczas pierwszej oceny wybiera si´ losowo 1 % roÊlin, które oznacza si´; 2) podczas drugiej oceny dokonywanej na roÊli nach, o których mowa w pkt 1, liczy si´ roÊliny, na których wyst´pujà owoce z wytworzonymi nasionami. 11. Przy ocenie plantacji nasiennych ogórka w przy padku wystàpienia potrzeby okreÊlenia jednopien noÊci nale˝y wziàç pod uwag´, ˝e: 1) roÊlina typowo jednopienna to taka roÊlina, która na p´dzie g∏ównym do 10. w´z∏a wytwa rza najcz´Êciej same kwiaty m´skie, a w nast´p nych w´z∏ach do koƒca wegetacji wyst´pujà na zmian´ kwiaty m´skie z ˝eƒskimi, przy czym na p´dach bocznych kwiaty ˝eƒskie i m´skie wy st´pujà w ró˝nym stosunku w zale˝noÊci od ge notypu odmiany; 2) do roÊlin jednopiennych nie zalicza si´ takich roÊlin, na których wyst´pujà nieliczne kwiaty m´skie przy ciàg∏ym tworzeniu si´ kwiatów ˝eƒskich na kolejnych w´z∏ach. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3390 — Poz. 363 Za∏àcznik nr 4 SZCZEGÓ¸OWY OPIS METODY LABORATORYJNEJ OCENY ZDROWOTNOÂCI SADZENIAKÓW ZIEMNIAKA I. Próba oczkowa 1. Próba oczkowa polega na wyprowadzeniu roÊlin z wyci´tych oczek szczytowych z bulw dostarczo nych w próbie pobranej do laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci. 2. W celu przeprowadzenia laboratoryjnej oceny zdrowotnoÊci próby poddaje si´ procesowi prze rwania spoczynku i pobudzenia kie∏kowania: 1) w przypadku odmian ∏atwo kie∏kujàcych pobra ne wycinki moczy si´ w roztworze gibrescolu z kinetynà o st´˝eniu 1 mg ka˝dego z tych sk∏adników na 1 litr przez 10 minut; st´˝enie takie mo˝na stosowaç niezale˝nie od odmiany; w przypadku badaƒ przeprowadzonych w okre sie wiosennym zaleca si´ obni˝enie st´˝enia gi brescolu do 0,2 ppm w celu lepszego wyrówna nia roÊlin; 2) do pobudzenia kie∏kowania mogà byç stoso wane równie˝ preparaty inne ni˝ wymienione w pkt 1; 3) po wyj´ciu z roztworu wycinki pozostawia si´ na co najmniej 2 godziny w ciemnym i prze wiewnym pomieszczeniu do czasu ich wysa dzenia; 4) zu˝ycie roztworu — 1 litr na 100 bulw; 5) w przypadku odmian trudno kie∏kujàcych sto suje si´ gazowanie ca∏ych bulw bromkiem ety lu zgodnie z instrukcjà stosowania preparatu. 3. Pobrane wycinki bulw z oczkiem wysadza si´ do odpowiednio przygotowanego pod∏o˝a. 4. Wycinki wysadza si´ p∏ytko, poni˝ej poziomu gle by, a nast´pnie przykrywa si´ je cienkà warstwà torfu ogrodniczego. 5. Pod∏o˝e do próby oczkowej: 1) najodpowiedniejszym pod∏o˝em jest mieszani na ziemi kompostowej, torfu ogrodniczego wy sokiego i piasku w stosunku 1 : 2 : 2, uzupe∏nio na wielosk∏adnikowymi nawozami mineralny mi; 2) powinno mieç odpowiednià struktur´ zapew niajàcà pulchnoÊç i przewiewnoÊç oraz mieç nast´pujàcà zasobnoÊç: a) N 75—100 mg/l, b) P 200—250 mg/l, c) K 500—600 mg/l, d) Ca 2000—2500 mg/l, e) Mg 100—250 mg/l, f) pH pod∏o˝a 6,0—6,5, g) zasolenie nie wi´ksze ni˝ 2,0 g/l; 3) w przypadku zastosowania ziemi kompostowej poddaje si´ jà dezynfekcji termicznej przez pa rowanie w temperaturze 80—90 °C, w czasie nie krótszym ni˝ godzina; 4) torf ogrodniczy oraz piasek nie wymagajà de zynfekcji; 5) przygotowane pod∏o˝e jest pod∏o˝em jednora zowego u˝ycia; 6) pod∏o˝e przygotowuje si´ w takiej iloÊci, aby wystarczy∏o na ca∏y sezon oceny. 6. Nasilenie objawów pora˝enia chorobami wiruso wymi w znacznym stopniu jest uzale˝nione od za wartoÊci sk∏adników mineralnych w pod∏o˝u, jego pH oraz stopnia zasolenia. 7. Oczka szczytowe bulw wycina si´ za pomocà pó∏ kolistych ∏y˝eczek w taki sposób, aby wycinki mià˝ szu by∏y jednakowej wielkoÊci. 8. W celu skrócenia okresu oceny zaleca si´ wst´pne podkie∏kowanie wycinków w skrzynkach z wilgot nym torfem i dobrym oÊwietleniem. 9. Wycinki pobrane z bulw podkie∏kowanych przed wysadzeniem pozostawia si´ przez 24 godziny w ciemnym pomieszczeniu w celu wytworzenia warstwy korkowej. 10. Wycinki wysadza si´ w szklarni do doniczek o Êred nicy 7—8 cm albo na parapetach o warstwie pod ∏o˝a nie p∏ytszej ni˝ 6 cm, w rozstawie 8 x 8 cm. 11. Posadzone wycinki pokrywa si´ warstwà torfu ogrodniczego o gruboÊci 1—2 cm. 12. Do czasu wschodów roÊlin temperatura powietrza powinna byç utrzymywana w przedziale 22—24 °C, a temperatura gleby w przedziale 18—20 °C, nieza le˝nie od warunków Êwietlnych. 13. Po wschodach roÊlin temperatur´ reguluje si´ w zale˝noÊci od nat´˝enia Êwiat∏a, majàc na uwa dze, ˝e im s∏absze nat´˝enie Êwiat∏a, tym tempera tura powinna byç ni˝sza i odwrotnie; w dobrych warunkach Êwietlnych optymalna jest temperatura w przedziale 17—25 °C. 14. W miesiàcach o niedostatecznym nat´˝eniu Êwia t∏a naturalnego, od listopada do stycznia, tempera tura w szklarni podczas dnia nie powinna przekra czaç 12—15 °C, a nocà 10—12 °C; temperatura wy˝sza powoduje wybieganie roÊlin; w przypadku stosowania retardantów temperatura mo˝e byç podwy˝szona, nie wi´cej jednak ni˝ o 3 °C. 15. W miesiàcach, o których mowa w ust. 14, próby oczkowe ogranicza si´ do grupy odmian odpor nych na wybieganie, stosujàc równoczeÊnie test rezorcynowy na wycinkach z ogonków liÊciowych. 