Local Governance Act, 2074

www.lawcommission.gov.np स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ k|df0fLs/0f ldlt @)&$.^.@( सं शोधन गने ऐन १. आर्थिक ऐन, २०७५ २०७५।०३।३२ २. केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ २०७५।११।१९ ३. सङ्घ, प्रदे श र स्थानीय तह (समन्वय तथा अन्तरसम्बन्ध) ऐन, २०७७ २०७७।०४।१३ ४. सुशासन प्रवधिन तथा साविजर्नक सेवा प्रवाह सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई सं शोधन गने ऐन, २०८१ २०८१।१२।१८ सं वत् २०७४ सालको ऐन नं.२६ स्थानीय सरकार सञ्चालनका सम्बन्धमा व्यवस्था गनि बनेको ऐन प्रस्तावना : नेपालको सं ववधान बमोजजम स्थानीय तहको अर्धकार सम्बन्धी व्यवस्था कायािन्वयन गनि तथा सङ्घ, प्रदे श र स्थानीय तह र्बचको सहकाररता, सहअजस्तत्व र समन्वयलाई प्रवधिन गदै जनसहभार्गता, उत्तरदावयत्व, पारदजशिता सुर्नज‍चत गरी सुलभ र गुणस्तरीय सेवा प्रवाह गनि, लोकतन्रका लाभहरूको समानुपार्तक समावेशी र न्यायोजचत ववतरण गरी कानूनी राज्य र ददगो ववकासको अवधारणा अनुरूप समाजवाद उन्मुख सङ्घीय लोकताजन्रक गणतन्रात्मक शासन प्रणालीलाई स्थानीय तहदे जख नै सुदृढीकरण गनि, र स्थानीय नेत ृत्वको ववकास गदै स्थानीय शासन पद्धर्तलाई सुदृढ गरी स्थानीय तहमा ववधावयकी, कायिकाररणी र न्यावयक अभ्यासलाई सं स्थागत गनि स्थानीय सरकारको सञ्चालन गने सम्बन्धमा आव‍यक व्यवस्था गनि वाञ्छनीय भएकोले , नेपालको सं ववधानको धारा २९६ को उपधारा (१) बमोजजमको व्यवस्थावपका-सं सदले यो ऐन बनाएको छ। पररच्छे द-१ प्रारजम्भक १. संजिप्त नाम र प्रारम्भ : (१) यस ऐनको नाम “स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४” रहेको छ। (२) यो ऐन तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ। 2. पररभाषा : ववषय वा प्रसङ्गले अकको अथि नलागेमा यस ऐनमा,- (क) "अध्यि" भन्नाले गाउँपार्लकाको अध्यि सम्झनु पछि। (ख) "उपप्रमुख" भन्नाले नगरपार्लकाको उप-प्रमुख सम्झनु पछि।

1 www.lawcommission.gov.np (ग) "उपाध्यि" भन्नाले गाउँपार्लकाको उपाध्यि सम्झनु पछि। (घ) "प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत" भन्नाले दफा ८४ बमोजजमको प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत सम्झनु पछि। (ङ) "कायिपार्लका" भन्नाले गाउँ कायिपार्लका तथा नगर कायिपार्लका सम्झनु पछि। (च) "गाउँपार्लका" भन्नाले सं ववधान बमोजजम स्थापना भएका गाउँपार्लका सम्झनु पछि। (छ) "गाउँ सभा" भन्नाले सं ववधानको धारा २२२ को उपधारा (१) बमोजजमको गाउँ सभा सम्झनु पछि। (ज) "जजल्ला समन्वय सर्मर्त" भन्नाले सं ववधानको धारा २२० को उपधारा (३) बमोजजमको जजल्ला समन्वय सर्मर्त सम्झनु पछि। (झ) "जजल्ला सभा" भन्नाले सं ववधानको धारा २२० को उपधारा (१) बमोजजमको जजल्ला सभा सम्झनु पछि। (ञ) "तोवकएको" वा "तोवकए बमोजजम" भन्नाले यस ऐन अन्तगित बनेको र्नयममा तोवकएको वा तोवकए बमोजजम सम्झनु पछि । (ट) "नगरपार्लका" भन्नाले सं ववधान बमोजजम स्थापना भएको नगरपार्लका सम्झनु पछि र सो शब्दले महानगरपार्लका र उपमहानगरपार्लकालाई समेत जनाउँछ। (ठ) "नगर सभा" भन्नाले सं ववधानको धारा २२३ को उपधारा (१) बमोजजमको नगर सभा सम्झनु पछि। (ड) "न्यावयक सर्मर्त" भन्नाले सं ववधानको धारा २१७ बमोजजमको न्यावयक सर्मर्त सम्झनु पछि। (ढ) “पदार्धकारी” भन्नाले कायिपार्लकाको अध्यि, प्रमुख, उपाध्यि, उपप्रमुख, वडा अध्यि तथा कायिपार्लकाका अन्य सदस्य सम्झनु पछि। (ण) "प्रमुख" भन्नाले नगरपार्लकाको प्रमुख सम्झनु पछि। (त) "मन्रालय" भन्नाले स्थानीय तह हे ने नेपाल सरकारको मन्रालय सम्झनु पछि। (थ) "योजना" भन्नाले आयोजना तथा कायिक्रम समेतलाई जनाउँछ। (द) "वडा" भन्नाले गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको वडा सम्झनु पछि। (ध) "वडा अध्यि" भन्नाले वडाको अध्यि सम्झनु पछि।

2 www.lawcommission.gov.np (न) "वडा सर्मर्त" भन्नाले सं ववधानको धारा २२२ को उपधारा (४) र धारा 223 को उपधारा (४) बमोजजमको वडा सर्मर्त सम्झनु पछि। (प) "सदस्य" भन्नाले , (१) गाउँपार्लकाको सम्बन्धमा गाउँ सभा वा गाउँ कायिपार्लकाको सदस्य सम्झनु पछि र सो शब्दले गाउँ सभा वा गाउँ कायिपार्लकाको अध्यि, उपाध्यि, वडाध्यि र वडा सर्मर्तको सदस्यलाई समेत जनाउँछ। (२) नगरपार्लकाको सम्बन्धमा नगर सभा वा नगर कायिपार्लकाको सदस्य सम्झनु पछि र सो शव्दले नगर सभा वा नगर कायिपार्लकाको प्रमुख, उपप्रमुख, वडाध्यि र वडा सर्मर्तको सदस्यलाई समेत जनाउँछ। (३) जजल्ला सभाको सम्बन्धमा जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको सदस्य सम्झनु पछि र सो शब्दले जजल्ला सभाको प्रमुख र उपप्रमुख तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुख र उपप्रमुखलाई समेत जनाउँछ। (फ) "सभा" भन्नाले गाउँ सभा वा नगर सभा सम्झनु पछि । (ब) "सं ववधान" भन्नाले नेपालको सं ववधान सम्झनु पछि। (भ) "स्थानीय कानून" भन्नाले गाउँ सभा वा नगर सभाले बनाएको कानून सम्झनु पछि। (म) "स्थानीय तह" भन्नाले गाउँपार्लका वा नगरपार्लका सम्झनु पछि र सो शब्दले जजल्ला सभालाई समेत जनाउँछ। पररच्छे द-२ गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सङ््या, सीमाना तथा केन्र 3. गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सङ््या र सीमाना : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सङ््या र चारवकल्ला खुलेको सीमानाको र्नधािरण सं ववधानको धारा २९५ को उपधारा (३) बमोजजम हुनेछ। (२) नेपाल सरकारले उपदफा (१) बमोजजम र्नधािरण भएको गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सङ््या वा सीमाना जनसङ््या, भूगोल, प्रशासर्नक सुगमता, पूवािधार

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 3 www.lawcommission.gov.np ववकासको अवस्था, आर्थिक सिमता, प्राकृर्तक स्रोत साधनको उपलब्धता, भावषक, सांस्कृर्तक तथा सामुदावयक बनौटको आधारमा उपदफा (३) र (४) को अधीनमा रही हेरफेर गनि सक्नेछ। तर एक जजल्लाको गाउँपार्लका वा नगरपार्लकालाई अकको जजल्लामा पने गरी सङ््या र सीमाना हेरफेर गररने छै न। (३) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको सङ््या वा सीमाना हेरफेर गनुि परे मा त्यस्तो हे रफेरबाट प्रभाववत हुने गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सभामा तत्काल कायम रहेको सदस्य सङ््याको दुई र्तहाई बहुमतबाट प्रस्ताव पाररत गरी प्रदे श सरकारमा पठाउनु पनेछ। (४) उपदफा (३) बमोजजम प्रस्ताव प्राप्त भएको पन्र ददनर्भर प्रदे श सरकारले सो प्रस्ताव बमोजजम गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको सङ््या वा सीमाना हेरफेर गनि नेपाल सरकारमा र्सफाररस गनुि पनेछ। (५) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको सङ््या र सीमाना हे रफेर गनुि पने भएमा गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको र्नवािचन हुने र्मर्तभन्दा कम्तीमा एक वषि अगावै गरी सक्नु पनेछ। ४. गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको नाम र केन्र : (१) नेपाल सरकारले प्रदे श सरकारको परामशिमा गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको नाम र केन्र तोक्नेछ। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको केन्रको लार्ग आव‍यक पने जग्गाको िेरफल, भौर्तक पूवािधार र अन्य ववषयको न्यू नतम मापदण्ड नेपाल सरकारले र्नधािरण गरे बमोजजम हुनेछ। (३) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नाम वा केन्र हेरफेर गनुि परे मा सम्बजन्धत सभामा तत्काल कायम रहे का सदस्य सङ््याको दुई र्तहाई बहुमतले पाररत गरे को प्रस्ताव कायिपार्लकाले प्रदे श सरकार माफित नेपाल सरकारमा पठाउनु पनेछ। (4) उपदफा (3) बमोजजम प्राप्त भएको प्रस्ताव नेपाल सरकारले उपयुक्त दे खेमा त्यस्तो गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नाम वा केन्र हेरफेर गनि सक्नेछ। (5) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको पवहलो र्नवािचन भएको र्मर्तले छ मवहनार्भर सम्बजन्धत सभामा तत्काल कायम रहे को सदस्य सङ््याको बहुमतबाट प्रस्ताव पाररत गरी एक पटकको लार्ग गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नाम वा केन्र हेरफेर गनि नेपाल सरकारमा र्सफाररस गरे मा नेपाल सरकारले सो र्सफाररस बमोजजम नाम वा केन्र हेरफेर गनुि पनेछ।

4 www.lawcommission.gov.np (6) यस दफा बमोजजम केन्रको हे रफेरको र्सफाररस गदाि उपदफा (२) मा उजल्लजखत मापदण्डको अधीनमा रही गनुि पनेछ। (७) कुनै गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नाम वा केन्र हे रफेर भएमा सोको जानकारी प्रदे श सरकारलाई ददनु पनेछ। (८) कुनै गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नाम अकको गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नामसँग र्मल्न गएमा नेपाल सरकारले प्रदे श सरकार माफित सम्बजन्धत गाउँपार्लका वा नगरपार्लकालाई त्यस्तो नाम पररवतिन गनि सुझाव पठाउन सक्नेछ। (९) उपदफा (८) बमोजजमको सुझाव प्राप्त भएकोमा कायिपार्लकाले उपदफा (३) बमोजजमको प्रवक्रया अपनाई गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नाम पररवतिन गरी प्रदे श सरकार माफित नेपाल सरकार समि पठाउनु पनेछ। ५. वडाको सङ््या, सीमाना र केन्र : (१) नेपाल सरकारले गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकामा रहने वडाको सीमाना र सङ््या र्नधािरण गनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम वडाको सङ््या र्नधािरण गदाि नेपाल सरकारले गाउँपार्लकामा कम्तीमा पाँच र बढीमा एक्कार्िस वडा तथा नगरपार्लकामा कम्तीमा नौ र बढीमा पैँ तीस वडा हुने गरी र्नधािरण गनुि पनेछ। (३) सभाले सम्बजन्धत वडाको र्सफाररसमा दे हायका अधारमा तत्काल कायम रहेका सदस्य सङ््याको बहुमतबाट प्रस्ताव पाररत गरी वडाको केन्र तोक्नेछ :- (क) जनसङ््या तथा जनसङ््या ववतरणको अवस्था, (ख) भौगोर्लक र्नरन्तरता, अनुकूलता तथा ववजशष्टता, (ग) भावषक, सांस्कृर्तक तथा सामाजजक ववजशष्टता, (घ) सेवा सुववधा ववतरणको अवस्था र सुगमता, (ङ) ववद्यमान भौर्तक पूवािधार। ६. वडाको सङ््या र सीमाना हेरफेर गनि सक्ने : (१) नेपाल सरकारले दफा 5 बमोजजम र्नधािरण गरे को वडाको सङ््या र सीमाना आव‍यकता अनुसार हेरफेर गनि सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम वडाको सङ््या र सीमाना हेरफेर गदाि दफा ५ को उपदफा (३) मा उजल्लजखत आधारहरूलाई अवलम्बन गनुि पनेछ। (3) वडाको सङ््या वा सीमाना हे रफेर गनि आव‍यक भएमा गाउँ सभा वा नगर सभाको तत्काल कायम रहे को सदस्य सङ््याको दुई र्तहाई बहुमतबाट प्रस्ताव पाररत गरी प्रदे श सरकार माफित नेपाल सरकारमा पठाउनु पनेछ।

5 www.lawcommission.gov.np (4) उपदफा (3) बमोजजम प्रस्ताव प्राप्त भएमा नेपाल सरकारले छ मवहनार्भर त्यस्तो प्रस्ताव बमोजजम वडाको सङ््या वा सीमाना हे रफेर गनुि पनेछ। (5) यस दफा बमोजजम वडाको सङ््या र सीमाना हेरफेर गनुि पदाि गाउँपार्लका र नगरपार्लकाको र्नवािचन हुन ुभन्दा कम्तीमा एक वषि अगावै गरी सक्नु पनेछ। (६) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको पवहलो र्नवािचन भएको छ मवहनार्भर वडाको सीमाना हे रफेर गनि गाउँ सभा वा नगर सभाको तत्काल कायम रहे को सदस्य सङ््याको बहुमतबाट प्रस्ताव पाररत गरी प्रदे श सरकार माफित नेपाल सरकारमा पठाएमा नेपाल सरकारले वडाको सीमाना हेरफेर गनुि पनेछ। (7) कुनै वडाको केन्र हे रफेर गनि आव‍यक भएमा वडा सर्मर्तको परामशिमा गाउँ सभा वा नगर सभामा तत्काल कायम रहे को सदस्य सङ््याको दुई र्तहाई बहुमतले प्रस्ताव पाररत गरी वडाको केन्र हे रफेर गनि सक्नेछ। तर यो ऐन प्रारम्भ भएपर्छ पवहलो पटकको लार्ग गाउँ सभा वा नगर सभामा तत्काल कायम रहेको सदस्य सङ््याको बहुमतले प्रस्ताव पाररत गरी वडाको केन्र हेरफेर गनि सक्नेछ। (8) उपदफा (7) बमोजजम वडाको केन्र हे रफेर गदाि आव‍यक पने भौर्तक पूवािधार लगायत अन्य व्यवस्था सम्बजन्धत गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले आफ्नो आन्तररक आयबाट व्यवस्था गनुि पनेछ। (9) उपदफा (7) बमोजजम वडाको केन्र हे रफेर भएमा सम्बजन्धत गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले पैँ तीस ददनर्भर सोको जानकारी प्रदे श सरकार र नेपाल सरकारमा पठाउनु पनेछ। (१०) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न नेपाल सरकारले गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको कुनै वडालाई सीमाना जोर्डएको अकको गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा समावेश गनि सक्नेछ। (११) उपदफा (१०) बमोजजम कुनै वडा समावेश गदाि त्यस्तो वडा रहे को र समावेश हुन लागेको गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको सभाको तत्काल कायम रहे को सदस्य सङ््याको दुई र्तहाई बहुमतबाट प्रस्ताव पाररत गरी प्रदे श सरकार माफित नेपाल सरकारमा पठाउनु पनेछ। ७. गाउँपार्लका वा नगरपार्लका एक आपसमा गार्भन सक्ने : (१) कुनै जजल्लार्भरका आपसमा सीमाना जोर्डएका दुई वा सोभन्दा बढी नगरपार्लका र नगरपार्लका,

6 www.lawcommission.gov.np गाउँपार्लका र गाउँपार्लका वा नगरपार्लका र गाउँपार्लकाले चाहे मा सम्बजन्धत सभामा तत्काल कायम रहेको सदस्य सङ््याको बहुमतबाट एक आपसमा गार्भने प्रस्ताव पाररत गनि सक्नेछन्। (२) उपदफा (१) बमोजजमको प्रस्ताव पाररत गदाि त्यसरी एक आपसमा गार्भएपर्छ कायम हुने गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नाम, वडाको सीमाना, सङ््या तथा केन्र समेतको वववरण खुलाई प्रदे श सरकारमा पठाउनु पनेछ। (३) उपदफा (२) बमोजजम वववरण सवहतको प्रस्ताव प्राप्त भएमा प्रदे श सरकारले त्यस्तो प्रस्तावको आर्थिक तथा सामाजजक पि वव‍ले षण गरी तीस ददनर्भर नेपाल सरकारमा र्सफाररस गनुि पनेछ। (४) उपदफा (३) बमोजजमको र्सफाररसको आधारमा नेपाल सरकारले गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकालाई एक आपसमा गाभ्ने र्नणिय गरे मा त्यस्तो गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नाम, वडाको सङ््या तथा सीमाना र केन्र समेत तोक्नेछ। (५) यस दफा बमोजजम नगरपार्लका वा गाउँपार्लका एक आपसमा गार्भने सम्बन्धमा भएको र्नणियको कायािन्वयन त्यसपर्छ लगतै हुने र्नवािचनदे जख लागू हुनेछ । (६) यस दफा बमोजजम गार्भई कायम भएका गाउँपार्लका वा नगरपार्लकालाई नेपाल सरकार र प्रदे श सरकारले गार्भनुभन्दा अगावै प्रदान गदै आएको अनुदानको अर्तररक्त थप अनुदान उपलब्ध गराउनु पनेछ। ८. नगरपार्लकाको वगीकरण : (१) नेपाल सरकारले सम्बजन्धत स्थानीय तह र प्रदे श सरकारसँग परामशि गरी दे हायका शति तथा सुववधा पूरा गरे को आधारमा नगरपार्लका, उपमहानगरपार्लका वा महानगरपार्लका घोषणा गनि सक्नेछ :- (क) नगरपार्लका (१) वहमाली जजल्लाको वहमाली िेरमा कम्तीमा दश हजार, वहमाली जजल्लाको पहाडी िेर तथा पहाडी जजल्लामा कम्तीमा चालीस हजार, र्भरी मधेशका जजल्लामा कम्तीमा पचास हजार, तराईका जजल्लामा कम्तीमा पचहत्तर हजार र काठमाडौं उपत्यकार्भरका जजल्लामा कम्तीमा एक लाख स्थायी बार्सन्दा भएको, स्पष्टीकरण : यस खण्डको प्रयोजनका लार्ग "वहमाली जजल्ला, पहाडी जजल्ला, र्भरी मधेश, तराईका जजल्ला तथा

7 www.lawcommission.gov.np काठमाडौँ उपत्यकाका जजल्ला" भन्नाले अनुसूची-१ मा उल्ले ख भए बमोजजमका जजल्ला जनाउँछ। (२) पर्छल्लो पाँच वषिको औसत वावषिक आन्तररक आय वहमाली िेरको भए कम्तीमा एक करोड रुपैयाँ र अन्य जजल्लामा भए कम्तीमा तीन करोड रुपैयाँ भएको, (३) सडक, सडक पेटी, ववद्युत, खानेपानी, सञ्चार र त्यस्तै अन्य न्यू नतम शहरी सुववधा भएको, (४) फोहोरमैलाको व्यवस्थापन तथा ल्याण्डवफल्ड सार्टको उजचत प्रबन्ध भएको, (५) प्रत्येक वडामा तोवकए बमोजजमको खुल्ला िेर तथा पाकि उद्यान भएको, (६) कम्तीमा पच्चीस शैयाको अस्पताल सुववधा भएको, (७) यारु ववश्रामस्थल तथा साविजर्नक शौचालय सवहतको बसपाकि भएको, (८) खानेपानी तथा सरसफाईको व्यवस्था भएको, (९) बैङ्क तथा ववत्तीय सं स्थाको सेवा भएको, (१०) सामुदावयक भवन तथा सभाहल भएको, (११) बजार िेर भएको, (१२) पशुवधशाला भएको, (१३) शवदाहस्थल भएको, (१४) खेलमैदान भएको, (१५) नगर गुरुयोजना तयार भएको, (१६) तोवकए बमोजजमका अन्य मापदण्ड पूरा भएको तथा अन्य शहरी सुववधा भएको। (ख) उपमहानगरपार्लका (१) कम्तीमा दुई लाख स्थायी बार्सन्दा भएको, (२) पर्छल्लो पाँच वषिको वावषिक औसत आन्तररक आय कम्तीमा पच्चीस करोड रुपैयाँ भएको, (3) कम्तीमा एक सय शैयाको एक अस्पताल सवहत कम्तीमा दुई सय शैयाको अस्पताल सुववधा भएको, 8 www.lawcommission.gov.np (4) फोहरमैला प्रशोधन तथा व्यवस्थापन प्रणाली भएको, (५) सभाहल भएको, (६) रावियस्तरको रङ्गशाला, व्यायामशाला तथा कभडि हल भएको, (७) ववद्युत, खानेपानी र सञ्चार सेवाको उपलब्धता भएको, (८) नगरर्भरका प्रमुख सडकहरू पक्की भएको, (९) उच्चस्तरीय जशिा तथा प्राववर्धक जशिाको सुववधा भएको, (१०) साविजर्नक उद्यान र नगर सभागृहको व्यवस्था भएको, (११) आधुर्नक पशुवधशाला र व्यवजस्थत शवदाह स्थल भएको, (१२) साविजर्नक प्रयोगका स्थल र भवनहरू अपाङ्गतामैरी तथा भौर्तक रूपमा पहुँचयोग्य भएको, (१३) पयिटकीय स्तरको होटल, मोटल तथा ररसोटि भएको, (१4) नगरपार्लकालाई तोवकएका अन्य पूवािधार भएको, (१5) तोवकए बमोजजमको अन्य शहरी सुववधा भएको। (ग) महानगरपार्लका (१) कम्तीमा पाँच लाख स्थायी बार्सन्दा भएको, (२) पर्छल्लो पाँच वषिको औसत वावषिक आन्तररक आय कम्तीमा एक अबि रुपैयाँ भएको, (३) टर्मिनल सवहतको बसपाकि, पावकिङ्गका लार्ग पयािप्त सुववधा, सव वे तथा सडक पेटी भएको, (४) शहरी पररवहनको सुववधा तथा अपाङ्गतामैरी साविजर्नक सवारी सुववधा भएको, (५) कुल सडक लम्बार्को कम्तीमा पचहत्तर प्रर्तशत सडकहरू पक्की भएको, (६) स्नातकोत्तर तहसम्मको अध्ययन सं स्था भएको, (७) ववशेषज्ञ सेवा सवहतको अस्पताल, एक सय शैयाको कम्तीमा एक साधारण अस्पताल सवहत कम्तीमा पाँच सय शैयाको अस्पताल सुववधा भएको, (८) व्यवजस्थत तरकारी तथा फलफूल र्बक्री केन्र भएको, (९) सवपङ्ग मलहरू भएको,

9 www.lawcommission.gov.np (१०) अन्तरािवियको खेलकूद सञ्चालन गनि उपयुक्त रङ्गशाला भएको, (११) अन्तरािवियको ववमानस्थलसँगको आवागमनमा सहज पहुँच भएको, (१२) अन्तरािवियको सभाहल तथा अन्तरािवियको व्यापाररक प्रदशिनी स्थलको व्यवस्था भएको, (१३) सङ्रहालय भएको, (१४) प्राववर्धक जशिालय भएको, (१५) अन्तरािवियको होटल सुववधा भएको, (१६) आफ्ना िेरर्भर रहेका ववशेष महत्त्वका सम्पदाको सं रिण भएको, (१७) पयािप्त मनोरञ्जनस्थल भएको, (१८) बाल उद्यान र जेठ न नागररक मनोरञ्जनस्थल भएको, (१९) नाचघर तथा र्सजिना ग्यालेरीहरू भएको, (२०) शहरी हररयाली तथा सौन्दयि भएको, (२१) तोवकए बमोजजमका अन्य शहरी सुववधा भएको। (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न यो ऐन प्रारम्भ हुँदाका बखत कायम रहेका नगरपार्लका, उपमहानगरपार्लका वा महानगरपार्लका यसै ऐन बमोजजम कायम भएको मार्ननेछ। ९. सांस्कृर्तक वा पयिटकीय िेर घोषणा गनि सक्ने : (१) प्रदे श सरकारले कुनै गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको ऐर्तहार्सक महत्त्व, पुराताजत्त्वक वस्तु, कला वा सं स्कृर्तको सं रिण वा पयिटन प्रवधिन गनि उपयुक्त दे खेमा त्यसको लार्ग मापदण्ड तोकी कुनै गाउँपार्लका वा नगरपार्लका वा सोको कुनै िेरलाई चार वकल्ला खोली सांस्कृर्तक वा पयिटकीय िेर घोषणा गनि सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम घोषणा भएका सांस्कृर्तक वा पयिटकीय िेरको ववकासको लार्ग प्रदे श सरकारले ववशेष कायिक्रम तथा बजेटको व्यवस्था गनि सक्नेछ। (३) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेजखएको भए तापर्न गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भरका कुनै स्थानलाई सांस्कृर्तक वा पयिटकीय िेर घोषणा गनि सक्नेछ।

10 www.lawcommission.gov.np 1०. नेपाल राजपरमा सूचना प्रकाजशत गनुि पने : नेपाल सरकारले दे हायको ववषयमा भएको र्नणियको सूचना नेपाल राजपरमा प्रकाशन गनुि पनेछ :- (क) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सङ््या र सीमाना र्नधािरण तथा सोको हेरफेर, (ख) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको नाम तथा सोको हेरफेर, (ग) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको वडा सङ््या, चारवकल्ला खुलेको सीमाना र्नधािरण, ………….. सोको हे रफेर, (घ) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकालाई एकआपसमा गार्भएको, (ङ) नगरपार्लका, उपमहानगरपार्लका तथा महानगरपार्लकाको घोषणा। पररच्छे द-३ गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको काम, कतिव्य र अर्धकार 1१. गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको अर्धकार : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको एकल अर्धकार सं ववधानको अनुसूची-८ मा उल्ले ख भए बमोजजम हुनेछ। (२) उपदफा (१) को सविसामान्यतामा प्रर्तकूल असर नपने गरी गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- क. नगर प्रहरी (१) नगर प्रहरीको गठन, सञ्चालन, व्यवस्थापन, र्नयमन तथा नगर प्रहरी सम्बन्धी नीर्त, कानून र मापदण्डको र्नमािण तथा कायािन्वयन, (२) दे हायका कायिमा सहयोग पुर्याउनको लार्ग नगर प्रहरीको पररचालन गनि सक्ने :- (क) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको नीर्त, कानून, मापदण्ड तथा र्नणिय कायािन्वयन, (ख) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको सम्पजत्तको सुरिा र सं रिण, (ग) स्थानीयस्तरमा हुने सभा समारोह, परम्परा तथा जारा चाडपविको सुरिा व्यवस्थापन,

