Monitoring and Evaluation Act, 2080 (Act No. 6 of 2024)

अनुगमन तथा मूल्याङ्कन नन, २०८० प्रमाणीकरण र प्रकाशन मममत 2080।12।16 सं वत् २०८० सालको नन नं. 06 अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धमा व्यवस्था गनन बनेको नन प्रस्तावना: ववकास नीमत तथा योजनाको कायान्वयनमा उत्तरदावयत्व र जवाफदे विता प्रवर्द्न गरी लागत प्रभावकाररता अमभवृवर्द् गननका लामग ववकास नीमत तथा योजनाको अनुगमन तथा मूल्याङ्कनला तथ्यपरक, ववश्वसनीय, गुणस्तरीय, व्यवस्स्थत, नमतजामुखी, पारदशी र प्रभावकारी बनाउने सम्बन्धमा कानूनी व्यवस्था गनन वाञ्छनीय भएकोले, सं घीय सं सदले यो नन बनाएको छ। पररच्छे द-१ प्रारस्म्भक १. सं स्िप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यस ननको नाम "अनुगमन तथा मूल्याङ्कन नन, २०८०" रिेको छ। (२) यो नन प्रमाणीकरण भएको एकमतसौँ ददनदे स्ख प्रारम्भ िुनेछ। २. पररभाषा: ववषय वा प्रसङ्गले अको अथन नलागेमा यस ननमा,- (क) "अनुगमन" भन्नाले योजना कायान्वयनको क्रममा दफा ५ को उपदफा (१) बमोस्जमका ववषयमा मनरन्तर र आवमधक रूपमा मनगरानी, मनरीिण, अवलोकन, सूचना सङ्कलन, ववश्लेषण तथा सुधार गने कायन सम्झनु पछन। (ख) "आयोग" भन्नाले राव य योजना आयोग सम्झनु पछन। (ग) "तेस्रो पि" भन्नाले कुनै योजनाको तजुनमा तथा कायान्वयनका चरणमा सं लग्न नभएको स्वतन्र व्यस्ि सम्झनु पछन र सो शब्दले अनुगमन वा मूल्याङ्कन गने सं स्था वा मतनका प्रमतमनमधला समेत जनाउँछ। (घ) “तोवकएको” वा “तोवकए बमोस्जम” भन्नाले यस नन अन्तगनत बनेको मनयममा तोवकएको वा तोवकए बमोस्जम सम्झनु पछन। (ङ) "मूल्याङ्कन" भन्नाले कायान्वयन चरणमा रिेका वा सम्पन्न भएका योजनाको सम्बन्धमा दफा ५ को उपदफा (२) बमोस्जमका ववषयमा उद्देश्यपूणन र व्यवस्स्थत तररकाले गररने मूल्याङ्कन सम्झनु पछन र सो शब्दले योजना सुरु गनुनअस्घको अवस्थामा सो दफाको उपदफा (३) बमोस्जमका ववषयमा गररने पूव नमूल्याङ्कनला समेत जनाउँछ। (च) "योजना" भन्नाले ववकास नीमत‚ योजना‚ कायनक्रम तथा आयोजना सम्झनु पछन। (छ) "सावनजमनक मनकाय" भन्नाले दे िायका मनकाय सम्झनु पछनः-

1 (१) सं वैधामनक अङ्ग वा मनकाय, अदालत, नेपाल सरकारका मन्रालय, सस्चवालय, आयोग, ववभाग वा सो अन्तगनतका अन्य जुनसुकै सरकारी मनकाय वा कायानलय, (२) नेपाल सरकारको पूणन वा अमधकांश स्वाममत्व वा मनयन्रणमा रिेको सं स्थान, कम्पनी, बैङ्क, समममत वा प्रचमलत कानून बमोस्जम सावनजमनक स्तरमा स्थावपत वा नेपाल सरकारद्वारा गदित आयोग, सं स्थान, प्रामधकरण, मनगम, प्रमतष्ठान, बोर्न, केन्र, पररषद् र यस्तै प्रकृमतका अन्य सङ्गदित सं स्था, (३) नेपाल सरकारद्वारा सञ्चामलत वा नेपाल सरकारको पूणन वा अमधकांश अनुदानप्राप्त ववश्वववद्यालय, मिाववद्यालय, अनुसन्धान केन्र र यस्तै प्रकृमतका अन्य प्रास्िक वा शैस्िक सं स्था, (४) ववकास समममत नन, २०१३ बमोस्जम गदित ववकास समममत, (५) नेपाल सरकारको ऋण वा अनुदानमा सञ्चामलत सं स्था, र (६) नेपाल सरकारले नेपाल राजपरमा सूचना प्रकाशन गरी सावनजमनक मनकाय भनी तोकेको अन्य सं स्था। पररच्छे द-२ अनुगमन तथा मूल्याङ्कन ३. अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनुन पने: सङ्घ, प्रदे श र स्थानीय तिका योजनाको मनयममत र आवमधक रूपमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनुन वा गराउनु पनेछ। ४. अनुगमन तथा मूल्याङ्कनका आधार: (१) यस नन बमोस्जम योजनाको अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान दे िाय बमोस्जमका ववषयला आधार मलनु पनेछः- (क) दीघनकालीन सोच, (ख) आवमधक योजना र रणनीमत, (ग) योजनाको दस्तावेज, सोच तामलका वा नमतजा खाका, (घ) स्वीकृत वावषनक ववकास कायनक्रम, (ङ) योजनाको मर्जाइन तथा लाभ-लागत, (च) प्राववमधक तथा वातावरणीय पि, (छ) प्रिेवपत उपलस्ब्ध, (ज) सामञ्जस्यता, सान्दमभनकता, प्रभावकाररता तथा कायनदिता, (झ) लै वङ्गक समता तथा समावेस्शता, (ञ) नेपाल पि भएका अन्तरानव य सस्न्ध, सम्झौता वा प्रमतबर्द्ता, र (ट) आयोगले तोकेका अन्य आधारिरू। (२) उपदफा (१) बमोस्जम अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान योजना स्वीकृत िुँदा मनधानरण

