Food Hygiene and Quality Act, 2081 (Act No. 1 of 2024)
颁布于 2024-05-05 · 文本截至 2026-10-01
以研究形式发布的公开法律与官方指引，不构成法律、税务或金融建议。
研究内容本身以英文撰写。标题和标签已翻译，调查结果和引文未翻译。
关于这部法律
- 语言
- Nepali
- 类型
- 法令
- 国家
- 尼泊尔
- 主题
- Food and nutrition
- 关键词
- food safety and quality, authorization/permit, basic legislation, business/industry/corporations, capacity building, certification, Codex Alimentarius, data collection/reporting, food additives, fraud, governance, hygiene/sanitary procedures, inspection, institution, internal trade, international organization, international trade, monitoring, MRL-maximum residue limit, nutrition, packaging/labelling, processing/handling, research, risk assessment/management, standards, toxicity/poisoning, traceability, transport/storage, vending, waste management, enforcement/compliance, innovation, liability/compensation, local government, offences/penalties
- 类别
- *
在哪里阅读
该法律没有记录来源链接。
文本
所收录的法律原文，按条款排列。每个条款都有自己的链接。
1 खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर ऐन, २०८1 प्रमणीकरण मममतिः 2081।01।23 संवत ्२०८1 सालको ऐन नं. 1 खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी कानूनलाई संशोधन र एकीकरण गनन बनकेो ऐन प्रस्तावना: मानव स्वास््यको सरुक्षा तथा उपभोक्ता हित संरक्षणका लामग खाद्य शृ्रङ् खलाका सबै चरणमा वैज्ञामनक त्यका आधारमा खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर मनधानरण र त्यसको मनयमनको व्यवस्था गनन खाद्य स्वच्छता सम्बन्धी कानूनी व्यवस्थालाई संशोधन र एकीकरण गनन वाञ्छनीय भएकोले, संघीय संसदले यो ऐन बनाएको छ। पररच्छेद-१ प्रारम्म्भक १. संम्क्षप्त नाम र प्रारम्भ: (१) यस ऐनको नाम “खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर ऐन, २०८1" रिेको छ। (२) यो ऐन प्रमाणीकरण भएको मममतले एकानब्बेऔ ंददनदेम्ख प्रारम्भ िनुेछ। 2 २. पररभाषा: हवषय वा प्रसङ्गले अको अथन नलागेमा यस ऐनमा, (क) “अनमुमतपत्र” भन्नाले दफा ९ बमोम्िमको खाद्य व्यवसाय अनमुमतपत्र सम्झन ुपछन। (ख) “कायानलय” भन्नाले हवभाग मातितका कायानलय सम्झन ुपछन। (ग) "खाद्य मनरीक्षण अमधकारी" भन्नाले दफा २८ बमोम्िमको खाद्य मनरीक्षण अमधकारी सम्झन ुपछन। (घ) "खाद्य पदाथन" भन्नाले साधारणतिः मामनसले उपभोग गने अप्रशोमधत, अधनप्रशोमधत वा प्रशोमधत खाद्य वा पेय पदाथन, त्यसमा प्रयोग गररने पोषक तत्त्व, खाद्य योगशील (फुड एमडहिभ) वा मरमसला सम्झन ु पछन र सो शब्दले आिारपूरक खाद्य पदाथन, प्याकेम्िङ्ग गररएको प्रशोमधत हपउने पानी, मददरािन्य पेय पदाथन, चइुगम र बवलगमलाई समेत िनाउँछ। (ङ) “खाद्य प्रयोगशाला” भन्नाले दफा २७ बमोम्िमको प्रयोगशाला सम्झन ुपछन। 