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा जझवकएको। 11 www.lawcommission.gov.np (घ) स्थानीय बजार तथा पावकिङ्ग स्थलको रे खदे ख र व्यवस्थापन, (ङ) गाउँ वा नगर सरसफाई सम्बन्धी मापदण्डको कायािन्वयन, (च) न्यावयक सर्मर्तले गरे का र्मलापर तथा र्नणियको कायािन्वयन, (छ) साविजर्नक ऐलानी र पती जग्गा, साविजर्नक भवन, सम्पदा तथा भौर्तक पूवािधारको सं रिण र सुरिा, (ज) ववपद् व्यवस्थापन सम्बन्धी खोजी, उद्धार, राहत तथा पुनस्थािपना, (झ) अनर्धकृत ववज्ञापन तथा होर्डङ्ग बोडि र्नयन्रण, (ञ) छाडा पशु चौपायाको र्नयन्रण, (ट) अनर्धकृत र्नमािण तथा साविजर्नक सम्पजत्त अर्तक्रमण रोकथाम तथा र्नयन्रण, (ठ) कायिपार्लकाले तोकेको अन्य कायि। ख. सहकारी सं स्था (१) सहकारी सं स्था सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्डको र्नमािण, कायािन्वयन र र्नयमन, (२) सम्बजन्धत गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको भौगोर्लक िेरर्भर सञ्चालन हुने सहकारी सं स्थाको दताि, अनुमर्त, खारे जी र ववघटन, (३) सहकारी वचत तथा ऋण पररचालन सम्बन्धी स्थानीय मापदण्ड र्नधािरण र र्नयमन, (४) सहकारी सम्बन्धी राविय, केन्रीय, ववषयगत, प्रादे जशक र स्थानीय सङ्घ सं स्थासँग समन्वय र सहकायि, (५) सहकारी सम्बन्धी स्थानीय तथ्याङ्क व्यवस्थापन र अध्ययन अनुसन्धान, (६) स्थानीय सहकारी सं स्थाको िमता अर्भवृवद्ध, (७) स्थानीय सहकारी िेरको प्रवधिन, पररचालन र ववकास। ग. एफ.एम. सञ्चालन 12 www.lawcommission.gov.np (१) एक सय वाटसम्मको एफ. एम. रे र्डयो सञ्चालन अनुमर्त, नवीकरण, र्नयमन र खारे जी, (2) प्रदे श कानूनको अधीनमा रही एफ.एम. सञ्चालन सम्बन्धी अन्य कायि। घ. स्थानीय कर, सेवा शुल्क तथा दस्तुर (१) सङ्घीय तथा प्रदे श कानूनको अधीनमा रही सम्पजत्त कर, घर बहाल कर, घर जग्गा रजजिे शन शुल्क, सवारी साधन कर, सेवा शुल्क दस्तुर, पयिटन शुल्क, ववज्ञापन कर, व्यवसाय कर, भूर्मकर (मालपोत), मनोरञ्जन कर सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, कायािन्वयन र र्नयमन, (२) स्थानीय पूवािधार तथा सेवाको शुल्क र्नधािरण, सङ्कलन र व्यवस्थापन, (३) ट्रेवकङ्ग, कायावकङ्ग, क्यानोर्नङ्ग, बञ्जी जम्प, जजपफ्लायर, र्याजफ्टङ्ग, मोटरबोट, केवुलकार सेवा लगायत अन्य जल तथा स्थल िेरमा सञ्चालन हुने नवीन पयिटकीय सेवा तथा साहर्सक खेलको शुल्क, (४) जडीबुटी, कवाडी र जीवजन्तु कर र्नधािरण तथा सङ्कलन, (५) स्थानीय राजस्वको आधार ववस्तार तथा प्रवधिन, (६) ढु ङ्गा, र्गट्टी, वालुवा, माटो, काठ दाउरा, जराजुरी, स्ले ट, खरीढु ङ्गा आदद प्राकृर्तक …………… वस्तुको र्बक्री तथा र्नकासी शुल्क दस्तुर सङ्कलन,

(७) प्रचर्लत कानून बमोजजम गने र्सफाररस, दताि, अनुमर्त, नवीकरण आददको शुल्क, दस्तुर र्नधािरण र सङ्कलन, (८) स्थानीय राजस्व प्रवधिनका लार्ग प्रोत्साहन, (९) राजस्व सूचना तथा तथ्याङ्कको आदान प्रदान, (१०) सङ्घीय तथा प्रदे श कानूनको अधीनमा रही स्थानीय तहमा राजस्व च ुहावट र्नयन्रण सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड र र्नयमन, (११) स्थानीय पूवािधार सेवा र उपयोगमा सेवा शुल्क दस्तुर सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड र र्नयमन,  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा जझवकएको।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 13 www.lawcommission.gov.np (१२) मालपोत सङ्कलन, (१३) कर तथा सेवा शुल्क सम्बन्धी अन्य कायि। ङ. स्थानीय सेवाको व्यवस्थापन (1) स्थानीय सेवाको व्यवस्थापन सम्बन्धी नीर्त, मापदण्ड, सेवा शति, योजना, कायािन्वयन र र्नयमन, (2) सं ववधानको धारा ३०२ को उपधारा (२) बमोजजम समायोजन भएका कमिचारीको व्यवस्थापन, उपयोग र समन्वय, (3) सङ्गठन ववकास, जनशजक्त व्यवस्थापन र वृजत्त ववकास, (4) स्थानीय कानून बमोजजम सङ्गठन तथा व्यवस्थापन सवेिण गरी सङ्गठन सं रचना तथा दरबन्दी र्नधािरण, (5) स्थानीय सेवाको व्यवस्थापनमा सूचना तथा सञ्चार प्रववर्धको उपयोग, प्रवधिन र र्नयमन, (6) जनशजक्त व्यवस्थापन तथा वृजत्त ववकास, (७) स्थानीय सेवाको व्यवस्थापन सम्बन्धी अन्य कायि। च. स्थानीय तथ्याङ्क र अर्भले ख सङ्कलन (1) स्थानीय तथ्याङ्क सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन र र्नयमन, (2) आधारभूत तथ्याङ्क सङ्कलन र व्यवस्थापन, (3) जन्म, मृत्यु, वववाह, सम्बन्ध ववच्छे द, बसार्ँसरार् दताि र पाररवाररक लगतको अर्भलेख तथा पञ्जीकरण व्यवस्थापन, (4) सूचना तथा सञ्चार, प्रववर्धयुक्त आधारभूत तथ्याङ्कको सङ्कलन र व्यवस्थापन, (5) स्थानीय तथ्याङ्क र अर्भलेख सङ्कलन सम्बन्धी अन्य कायि। छ. स्थानीयस्तरका ववकास आयोजना तथा पररयोजना (1) ववकास आयोजना तथा पररयोजना सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड तजुिमा, कायािन्वयन, अनुगमन, मूल्याङ्कन र र्नयमन, (2) आर्थिक, सामाजजक, सांस्कृर्तक, वातावरणीय, प्रववर्ध र पूवािधारजन्य ववकासका लार्ग आव‍यक आयोजना तथा पररयोजनाहरूको तजुिमा, कायािन्वयन, अनुगमन तथा मूल्याङ्कन, (3) आयोजनाको अध्ययन, अनुसन्धान तथा प्रभाव मूल्याङ्कन,

14 www.lawcommission.gov.np (4) सम्भाव्य प्राकृर्तक श्रोत तथा साधनको पवहचान तथा अर्भले ख व्यवस्थापन, (5) सङ्घीय तथा प्रदे श कानूनको अधीनमा रही शहरी ववकास, बस्ती ववकास र भवन सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड तथा सो सम्बन्धी योजना तजुिमा, आयोजना पवहचान, अध्ययन, कायािन्वयन र र्नयमन, (6) राविय भवन सं वहता तथा मापदण्ड बमोजजम भवन र्नमािण अनुमर्त, अनुगमन र र्नयमन, (7) सरकारी भवन, ववद्यालय, सामुदावयक भवन, सभागृह र अन्य साविजर्नक भवन तथा सं रचनाको र्नमािण र ममित सम्भार तथा सञ्चालन र व्यवस्थापन, (8) सङ्घीय र प्रदे शस्तरीय आयोजना तथा पररयोजनाको कायािन्वयनमा समन्वय, सहजीकरण र सहयोग, (9) सुरजित बस्ती ववकास सम्बन्धी नीर्त, योजना, कायिक्रम तजुिमा, कायािन्वयन, अनुगमन, र्नयमन र मूल्याङ्कन, (१०) साविजर्नक र्नमािण कायिको लार्ग प्रचर्लत कानून बमोजजमको “घ” वगिको र्जाजतपरको जारी, नवीकरण तथा खारे जी, (११) पयिटन िेरको ववकास, ववस्तार र प्रवधिन सम्बन्धी आयोजनाहरूको पवहचान, कायािन्वयन, व्यवस्थापन, अनुगमन तथा र्नयमन, (१२) नवीन पयिटकीय सेवा तथा कायिहरू सम्बन्धी आयोजनाहरूको पवहचान, कायािन्वयन, व्यवस्थापन, अनुगमन तथा र्नयमन, (१३) ववकास आयोजना तथा पररयोजना सम्बन्धी अन्य कायि। ज. आधारभूत र माध्यर्मक जशिा (1) प्रारजम्भक बाल ववकास तथा जशिा, आधारभूत जशिा, अर्भभावक जशिा, अनौपचाररक जशिा, खुला तथा वैकजल्पक र्नरन्तर र्सकार्, सामुदावयक र्सकार् र ववशेष जशिा सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना तजुिमा, कायािन्वयन, अनुगमन, मूल्याङ्कन र र्नयमन, (२) सामुदावयक, सं स्थागत, गुठी र सहकारी ववद्यालय स्थापना, अनुमर्त, सञ्चालन, व्यवस्थापन तथा र्नयमन,

15 www.lawcommission.gov.np (३) प्राववर्धक जशिा तथा व्यावसावयक तार्लमको योजना तजुिमा, सञ्चालन, अनुमर्त, अनुगमन, मूल्याङ्कन र र्नयमन, (४) मातृभाषामा जशिा ददने ववद्यालयको अनुमर्त, अनुगमन तथा र्नयमन, (५) गार्भएका वा बन्द गररएका ववद्यालयहरूको सम्पजत्त व्यवस्थापन, (६) गाउँ तथा नगर जशिा सर्मर्त गठन तथा व्यवस्थापन, (७) ववद्यालय व्यवस्थापन सर्मर्त गठन तथा व्यवस्थापन, (८) ववद्यालयको नामाकरण, (9) सामुदावयक ववद्यालयको जग्गाको स्वार्मत्व, सम्पजत्तको अर्भलेख, सं रिण र व्यवस्थापन, (१0) ववद्यालयको गुणस्तर अर्भव[वद्ध तथा पाठ्यसामरीको ववतरण, (१1) सामुदावयक ववद्यालयको जशिक तथा कमिचारीको दरबन्दी र्मलान, (१2) ववद्यालयको नक्साङ्कन, अनुमर्त, स्वीकृर्त, समायोजन तथा र्नयमन, (१3) सामुदावयक ववद्यालयको शैजिक पूवािधार र्नमािण, ममित सम्भार, सञ्चालन र व्यवस्थापन, (१4) आधारभूत तहको परीिा सञ्चालन, अनुगमन तथा व्यवस्थापन, (15) ववद्याथी र्सकाई उपलब्धीको परीिण र व्यवस्थापन, (१6) र्निःशुल्क जशिा, ववद्याथी प्रोत्साहन तथा छारवृजत्तको व्यवस्थापन, (17) ट्यूसन, कोजचङ्ग जस्ता ववद्यालय बावहर हुने अध्यापन सेवाको अनुमर्त तथा र्नयमन, (18) स्थानीयस्तरको शैजिक ज्ञान, सीप र प्रववर्धको सं रिण, प्रवधिन र स्तरीकरण, (19) स्थानीय पुस्तकालय र वाचनालयको सञ्चालन तथा व्यवस्थापन, (20) माध्यर्मक तहसम्मको शैजिक कायिक्रमको समन्वय र र्नयमन, (२1) सामुदावयक ववद्यालयलाई ददने अनुदान तथा सोको बजेट व्यवस्थापन, ववद्यालयको आय व्ययको ले खा अनुशासन कायम, अनुगमन र र्नयमन, (२2) जशिण र्सकार्, जशिक र कमिचारीको तार्लम तथा िमता ववकास, (२3) अर्तररक्त शैजिक वक्रयाकलापको सञ्चालन। 16 www.lawcommission.gov.np झ. आधारभूत स्वास्थ्य र सरसफाई (1) आधारभूत स्वास्थ्य र सरसफाई तथा पोषण सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजनाको तजुिमा, कायािन्वयन तथा र्नयमन, (2) आधारभूत स्वास्थ्य, प्रजनन स्वास्थ्य र पोषण सेवाको सञ्चालन र प्रवधिन, (3) अस्पताल र अन्य स्वास्थ्य सं स्थाको स्थापना तथा सञ्चालन, (4) स्वास्थ्य सेवा सम्बन्धी भौर्तक पूवािधार ववकास तथा व्यवस्थापन, (5) स्वच्छ खानेपानी तथा खाद्य पदाथिको गुणस्तर र वायु तथा ध्वर्नको प्रदू षण र्नयन्रण र र्नयमन, (6) सरसफाई सचेतनाको अर्भव[वद्ध र स्वास्थ्यजन्य फोहोरमैलाको व्यवस्थापन, (7) स्वास्थ्यजन्य फोहरमैला सङ्कलन, पुनिः उपयोग, प्रशोधन, ववसजिन र सोको सेवा शुल्क र्नधािरण र र्नयमन, (8) रक्त सञ्चार सेवा तथा स्थानीय र शहरी स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन, (9) औषर्ध पसल सञ्चालन, अनुमर्त, अनुगमन र र्नयमन, (10) सरसफाई तथा स्वास्थ्य िेरबाट र्नष्कार्सत फोहोरमैला व्यवस्थापनमा र्नजी तथा गैरसरकारी िेरसँग समन्वय, सहकायि र साझेदारी, (१1) पररवार र्नयोजन तथा मातृजशशु कल्याण सम्बन्धी सेवा सञ्चालन, अनुमर्त, अनुगमन तथा र्नयमन, (१2) मवहला तथा बालबार्लकाको कुपोषण न्यू नीकरण, रोकथाम, र्नयन्रण र व्यवस्थापन। ञ. स्थानीय बजार व्यवस्थापन, वातावरण सं रिण र जैववक ववववधता (1) स्थानीय व्यापार, वस्तुको माग, आपूर्ति तथा अनुगमन, उपभोक्ता अर्धकार तथा वहत सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, कायािन्वयन र र्नयमन, (2) बजार तथा हाट बजार व्यवस्थापन, (3) स्थानीय वस्तुहरूको उत्पादन, आपूर्ति तथा र्नकासी प्रिेपण, मूल्य र्नधािरण र अनुगमन,

17 www.lawcommission.gov.np (4) स्थानीय व्यापार र वाजणज्य सम्बन्धी पूवािधार र्नमािण, (5) स्थानीय वस्तु र सेवा व्यापारको मूल्य तथा गुणस्तरको अनुगमन र र्नयमन, (6) स्थानीयस्तरका व्यापाररक फमिको दताि, अनुमर्त, नवीकरण, खारे जी, अनुगमन र र्नयमन, (7) स्थानीय व्यापारको तथ्याङ्क प्रणाली र अध्ययन अनुसन्धान, (8) र्नजी तथा गैरसरकारी िेरसँग समन्वय र सहकायि, (9) स्थानीय व्यापार प्रवधिन, सहजीकरण र र्नयमन, (10) स्थानीय बौवद्धक सम्पजत्तको सं रिण, प्रवधिन र अर्भलेखाङ्कन, (11) उपभोक्ता सचेतना अर्भवृवद्ध, लजित उपभोक्ताको लगत व्यवस्थापन र स्थानीय वस्तु तथा सेवाको गुणस्तर परीिण, (12) वातावरण सं रिण र जैववक ववववधता सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना तजुिमा तथा त्यसको कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (13) स्थानीयस्तरमा वातावरणीय जोजखम न्यू नीकरण, (14) स्थानीयस्तरमा जनस्वास्थ्यमा प्रर्तकूल असर पने वकर्समका उपभोग्य वस्तुको बेचववखन र उपभोग तथा वातावरणीय प्रदू षण र हार्नकारक पदाथिहरूको र्नयन्रण, अनुगमन तथा र्नयमन, (15) स्थानीयस्तरमा सरसफाई तथा फोहरमैला व्यवस्थापन, (16) स्थानीयस्तरमा न्यू न काबिनमूखी तथा वातावरणमैरी ववकास अवलम्बन, (17) स्थानीयस्तरमा हररत िेरको सं रिण र प्रविद्धन, (18) स्थानीयस्तरमा वातावरण सं रिण िेर र्नधािरण र व्यवस्थापन, (१९) स्थानीय बजार व्यवस्थापन, वातावरण सं रिण र जैववक ववववधता सम्बन्धी अन्य कायि। ट. स्थानीय सडक, रामीण सडक, कृवष सडक र र्सँचार् (1) स्थानीय, रामीण तथा कृवष सडक र र्सँचार् सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड तथा सो सम्बन्धी योजना तजुिमा, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन,

18 www.lawcommission.gov.np (२) स्थानीय, रामीण तथा कृवष सडक, झोलुङ्गे पूल, पुलेसा, र्सँचार् र तटबन्धन सम्बन्धी गुरुयोजनाको तजुिमा, कायािन्वयन, ममित, सम्भार र र्नयमन, (3) स्थानीयस्तरका र्सँचार् प्रणालीको र्नमािण, सञ्चालन, रे खदे ख, ममित सम्भार, स्तरोन्नर्त, अनुगमन र र्नयमन, (4) यातायात सुरिाको व्यवस्थापन र र्नयमन, (५) स्थानीय सडक, रामीण सडक, कृवष सडक सम्बन्धी अन्य कायि। ठ. गाउँ सभा, नगर सभा, मेलर्मलाप र मध्यस्थताको व्यवस्थापन (1) गाउँसभा वा नगरसभा सम्बन्धी नीर्त, कानून र कायिववर्ध, (2) स्थानीयस्तरका ववषय िेरगत नीर्त तथा रणनीर्त, आवर्धक तथा वावषिक योजना, कायिक्रम र बजेट स्वीकृर्त, (3) सभाका सर्मर्तहरूको गठन र सञ्चालन , (4) स्थानीय तहबीच साझा सरोकार तथा साझेदारीका ववषयमा सं य ुक्त सर्मर्त गठन, (5) कायिपार्लका तथा न्यावयक सर्मर्तबाट सभामा प्रस्तुत प्रर्तवेदनमार्थ छलफल तथा सो सम्बन्धमा आव‍यक र्नदे शन, (6) ववकास योजना तथा कायिक्रमको प्रभावकारी कायािन्वयन तथा सुशासनको लार्ग कायिपार्लकालाई र्नदे शन, (७) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकालाई आर्थिक व्ययभार पने ववषयको र्नयमन, (८) स्थानीय मेलवपलाप र मध्यस्थता, (९) गाउँ सभा, नगर सभा, मेलर्मलाप र मध्यस्थताको व्यवस्थापन सम्बन्धी अन्य कायि। ड. स्थानीय अर्भले ख व्यवस्थापन (1) स्थानीय अर्भले ख व्यवस्थापन सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजनाको र्नमािण, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (२) जनसाजङ््यक, प्राकृर्तक, आर्थिक, सामाजजक, सांस्कृर्तक, भौर्तक पूवािधार, रोजगारीको अवस्था, कूल राहस्थ्य उत्पादन, प्रर्तव्यजक्त आय, मानव ववकास तथा लै वङ्गक सशक्तीकरण सूचकाङ्क, राजश्व तथा आयव्यय समेतको तथ्याङ्क सङ्कलन र प्रशोधन गरी नवीनतम

19 www.lawcommission.gov.np प्रववर्धयुक्त र राविय तथा स्थानीय सूचना प्रणालीमा आवद्धता र पा‍वि जचर तथा श्रोत नक्साको अद्यावर्धक अर्भले खन, (३) सूचना तथा अर्भले ख केन्रको स्थापना तथा सञ्चालन, (४) साविजर्नक सम्पजत्त, सामुदावयक सम्पजत्त, भवन, सडक, पसल, व्यवसायको वववरण सवहतको अद्यावर्धक अर्भलेख, (५) आफ्नो िेरर्भर सम्पन्न भएका तथा चालु योजनाको वववरण र त्यस्तो योजनाको सम्पजत्तको अद्यावर्धक अर्भलेखन, (६) स्थानीय अर्भले ख व्यवस्थापनमा नवीनतम सूचना प्रववर्धको उपयोग, (७) स्थानीय अर्भलेख व्यवस्थापन सम्बन्धी अन्य कायि। ढ. जग्गा धनी दताि प्रमाणपुजाि ववतरण (1) स्थानीय जग्गाको नाप नक्सा, वकत्ताकाट, हालसाववक, रजजिेशन नामसारी तथा दाजखल खारे ज, (2) जग्गा धनी दताि प्रमाणपुजाि ववतरण तथा लगत व्यवस्थापन, (3) भूर्मको वगीकरण अनुसारको लगत, (4) साविजर्नक प्रयोजनका लार्ग जग्गा प्रार्प्त, मुआब्जा र्नधािरण तथा ववतरणमा समन्वय र सहजीकरण, (५) नापी नक्सा तथा जग्गाको स्वार्मत्व र्नधािरण कायिमा समन्वय र सहजीकरण, (६) जग्गा धनी दताि प्रमाणपुजाि ववतरण सम्बन्धी अन्य कायि। ण. कृवष तथा पशुपालन, कृवष उत्पादन व्यवस्थापन, पशु स्वास्थ्य, सहकारी (1) कृवष तथा पशुपालन, कृवष उत्पादन व्यवस्थापन र पशु स्वास्थ्य सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (2) कृवष तथा पशुपन्छी बजार सूचना, बजार तथा हाटबजारको पूवािधार र्नमािण, साना र्सँचार् र्नमािण, तार्लम, प्रववर्ध प्रसार, प्राववर्धक टे वा, कृवष सामरी आपूर्ति र कृषक िमता ववकास कायिक्रमको सञ्चालन, अनुगमन र र्नयमन, (3) कृवष तथा पशुपिीजन्य प्राकृर्तक प्रकोप तथा महामारी रोगको र्नयन्रण,

20 www.lawcommission.gov.np (4) पशुपिी जचवकत्सा सेवाको व्यवस्थापन, (5) कृवष वातावरण सं रिण तथा जैववक ववववधताको सं रिण र प्रवधिन, (6) पशुनश्ल सुधार पद्धर्तको ववकास र व्यवस्थापन, (7) उच्च मूल्ययुक्त कृवषजन्य वस्तुको प्रवधिन, ववकास तथा बजारीकरण, (8) स्थानीय चरन तथा खकि ववकास र व्यवस्थापन, (9) पशु आहारको गुणस्तर र्नयमन, (10) स्थानीयस्तरमा पशुपिी सम्बन्धी तथ्याङ्कको व्यवस्थापन र सूचना प्रणाली, (11) पशु बधशाला र शीत भण्डारणको व्यवस्थापन र र्नयमन, (12) पशुपिी सम्बन्धी बीमा र कजाि सहजीकरण, (13) पशुपालन तथा पशु स्वास्थ्य सम्बन्धी अन्य कायि। त. जेठ न नागररक, अपाङ्गता भएका व्यजक्त र अशक्तहरूको व्यवस्थापन (1) सङ्घ र प्रदे श कानूनको अधीनमा रही सामाजजक सुरिा कायिक्रमको कायािन्वयन, सञ्चालन तथा व्यवस्थापन, (2) जेठ न नागररक, अपाङ्गता भएका व्यजक्त तथा असहायको लगत अद्यावर्धक, पररचयपर ववतरण, सामाजजक सुरिा तथा सुववधाको व्यवस्थापन तथा ववतरण, (3) जेठ न नागररक क्लव, ददवा सेवा केन्र, भेटघाट स्थल, आश्रय केन्रको सञ्चालन तथा व्यवस्थापन, (4) सङ्घ तथा प्रदे शसँगको समन्वयमा अपाङ्गता पुनस्थािपना केन्र, ज्येठ न नागररक केन्र तथा अशक्त स्याहार केन्रको सञ्चालन र व्यवस्थापन, (५) सडक बालबार्लका, अनाथ, असहाय, अशक्त र मानर्सक असन्तुलन भएका व्यजक्तहरूको पुनस्थािपना केन्रको सञ्चालन, व्यवस्थापन, अनुगमन र र्नयमन, (६) जेठ न नागररक, अपाङ्गता भएका व्यजक्त र अशक्तहरूको व्यवस्थापन सम्बन्धी अन्य कायि। 21 www.lawcommission.gov.np थ. बेरोजगारको तथ्याङ्क सङ्कलन (1) रोजगार तथा बेरोजगार श्रमशजक्तको तथ्याङ्क सङ्कलन, प्रशोधन र सूचना प्रणालीको स्थापना, (2) स्थानीयस्तरमा रहे का स्वदे शी तथा ववदे शी श्रर्मकको लगत सङ्कलन तथा सूचना व्यवस्थापन, (३) ववर्भन्न िेर तथा ववषयका दि जनशजक्तको तथ्याङ्क सङ्कलन तथा व्यवस्थापन, (४) सुरजित वैदेजशक रोजगारी र वैदेजशक रोजगारीमा रहेको श्रमशजक्तको सूचना तथा तथ्याङ्कको सङ्कलन तथा व्यवस्थापन, (५) रोजगार सूचना केन्रको व्यवस्थापन तथा सञ्चालन, (६) वैदेजशक रोजगारीमा जाने श्रमशजक्तको लार्ग ववत्तीय सािरता र सीपमूलक तालीमको सञ्चालन, (७) वैदेजशक रोजगारीबाट फकेका व्यजक्तहरूको सामाजजक पुनिः एकीकरण, (८) वैदेजशक रोजगारीबाट प्राप्त ज्ञान, सीप र उद्यमशीलताको उपयोग, (९) बेरोजगारको तथ्याङ्क सङ्कलन सम्बन्धी अन्य कायि। द. कृवष प्रसारको व्यवस्थापन, सञ्चालन र र्नयन्रण (1) कृवष प्रसार सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (2) कृवष प्रसार तथा जनशजक्तको प्रिेपण, व्यवस्थापन र पररचालन, (3) कृषकहरूको िमता अर्भवृवद्ध, प्राववर्धक सेवा, टे वा, सीप ववकास र सशक्तीकरण, (4) कृवष र्बउववजन, नश्ल, मलखाद र रसायन तथा औषर्धहरूको आपूर्ति, उपयोग र र्नयमन, (5) कृषक समूह, कृवष सहकारी र कृवष सम्बन्धी स्थानीय सङ्घ सं स्थाहरूको समन्वय, व्यवस्थापन र र्नयमन, (6) स्थानीयस्तरमा कृवष सम्बन्धी प्रववर्धको सं रिण र हस्तान्तरण, (7) कृवष सम्बन्धी सूचनाको प्रचारप्रसार, (8) स्थानीयस्तरका स्रोत केन्रहरूको ववकास र व्यवस्थापन, (९) प्राङ्गाररक खेती तथा मलको प्रवधिन र प्रचार प्रसार,

22 www.lawcommission.gov.np (१०) कृवष प्रसारको व्यवस्थापन, सञ्चालन र र्नयन्रण सम्बन्धी अन्य कायि। ध. खानेपानी, साना जलववद्युत आयोजना, वैकजल्पक उजाि (1) स्थानीय खानेपानी सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन र र्नयमन, (2) खानेपानी महसुल र्नधािरण र खानेपानी सेवा व्यवस्थापन, (3) एक मेगावाट सम्मका जलववद्युत आयोजना सम्बन्धी स्थानीयस्तरको नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना तजुिमा, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (4) स्थानीय तहमा वैकजल्पक ऊजाि सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना तजुिमा, कायािन्वयन र्नयमन, (5) स्थानीय ववद्युत ववतरण प्रणाली र सेवाको व्यवस्थापन, सञ्चालन, अनुगमन र र्नयमन, (6) स्थानीय तहमा वैकजल्पक ऊजाि सम्बन्धी प्रववर्ध ववकास र हस्तान्तरण, िमता अर्भवृवद्ध र प्रवधिन, (7) खानेपानी, साना जलववद्युत आयोजना तथा वैकजल्पक उजाि सम्बन्धी अन्य कायि। न. ववपद् व्यवस्थापन (1) ववपद् व्यवस्थापन सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजनाको कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (2) स्थानीयस्तरमा ववपद् पूव ि तयारी तथा प्रर्तकायि योजना, पूव ि सूचना प्रणाली, खोज तथा उद्धार, राहत सामरीको पूव ि भण्डारण, ववतरण र समन्वय, (3) स्थानीय तटबन्ध, नदी र पवहरोको र्नयन्रण तथा नदीको व्यवस्थापन र र्नयमन, (4) ववपद् जोजखम िेरको नक्साङ्कन तथा बस्तीहरूको पवहचान र स्थानान्तरण, (5) ववपद् व्यवस्थापनमा सङ्घ, प्रदे श र स्थानीय समुदाय, सङ्घ सं स्था तथा र्नजी िेरसँग सहयोग, समन्वय र सहकायि, 23 www.lawcommission.gov.np (6) ववपद् व्यवस्थापन कोषको स्थापना तथा सञ्चालन र स्रोत साधनको पररचालन, (7) ववपद् जोजखम न्यूनीकरण सम्बन्धी स्थानीयस्तरका आयोजनाको तजुिमा, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (8) ववपद् पश्चात स्थानीयस्तरको पुनस्थािपना र पुनर्निमािण, (9) स्थानीयस्तरको ववपद् सम्बन्धी तथ्याङ्क व्यवस्थापन र अध्ययन अनुसन्धान, (10) स्थानीय आपतकालीन कायि सञ्चालन प्रणाली, (११) समुदायमा आधाररत ववपद् व्यवस्थापन सम्बन्धी कायिक्रमको सञ्चालन,