2 गररएको लगानी तथा प्रमतफल सम्बन्धी सूचकला समेत आधार मान्नु पनेछ। (३) यस नन बमोस्जम आवमधक योजना, गुरुयोजना तथा वावषनक योजनाको अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान गररबी न्यूनीकरण तथा ददगोपनाको दृविबाट उपयुि भए वा नभएको ववषयला समेत आधार मान्नु पनेछ। (४) यस नन बमोस्जम सामास्जक ववकास सम्बन्धी योजनाको अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान लस्ित समूि लाभास्न्वत भए वा नभएको ववषयला समेत आधार मान्नु पनेछ। ५. अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गररने ववषय: (१) यस नन बमोस्जम योजनाको अनुगमन गदान दे िायका ववषयमा अनुगमन गनुन वा गराउनु पनेछ:- (क) योजना कायान्वयन गदान लगानी तथा साधनको प्रवाि उस्चत ढङ्गले भए वा नभएको, (ख) योजना कायान्वयन गनन आवश्यक जनशस्ि भए वा नभएको, (ग) दफा २७ बमोस्जम सावनजमनक परीिण, सामास्जक परीिण वा सावनजमनक सुन ुवाइ भए वा नभएको, (घ) योजनाको अपेस्ित नमतजा िामसल भए वा नभएको, (ङ) योजनाको दस्तावेज, स्वीकृत वावषनक कायनक्रम वा समयतामलका बमोस्जम स्रोत साधनको प्रामप्त तथा प्रयोग भए वा नभएको, (च) योजनाको कायान्वयन स्वीकृत मर्जाइन, स्वीकृत स्पेमसवफकेशन र गुणस्तर बमोस्जम भए वा नभएको, (छ) योजनाको लक्ष्य बमोस्जमको कायान्वयन िमता भए वा नभएको, (ज) योजना कायान्वयनमा कुनै समस्या वा बाधा व्यवधान दे स्खए वा नदे स्खएको, र (झ) योजना कायान्वयनमा कुनै समस्या वा बाधा व्यवधान दे स्खएकोमा सोको समाधानको लामग आवश्यक उपायको अवलम्बन भए वा नभएको र त्यस्तो उपाय अवलम्बन गररएको भए उस्चत र प्रभावकारी भए वा नभएको। (२) यस नन बमोस्जम योजनाको मूल्याङ्कन गदान दे िायका ववषयमा मूल्याङ्कन गनुन वा गराउनु पनेछ। (क) योजना तजुनमा गदान कायान्वयनको च ुनौती र जोस्खमको उस्चत मूल्याङ्कन भए वा नभएको, (ख) योजनाको सामञ्जस्यता, प्रभावकाररता, कायनदिता, प्रभाव तथा ददगोपनाका दृविले उपयुि ढङ्गले योजना कायान्वयन भए वा नभएको, (ग) योजना कायान्वयनमा मनधानररत गुणस्तर कायम भए वा नभएको र गुणस्तरीय स्रोत साधनको प्रयोग भए वा नभएको, (घ) मनधानररत समयमा योजना सम्पन्न भए वा नभएको, (ङ) योजना कायान्वयनबाट अपेस्ित नमतजा समयमै र लागतप्रभावी रूपमा िामसल भए वा नभएको वा के-कस्तो नमतजा िामसल भएको, र

3 (च) मनधानररत उद्देश्य र लक्ष्य बमोस्जम नमतजा प्राप्त िुने गरी लगानी भए वा नभएको र सोको प्रमतफल िामसल भए वा नभएको। (३) योजनाको पूव नमूल्याङ्कन गदान योजनाको सान्दमभनकता, औस्चत्य र लाभ-लागतको आधारमा योजना कायान्वयन गनुन उपयुि भए वा नभएको ववषयमा ववश्लेषण गनुन पनेछ। ६. प्राववमधक परीिण गने: (१) दफा ५ बमोस्जम अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान योजनाको कायान्वयनको गुणस्तरको सम्बन्धमा आवश्यकता अनुसार प्राववमधक परीिण समेत गनुन पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोस्जम प्राववमधक परीिणको लामग आवश्यक पने जनशस्ि अनुगमन वा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवारी भएको मनकायमा नभएमा अन्य मनकायमा रिेको त्यस्तो जनशस्ि माग गरी खटाउन सवकनेछ। (३) उपदफा (२) बमोस्जम प्राववमधक परीिण गने जनशस्ि उपलब्ध नभएमा अनुगमन वा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवारीप्राप्त मनकायले प्रचमलत कानून बमोस्जम सम्बस्न्धत ववषयवविको सेवा मलन सक्नेछ। (४) उपदफा (३) बमोस्जम सेवा मलने प्रयोजनको लामग अनुगमन वा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवारीप्राप्त मनकायले वविको सूची (रोिर) तयार गरी रान स सक्नेछ। ७. मूल्याङ्कनको चरण: कुनै योजना अन्तगनतको कायनक्रम तथा आयोजना कायान्वयन गने मनकायले दे िाय बमोस्जम मूल्याङ्कन गनुन वा गराउनु पनेछः- (क) कायनक्रम तथा आयोजना सुरु गनुनअस्घकै अवस्थामा सोको औस्चत्य, सम्भाववत असर र लाभ-लागतका आधारमा पूव नमूल्याङ्कन, (ख) कायनक्रम तथा आयोजना कायान्वयनको अवस्थामा सोको प्रिेवपत उपलस्ब्ध, सान्दमभनकता, सामाञ्जस्यता, प्रभावकाररता, कायनदिता र ददगोपनाको आधारमा चालू मूल्याङ्कन, (ग) कायनक्रम तथा आयोजना सम्पन्न िुने समयमा वा सम्पन्न भइसकेपमछ सोको प्रिेवपत उपलस्ब्ध, सान्दमभनकता, सामाञ्जस्यता, प्रभावकाररता, कायनदिता र ददगोपनाको स्स्थमत समेत ले खाजोखा गरी सम्पन्न मूल्याङ्कन, (घ) मनधानररत समयमा सम्पन्न िुन नसकेको वा न्यून प्रगमत भएको योजनाको योजना परीिण मूल्याङ्कन, र (ङ) कायनक्रम तथा आयोजना सम्पन्न भ पूणन रुपमा सञ्चालनमा आएपमछ सो कायनक्रम तथा आयोजनाले अथनतन्र वा जनजीवनमा पनन गएको सकारात्मक वा नकारात्मक प्रभाव िेन नका लामग सान्दमभनकता, सामञ्जस्यता, प्रभावकाररता, कायनदिता, ददगोपना तथा प्रभाव समेत िेने गरी प्रभाव मूल्याङ्कन। ८. मूल्याङ्कनको आधारभूत मापदण्र्को मनधानरण: (१) आयोगले योजनाको मूल्याङ्कनको लामग मापदण्र् मनधानरण गनेछ। (२) उपदफा (१) बमोस्जम आयोगबाट मनधानरण गररएका मापदण्र् सावनजमनक मनकाय, साझेदार लगायत सम्बस्न्धत सबै पिले पालना गनुन पनेछ।