3 (च) "खाद्य योगशील" भन्नाले खाद्य पदाथनको रूपमा मसधै उपभोग नगररने खाद्य पदाथनको रङ्ग, बास्ना, स्वाद कायम राख्न वा बढाउन तथा अन्य अपेम्क्षत गणु िामसल गनन खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन तथा संरक्षण गदान मनधानररत मापदण्ड अनसुार साधकको रूपमा प्रयोग गररने स्वीकृत उपभोगयोग्य पदाथन सम्झन ुपछन। (छ) “खाद्य व्यवसाय” भन्नाले व्यावसाहयक वा सावनिमनक प्रयोिनको लामग खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, तयारी, प्याकेम्िङ्ग, सञ्चय, मबक्री हवतरण, मनकासी वा पैठारी गने कायन सम्झन ुपछन र सो शब्दले खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, तयारी वा प्याकेम्िङ्ग गरी कुनै स्थान वा भवनमा रिेर वा सडकमा घमुमहफरी वा हवद्यतुीय प्रणाली प्रयोग गरी अनलाइन माफन त मबक्री हवतरण गने कायनलाई समेत िनाउँछ। 4 (ि) “खाद्य व्यवसायी” भन्नाले खाद्य व्यवसाय गने व्यम्क्त सम्झन ुपछन। (झ) “खाद्य स्वच्छता” भन्नाले खाद्य पदाथन तयारी तथा उपभोग (इन्िेन्डेड यिु) गदान मानव स्वास््यका दृहिकोणले सरुम्क्षत रिेको अवस्था सम्झन ुपछन। (ञ) “खाद्य स्वच्छता व्यवस्थापन प्रणाली” भन्नाले खाद्य व्यवसायमा खाद्य स्वच्छता कायम गननको लामग आवश्यक रिेका असल उत्पादन अभ्यास (गडु म्यानफु्याक्चररङ्ग प्राम्क्िस), असल सरसफाइ अभ्यास (गडु िाइम्िमनक प्राम्क्िस), िामन हवश्लषेण तथा संवेदनशील मबन्द ु मनयन्त्रण (िािाडन एनालाइमसस एन्ड हक्रहिकल कन्रोल प्वाइण्ि) प्रणाली सम्झन ु पछन र सो शब्दले खाद्य व्यवसायमा खाद्य स्वच्छता व्यवस्थापनको लामग तोहकएको यस्तै अन्य अभ्यासलाई समेत िनाउँछ। (ि) "खाद्य शृ्रङ् खला" भन्नाले खाद्य पदाथन उपभोक्ता समक्ष परु् याउनको लामग कुनै 5 वस्त,ु स्रोत, साधन वा हक्रयाकलापको समन्वयात्मक रूपमा प्रयोग गरी गररने खाद्य पदाथन उत्पादन, प्रशोधन, भण्डारण, ढुवानी, मबक्री वा हवतरण सम्बन्धी सेवा प्रवािको शृ्रङ् खला सम्झन ुपछन। (ठ) "गणुस्तर" भन्नाले कुनै खाद्य पदाथनका लामग तोहकएको चाररमत्रक गणु, स्तर, मात्रा, पररमध तथा स्वच्छता सम्बन्धी स्तर सम्झन ुपछन। (ड) "तोहकएको" वा "तोहकए बमोम्िम" भन्नाले यस ऐन अन्तगनत बनकेो मनयममा तोहकएको वा तोहकए बमोम्िम सम्झन ु पछन। (ढ) "पहिचान पद्धमत (रेमसयामबमलहि)" भन्नाले खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय, मनकासी, पैठारी तथा मबक्री हवतरणका चरणिरूमा खाद्य पदाथनको अवस्थाको क्रमलाई पछ्याउन ेहववरणको पद्धमत सम्झन ुपछन। (ण) "प्याकेम्िङ्ग" भन्नाले खाद्य पदाथनलाई कुनै कन्िेनर, क्यान, बोिल, कािुनन, 6 बाकस, केि, बोरा, म्झल्ली, प्लाहिक वा यस्तै अन्य वस्तमुा बेने, पोका पाने, मबको बन्द गने, राख्न े वा छोप्न ेकायन सम्झन ुपछन। (त) “प्रशोधन सियोगी (प्रोसेमसङ् एड)” भन्नाले प्रत्यक्ष खाद्य सम्म्मश्रणका रूपमा प्रयोग नभई खाद्य प्रशोधन वा उपचार िस्ता प्राहवमधक प्रयोिनलाई सििीकरण गनन प्रयोग गररन े याम्न्त्रक उपकरण बािेकका सियोगी पदाथन सम्झन ुपछन। (थ) “मन्त्रालय” भन्नाले नेपाल सरकार, कृहष तथा पशपुन्छी हवकास मन्त्रालय सम्झन ु पछन। (द) “मिामनदेशक” भन्नाले हवभागको मिामनदेशक सम्झन ुपछन। (ध) “लेबल” भन्नाले खाद्य पदाथन प्याकेम्िङ्ग गररएको भाँडो, प्याकेि वा कन्िेनरको आवरणमा िाँमसएको, लेम्खएको, छाहपएको, मलथो गररएको, म्चह्न लगाइएको, कँुददएको, इम्बोस गररएको, समावेश गररएको वा अन्य कुनै 7 हकमसमले राम्खएको िानकारी वा हववरण उल्लेख गररएको बारकोड, क्यूआर कोड, ट्याग, म्चह्न, तम्स्वर वा अन्य त्यस्तै हकमसमका सङ्कते वा हववरण सम्झन ुपछन । (न) "हवभाग" भन्नाले खाद्य प्रहवमध तथा गणु मनयन्त्रण हवभाग सम्झन ुपछन । (प) “समममत” भन्नाले दफा ५ बमोम्िमको खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर मसफाररस समममत सम्झन ुपछन। (फ) “सम्म्मश्रण” भन्नाले खाद्य पदाथनको उत्पादन वा तयारीमा कच्चा पदाथनको रूपमा प्रयोग भएका खाद्य पदाथन, पोषक तत्त्व, खाद्य योगशील र मरमसला िस्ता वस्त ुसम्झन ुपछन। (ब) "स्थानीय ति" भन्नाले गाउँपामलका वा नगरपामलका सम्झन ुपछन। (भ) “सेवाप्रदायक” भन्नाले िोिेल, मोिेल, लि, रेिुरेण्ि, ररसोिन वा बार सम्झन ु पछन र सो शब्दले खान ेवा हपउने सेवा प्रदान गने क्यािररङ्ग, क्याम्ण्िन, 8 भोिनालय, ममठाई पसल, म्चया पसल, चमेना गिृ वा यस्तै अन्य कुनै नामबाि खाद्य व्यवसाय सेवा प्रदान गने व्यम्क्त सम्झन ुपछन। पररच्छेद-२ खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर ३. खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर मनधानरण गने: (१) नेपाल सरकारले समय-समयमा नेपाल रािपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर मनधानरण गनेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम मनधानरण गररएको स्वच्छता तथा गणुस्तर कायम गनुन, गराउन ुसम्बम्न्धत सबैको कतनव्य िनुेछ। ४. स्वच्छता तथा गणुस्तरको मनयमन: (१) नेपाल सरकारले खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तरको मनयमन गने वा गराउनेछ। (२) प्रदेश सरकारले आफ्नो प्रदेशमभत्र र स्थानीय तिले आफ्नो क्षेत्रमभत्र खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तरको मनयमन गने वा गराउनछे। ५. खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर मसफाररस समममत: (१) खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर मनधानरणको लामग नेपाल 9 सरकार समक्ष मसफाररस, राय तथा सझुाव पेश गनन देिाय बमोम्िमको एक खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर मसफाररस समममत रिनेछ: (क) सम्चव, मन्त्रालय - अध्यक्ष (ख) सिसम्चव, नेपाल सरकार, उद्योग, वाम्णज्य तथा आपूमतन मन्त्रालय - सदस्य (ग) सिसम्चव, नेपाल सरकार, स्वास््य तथा िनसङ््या मन्त्रालय - सदस्य (घ) मन्त्रालयको खाद्य प्रहवमध सम्बन्धी हवषय िेने मिाशाखा प्रमखु - सदस्य (ङ) सिसम्चव, वन तथा वातावरण मन्त्रालय - सदस्य (च) प्रमतमनमध, नेपाल उद्योग वाम्णज्य मिासंघ - सदस्य (छ) खाद्य प्रहवमध, खाद्य पोषण वा खाद्य स्वच्छता सम्बन्धी हवषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर वा सो सरिको उपामध िामसल गरेका र खाद्य स्वच्छता तथा 10 गणुस्तर सम्बन्धी क्षते्रमा कम्तीमा पाँच वषन काम गरेका व्यम्क्तिरूमध्येबाि मन्त्रालयले मनोनयन गरेको कम्तीमा दईुिना महिला सहित तीनिना सदस्य (ि) उपभोक्ताको िक हित संरक्षणको क्षेत्रमा कायनरत संघ, संस्थामध्येबाि मन्त्रालयले मनोनयन गरेको संघ, संस्थाको प्रमतमनमध एकिना - सदस्य (झ) खाद्य वैज्ञामनक वा प्राहवमधज्ञिरूको पेशागत संघ, संस्थाबाि प्रमतमनमधत्व िनुे गरी मन्त्रालयले मनोनयन गरेको कम्तीमा एकिना महिला सहित दईुिना - सदस्य (ञ) नेपाल कृहष अनसुन्धान पररषद्को खाद्य सम्बन्धी हवषय िेने मन्त्रालयले तोकेको हवज्ञ एकिना - सदस्य 11 (ि) मन्त्रालयले तोकेको खाद्य हवज्ञान तथा प्रहवमध सम्बन्धी हवषय अध्यापन गने हवश्वहवद्यालयका कम्तीमा उपप्राध्यापकस्तरको हवज्ञ एकिना - सदस्य (ठ) मिामनदेशक, हवभाग - सदस्य-सम्चव (2) उपदफा (१) को खण्ड (छ), (ि) र (झ) बमोम्िम मनोनीत सदस्यको पदावमध तीन वषनको िनुेछ र मनििरू अको एक अवमधको लामग पनु: मनोनयन िनु सक्नेछन।