16. Pod uwag´ bierze si´ fakt, ˝e temperatura powy˝ej 30 °C jest szkodliwa dla roÊlin ziemniaka i powodu je zaburzenia w wegetacji ujawniajàce si´ znaczny mi zmianami w pokroju roÊlin, przedwczesnym ˝ó∏kni´ciem liÊci, spadkiem koncentracji wirusów w teÊcie serologicznym oraz masowym wystàpie niem reakcji serologicznie niespecyficznych. 17. Na trzy dni przed planowanym terminem badaƒ testem ELISA temperatura w szklarni powinna wy nosiç 18—22 °C niezale˝nie od warunków Êwietl nych. 18. Do zwalczania organizmów szkodliwych w szklar ni, w szczególnoÊci czarnej nó˝ki i zarazy ziemnia ka: 1) stosuje si´ dezynfekcj´ no˝y do pobierania wy cinków (np. 10 % roztworem fosforanu trójso dowego) oraz zapewnia utrzymanie optymal nych warunków w szklarni (temperatura, oÊwietlenie i wilgotnoÊç); 2) mo˝liwe jest stosowanie pestycydów zgodnie z instrukcjà ich stosowania. 19. Ocena pora˝enia wirusami w próbie oczkowej: 1) do oceny mo˝na przystàpiç nie wczeÊniej ni˝ po oko∏o 4—5 tygodniach od pe∏ni wschodów roÊ lin, majàc na wzgl´dzie, ˝e w miar´ pogarsza nia si´ warunków Êwietlnych objawy pora˝enia wirusem liÊciozwoju sà s∏absze, a˝ do ca∏kowi tego ich zanikania w miesiàcach zimowych; 2) polega na szczegó∏owej bonitacji cz´Êci zielo nych roÊlin. 20. Ocena pora˝enia wirusem liÊciozwoju (PLRV): 1) wszystkie próby wysadza si´ najpóêniej do dnia 1 paêdziernika, aby bonitacj´ zakoƒczyç do dnia 15 listopada; Dziennik Ustaw Nr 55 — 3391 — Poz. 363 2) w okresie zimowym optymalnym terminem wysadzania wycinków jest dla odmian o tole rancji na liÊciozwój w skali 9-stopniowej: a) powy˝ej 5 — druga po∏owa stycznia, b) równej 5 — pierwsza po∏owa lutego, c) poni˝ej 5 — od dnia 15 lutego; 3) gdy dokonanie oceny wirusa za pomocà oceny wzrokowej jest trudne i w przypadku pozornych objawów liÊciozwoju, wykonuje si´ test ELISA. 21. Ocena pora˝enia wirusem Y (PVY): 1) objawy pora˝enia roÊliny wirusem Y sà cechà odmianowà; 2) wy˝sza temperatura oraz lepsze naÊwietlenie sprzyja pojawianiu si´ na liÊciach nekroz wy wo∏anych wirusem Y; w innych warunkach na tych samych odmianach objawy sà s∏absze, w szczególnoÊci w postaci ostrej mozaiki i de formacji liÊci; 3) odmiany o s∏abej reakcji objawowej na zaka˝e nie wirusem Y wymagajà wykonania testu ELISA. 22. Ocena pora˝enia wirusem M (PVM): 1) wirus M mo˝e wywo∏ywaç bardziej lub mniej wyraêne objawy, zale˝nie od odmiany; 2) objawy wywo∏ane przez wirus M najbardziej ujawniajà si´ przy prowadzeniu roÊlin w obni ˝onej temperaturze; 3) wysokie temperatury w po∏àczeniu z du˝à in tensywnoÊcià Êwiat∏a mogà powodowaç ma skowanie objawów wirusa M nawet u odmian zwykle silnie reagujàcych. 23. Ocena pora˝enia wirusem X (PVX): 1) objawy wywo∏ane przez wirus X najbardziej ujawniajà si´ przy prowadzeniu roÊlin w obni ˝onej temperaturze i s∏abszym oÊwietleniu, po dobnie jak w przypadku wirusa M; 2) typowym objawem pora˝enia wirusem X jest mozaika mi´dzynerwowa; 3) jednoczesne wyst´powanie wirusów X i M mo ˝e wywo∏aç ostrà mozaik´, której objawy sà po dobne do objawów powodowanych przez wi rus Y. 24. Ocena pora˝enia wirusem S (PVS): 1) wyst´powanie wirusa S w próbie oczkowej jest w zasadzie bezobjawowe; 2) wykonuje si´ test ELISA. 25. Ocena pora˝enia innymi wirusami, w szczególno Êci: 1) objawem pora˝enia wirusem nekrotycznej k´ dzierzawki tytoniu (rattle) jest ˝ó∏ta plamistoÊç liÊci w po∏àczeniu z przew´˝eniem listków oraz nekrozami ∏odyg; 2) pozosta∏e wirusy stwierdza si´, wykonujàc test ELISA. 26. W przypadku nekroz pochodzenia: 1) fizjologicznego na przekroju anatomicznym nerwów liÊci sà widoczne uszkodzenia mi´kiszu wewn´trznego bez uszkodzenia epidermy; 2) wirusowego na przekroju anatomicznym ner wów liÊci jest widoczne uszkodzenie epidermy. II. Test ELISA 1. Test ELISA przeprowadza si´ w pomieszczeniach o temperaturze 20—21 °C i wykorzystuje si´ do diagnostyki wirusów majàcych istotny wp∏yw na plony ziemniaka, w szczególnoÊci: 1) wirusa liÊciozwoju ziemniaka (PLRV); 2) wirusa Y ziemniaka (PVY); 3) wirusa M ziemniaka (PVM); 4) wirusa S ziemniaka (PVS); 5) wirusa X ziemniaka (PVX). 2. Wykrywania chorób wirusowych testem ELISA do konuje si´ na liÊciach roÊlin wyros∏ych w warun kach kontrolowanych w próbie oczkowej. 3. Test ELISA jest wykonywany przy wykorzystaniu selektywnej adsorpcji czàstek wirusa przez gam maglobulin´ osadzonà na polistyrenie oraz ocen´ iloÊci tych czàstek metodà fotometrycznà za po Êrednictwem reakcji katalizowanej przez enzym sprz´˝ony z przeciwcia∏em. 4. Etapy wykonania testu ELISA: 1) gammaglobulina (przeciwcia∏o) jest adsorbo wana na powierzchni polistyrenu, a jej nadmiar jest wymywany; 2) czàstki wirusa sà wychwytywane z surowego ekstraktu materia∏u roÊlinnego przez przeciw cia∏o osadzone na polistyrenie; nieprzereago wany materia∏ jest wymywany; 3) do zag∏´bieƒ wprowadza si´ koniugat przeciw cia∏a z enzymem (alkalicznà fosfatazà); przeciw cia∏a koniugatu ∏àczà si´ z czàstkami wirusa zatrzymanymi w zag∏´bieniach p∏ytki; zachodzi zjawisko zwane podwójnym sandwiczem (dou ble antibody sandwich); 4) po wymyciu nieprzereagowanego materia∏u wprowadza si´ roztwór fosforanu 4-nitrofenylu; zachodzi reakcja hydrolizy katalizowana przez alkalicznà fosfataz´, w wyniku której powstaje 4-nitrofenol; w Êrodowisku zasadowym zwiàzek ten wyst´puje w postaci jonu fenolanowego, którego maksimum absorpcji odpowiada d∏u goÊci fali λ = 405 nm; 5) maksimum absorpcji przy okreÊlonej d∏ugoÊci fali umo˝liwia oznaczenie iloÊciowe 4-nitrofe nolu z zastosowaniem metody spektrofotome trycznej lub wzrokowej, na podstawie oceny in tensywnoÊci zabarwienia. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3392 — Poz. 363 5. Sposób pobierania materia∏u roÊlinnego do oceny: 1) z roÊliny uzyskanej w próbie oczkowej (w 5.—6. tygodniu wzrostu) pobiera si´ trzeci (liczàc od wierzcho∏ka) dobrze rozwini´ty liÊç; 2) do uzyskania soku z liÊci stosuje si´ specjalne praski; 3) sok rozcieƒcza si´ buforem ekstrakcyjnym w stosunku obj´toÊciowym 1 : 20 w celu zmniej szenia ryzyka wystàpienia reakcji niespecyficz nych; 4) rozcieƒczony sok nanosi si´ na p∏ytk´ nie zw∏ocznie po jego otrzymaniu; 5) przed pobraniem soku do probówek wprowa dza si´ po 0,8 cm3 buforu ekstrakcyjnego; 6) do ka˝dej probówki dodaje si´ po 1 kropli soku; iloÊç ta wystarcza do wykonania testu ELISA na obecnoÊç wirusów PVY, PLRV, PVM. 6. Po ka˝dej próbie sp∏ukuje si´ dok∏adnie wa∏ki pra ski przez 6—10 sekund w zale˝noÊci od zastosowa nego ciÊnienia wody; zbyt krótkie sp∏ukiwanie po woduje ryzyko przenoszenia wirusa na nast´pne badane próby. 7. Pobrany sok mo˝e byç przechowywany w tempe raturze ok. 4 °C przez 24 godziny, co mo˝e wp∏ynàç na obni˝enie czu∏oÊci pomiaru; zamra˝anie jest niedopuszczalne. 8. Adsorpcja immunoglobulin na polistyrenie: 1) do zag∏´bieƒ w p∏ytce wprowadza si´ roztwór immunoglobulin przeciw okreÊlonemu wiruso wi, w iloÊci 0,22 cm3 lub zgodnie ze wskazania mi producenta stosowanych immunoglobulin, za pomocà dozownika wielokana∏owego; 2) p∏ytki zabezpiecza si´ przed parowaniem, przy krywajàc je gumowymi przykrywkami lub folià; 3) inkubacj´ przeprowadza si´ przez 4 godziny w temperaturze 37 °C; w tym czasie czàstki im munoglobulin adsorbujà si´ na Êciankach za g∏´bieƒ, powlekajàc ich powierzchni´; 4) po zakoƒczeniu procesu powlekania p∏ytek nadmiar immunoglobulin usuwa si´, energicz nie wytrzàsajàc roztwór z zag∏´bieƒ; 5) wszystkie czàstki immunoglobulin, które nie zos ta∏y zaadsorbowane na Êciankach p∏ytki, do k∏adnie wyp∏ukuje si´ roztworem do przemy wania; 6) do zag∏´bieƒ p∏ytki wprowadza si´ po 0,3 cm3 roztworu do przemywania i pozostawia na 3 minuty; czynnoÊç t´ powtarza si´ 3 lub 4 razy. 9. Immunosorpcja wirusa: 1) do zag∏´bieƒ p∏ytki wprowadza si´ rozcieƒczo ny buforem sok z roÊlin w iloÊci 0,2 cm3; p∏ytki zabezpiecza si´ przed parowaniem; 2) w czasie inkubacji czàstki wirusa zawarte w so ku adsorbujà si´ na osadzonej wczeÊniej immu noglobulinie, tworzàc drugà warstw´ na po wierzchni zag∏´bieƒ p∏ytki; 3) po zakoƒczeniu inkubacji nadmiar czàstek wiru sa usuwa si´, wytrzàsajàc resztki rozcieƒczone go soku; p∏ytk´ dok∏adnie wyp∏ukuje si´ roz tworem do przemywania. 10. Immunosorpcja koniugatu: 1) w drugim dniu wykonywania testu do zag∏´ bieƒ w p∏ytce wprowadza si´ po 0,2 cm3 roz tworu koniugatu (immunoglobulina sprz´gni´ ta z alkalicznà fosfatazà); 2) p∏ytk´ zabezpiecza si´ przed parowaniem; 3) w czasie inkubacji czàsteczki koniugatu przy∏à czajà si´ do wirusa wczeÊniej osadzonego na Êciankach, tworzàc trzecià warstw´ na po wierzchni zag∏´bieƒ; 4) inkubacj´ wykonuje si´ przez 4 godziny w tem peraturze 37 °C; 5) po zakoƒczeniu inkubacji nadmiar koniugatu usuwa si´, wytrzàsajàc i wyp∏ukujàc p∏ytk´. 11. Reakcja hydrolizy katalizowana przez enzym alka liczna fosfataza: 1) do zag∏´bieƒ w p∏ytce wprowadza si´ roztwór substratu (fosforan 4-nitrofenylu) w iloÊci 0,2 cm3; p∏ytk´ zabezpiecza si´ przed parowa niem; 2) osadzone wczeÊniej na Êciankach p∏ytki czà steczki enzymu po∏àczone z immunoglobulina mi katalizujà reakcj´ hydrolizy, w wyniku której powstaje 4-nitrofenol; w Êrodowisku zasado wym zwiàzek ten wyst´puje w postaci jonu fe nolanowego o barwie ˝ó∏tej; 3) intensywnoÊç zabarwienia zale˝y od koncentra cji wirusa w badanej próbce soku — im wy˝sza koncentracja wirusa, tym intensywniejsze za barwienie roztworu; 4) proces inkubacji przeprowadza si´ w ciemno Êci, w temperaturze pokojowej wynoszàcej 20 °C, przez 60 minut; 5) reakcj´ przerywa si´ za pomocà 3M roztworu NaOH, dodajàc po 1 kropli roztworu do zag∏´ bienia. 