4 (३) अनुगमन तथा मूल्याङ्कनको ववषयमा आयोगले सम्बस्न्धत मनकाय वा पदामधकारीला आवश्यक मनदे शन ददन सक्नेछ र त्यस्तो मनदे शनको पालना गनुन सम्बस्न्धत मनकाय वा पदामधकारीको कतनव्य िुनेछ। पररच्छे द-३ अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने मनकाय ९. प्रधानमन्री तथा मस्न्रपररषद्को कायानलयले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनन सक्ने: (१) प्रधानमन्री तथा मस्न्रपररषद्को कायानलयले नेपाल सरकारको नीमत, योजना तथा वावषनक कायनक्रमको कायान्वयन, कायनसम्पादन तथा ववकास नमतजा र सेवा प्रवािको सन्दभनमा सम्बस्न्धत मनकाय वा पदामधकारीला जवाफदे िी बनाउने एवं राव य आकांिा तथा लक्ष्य िामसल गनन सियोग पुर्याउने उद्देश्यले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनन वा गराउन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कनका लामग सो कायानलयले प्रणालीको ववकास, कायनयोजना मनमानण र नमतजामूलक कायन सम्पादन सूचकिरुको ववकास एवं प्रयोग गने वा गराउनेछ। (३) यस नन बमोस्जम आयोग र अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवारी भएका अन्य मनकायले प्रभावकारी रूपमा अनुगमन वा मूल्याङ्कन गरे वा नगरे को ववषयमा प्रधानमन्री तथा मस्न्रपररषद्को कायानलयले आवश्यक मनगरानी गनुन पनेछ। १०. आयोगले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने: (१) आयोगले दे िायका योजनाको आवश्यकता अनुसार अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनुन पनेछ:- (क) नेपाल सरकारका आवमधक योजना, गुरु योजना, वावषनक योजना, (ख) राव य गौरवका आयोजना, राव य प्राथममकताप्राप्त आयोजना, रूपान्तरणकारी आयोजना, नेपाल सरकारले तोकेका मित्त्वपूणन आयोजना, (ग) वैदेस्शक सिायतामा सञ्चामलत आयोजना, र (घ) अन्तरसरकारी ववत्त िस्तान्तरण सम्बन्धी प्रचमलत कानून बमोस्जम प्रदे श र स्थानीय तिला उपलब्ध गराइएको अनुदानबाट सञ्चामलत आयोजना।

(२) उपदफा (१) बमोस्जम आयोगले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान राव य गौरवका आयोजना, राव य प्राथममकताप्राप्त आयोजना, रूपान्तरणकारी आयोजना, नेपाल सरकारले तोकेको मित्त्वपूणन आयोजना र वैदेस्शक सिायतामा सञ्चामलत आयोजनामध्ये लागत, कायान्वयनको समय सीमा तथा आयोजनाको मित्त्वको आधारमा आयोगले छनोट गरे का आयोजनाको िकमा छ मविनामा एक पटक अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनुन पनेछ। (३) यस दफा बमोस्जम आयोगले योजनाको मूल्याङ्कन गदान दे िाय बमोस्जम गनुन वा गराउनु पनेछः- (क) योजनाको पूव नमूल्याङ्कन, मध्यावमध मूल्याङ्कन, योजना सम्पन्न मूल्याङ्कन तथा प्रभाव मूल्याङ्कन गने, (ख) कायान्वयन सम्पन्न भ सञ्चालनमा रिेका योजनाको ददगोपनाको मूल्याङ्कन 5 गने, र स्पिीकरण: यस खण्र्को प्रयोजनको लामग "ददगोपना" भन्नाले कुनै कायनक्रम वा आयोजनाको मनमानण चरणमा वा सम्पन्न भएपमछ त्यस्ता कायनक्रम वा आयोजनाको मनधानररत समयसम्म मनरन्तर सञ्चालनका लामग आवश्यक पने स्रोत, साधन तथा ममनत सम्भारला सुमनस्ित गरी अपेस्ित प्रमतफल िामसल िुने अवस्था सम्झनु पछन। (ग) अन्य कुनै मनकायबाट गररएको योजनाको मूल्याङ्कनको समविगत मूल्याङ्कन गने। (४) आयोगले दीघनकालीन र मध्यावमधक आवमधक योजनाको बीचमा र अन्त्यमा कायान्वयन अवस्थाको मूल्याङ्कन गनुन वा गराउनु पनेछ र यसरी गररएको मूल्याङ्कनबाट प्राप्त सुझावला त्यस्तो योजना पररमाजन गदान वा नयाँ योजना तजुनमा गदान पृष्ठपोषणको रूपमा मलनु पनेछ। (५) यस नन बमोस्जम सम्बस्न्धत मन्रालय र अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवारी भएका अन्य मनकायले प्रभावकारी रूपमा अनुगमन वा मूल्याङ्कन गरे वा नगरे को ववषयमा आयोगले आवश्यक मनगरानी गनुन पनेछ। ११. सम्बस्न्धत मन्रालयले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने: (१) सम्बस्न्धत मन्रालयले आफू अन्तगनत सञ्चामलत योजनाको मनयममत अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनुन पनेछ। (२) यस नन बमोस्जम मातितका ववभाग वा कायानलयले प्रभावकारी रूपमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गरे वा नगरे को ववषयमा सम्बस्न्धत मन्रालयले आवश्यक मनगरानी गनुन पनेछ। १२. सम्बस्न्धत ववभागले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने: सम्बस्न्धत ववभागले आफ्नो मातितका योजनाको मनयममत अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनुन पनेछ। १३. आयोजनाको प्रमुखले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने: आयोजनाको प्रमुखले मनयममत रूपमा आयोजनाको अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गरी प्राप्त तथ्यका आधारमा आयोजना सम्बन्धी मनणनयला तथ्यपरक बनाउने, समस्या पविचान गरी समाधान गने र सोको वववरण सम्बस्न्धत मन्रालय र आयोगमा पिाउनु पनेछ। १४. प्रदे शस्तरमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन: (१) प्रदे श सरकारले प्रदे शस्तरमा कायान्वयन िुने योजना तथा प्रदे शले स्थानीय तिला उपलब्ध गराएको अनुदानबाट सञ्चामलत कायनक्रम तथा आयोजनाको मनयममत अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनुन पनेछ।