(११क) एम्बुलेन्स, वारूणयन्रको सञ्चालन तथा व्यवस्थापन, (१२) ववपद् व्यवस्थापन सम्बन्धी अन्य कायि। प. जलाधार, वन्यजन्तु, खानी तथा खर्नज पदाथिको सं रिण (1) जलाधार, वन्यजन्तु, खानी तथा खर्नज पदाथिको सं रिण सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड तथा योजनाको कायािन्वयन र र्नयमन, (2) पानी मुहानको सं रिण, (3) सामुदावयक भू-सं रिण र सोमा आधाररत आय आजिन कायिक्रम, (४) भू-सं रिण र जलाधार व्यवस्थापनजन्य सामुदावयक अनुकूलन, (5) खानी तथा खर्नज पदाथि सम्बन्धी सूचना तथा तथ्याङ्क सङ्कलन, (6) बहुमूल्य धातु, पत्थर तथा खर्नज पदाथिको सं रिण र सम्वद्धिनमा सहयोग, (7) ढु ङ्गा, र्गट्टी, बालुवा, माटो तथा स्ले ट जस्ता बस्तु सवेिण, उत्खनन् तथा उपयोगको दताि, अनुमर्त, नवीकरण, खारे जी र व्यवस्थापन, (8) भौगर्भिक नक्सा प्रकाशन।  सुशासन प्रवधिन तथा साविजर्नक सेवा प्रवाह सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई सं शोधन गने ऐन, २०८१ द्वारा थप।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 24 www.lawcommission.gov.np फ. भाषा, सं स्कृर्त र लर्लतकलाको सं रिण र ववकास (1) भाषा, सं स्कृर्त र लर्लतकलाको सं रिण र ववकास सम्बन्धी स्थानीयस्तरको नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (2) पुरातत्त्व, प्राचीन स्मारक तथा सङ्रहालयको सं रिण, सम्भार, प्रवधिन र ववकास, (3) परम्परागत जारा तथा पविको सञ्चालन र व्यवस्थापन, (४) प्रचर्लत कानून ववरुद्धका कुरीर्त तथा कुसं स्कार ववरुद्ध सामाजजक पररचालन सम्बन्धी कायि, (५) भाषा, सं स्कृर्त र लर्लतकलाको सं रिण र ववकास सम्बन्धी अन्य कायि । (3) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले सङ्घ तथा प्रदे शसँगको सहकायिमा प्रयोग गने साझा अर्धकार सं ववधानको अनुसूची-९ मा उल्ले ख भए बमोजजम हुनेछ। (4) उपदफा (3) को सविसामान्यतामा प्रर्तकूल असर नपने गरी दे हायको ववषयमा सङ्घ तथा प्रदे श कानूनको अधीनमा रही गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- क. खेलकुद र परपर्रका (१) स्थानीयस्तरका खेलकुदको सं रचनाको पूवािधार र्नमािण, सञ्चालन तथा ववकास, (२) स्थानीयस्तरका खेलकुद प्रशासन तथा सङ्घ सं स्थाको र्नयमन र समन्वय, (३) खेलकुदको ववकास र प्रवधिन, (४) खेलकुद प्रर्तयोर्गता आयोजना र सहभार्गता, (५) खेलकुद सम्बन्धी पूवािधारको ववकास, (६) स्थानीय तहका परपर्रकाको दताि, अर्भले ख तथा र्नयमन। ख. स्वास्थ्य (1) सङ्घीय तथा प्रदे शस्तरीय लक्ष्य र मापदण्ड बमोजजम स्थानीयस्तरको स्वास्थ्य सम्बन्धी लक्ष्य र गुणस्तर र्नधािरण,

25 www.lawcommission.gov.np (२) जनरल अस्पताल, नर्सिङ्ग होम, र्नदान केन्र तथा अन्य स्वास्थ्य सं स्था र जक्लर्नक दताि, सञ्चालन अनुमर्त र र्नयमन, (३) स्थानीयस्तरमा औषर्धजन्य वनस्पर्त, जडीबुटी र अन्य औषर्धजन्य वस्तुको उत्पादन, प्रशोधन र ववतरण, (४) स्वास्थ्य बीमा लगायतका सामाजजक सुरिा कायिक्रमको व्यवस्थापन, (५) स्थानीयस्तरमा औषर्ध तथा अन्य मेर्डकल उत्पादनहरूको न्यू नतम मूल्य र्नधािरण र र्नयमन, (६) स्थानीयस्तरमा औषर्धको उजचत प्रयोग र सूक्ष्मजीव र्नरोधक प्रर्तरोध न्यू नीकरण, (७) स्थानीयस्तरमा औषर्ध र स्वास्थ्य उपकरणको खररद, भण्डारण र ववतरण, (८) स्थानीयस्तरमा स्वास्थ्य सूचना प्रणालीको व्यवस्थापन, (९) स्थानीयस्तरमा जनस्वास्थ्य र्नगरानी (पजब्लक हे ल्थ सभे लेन्स), (१०) स्थानीयस्तरको प्रवद्धिनात्मक, प्रर्तकारात्मक, उपचारात्मक, पुनस्थािपनात्मक र प्यार्लएवटभ स्वास्थ्य सेवाको सञ्चालन, (११) स्वस्थ जीवनशैली, पोषण, शारीररक ब्यायाम, योग अभ्यास, स्वास्थ्य वृत्तको पालना, पञ्चकमि लगायतका जनस्वास्थ्य सेवाको प्रवधिन, (१२) जुनोवटकर कीटजन्य रोगको र्नयन्रण तथा व्यवस्थापन, (१३) सुती, मददरा र लागू पदाथिजन्य वस्तुको प्रयोग र्नयन्रण तथा सचेतना अर्भवृवद्ध, (१४) आयुवेददक, युनानी, आम्ची, होर्मयोप्यार्थक, प्राकृर्तक जचवकत्सा लगायतका परम्परागत स्वास्थ्य उपचार सेवाको व्यवस्थापन, (१५) जनस्वास्थ्य, आपतकालीन स्वास्थ्य तथा महामारीको र्नयन्रण योजना र कायािन्वयन, (१६) रोगको र्नयन्रण तथा रोकथाम, (१७) आकजस्मक स्वास्थ्य सेवा प्रवाह तथा स्थानीय सेवाको व्यवस्थापन।

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 26 www.lawcommission.gov.np ग. ववद्युत, खानेपानी तथा र्सँचार् जस्ता सेवाहरू (1) ववद्युत ववतरण प्रणाली र सेवाको व्यवस्थापन, (2) खानेपानी महसुल र्नधािरण र खानेपानी सेवाको व्यवस्थापन, (3) स्थानीय साना सतह तथा भूर्मगत र्सँचार् प्रणालीको सञ्चालन तथा ममित सम्भार, सेवा शुल्क र्नधािरण र सङ्कलन सम्बन्धी व्यवस्थापन। घ. सेवा शुल्क, दस्तुर, दण्ड जररबाना तथा प्राकृर्तक स्रोतबाट प्राप्त रोयल्टी, पयिटन शुल्क (१) स्थानीय सेवा शुल्क, दस्तुर, दण्ड जररबाना सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड योजना तजुिमा, कायािन्वयन र र्नयमन, (२) प्राकृर्तक स्रोत साधन र सेवा शुल्क, रोयल्टी सङ्कलन, समन्वय र र्नयमन, (3) खर्नज पदाथिको उत्खनन् र सो सम्बन्धी रोयल्टी सङ्कलन, (4) सामुदावयक वनको सञ्चालन र व्यवस्थापनबाट प्राप्त रोयल्टी सङ्कलन, (5) पानीघट्ट, कुलो, पैनी जस्ता सेवा सञ्चालनबाट प्राप्त रोयल्टी सङ्कलन । ङ. वन, जङ्गल, वन्यजन्तु, चराच ुरुङ्गी, जल उपयोग, वातावरण, पयािवरण तथा जैववक ववववधता (1) वन, जङ्गल, वन्यजन्तु, चराच ुरुङ्गी, जल उपयोग, वातावरण, पयािवरण तथा जैववक ववववधता सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (2) स्थानीयस्तरमा सामुदावयक, रामीण तथा शहरी, धार्मिक, कवुर्लयती र साझेदारी वनको सं रिण, सम्वद्धिन, उपयोग, अनुगमन र र्नयमन तथा वन उपभोक्ता समूहको व्यवस्थापन, (3) मध्यवती िेरको सामुदावयक, धार्मिक र कबुर्लयती वनको व्यवस्थापन, (4) स्थानीयस्तरमा नदी वकनार, नदी उकास, नहर वकनार तथा सडक वकनारमा वृिारोपण व्यवस्थापन, (5) स्थानीयस्तरमा र्नजी वनको प्रवधिन, अनुगमन र र्नयमन,

27 www.lawcommission.gov.np (6) स्थानीयस्तरमा साविजर्नक खाली जग्गा, पाखा वा िेरमा वृिारोपण, सम्भार, उपयोग र व्यवस्थापन, (7) स्थानीयस्तरमा जडीबुटी तथा अन्य गैरकाठ न वन पैदावार सम्बन्धी, सवेिण, उत्पादन, सङ्कलन, प्रवधिन, प्रशोधन र बजार व्यवस्थापन, (8) वनबीउ बगैँचा स्थापना, व्यवस्थापन र प्रवधिन, (9) नसिरी स्थापना, र्बरुवा उत्पादन, ववतरण, रोपण र प्रवधिन, (10) वन्यजन्तु र चराच ुरुङ्गीको सं रिण, व्यावसावयक पालन, उपयोग र अनुगमन, (१1) मानव तथा वन्यजन्तु बीचको द्वन्द्व व्यवस्थापन, (१2) स्थानीय प्राणी उद्यान (जचर्डयाखाना) को स्थापना र सञ्चालन, (१3) स्थानीय वन्यजन्तु पयिटन र आयआजिन, (१4) स्थानीयस्तरमा आखेटोपहारको व्यवस्थापन, (१5) स्थानीयस्तरमा वन, वन्यजन्तु तथा चराच ुरुङ्गीको अर्भले खाङ्कन र अध्ययन अनुसन्धान, (१6) ववश्वसम्पदा सूचीमा परे का स्मारक र पुराताजत्त्वक महत्त्वका वन, सीमसार िेर, तटवती िेरका जग्गा सम्बन्धी लगत, (17) र्मचाहा प्रजार्तको र्नयन्रण, (18) स्थानीयस्तरको जोजखम न्यूनीकरण, (19) जैववक ववववधताको अर्भले खाङ्कन, (20) स्थानीयस्तरमा हररयाली प्रवधिन, (21) स्थानीय साना जल उपयोग सम्बन्धी िेरगत अयोजना तजुिमा, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन, (22) रै थाने प्रजार्तको सं रिण र प्रवधिन, (23) स्थानीयस्तरमा वातावरणीय जोजखम न्यू नीकरण, (24) स्थानीयस्तरमा प्रदू षण र्नयन्रण र हार्नकारक पदाथिहरूको र्नयमन तथा व्यवस्थापन, (25) स्थानीयस्तरमा न्यू न काविनमुखी तथा वातावरणमैरी ववकास अवलम्बन,

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 28 www.lawcommission.gov.np (26) स्थानीयस्तरमा वातावरण सं रिण िेर र्नधािरण र व्यवस्थापन। च. सामाजजक सुरिा र गररबी र्नवारण (१) सामाजजक सुरिा तथा गररबी र्नवारण सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड, र्नयमन र अध्ययन अनुसन्धान, (२) लजित समूह सम्बन्धी स्थानीय योजना, कायिक्रम, स्रोत पररचालन र व्यवस्थापन, (३) सामाजजक सुरिाको कायािन्वयनको लार्ग सङ्घ, प्रदे श र स्थानीय सङ्घ सं स्थासँग सम्पकि, समन्वय र सहकायि, (४) सामाजजक सुरिा सम्बन्धी स्थानीय तथ्याङ्क र सूचना व्यवस्थापन, (5) गररब घरपररवार पवहचान सम्बन्धी स्थानीय सवेिण, सूचना व्यवस्थापन र र्नयमन, (6) स्थानीय सामाजजक सुरिा योजना र व्यवस्थापन। छ. व्यजक्तगत घटना, जन्म, मृत्यु, वववाह र तथ्याङ्क (१) व्यजक्तगत घटना (जन्म, मृत्यु, वववाह, बसार्ँसरार्, सम्बन्ध ववच्छे द र धमिप ुर र धमिप ुरी) को दताि, (२) व्यजक्तगत घटनाको स्थानीय तथ्याङ्क सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन र र्नयमन, (३) व्यजक्तगत घटनाको अर्भलेख व्यवस्थापन र प्रर्तवेदन। ज. स्थानीयस्तरमा पुरातत्त्व, प्राचीन स्मारक र सङ्रहालय सं रिण, सम्वद्धिन र पुनिः र्नमािण । झ. सुकुम्बासी व्यवस्थापन (1) सुकुम्बासीको पवहचान र अर्भले ख व्यवस्थापन, (२) सुकुम्बासी सम्बन्धी जीववकोपाजिन र बसोबास व्यवस्थापन। ञ. प्राकृर्तक स्रोतबाट प्राप्त रोयल्टी (1) प्राकृर्तक स्रोतबाट प्राप्त हुने रोयल्टी सम्बन्धी नीर्त, कानून, मापदण्ड तथा र्नयमन, (2) प्राकृर्तक स्रोतबाट प्राप्त हुने रोयल्टीको सङ्कलन तथा बाँडफाँट। ट. सवारी साधन अनुमर्त (१) यातायात व्यवस्थापन सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन र र्नयमन,

29 www.lawcommission.gov.np (२) स्थानीय साविजर्नक यातायातको रुट र्नधािरण, अनुमर्त, नवीकरण, खारे जी, से वाको गुणस्तर, भाडा दर र्नधािरण र र्नयमन, (3) वातावरणमै री, जलवायु पररवतिन अनुकूलन, ववपद् जोजखम सं वेद्य, अपाङ्गता र लै वङ्गकमैरी यातायात प्रणालीको स्थानीय तहमा प्रवधिन। ठ. सङ्घ, सं स्था दताि तथा नवीकरण (१) सङ्घ, सं स्था पररचालन सम्बन्धी स्थानीय नीर्त, कानून, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन र र्नयमन, (२) स्थानीय स्तरका सङ्घ, सं स्थाको दताि तथा नवीकरण। (5) उपदफा (१) र (३) मा उजल्लजखत अर्धकारका अर्तररक्त गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको अन्य काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- क. भूर्म व्यवस्थापन (1) सङ्घीय तथा प्रदे श कानूनको अधीनमा रही स्थानीयस्तरको भू- उपयोग नीर्त, योजना, कायिक्रम तजुिमा र कायािन्वयन, (2) सङ्घीय तथा प्रदे शको मापदण्डको अधीनमा रही व्यवजस्थत बस्ती ववकासका कायिक्रमको तजुिमा र कायािन्वयन, एकीकृत वस्ती ववकासका लार्ग जग्गाको एकीकरण तथा जग्गा ववकास र व्यवस्थापन, (3) स्थानीयस्तरमा अव्यवजस्थत बसोबास व्यवस्थापन। ख. सञ्चार सेवा (1) सङ्घीय तथा प्रदे श कानूनको अधीनमा रही स्थानीय िेरर्भर र्न्टरनेट सेवा, टे र्लसेन्टर, केबुल तथा तारववहीन टे र्लर्भजन प्रसारणको अनुमर्त, नवीकरण र र्नयमन, (2) स्थानीय िेरमा सूचना प्रववर्धको ववकास र प्रवधिन गने। ग. यातायात सेवा (1) स्थानीय बस, ट्रली बस, ट्राम जस्ता मध्यम िमताका मास ट्राञ्जीट प्रणालीको नीर्त, मापदण्ड, योजना, कायािन्वयन, अनुगमन र र्नयमन,

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा थप। 30 www.lawcommission.gov.np (2) राविय रे ल पूवािधारको उपयोग तथा महानगरीय िेरर्भर शहरी रे ल सेवाको सञ्चालन, व्यवस्थापन, ममित सम्भार, समन्वय, साझेदारी र सहकायि। घ. लघु, घरे ल ु तथा साना उद्योग (१) लघु, घरे ल ु र साना उद्योगको दताि, नवीकरण, खारे जी, र्नयमन, ववकास प्रवधिन र व्यवस्थापन, (२) उद्यमजशलताको ववकास र प्रवधिन। (६) सङ्घ वा प्रदे शले सं ववधान तथा प्रचर्लत कानून बमोजजम आफ्नो अर्धकारिेरर्भरको कुनै ववषय गाउँपार्लका वा नगरपार्लकालाई कानून बनाई र्निेपण गनि सक्नेछ। (७) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले यस दफा बमोजजमका काम, कतिव्य र अर्धकारको प्रयोग गदाि आव‍यकता अनुसार कानून, नीर्त, योजना, मापदण्ड तथा कायिववर्ध बनाई लागू गनि सक्नेछ। (८) स्थानीय तहले प्रदे श सरकारको परामशिमा नेपाल सरकारको पूव ि स्वीकृर्त र्लई ववदे शका कुनै स्थानीय सरकारसँग भर्गनी सम्बन्ध कायम गनि सक्नेछ। 12. वडा सर्मर्तको काम, कतिव्य र अर्धकार : (१) वडा सर्मर्तको काम, कतिव्य र अर्धकार कायिपार्लकाले तोके बमोजजम हुनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम कायिपार्लकाले वडा सर्मर्तको काम, कतिव्य र अर्धकार तोक्दा कम्तीमा दे हाय बमोजजम हुने गरी तोक्नु पनेछ :- क. वडार्भरका योजना तजुिमा, कायािन्वयन तथा अनुगमन (१) सहभर्गतामूलक योजना तजुिमा प्रणाली अनुसार बस्ती वा टोलस्तरबाट योजना तजुिमा प्रवक्रया अवलम्बन गरी बस्ती तथा टोलस्तरीय योजनाको माग सङ्कलन, प्राथर्मकीकरण तथा छनौट गने, (2) टोल ववकास सं स्थाको गठन र पररचालन तथा वडार्भर सञ्चालन हुने योजनाहरूका लार्ग उपभोक्ता सर्मर्तको गठन तथा सोको अनुगमन गने,

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा थप।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 31 www.lawcommission.gov.np (3) वडार्भरका योजना तथा भौर्तक पूवािधारको सं रिण, ममित सम्भार, रे खदे ख तथा व्यवस्थापन गने, ख. तथ्याङ्क अद्यावर्धक तथा सं रिण (१) र्नजी घर तथा घर पररवारको लगत रा्ने, (2) ऐर्तहार्सक, पुराताजत्त्वक, सांस्कृर्तक तथा धार्मिक महत्त्वका सम्पदा, प्राचीन स्मारक, साविजर्नक तथा सामुदावयक भवन, साविजर्नक, ऐलानी, पती जग्गाको लगत रा्ने तथा सं रिण गने, (३) खुला िेर, चोक, घाट, पाटी, पौवा, सत्तल, धमिशाला, धार्मिक तथा सांस्कृर्तकस्थल, डाँडापाखा, चरनिेर, पानीको मूल, पोखरी, तलाउ, र्नार, कुवा, धारा, ढु ङ्गेधारा, गुठीघर, बाटो, सडक, पुल पुलेसा, कुलो नहर, पानी घट्ट, र्मलको तथ्याङ्क सङ्कलन गरी अद्यावर्धक लगत रा्ने, सं रिण गने र खण्डीकृत तथ्याङ्क र सूचना सवहतको वडाको पार्श्रविजचर तयार तथा अद्यावर्धक गने, ग. ववकास कायि (1) बाल उद्यानको व्यवस्था गने, (२) अनौपचाररक जशिा कायिक्रम, जशशु स्याहार तथा प्रारजम्भक बाल ववकास केन्र सञ्चालन र व्यवस्थापन गने, (३) पुस्तकालय, वाचनालय, सामुदावयक र्सकार् केन्र, बालक्लव तथा बालसञ्जालको सञ्चालन र व्यवस्थापन गने, (४) वडा तहको स्वास्थ्य सं स्था तथा सेवाको व्यवस्थापन गने, (५) खोप सेवा कायिक्रमको सञ्चालन, व्यवस्थापन तथा समन्वय गने, (६) पोषण कायिक्रमको सञ्चालन तथा समन्वय गने, (७) वडा तहमा स्वास्थ्य जनचेतना ववकास तथा स्वास्थ्य सूचना कायिक्रमको सञ्चालन गने, (८) शहरी तथा रामीण स्वास्थ्य जक्लर्नकको सञ्चालन गने, गराउने, (९) साविजर्नक शौचालय, स्नान गृह तथा प्रर्तिालयको र्नमािण र व्यवस्थापन गने, गराउने, (10) वडास्तरीय सामुदावयक धाराको प्रबन्ध, कुवा, र्नार तथा पोखरीको र्नमािण, सं रिण र गुणस्तर र्नयमन गने,

32 www.lawcommission.gov.np (११) घरबाट र्नकास हुने फोहरमैलाको सङ्कलन र व्यवस्थापन, चोक तथा गल्लीहरूको सरसफाई, ढल र्नकास, मरे का जनावरको व्यवस्थापन, सतही पानीको र्नकास तथा पानीको स्रोत सं रिण गने, गराउने, (१2) कृवष तथा फलफूल नसिरीको स्थापना, समन्वय र प्रवधिन तथा वडास्तरीय अगुवा कृषक तार्लमको अर्भमुखीकरण गने, (१३) कृवष बीउ ववजन, मल तथा औषर्धको माग सङ्कलन गने, (१४) कृवषमा लाग्ने रोगहरूको वववरण सङ्कलन गने , (१5) पशुपिी ववकास तथा छाडा चौपायाको व्यवस्थापन, (१६) वडार्भरको चरनिेर सं रिण तथा व्यवस्थापन गने, (१७) स्थानीय समुदायका चाडपवि, भाषा सं स्कृर्तको ववकासको लार्ग कला, नाटक, जनचेतनामूलक तथा सांस्कृर्तक कायिक्रम गने गराउने, (१८) स्थानीय मौर्लकता झजल्कने सांस्कृर्तक रीर्तररवाजलाई सं रिण तथा प्रवधिन गने, (१9) वडार्भर खेलकुद पूवािधारको ववकास गने, (२०) अन्तरववद्यालय तथा क्लव माफित खेलकूद कायिक्रमको सञ्चालन गने गराउने, (२१) वडा िेरर्भरको बाटोघाटो चालु अवस्थामा रा्ने तथा रा्न सहयोग गने , (२२) वडार्भरका सडक अर्धकारिेरमा अवरोध र अर्तक्रमण गनि नददने, (२३) बाटोघाटोमा बाढी, पवहरो, हुरी तथा प्राकृर्तक प्रकोपबाट उत्पन्न अवरोध पञ्छाउने, (24) घरे ल ु उद्योगको लगत सङ्कलन तथा सम्भाव्यता पवहचान गने, (२५) वडार्भर घरे ल ु उद्योगको प्रवधिन गने, (२६) प्रचर्लत कानून बमोजजम व्यजक्तगत घटना दताि, अद्यावर्धक तथा सोको अर्भले ख सङ्कलन तथा सं रिण गने, (२७) व्यजक्तगत घटना दताि सम्बन्धी जनचेतना कायिक्रम सञ्चालन गने, (28) सामाजजक सुरिा भत्ता ववतरण तथा अर्भलेख अद्यावर्धक गने, 33 www.lawcommission.gov.np (29) वडालाई बालमैरी बनाउने, (30) वडार्भर आर्थिक तथा सामाजजक रूपमा पर्छ परे का मवहला, बालबार्लका, दर्लत, अपाङ्गता भएका व्यजक्त, जेठ न नागररक, अल्पसङ््यक, सीमान्तकृत समुदायको अर्भले ख राखी सामाजजक र आर्थिक उत्थान सम्बन्धी काम गने, (३१) ववर्भन्न समुदायर्बच सामाजजक सदभाव र सौहादिता कायम गने , (३२) बालवववाह, बहुवववाह, लै वङ्गक वहं सा, छु वाछु त, दहे ज तथा दार्जो, हर्लया प्रथा, छाउपडी, कमलरी प्रथा, बालश्रम, मानव बेचववखन जस्ता सामाजजक कुरीर्त र अन्धववश्वासको अन्त्य गने, गराउने, (33) प्रचर्लत कानूनको अधीनमा रही मालपोत तथा भूर्म कर, व्यवसाय कर, वहाल कर, ववज्ञापन कर, सिःशुल्क पावकिङ्ग, नयाँ व्यवसाय दताि, र्सफाररस दस्तुर, सवारी साधन कर, मनोरञ्जन करको ले खाजोखा र सङ्कलन गरी सम्बजन्धत गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा प्रर्तवेदन सवहत रकम बुझाउने, (34) अशक्त र्बरामी भएको बेवाररस वा असहाय व्यजक्तलाई नजजकको अस्पताल वा स्वास्थ्य केन्रमा पुर्याई औषधोपचार गराउने, (३५) असहाय वा बेवाररस व्यजक्तको मृत्यु भएमा र्नजको दाह सं स्कारको व्यवस्था र्मलाउने, (३६) सडक बालबार्लकाको उद्धार र पुनस्थािपनाको लार्ग लगत सङ्कलन गने, (37) वडार्भरको सामुदावयक वन, वनजन्य सम्पदा र जैववक ववववधताको सं रिण र प्रवधिन गने, (३८) वडा, टोल, बस्तीस्तरमा हररयाली िेर र्बस्तार गने, गराउने, (३९) वडालाई वातावरणमैरी बनाउने, (४०) प्राङ्गाररक कृवष, सुरजित मातृत्व, ववद्याथी भनाि, पूण ि खोप, खुला ददशामुक्त सरसफाई, वातावरणमैरी तथा बालमै री शासनजस्ता प्रवद्धिनात्मक कायिहरू गने, गराउने, (४१) वडार्भर घरबास पयिटन (होम स्टे ) कायिक्रम प्रवधिन गने।

34 www.lawcommission.gov.np घ. र्नयमन कायि (1) वडार्भर सञ्चार्लत ववकास योजना, आयोजना तथा सं लग्न उपभोक्ता सर्मर्तहरूका कायिको अनुगमन तथा र्नयमन गने, (2) र्सकमी, डकमीलाई भूकम्प प्रर्तरोधी भवन र्नमािण सम्बन्धी तार्लम ददने, (3) खाद्यान्न, माछा, मासु, तरकारी, फलफूल, पेय पदाथि तथा उपभोग्य सामरीको गुणस्तर र मूल्यसूची अनुगमन गरी उपभोक्ता वहत सं रिण गने, (4) वडार्भरका उद्योग धन्दा र व्यवसायको प्रवधिन गरी लगत रा्ने, (5) हाट बजारको व्यवस्थापन गने, गराउने, (6) ववद्युत च ुहावट तथा चोरी र्नयन्रणमा सहयोग गने। ङ. र्सफाररस तथा प्रमाजणत गने (१) नाता प्रमाजणत गने, (२) नागररकता तथा नागररकताको प्रर्तर्लवप र्लनका लार्ग र्सफाररस गने, (३) बहाल करको ले खाजोखा र्सफाररस गने, (४) बन्द घर तथा कोठा खोल्न रोहबरमा बस्ने, (५) मोही लगत कट्टाको र्सफाररस गने, (६) घर जग्गा करको ले खाजोखा र्सफाररस गने, (७) जन्म र्मर्त प्रमाजणत गने, (८) व्यापार व्यवसाय बन्द भएको, सञ्चालन नभएको वा व्यापार व्यवसाय हुँदै नभएको र्सफाररस गने, (९) वववाह प्रमाजणत तथा अवववावहत प्रमाजणत गने, (१०) र्निःशुल्क वा सशुल्क स्वास्थ्य उपचारको र्सफाररस गने, (१1) वडाबाट जारी हुने र्सफाररस तथा अन्य कागजलाई अङ्रेजी भाषामा समेत र्सफाररस तथा प्रमाजणत गने, (१२) घर पाताल प्रमाजणत गने, (१३) व्यजक्तगत वववरण प्रमाजणत गने, (१४) जग्गा धनी दताि प्रमाणपुजािमा घर कायम गनि र्सफाररस गने, 35 www.lawcommission.gov.np (१५) कुनै व्यजक्तको नाम, थर, जन्म र्मर्त तथा वतन फरक-फरक भएको भए सो व्यजक्त एकै हो भन्ने र्सफाररस गने, (१६) नाम, थर, जन्म र्मर्त सं शोधनको र्सफाररस गने, (१७) जग्गा धनी दताि प्रमाणपुजाि हराएको र्सफाररस गने, (१८) वकत्ताकाट गनि र्सफाररस गने, (१९) सं रिक प्रमाजणत गने तथा सं स्थागत र व्यजक्तगत सं रिक र्सफाररस गने, (२०) जीववतसँगको नाता प्रमाजणत गने, (२१) मृतकसँगको नाता प्रमाजणत तथा सजिर्मन र्सफाररस गने, (२२) जीववत रहे को र्सफाररस गने, (२३) हकवाला वा हकदार प्रमाजणत गने, (२४) नामसारी गनि र्सफाररस गने, (२५) जग्गाको हक सम्बन्धमा र्सफाररस गने, (२६) उद्योग ठाउँसारी गनि र्सफाररस गने , (२७) आधारभूत ववद्यालय खोल्न र्सफाररस गने, (२८) जग्गा मूल्याङ्कन र्सफाररस गने, (२९) ववद्यालयको किा थप गनि र्सफाररस गने, (३०) अशक्त, असहाय तथा अनाथको पालन पोषणको लार्ग र्सफाररस गने, (३१) वैवावहक अङ्गीकृत नागररकता र्सफाररस गने, (३२) आर्थिक अवस्था कमजोर वा सम्पन्न रहे को सम्बन्धी र्सफाररस गने, (३३) ववद्यालय ठाउँसारी गनि र्सफाररस गने, (३४) धारा तथा ववद्युत जडानको लार्ग र्सफाररस गने, (३४क) जातीय पवहचान र जातीय र्सफाररसको कायि गने, (३५) प्रचर्लत कानून अनुसार प्रत्यायोजजत अर्धकार बमोजजमको अन्य र्सफाररस वा प्रमाजणत गने।