12. Ocena wyników testu ELISA: 1) ocena wzrokowa: a) mo˝e byç stosowana tylko w przypadku wy sokiej koncentracji wirusa, dajàcej widoczne zabarwienie roztworu, b) brak zabarwienia roztworu w zag∏´bieniu uznaje si´ za reakcj´ negatywnà, natomiast wystàpienie zabarwienia — za reakcj´ pozy tywnà; Dziennik Ustaw Nr 55 — 3393 — Poz. 363 2) zakresy wartoÊci ekstynkcji (absorbancji) umo˝ liwiajàce dokonanie oceny wizualnej, gdy war toÊç E405 wynosi: a) poni˝ej 0,3 — reakcja jest niewidoczna dla oka, b) 0,3—0,6 — ocena wzrokowa jest wàtpliwa, c) powy˝ej 0,6 — wyst´puje wyraêna reakcja barwna; 3) ocena spektrofotometryczna: a) pomiaru spektrofotometrycznego dokonuje si´ wed∏ug wzoru wynikajàcego z prawa Lamberta-Beera: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3394 — Poz. 363 gdzie: A405 — oznacza wartoÊç ekstynkcji (absorbancji), c — oznacza st´˝enie roztworu odpowiadajàce st´˝eniu wirusa w próbie, 1 — oznacza d∏ugoÊç drogi optycznej Êwiat∏a odpowiadajàcà wysokoÊci s∏upa roztworu w zag∏´bie niu, a — oznacza wspó∏czynnik absorpcji zale˝ny od d∏ugoÊci fali Êwiat∏a, b) mierzonà wartoÊcià jest przyrost absorban cji (A) w jednostce czasu, c) na podstawie wartoÊci, o której mowa w lit. b, mo˝na okreÊliç koncentracj´ wirusa w roÊlinie (analiza iloÊciowa). 13. Sposoby okreÊlenia wartoÊci progowej: 1) wartoÊcià progowà jest granica mi´dzy roÊlina mi zdrowymi i pora˝onymi; 2) roÊlin´ uznaje si´ za zaka˝onà wirusem (reakcja pozytywna), je˝eli odczyt ekstynkcji (absorban cji) zmierzonej po 60 minutach reakcji przy d∏u goÊci fali 405 nm w sposób istotny ró˝ni si´ od ekstynkcji (absorbancji) odpowiadajàcej roÊli nie zdrowej (reakcja negatywna); 3) wynik ka˝dego pomiaru zawiera b∏àd, którego miarà jest odchylenie standardowe; wartoÊç odchylenia standardowego oblicza si´ wed∏ug wzoru: gdzie: s — oznacza odchylenie standardowe, x — oznacza wartoÊç absorpcji pojedynczego pomiaru dla roÊliny zdrowej, n — oznacza liczb´ pomiarów dla roÊlin zdrowych; 4) wartoÊç progowà oblicza si´ wed∏ug wzoru: gdzie: wp — oznacza wartoÊç progowà, x– — oznacza Êrednià arytmetycznà wartoÊci absorpcji dla roÊlin zdrowych, s — oznacza odchylenie standardowe; 5) wykorzystanie odchylenia standardowego w diagnostyce przedstawia schemat rozk∏adu normalnego: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3395 — Poz. 363 gdzie: x– — oznacza Êrednià arytmetycznà wyników pomiarów (co najmniej 5 powtórzeƒ) dla roÊliny zdro wej, s — oznacza odchylenie standardowe, x– + 3 s — oznacza wartoÊç progowà; 6) roÊliny uznaje si´ za zaka˝one, je˝eli otrzymany wynik jest wy˝szy od wartoÊci progowej; 7) przy du˝ej liczbie pomiarów jako wartoÊç pro gowà mo˝na przyjàç bezwzgl´dnà wartoÊç eks tynkcji 0,1 lub 0,2. 14. Przyczyny b∏´dów w teÊcie ELISA i ich eliminowa nie: 1) czàstki wirusów w surowych ekstraktach mate ria∏u roÊlinnego sà rozmieszczone nierówno miernie w fazie ciek∏ej; 2) mo˝liwa jest agregacja czàstek wirusa i adsorp cja na fragmentach struktury komórkowej; 3) przez stosowanie niskich obrotów odwirowa nia mo˝e nastàpiç ujednolicenie uk∏adu, co po woduje utrat´ aktywnoÊci antygenu; 4) obecnoÊç przeciwcia∏ wirusa w reagujàcym uk∏adzie mo˝e spowodowaç reakcje niespecy ficzne; ten typ reakcji eliminuje si´ przez sto sowanie gammaglobuliny o wysokim stopniu specyficznoÊci; 5) inny rodzaj reakcji niespecyficznych jest zwià zany z obecnoÊcià lektyn w ekstraktach, które przylegajà do powierzchni polistyrenu, i mo˝e powstaç specyficzne wiàzanie lektyna — gliko proteina z enzymem i przeciwcia∏em; 6) w celu eliminacji ryzyka powstania reakcji nie specyficznych, o których mowa w pkt 5: a) zwi´ksza si´ obj´toÊç roztworu powlekajàce go w porównaniu z obj´toÊcià roztworu an tygenu i koniugatu, co ogranicza kontakt lek tyny z polistyrenem, b) do ekstraktu lub koniugatu wprowadza si´ nadmiar glikoproteiny, w szczególnoÊci al buminy; 7) niespecyficznà adsorpcj´ koniugatu mo˝na wy eliminowaç, stosujàc detergenty (Tween 20) oraz blokujàc niezaj´te centra aktywne fazy sta ∏ej przez albumin´ surowicy wo∏owej (BSA); 8) dodatkowej adsorpcji koniugatu na powierzch ni fazy sta∏ej, b´dàcej wynikiem cz´Êciowego odparowania roztworów w czasie inkubacji, za pobiega si´ przez przykrycie gumowà pokryw kà lub folià; nie stawia si´ p∏ytek jedna na dru giej; 9) pobranie niew∏aÊciwego materia∏u do oceny (zbyt m∏ode roÊliny) zmniejsza wykrywalnoÊç wirusa. 15. Interpretacja wyników pomiarów absorpcjome trycznych wymaga uwzgl´dnienia zale˝noÊci eks tynkcji (absorbancji) od st´˝enia przedstawionej na schemacie: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3396 — Poz. 363 gdzie: A — oznacza ekstynkcj´ (absorbancj´), c — oznacza st´˝enie. 16. Ekstynkcja (absorbancja) jest liniowà funkcjà st´˝e nia w takim zakresie st´˝eƒ, w którym prawdopo dobieƒstwo absorpcji Êwiat∏a przez wszystkie czà steczki jest identyczne; w wy˝szych st´˝eniach wy st´pujà odchylenia od funkcji liniowej, co oznacza zmian´ czu∏oÊci i precyzji pomiaru; dla testu ELISA (v = 0,2 cm3, d∏ugoÊç fali λ = 405 nm) zale˝noÊç li niowa wyst´puje w zakresie 0—2,00 absorbancji. 17. W zakresie 2,00—3,00 ekstynkcji (absorbancji) pre cyzja odczytu zmniejsza si´ o po∏ow´, a dla warto Êci powy˝ej 3,00 odczyty majà znaczenie tylko ja koÊciowe. 