(२) उपदफा (१) बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने प्रयोजनको लामग प्रदे श सरकारले स्जम्मेवार मनकाय वा पदामधकारी तोक्नु पनेछ। (३) यस दफा बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान प्रदे श सरकारले पररच्छे द-२ बमोस्जम गनुन पनेछ। (४) यस दफा बमोस्जम स्जम्मेवार मनकाय वा पदामधकारीले प्रभावकारी रूपमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गरे वा नगरे को ववषयमा सम्बस्न्धत प्रदे श सरकारको मुख्यमन्री तथा 6 मस्न्रपररषद्को कायानलयले आवश्यक मनगरानी गनुन पनेछ। (५) यस दफा बमोस्जम गररएको अनुगमन तथा मूल्याङ्कनको प्रमतवेदन आयोगले माग गरे का बखत अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने मनकायले उपलब्ध गराउनु पनेछ। (६) प्रदे श सरकारबाट िुने अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी अन्य व्यवस्था यस ननको अधीनमा रिी सम्बस्न्धत प्रदे श कानून बमोस्जम िुनेछ। १५. स्थानीयस्तरमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन: (१) गाउँपामलका र नगरपामलकाले स्थानीयस्तरमा कायान्वयन िुने योजनाको मनयममत अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनुन पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने प्रयोजनको लामग गाउँपामलका र नगरपामलकाले स्जम्मेवार मनकाय वा पदामधकारी तोक्नु पनेछ। (३) यस दफा बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान सम्बस्न्धत गाउँपामलका र नगरपामलकाले पररच्छे द-२ बमोस्जम गनुन पनेछ। (४) यस दफा बमोस्जम स्जम्मेवार मनकाय वा पदामधकारीले प्रभावकारी रूपमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गरे वा नगरे को ववषयमा सम्बस्न्धत गाउँ कायनपामलका वा नगर कायनपामलकाले आवश्यक मनगरानी गनुन पनेछ। (५) यस दफा बमोस्जम गररएको अनुगमन तथा मूल्याङ्कनको प्रमतवेदन आयोगले माग गरे का बखत सम्बस्न्धत गाउँपामलका वा नगरपामलकाले उपलब्ध गराउनु पनेछ।

(६) गाउँपामलका र नगरपामलकाबाट िुने अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी अन्य व्यवस्था यस ननको अधीनमा रिी सम्बस्न्धत स्थानीय कानून बमोस्जम िुनेछ। (७) स्जल्ला सभाले सम्बस्न्धत स्जल्लामभरका गाउँपामलका र नगरपामलकाले सञ्चालन गने योजनाको सम्बन्धमा आवश्यक समन्वय, रे खदे ख र सिजीकरण गनुन पनेछ। (८) स्जल्ला सभाले सम्बस्न्धत स्जल्लामभरका गाउँपामलका र नगरपामलकाको ववकास तथा मनमानण सम्बन्धी कायनमा सन्तुलन कायम गनन गाउँपामलका वा नगरपामलकाबाट कायान्वयन िुने आयोजना कायान्वयनको अनुगमन गनुन पनेछ। (९) उपदफा (७) वा (८) बमोस्जम स्जल्ला सभाले समन्वय, रे खदे ख, सिजीकरण वा अनुगमन गदान सम्बस्न्धत गाउँपामलका वा नगरपामलकाला आवश्यक सुझाव ददन सक्नेछ। (१०) उपदफा (९) बमोस्जम ददइएको सुझावला सम्बस्न्धत गाउँपामलका वा नगरपामलकाले योजना तजुनमा तथा कायान्वयन गदान मागनदशन को रूपमा मलनु पनेछ। १६. अनुगमन तथा मूल्याङ्कनमा सावनजमनक मनकायका प्रमुखको स्जम्मेवारी: (१) अनुगमन तथा मूल्याङ्कनला व्यवस्स्थत एवं ववश्वामसलो बनाउन आवश्यक पने स्रोत साधन उपलब्ध गराउने र आवश्यक जनशस्िको व्यवस्था गने दावयत्व सावनजमनक मनकायका प्रमुखको िुनेछ। (२) कायनक्रम वा आयोजना कायान्वयन गने सावनजमनक मनकायका प्रमुखले अनुगमन वा मूल्याङ्कनमा खवटएको व्यस्िला अनुगमन वा मूल्याङ्कनसँग सम्बस्न्धत तथ्याङ्क, सूचना र कागजात उपलब्ध गराउनु पनेछ। (३) सावनजमनक मनकायका प्रमुखले अनुगमन वा मूल्याङ्कनबाट प्राप्त प्रमतवेदन, सूचना, 7 नमतजा तथा सुझावला आफ्नो वेबसाइट माफनत एक मविनामभर सावनजमनक गनुन पनेछ। (४) सावनजमनक मनकायका प्रमुखले अनुगमन वा मूल्याङ्कनबाट प्राप्त नमतजा तथा सुझावला योजना कायान्वयन गदान पृष्ठपोषणको रूपमा मलनु पनेछ। (५) सावनजमनक मनकायका प्रमुखले कायानलय तथा योजना व्यवस्थापनसँग सम्बस्न्धत मित्त्वपूणन सूचना तथा प्रमतवेदन ववद्युतीय अमभले खमा समेत सुरस्ित रान सु पनेछ। (६) योजना कायान्वयन गने स्जम्मेवारी पाएका सावनजमनक मनकायले आफ्नो सङ्गिनमभर अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी कायन गने मिाशाखा वा शाखा वा यस कायनका लामग स्जम्मेवार व्यस्ि तोक्नु पनेछ। १७. तेस्रो पिबाट अनुगमन वा मूल्याङ्कन गनन सवकने: (१) यस नन बमोस्जम अनुगमन वा मूल्याङ्कन गनन स्जम्मेवारी पाएको मनकायले तोवकएका कायनक्रम तथा आयोजनािरूको पविचान गरी तेस्रो पिबाट अनुगमन वा मूल्याङ्कन गराउन सक्नेछ। (२) यस नन बमोस्जम कुनै कायनक्रम तथा आयोजनाको सम्बन्धमा तेस्रो पिबाट अनुगमन वा मूल्याङ्कन गराउनु पने भएमा त्यस्तो कायनक्रम तथा आयोजनामा कुनै वकमसमको प्रत्यि वा अप्रत्यि रुपमा स्वाथन वा वित नजोमर्एको व्यस्ि वा सं स्था माफनत गराउनु पनेछ। १८. दोिोरो नपने गरी अनुगमन वा मूल्याङ्कन गनुन पने: (१) यस नन बमोस्जम ववमभन्न मनकायबाट अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान एउटै ववषयमा दोिोरो नपने गरी गनुन पनेछ। (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा ले स्खएको भए तापमन कुनै मनकायले गरे को अनुगमन वा मूल्याङ्कन प्रभावकारी नभएको वा पूणन नभएको भन्ने वस्तुमनष्ठ आधार भएको अवस्थामा मामथल्लो मनकायले पुनः अनुगमन वा मूल्याङ्कन गनन वा गराउन सक्नेछ। (३) यस नन बमोस्जम योजनाको अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने मनकायले सम्बस्न्धत अन्य मनकायसँग समेत सिकायन गरी अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गनन सक्नेछ। १९. प्रमतवेदन पेश गने: (१) योजना कायान्वयन गने सावनजमनक मनकायले योजनाको अवमध, लक्ष्य, भौमतक तथा ववत्तीय प्रगमत, प्रमुख सूचकको अवस्था र कायान्वयनमा दे स्खएका समस्या तथा समाधानका उपाय समेत समावेश गरी द्वै मामसक, चौमामसक तथा वावषनक प्रमतवेदन मामथल्लो मनकायमा पेश गनुन पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोस्जम प्राप्त प्रमतवेदन सम्बन्धमा सम्बस्न्धत मनकायले कम्तीमा द्वै मामसक, चौमामसक र वावषनक रूपमा समीिा गनुन पनेछ। (३) योजना कायान्वयन गने सावनजमनक मनकायले योजना कायान्वयनको चरणमा गरे को अनुगमन वा मूल्याङ्कन सम्बन्धी सुझाव सवित कायनसम्पन्न प्रमतवेदन तयार गरी एक मविनामभर मामथल्लो मनकायमा पेश गनुन पनेछ। (४) सम्बस्न्धत मन्रालयले आफू अन्तगनतका मनकायका योजनाको प्रगमत सम्बन्धी द्वै मामसक, चौमामसक तथा वावषनक प्रमतवेदन तयार गरी प्रधानमन्री तथा मस्न्रपररषद्को कायानलय र आयोग समि पिाउनु पनेछ। (५) यस नन बमोस्जम अनुगमन वा मूल्याङ्कन प्रमतवेदन आयोगले मनधानरण गरे