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा थप। 36 www.lawcommission.gov.np (३) उपदफा (१) बमोजजम कायिपार्लकाबाट वडा सर्मर्तको काम, कतिव्य र अर्धकार नतोवकएसम्म वडा सर्मर्तले उपदफा (२) बमोजजमको काम, कतिव्य र अर्धकार प्रयोग गनेछ। (४) वडाबाट गररने कायि वडा कायािलयको नाममा हुनेछ। 13. न्यूनतम दररे ट र्नधािरण गने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भरको र्नमािण कायि तथा अन्य सेवाको प्रयोजनको लार्ग र्नमािण सामरी, ज्याला, भाडा तथा महसुलको स्थानीय न्यू नतम दररे ट तोक्नु पनेछ। (2) उपदफा (१) बमोजजम श्रर्मकको ज्यालादर र्नधािरण गदाि नेपाल सरकारले र्नधािरण गरे को राविय न्यूनतम पाररश्रर्मकभन्दा कम नहुने गरी तोक्नु पनेछ। (३) उपदफा (१) बमोजजमको दररे ट प्रत्येक आर्थिक वषि शुरु हुन ुभन्दा पन्र ददन अगावै तोकी सक्नु पनेछ। 14. सर्मर्त, उपसर्मर्त वा कायिदल गठन गनि सक्ने : (१) कायिपार्लकाले आफ्नो काम कारबाही व्यवजस्थत गनि आव‍यकता अनुसार कुनै सदस्यको सं योजकत्वमा सर्मर्त वा उपसर्मर्त गठन गनि सक्नेछ। (2) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले ववषय ववज्ञता आव‍यक पने िेरमा कुनै सदस्य वा ववषय ववज्ञको सं योजकत्वमा कायिदल गठन गनि सक्नेछ। (3) उपदफा (१) वा (२) बमोजजम गठन हुने सर्मर्त, उपसर्मर्त वा कायिदलको कायि ेर, कायािवर्ध र अन्य ववषय त्यस्तो सर्मर्त, उपसर्मर्त वा कायिदल गठन गदािको बखत तोके बमोजजम हुनेछ। 15. पररचालन र समन्वय गने : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले स्थानीयस्तरमा ववकास र्नमािण तथा सेवा प्रवाह सम्बन्धी कायि गदाि आफ्नो िेरर्भरका उपभोक्ता, र्नजी िेर, सामुदावयक सङ्घ सं स्था, सहकारी सं स्था तथा गैरसरकारी िेरको पररचालन र समन्वय प्रवधिनलाई प्रोत्साहन गनि सक्नेछ। 16. कायिववभाजन र कायिसम्पादन : (१) कायिपार्लकाको कायिववभाजन र कायिसम्पादन सम्बन्धी व्यवस्था सम्बजन्धत कायिपार्लकाले स्वीकृत गरे को र्नयमावली बमोजजम हुनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको कायिववभाजन र्नयमावलीमा अध्यि तथा प्रमुख, उपाध्यि तथा उपप्रमुख, वडा अध्यि र सदस्यको काम, कतिव्य र अर्धकार समेत उल्लेख भएको हुन ु पनेछ।

37 www.lawcommission.gov.np (३) उपदफा (१) बमोजजमको कायिववभाजन तथा कायि सम्पादन र्नयमावली स्वीकृत वा सं शोधन भएको र्मर्तले पन्र ददनर्भर प्रदे श र नेपाल सरकारमा पठाउनु पनेछ। (4) उपदफा (1) बमोजजमको र्नयमावलीबाट पदार्धकारीको कायिववभाजन वा काम, कतिव्य र अर्धकार नतोवकएसम्मको लार्ग र्नजको काम, कतिव्य अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- क. अध्यि वा प्रमुखको काम, कतिव्य र अर्धकार : अध्यि वा प्रमुखको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (1) सभा तथा कायिपार्लकाको बैठक बोलाउने र बैठकको अध्यिता गने, (2) सभा र कायिपार्लकाको बैठकमा बैठकको कायिसूची तथा प्रस्ताव पेश गने, गराउने, (3) वावषिक कायिक्रम तथा बजेट तयार गरी सभामा पेश गराउने, (4) सभाको अर्धवेशन आह्वान र अन्त्य गने, (5) सभा र कायिपार्लकाको र्नणिय कायािन्वयन गने गराउने, (6) कायिपार्लकाको दै र्नक कायिको सामान्य रे खदे ख, र्नदे शन र र्नयन्रण गने, (7) उपाध्यि वा उपप्रमुख, कायिपार्लकाका सदस्य तथा प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतलाई काजमा खटाउने, (8) दफा 12 को खण्ड ङ. बमोजजम वडा सर्मर्तबाट सम्पादन हुने र्सफाररस तथा प्रमाजणत हुने ववषय बाहे क प्रचर्लत नेपाल कानून बमोजजम स्थानीय तहबाट गनुि पने प्रमाजणत वा र्सफाररस गने, (9) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको चल अचल सम्पजत्त हेरचाह तथा ममित सम्भार गने गराउने र आम्दानी, खचि, वहसाब र अन्य कागजपर सुरजित रा्ने, रा्न लगाउने, (10) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाका सर्मर्त, उपसर्मर्त तथा वडा सर्मर्तको कामको रे खदे ख गने, (11) साविजर्नक सेवा प्रवाह सम्बन्धी गुनासो व्यवस्थापन गने, गराउने, (12) सात ददनभन्दा बढी समय गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा अनुपजस्थत हुने भएमा उपाध्यि वा उपप्रमुखलाई कायिभार ददने र

38 www.lawcommission.gov.np उपाध्यि वा उपप्रमुख पर्न अनुपजस्थत भएमा कुनै सदस्यलाई कायिभार ददने, (13) सभा वा कायिपार्लकाले तोकेका अन्य काम गने। ख. उपाध्यि वा उपप्रमुखको काम, कतिव्य र अर्धकार : उपाध्यि वा उपप्रमुखको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (1) न्यावयक सर्मर्तको सं योजक भई कायि गने, (2) अध्यि वा प्रमुखको अनुपजस्थर्तमा र्नजको कायिभार सम्हाल्ने, (3) गैरसरकारी सङ्घ सं स्थाका वक्रयाकलापको समन्वय गने, (4) उपभोक्ता वहत सं रिण सम्बन्धी कायिको समन्वय गने, (5) योजना तथा कायिक्रमको अनुगमन तथा सुपररवेिण गरी सोको प्रर्तवेदन बैठकमा पेश गने, (6) सभा र कायिपार्लकाद्वारा गदठत सर्मर्तहरूको काममा सहजीकरण र समन्वय गने, (7) सात ददनभन्दा बढी समय गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा अनुपजस्थत हुने भएमा अध्यि वा प्रमुखलाई जानकारी गराउने, (8) सभा, कायिपार्लका तथा अध्यि वा प्रमुखले प्रत्यायोजन गरे का वा तोकेका अन्य कायि गने। ग. वडा अध्यिको काम, कतिव्य र अर्धकार : वडा अध्यिको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (1) वडा सर्मर्तको अध्यि भई कायि गने, (2) वडा सर्मर्तका सदस्यहरूको काममा समन्वय र सहजीकरण गने, (3) वडाको ववकास योजना, बजेट तथा कायिक्रम तयार गने, गनि लगाउने तथा स्वीकृर्तका लार्ग गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा पेश गने, (4) वडाबाट कायािन्वयन हुने योजना तथा कायिक्रम कायािन्वयन गने गराउने, सोको अनुगमन तथा आवर्धक समीिा गने, गराउने, (5) दफा 12 को खण्ड ङ मा उजल्लजखत ववषयमा र्सफाररस तथा प्रमाजणत सम्बन्धी कायि गने, 39 www.lawcommission.gov.np (6) सात ददनभन्दा बढी समय वडामा अनुपजस्थत हुने भएमा वडाको दै र्नक प्रशासर्नक तथा र्सफाररस सम्बन्धी कायि गनि सम्बजन्धत वडा सर्मर्तको कुनै सदस्यलाई जजम्मेवारी तोकी सोको जानकारी अध्यि वा प्रमुखलाई ददने, (७) कायिपार्लका, सभा वा वडा सर्मर्तले तोकेका अन्य कायि गने। घ. कायिपार्लकाका सदस्यको काम, कतिव्य र अर्धकार : कायिपार्लकाको सदस्यको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (1) कायिपार्लकाको बैठकमा भाग र्लने, (2) अध्यि वा प्रमुखले तोकेको ववषयगत िेरको सं योजक वा प्रमुख भई तोवकएको कायि गने, (3) सात ददनभन्दा बढी समय गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा अनुपजस्थत हुने भएमा अध्यि वा प्रमुखलाई जानकारी गराउने, (4) कायिपार्लकाले तोकेका अन्य कायि गने । १7. बैठक र र्नणिय : (१) कायिपार्लकाको बैठक कम्तीमा मवहनाको एक पटक बस्नेछ। (२) कायिपार्लकाको बैठकमा कायिपार्लकामा तत्काल कायम रहे का सदस्य सङ््याको पचास प्रर्तशतभन्दा बढी सदस्यहरू उपजस्थत भएमा बैठकको लार्ग गणपूरक सङ््या पुगेको मार्ननेछ। (३) कायिपार्लकाको बैठकको र्नणिय सविसम्मर्तबाट हुनेछ। (४) उपदफा (३) बमोजजम सविसम्मर्तबाट र्नणिय हुन नसकेमा कायिपार्लकामा तत्काल कायम रहेको सदस्य सङ््याको बहुमत सदस्यबाट गरे को र्नणिय कायिपार्लकाको र्नणिय हुनेछ। (५) कायिपार्लकाको बैठक तथा र्नणिय सम्बन्धी अन्य व्यवस्था सं ववधानको धारा 218 बमोजजमको र्नयमावली अनुसार हुनेछ। १८. अर्धकार प्रत्यायोजन : (१) कायिपार्लकाले आफूलाई प्राप्त अर्धकारमध्ये केही अर्धकार अध्यि वा प्रमुख, उपाध्यि वा उपप्रमुख, वडा सर्मर्तका सदस्य, आफू अन्तगितका सर्मर्त, उपसर्मर्त वा प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत वा अर्धकृत कमिचारीलाई प्रत्यायोजन गनि सक्नेछ। (२) अध्यि वा उपाध्यि, प्रमुख वा उपप्रमुखले आफूलाई प्राप्त अर्धकारमध्ये केही अर्धकार कुनै सदस्य वा कमिचारीलाई प्रत्यायोजन गनि सक्नेछ।

40 www.lawcommission.gov.np (३) वडा सर्मर्त वा वडा अध्यिले आफूलाई प्राप्त अर्धकारमध्ये केही अर्धकार वडा सर्मर्तका कुनै सदस्य वा कमिचारीलाई प्रत्यायोजन गनि सक्नेछ। पररच्छे द-४ सभाको बैठक र कायिप्रणाली 1९. सभाको बैठक : (१) सभाको बैठक सामान्यतया वषिको दुईपटक बस्नेछ। (२) सभाको बैठक अध्यि वा प्रमुखले बोलाउनेछ। (३) सभाका एक र्तहाई सदस्यहरूले सभाको बैठक बोलाउन आव‍यक छ भनी अध्यि वा प्रमुख समि ववषय वा कारण खुलाई र्लजखत अनुरोध गरे मा पन्र ददनर्भर अध्यि वा प्रमुखले सभाको ववशेष बैठक बोलाउनु पनेछ। (४) सभाको बैठक बस्ने र्मर्त, समय, स्थान र बैठकको कायिसूची सवहतको सूचना बैठक बस्ने ददनभन्दा कम्तीमा सात ददन अगावै अध्यि वा प्रमुखको र्नदे शनमा प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले सभाका सबै सदस्यलाई पठाउनु पनेछ। (५) सभामा तत्काल कायम रहे का सम्पूण ि सदस्य सङ््याको पचास प्रर्तशतभन्दा बढी सदस्यहरू उपजस्थत भएमा सभाको बैठकको लार्ग गणपूरक सङ््या पुगेको मार्ननेछ। (६) सभाको बैठकको अध्यिता अध्यि वा प्रमुखले र र्नजको अनुपजस्थर्तमा उपाध्यि वा उपप्रमुखले गनेछ। (७) सभाको बैठकमा बहुमतको र्नणिय मान्य हुनेछ र मत बराबर भएमा सभाको बैठकमा अध्यिता गने व्यजक्तले र्नणाियक मत ददनेछ। (८) सभाको बैठकको र्नणिय सभाको अध्यिता गने व्यजक्तले प्रमाजणत गनेछ। (९) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले सभाको सजचव भई काम गनेछ। (१०) सभाको बैठक सम्बन्धी अन्य कायिववर्ध सभा आफैले र्नधािरण गरे बमोजजम हुनेछ। (११) यस दफामा रहे को व्यवस्था प्रदे श कानूनले सभाको बैठक सम्बन्धमा अन्यथा व्यवस्था नगरे समम्म मार लागू हुनेछ। पररच्छे द-5 सभाको व्यवस्थापन सम्बन्धी कायिववर्ध २०. सभामा ववधेयक प्रस्तुत गने ववर्ध : (१) कायिपार्लकाले गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको अर्धकारिेरको ववषयमा सभामा ववधे यक प्रस्तुत गनि सक्नेछ।

41 www.lawcommission.gov.np स्पष्टीकरण : यस दफाको प्रयोजनको लार्ग "ववधेयक" भन्नाले सभामा पेश भएको ऐनको मस्यौदालाई जनाउँछ। (२) सभाको व्यवस्थापन सम्बन्धी ववषयमा प्रदे श कानूनमा अन्यथा व्यवस्था नभएसम्मको लार्ग यस पररच्छे द बमोजजमको प्रकृया अवलम्बन गररनेछ। 2१. ववधेयक पाररत र प्रमाणीकरण गने ववर्ध : (१) दफा २० बमोजजम पेश भएको ववधेयक सभामा तत्काल कायम रहे का सदस्य सङ््याको बहुमतले पाररत गरे मा पन्र ददनर्भर सभाका अध्यिले त्यस्तो ववधेयक प्रमाणीकरण गनेछ। (2) उपदफा (1) बमोजजम प्रमाणीकरण भएको ववधेयक ऐन बन्नेछ। 2२. सर्मर्तको गठन : सभाले आफ्नो कायिप्रणालीलाई व्यवजस्थत गनि र्नयमावली बनाई कुनै सदस्यको सं योजकत्वमा ले खा सर्मर्त, ववधायन सर्मर्त, सुशासन सर्मर्त लगायत आव‍यकता अनुसार अन्य सर्मर्त र ववशेष सर्मर्त गठन गनि सक्नेछ। 2३. कायि सञ्चालन र्नयमावली बमोजजम हुने : सभाको व्यवस्थापन कायिववर्ध सम्बन्धी अन्य ववषय सभाले बनाएको कायि सञ्चालन र्नयमावली बमोजजम हुनेछ। पररच्छे द-6 योजना तजुिमा तथा कायािन्वयन 2४. योजना बनाई कायािन्वयन गने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो अर्धकारिेरर्भरका ववषयमा स्थानीयस्तरको ववकासका लार्ग आवर्धक, वावषिक, रणनीर्तगत ववषय िेरगत मध्यकालीन तथा दीघिकालीन ववकास योजना बनाई लागू गनुि पनेछ। (2) उपदफा (१) बमोजजम योजना बनाउँदा नेपाल सरकार र प्रदे श सरकारको नीर्त, लक्ष्य, उद्दे‍य, समयसीमा र प्रवक्रयासँग अनुकूल हुने गरी सुशासन, वातावरण, बालमैरी, जलवायु पररवतिन अनुकूलन, ववपद् व्यवस्थापन, लै वङ्गक तथा सामाजजक समावेशीकरण जस्ता अन्तरसम्बजन्धत ववषयलाई ध्यान ददनु पनेछ। (3) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (१) बमोजजमको योजना बनाउँदा दे हायका ववषयलाई प्राथर्मकता ददनु पनेछ :– (क) आर्थिक ववकास तथा गररबी र्नवारणमा प्रत्यि योगदान पुग्ने, (ख) उत्पादनमूलक तथा र्छटो प्रर्तफल प्राप्त गनि सवकने, (ग) जनताको जीवनस्तर, आम्दानी र रोजगार बढ्ने, (घ) स्थानीय बार्सन्दाहरूको सहभार्गता जुट्ने, स्वयं सेवा पररचालन गनि सवकने तथा लागत कम लाग्ने,

42 www.lawcommission.gov.np (ङ) स्थानीय स्रोत, साधन र सीपको अर्धकतम प्रयोग हुने, (च) मवहला, बालबार्लका तथा वपछर्डएका वगि, िेर र समुदायलाई प्रत्यि लाभ पुग्ने, (छ) लै वङ्गक समानता र सामाजजक समावेशीकरण अर्भवृवद्ध हुने, (ज) दीगो ववकास, वातावरणीय सं रिण तथा सम्बद्धिन गनि सघाउ पुर्याउने, (झ) भावषक तथा सांस्कृर्तक पिको जगेनाि र सामाजजक सद्भाव तथा एकता अर्भवृवद्धमा सघाउ पुर्याउने। (४) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (१) बमोजजम योजना बनाउँदा मध्यम तथा दीघिकालीन प्रकृर्तका आयोजनाहरूको सूची समेत तयार गनुि पनेछ। (५) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले योजना तजुिमा तथा कायािन्वयन गदाि स्थानीय बुवद्धजीवव, ववषय ववज्ञ, अनुभवी, पेशाववद्, सीमान्तकृत तथा लोपोन्मुख समुदाय, मवहला, बालबार्लका, दर्लत, युवा, अल्पसङ््यक, अपाङ्गता भएका व्यजक्त, जेठ न नागररक लगायतका सरोकारवालाहरूको अर्धकतम सहभार्गतामा गनुि पनेछ। (६) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले योजना तजुिमा गदाि योजनाको सम्भाव्यता अध्ययनको आधारमा स्रोत साधनको पूवािन ुमान, आयोजनाको प्राथर्मकीकरण, योजना कायािन्वयन तार्लका र अनुगमन तथा मूल्याङ्कन योजना समेत तयार गनुि पनेछ। (७) नेपाल सरकार तथा प्रदे श सरकारले ववशेष कायिक्रमका लार्ग अनुदान प्रदान गरी सो कायािन्वयन गनि प्रवक्रया र्नधािरण गरे कोमा गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले सोही प्रवक्रया बमोजजम सो कायिक्रम कायािन्वयन गनुि पनेछ। (८) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले नेपाल सरकार वा प्रदे श सरकारसँगको सं य ुक्त लगानी वा साविजर्नक र्नजी साझेदारीमा कुनै योजना सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गनि सक्नेछ। (९) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले सङ्घीय र प्रदे शस्तरको आयोजना कायािन्वयनमा समन्वय, सहजीकरण र सहयोग गनुि पनेछ। (१०) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले स्थानीयस्तरका ववकास आयोजनाको आव‍यक अध्ययन, अनुसन्धान तथा प्रभाव मूल्याङ्कनको कायि गनि सक्नेछ। 2५. समन्वयमा कायि गनुि पने : (१) गैरसरकारी सङ्घ सं स्था, उपभोक्ता सर्मर्त, सहकारी सं स्था लगायतका सामाजजक तथा सामुदावयक सङ्घ सं स्थाले स्थानीय तहसँगको समन्वयमा रही कायि गनुि पनेछ।

43 www.lawcommission.gov.np तर कुनै अन्तरराविय गैरसरकारी सङ्घ सं स्थाले स्थानीय तहसँग समन्वयमा काम गदाि त्यस्तो कामको लार्ग नेपाल सरकारको पूव ि स्वीकृर्त र्लएको हुन ु पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम स्थानीय तहसँग समन्वय गदाि दे हाय बमोजजम गनुि पनेछ :- (क) स्थानीय तहसँग भएको सम्झौताका आधारमा कुनै अध्ययन, सवेिण वा कायिक्रम सञ्चालन गने, (ख) आफ्नो वावषिक योजना, कायिक्रम तथा बजेट स्थानीय तहको वावषिक योजना, कायिक्रम तथा बजेटमा समावेश गराउने, (ग) स्थानीय तहले तोकेको सं य ुक्त अनुगमन तथा प्रगर्त प्रर्तवेदन प्रणाली अपनाउने। (3) यस दफाको ववपरीत कुनै सङ्घ सं स्थाले काम गरे मा स्थानीय तहले त्यस्तो काम कारबाहीको कायािन्वयन गनि रोक लगाउन सक्नेछ। (4) समन्वय सम्बन्धी अन्य व्यवस्था स्थानीय कानून बमोजजम हुनेछ। 2६. साझेदारी वा संय ुक्त व्यवस्थापनमा कायि गनि सक्ने : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो कायि सञ्चालन गदाि लागत न्यू नीकरण, स्रोत साधनको अर्धकतम उपयोग वा प्रभावकारी सेवा प्रवाहको लार्ग दे हायको ववषयमा अन्य गाउँपार्लका वा नगरपार्लकासँग साझेदारी, सम्झौता वा सं य ुक्त व्यवस्थापन गनि सक्नेछ :- (क) बृहत पूवािधार र्नमािण, ठू ला मेर्सन तथा औजार खररद र व्यवस्थापन, (ख) ववपद् व्यवस्थापन, (ग) यातायातको सञ्चालन तथा व्यवस्थापन, (घ) फोहोरमैला र्बसजिनस्थल वा प्रशोधन प्रणालीको ववकास र सञ्चालन, (ङ) दमकल तथा एम्बुलेन्स सेवाको सञ्चालन, (च) बस्ती ववकास तथा भू-उपयोग योजना, (छ) पयिटन, प्रववर्ध तथा सं स्कृर्तको प्रवधिन र ववकास, (ज) सं य ुक्त उद्यम, (झ) आधारभूत तथा माध्यर्मक तहको प्राववर्धक जशिाको सञ्चालन, प्रवधिन र ववकास, (ञ) स्थानीय बजार व्यवस्थापन र वातावरण सं रिण,

44 www.lawcommission.gov.np (ट) अन्तरस्थानीय तह भर्गनी सम्बन्ध, (ठ) असल अभ्यास र अनुभवको आदान प्रदान, (ड) भौर्तक तथा आर्थिक सहयोग, (ढ) अन्य उपयुक्त ववषय । पररच्छे द-7 भवन र्नमािण तथा सडक सम्बन्धी व्यवस्था 2७. नक्सा पास नगराई भवन र्नमािण गनि नहुने : (१) कसै ले पर्न गाउँपार्लका वा नगरपर्लकाबाट नक्सा पास नगराई भवन र्नमािण गनुि हुँदैन। तर गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले तोकेको िेर र सं रचनाको हकमा नक्सा पास नगराई पर्न भवन र्नमािण गनि बाधा पने छै न। स्पष्टीकरण : यस दफाको प्रयोजनको लार्ग “भवन र्नमािण” भन्नाले नयाँ भवन बनाउने, पुरानो भवन भत्काई पुनिः र्नमािण गने, तल्ला थप गने, मोहडा फेने वा साववकमा थपघट गरी झ्याल, ढोका, बादिली, कौशी, दलान, टहरा तवेला वा ग्यारे ज बनाउने वा कम्पाउण्ड वाल लगाउने कायि सम्झनु पछि र सो शब्दले संय ुक्त आवासको लार्ग बनार्ने भवन समेतलाई जनाउँछ। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले भू-जोजखम सं वेदनशीलताका आधारमा जग्गाको उपयोग सम्बन्धी मापदण्ड तोक्नु पनेछ र त्यस्तो मापदण्डको अधीनमा रही तोकेको िेरमा मार भवन र्नमािण गनि स्वीकृर्त ददन सक्नेछ। (३) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको पूव ि स्वीकृर्त नर्लई भवनका लार्ग जग्गाको खण्डीकरण वा प्लवटङ्ग गनि पार्ने छै न। (4) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरमा रहे का भवनहरूको वगीकरण गरी भूकम्प वा ववपद्का दृवष्टले जोजखमयुक्त भवनहरूलाई पुनर्निमाण गनि, प्रबलीकरण (रे क्टोवफवटङ्ग) गनि वा भत्काउन आदे श ददन सक्नेछ। (5) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले प्रचर्लत कानून र नेपाल सरकारले तोकेको मापदण्ड ववपरीत नहुने गरी ऐर्तहार्सक, सांस्कृर्तक, पयिटकीय वा पुराताजत्त्वक दृवष्टले महत्त्वपूणि दे जखएका कुनै बस्ती वा सोको कुनै िेरमा बन्ने भवनको उचाई, सेट व्याक, छानो, अरभाग, र्नमािण सामरीको वकर्सम, रङ्ग वा कलात्मकता झल्कने गरी भवन र्नमािणको मापदण्ड तोक्न सक्नेछ। (६) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो सबै िेर वा कुनै िेर तोकी त्यस्तो िेरमा बन्ने भवनहरूको लार्ग जग्गा तथा भवनको प्रकृर्त, आकार प्रकार र

45 www.lawcommission.gov.np िेरफलको आधारमा समान ढाँचाको नमूना नक्सा तयार गनि र सेवाराहीको लार्ग आफ्ना प्राववर्धक कमिचारीबाट नक्सा तयार गराई र्निःशुल्क उपलब्ध गराउन सक्नेछ। २८. अनुमर्तको लार्ग दरखास्त ददनु पने : (१) गाउँपार्लका वा नगरपार्लका िेरमा भवन र्नमािण गनि चाहने व्यजक्त वा सरकारी कायािलयले भवन र्नमािण गने अनुमर्तको लार्ग भवनको नक्सा सवहत गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले तोकेको ढाँचामा गाउँपार्लका वा नगरपार्लका समि दरखास्त ददनु पनेछ। स्पष्टीकरण : यस पररच्छे दको प्रयोजनको लार्ग "सरकारी कायािलय" भन्नाले रािपर्त तथा उपरािपर्तको कायािलय, सवकोच्च अदालत, सङ्घीय सं सद, प्रदे श सभा, सं वैधार्नक र्नकाय, नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल, नेपाल प्रहरी, प्रदे श प्रहरी लगायतका सबै सरकारी कायािलय र अदालत सम्झनु पछि। (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न भवन र्नमािण गने अनुमर्तको लार्ग दरखास्त ददँदा कुनै सरकारी र्नकायले राविय सुरिाको दृवष्टले भवनको नक्सा पेश गनि नर्मल्ने भएमा त्यस्तो दरखास्तमा भवनको लम्बार्, चौडार्, उचार् र तल्ला तथा जम्मा िेरफल मार उल्लेख गनि सक्नेछ। स्पष्टीकरण : यस पररच्छे दको प्रयोजनको लार्ग "नक्सा" भन्नाले भवन र्नमािण सम्बन्धी रे खाजचर, वववरण र अन्य कागजपर सम्झनु पदिछ। २९. नक्सामा खुलाउनु पने : नयाँ भवन र्नमािण गने नक्सामा अन्य कुराहरूको अर्तररक्त सो भवनको छु ट्टै चपी र सकवपट तथा त्यस्तो भवन अकको भवनसँग जोडी बनाउने भएमा सो भवनको छु ट्टै वकलास रहने गरी नक्सामा खुलाउनु पनेछ। ३०. हक भोगको र्नस्सा वा मञ्जुरीको र्लखत पेश गनुि पने : दफा २८ बमोजजम भवन र्नमािण गने अनुमर्तको लार्ग दरखास्त ददँदा आफ्नो हक भोगको जग्गामा भवन र्नमािण गने भए हक भोगको र्नस्सा र अरूको हक भोगको जग्गामा भवन र्नमािण गने भए र्नजको हक भोगको र्नस्सा सवहत मञ्जुरीको र्लखत समेत पेश गनुि पनेछ। तर नक्सा पास प्रयोजनको र्नर्मत्त आव‍यक मापदण्ड पूरा गनि अरु कसै को जग्गा र्लज वा भाडामा र्लन पार्ने छै न। ३१. जाँचबुझ गने : दफा २८ बमोजजम भवन र्नमािण गने अनुमर्तको लार्ग दरखास्त परे को सात ददनर्भर प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले सो दरखास्त रीतपूव िकको छ छै न जाँचबुझ गरी कुनै रीत नपुगेको भए सो पुर्याउन लगाई रीत पूव िकको दरखास्त परे दे हाय बमोजजम गनुि पनेछ :- (क) त्यस्तो भवनको र्नमािणबाट सँर्धयार कसै लाई मकाि पने भए आफूलाई मकाि परे को वववरण खुलाई पन्र ददनर्भर उजुर गनि आउनु भनी आफ्नो