18. Odczynniki i roztwory: 1) odczynniki: a) koniugat specyficznej gammaglobuliny z al kalicznà fosfatazà, b) fosforan 4-nitrofenylu, c) dwuetanoloamina, d) p∏ytki polistyrenowe, e) woda podwójnie destylowana lub dejonizo wana; Dziennik Ustaw Nr 55 — 3397 — Poz. 363 2) roztwory buforowe: 19. Sposób przygotowywania i przechowywania od czynników i roztworów: 1) koniugat specyficznej gammaglobuliny z alka licznà fosfatazà gammaglobuliny (surowice) — przechowuje si´ zgodnie ze wskazaniami pro ducenta; 2) fosforan 4-nitrofenylu (chemicznie czysty) — przechowuje si´ w eksykatorze z ˝elem krze mionkowym, w temperaturze minus 20 °C; 3) dwuetanoloamina (chemicznie czysta) — prze chowuje si´ w ciemnoÊci; 4) bufory i roztwory — przechowuje si´ w tempe raturze 4 °C, a iloÊç przeznaczonà do bezpo Êredniego u˝ycia — w temperaturze pokojowej; 5) roztwór substratu 8 — przyrzàdza si´ w butelce z ciemnego szk∏a bezpoÊrednio przed u˝yciem; 6) roztwory surowic i koniugatu — wykorzystuje si´ do analizy przed up∏ywem kilku godzin od przygotowania; 7) silikonowanie szk∏a w celu wyeliminowania adsorpcji surowicy i koniugatu na powierzchni naczyƒ — wykonuje si´ kolejno nast´pujàce czynnoÊci: a) myje w mieszaninie chromowej, dok∏adnie wyp∏ukuje wodà destylowanà i suszy w tem peraturze 100 °C, b) przep∏ukuje 2 % silanem rozpuszczonym w CCl4 (czterochlorek w´gla), c) suszy strumieniem powietrza, d) przep∏ukuje alkoholem etylowym (alkohol mo˝e byç ska˝ony metanolem), e) suszy strumieniem powietrza, f) przep∏ukuje wodà destylowanà i suszy stru mieniem powietrza; 8) bufor ekstrakcyjny — przygotowuje si´ na kil ka godzin przed u˝yciem; 9) p∏ytki pokryte surowicà (gammaglobulinà) — mo˝na zamroziç i przechowywaç w tempera turze minus 20 °C przez 6 miesi´cy; 10) woda podwójnie destylowana lub dejonizo wana — przydatnoÊç wody do sporzàdzania roztworów mo˝na sprawdziç konduktome trycznie; przewodnoÊç w∏aÊciwa nie powinna przekraczaç 10 µScm–1; 11) p∏ytki polistyrenowe — mogà byç przechowy wane do czasu wystàpienia zm´tnienia lub in nych zmian w∏aÊciwoÊci optycznych. 20. W celu zabezpieczenia przed rozwojem mikroorga nizmów do buforów mo˝na dodaç azydek sodu (NaN3) o st´˝eniu koƒcowym wynoszàcym 0,02 %. 21. Do sporzàdzania roztworów u˝ywa si´ odczynni ków oznaczonych cz.d.a. (czyste do analizy). 22. W celu uzyskania w∏aÊciwego pH roztworów mia reczkuje si´ 1M roztworem HCI lub 0,1M roztwo rem NaOH. 23. Sposób wykorzystania p∏ytek polistyrenowych do testu ELISA: 1) test ELISA jest wykonywany na p∏ytce z two rzywa sztucznego o w∏aÊciwoÊciach adsorpcji bia∏ka; 2) p∏ytka, o której mowa w pkt 1: a) powinna mieç 96 p∏askodennych zag∏´bieƒ, ka˝de o pojemnoÊci 0,35 cm3, rozmieszczo nych w 8 rz´dach oznaczonych literami i 12 kolumnach oznaczonych cyframi, zgod nie ze schematem: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3398 — Poz. 363 b) mo˝e mieç liczb´ zag∏´bieƒ, ich rozmiesz czenie, pojemnoÊç oraz oznaczenie inne ni˝ okreÊlone w lit. a, zgodne ze wskazaniami producenta p∏ytek; 3) podczas wykonywania testu mogà wystàpiç re akcje niespecyficzne (reakcje barwne), których najcz´stszymi przyczynami sà: a) niedok∏adne wyp∏ukanie p∏ytki lub b) ró˝nice w temperaturze mi´dzy Êrodkowymi a skrajnymi zag∏´bieniami p∏ytki; 4) w celu wyeliminowania ewentualnych b∏´dów w trakcie wykonywania testu na ka˝dej p∏ytce umieszcza si´ próbki kontrolne: a) jednà próbk´ kontroli negatywnej, przygoto wanà ze zdrowej roÊliny ziemniaka, w zag∏´ bieniu B1 oraz b) jednà próbk´ kontroli pozytywnej, przygoto wanà z roÊliny ziemniaka zainfekowanej wi rusami, w zag∏´bieniu C1; 5) do kalibracji p∏ytki w ocenie spektrofotome trycznej u˝ywa si´ próbki odniesienia, którà umieszcza si´ w zag∏´bieniu A1; próbk´ t´ sta nowi bufor; 6) w pozosta∏ych zag∏´bieniach na p∏ytce umiesz cza si´ sok z poszczególnych roÊlin badanej próbki; przyjmuje si´, ˝e do pierwszych zag∏´ bieƒ na p∏ytce nanosi si´ sok z roÊlin, u których wzrokowo stwierdzono pora˝enie wirusowe, a do pozosta∏ych zag∏´bieƒ sok z pozosta∏ych roÊlin, wed∏ug kolejnoÊci ich wysadzenia w szklarni. 24. Uproszczona metoda laboratoryjnej oceny zdro wotnoÊci polega na dok∏adnym przeanalizowa niu wyników oceny polowej plantacji oraz do kumentacji stosowanych zabiegów i obserwacji plantacji, okreÊlonych w wymaganiach szczegó ∏owych. I. Ocena cech zewn´trznych sadzeniaków ziemniaka 1. Ocenie cech zewn´trznych poddane mogà byç sa dzeniaki, które: 1) sà czyste, suche, bez objawów zaparzenia lub nadmarzni´cia; 2) sà posortowane zgodnie z wymaganiami szcze gó∏owymi; 3) majà temperatur´ wyrównanà z temperaturà otoczenia. 2. Ocenie cech zewn´trznych poddaje si´ partie sa dzeniaków ziemniaka: 1) znajdujàce si´ w zamkni´tych i zaopatrzonych w etykiety opakowaniach; 2) znajdujàce si´ w opakowaniach otwartych; 3) nieopakowane (partie luzem). 3. Po dokonaniu oceny cech zewn´trznych partii sa dzeniaków ziemniaka, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, partie pakuje si´, plombuje oraz zaopatru je w etykiety w obecnoÊci kwalifikatora. Nie doty czy to tej cz´Êci ocenionej partii, którà jej w∏aÊciciel pozostawia do wysadzenia na w∏asnym polu. 4. Partii sadzeniaków ziemniaka poddawanej ocenie cech zewn´trznych nadaje si´ numer zgodnie z przepisami w sprawie oznaczania partii materia ∏u siewnego. 