8 बमोस्जमका ववषय समावेश गरी यथाशीघ्र तयार गनुन वा गराउनु पनेछ। (६) उपदफा (५) बमोस्जम तयार गररएको अनुगमन वा मूल्याङ्कन सम्बन्धी प्रमतवेदन दे िाय बमोस्जमको प्रवक्रया माफनत सावनजमनक गनुन पनेछः- (क) सम्बस्न्धत मन्रालय वा मनकायको वेबसाइटमा रान से, र ँ छलफल, बैिक वा अन्तरवक्रया गने। (ख) सम्बस्न्धत सरोकारवालािरूसग २०. सुझाव ददन, मसफाररस गनन वा मनदे शन ददन सक्ने: (१) यस नन बमोस्जम योजनाको अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने मनकायले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान कुनै ववषयमा सुधार गनुन पने दे स्खएमा सम्बस्न्धत मनकायला आवश्यक सुझाव ददन सक्नेछ। (२) यस नन बमोस्जम कुनै आयोजनाको अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान आयोजनाको लक्ष्य वा उद्देश्य बमोस्जम काम नभएको वा आयोजना कायान्वयनमा मनधानररत गुणस्तर कायम नभएको कारण आयोजनाला गम्भीर िामन, नोक्सानी िुने दे स्खएमा तत्काल आयोजना सम्बन्धी कुनै काम रोक्न, स्जम्मेवार पदामधकारीला त्यस्तो स्जम्मेवारीबाट िटाउन वा अन्य उपयुि उपाय अवलम्बन गनन सवकनेछ। (३) उपदफा (२) बमोस्जमको कायन अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवार मनकाय वा पदामधकारी आफैंले गनन ममल्नेमा आफैंले र अन्य मनकाय वा पदामधकारीले गने भएमा आधार र कारण सवित सम्बस्न्धत मनकाय वा पदामधकारीला मसफाररस गनुन पनेछ। (४) यस नन बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने मनकायले मनयममत र प्रभावकारी रुपमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन नगरे मा त्यस्तो मनकायले गरे को काम कारबािीको मनगरानी गने मनकायले अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवार मनकाय वा पदामधकारीला आवश्यक मनदे शन ददन सक्नेछ। (५) उपदफा (१), (३) वा (४) बमोस्जमको सुझाव, मसफाररस वा मनदे शन पालना गनुन सम्बस्न्धत मनकाय वा पदामधकारीको कतनव्य िुनेछ। २१. सियोग उपलब्ध गराउन सक्ने: अनुगमन वा मूल्याङ्कनको ववषयमा प्रदे श सरकार वा स्थानीय तिले अनुरोध गरे मा आयोगले आवश्यक सियोग उपलब्ध गराउन सक्नेछ। पररच्छे द-४ समममत सम्बन्धी व्यवस्था २२. राव य ववकास समस्या समाधान समममत: (१) ववकास नीमत, योजना तथा सोको प्रगमत समीिा, समस्याको समाधान लगायत नीमतगत ववषयमा काम गनन दे िाय बमोस्जमको राव य ववकास समस्या समाधान समममत रिनेछः- (क) प्रधानमन्री - अध्यि (ख) नेपाल सरकारका मन्रीिरू - सदस्य (ग) प्रदे श सरकारका मुख्य मन्रीिरु - सदस्य (घ) आयोगको उपाध्यि - सदस्य