46 www.lawcommission.gov.np कायािलय, सँर्धयारको घर दै लो र भवन र्नमािण हुने ठाउँमा सबैले दे ख्ने गरी सूचना टाँस्ने, (ख) खण्ड (क) बमोजजमको सूचनामा उल्लेजखत म्याद नाघेको तीन ददनर्भर र्जञ्जर्नयर वा सवर्जञ्जर्नयर र अन्य कमिचारी समेत सं य ुक्त रूपमा खटाई दरखास्तमा उल्लेख भए बमोजजम भवन र्नमािण गनि र्मल्ने नर्मल्ने कुराको जाँच गनि लगाउने। ३२. प्रर्तवेदन पेश गने : दफा ३१ को खण्ड (ख) बमोजजम खवटएका कमिचारीहरूले नेपाल सरकारबाट तोकेको बस्ती ववकास, शहरी योजना तथा भवन र्नमािण सम्बन्धी मापदण्ड बमोजजम भवन र्नमािण गनि र्मल्ने नर्मल्ने कुराको जाँचबुझ गनिको लार्ग सजिर्मन गरी सजिर्मनमा उपजस्थत भएका व्यजक्तले भनेका कुराहरू समेत खुलाई सजिर्मन मुच ुल्का तयार गरी दरखास्तमा उल्ले ख भए बमोजजम भवन र्नमािण गनि र्मल्ने नर्मल्ने व्यहोरा खुलाई त्यसरी जाँचबुझ गनि खवटएको र्मर्तले पन्र ददनर्भर गाँउपार्लका वा नगरपार्लका समि प्रर्तवेदन पेश गनुि पनेछ। ३३. अनुमर्त ददने : (१) दफा ३१ को खण्ड (क) बमोजजम उजुर नपरे कोमा दफा ३२ बमोजजम प्रर्तवेदन प्राप्त भएको र्मर्तले सात ददनर्भर प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले भवन र्नमािण गने अनुमर्त ददनु पनेछ। (२) दफा ३१ को खण्ड (क) बमोजजम कसैको उजुर परी हक बेहकमा र्नणिय ददनु पने अवस्थामा बाहे क दफा ३२ बमोजजम प्रर्तवेदन प्राप्त भएको र्मर्तले तीस ददनर्भर प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले भवन र्नमािणको अनुमर्त ददनु पनेछ। (३) दफा ३१ को खण्ड (क) बमोजजम परे को उजुरीबाट भवन र्नमािण गने जग्गामा तेरो मेरो परी हक बेहक छु ट्याउनु पने दे जखन आएमा त्यस्तो उजुरी परे को र्मर्तले पैंतीस ददनर्भर सम्बजन्धत जजल्ला अदालत समि उजुर गनि जानु भनी पचाि खडा गरी सम्बजन्धत पिहरूलाई सुनाउनु पनेछ। तर त्यस्तो जग्गामध्ये केही भागमा मार वववाद परे को र त्यस्तो वववाद परे जर्तको जग्गामा अदालतबाट ठहरे बमोजजम हुने गरी बाँकी जग्गामा भवन र्नमािण गनि मञ्जुर गरी अकको नक्सा सवहत दरखास्त ददएमा त्यस्तो दरखास्त प्राप्त भएको र्मर्तले पन्र ददनर्भर प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले अनुमर्त ददन सक्नेछ। (४) यस दफा बमोजजम भवन र्नमािण गने अनुमर्त ददँदा लाग्ने दस्तुर गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले तोके बमोजजम हुनेछ।

47 www.lawcommission.gov.np ३४. नक्सा पास गने : (१) दफा ३३ बमोजजम प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले कुनै भवन र्नमािण गनि अनुमर्त ददँदा त्यस्तो भवनको नक्सा समेत पास गररददनु पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले कुनै भवनको नक्सा पास गदाि भौर्तक ववकास योजना र प्रचर्लत कानून बमोजजम र्नधािररत मापदण्ड अनुकूल हुने गरी नक्सामा आव‍यक थपघट गरी पास गनि सक्नेछ। ३५. नक्सामा हेरफेर गरी स्वीकृत गनि सक्ने : दफा ३४ बमोजजम पास भएको नक्सामा पर्छ केही हे रफेर गनुि परे मा तल्ला थप्ने, मोहडा बदल्ने वा लम्बार्, चौडार् बढाउने कुरा बाहे क प्रचर्लत कानून बमोजजम र्नधािररत मापदण्डमा प्रर्तकूल असर नपने गरी अन्य कुरा गनिको लार्ग प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले नक्सामा हेरफेर गनि स्वीकृर्त ददन सक्नेछ। तर तल्ला थप्ने, मोहडा बदल्ने वा लम्बार्, चौडार् बढाउने कायिका लार्ग र्नधािररत मापदण्ड अनुकूल हुने गरी सं शोर्धत नक्सा पेश गरे मा गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले तोकेको थप दस्तुर र्लई स्वीकृत गनि सवकनेछ। ३६. सूचना ददने : यस पररच्छे दमा जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न दफा ३२ बमोजजम प्राप्त प्रर्तवेदन अनुसार वा अन्य कुनै कारणले भवन र्नमािण गनि अनुमर्त ददन नर्मल्ने भएमा प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले त्यसको कारण खुलाई त्यस्तो प्रर्तवेदन प्राप्त भएको र्मर्तले सात ददनर्भर दफा २८ बमोजजम भवन र्नमािण गनि अनुमर्तको लार्ग दरखास्त ददने व्यजक्त वा सरकारी र्नकायलाई सूचना ददनु पनेछ। ३७. उजुरी ददन सक्ने : (१) दफा ३३ बमोजजमको म्यादर्भर अनुमर्त नपाएमा त्यस्तो म्याद नाघेको र्मर्तले र दफा 36 बमोजजम ददएको सूचनामा जचत्त नबुझेमा त्यस्तो सूचना पाएको र्मर्तले पैँ तीस ददनर्भर दफा २८ बमोजजम भवन र्नमािण गनि अनुमर्तको लार्ग दरखास्त ददने व्यजक्त वा र्नकायले अध्यि वा प्रमुख समि उजुर ददन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम कुनै उजुरी परे मा अध्यि वा प्रमुखले सो सम्बन्धमा जाँचबुझ गरी भवन र्नमािणको अनुमर्त ददनु पने दे जखएमा यथाशीघ्र अनुमर्त ददनको लार्ग प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतलाई र्नदे शन ददनु पनेछ। ३८= भवन र्नमािण गनुि पने अवर्ध : (१) भवन र्नमािण गनि अनुमर्त पाएको व्यजक्त वा सरकारी कायािलयले त्यसरी अनुमर्त पाएको र्मर्तले दुर्ि वषिर्भर त्यस्तो भवन र्नमािण गनुि पनेछ।

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 48 www.lawcommission.gov.np (२) उपदफा (१) बमोजजमको म्यादर्भर भवन र्नमािण गनि नसवकने भएमा सोको कारण खुलाई त्यस्तो म्याद सवकनु अगावै म्याद थपको लार्ग प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत समि दरखास्त ददनु पनेछ। (३) उपदफा (२) बमोजजम कुनै दरखास्त परे मा प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले पवहले लागेको दस्तुरको पाँच प्रर्तशत दस्तुर र्लई दुर्ि वषिको लार्ग भवन र्नमािण गने म्याद थप गररददन सक्नेछ। ३९= जाँचबुझ र कारबाही : (१) गाउँपार्लका वा नगरपार्लका िेरमा कसै ले र्नमािण गरे को वा गरररहेको भवनको सम्बन्धमा दे हायको कुराहरूको जाँचबुझ गनि प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले कुनै र्जञ्जर्नयर, सवर्जञ्जर्नयर वा कमिचारीलाई खटाउन सक्नेछ :- (क) त्यस्तो भवन र्नमािण गनि नेपाल सरकारबाट स्वीकृत मापदण्ड बमोजजम अनुमर्त र्लएको छ, छै न, (ख) त्यस्तो भवन नेपाल सरकारबाट स्वीकृत मापदण्ड बमोजजम पास भएको नक्सा अनुसार र्नमािण भएको वा भर्रहे को छ, छै न, र (ग) त्यस्तो भवनले साविजर्नक जग्गा, बाटो, कुलो, मजन्दर, चोक, ढल, नाला, पोखरी आदद र्मचेको छ, छै न। (२) भवन र्नमािण गने व्यजक्त र भवन र्नमािण कायिसँग सम्बजन्धत सबैले उपदफा (१) बमोजजम जाँचबुझ गनि आउने व्यजक्तलाई र्नजले सोधेको प्रश्नको जवाफ ददनु र मागेको कागजपर ददनु वा दे खाउनु र आव‍यक सहयोग पुर्याउनु पनेछ। (३) उपदफा (१) बमोजजम जाँचबुझ गनि खवटएको कमिचारीले त्यसरी खवटएको र्मर्तले पन्र ददनर्भर त्यस्तो भवन र्नमािण सम्बन्धमा आव‍यक जाँचबुझ गरी आफ्नो सुझाव सवहतको प्रर्तवेदन प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत समि पेश गनुि पनेछ।प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले त्यस्तो प्रर्तवेदन सात ददनर्भर अध्यि वा प्रमुख समि पेश गनुि पनेछ। (४) उपदफा (२) बमोजजम पेश भएको प्रर्तवेदन अनुसार कसै ले उपदफा (१) ववपरीत भवन र्नमािण गरे को वा गरररहे को पार्एमा अध्यि वा प्रमुखले सो भवन वा त्यसको कुनै भाग भत्काउने आदे श ददनु पनेछ। (५) उपदफा (२) बमोजजम पेश भएको प्रर्तवेदन अनुसार कसै ले यस ऐन बमोजजम नक्सा पास नगरी वा पास भएको नक्सामा स्वीकृर्त बेगर हेरफेर गरी भवन र्नमािण गरे को वा गरररहे को ठहरे मा नक्सा पास नगरी भवन बनाएको भए पाँच लाख रुपैयाँसम्म र पास भएको नक्सामा स्वीकृर्त बेगर हे रफेर गरी भवन बनाएको भए दुई

49 www.lawcommission.gov.np लाख रुपैयाँसम्म जररबाना गरी अध्यि वा प्रमुखले सो भवन वा त्यसको कुनै भाग भत्काउने आदे श ददनेछ। (६) उपदफा (४) वा (५) बमोजजम आदे श ददनुअजघ अध्यि वा प्रमुखले त्यस्तो भवन र्नमािण गने व्यजक्तलाई आफ्नो सफार् पेश गने मनार्सब मौका ददनु पनेछ। ४०. पुनरावेदन : दफा ३९ को उपदफा (४) वा (५) बमोजजम अध्यि वा प्रमुखले ददएको आदे शमा जचत्त नबुझ्ने व्यजक्तले त्यस्तो आदे शको सूचना पाएको र्मर्तले पैँ तीस ददनर्भर जजल्ला अदालतमा पुनरावेदन ददन सक्नेछ र त्यस्तो पुनरावेदनको सम्बन्धमा जजल्ला अदालतबाट भएको र्नणिय अजन्तम हुनेछ । ४१= भवन, संरचना भत्काउने र लागेको खचि असुल गने : (१) दफा ३९ को उपदफा (४) वा (५) बमोजजम कुनै भवन, सं रचना वा त्यसको कुनै भाग भत्काउने आदे श भएमा त्यस्तो आदे श उपर दफा 40 बमोजजम पुनरावेदन परे कोमा जजल्ला अदालतबाट त्यस्तो भवन वा त्यसको कुनै भाग भत्काउने गरी र्नणिय सदर भएको र्मर्तले पैँ तीस ददनर्भर र पुनरावेदन नपरे कोमा पुनरावेदन गने म्याद नाघेको र्मर्तले पैँ तीस ददनर्भर सम्बजन्धत व्यजक्तले अध्यि वा प्रमुखको आदे श वा जजल्ला अदालतको र्नणिय बमोजजम त्यस्तो भवन, सं रचना वा त्यस्को कुनै भाग भत्काउनु पनेछ । (२) उपदफा (१) बमोजजमको म्यादर्भर सम्बजन्धत व्यजक्तले त्यस्तो भवन, सं रचना वा त्यसको कुनै भाग नभत्काएमा गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले नै त्यस्तो भवन, सं रचना वा त्यसको कुनै भाग भत्काउनेछ र त्यसरी भत्काउँदा लागेको खचि सम्बजन्धत व्यजक्तबाट असुल उपर गररनेछ । ४२. नक्सा पास सम्बन्धी ववशेष व्यवस्था : (१) यस पररच्छे दमा अन्यर जुनसुकै कुरा लेजखएको भए तापर्न यो ऐन प्रारम्भ हुन ुअजघ तत्काल प्रचर्लत कानून बमोजजम नक्सा पास गनुि पनेमा नक्सा पास नगरी वा पास भएको नक्सामा स्वीकृर्त बेगर हे रफेर गरी बनाएको भवनको हकमा भवन र्नमािण सम्बन्धी मापदण्ड र सं वहता पालना भएको रहे छ भने नगरपार्लकाले यो ऐन प्रारम्भ भएपर्छ एक पटकको लार्ग दे हायको व्यवस्था गरी नक्सा पास गनि वा पास भएको नक्सामा हे रेफेर गनि स्वीकृर्त ददन सक्नेछ :- (क) सम्बजन्धत व्यजक्तलाई पैँ तीस ददनको म्याद ददर्ि प्रमाणसाथ दरखास्त ददनको लार्ग साविजर्नक सूचना प्रकाशन गने, (ख) खण्ड (क) मा उजल्लजखत म्यादर्भर दरखास्त पनि आएमा स्थलगत रूपमा प्राववर्धक जाँचबुझ गरी तथा साँध सँर्धयार

50 www.lawcommission.gov.np समेतसँग बुझी भवन र्नमािण सम्बन्धी मापदण्ड र सं वहता पालना भए नभएको भन्ने सम्बन्धमा यवकन गने, (घ) भवन र्नमािण सम्बन्धी मापदण्ड र सं वहता पूरा गरे को यवकन भएमा हाल नक्सा पास गनि वा स्वीकृत नक्सा हे रफेर गनिको लार्ग लाग्ने दस्तुरको तेब्बर दस्तुर र्लने। (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न अपाटिमेन्ट, हाउजजङ्ग, होटे ल तथा अन्य व्यावसावयक भवनको हकमा सो व्यवस्था लागू हुने छै न। ४३. राविय भवनसं वहता पालन गनुि, गराउनु पने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले दफा 2७ बमोजजम भवनको नक्सा पास गदाि नेपाल सरकारले र्नधािरण गरे अनुसारको राविय भवनसं वहताको पालना गनुि, गराउनु पनेछ। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (१) बमोजजमको राविय भवनसं वहताको अधीनमा रही थप मापदण्ड बनाई लागू गनि सक्नेछ। ४४. राविय तथा प्रादे जशक मापदण्ड अवलम्बन गनुि पने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले सडक, भौर्तक पूवािधार, एकीकृत बस्ती ववकास तथा शहरी योजना, भू-उपयोग योजना, उपभोग्य सेवा, सामाजजक सेवा तथा पूवािधारको र्नमािण, सञ्चालन वा व्यवस्थापन गदाि नेपाल सरकार र प्रदे श सरकारले सो ववषयमा तोकेको राविय तथा प्रादे जशक मापदण्ड अवलम्बन गनुि पनेछ। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (१) बमोजजमको राविय तथा प्रादे जशक मापदण्डभन्दा कम नहुने गरी थप मापदण्ड बनाई लागू गनि सक्नेछ। ४५. सडकको अर्धकारिेर तोक्न सक्ने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भर स्थानीय सडकको दायाँ बायाँको अर्धकारिेर (रार्ट अफ वे) को सीमा तोक्न सक्नेछ। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले राविय तथा प्रदे श स्तरीय सडकको दायाँ बायाँ अर्धकारिेर (रार्ट अफ वे) को मापदण्ड पालना गनुि, गराउनु पनेछ। (३) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (१) वा (२) बमोजजमको सडकको अर्धकारिेरर्भर बनेका सं रचना जुनसुकै बखत हटाउन वा भत्काउन आदे श ददन सक्नेछ। (४) उपदफा (३) बमोजजम ददएको आदे श अनुसार कुनै व्यजक्त, सं स्था वा र्नकायले त्यस्तो सं रचना नहटाएमा वा नभत्काएमा गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले

51 www.lawcommission.gov.np त्यस्तो सं रचना आफै हटाउन वा भत्काउन सक्नेछ र यसरी हटाउन वा भत्काउन लागेको खचि सम्बजन्धत व्यजक्त, सं स्था वा र्नकायबाट असुल उपर गनेछ। (5) यो ऐन प्रारम्भ भएपर्छ उपदफा (१) बमोजजम एकपटक तोवकएको सडकको दायाँ बायाँ अर्धकारिेर (रार्ट अफ वे) पररवतिन गदाि कसै को जग्गा वा सो जग्गामा बनेको सं रचना त्यसरी पररवतिन गररएको अर्धकारिेरर्भर पनि गएमा त्यस्तो जग्गा प्राप्त गदाि वा सो जग्गार्भरको सं रचना हटाउँदा वा भत्काउँदा िर्तपूर्ति ददनु पनेछ। पररच्छे द-8 न्यावयक कायि सम्बन्धी व्यवस्था ४६. न्यावयक सर्मर्त : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकामा सं ववधानको धारा २१७ बमोजजमको एक न्यावयक सर्मर्त रहनेछ। ४७. न्यावयक सर्मर्तको अर्धकारिेर : (१) न्यावयक सर्मर्तलाई दे हायका वववादको र्नरूपण गने अर्धकार हुनेछ :- (क) आलीधुर, बाँध पैनी, कुलो वा पानीघाटको बाँडफाँड तथा उपयोग, (ख) अकािको बाली नोक्सानी गरे को, (ग) चरन, घाँस, दाउरा, (घ) ज्याला मजुरी नददएको, (ङ) घरपालुवा पशुपिी हराएको वा पाएको, (च) जेठ न नागररकको पालनपोषण तथा हे रचाह नगरे को, (छ) नाबालक छोरा छोरी वा पर्त-पत्नीलाई र्ज्जत आमद अनुसार खान लाउन वा जशिा दीिा नददएको, (ज) वावषिक पच्चीस लाख रुपैयाँसम्मको र्बगो भएको घर बहाल र घर बहाल सुववधा, (झ) अन्य व्यजक्तको घर, जग्गा वा सम्पर्तलाई असर पने गरी रुख र्बरुवा लगाएको, (ञ) आफ्नो घर वा बले सीबाट अकािको घर, जग्गा वा साविजर्नक बाटोमा पानी झारे को, (ट) सँर्धयारको जग्गा तफि झ्याल राखी घर बनाउनु पदाि कानून बमोजजम छोड्नु पने पररमाणको जग्गा नछोडी बनाएको,

52 www.lawcommission.gov.np (ठ) कसै को हक वा स्वार्मत्वमा भए पर्न परापूव िदेजख साविजर्नक रूपमा प्रयोग हुँदै आएको बाटो, वस्तुभाउ र्नकाल्ने र्नकास, वस्तुभाउ चराउने चौर, कुलो, नहर, पोखरी, पाटी पौवा, अन्त्यवष्ट स्थल, धार्मिक स्थल वा अन्य कुनै साविजर्नक स्थलको उपयोग गनि नददएको वा बाधा पुर्याएको, (ड) सङ्घीय वा प्रदे श कानूनले स्थानीय तहबाट र्नरूपण हुने भनी तोकेका अन्य वववाद। (२) न्यावयक सर्मर्तलाई दे हायका वववादहरूमा मेलर्मलापको माध्यमबाट मार वववादको र्नरूपण गने अर्धकार हुनेछ :- (क) सरकारी, साविजर्नक वा सामुदावयक बाहे क एकाको हकको जग्गा अककोले चापी, र्मची वा घुसाई खाएको, (ख) सरकारी, साविजर्नक वा सामुदावयक बाहे क आफ्नो हक नपुग्ने अरुको जग्गामा घर वा कुनै सं रचना बनाएको, (ग) पर्त-पत्नीबीचको सम्बन्ध ववच्छे द, तर पर्त पत्नीबीचको सम्बन्ध र्बच्छे द हुने गरी मेलर्मलाप गनि सवकने छै न। (घ) अङ्गभङ्ग बाहेकको बढीमा एक वषिसम्म कैद हुन सक्ने कुटवपट, (ङ) गाली बेर्ज्जती, (च) लुटवपट, (छ) पशुपिी छाडा छाडे को वा पशुपिी रा्दा वा पाल्दा लापरबाही गरी अरुलाई असर पारे को, (ज) अरुको आवासमा अनर्धकृत प्रवेश गरे को, (झ) अकािको हक भोगमा रहे को जग्गा आबाद वा भोग चलन गरे को, (ञ) ध्वनी प्रदुषण गरी वा फोहोरमैला फ्याँकी र्छमेकीलाई असर पुर्याएको, (ट) प्रचर्लत कानून बमोजजम मेलर्मलाप हुन सक्ने व्यजक्त बादी भई दायर हुने अन्य दे वानी र एक वषिसम्म कैद हुन सक्ने फौजदारी वववाद।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा थप।

53 www.lawcommission.gov.np (३) उपदफा (२) बमोजजमको वववादको सम्बन्धमा पिले चाहे मा र्सधै अदालतमा मुद्दा दायर गनि बाधा परे को मार्नने छै न। (४) यस दफामा उजल्लजखत वववादमा प्रचर्लत कानूनमा मुद्दा हेने र्नकाय समि र्नवेदन ददने कुनै हदम्याद तोवकएकोमा सोही म्यादर्भर र कुनै हदम्याद नतोवकएकोमा त्यस्तो कायि .......... भए गरे को र्मर्तले पैँ तीस ददनर्भर न्यावयक सर्मर्त समि र्नवेदन ददनुपनेछ। स्पष्टीकरण यस पररच्छे दको प्रयोजनका लार्ग र्नवेदन भन्नाले उजुरी वा वफरादलाई समेत जनाउँछ। ४८. अर्धकारिेरको प्रयोग : (१) न्यावयक सर्मर्तको अर्धकारिेरको प्रयोग न्यावयक सर्मर्तको सं योजक र सदस्यहरूले सामूवहक रूपले गनेछन् र बहुमतको राय न्यावयक सर्मर्तको र्नणिय मार्ननेछ। (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न न्यावयक सर्मर्तको सं योजक र अकको एक जना सदस्यको उपजस्थर्त भएमा वववादको कारबाही र वकनारा गनि सवकनेछ। (३) न्यावयक सर्मर्तको सं योजक बाहे क अरु दुई जना सदस्यको उपजस्थर्त भएमा वववादको वकनारा गनि बाहे क अरु कारबाही गनि सवकनेछ। (४) कुनै कारणले सं योजकको पद ररक्त भएमा न्यावयक सर्मर्तमा रहे का अन्य दुई जना सदस्यको सविसम्मर्तमा वववादको कारबाही र वकनारा गनि सवकनेछ। (५) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न कुनै वववादको सम्बन्धमा न्यावयक सर्मर्तको सं योजक वा कुनै सदस्यको र्नजी सरोकार वा स्वाथि गाँर्सएको वा त्यस्तो सं योजक वा सदस्यको नातार्भरका व्यजक्त वववादको पि भएमा र्नजबाट सो वववादको कारबाही र वकनारा हुन सक्ने छै न। (6) उपदफा (5) बमोजजम कुनै सं योजक वा सदस्यले हेन ि नर्मल्ने वववादको हकमा त्यस्तो सं योजक वा सदस्य बाहेकका अन्य सदस्यले वववादको कारबाही र वकनारा गनि सक्नेछन्।सं योजक र सबै सदस्यले त्यस्तो वववादको कारबाही र वकनारा गनि नर्मल्ने भएमा सम्बजन्धत सभाले तीन जना सदस्यलाई सो वववादको मार कारबाही र वकनारा गने गरी तोक्नु पनेछ। (७) उपदफा (६) बमोजजमको वववादको कारबाही र वकनारा गदाि तीन जना सदस्यमध्येको जेठ न सदस्यले न्यावयक सर्मर्तको सं योजक भई काम गनेछ।

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा जझवकएको। 54 www.lawcommission.gov.np ४९. न्याय सम्पादनको प्रवक्रया : (१) न्यावयक सर्मर्तले आफू समि पेश भएको वववादको र्नवेदन दताि गरी दतािको र्नस्सा सम्बजन्धत पिलाई उपलब्ध गराउनु पनेछ। (२) न्यावयक सर्मर्तले आफू समि पेश भएको वववादको र्नवेदनको कारबाही र वकनारा गदाि सम्भव भएसम्म मेलर्मलाप गनि प्रोत्सावहत गरी दुवै पिको सहमर्तमा र्मलापर गराउनु पनेछ।पिहरूर्बच र्मलापर हुन नसकेमा दफा ४७ को उपदफा (१) मा उजल्लजखत वववादमा न्यावयक सर्मर्तले कानून बमोजजम वववादको कारबाही र वकनारा गनुि पनेछ। (३) उपदफा (२) बमोजजम र्मलापर गराउँदा न्यावयक सर्मर्तले आफूले सूचीकृत गरे को मेलर्मलापकतािबाट गराउनु पनेछ। (४) न्यावयक सर्मर्तले वववादका दुवै पि उपजस्थत भएको तीन मवहनार्भर मेलर्मलापबाट वववादको समाधान गनुि पनेछ। सो अवर्धर्भर मेलर्मलाप हुन नसकेमा दफा ४७ को उपदफा (२) बमोजजमको वववादका हकमा त्यस्तो व्यहोरा जनाई वववाद समाधानको लार्ग अदालत जानको लार्ग सम्बजन्धत पिलाई जानकारी ददई तत् सम्बन्धी र्मर्सल तथा कागजात सम्बजन्धत अदालतमा पठार् ददनु पनेछ। (5) उपदफा (४) बमोजजम पि हाजजर हुन आएमा सम्बजन्धत अदालतले प्रचर्लत कानून बमोजजम सो मुद्दाको कारबाही र वकनारा गनुि पनेछ। (6) न्यावयक सर्मर्तले आफू समि परे को वववादमा बादीले प्रर्तबादीको नाममा कुनै बैङ्क, कम्पनी, ववत्तीय सं स्था वा अन्य कुनै र्नकायमा रहे को खाता, र्निेप वा प्रर्तवादीले पाउने कुनै रकम यथाजस्थर्तमा राखी कसै लाई भ ुक्तानी नगनि नगराउन वा प्रर्तबादीको हक भोगको कुनै अचल सम्पर्त कसै लाई कुनै पर्न व्यहोराले हक हस्तान्तरण गनिबाट रोक्का गनिको लार्ग र्नवेदन ददएकोमा न्यावयक सर्मर्तले प्रारजम्भक जाँचबुझबाट सो बमोजजम गनि उपयुक्त दे खेमा अवर्ध तोकी रोक्काको लार्ग सम्बजन्धत र्नकायमा ले खी पठाउन सक्नेछ र त्यसरी ले खी पठाएकोमा सो बमोजजम रोक्का गरी त्यसको जानकारी न्यावयक सर्मर्तलाई ददनु पनेछ। (७) उपदफा (६) बमोजजम रोक्का भएकोमा प्रर्तवादीले त्यस्तो रोक्का फुकुवा गनिको लार्ग न्यावयक सर्मर्त समि र्नवेदन ददएमा सो सर्मर्तले त्यस्तो र्नवेदन बमोजजम रोक्का फुकुवा गनि मनार्सब दे खेमा रोक्का फुकुवाको लार्ग सम्बजन्धत र्नकायमा लेखी