5. Do oceny cech zewn´trznych pobiera si´ losowo prób´, którà stanowi okreÊlona liczba opakowaƒ lub odpowiednia masa sadzeniaków, zale˝na od wielkoÊci ocenianej partii oraz wielkoÊci opakowaƒ jednostkowych (w tym partii luzem), zgodnie z po ni˝szà tabelà: Dziennik Ustaw Nr 55 — 3399 — Poz. 363 Za∏àcznik nr 5 SZCZEGÓ¸OWY OPIS METODY OCENY CECH ZEWN¢TRZNYCH SADZENIAKÓW ZIEMNIAKA ORAZ WYSADKÓW ROÂLIN DWULETNICH 6. Przed przystàpieniem do badaƒ szczegó∏owych dokonuje si´ pomiaru temperatury otoczenia. 7. Badania szczegó∏owe wykonuje si´ na próbie okre Êlonej w tabeli, którà wysypuje si´ na stó∏ sortow niczy lub plandek´ i dokonuje si´ oceny. 8. Przy przeprowadzaniu badaƒ szczegó∏owych do konuje si´ w szczególnoÊci obserwacji obecnoÊci: 1) ziemi i innych zanieczyszczeƒ; 2) bulw innych odmian; 3) bulw z plamistoÊcià mià˝szu o powierzchni wi´kszej ni˝ 10 % przekroju poprzecznego; 4) bulw niedojrza∏ych; 5) bulw o nieodpowiednim kalibra˝u; 6) uszkodzeƒ zewn´trznych, w tym mechanicz nych i fizjologicznych, oraz bulw niekszta∏t nych; 7) bulw pora˝onych przez Rhizoctonia spp., z tym ˝e za bulwy pora˝one uznaje si´ bulwy: a) sadzeniaków elitarnych stopnia przedbazo wy (PB/III i PB/II) — o powierzchni pora˝e nia powy˝ej 1 %, b) sadzeniaków elitarnych stopnia bazowy (B/I i B/II) oraz sadzeniaków kategorii kwali fikowane — o powierzchni pora˝enia po wy˝ej 10 %; 8) bulw pora˝onych parchem zwyk∏ym, z tym ˝e za pora˝one uznaje si´ bulwy: a) sadzeniaków elitarnych stopnia przedbazo wy (PB/III i PB/II) — o powierzchni pora˝e nia powy˝ej 1 %, b) sadzeniaków elitarnych stopnia bazowy (B/I i B/II) oraz sadzeniaków kategorii kwa lifikowane — o powierzchni pora˝enia po wy˝ej 30 %; 9) bulw z objawami parcha prószystego w stop niu s∏abym, z tym ˝e za pora˝one uznaje si´ bulwy: a) sadzeniaków elitarnych stopnia przedbazo wy (PB/III i PB/II) — o powierzchni pora˝e nia powy˝ej 1 %, b) sadzeniaków elitarnych stopnia bazowy (B/I i B/II) oraz sadzeniaków kategorii kwali fikowane — o powierzchni pora˝enia po wy˝ej 30 %; 10) bulw z objawami suchej lub mokrej zgnilizny, z wy∏àczeniem zgnilizny wywo∏anej przez or ganizmy kwarantannowe. 9. Podczas przeprowadzania badaƒ szczegó∏owych dokonuje si´: 1) oznaczenia zawartoÊci zanieczyszczeƒ, które wykonuje si´ przez wysypanie sadzeniaków na stó∏ sortowniczy, oczyszczenie ich z ziemi, sub stancji obcych i cz´Êci bulw pozbawionych oczek; odsortowane zanieczyszczenia wa˝y si´ i oblicza si´ ich procent; 2) wydzielenia i okreÊlenia, przy u˝yciu kalibrow nicy o kwadratowych otworach, liczby bulw nieodpowiadajàcych pod wzgl´dem wymiarów danemu kalibra˝owi; wydzielone bulwy wa˝y si´ i oblicza si´ ich procent; 3) wydzielenia bulw wadliwych i posegregowania ich wed∏ug wad; ka˝dà wydzielonà grup´ bulw wa˝y si´ oddzielnie i oblicza si´ procent; 4) okreÊlenia wyst´powania plamistoÊci mià˝szu przez wydzielenie z pozosta∏ych na stole sor towniczym bulw próby o masie 5 kg i przekro jenie wszystkich bulw z tej próby wzd∏u˝ osi po d∏u˝nej; bulwy pora˝one wybiera si´, wa˝y i oblicza si´ ich procent; 5) okreÊlenia wyst´powania bulw obcych odmian, które wydziela si´ w trakcie dokonywania czyn noÊci okreÊlonych w pkt 3 i 4; wydzielone bul wy wa˝y si´ i oblicza si´ ich procent. 10. Je˝eli na badanych bulwach wyst´puje wi´cej ni˝ jedna wada, bierze si´ pod uwag´ t´ wad´, dla któ rej wymagania szczegó∏owe okreÊlajà najni˝szy stopieƒ tolerancji. 11. W przypadku kalibra˝u bulwy mogà mieç inne roz miary, ni˝ okreÊlajà wymagania szczegó∏owe, je˝e li odbiorca okreÊli∏ inny kalibra˝. II. Ocena cech zewn´trznych wysadków roÊlin dwu letnich 1. Ocenie podlegajà: 1) ogólny stan zdrowotny zg∏oszonej partii wy sadków; 2) czystoÊç odmianowa i gatunkowa; 3) iloÊç wysadków uzyskana z plantacji ocenionej w pierwszym roku uprawy. 2. Do oceny wydziela si´ okreÊlonà liczb´ prób (jed nostek kwalifikacyjnych), które stanowi 100 sztuk ocenianych wysadków, w szczególnoÊci cebul, bulw, korzeni i g∏ówek: 1) z partii do 4 ton pobiera si´ 1 jednostk´ kwalifi kacyjnà; 2) z partii powy˝ej 4 do 10 ton pobiera si´ 2 jed nostki kwalifikacyjne; 3) z partii powy˝ej 10 ton pobiera si´ dodatkowo po 1 jednostce kwalifikacyjnej na ka˝de rozpo cz´te 10 ton. 3. Szczegó∏owej oceny dokonuje si´ na wydzielo nych jednostkach kwalifikacyjnych przez ocen´ wzrokowà: 1) powierzchni zewn´trznej wysadków; 2) powierzchni przekroju wysadków. 4. Do oceny, o której mowa w ust. 3 pkt 2, nale˝y przekroiç nie mniej ni˝ 10 % wysadków. 5. W przypadku badania dwu lub wi´cej jednostek kwalifikacyjnych poszczególne wyniki sumuje si´ i oblicza si´ Êrednià arytmetycznà wyst´pujàcych wad jako reprezentatywnà dla ca∏ej partii. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3400 — Poz. 363 I. Pobieranie prób materia∏u siewnego mieszanek na siennych 1. Próby materia∏u siewnego mieszanek pobiera si´ z partii materia∏u siewnego mieszanek w celu do konania okresowej oceny laboratoryjnej, a w przy padku mieszanek na cele pastewne — dodatkowo w celu sprawdzenia jej sk∏adu. 2. Okresowa ocena laboratoryjna mieszanek oraz sprawdzenie sk∏adu mieszanek polegajà na roz dzieleniu wszystkich sk∏adników mieszanki z do starczonej do laboratorium próby i wykonaniu oceny ka˝dego sk∏adnika oddzielnie. 