9 (ङ) आयोगका सदस्यिरू - सदस्य (च) नेपाल सरकारको मुख्य सस्चव - सदस्य (छ) नेपाल सरकार, अथन मन्रालयको सस्चव - सदस्य (ज) आयोगको सस्चव - सदस्य-सस्चव (२) उपदफा (१) बमोस्जमको समममतको बैिक प्रत्येक चौमामसक अवमधमा कम्तीमा एक पटक बस्नेछ। (३) उपदफा (१) बमोस्जमको समममतको बैिकमा आवश्यकता अनुसार सङ्घ, प्रदे श तथा स्थानीय तिका सम्बस्न्धत पदामधकारी वा ववशेषिला आमन्रण गनन सवकनेछ। (४) उपदफा (१) बमोस्जमको समममतको बैिक तथा मनणनय सम्बन्धी कायनववमध सोिी समममतले मनधानरण गरे बमोस्जम िुनेछ। २३. राव य ववकास समस्या समाधान समममतको काम, कतनव्य र अमधकार: (१) दफा २२ बमोस्जमको राव य ववकास समस्या समाधान समममतको काम, कतनव्य र अमधकार दे िाय बमोस्जम िुनेछः- (क) नेपाल सरकारका मन्रालय अन्तगनत सञ्चामलत योजना कायान्वयन प्रगमतको समीिा गने, (ख) मन्रालयस्तरीय ववकास समस्या समाधान समममतबाट प्राप्त समस्या सम्बन्धमा छलफल गरी आवश्यक मनदे शन ददने, (ग) योजनाको कायान्वयनमा दे स्खएका समस्याको अध्ययन, अनुसन्धान तथा मूल्याङ्कन गने वा गराउने, (घ) योजनाको कायान्वयन तिमा भएका अन्तरमन्रालयगत तथा नीमतगत समस्याको समाधान गने, (ङ) सावनजमनक मनकायबाट मनददनि लक्ष्य अनुसार प्रमतफल प्राप्त नभएका योजना र त्यस्तो योजनाको प्रमुखको कायनसम्पादनको बारे मा छानमबन गराउने, (च) नेपाल सरकारबाट ववत्त िस्तान्तरण अन्तगनत सञ्चालनमा रिेका योजनाको कायान्वयनका लामग प्रदे श र स्थानीय तिला मनदे शन ददने, र (छ) नेपाल सरकारले राव य ववकास समस्या समाधान समममतले गने भनी तोकेका कायनिरु गने। (2) मन्रालयस्तरीय ववकास समस्या समाधान समममतबाट प्राप्त द्वै मामसक, चौमामसक तथा वावषनक प्रमतवेदनको आधारमा आयोगले एकीकृत प्रमतवेदन तयार गरी दफा २२ बमोस्जमको समममतमा पेश गनुन पनेछ। २४. मन्रालयस्तरीय ववकास समस्या समाधान समममत: (१) नेपाल सरकारका सबै मन्रालयमा दे िाय बमोस्जमको मन्रालयस्तरीय ववकास समस्या समाधान समममत रिनेछः-

10 (क) सम्बस्न्धत मन्री - अध्यि (ख) सम्बस्न्धत राज्यमन्री वा सिायक मन्री - सदस्य (ग) सदस्य, आयोग (सम्बस्न्धत ववषयगत िेर िेने) - सदस्य (घ) सस्चव, नेपाल सरकारको सम्बस्न्धत मन्रालय - सदस्य (ङ) सिसस्चव, प्रधानमन्री तथा मस्न्रपररषद्को कायानलय (अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी ववषय िेने) - सदस्य (च) सिसस्चव, अथन मन्रालय (अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी ववषय िेने) - सदस्य (छ) सिसस्चव, सङ्घीय माममला तथा सामान्य प्रशासन मन्रालय (मानव स्रोत सम्बन्धी ववषय िेने) - सदस्य (ज) सिसस्चव, आयोग (अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी ववषय िेने) - सदस्य (झ) सिसस्चव, आयोग (ववषय िेरगत मिाशाखा) - सदस्य (ञ) प्रमुख, सम्बस्न्धत मन्रालय अन्तगनतका ववभाग - सदस्य (ट) सिसस्चव, सम्बस्न्धत मन्रालय (योजना सम्बन्धी ववषय िेने) - सदस्य (ि) सिसस्चव, सम्बस्न्धत मन्रालय (अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी ववषय िेने मिाशाखा) - सदस्य-सस्चव (२) उपदफा (१) बमोस्जमको समममतको बैिकमा आवश्यकता अनुसार सम्बस्न्धत ववषयका ववि वा सम्बस्न्धत योजनाका पदामधकारीला आमन्रण गनन सवकनेछ। (३) उपदफा (१) बमोस्जमको समममतको बैिक द्वै मामसक अवमधमा कम्तीमा एक पटक बस्नेछ। 11 (४) उपदफा (१) बमोस्जमको समममतको बैिक तथा मनणनय सम्बन्धी कायनववमध सोिी समममतले मनधानरण गरे बमोस्जम िुनेछ। २५. मन्रालयस्तरीय ववकास समस्या समाधान समममतको काम, कतनव्य र अमधकार: दफा २४ बमोस्जमको मन्रालयस्तरीय ववकास समस्या समाधान समममतको काम, कतनव्य र अमधकार दे िाय बमोस्जम िुनेछः- (क) आफ्नो मन्रालय र अन्तगनतका योजनाको कायान्वयन स्स्थमतको समीिा गने, (ख) खण्र् (क) बमोस्जम समीिा गदान योजनाको कायान्वयनमा दे स्खएका समस्याको सम्बन्धमा छलफल गरी समाधान गने, (ग) कुनै योजना कायान्वयनमा दे स्खएका समस्यामध्ये समाधान िुन नसकेका ववषयमा मलनुपने मनणनयका ववकल्पिरु पविचान गरी मसफाररस सवित राव य ववकास समस्या समाधान समममतमा रान स आयोगमा पिाउने, (घ) सम्बस्न्धत मन्रालय अन्तगनतको द्वै मामसक, चौमामसक तथा वावषनक प्रमतवेदन उपर छलफल गने, र (ङ) मन्रालय तथा सम्बस्न्धत ववभागको मातितमा सञ्चामलत योजनाको सम्बन्धमा सम्बस्न्धत मनकाय वा अमधकारीले अनुगमन वा मूल्याङ्कन गरे वा नगरे को मनक्यौल गरी आवश्यक मनदे शन ददने।