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 55 www.lawcommission.gov.np पठाउन सक्नेछ र त्यसरी लेखी पठाएकोमा सो बमोजजम रोक्का फुकुवा गरी त्यसको जानकारी न्यावयक सर्मर्तलाई ददनु पनेछ। (8) दफा ४7 बमोजजम न्यावयक सर्मर्तले अर्धकारिेर प्रयोग गदाि पर्त पत्नी र्बचको वा जेठ न नागररकको सं रिण सम्बन्धी वववादमा पीर्डत, र्नजको नाबालक सन्तान वा र्नजसँग आजश्रत अन्य कुनै व्यजक्तको वहतको लार्ग सम्बजन्धत पिलाई दे हायको अन्तररम सं रिणात्मक आदे श समेत ददन सक्नेछ :- (क) पीर्डतलाई र्नज बसी आएको घरमा बसोबास गनि ददन, खान लाउन ददन, कुटवपट नगनि तथा जशष्ट र सभ्य व्यवहार गनि, (ख) पीर्डतलाई शारीररक वा मानर्सक चोट पुगेको भएमा उपचार गराउन, (ग) पीर्डतलाई अलग रूपमा बसोबासको प्रबन्ध गनुि पने दे जखएमा सोको व्यवस्था गनि र त्यसरी अलग बस्दा र्नजको भरणपोषणको लार्ग उजचत व्यवस्था गनि, (घ) पीर्डतलाई गालीगलौज गने, धम्की ददने वा असभ्य व्यवहार गने कायि नगनि, नगराउन, (ङ) पीर्डतको वहत र सुरिाको लार्ग अन्य आव‍यक र उपयुक्त कुरा गनि वा गराउन। (9) दफा ४७ बमोजजमको कुनै वववाद सम्बन्धमा न्यावयक सर्मर्तमा कुनै र्नवेदन परे कोमा प्रचर्लत कानूनमा मुद्दा हे ने र्नकाय समि प्रर्तबादी उपजस्थत हुन ु पने म्याद वकवटएको भए सोही म्यादर्भर र म्याद वकवटएको नभएमा बाटाका म्याद बाहे क पन्र ददनर्भर प्रर्तबादी आफै वा आफ्नो वारे स माफित र्लजखत व्यहोरा सवहत न्यावयक सर्मर्त समि उपजस्थत हुन ु पनेछ। (10) दफा ४७ बमोजजमको वववादमा न्यावयक सर्मर्तले मेलर्मलाप गराउने प्रयोजनको लार्ग प्रत्येक वडामा मेलर्मलाप केन्र गठन गनि सक्नेछ। (11) कुनै वडामा एकभन्दा बढी मेलर्मलाप केन्र भएमा न्यावयक सर्मर्तले वववादको पिहरूले रोजेको वा सो ववषयमा पिहरूबीच सहमर्त नभएमा सो वडाको कुनै मेलर्मलाप केन्रमा मेलर्मलापद्वारा वववाद समाधानको लार्ग पठाउन सक्नेछ। (१२) न्यावयक सर्मर्तले वववादको र्नवेदनमा कारबाही र वकनारा गदाि र्नवेदनको दताि, त्यस्तो वववादको आव‍यक जाँचबुझ तथा कारबाही, म्याद तामेली, पिहरू उपजस्थत

56 www.lawcommission.gov.np गराउने तथा र्मलापर गराउने प्रवक्रया, वववादको वकनारा गनुि पने अवर्ध, लगत कट्टा गने लगायतका वववादको र्नरूपण सम्बन्धी अन्य कायिववर्ध स्थानीय कानून बमोजजम हुनेछ। ५०. र्लजखत जानकारी ददनु पने : न्यावयक सर्मर्तबाट वववादको अजन्तम र्नणिय भएको र्मर्तले पैँ तीस ददनर्भर सम्बजन्धत पिलाई सो र्नणियको प्रमाजणत प्रर्तर्लवप उपलब्ध गराउनु पनेछ। ५१. पुनरावेदन गनि सक्ने : न्यावयक सर्मर्तबाट भएको र्नणियमा जचत्त नबुझ्ने पिले र्नणियको जानकारी पाएको र्मर्तले पैँ तीस ददनर्भर सम्बजन्धत जजल्ला अदालतमा पुनरावेदन गनि सक्नेछ। ५२. र्मलापर वा र्नणिय कायािन्वयन गने : (१) कायिपार्लकाले न्यावयक सर्मर्तबाट भएको र्मलापर वा र्नणियको तत्काल कायािन्वयन गनुि, गराउनु पनेछ। (२) न्यावयक सर्मर्तबाट भएको र्मलापर वा र्नणिय कायािन्वयन सम्बन्धी अन्य व्यवस्था स्थानीय कानून बमोजजम हुनेछ। ५3. अर्भलेख रा्नु पने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले न्यावयक सर्मर्तबाट र्मलापर वा र्नणिय भएका वववादसँग सम्बजन्धत र्लखत, र्मलापर वा र्नणियको अर्भले ख व्यवजस्थत र सुरजित रूपमा रा्नु पनेछ। (२) न्यावयक सर्मर्तले आफूले गरे को कामको वावषिक वववरण अध्यि वा प्रमुख माफित सम्बजन्धत सभामा पेश गनुि पनेछ। पररच्छे द-9 गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको ववत्तीय अर्धकारिेर ५४. कानून बमोजजम बाहेक कर लगाउन, उठाउन वा ऋण र्लन नपाउने : कानून बमोजजम बाहेक गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो अर्धकारिेरर्भर कुनै कर लगाउन, उठाउन र ऋण र्लन पाउने छै न। ५५. सम्पजत्त करिः (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भरको घर र घरजग्गामा सम्पजत्त कर लगाउनेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजजम सम्पजत्त कर लगाउँदा घर र सो घरले चचे को जग्गामा सम्पजत्त कर लगार्ि बाँकी जग्गा र घर नभएका अन्य जग्गामा दफा ५६ बमोजजम भूर्मकर (मालपोत) लगाउनु पनेछ।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 57 www.lawcommission.gov.np स्पष्टीकरणिः यस दफाको प्रयोजनको लार्ग “घरले चचे को जग्गा” भन्नाले घरले ओगटे को जग्गाको िेरफल र अर्धकतम् सो िेरफल बराबरको थप जग्गासम्म सम्झनु पछि। (३) उपदफा (१) को प्रयोजनको लार्ग घर र घरजग्गाको मूल्याङ्कन दे हायको आधारमा गनुि पनेछिः- (क) घर र घरजग्गाको आकार, प्रकार, बनौट र उपयोगको अवस्था, (ख) घर र घरजग्गाको चलनचजल्तको मूल्य र घरको ह्रास मूल्य, (ग) घर र घरजग्गाको व्यापाररक वा आवासीय उपयोगको अवस्था। (४) उपदफा (१) बमोजजम घर र घरजग्गाको सम्पजत्त करको दर र्नधािरण गदाि नागररकको जीवनस्तर, आर्थिकस्तर र कर र्तनि सक्ने िमताको आधारमा गनुि पनेछ। (५) यस ऐनमा अन्यर जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न दे हायको घर र घरजग्गामा सम्पजत्त कर लाग्ने छै निः- (क) नेपाल सरकार, प्रदे श सरकार र स्थानीय तहको स्वार्मत्वमा रहे को घर र जग्गा, (ख) सरकारी अस्पतालको घर र घरजग्गा, (ग) गुठीको स्वार्मत्वमा रहे को घर र जग्गा, (घ) मुनाफाको उद्दे‍य नराखी सञ्चालन गररएको सरकारी जशिण सं स्था, कम्पनी, सर्मर्त, प्रार्धकरण, बोडि र सरकारी सं स्थानको घर र घरजग्गा, (ङ) मुनाफाको उद्दे‍य नराखी सञ्चालन भएका सङ्घ, सं स्थाको घर र घरजग्गा, (च) धार्मिक सं स्था (मजन्दर, गुम्बा, चचि, मजस्जद आदद) को घर र घरजग्गा, (छ) खानेपानी सङ्कलन पोखरी, ववद्युतगृह, मसानघाट, कर्िस्तान, कविला, मजार, ववमानस्थल, बसपाकि, रं गशाला, उद्यान, पाकि जस्ता साविजर्नक उपयोगका स्थलहरू,

(ज) राजदू तावास, वाजणज्य र्नयोग, कुटनैर्तक र्नयोगका घर र घरजग्गा। ५६. भूर्मकर (मालपोत) : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भरको दफा ५५ बमोजजम सम्पजत्त कर लागेको घरजग्गा बाहेकको अन्य जग्गामा भूर्मकर (मालपोत) लगाउनेछ।  आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 58 www.lawcommission.gov.np ५७. घर जग्गा बहाल कर : गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको िेरर्भर कुनै व्यजक्त वा सं स्थाले भवन, घर, पसल, ग्यारे ज, गोदाम, टहरा, छप्पर, कारखाना, जग्गा वा पोखरी पूरै वा आंजशक तवरले बहालमा ददएकोमा गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले त्यस्तो बहाल रकममा बहाल कर लगाउनेछ । ५८. व्यवसाय कर : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भर व्यापार, व्यवसाय वा सेवामा पूँजीगत लगानी र आर्थिक कारोबारको आधारमा व्यवसाय कर लगाउनेछ। ५९. बहाल र्बटौरी शुल्क : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भर आफूले र्नमािण, रे खदे ख वा सञ्चालन गरे को हाट, बजार वा पसल वा सरकारी जग्गामा बनेका सं रचनाको उपयोग बापत बहाल र्बटौरी शुल्क लगाउनेछ। ६०. पावकिङ्ग शुल्क : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भर कुनै सवारीलाई पावकिङ्ग सेवा उपलब्ध गराए बापत पावकिङ शुल्क लगाउन सक्नेछ। ६१. जडीबुटी, कवाडी र जीवजन्तु कर : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको िेरर्भर कुनै व्यजक्त वा सं स्थाले ऊन, खोटो, जडीबुटी, वनकस (खर), कवाडी माल, प्रचर्लत कानून बमोजजम र्नषेर्धत जीवजन्तु बाहे कका अन्य मृत वा माररएको जीवजन्तुको हाड, सीङ, प्वाँख, छाला वा यस्तै प्रकृर्तको वस्तुको व्यावसावयक उपयोग गरे वापत गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले जडीबुटी, कवाडी तथा जीवजन्तु कर लगाउनेछ। ६२. सेवा शुल्क : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भर सञ्चालनमा रहे का केबलकार, ट्रेवकङ्ग, कायावकङ्ग, क्यानोर्नङ्ग, बञ्जी जम्प, जजपफ्लायर, र्याजफ्टङ्ग, प्याराग्लाईर्डङ्ग लगायतका स्थानीय पयिटन, मनोरञ्जन तथा साहर्सक खेलकुद सम्बन्धी सेवा वा व्यवसायमा सेवा शुल्क लगाउनेछ। तर अकको गाउँपार्लका वा नगरपार्लकासँगको सीमा नदी वा एकभन्दा बढी गाउँपार्लका वा नगरपार्लकालाई समेटेर सञ्चालन हुने सेवा वा व्यवसायमा शुल्क लगाउँदा सम्बजन्धत गाउँपार्लका वा नगरपार्लकासँग समन्वय गनुि पनेछ। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले र्नमािण, सञ्चालन वा व्यवस्थापन गरे को स्थानीय पूवािधार वा उपलब्ध गराएको दे हायको कुनै सेवा उपयोग गरे बापत सम्बजन्धत सेवा प्रदायक तथा सेवाराहीलाई सेवा शुल्क लगाउन सक्नेछ :- (क) खानेपानी, र्बजुली, धारा, अर्तर्थ गृह, धमिशाला, पुस्तकालय, सभागृह र त्यस्तै अन्य सेवा सुववधा, (ख) फोहरमैला व्यवस्थापन, सरसफार्, ढल र्नकास, सडक बत्ती जस्ता सेवा सुववधा,

59 www.lawcommission.gov.np (ग) शौचालय, पाकि, स्नानगृह, पौडी पोखरी, व्यायमशाला, गेष्टहाउस, पयिटकीय स्थल, छारबास (होष्टे ल), हाट बजार, पशु बधशाला, शव दाहगृह, धोवीघाट र त्यस्तै अन्य सुववधा, (घ) सडक, बस पाकि, ढल, पुल, बत्ती जस्ता सेवा, (ङ) अचल सम्पजत्त वा अन्य कुनै ववषयको मूल्याङ्कन सम्बन्धी सेवा, (च) र्सफाररस सम्बन्धी कुनै से वा। (३) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले उपदफा (१) र (२) मा उजल्लजखत सेवा सुववधा उपलब्ध गराउने वा त्यस्तो सेवा सुर्बधा उपयोग गरे बापत लाग्ने सेवा शुल्क उठाउने कायि आफै गनि वा व्यवस्थापन करार वा र्नजी िेर माफित गराउन सक्नेछ। ६२क. र्बक्री गनि सक्नेिः (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भर वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन तथा प्रारजम्भक वातावरणीय परीिणबाट तोवकएको पररमाणमा स्लेट, ढु ङ्गा, र्गट्टी, बालुवा एवं माटोजन्य बस्तुको र्बक्री गनि सक्नेछ। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भरको साविजर्नक तथा ऐलानी जग्गामा रहेका काठ दाउरा, जराजुरी, दहत्तर बहत्तर आददको र्बक्री गनि सक्नेछ। (३) उपदफा (१) र (२) बमोजजम र्बक्री बापत प्राप्त रकम गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सजञ्चत कोषमा जम्मा गनुि पनेछ। ६२ख. सामुदावयक वनबाट आय प्राप्त गने: (१) सामुदावयक वन उपभोक्ता सर्मर्तले वन पैदावार र्बक्री तथा उपयोग सम्बन्धी आफ्नो वावषिक कायियोजना बनाई गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाबाट स्वीकृत गराउनु पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम वन पैदावारको र्बक्री वापत प्राप्त हुने रकमको दश प्रर्तशत रकम सम्बजन्धत गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सजञ्चत कोषमा जम्मा गनुि पनेछ।

६३. कर, शुल्क वा दस्तुर लगाउन नपाउने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले प्रचर्लत कानून बमोजजम कूटनीर्तक र्नयोग वा कूटनीर्तज्ञलाई कर नलाग्ने ववषयमा कर लगाउन सक्ने छै न। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले वैदेजशक ऋण वा सहायताबाट सञ्चार्लत पररयोजनाका लार्ग नेपाल सरकार, प्रदे श सरकार, ववश्वववद्यालय, सरकारी अस्पताल, सरकारी स्वार्मत्वका प्रर्तठ नान वा ववकास सर्मर्तद्वारा ववदे शबाट पैठारी भएका मालसामानमा कुनै पर्न वकर्समको कर, शुल्क वा दस्तुर लगाउन पाउने छै न।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा थप। 60 www.lawcommission.gov.np (३) गाउँपार्लका वा नगरपार्लाकाले तोकेको अवर्धर्भर सामूवहक आवास वा सं य ुक्त आवास अन्तगित र्नमािण भएका आवास र्बक्री नभई बाँकी रहे को स्टकमा एकीकृत सम्पजत्त कर लाग्ने छै न। तर त्यसरी र्बक्री नभएको स्टकको कुनै प्रकारले उपयोग भएकोमा त्यस्तो स्टकमा कर लाग्नेछ। (४) नेपाल सरकार, प्रदे श सरकार वा गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको स्वीकृर्त र्लई र्नमािण भएको सं य ुक्त आवास वा सामूवहक आवासको सामूवहक उपभोगमा रहने वेसमेण्ट, बगैँचा, पावकिङ्ग तथा सडक िेरमा एकीकृत सम्पजत्त कर लगार्ने छै न। ६४. ...................... ६५. स्थानीय राजस्व परामशि सर्मर्त : (१) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा राजश्व सम्बन्धी परामशिको लार्ग दे हाय बमोजजमको एक स्थानीय राजश्व परामशि सर्मर्त रहनेछ :- (क) उपाध्यि वा उपप्रमुख -सं योजक (ख) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत -सदस्य (ग) कायिपार्लकाले तोकेको कायिपार्लकाका सदस्य मध्येबाट एक जना मवहला सवहत दुई जना सदस्य -सदस्य (घ) र्नजी िेरको उद्योग वाजणज्य सम्बन्धी मान्यताप्राप्त सं स्थाको गाउँ वा नगर तहको अध्यि वा र्नजले तोकेको प्रर्तर्नर्ध -सदस्य (ङ) घरे ल ु तथा साना उद्योग सम्बन्धी मान्यताप्राप्त सं स्थाको नगर वा गाउँ तहको अध्यि वा र्नजले तोकेको प्रर्तर्नर्ध -सदस्य (च) कायिपार्लकाको राजस्व महाशाखा, ववभाग वा शाखा प्रमुख -सदस्य सजचव (२) राजस्व परामशि सर्मर्तको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (क) राजस्व सम्बन्धी नीर्त तथा कानूनको तजुिमा, सं शोधन, पररमाजिन र सोको पररपालनाका सम्बन्धमा आव‍यक परामशि प्रदान गने ,

 आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा खारे ज गररएको। 61 www.lawcommission.gov.np (ख) राजस्वका श्रोत, दायरा र दर समेतको वव‍ले षण गरी आगामी आर्थिक वषिमा प्राप्त हुन सक्ने राजस्वको अनुमान गने, (ग) राजस्वका दर र िेर लगायतका आधारमा आन्तररक आयको वव‍ले षण र अनुमान गने, (घ) स्थानीय उद्योग तथा व्यवसाय प्रवधिन र रोजगारी र्सजिनामा योगदान ददने वकर्समको कर नीर्तको सम्बन्धमा परामशि ददने, (ङ) कर राजस्व, गैरकर राजस्व, से वा शुल्क, दस्तुर आददको दर सम्बन्धमा परामशि ददने, (च) राजस्व प्रशासन सुधारका लार्ग अन्य आव‍यक परामशि ददने। (३) उपदफा (१) बमोजजमको सर्मर्तले आव‍यकता अनुसार सम्बजन्धत िेरका ववज्ञ तथा अन्य सरोकारवालालाई सर्मर्तको बैठकमा आमन्रण गनि सवकनेछ। (४) उपदफा (१) बमोजजमको सर्मर्तको बैठक सम्बन्धी कायिववर्ध सो सर्मर्त आफैले र्नधािरण गरे बमोजजम हुनेछ। ६६. स्रोत अनुमान तथा बजेट सीमा र्नधािरण सर्मर्त : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकामा प्राप्त हुने आन्तररक आय, राजश्व बाँडफाँटबाट प्राप्त हुने रकम, अनुदान, ऋण र अन्य आयको प्रिेपण र सोको सन्तुर्लत ववतरणको खाका तथा बजेट सीमा र्नधािरण गनि दे हाय बमोजजमको स्रोत अनुमान तथा बजेट सीमा र्नधािरण सर्मर्त रहनेछ :- (क) अध्यि वा प्रमुख - सं योजक (ख) उपाध्यि वा उपप्रमुख - सदस्य (ग) कायिपार्लकाका सदस्यहरूमध्ये मवहला, दर्लत वा अल्पसङ््यक समेतको प्रर्तर्नर्धत्व हुने गरी अध्यि वा प्रमुखले तोकेको चार जना - सदस्य (घ) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत -सदस्य सजचव (2) उपदफा (१) को खण्ड (ग) बमोजजम सदस्य तोक्दा अध्यि वा प्रमुखले आफू सम्वद्ध राजनीर्तक दल बाहे कको सदस्य समेतलाई तोक्नु पनेछ। तर कायिपार्लकामा अन्य राजनीर्तक दलको प्रर्तर्नर्धत्व नभएको अवस्थामा यो उपदफाको व्यवस्था लागू हुने छै न। (३) उपदफा (१) बमोजजमको सर्मर्तको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :-

62 www.lawcommission.gov.np (क) आन्तररक आय, राजस्व बाँडफाँटबाट प्राप्त हुने आय, नेपाल सरकार तथा प्रदे श सरकारबाट प्राप्त हुने ववत्तीय हस्तान्तरण, आन्तररक ऋण तथा अन्य आयको प्रिेपण गने , (ख) राविय तथा प्रादे जशक प्राथर्मकता र स्थानीय आव‍यकतालाई मध्यनजर गरी प्रिेवपत स्रोत र साधनको सन्तुर्लत ववतरणको खाका तय गने, (ग) आगामी आर्थिक वषिको लार्ग स्रोत अनुमानको आधारमा बजेटको कुल सीमा र्नधािरण गने, (घ) ववषय िेरगत बजेटको सीमा र्नधािरण गने, (ङ) नेपाल सरकार तथा प्रदे श सरकारबाट प्राप्त मागिदशिन, स्थानीय आर्थिक अवस्था, आन्तररक आयको अवस्था समेतको आधारमा बजेट तथा कायिक्रमको प्राथर्मकीकरणका आधार तय गने, (च) ववषय िेरगत बजेट तजुिमा सम्बजन्धत मागिदशिन तय गने, (छ) स्रोत अनुमान तथा बजेट सीमा र्नधािरण सम्बन्धमा स्थानीय तहको आव‍यकता र र्नणिय बमोजजमका अन्य कायिहरू गने। (४) उपदफा (१) बमोजजमको सर्मर्तको बैठकमा आव‍यकता अनुसार सम्बजन्धत कमिचारी र ववषय ववज्ञलाई आमन्रण गनि सवकनेछ। (5) उपदफा (१) बमोजजमको सर्मर्तको बैठक सम्बन्धी कायिववर्ध सो सर्मर्त आफैले र्नधािरण गरे बमोजजम हुनेछ। (6) उपदफा (१) बमोजजमको सर्मर्तले आफ्नो कायि प्रत्येक वषिको वैशाख दश गते र्भर सम्पन्न गररसक्नु पनेछ र बजेट प्रिेपण गदाि आगामी आर्थिक वषि पर्छको थप दुई वषिको समेत गनुि पनेछ। (7) उपदफा (१) बमोजजम तयार भएको आगामी आर्थिक वषिको बजेट सीमा प्रत्येक वषिको वैशाख पन्र गते र्भर प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाका ववषयगत महाशाखा, शाखा तथा वडा सर्मर्तलाई उपलब्ध गराउनु पनेछ।

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 63 www.lawcommission.gov.np (8) उपदफा (7) बमोजजम प्राप्त बजेटको सीमार्भर रही ववषयगत महाशाखा, शाखा तथा वडा सर्मर्तले गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको योजना, आयोजना, कायिक्रम र अनुमार्नत बजेट तजुिमा गरी कायिपार्लकामा पेश गनुि पनेछ। ६७. बजेट तथा कायिक्रम तजुिमा सर्मर्त : (१) दफा ६६ बमोजजम र्नधािरण भएको आयको प्रिेपण र ववतरणको खाका र बजेट सीमामा आधाररत भई स्थानीय तहको वावषिक बजेट तथा कायिक्रम तजुिमा गनि दे हाय बमोजजमको बजेट तथा कायिक्रम तजुिमा सर्मर्त रहनेछ :- (क) उपाध्यि वा उपप्रमुख - सं योजक (ख) ववषयगत िेर हे ने गाउँ कायिपार्लका तथा नगर कायिपार्लकाका सदस्यहरू - सदस्य (ग) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत - सदस्य (घ) योजना महाशाखा, ववभाग वा शाखा प्रमुख - सदस्य सजचव (२) उपदफा (१) बमोजजमको सर्मर्तको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (क) आगामी आर्थिक वषिको नीर्त तथा कायिक्रमको प्रस्ताव तयार गने , (ख) दफा ६६ बमोजजमको सर्मर्तले ददएको बजेट सीमार्भर रही बजेट तथा कायिक्रमको प्राथर्मकीकरण गने, (ग) बजेट तथा कायिक्रमको प्रस्तावलाई ववषयिेरगत रूपमा छलफल गने व्यवस्था र्मलाई अजन्तम प्रस्ताव तयार गरी कायिपार्लकामा पेश गने, (घ) योजना तथा कायिक्रममा दोहोरोपना हुन नददने व्यवस्था र्मलाउने तथा योजना कायिक्रमर्बच आपसी तादाम्यता तथा पररपूरकता कायम गने, (ङ) बजेट तथा कायिक्रम तजुिमा सम्बन्धी स्थानीय तहको आव‍यकता बमोजजमका अन्य कायिहरू गने। (३) उपदफा (१) बमोजजमको सर्मर्तको बैठक सम्बन्धी कायिववर्ध सो सर्मर्त आफैले र्नधािरण गरे बमोजजम हुनेछ। ६८. ऋण र्लन सक्ने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले राविय प्राकृर्तक स्रोत तथा ववत्त आयोगको र्सफाररसको सीमार्भर रही सम्बजन्धत सभाबाट स्वीकृत गराई उत्पादनशील,

64 www.lawcommission.gov.np रोजगारमूलक, आन्तररक आयवृवद्ध तथा पूँजीगत कायिको लार्ग आन्तररक ऋण र्लन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको ऋण पच्चीस वषिभन्दा बढी अवर्धको लार्ग र्लन सवकने छै न। (३) नेपाल सरकारबाट प्राप्त ऋण वा नेपाल सरकार जमानी भई र्लएको ऋण सम्बजन्धत गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले र्नधािररत अवर्धर्भर च ुक्ता नगरे मा नेपाल सरकारले त्यस्तो गाउँपार्लका वा नगरपार्लकालाई उपलब्ध गराउने अनुदानबाट कट्टा गरी सो रकम प्राप्त गनि वा ऋण भ ुक्तानी गररददनेछ। (४) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले ऋण र्लने सम्बन्धी अन्य व्यवस्था सङ्घीय कानून बमोजजम हुनेछ। पररच्छे द-10 गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको आर्थिक कायि प्रणाली ६९. स्थानीय सजञ्चत कोष : (१) प्रत्येक गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको आफ्नो एउटा स्थानीय सजञ्चत कोष रहनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको कोषमा दे हायका रकमहरू रहनेछन् :- (क) आफूले उठाएको राजश्व तथा आयबाट प्राप्त रकम, (ख) राजश्व बाँडफाँटबाट प्राप्त हुने रकम, (ग) नेपाल सरकारबाट प्राप्त अनुदान तथा अन्य रकम, (घ) प्रदे श सरकारबाट प्राप्त अनुदान तथा अन्य रकम, (ङ) कुनै व्यजक्त, सङ्घ वा सं स्थाबाट प्राप्त रकम, (च) राविय प्राथर्मकताको आधारमा गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको लार्ग नेपाल सरकारले ववदे शी सरकार, र्नकाय, सङ्घ सं स्था वा व्यजक्तबाट र्लएको वैदेजशक सहायताबाट उपलब्ध गराएको रकम, (छ) अन्य गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाबाट प्राप्त अनुदान तथा अन्य रकम, (ज) आन्तररक ऋणबाट प्राप्त रकम, (झ) अन्य कुनै स्रोतबाट प्राप्त हुने रकम। (३) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको कोषमा जम्मा हुन आउने सबै रकम कुनै बैङ्कमा खाता खोली जम्मा गनुि पनेछ।

65 www.lawcommission.gov.np (४) उपदफा (१) बमोजजमको कोषमा जम्मा भएको रकम खचि गने सम्बन्धी व्यवस्था स्थानीय कानून बमोजजम हुनेछ। (५) उपदफा (४) बमोजजम कानून बनाउँदा दे हाय बमोजजमका रकम बाहे क अन्य रकम सो कोषबाट खचि गनि नसवकने गरी बनाउनु पनेछ :- (क) सभाले सजञ्चत कोषबाट खचि गने गरी स्वीकृत गरे को वावषिक बजेट बमोजजमको रकम, (ख) वावषिक बजेट ववचाराधीन रहे को अवस्थामा दै र्नक कायि सञ्चालनको लार्ग पे‍कीका रूपमा त्यसरी ववचाराधीन बजेटमा ववर्नयोजजत व्यय रकमको बढीमा एक तृतीयांश रकम, (ग) अदालतको फैसला बमोजजम गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाले र्तनुि वा बुझाउनु पने रकम, (घ) दफा ७० बमोजजमको आकजस्मक कोषको लार्ग सभाले तोवकददएको रकम, (ङ) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले र्लएको ऋणको र्तनुि पने सावाँ तथा ब्याजको रकम । ७०. आकजस्मक कोष : गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले स्थानीय कानून बमोजजम आकजस्मक कोष स्थापना गरी सञ्चालन गनि सक्नेछ। 7१. बजेट पेश र पाररत गने : (१) उपाध्यि, उपप्रमुख वा कायिपार्लकाले तोकेको कायिपार्लकाको कुनै सदस्यले आगामी आर्थिक वषिको राजश्व र व्यय (बजेट) को अनुमान कायिपार्लकाबाट स्वीकृत गराई असार दश गते र्भर सभामा पेश गनुि पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको वावषिक राजश्व र व्ययमा गत आर्थिक वषिको राजस्व र व्ययको यथाथि वववरण, चालु आर्थिक वषिको अजन्तम सम्ममा हुने आम्दानी र खचिको सं शोर्धत अनुमान तथा आगामी आर्थिक वषिको योजना तथा कायिक्रम र आय व्ययको अनुमार्नत वववरण खुलाउनु पनेछ। (३) सभाले उपदफा (१) बमोजजम पेश भएको बजेटमार्थ कायितार्लका बनाई पन्र ददनर्भर छलफलको काम सम्पन्न गररसक्नु पनेछ। (४) उपदफा (३) बमोजजम छलफल सम्पन्न भएपर्छ सभाले बजेट पाररत गनि वा सुझाव सवहत कायिपार्लकामा पठाउन सक्नेछ।