3. Partia materia∏u siewnego mieszanek odmiano wych oraz mieszanin odmianowych (mieszaƒców z∏o˝onych rzepaku i mieszanin technicznych od mian mieszaƒcowych ˝yta) mo˝e mieç maksymal nà mas´ okreÊlonà w metodykach ISTA dla dane go gatunku. 4. Partia materia∏u siewnego mieszanek gatunko wych mo˝e mieç maksymalnà mas´, którà stanowi suma masy wszystkich sk∏adników tej mieszanki zmieszanych w okreÊlonym stosunku wagowym. 5. Z partii materia∏u siewnego, o którym mowa w ust. 3, pobiera si´ próby do oceny laboratoryjnej zgodnie z metodykà ISTA. 6. Do pobierania prób z partii materia∏u siewnego, o którym mowa w ust. 4, ustala si´ maksymalnà wielkoÊç tej partii, przyjmujàc wielkoÊç okreÊlonà w metodykach ISTA dla gatunku, który jest sk∏ad nikiem dominujàcym. 7. W przypadku gdy rzeczywista masa partii materia ∏u siewnego mieszanki gatunkowej jest wi´ksza, ni˝ okreÊlajà metodyki ISTA, takà parti´ dzieli si´ na cz´Êci stanowiàce krotnoÊç maksymalnej masy partii okreÊlonej dla dominujàcego sk∏adnika mie szanki, z której jest pobierana próba. 8. Z ka˝dej cz´Êci partii materia∏u siewnego mieszan ki gatunkowej pobiera si´, w liczbie proporcjonal nej do masy tej cz´Êci, próby pierwotne stanowià ce po po∏àczeniu prób´ ogólnà, z której za pomocà rozdzielacza wydziela si´ prób´ Êrednià o wyma ganej masie. Próby pierwotne z partii materia∏u siewnego znajdujàcej si´ w opakowaniach o ma sie: 1) do 15 kg — pobiera si´ w sposób okreÊlony w pkt 2.5.1.2 metodyk ISTA, przy czym w przy padku opakowaƒ o masie do 2 kg prób´ pier wotnà stanowi zawartoÊç jednego opakowania; 2) powy˝ej 15 do 100 kg — pobiera si´, stosujàc metod´ r´cznego pobierania prób, w sposób okreÊlony w pkt 2.5.1.3 metodyk ISTA, zgodnie z tabelà 2.1 tych metodyk. 9. Nie pobiera si´ prób do oceny laboratoryjnej z par tii materia∏u siewnego mieszanki gatunkowej znaj dujàcej si´ w opakowaniach wi´kszych ni˝ 100 kg. 10. Masa próby Êredniej pobieranej do oceny labora toryjnej dla materia∏u siewnego mieszanek gatun kowych powinna wynosiç dla mieszanek gatun ków: 1) traw oraz traw z roÊlinami motylkowatymi drobnonasiennymi — 100 g; 2) roÊlin zbo˝owych oraz roÊlin zbo˝owych z roÊ linami stràczkowymi, z wyjàtkiem bobiku — 300 g; 3) roÊlin zbo˝owych z bobikiem — 600 g. 11. Masa prób Êrednich pobieranych do oceny labora toryjnej dla materia∏u siewnego mieszanek gatun kowych innych ni˝ wymienione w ust. 10 jest okre Êlona w metodykach ISTA dla dominujàcego sk∏adnika. II. Pobieranie prób sadzeniaków ziemniaka do labora toryjnej oceny zdrowotnoÊci 1. Sposób pobierania prób: 1) najpierw pobiera si´ próby pierwotne (cz´Êcio we); prób´ cz´Êciowà stanowi 20 bulw pobra nych z jednego miejsca na plantacji; 2) miejsca na plantacji nasiennej, z których majà byç pobrane próby cz´Êciowe, wyznacza si´ w taki sposób, aby otrzymana z prób cz´Êcio wych próba Êrednia by∏a reprezentatywna dla ca∏ej plantacji, z uwzgl´dnieniem w szczególno Êci pasów brze˝nych, zag∏´bieƒ, wzniesieƒ; 3) z ka˝dego wyznaczonego miejsca plantacji na siennej pobiera si´ po jednej bulwie o wielkoÊci przeci´tnego sadzeniaka spod 20 kolejnych roÊ lin z jednej redliny lub spod 10 kolejnych roÊlin z dwóch sàsiednich redlin. 2. Z plantacji o powierzchni do 10 ha, uznanej w oce nie polowej jako plantacja sadzeniaków ziemniaka kategorii: 1) elitarne — pobiera si´ prób´ Êrednià wielkoÊci 240 bulw (12 prób cz´Êciowych); 2) kwalifikowane — pobiera si´ prób´ Êrednià wielkoÊci 120 bulw (6 prób cz´Êciowych). 3. Plantacje o powierzchni powy˝ej 10 ha dzieli si´ na cz´Êci po 10 ha i z ka˝dej cz´Êci pobiera si´ próby w sposób okreÊlony w ust. 2; dla plantacji o wiel koÊci n x 10 ha prób´ Êrednià stanowi odpowied nio n x 240 albo n x 120 bulw. 4. W przypadku pobierania prób z przechowalni lub kopców próby cz´Êciowe pobiera si´, zgodnie z ust. 2 i 3, z ró˝nych miejsc w przechowalni lub ró˝nych kopców, w których przechowuje si´ sadze niaki pochodzàce z ocenionej plantacji nasiennej. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3401 — Poz. 363 Za∏àcznik nr 6 OPIS METOD POBIERANIA PRÓB MATERIA¸U SIEWNEGO 5. W przypadku pobierania prób w czasie kopania bulw próbobiorca powinien byç obecny podczas kopania ca∏ej plantacji. Pobrana próba powinna byç reprezentatywna dla ocenianej plantacji. 6. Pobieranie prób do oceny laboratoryjnej powinno odbywaç si´: 1) dla odmian wczesnych — nie wczeÊniej ni˝ dnia 10 lipca; 2) dla odmian Êrednio wczesnych — nie wczeÊniej ni˝ dnia 1 sierpnia; 3) dla odmian póênych — nie wczeÊniej ni˝ dnia 20 sierpnia. 7. Terminy pobierania prób bulw ziemniaka do oceny laboratoryjnej ustala si´ z zainteresowanymi pod miotami. 8. Prób´ cz´Êciowà stanowi 20 bulw pobranych z ko lejnych 20 roÊlin w rz´dzie albo po 10 roÊlin z dwóch sàsiednich rz´dów, pobierajàc jednà bul w´ wielkoÊci Êredniego sadzeniaka spod pojedyn czej roÊliny bez wyrywania jej. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3402 — Poz. 363 9. Z plantacji o powierzchni do 10 ha, na której jest wytwarzany materia∏ siewny ziemniaka kategorii: 1) elitarny — pobiera si´ 240 bulw (12 prób cz´ Êciowych); Dziennik Ustaw Nr 55 — 3403 — Poz. 363 2) kwalifikowany — pobiera si´ 120 bulw (6 prób cz´Êciowych). 10. Próby cz´Êciowe pobiera si´ z miejsc reprezentujàcych ca∏à plantacj´ wed∏ug poni˝szego schematu: miejsce pobrania jednej próby cz´Êciowej III. Automatyczny sposób pobierania prób materia∏u siewnego 1. Automatyczny próbobierz sk∏ada si´ w szczegól noÊci z: 1) urzàdzenia pobierajàcego próby pierwotne; 2) przewodu ∏àczàcego urzàdzenie pobierajàce próby pierwotne z pojemnikiem na prób´ ogól nà; 3) pojemnika na prób´ ogólnà; 4) urzàdzenia sterujàcego. 2. Urzàdzenie pobierajàce próby pierwotne powinno zapewniaç pobieranie próby z ca∏ego przekroju stru mienia nasion, w szczególnoÊci mieç konstrukcj´: 1) zaworu dwudro˝nego odwracajàcego ca∏y stru mieƒ nasion albo 2) szufladki wsuwanej do strumienia nasion i wy suwanej z niego, albo 3) sta∏ej szczeliny, na której jest odwracany stru mieƒ nasion, albo 4) ruchomej szczeliny przechodzàcej przez ca∏y przekrój strumienia nasion. 3. Automatyczny próbobierz powinien w szczególno Êci mieç: 1) urzàdzenie pobierajàce próby pierwotne, po∏à czone z pojemnikiem na próby ogólne w spo sób uniemo˝liwiajàcy przerwanie strumienia nasion lub zatrzymywanie si´ nasion oraz wy kluczajàcy mo˝liwoÊç dosypania lub zamiany nasion przez osoby postronne; 2) konstrukcj´ wszystkich cz´Êci umo˝liwiajàcà ∏a twe i dok∏adne czyszczenie; 3) mo˝liwoÊç regulacji i ustawieƒ dostosowujà cych do poszczególnych gatunków, których do konuje wy∏àcznie próbobiorca; 4) pojemniki na próby ogólne, które: a) oznacza si´ numerem partii materia∏u siew nego, z której jest pobierana próba, w spo sób wykluczajàcy pomy∏ki, b) sà wykonane z przezroczystych materia∏ów albo sà wyposa˝one w przezroczyste okienko umo˝liwiajàce zaobserwowanie ewentual nych ró˝nic w barwie i wielkoÊci nasion lub wyst´powanie nasion innych gatunków; 5) urzàdzenie sterujàce umo˝liwiajàce regulacj´: a) pobierania prób pierwotnych z minimalnà cz´stotliwoÊcià nie mniejszà ni˝ liczba prób pierwotnych dla masy danej partii okreÊlona w metodykach ISTA, b) uzyskania próby ogólnej o wielkoÊci okreÊlo nej w wymaganiach szczegó∏owych. 4. Automatyczny próbobierz instaluje si´ w ciàgu technologicznym przygotowujàcym materia∏ siew ny do obrotu, mo˝liwie najbli˝ej urzàdzenia s∏u˝à cego do nape∏niania opakowaƒ lub silosów, prosto padle do strumienia nasion, a w przypadku gdy wy nika to z konstrukcji próbobierza — pod kàtem 45°. 5. Próby materia∏u siewnego pobrane przy u˝yciu au tomatycznego próbobierza spe∏niajàcego warunki, o których mowa w ust. 1—4, sà zgodne z metody kami ISTA1). 6. Urzàdzenia sterujàce s∏u˝àce do ustawiania w∏a Êciwych parametrów automatycznego próbobierza oraz pojemnik na prób´ ogólnà powinny byç do st´pne wy∏àcznie dla próbobiorcy. 7. Automatyczny sposób pobierania prób materia∏u siewnego mo˝e odbywaç si´ wy∏àcznie przy u˝y ciu automatycznego próbobierza dopuszczonego do stosowania po uprzednim wykonaniu badaƒ porównawczych polegajàcych na porównaniu wy ników oceny laboratoryjnej przeprowadzonej na próbach pobranych automatycznie z nie mniej ni˝ 10 partii oraz równolegle na próbach pobranych z tych partii zgodnie z metodykami ISTA. 8. Badania porównawcze prób, o których mowa w ust. 7, obejmujà czystoÊç analitycznà, zawartoÊç innych nasion w sztukach oraz zdolnoÊç kie∏kowa nia. Badania wykonuje urz´dowe laboratorium. 9. Automatyczny próbobierz mo˝e byç stosowany, je˝eli wyniki badaƒ porównawczych prób pobra nych w sposób automatyczny oraz prób pobra nych zgodnie z metodykami ISTA, w zakresie czy stoÊci analitycznej, zawartoÊci innych nasion w sztukach oraz zdolnoÊci kie∏kowania, sà zgodne w nie mniej ni˝ 70 % dla wszystkich trzech parame trów ∏àcznie. 10. Przy sprawdzaniu automatycznego próbobierza przed jego zastosowaniem uwzgl´dnia si´: 1) opis techniczny zawierajàcy typ urzàdzenia, z wyszczególnieniem opisu urzàdzenia pobiera jàcego próby pierwotne; 2) szczegó∏owy opis sposobu post´powania pod czas eksploatacji; 3) imi´ i nazwisko osoby odpowiedzialnej za pra wid∏owà eksploatacj´. 11. Stanowisko obs∏ugi automatycznego próbobierza wyposa˝a si´ w zredagowanà w sposób jasny i precyzyjny instrukcj´ obs∏ugi oraz ksià˝k´ do za pisywania danych zwiàzanych z bie˝àcà pracà, re gulacjà, naprawami i konserwacjà oraz przerwami w pracy próbobierza, a tak˝e kontrolà pracy urzà dzenia, z podaniem opisu prowadzonych dzia∏aƒ, daty i czasu ich trwania. 12. Prawid∏owoÊç pracy automatycznego próbobierza sprawdza si´ przynajmniej raz w roku. Przepisy ust. 7—9 stosuje si´ odpowiednio. ——————— 1) Do automatycznego sposobu pobierania prób materia∏u siewnego ma zastosowanie „Protokó∏ automatycznego pobierania prób i jego zatwierdzania” opracowany przez Komitet Tworzenia Partii i Pobierania Prób ISTA w 1998 r. Dziennik Ustaw Nr 55 — 3404 — Poz. 363