पररच्छे द-५ ववववध २६. सेवाप्रदायक र सेवाग्रािीला सिभागी गराउन सवकने: योजनाको कायान्वयन प्रवक्रयाला पारदशी तथा उत्तरदायी बनाउन त्यस्तो योजनाको अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान सेवाप्रदायक र सेवाग्रािीला तोवकए बमोस्जम सिभागी गराउन सवकनेछ। २७. सावनजमनक परीिण, सामास्जक परीिण वा सावनजमनक सुन ुवाइ गराउने: सङ्घ, प्रदे श र स्थानीय तिबाट ववकास मनमानणमा सामास्जक जवाफदे विता प्रवर्द्न गनन सम्बस्न्धत मनकायले तोवकए बमोस्जम सावनजमनक परीिण (पस्ब्लक अमर्ट) वा सामास्जक परीिण (सोसल अमर्ट) वा सावनजमनक सुन ुवाइ (पस्ब्लक िेयररङ्ग) गनुन पनेछ। २८. ववद्युतीय प्रणालीको प्रयोग: (१) सावनजमनक मनकायले सेवा प्रवािको लामग ववद्युतीय प्रणालीको प्रयोग गनन सक्नेछ। त्यस्तो प्रणालीमा तोवकए बमोस्जम प्रधानमन्री तथा मस्न्रपररषद्को कायानलय र आयोगको पिुँच िुनेछ। (२) आयोगले अनुगमन वा मूल्याङ्कन सम्बन्धी कायनला व्यवस्स्थत र मछटो छररतो बनाउन ववद्युतीय माध्यमबाट व्यवस्थापन सूचना प्रणालीको ववकास र सञ्जालीकरण (नेटववकनङ) गनेछ।त्यस्तो प्रणालीमा सबै सावनजमनक मनकायिरु आबर्द् िुनेछन् र सोको प्रयोग सम्बन्धी आयोगले जारी गरे का मनदे शनिरू पालना गनेछन्। स्पिीकरण: यस दफाको प्रयोजनको लामग "व्यवस्थापन सूचना प्रणाली" भन्नाले योजना तथा 12 ववमभन्न वक्रयाकलापसँग सम्बस्न्धत सूचनाला व्यवस्स्थत रूपमा एकमरत गरी सम्बस्न्धत मनकाय वा तिसम्म पुर्याउने पर्द्मत सम्झनु पछन। 2९. भौमतक तथा ववत्तीय प्रगमत वववरण ददनु पने: प्रदे श र स्थानीय तिले सङ्घबाट प्राप्त सशतन, समपूरक र ववशेष अनुदानबाट सञ्चामलत योजनाको भौमतक तथा ववत्तीय प्रगमत र मनददनि सूचक माफनत उपलस्ब्धको वववरण नेपाल सरकारले तोकेको मनकाय माफनत आयोगला ददनु पनेछ। ३०. पालना गनुन पने: (१) यस नन बमोस्जम अनुगमन वा मूल्याङ्कन गने अनुगमनकतान वा मूल्याङ्कनकतानले दे िायको व्यवस्था पालना गनुन पनेछः- (क) कुनै आयोजनाको अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान त्यस्तो आयोजनाको स्रोत, साधनको प्रयोग गनन वा त्यस्तो आयोजनाको तफनबाट कुनै प्रकारको सुववधा मलन निुने, (ख) कायान्वयन प्रवक्रयामा आफू सं लग्न भएको आयोजनाको अनुगमन वा मूल्याङ्कनमा सं लग्न िुन निुने, (ग) अनमधकृत व्यस्िला अनुगमन वा मूल्याङ्कनको स्जम्मा ददन निुने, (घ) अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान सौिादनपूणन र स्शि व्यविार गनुन पने, र (ङ) अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान मनष्पितापूव नक गनुन पने।

(२) उपदफा (१) को खण्र् (क) र (ख) मा जुनसुकै कुरा ले स्खएको भए तापमन आफू कायनरत रिेको आयोजनाको प्रमुख वा कमनचारीको िै मसयतमा त्यस्तो आयोजनाको अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान सो व्यवस्था लागू िुने छै न। (३) उपदफा (१) मा उस्ल्लस्खत ववषयका अमतररि आयोगले अनुगमन वा मूल्याङ्कनको कायनमा खवटने अनुगमनकतान वा मूल्याङ्कनकतानले पालना गनुन पने आचारसं विता बना लागू गनन सक्नेछ। ३१. पुरस्कार ददन सक्ने: यस नन बमोस्जम अनुगमन वा मूल्याङ्कन गदान कायन प्रगमत उत्कृि ििररएको योजनाको प्रमुख वा सम्बस्न्धत कमनचारीला नेपाल सरकारले पुरस्कार ददन सक्नेछ। ३२. कायनसम्पादन मूल्याङ्कन गदान आधार मलनु पने: योजनामा सं लग्न कमनचारी वा पदामधकारीको कायनसम्पादन मूल्याङ्कन गदान त्यस्तो योजनाको कायन प्रगमतला समेत आधार मलनु पनेछ। ३३. कारबािी िुने: (१) यस नन बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवारी पाएको पदामधकारीला दे िायको कुनै अवस्थामा पदीय दावयत्व स्जम्मेवारीपूव नक पूरा नगरे को आधारमा सेवा शतन सम्बन्धी प्रचमलत कानून बमोस्जम ववभागीय सजाय गररनेछः- (क) मनधानररत समयमा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन नगरे मा वा सोको प्रमतवेदन समयमा पेश नगरे मा, (ख) अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान बुझ्नु पने कुरा नबुझेमा, (ग) दफा ३0 बमोस्जमका ववषय पालना नगरे मा, वा (घ) मनगरानी गने मनकाय वा अमधकारीले ददएको मनदे शन पालना नगरे मा। 13 (२) यस नन बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने स्जम्मेवारी पाएको पदामधकारीला दे िायको कुनै अवस्थामा अयोग्यताको कारणले आफ्नो पदको काम वा स्जम्मेवारी पूरा नगरे को आधारमा सेवा शतन सम्बन्धी प्रचमलत कानून बमोस्जम ववभागीय सजाय गररनेछः- (क) अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान गम्भीर लापबानिी वा िेलचेक्र्याइँ गरे मा, (ख) बदमनयतपूव नक अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गरे मा, वा (ग) आयोजना कायान्वयनमा प्रमतकूल असर पने गरी गलत प्रमतवेदन ददएमा।