66 www.lawcommission.gov.np (५) उपदफा (४) बमोजजम सुझाव सवहत प्राप्त भएको बजेट उपर कायिपार्लकाले पुनवविचार गरी आव‍यक पररमाजिन सवहत वा पररमाजिन गनुि पने नदे जखएमा कारण सवहत सभामा पाँच ददनर्भर पुनिः पेश गनुि पनेछ। (६) सभाले उपदफा (१) वा (५) बमोजजम पेश भएको बजेट असार मसान्तर्भर पाररत गररसक्नु पनेछ। (७) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा लेजखएको भए तापर्न पवहलो र्नवािचनबाट गठन भएको गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाका पदार्धकारीले पद बहाली गरे को दुई मवहनार्भर बजेट पेश गनि र पाररत गनि बाधा परे को मार्नने छै न। (८) पूरक अनुमान तथा बजेट सम्बन्धी अन्य व्यवस्था स्थानीय कानून बमोजजम हुनेछ। ७२. आर्थिक वषि र आय व्ययको लेखा : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले प्रत्येक वषिको साउन एक गते देजख आगामी वषिको असार मसान्तसम्मको अवर्धलाई आर्थिक वषि कायम गरी आय र व्ययको वहसाब रा्नु पनेछ। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले नेपाल सरकारले र्नधािरण गरे बमोजजमको आय र व्ययको वगीकरण तथा खचि शीषिक सम्बन्धी व्यवस्था अवलम्बन गनुि पनेछ। (३) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (२) बमोजजमको व्यवस्था अवलम्बन गदाि मूल शीषिकमा फरक नपने गरी आय तथा व्ययको थप वगीकरण गनि सक्नेछ। ७३. खचि गने अज्तयारी र कायिववर्ध : (१) सभाबाट बजेट स्वीकृत भएको सात ददनर्भर प्रमुख वा अध्यिले प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतलाई बजेटको खचि गने अज्तयारी प्रदान गनुि पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको अज्तयारी प्राप्त भएको पन्र ददनर्भर प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले सम्बजन्धत महाशाखा वा शाखा प्रमुख र वडा सजचवलाई कायिक्रम र बजेटसवहत प्रचर्लत कानून बमोजजम खचि गने अज्तयारी ददनु पनेछ। (३) उपदफा (१) र (२) बमोजजम अज्तयारी प्राप्त भएको रकम स्वीकृत बजेटको पररर्धर्भर रही प्रचर्लत कानून बमोजजम खचि गने, ले खा रा्ने वा रा्न लगाउने, लेखापरीिण गराउने, बेरुजु फर्छ्यौट गने समेतको लेखा सम्बन्धी सम्पूण ि उत्तरदावयत्व अज्तयार प्राप्त अर्धकारीको हुनेछ।

67 www.lawcommission.gov.np (4) स्थानीय सजञ्चत कोषको सञ्चालन गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत र लेखा प्रमुख तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको कोषको सञ्चालन जजल्ला समन्वय अर्धकारी र लेखा प्रमुखले गनेछ। (5) खचि खाताको सञ्चालन गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत वा र्नजले तोकेको अर्धकृत स्तरको कमिचारी र ले खा प्रमुख वा र्नजले तोकेको ले खाको कमिचारी तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको जजल्ला समन्वय अर्धकारी वा र्नजले तोकेको अर्धकृत स्तरको कमिचारी र ले खा प्रमुख वा र्नजले तोकेको ले खाको कमिचारीले गनेछ। (6) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले स्वीकृत बजेट खचि गदाि र्नयर्मतता, र्मतव्यवयता, कायिदिता, प्रभावकाररता र औजचत्य कायम गनि आव‍यक व्यवस्था र्मलाउनु पनेछ। (७) कायिपार्लकाले सभाबाट स्वीकृत सीमा र शीषिक बावहर गई बजेट खचि गनि पाउने छै न। ७४. साविजर्नक खररद गने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले साविजर्नक खररद गनुि पदाि सङ्घीय साविजर्नक खररद ऐन बमोजजम गनुि पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको ऐनको अधीनमा रही गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले साविजर्नक खररद र्नयमावली बनाई लागू गनि सक्नेछ। ७५. सजञ्चत कोषमा जम्मा हुने : एक आर्थिक वषिमा खचि हुन नसकी बाँकी रहे को रकम आर्थिक वषिको अन्त्यमा गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सजञ्चत कोषमा स्वतिः जम्मा (ट्रान्सफर) हुनेछ। ७६. कारोबारको लेखा : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको कारोबार, आय व्ययको ले खा प्रणाली तथा राजश्व र खचि शीषिकको वगीकरण तोवकए बमोजजम हुनेछ। (२) स्थानीय तहले आफ्नो कारोबारको ले खा महालेखा र्नयन्रक कायािलयको र्सफाररसमा महाले खा परीिकबाट स्वीकृत भए बमोजजमको ढाँचामा रा्नु पनेछ। (3) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको कोषबाट खचि भएको रकमको चौमार्सक प्रगर्त त्यस्तो अवर्ध समाप्त भएको पन्र ददनर्भर कायिपार्लकाको बैठकमा पेश गनुि पनेछ। (४) गाउँपार्लका, नगरपार्लका तथा वडा कायािलयले आफ्नो आय र व्ययको वववरण प्रत्येक मवहनाको सात गते र्भर साविजर्नक गनुि पनेछ।

68 www.lawcommission.gov.np (५) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले स्थानीय सजञ्चत कोषमा भएको आय व्ययको चौमार्सक शीषिकगत वववरण तयार गरी सङ्घीय अथि मन्रालय, प्रदे श अथि मन्रालय, मन्रालय तथा राविय प्राकृर्तक स्रोत तथा ववत्त आयोगमा पठाउनु पनेछ। (६) स्थानीय तहको आय व्ययको ले खा रा्ने जजम्मेवारी पाएको कमिचारीले ठीकसँग ले खा नराखेको कारणबाट नेपाल सरकार, प्रदे श सरकार वा स्थानीय तहलाई कुनै वकर्समको हार्न, नोक्सानी तथा िर्त हुन गएमा त्यसरी पनि गएको हार्न, नोक्सानी त्यस्तो हार्न, नोक्सानी गने कमिचारीबाट असुल उपर गनुि पनेछ। ७७. लेखापरीिण : (१) स्थानीय तहले आफ्नो आय तथा व्ययको अजन्तम ले खापरीिण महाले खा परीिकबाट गराउनु पनेछ। (२) स्थानीय तहले कानून बमोजजम आफ्नो आय र व्ययको आन्तररक ले खा परीिण गराउनु पनेछ। (३) उपदफा (२) बमोजजम आन्तररक ले खापरीिणले औ ँल्याएका कैवफयत सम्बजन्धत अर्धकारीले अजन्तम ले खापरीिण हुन ुभन्दा अगावै सम्परीिण गराउनु पनेछ। (४) उपदफा (२) बमोजजम गररएको आन्तररक ले खा परीिणको एक प्रर्त अजन्तम ले खा परीिणका लार्ग खवटने डोर वा महाले खा परीिकले तोकेको व्यजक्त वा र्नकायलाई उपलब्ध गराउनु पनेछ। ७८. आन्तररक र्नयन्रण प्रणाली कायािन्वयन गनुि पने : (१) स्थानीय तहले आफ्नो कायािलयबाट सम्पादन गररने कायि र्मतव्ययी, प्रभावकारी, र्नयर्मतता र कायिदितापूण ि ढङ्गबाट सम्पादन गनि, ववत्तीय प्रर्तवेदन प्रणालीलाई ववश्वसनीय बनाउन तथा प्रचर्लत कानून बमोजजम कायि सम्पादन गनि आ-आफ्ना कामको प्रकृर्त अनुसारको आन्तररक र्नयन्रण प्रणाली तयार गरी कायािन्वयन गनुि पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको आन्तररक र्नयन्रण प्रणाली तयार गदाि कामको प्रकृर्त अनुरूप जोजखम िेरको पवहचान, र्नयन्रणको वातावरण, सूचनाको आदान प्रदान, अनुगमन तथा मूल्याङ्कन जस्ता ववषयलाई समेत समेट्नु पनेछ। (३) उपदफा (१) बमोजजमको आन्तररक र्नयन्रण प्रणालीको अनुगमन गनिको लार्ग गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको अध्यि, प्रमुख वा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुख आफैले वा जजम्मेवार अर्धकारी तोकी अनुगमन गने व्यवस्था र्मलाउनु पनेछ। (४) उपदफा (३) बमोजजम गररएको अनुगमनबाट दे जखएका रुवटलाई सुधार गरी आन्तररक र्नयन्रण प्रणालीलाई सुदृढ बनाउने जजम्मेवारी सम्बजन्धत अध्यि, प्रमुख वा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुखको हुनेछ।

69 www.lawcommission.gov.np (५) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले साविजर्नक सेवा प्रवाहलाई पारदशी, उत्तरदायी र जवाफदे ही बनाउन साविजर्नक परीिण, सामाजजक परीिण तथा साविजर्नक सुन ुवाई जस्ता कायिक्रम सञ्चालन गनुि पनेछ। ७९. रकमान्तर : कायिपार्लकाले स्वीकृत वावषिक बजेटको अधीनमा रही कुनै शीषिकबाट पूँजीगत शीषिकमा पच्चीस प्रर्तशतमा नबढाई रकमान्तर गनि सक्नेछ। ८०. सूचना प्रववर्धको प्रयोग : मन्रालयले स्थानीय तहको आर्थिक कायि प्रणाली र प्रशासर्नक काम कारबाहीमा एकरूपता कायम गनि तथा पारदजशिता र जवाफदे वहता प्रवधिन गनि त्यस्तो िेरमा प्रयोग गनुि पने सूचना प्रववर्धको ढाँचा तोक्न सक्नेछ। पररच्छे द-11 प्रशासकीय सङ्गठन र कमिचारी व्यवस्था 8१. कायािलय : गाउँपार्लका, नगरपार्लका तथा वडाको कायािलय त्यस्तो गाउँपार्लका, नगरपार्लका वा वडाको केन्र रहे को स्थानमा रहनेछ। ८२. कायािलयको छाप : स्थानीय तहले नेपालको र्नशान छाप प्रयोग गनुि पनेछ र त्यस्तो छापको तल्लो वकनारामा आफ्नो नाम उल्ले ख गनि सक्नेछ। ८३. प्रशासकीय सङ्गठन र कमिचारी दरबन्दी : (1) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको आफ्नो कायिबोझ, राजश्व िमता, खचिको आकार, स्थानीय आव‍यकता र ववजशष्टता समेतलाई ध्यानमा राखी कमिचारी समायोजन भएपर्छ मार सङ्गठन तथा व्यवस्थापन सवेिणका आधारमा गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा ववषयगत शाखा वा महाशाखा रहे को सङ्गठन सं रचना कायम गनुि पनेछ। (2) उपदफा (१) बमोजजमको सङ्गठन सं रचनामा हरे क वडाको सङ्गठन सं रचना समेत समावेश भएको हुन ु पनेछ। (3) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको अर्धकारिेर तथा कायिबोझ समेतको वव‍लेषण गरी सङ्गठन तथा व्यवस्थापन सवेिणको आधारमा स्थायी प्रकृर्तको कामको लार्ग आव‍यक पने तथा सेवा करारबाट र्लर्ने कमिचारीको दरबन्दीको प्रस्ताव तयार गनुि पनेछ। (4) उपदफा (3) बमोजजम कमिचारीको दरबन्दीको प्रस्ताव तयार गदाि स्थायी कमिचारीको लार्ग चावहने तलब, भत्ता, सञ्चय कोष कट्टी रकम, योगदानमा आधाररत उपदान वा र्नवृत्तभरण, औषर्ध उपचार सम्बजन्धत ववदा जस्ता सेवा सुववधाको लार्ग लाग्ने खचि व्यहोने स्रोत समेतको वव‍ले षण गरी त्यस्तो खचि सुर्नज‍चत हुने गरी मार दरबन्दी प्रस्ताव गनुि पनेछ।

70 www.lawcommission.gov.np (५) उपदफा (3) बमोजजम दरबन्दीको प्रस्ताव तयार गदाि सेवा करारको लार्ग चावहने तलब, भत्ता तथा योगदानमा आधाररत सामाजजक सुरिा जस्ता से वा सुववधाको लार्ग लाग्ने खचि व्यहोने स्रोत समेतको वव‍ले षण गरी त्यस्तो खचि सुर्नज‍चत हुने गरी मार दरबन्दी प्रस्ताव गनुि पनेछ। (६) स्थानीय तहको सेवा सञ्चालनको लार्ग अस्थायी दरबन्दी र्सजिना गनि सवकने छै न। (७) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले सङ्गठन तथा व्यवस्थापन सवे िणको आधारमा कुनै कायि सम्पादन गनि ववशेषज्ञ से वा आव‍यक पने भई सेवा करारबाट कायि सम्पादन गदाि उपयुक्त र प्रभावकारी हुने दे खेमा सेवा करारबाट त्यस्तो कायि गनि सक्नेछ। (८) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा उल्लेख भएको भए तापर्न गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले नगर प्रहरी, सवारी चालक, सयश, कायािलय सहयोगी, प्लम्बर, ईलेजक्ट्रर्सयन, चौकीदार, माली, बगैँ चे र सरसफार् सम्बन्धी पदमा स्थायी पदपूती नगरी प्रर्तस्पधािको आधारमा सेवा करारबाट मार र्लनु पनेछ।सो बाहे कका अन्य पद तथा सेवामा करारबाट पदपूर्ति गनि पार्ने छै न। (९) उपदफा (७) र (८) बमोजजम सेवा करारबाट र्नयुक्त गररएका कमिचारीको सेवा अवर्ध, पाररश्रर्मक तथा अन्य सुववधा सोही करारमा उल्ले ख भए बमोजजम हुनेछ। (१०) यस दफा बमोजजम तयार गरे को सङ्गठन तथा व्यवस्थापन सवेिण प्रर्तवेदन सभाबाट स्वीकृत गराउनु पनेछ। ८४. प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत सम्बन्धी व्यवस्था : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको प्रशासकीय प्रमुखको रूपमा काम गनि एक प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत रहनेछ। (२) स्थानीय कानूनद्वारा प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतको काम, कतिव्य र अर्धकार नतोकेसम्मको लार्ग प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (क) सभा र कायिपार्लकाको सजचवको रूपमा कायि गने, (ख) सभा र कायिपार्लकाको र्नणिय कायािन्वयन गने , गराउने, (ग) अध्यि वा प्रमुखको र्नदे शनमा वावषिक कायिक्रम तथा बजेट तजुिमा, कायािन्वयन र अनुगमन तथा मूल्याङ्कन गने, गराउने,

71 www.lawcommission.gov.np (घ) कोष तथा आर्थिक कारोबारको वहसाब तथा अर्भले ख दुरुस्त रा्ने, रा्न लगाउने, ले खापरीिण गराउने तथा बेरुजु फर्छ्यौट गने, गराउने, (ङ) आयोजनाहरूको फरफारकका लार्ग प्रर्तवेदन तयार गरी कायिपार्लकाको बैठकमा पेश गने, (च) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको चलअचल सम्पजत्तको सं रिण गने, लगत रा्ने तथा अद्यावर्धक गने, गराउने, (छ) अध्यि वा प्रमुखको र्नदे शनमा कायिपार्लका तथा सभाको बैठक बोलाउने र बैठक सम्बन्धी आव‍यक कायि गने, गराउने, (ज) कायिपार्लकाको र्नणिय प्रमाजणत गने र सभा र कायिपार्लकाको र्नणियको अर्भलेख सुरजित गने, (झ) न्यावयक सर्मर्तबाट भएको र्मलापर तथा र्नणिय सम्बन्धी र्मर्सल सं रिण गने, गराउने, (ञ) गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको प्रशासकीय तथा आर्थिक र्नयन्रण गने, (ट) साविजर्नक खररद योजना तयार गरी खररद सम्बन्धी कायि गने, गराउने, (ठ) सभा वा कायिपार्लकाले तोकेको अन्य कायि गने, गराउने। (3) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतको र्नयुजक्त कानून बमोजजम हुनेछ। (४) उपदफा (३) बमोजजम प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृत र्नयुजक्त नभएसम्मको लार्ग नेपाल सरकारले र्नजामती सेवाको कुनै अर्धकृत कमिचारीलाई प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतको रूपमा काम गनि खटाउनेछ । (५) प्रमुख प्रशासकीय अर्धकृतले आफूलाई प्राप्त अर्धकारमध्ये आव‍यकता अनुसार केही अर्धकार आफू मातहतको अर्धकृत कमिचारीलाई प्रत्यायोजन गनि सक्नेछ। ८५. कमिचारी समायोजन : (१) यस ऐनमा अन्यर जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न स्थानीय तहमा कमिचारी समायोजन सम्बन्धी व्यवस्था प्रचर्लत सङ्घीय कानून बमोजजम हुनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम कमिचारी समायोजन नभएसम्मको लार्ग नेपाल

सरकारले र्नजामती सेवामा कायिरत कुनै कमिचारीलाई स्थानीय तहमा कामकाज गनि खटाउन सक्नेछ।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा थप। 72 www.lawcommission.gov.np (३) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेजखएको भए तापर्न यो ऐन प्रारम्भ हुँदाका बखत स्थानीय तहमा कायिरत स्थायी कमिचारीहरू सम्बजन्धत स्थानीय तहमा स्वतिः समायोजन भएको मार्ननेछ।जजल्ला समन्वय सर्मर्तका कमिचारीलाई सम्बजन्धत जजल्लाको स्थानीय तहमा खटाउन सवकनेछ र यसरी कमिचारी खटाउँदा पयािप्त कमिचारी नभएका गाउँपार्लका र नगरपार्लकालाई प्राथर्मकता ददर्नेछ। ८६. स्थानीय सेवाको गठन तथा कमिचारी र्नयुजक्त र सेवाको शति : (१) स्थानीय सेवाको गठन, सञ्चालन, व्यवस्थापन, सेवाको शति तथा सुववधा सम्बन्धी आधारभूत र्सद्धान्त र मापदण्ड सङ्घीय कानून बमोजजम हुनेछ। (२) उपदफा (१) को अधीनमा रही स्थानीय सेवाको गठन, सञ्चालन, व्यवस्थापन, सेवाको शति तथा सुववधा सम्बन्धी अन्य व्यवस्था स्थानीय तहले बनाएको कानून बमोजजम हुनेछ। (३) स्थानीय सेवाको स्थायी दरबन्दीको पदमा प्रदे श लोक सेवा आयोगले छनौट गरी र्सफाररस गरे को उम्मेदवारलाई मार र्नयुजक्त गनुि पनेछ। (४) सङ्घ तथा प्रदे शले स्थानीय सेवाका कमिचारीको अर्भले ख तथा वववरण माग गरे मा त्यस्तो अर्भलेख तथा वववरण उपलब्ध गराउनु स्थानीय तहको कतिव्य हुनेछ। ८७. प्रर्तस्पधाि सम्बन्धी व्यवस्था : स्थानीय तहको स्वीकृत स्थायी दरबन्दीमध्ये पदपूर्ति गनुिपने ररक्त दरबन्दीमा यो ऐन प्रारम्भ हुँदाको बखतसम्म अववजच्छन्न रूपमा कायिरत कमिचारीहरूलाई यो ऐन प्रारम्भ भएपर्छ लोकसेवा आयोगबाट सञ्चालन हुने खुला तथा आन्तररक प्रर्तस्पधाित्मक पवहलो ववज्ञापनको परीिामा भाग र्लन अवसर ददर्नेछ।यस्ता कमिचारीलाई पवहलो ववज्ञापनको परीिामा सामेल हुन उमेरको हद लाग्ने छै न।उक्त परीिामा सहभागी नभएमा वा असफल भएमा स्वतिः अवकाश हुनेछ। ८८. कमिचारीको तलब : स्थानीय सेवाका कमिचारीको शुरु तलब स्केल प्रदे श सरकारले तोके बमोजजम हुनेछ र त्यसरी प्रदे श सरकारले नतोकेसम्म नेपाल सरकारले तोके बमोजजम हुनेछ । ८९. काजमा पठाउन सक्ने : नेपाल सरकारले स्थानीय तहको मागको आधारमा उपयुक्त दे खेमा बढीमा दुई वषिको लार्ग स्थानीय तहबाटै तलव भत्ता खाने गरी र्नजामती सेवाको कुनै कमिचारीलाई काजमा खटाउन सक्नेछ।

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 73 www.lawcommission.gov.np ९०. तहगत प्रणाली अपनाउने : स्थानीय तहले स्थानीय सेवाको गठन, सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गदाि वगीकरणमा आधाररत तहगत प्रणाली अवलम्बन गनुि पनेछ। ९१. अवकाश कोषको व्यवस्था : (१) स्थानीय तहले स्थानीय सेवाका कमिचारीले र्नजको सेवा शति सम्बन्धी कानून बमोजजम अवकास हुँदा प्राप्त गने योगदानमा आधाररत उपदान वा र्नवृत्तभरण, औषर्ध उपचार लगायतका सुववधा उपलब्ध गराउनका लार्ग एक अवकास कोष स्थापना गनुि पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको कोषमा स्थानीय तहले आफ्नो दरबन्दीमा कायिरत प्रत्येक कमिचारीले खाईपाई आएको मार्सक तलबबाट दश प्रर्तशत रकम कट्टा गरी सो रकम बराबरले हुन आउने रकम थप गरी जम्मा गनुि पनेछ। (३) स्थानीय सेवाका कमिचारी अवकाश हुँदा कानून बमोजजम पाउने योगदानमा आधाररत उपदान वा र्नवृत्तभरण, औषर्ध उपचार लगायतका सबै सुववधा उपदफा (1) बमोजजमको कोषबाट उपलब्ध गराउनु पनेछ। (4) यस दफा बमोजजमको अवकाश कोषको रकम अन्य प्रयोजनको लार्ग खचि गररने छै न। (५) अवकाश कोष सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोवकए बमोजजम हुनेछ। पररच्छे द-12 जजल्ला सभा सम्बन्धी व्यवस्था ९२. जजल्ला सभाको काम, कतिव्य र अर्धकार : (१) प्रदे श कानूनले अन्यथा व्यवस्था नगरे सम्मको लार्ग सं ववधानको धारा २२० को उपधारा (७) मा उजल्लजखत काम, कतिव्य र अर्धकारका अर्तररक्त जजल्ला सभाको अन्य काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (क) जजल्लार्भरका गाउँपार्लका वा नगरपार्लकार्बचको ववकास र्नमािणका ववषय पवहचान गनि तथा व्यवस्थापन गनि आव‍यक समन्वय गने , (ख) जजल्लार्भर सरकारी तथा गैरसरकारी िेरबाट सञ्चार्लत ववकास र्नमािण सम्बन्धी कायिक्रमको वववरण तयार गरी त्यस्ता कायिक्रमको प्रभावकाररता तथा व्यवस्थापनका ववर्भन्न चरणमा अनुगमन गने, त्यस्ता कायिक्रमको प्रर्तफलका सम्बन्धमा िेर वा समुदायगत, ववषय िेरगत र पयािवरणीय सन्तुलन कायम गनि

74 www.lawcommission.gov.np आव‍यक सुझाव वा मागिदशिन ददने र त्यसरी ददएका सुझाव वा मागिदशिनलाई साविजर्नक गने, (ग) जजल्लार्भरका गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको िमता ववकासको लार्ग प्रदे श तथा सङ्घसँग समन्वय गने , (घ) जजल्लामा रहने सङ्घीय वा प्रदे श सरकारी कायािलय र गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकार्बच समन्वय गने, (ङ) जजल्लार्भरका गाउँपार्लका र नगरपार्लकर्बच कुनै वववाद उत्पन्न भएमा सोको समाधानका लार्ग समन्वय तथा सहजीकरण गने , (च) जजल्लार्भरको प्राकृर्तक प्रकोप तथा ववपद् व्यवस्थापन सम्बन्धी योजना र कायिको समन्वय गने, (छ) जजल्लार्भरको ववकास तथा र्नमािण सम्बन्धी कायिमा सन्तुलन कायम गनि गैरसरकारी सङ्घ सं स्था तथा र्नजी िेरसँग समन्वय गने, (ज) जजल्लार्भरको ववकास तथा र्नमािण सम्बन्धी कायिमा सन्तुलन भए नभएको सम्बन्धमा अध्ययन, अनुसन्धान तथा अनुगमन गरी ववकास र्नमािण सम्बन्धी कायिमा सन्तुलन कायम गनिको लार्ग मन्रालय, स्थानीय तह सम्बन्धी ववषय हे ने प्रदे श सरकारको मन्रालय तथा आव‍यकता अनुसार सम्बजन्धत गाउँपार्लका तथा नगरपर्लकालाई समेत सुझाव ददने, (झ) आफ्नो काम कारबाहीको सम्बन्धमा मन्रालय र स्थानीय तह सम्बन्धी ववषय हेने प्रदे श सरकारको मन्रालयलाई प्रत्येक आर्थिक वषि समाप्त भएको दुई मवहनार्भर प्रर्तवेदन ददने, (ञ) जजल्लार्भरको ववकास तथा र्नमािणलाई प्रभावकारी बनाउनको लार्ग वषिको कम्तीमा एक पटक वावषिक समीिाको कायिक्रम आयोजना गरी सो जजल्लाबाट सङ्घीय सं सद र प्रदे श सभामा प्रर्तर्नर्धत्व गने सं सद-सदस्यलाई आमन्रण गरी सुझाव र्लने, (ट) नेपाल सरकार वा प्रदे श सरकारले तोकेका अन्य कायि गने। (२) जजल्ला सभाले गने काम जजल्ला समन्वय सर्मर्तको नाममा हुनेछ। (3) जजल्ला सभाले आफ्नो अर्धकारिेरका ववषयमा वावषिक कायिक्रम तथा बजेट बनाई जजल्ला सभाबाट पाररत गरी लागू गनुि पनेछ।

75 www.lawcommission.gov.np (४) जजल्ला सभाले आफ्नो अर्धकारिेरका ववषयमा आव‍यक कायिववर्ध, र्नदे जशका तथा मापदण्ड बनाई लागू गनि सक्नेछ। ९३. जजल्ला सभाको बजेट : (१) जजल्ला सभालाई आव‍यक पने बजेट नेपाल सरकार तथा प्रदे श सरकारले उपलब्ध गराउनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम प्राप्त रकम र अन्य स्रोतबाट प्राप्त रकम जजल्ला सभाको कोषमा जम्मा गररनेछ। (३) जजल्ला समन्वय सर्मर्तका सदस्यले पाउने सुववधा उपदफा (१) बमोजजम प्राप्त हुने बजेटबाट व्यहोररनेछ। ९४. जजल्ला समन्वय अर्धकारी तथा कमिचारी सम्बन्धी व्यवस्था : (१) जजल्ला सभाको प्रशासकीय प्रमुखको रूपमा काम गनि एक जजल्ला समन्वय अर्धकारी रहनेछ। (२) जजल्ला समन्वय अर्धकारीको काम, कतिव्य र अर्धकार दे हाय बमोजजम हुनेछ :- (क) जजल्ला सभा र जजल्ला समन्वय सर्मर्तको सजचवको रूपमा काम गने, (ख) जजल्ला समन्वय सर्मर्तको र्नणिय कायािन्वयन गने , गराउने, (ग) जजल्लाजस्थत सङ्घ र प्रदे श सरकारका कायािलय तथा स्थानीय तहर्बच समन्वय गने गराउने, (घ) जजल्ला सभाको आर्थिक कारोबारको वहसाव अर्भले ख दुरुस्त रा्ने, ले खापरीिण गराउने, बेरुजु फर्छ्यौट गराउने तथा बेरुजु र्मनाहको प्रस्ताव तयार गरी जजल्ला समन्वय सर्मर्तमा पेश गने, (ङ) जजल्ला सभाको चल अचल सम्पजत्तको सं रिण गने, लगत रा्ने तथा अद्यावर्धक गने, गराउने, (च) जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुखको र्नदे शनमा जजल्ला समन्वय सर्मर्त तथा सभाको बैठक बोलाउने, र्नणियको मार्न्यूट गने , र्नणिय प्रमाजणत गने र बैठक सम्बन्धी आव‍यक कायि गने, गराउने, (छ) जजल्ला सभाले गनुि पने खररद सम्बन्धी योजना तयार गरी खररद कायि गने, गराउने, (ज) जजल्ला सभा, जजल्ला समन्वय सर्मर्त वा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुखले तोकेका अन्य कायिहरू गने।