् (3) उपदफा (2) मा िनुसकैु कुरा लेम्खएको भए तापमन उपदफा (१) को खण्ड (छ), (ि) र (झ) बमोम्िम मनोनीत सदस्यले खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर हवरुद्ध वा यस ऐन हवपरीतको कुनै काम कारबािी गरेमा मन्त्रालयले त्यस्तो सदस्यलाई िनुसकैु बखत पदबाि ििाउन सक्नेछ। (4) उपदफा (3) बमोम्िम पदबाि ििाउनअुम्घ सम्बम्न्धत सदस्यलाई सफाइ पेश गने मनामसब मौका ददन ु पनेछ। 12 (५) उपदफा (१) को खण्ड (छ), (ि) र (झ) बमोम्िम सदस्य मनोनयन गदान समावेशी मसद्धान्तका आधारमा गनुन पनेछ। (६) समममतको सम्चवालय हवभागमा रिनेछ। ६. समममतको बैठक: (१) समममतको बैठक वषनको कम्तीमा दईु पिक बस्नछे। (२) समममतको बैठक समममतको अध्यक्षले तोकेको मममत, समय र स्थानमा बस्नेछ। (३) समममतको सम्पूणन सदस्य सङ््याको कम्तीमा एकाउन्न प्रमतशत सदस्य उपम्स्थत भएमा समममतको बैठकका लामग गणपूरक सङ््या पगेुको मामननेछ। (४) समममतको अध्यक्षले बैठकको अध्यक्षता गनेछ। (५) समममतको मनणनय बिमुतबाि िनुेछ र मत बराबर भएमा अध्यक्षले मनणानयक मत ददनेछ। (६) समममतको बैठकमा उपम्स्थत सदस्यको नाम, छलफल भएका हवषय तथा बैठकमा भएका मनणनय मनणनय पमु्स्तकामा लेखी उपम्स्थत सदस्यको दस्तखत गराई राख्न ु पनेछ। 13 (७) समममतको मनणनय समममतको अध्यक्ष र सदस्य-सम्चवले प्रमाम्णत गनेछ। (८) समममतले बैठकमा आवश्यकता अनसुार हवषय हवज्ञलाई आमन्त्रण गनन सक्नेछ। (९) समममतको बैठक सम्बन्धी अन्य कायनहवमध समममत आफैं ले मनधानरण गरे बमोम्िम िनुेछ। ७. समममतको काम, कतनव्य र अमधकार: (१) समममतको काम, कतनव्य र अमधकार देिाय बमोम्िम िनुेछिः (क) खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर मनधानरण तथा खाद्य स्वच्छता व्यवस्थापन प्रणाली मनधानरण गनन नेपाल सरकारलाई मसफाररस गने, (ख) खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी नीमत मनमानण गनन नेपाल सरकारलाई मसफाररस गने, (ग) खाद्य व्यवसायमा स्वच्छता तथा गणुस्तर कायम राख्न नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय तिबीच समन्वय र सििीकरण गने, (घ) खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर मनधानरण तथा खाद्य स्वच्छता व्यवस्थापन 14 प्रणाली अवलम्बनका लामग सरोकारवाला मनकायलाई मनदेशन ददने, (ङ) खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी क्षेत्रमा आवश्यक पने मानव स्रोत हवकासको लामग आवश्यक समन्वय तथा सििीकरण गने, (च) समममतको काममा सियोग परु् याउन आवश्यकता अनसुार उपसमममत गठन गने, (छ) खाद्य व्यवसायी, सेवाग्रािी तथा अन्य सरोकारवालाको गनुासो सनेु्न तथा त्यसको व्यवस्थापन गने, गराउने, र (ि) खाद्य पदाथनिरूलाई हवमभन्न समूि वा उपसमूिमा समूिीकृत गने। (२) समममतले खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर मनधानरण सम्बन्धमा नेपाल सरकारलाई मसफाररस गदान देिायका आधारमा गनेछ: (क) खाद्य पदाथनको प्राकृमतक तथा हवम्शि गणु, (ख) सम्बम्न्धत खाद्य पदाथनको वैज्ञामनक त्य तथा आधार, 15 (ग) खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी अन्तरानह य तथा क्षेत्रीय मान्यता