(३) योजना कायान्वयनसँग सम्बस्न्धत पदामधकारीला दे िायको कुनै अवस्थामा पदीय दावयत्व स्जम्मेवारीपूव नक पूरा नगरे को आधारमा सेवा शतन सम्बन्धी प्रचमलत कानून बमोस्जम ववभागीय सजाय गररनेछः- (क) अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने वा मनगरानी रान से मनकाय वा पदामधकारीले माग गरे को वववरण समयमा उपलब्ध नगराएमा वा गलत तथ्याङ्क वा सूचना उपलब्ध गराएमा, वा (ख) अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने मनकाय वा अमधकारीले ददएको सुझाव वा मनदे शन पालना नगरे मा। (४) अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने मनकाय वा पदामधकारीले ददएको सुझाव वा मनदे शन पालना नगरे को कारणले सावनजमनक मनकाय वा आयोजनाला कुनै िामन, नोक्सानी भएमा त्यस्तो योजना कायान्वयनसँग सम्बस्न्धत पदामधकारीला अयोग्यताको कारणले आफ्नो पदको काम वा स्जम्मेवारी पूरा नगरे को आधारमा सेवा शतन सम्बन्धी प्रचमलत कानून बमोस्जम ववभागीय सजाय गररनेछ। (५) उपदफा (१), (२), (३) र (४) मा जुनसुकै कुरा ले स्खएको भए तापमन ववभागीय सजाय निुने पदामधकारीले त्यस्तो कायन गरे मा त्यस्तो पदामधकारीला मनयुि गने पदामधकारीले स्जम्मेवारीबाट मुि गनन सक्नेछ। तर त्यसरी स्जम्मेवारीबाट मुि गनुनअस्घ मनजला सफाइ पेश गने मनामसब मौका ददनु पनेछ। (६) उपदफा (५) बमोस्जम स्जम्मेवारीबाट मुि गररएको पदामधकारीला भववष्यमा त्यस्तो स्जम्मेवारी नददने गरी प्रधानमन्री तथा मस्न्रपररषद्को कायानलयले अमभले ख रान सेछ। (७) उपदफा (१), (२), (३), (४) वा (५) बमोस्जमको कारबािी अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने वा सोको मनगरानी गने मनकाय वा अमधकारी आफैंले कारबािी गनन ममल्नेमा आफैंले र अन्य मनकाय वा अमधकारीले कारबािी गनेमा सम्बस्न्धत मनकाय वा अमधकारीला ले खी पिाउनु पनेछ। (८) दफा ६ को उपदफा (३) बमोस्जम सेवा मलइएको ववि वा दफा १७ बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कनको लामग खटाइएको व्यस्ि वा सं स्थाले उपदफा (१) वा (२) बमोस्जमको काम गरे मा त्यस्तो व्यस्ि वा सं स्थाला अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गरे बापत उपलब्ध गराइएको रकम असुल गररनेछ र त्यस्तो व्यस्ि वा सं स्थाला आयोगले पाँच वषनका लामग अनुगमन तथा मूल्याङ्कन सम्बन्धी कायन गनन नपाउने गरी कालो सूचीमा रान सेछ।

14 (९) यस नन बमोस्जम अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान दे िायको कुनै अवस्था दे स्खएमा योजना कायान्वयनसँग सम्बस्न्धत व्यस्ि वा सं स्थाला प्रचमलत कानून बमोस्जम कारबािीको लामग सम्बस्न्धत मनकायमा ले खी पिाउनु पनेछः- (क) योजनाको उद्देश्य वा लक्ष्य िामसल गने गरी कायन सम्पादन नगरे को, वा (ख) प्रचमलत कानून बमोस्जमको दावयत्व मनवानि नगरे को। (१०) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा ले स्खएको भए तापमन योजना कायान्वयनसँग सम्बस्न्धत पदामधकारी, व्यस्ि वा सं स्था वा अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने कमनचारी, पदामधकारी, व्यस्ि वा सं स्थाले बदमनयतपूव नक सावनजमनक मनकायला िामन, नोक्सानी पुर्याउने कायन गरे मा त्यस्तो कमनचारी, पदामधकारी, व्यस्ि वा सं स्थाला भ्रिाचार सम्बन्धी प्रचमलत कानून बमोस्जम कारबािी गनन सम्बस्न्धत मनकायमा लेखी पिाउनु पनेछ। (११) उपदफा (७), (९) वा (१०) बमोस्जम लेखी आएमा सम्बस्न्धत मनकायले प्रचमलत कानून बमोस्जम कारबािी गनुन पनेछ। (१२) यस नन बमोस्जम कारबािी गदान कुनै मनकायको खास पदामधकारीला कारबािी गनुन पने गरी पविचान भएकोमा त्यस्तो पदामधकारीला र पविचान नभएकोमा त्यस्तो कायानलयको प्रमुखला कारबािी गनुन पनेछ। 3४. प्रचमलत कानून बमोस्जम िुने: यस ननमा ले स्खएको कुरामा यसै नन बमोस्जम र यस ननमा उल्लेख नभएका ववषयिरुको िकमा प्रचमलत कानून बमोस्जम िुनेछ। 3५. मनयम बनाउने अमधकार: यो नन कायान्वयन गनन नेपाल सरकारले आवश्यक मनयमिरू बनाउन सक्नेछ। ३६. मनदे स्शका बनाउन सक्ने: यो नन कायान्वयनको सन्दभनमा दे िायको ववषयमा आयोगले मनदे स्शका बनाउन सक्नेछः- (क) अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गदान आवश्यक पने ढाँचा तोक्ने, (ख) अनुगमन तथा मूल्याङ्कनको समय तामलका मनधानरण गने, र (ग) अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने प्रवक्रया मनधानरण गने।

15