76 www.lawcommission.gov.np (३) नेपाल सरकाले जजल्ला समन्वय अर्धकारीको रूपमा काम गनि र्नजामती सेवाको कुनै अर्धकृत कमिचारीलाई खटाउनेछ। (४) जजल्ला समन्वय सर्मर्तले आफ्नो कायिबोझको आधारमा सङ्गठन तथा व्यवस्थापन सवेिणका आधारमा स्थायी प्रकृर्तको कामको लार्ग आव‍यक पने तथा सेवा करारबाट र्लर्ने कमिचारीको दरबन्दीको प्रस्ताव तयार गनुि पनेछ। (5) उपदफा (4) बमोजजम कमिचारीको दरबन्दीको प्रस्ताव तयार गदाि स्थायी कमिचारीको लार्ग चावहने तलब, भत्ता, सञ्चय कोष कट्टी रकम, योगदानमा आधाररत उपदान वा र्नवृत्तभरण, औषर्ध उपचार र्बदा जस्ता सेवा सुववधाको लार्ग लाग्ने खचि व्यहोने स्रोत समेतको वव‍ले षण गरी त्यस्तो खचि सुर्नज‍चत हुने गरी मार दरबन्दी प्रस्ताव गनुि पनेछ। (६) उपदफा (4) बमोजजम दरबन्दीको प्रस्ताव तयार गदाि सेवा करारको लार्ग चावहने तलब, भत्ता तथा योगदानमा आधाररत सामाजजक सुरिा जस्ता से वा सुववधाको लार्ग लाग्ने खचि व्यहोने स्रोत समेतको वव‍ले षण गरी त्यस्तो खचि सुर्नज‍चत हुने गरी मार दरबन्दी प्रस्ताव गनुि पनेछ। (७) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा उल्ले ख भएको भए तापर्न जजल्ला समन्वय सर्मर्तले सवारी चालक, सयश, कायािलय सहयोगी, प्लम्बर, ईले जक्ट्रर्सयन र सरसफार् सम्बन्धी पदमा स्थायी पदपूती नगरी प्रर्तस्पधािका अधारमा से वा करारबाट मार र्लनु पनेछ। सो बाहेकका अन्य पद तथा सेवामा करारबाट पदपूर्ति गनि पार्ने छै न। (८) जजल्ला समन्वय सर्मर्तले अस्थायी दरबन्दी सृजना गनि पाउने छै न। ९५. ँ को समन्वयमा कायि गने : जजल्लामा रहेका नेपाल सरकार तथा प्रदे श जजल्ला सभासग सरकारका कायािलयले जजल्ला समन्वय सर्मर्तसँग समन्वय गरी कायि गनुि पनेछ। ९६. जजल्ला सभा र जजल्ला समन्वय सर्मर्तको बैठक : (१) जजल्ला सभाको बैठक वषिको कम्तीमा एक पटक तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको बैठक मवहनाको कम्तीमा एक पटक बस्नेछ। (२) जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुखले जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको बैठक बोलाउनेछ।

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत। 77 www.lawcommission.gov.np तर जजल्ला सभाको प्रमुख र्नवािजचत नभएसम्म सो सभाका सदस्यहरूमध्ये ज्येठ न सदस्यले सो सभाको बैठक बोलाउनेछ। (३) जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको बैठकको अध्यिता जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुखले गनेछ। र्नजको अनुपजस्थर्तमा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको उपप्रमुख र उपप्रमुख पर्न अनुपजस्थत भएमा बैठकमा उपजस्थत सदस्यहरूमध्ये ज्येठ न सदस्यले बैठकको अध्यिता गनेछ। (४) जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तमा तत्काल कायम रहे का सदस्य सङ््याको पचास प्रर्तशतभन्दा बढी सदस्य उपजस्थत भएमा जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको बैठक बस्नको लार्ग गणपूरक सङ््या पुगेको मार्ननेछ। (५) जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको बैठकको र्नणिय सविसम्मर्तबाट गनुि पनेछ र सविसम्मर्त कायम हुन नसकेमा सो सभा वा सर्मर्तमा उपजस्थत सदस्यहरूको बहुमतबाट भएको र्नणिय जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको र्नणिय मार्ननेछ। (६) जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको बैठक सम्बन्धी अन्य व्यवस्था सो सभा तथा सर्मर्त आफैले र्नधािरण गरे बमोजजम हुनेछ। (७) यस दफामा रहेको बैठक सम्बन्धी व्यवस्था प्रदे श कानूनले जजल्ला सभा तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको बैठक सम्बन्धमा अन्यथा व्यवस्था नगरे सम्म मार लागू हुनेछ। पररच्छे द-13 स्थानीय तहको सम्पजत्तको सं रिण सम्बन्धी व्यवस्था ९७. गाउँपार्लका तथा नगरपार्लका िेरर्भरको सम्पजत्तको संरिण : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो िेरर्भरको दे हायको सम्पजत्तको रे खदे ख, ममित सम्भार तथा अन्य प्रबन्ध गनुि पनेछ :- (क) सरकारी, सामुदावयक तथा साविजर्नक सम्पजत्त, (ख) आफ्नो कोषबाट बनेको, खररद भएको वा नेपाल सरकार, प्रदे श सरकार, कुनै सं स्था वा व्यजक्तले ददएको सम्पजत्त, (ग) ढल, नाला, पुल, पोखरी, धार्मिक स्थल, पाटी, पौवा, घर, कुवा, धारा, र्नार, गौचर, पानीघाट, र्नकास, चोक, गल्ली, सडक, बाटो र सडकका दायाँ बायाँका रुख,

78 www.lawcommission.gov.np (घ) आफ्नो स्वार्मत्वमा रहे का भवन, जग्गा, पाकि, उद्यान, चौतारो, बगैँचा, बसपाकि वा अन्य सं रचना, (ङ) राविय र्नकुञ्ज, वन्यजन्तु आरि, सीमसार िेर तथा राविय वन बाहेक आफ्नो िेरार्धकारर्भरको अन्य वन, (च) सं ववधान र प्रचर्लत कानून बमोजजम नेपाल सरकार वा प्रदे श सरकारको िेरार्धकार बाहेकको अन्य प्राकृर्तक सम्पदा, (छ) प्रचर्लत कानून बमोजजम नेपाल सरकार वा प्रदे श सरकारले तोकी ददएको प्राकृर्तक सम्पदा तथा िेर। (२) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (१) बमोजजमको साविजर्नक तथा सामुदावयक सम्पजत्त बेचर्बखन गनि वा अरु कुनै व्यहोराले हक हस्तान्तरण गनि वा र्लजमा ददन पाउने छै न। (३) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो नाममा रहे को अचल सम्पजत्त नेपाल सरकारको स्वीकृर्त नर्लई बेचर्बखन गनि वा अरु कुनै व्यहोराले हक हस्तान्तरण गनि पाउने छै न। (४) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (१) बमोजजमको सम्पजत्तको अद्यावर्धक अर्भलेख रा्नु पनेछ। ९८. जजल्ला सभाको सम्पजत्तको सं रिण : (१) जजल्ला सभाको िेरर्भरको दे हायका सम्पजत्त उपर जजल्ला सभाको हक हुनेछ र जजल्ला सभाले त्यस्तो सम्पजत्तको रे खदे ख, ममित र सम्भार तथा अन्य प्रबन्ध गनुि पनेछ :- (क) जजल्ला सभाको स्वार्मत्वमा भएको वा जजल्ला सभाको कोषबाट खररद वा र्नमािण गरे को जग्गा, भवन, सवारी साधन, मेर्सन, औजार लगायतका सम्पजत्त, (ख) नेपाल सरकार, प्रदे श सरकार वा कुनै सं स्था वा व्यजक्तबाट हक हस्तान्तरण भई प्राप्त हुने सम्पजत्त। (२) जजल्ला सभाले उपदफा (१) बमोजजमको सम्पजत्त नेपाल सरकारको स्वीकृर्त नर्लई बेचर्बखन गनि वा अरु कुनै व्यहोराले हक हस्तान्तरण गनि पाउने छै न। (३) यस दफामा अन्यर जुनसुकै कुरा उल्लेख भएको भए तापर्न जजल्ला सभाको उपयोगको लार्ग बढी हुने दे जखएको वा जजल्ला सभाले र्सफाररस गरे को कुनै सम्पजत्त मन्रालयले कुनै गाउँपार्लका वा नगरपार्लका वा अन्य सरकारी र्नकायलाई उपभोग गनिका लार्ग उपलब्ध गराउन वा हक हस्तान्तरण गनि बाधा पने छै न।

79 www.lawcommission.gov.np तर जग्गा वा भवनको हक हस्तान्तरण गदाि नेपाल सरकारबाट र्नणिय भएको हुन ु पनेछ। पररच्छे द-14 ववशेष, सं रजित वा स्वायत्त िेर सम्बन्धी व्यवस्था ९९. ववशेष, संरजित वा स्वायत्त िेर कायम गनि सक्ने : (१) नेपाल सरकारले सामाजजक, सांस्कृर्तक सं रिण वा आर्थिक ववकासको लार्ग प्रदे श सरकारको परामशिमा दे हायको कुनै िेरलाई{ नेपाल राजपरमा सूचना प्रकाशन गरी ववशेष, सं रजित वा स्वायत्त िेर कायम गनि सक्नेछ :- (क) कुनै एक वा एकभन्दा बढी जजल्ला, (ख) कुनै एक वा एकभन्दा बढी गाउँपार्लका वा नगरपार्लका, (ग) कुनै गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको कुनै एक वडा वा एकभन्दा बढी वडा। (२) उपदफा (१) बमोजजम र्बशेष, सं रजित वा स्वायत्त िेर कायम गदाि दे हायका आधारमा र्लनु पनेछ । (क) ववशेष िेरको लार्ग (१) यातायात तथा पूवािधारको अभावको कारण भौगोर्लक रूपमा दुग िम रहे को, (२) गररबीको रे खामुर्न रहे को जनसङ््याको प्रर्तशत र गररबीको ववषमता रावष्ट«य औषतभन्दा बढी रहे को, (३) आर्थिक र सामाजजक रूपले वपछर्डएका समुदायको बाहुल्य रहे को, (४) नेपाल सरकारले उपयुक्त ठानको अन्य कुनै आधार, (ख) सं रजित िेरको लार्ग (१) अल्पसङ््यक, सीमान्तकृत वा लापोन्मुख समुदायको बसोबास रहे को, (२) उपखण्ड (१) बमोजजमको समुदायको सामाजजक तथा आर्थिक ववकास सूचकाङ्क रावष्ट«य औषतभन्दा कम रहे को, (३) नेपाल सरकारले उपयुक्त ठानेको अन्य कुनै आधार। (ग) स्वायत्त िेरको लार्ग 80 www.lawcommission.gov.np

(१) एकै भाषा वा सं स्कृर्त भएका समुदायको सघन उपजस्थर्त र बाहुल्यता रहे को, (२) उपखण्ड (१) बमोजजमको समुदायको सामाजजक तथा आर्थिक ववकास सूचकाङ्क रावष्ट«य औषतभन्दा कम रहे को, (३) नेपाल सरकारले उपयुक्त ठानेको अन्य कुनै आधार। १००. ववशेष कायिक्रम सञ्चालन गनि सक्ने : दफा ९९ बमोजजम कायम गरे को ववशेष, सं रजित वा स्वायत्त िेरको ववकासको लार्ग नेपाल सरकार तथा प्रदे श सरकारले ववशेष कायिक्रम सञ्चालन गनि वा त्यसका लार्ग थप बजेट उपलब्ध गराउनु पनेछ। ँ को समन्वयमा गने : नेपाल सरकार तथा प्रदे श १०१. ववशेष कायिक्रम गदाि स्थानीय तहसग सरकारले ववशेष, सं रजित वा स्वायत्त िेरमा ववशेष कायिक्रम सञ्चालन गदाि सम्बजन्धत जजल्ला सभा, गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकासँग समन्वय गनुि पनेछ। पररच्छे द-१५ ववववध १०२. स्थानीय कानून बनाउने : (१) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले आफ्नो अर्धकारिेरर्भरका ववषयमा ऐन बनाउन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम बनार्एको ऐनको अधीनमा रही कायिपार्लकाले आव‍यकता अनुसार र्नयम, र्नदे जशका, कायिववर्ध र मापदण्ड बनाउन सक्नेछ। (३) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले उपदफा (१) र (२) बमोजजम बनाएको कानून स्थानीय राजपरमा प्रकाशन गनुि पनेछ। (४) उपदफा (१) र (२) बमोजजम बनाएको कानून गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाले प्रदे श सरकार र नेपाल सरकारमा पठाउनु पनेछ। (५) उपदफा (३) बमोजजम कुनै कानून प्रकाशन नभएसम्म त्यस्तो कानून लागू हुने छै न। १०३. र्सफाररस गनि सक्ने : प्रचर्लत कानूनले कुनै ववषयमा र्सफाररस गनिको लार्ग कुनै र्नकाय तोकेकोमा बाहे क अन्य जुनसुकै ववषयमा र्सफाररस गने अर्धकार कायिपार्लकालाई हुनेछ। १०४. सम्पजत्त, दावयत्व तथा बजेटको स्थानान्तरण : नेपाल सरकारका ववषयगत मन्रालयले सं ववधान र यस ऐन बमोजजम गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकालाई प्राप्त अर्धकारलाई आधार मानी यो ऐन प्रारम्भ भएको र्मर्तले छ मवहनार्भर आफू मातहतका र्नकायहरूको सङ्गठनात्मक सं रचना पुनरावलोकन गरी गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको कायि जजम्मेवारी

81 www.lawcommission.gov.np अनुसार सम्बजन्धत र्नकायको नाममा रहे को सम्पजत्त, दावयत्व तथा बजेट सम्बजन्धत गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा स्थानान्तरण हुने गरी आव‍यक व्यवस्था गनुि पनेछ। १०५. .................... १०६. सहयोग गनुि पने : (१) नेपाल सरकार तथा प्रदे श सरकारले गाउँपार्लका वा नगरपार्लकालाई दे हाय बमोजजम सहयोग गनुि पनेछ :- (क) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको वावषिक योजना तथा बजेट तजुिमा प्रवक्रया प्रारम्भ हुने समय अगावै सङ्घीय सरकार र प्रदे श सरकारको बजेट सीमा र राविय तथा प्रदे शको प्राथर्मकता, मापदण्ड सवहतको मागिदशिन उपलब्ध गराउने, (ख) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको अर्धकारिेरको ववषयसँग सम्बजन्धत समानान्तर कायािलय खारे ज गरी गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको ववषयगत र्काई वा शाखाको िमता ववकास गने, (ग) ववषयगत मन्रालयको अर्धकारिेरर्भरका गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा कायािन्वयन हुने योजना गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाको समन्वयमा सञ्चालन गने, (घ) नेपाल सरकार वा प्रदे श सरकारको अर्धकारिेरर्भरका कुनै योजना गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाबाट कायािन्वयन गदाि बढी प्रभावकारी हुने दे जखएमा गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाबाट कायािन्वयन गने, गराउने व्यवस्था र्मलाई सो योजनाको लार्ग छु ट्यार्एको बजेट र अन्य स्रोत समेत त्यस्तो गाउँपार्लका वा नगरपार्लकालाई उपलब्ध गराउने, (ङ) नेपाल सरकारले गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको लार्ग आव‍यक नमूना कानूनको ढाँचा तयार गरी उपलब्ध गराउने, (च) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको र्नणिय कायािन्वयन गनि सहयोग गने, (छ) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको सशक्तीकरण गनि अन्य आव‍यक काम गने। (२) नेपाल सरकार तथा प्रदे श सरकारले जजल्ला समन्वय सर्मर्तको अर्धकारिेर सम्बन्धी ववषयमा कायि गनि सो सर्मर्तलाई आव‍यक सहयोग गनुि पनेछ ।

 सं घ, प्रदे श र स्थानीय तह (समन्वय तथा अन्तरसम्बन्ध) ऐन, २०७७ द्वारा खारे ज। 82 www.lawcommission.gov.np १०७. वडा अध्यिको उपर्नवािचन सम्बन्धी व्यवस्था : वडा अध्यिको पदावर्ध एक वषिभन्दा बढी बाँकी रहेको अवस्थामा कुनै कारणले ररक्त हुन गएमा बाँकी अवर्धका लार्ग उपर्नवािचनद्वारा ररक्त पदको पूर्ति गररनेछ। १०८. जजल्ला समन्वय सर्मर्तको र्नवािचन सम्बन्धी व्यवस्था : जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुख, उपप्रमुख वा सदस्यको पद सं ववधानको धारा २२० को उपधारा (६) बमोजजम ररक्त भएमा सोही धाराको उपधारा (३) बमोजजम र्नवािचन गरी पूर्ति गनुि पनेछ । १०९. शपथ : (१) अध्यि तथा प्रमुखले आफ्नो कायिभार सम्हाल्नु अगावै र्नवािजचत भएको सात ददनर्भर अनुसूची-२ बमोजजमको ढाँचामा सम्बजन्धत जजल्ला न्यायाधीश समि पद तथा गोपनीयताको शपथ र्लनु पनेछ। (२) उपाध्यि, उपप्रमुख, वडा अध्यि र सभाका सदस्यले अध्यि वा प्रमुखले शपथ र्लएको सात ददनर्भर सम्बजन्धत अध्यि वा प्रमुख समि अनुसूची-२ बमोजजमको ढाँचामा पद तथा गोपनीयताको शपथ र्लनु पनेछ। (३) जजल्ला समन्वय सर्मर्तका प्रमुखले आफ्नो कायिभार सम्हाल्नु अगावै र्नवािजचत भएको सात ददनर्भर सम्बजन्धत जजल्ला न्यायाधीश समि तथा जजल्ला समन्वय सर्मर्तको उपप्रमुख र सदस्यले जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुखले शपथ र्लएको सात ददनर्भर सम्बजन्धत जजल्ला समन्वय सर्मर्तको प्रमुख समि अनुसूची-२ बमोजजमको ढाँचामा पद तथा गोपनीयताको शपथ रहण गनुि पनेछ। ११०. सम्पजत्त वववरण पेश गने : (१) सदस्यले पद धारण गरे को र प्रत्येक आर्थिक वषि समाप्त भएको र्मर्तले साठी ददनर्भर आफ्नो र आफ्नो पररवारको सदस्यको नाममा रहे को चल अचल सम्पजत्तको स्रोत वा र्नस्सा सवहतको अद्यावर्धक वववरण प्रचर्लत कानूनले तोकेको ढाँचामा सम्बजन्धत स्थानीय तहमा पेश गनुि पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजम पेश भएको सम्पजत्तको वववरण सम्बजन्धत स्थानीय तहले अर्भले ख राखी तीस ददनर्भर प्रदे श सरकार समि पठाउनु पनेछ। (३) उपदफा (२) बमोजजम प्राप्त वववरणको सं रिण तथा व्यवस्थापन प्रदे श सरकारले प्रचर्लत कानून बमोजजम गनुि पनेछ। (४) यस दफा बमोजजम पेश भएको सम्पजत्त वववरण प्रचर्लत कानून बमोजजमको छानर्बन वा अनुसन्धान प्रयोजनका लार्ग बाहेक गोप्य रहनेछ। तर त्यस्तो वववरण पेश गने सदस्यले स्वेजच्छक रूपमा आफ्नो सम्पजत्तको वववरण साविजर्नक गनि कुनै बाधा पने छै न।

83 www.lawcommission.gov.np १1१. समानुपार्तक समावेजशता कायम गनुि पने : यस ऐन बमोजजम गठन गररने सर्मर्त, उपसर्मर्त वा कायिदलमा र्नयुजक्त वा मनोनयन गदाि समानुपार्तक समावेजशता कायम गनुि पनेछ। ११२. आचारसं वहता बनाई लागू गने : (१) स्थानीय तहले आफ्ना सदस्य तथा कमिचारीको लार्ग आचारसं वहता बनाई लागू गनि सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोजजमको आचारसं वहतामा अन्य ववषयका अर्तररक्त र्नणिय प्रवक्रयामा र्नजी स्वाथि वा हकवहत जोर्डएका ववषयमा सं लग्न हुन नहुने, पारदशी, जवाफदे ही कायि प्रवक्रयाको अवलम्बन गने, साविजर्नक सम्पजत्तको दुरूपयोग गनि नहुने, साविजर्नक जशष्टाचार तथा सुशासन प्रवधिन, एक अकको स्थानीय तह, प्रदे श र सङ्घको कायिप्रणाली तथा अर्धकारिेरको सम्मान गने लगायतका ववषयहरू समावेश गनुि पनेछ। ११३. काम कारबाही बदर नहुने : यस ऐनमा अन्यर जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न गाउँपार्लका वा नगरपार्लकामा कुनै सदस्यको स्थान पूर्ति नभएको कारणले मार गाउँपार्लका वा नगरपार्लकाबाट भए गरे का कुनै पर्न काम कारबाही बदर हुने छै न। ११४. र्नदे शनको पालना गनुि पने : नेपाल सरकारले सं ववधानको धारा २३२ को उपधारा (८) बमोजजम ददर्एको र्नदे शन पालना गनुि सम्बजन्धत स्थानीय तहको कतिव्य हुनेछ। ११५. कायिपार्लकाले अर्धकार प्रयोग गने : यस ऐनमा सभाले गने भनी स्पष्ट व्यवस्था भएकोमा बाहेक गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाबाट सम्पादन हुने काम कारबाही कायिपार्लकाले गनेछ। ११६. कायिवाहक भई काम गनेिः (१) अध्यि र उपाध्यि वा प्रमुख र उपप्रमुख दुवै र्नलम्बनमा परे मा वा कुनै कारणले दुवै पद ररक्त भएमा कायिपार्लकाका सदस्यहरूले आफूहरूमध्येबाट छनोट गरे को सदस्यले कायिवाहक अध्यि, उपाध्यि, प्रमुख वा उपप्रमुख भई काम गनेछ। (२) वडा अध्यिको पद कुनै कारणले ररक्त भएमा वा र्नज र्नलम्बनमा परे मा वडा सर्मर्तका सदस्यहरूले आफूहरूमध्येबाट छनोट गरे को सदस्यले कायिवाहक वडा अध्यि भई काम गनेछ ११६क. सदस्य कायम रहने: (१) सभाको कुनै सदस्य कायिपार्लकामा र्नवािजचत भएमा र्नजको सम्बजन्धत वडा सर्मर्तको सदस्य पद कायमै रहनेछ।

 सुशासन प्रवधिन तथा साविजर्नक सेवा प्रवाह सम्बन्धी केही नेपाल ऐनलाई सं शोधन गने ऐन, २०८१ द्वारा सं शोर्धत।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा थप। 84 www.lawcommission.gov.np (२) उपदफा (१) बमोजजमको सदस्यले कुनै एक पदको मार सुववधा र्लनु पनेछ। ११७. सम्पकि मन्रालय : (१) स्थानीय तहले नेपाल सरकारसँग सम्पकि रा्दा मन्रालय माफित रा्नु पनेछ। (२) स्थानीय तहले प्रदे श सरकारसँग सम्पकि रा्दा प्रदे शको स्थानीय तह हेने मन्रालय माफित रा्नु पनेछ। 1१८. प्रदे श सरकारको कायि नेपाल सरकारले गने : यस ऐन बमोजजम प्रदे श सरकारले सम्पादन गने कायि प्रदे श सरकार गठन नभएसम्म नेपाल सरकारले गनेछ। 1१९. र्नयम बनाउने अर्धकार : यस ऐनको कायािन्वयन गनिको लार्ग नेपाल सरकारले आव‍यक र्नयम बनाउन सक्नेछ। १२०. यस ऐन बमोजजम हुने : प्रचर्लत कानूनमा जुनसुकै कुरा ले जखएको भए तापर्न यस ऐनमा लेजखएको कुरामा यसै ऐन बमोजजम हुनेछ। १२१. खारे जी र बचाउ : (१) दे हायका ऐनहरू खारे ज गररएका छन् :- (क) स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन, २०५५, (ख) गाउँपार्लका तथा नगरपार्लकाको वडाको सङ््या र्नधािरण ऐन, २०७३। (2) उपदफा (१) मा उजल्लजखत ऐन बमोजजम भए गरे का काम कारबाही यसै ऐन बमोजजम भए गरे को मार्ननेछ। 85 www.lawcommission.gov.np अनुसूची ̵१ (दफा 8 को उपदफा (1) को खण्ड (क) को उपखण्ड (१) सँग सम्बजन्धत) वहमाली, पहाडी तथा र्भरी मधेश र तराई काठमाण्डौ उपत्यकाका जजल्लाहरूको वववरण (क) वहमाली जजल्लाहरू (ख) पहाडी जजल्लाहरू (ग) र्भरी मधेशका (घ) तराईका (ङ) काठमाडौँ १. ताप्लेज ुङ 1. पाँचथर जजल्लाहरू जजल्लाहरू उपत्यकाका 2. सं ङखुवासभा 2. र्लाम 1. उदयपुर 1. झापा जजल्लाहरू 3. सोलुखुम्बु 3. तेह्रथुम 2. मकवानपुर 2. मोरङ 1. काठमाडौँ 4. दोलखा 4. धनकुटा 3. जचतवन 3. सुनसरी २. लर्लतपुर 5. र्सन्धुपाल्चोक 5. भोजपुर 4. र्सन्धुली 4. सप्तरी 3. भक्तपुर 6. रसुवा 6. ओखलढु ङ्गा 5. नवलपरासी 5. र्सराहा 7. मनाङ 7. खोटाङ (बदिघाट सुस्ता 6. धनुषा 8. मुस्ताङ 8. काभ्रेपलाञ्चोक पूव ि) 7. महोत्तरी 9. डोल्पा 9. नुवाकोट 6. दाङ 8. सलािही 10. जुम्ला 10 लमजुङ 7. सुखेत 9. रौतहट 11. मुग ु 1१. तनहुँ 10. बारा 12. हुम्ला 1२. कास्की 11. पसाि 13. कार्लकोट 1३. स्याङ्जा 12. नवलपरासी 14. बाजुरा 1४. पवित (बदिघाट सुस्ता 15. बझाङ 1५. ..... पजश्चम) 16. दाच ुिला 1६. बाग्लुङ 1३. रूपन्दे ही १७. धाददङ १७. पाल्पा 1४. कवपलबस्तु १८. रामेछाप 1८. अघािखाँची 1५. बाँके १९. गोरखा १९. गुल्मी 1६. बददिया २०. रुकुम (पूव ि) २०. रुकुम (पजश्चम) 1७. कैलाली २१. म्याग्दी 2१. रोल्पा 1८. कञ्चनपुर 2२. प्यूठान

 केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा सं शोर्धत।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा थप।  केही नेपाल ऐन सं शोधन गने ऐन, २०७५ द्वारा जझवकएको। 86 www.lawcommission.gov.np 2३. सल्यान 2४. जाजरकोट २५. दै लेख २६. डोटी २७. अछाम २८. बैतडी २९. डडेल्धुरा 87 www.lawcommission.gov.np अनुसूची-२ (दफा १०9 सँग सम्बजन्धत) शपथ रहणको ढाँचा म ........... .............. ........ ....... मुल ुक र जनताप्रर्त पूण ि बफादार रही सत्य र्नठ नापूव िक प्रर्तज्ञा गछु ि, ईश्वर/दे श र जनताको नाममा शपथ र्लन्छु वक नेपालको राजकीयसत्ता र साविभौमसत्ता नेपाली जनतामा र्नवहत रहे को नेपालको सं ववधानप्रर्त पूण ि बफादार रहँदै गाउँ कायिपार्लका अध्यि/उपाध्यि/सदस्य, गाउँ सभाको सदस्य, नगर कायिपार्लकाको प्रमुख/उपप्रमुख/सदस्य, नगर सभाको सदस्य, जजल्ला समन्वय सर्मतको प्रमुख/उपप्रमुख/सदस्य, जजल्ला सभाको सदस्यको पदको कामकाज प्रचर्लत कानूनको अधीनमा रही, मुल ुक र जनताको सोझो जचताई कसैको डर नमानी, पिपात नगरी, पूवािरह वा खराब भावना नर्लई पदीय गोपनीयता कायम राखी र्मान्दारीका साथ गनेछु। नाम : ...................... र्मर्त : ............................ सही : ...................... 88