र मापदण्डिरू, (घ) खाद्य पदाथनमा प्रयोग िनु े अवयव र पौहिक तत्त्व, (ङ) खाद्य पदाथनबाि मानव स्वास््यमा पनन सक्ने प्रमतकूल प्रभाव वा असर, र (च) खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धमा अवलम्बन गनुन पने तत्कालीन पक्ष तथा आधारिरू। पररच्छेद-३ खाद्य व्यवसाय दतानको मसफाररस तथा अनमुमतपत्र ८. मसफाररस मलन ु पने: (१) खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेम्िङ्ग र सञ् चय गने तोहकए बमोम्िमका उद्योग स्थापना गनन चािने व्यम्क्तले त्यस्तो उद्योग दतान गनुनअम्घ हवभाग वा हवभागले तोकेको कायानलयबाि मसफाररस मलन ुपनेछ। (२) प्रदेश कानून बमोम्िम प्रदेश सरकारको उद्योग दतान गने मनकायमा दतान गरी खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेम्िङ्ग र सञ् चय गने उद्योग स्थापना गनन चािन े व्यम्क्तले प्रदेश सरकारले तोकेको 16 खाद्य स्वच्छता सम्बन्धी काम गने कायानलय वा मनकायबाि मसफाररस मलन ुपनेछ। (३) उपदफा (२) बमोम्िम प्रदेश सरकारले खाद्य स्वच्छता सम्बन्धी काम गने कायानलय वा मनकाय नतोकेसम्म सो उपदफा बमोम्िमका उद्योग स्थापनाको लामग उपदफा (१) बमोम्िम हवभाग वा हवभागले तोकेको कायानलयबाि मसफाररस मलन ुपनेछ। (४) उपदफा (१) वा (२) बमोम्िम मसफाररस मलन चािने व्यम्क्तले देिाय बमोम्िमका कागिात तथा हववरण संलग्न गरी हवभाग, सम्बम्न्धत कायानलय वा मनकायमा मनवेदन ददन ुपनेछ: (क) उद्योग दतान गने मनकायले मसफाररस माग गरेको पत्र, (ख) उद्योगको पुिँी, हकमसम र क्षमता, र (ग) उत्पादन र प्रशोधन गनन चािेको खाद्य पदाथनको खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर कायम गररने प्रहक्रया सम्बन्धी प्राहवमधक प्रस्ताव र तत्सम्बन्धी िनशम्क्तको हववरण। (५) उपदफा (४) बमोम्िम प्राप्त कागिात तथा हववरणउपर िाँचबझु गदान मनवेदकले उत्पादन, प्रशोधन, 17 प्याकेम्िङ्ग र सञ् चय गनन चािेको खाद्य पदाथनको स्वच्छता र गणुस्तर कायम गनन सक्न ेदेम्खएमा हवभाग, सम्बम्न्धत कायानलय वा मनकायले दस्तरु मलई उद्योग दतान गनन मसफाररस ददनेछ। ९. अनमुमतपत्र मलन ुपने: (१) कसैले खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गनुनअम्घ यस ऐन बमोम्िम अनमुमतपत्र मलन ुपनेछ। तर तोहकए बमोम्िमका खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गनन यस ऐन बमोम्िम अनमुमतपत्र मलन ु अमनवायन िनु े छैन। (२) अनमुमतपत्र मलनको लामग देिायको खाद्य व्यवसायीले देिायको अमधकारी समक्ष मनवेदन ददन ु पनेछ: (क) खाद्य पदाथनको थोक वा खदु्रा व्यापार गने, घमुमहफरी खाद्य पदाथन मबक्री (म्स्रि भेण्डीङ्ग) गने, िोिेल, मोिेल, रेिुरेण्ि, फुड कोिन, फुड पाकन , चमेना गिृ, क्यािररङ्ग, भोिनालय, िोमस्िे वा यस्तै अन्य कुनै नामबाि खाद्य पदाथनको व्यवसाय वा सेवा प्रदान गने वा प्रचमलत कानून बमोम्िम स्थानीय तिमा दतान गनुन पने अन्य खाद्य व्यवसाय गननको लामग 18 सम्बम्न्धत स्थानीय तिको प्रमखु वा मनिले तोकेको अमधकृत, र (ख) खाद्य पदाथनको मनकासी वा पैठारी सम्बन्धी व्यवसाय वा खण्ड (क) मा लेम्खएदेम्ख बािेकका अनमुमतपत्र मलन ु पने अन्य खाद्य व्यवसायको िकमा मिामनदेशक वा कायानलयको प्रमखु। (३) उपदफा (२) बमोम्िम ददइने मनवेदन साथ देिायका हववरण तथा कागिात संलग्न गनुन पनेछ: (क) खाद्य व्यवसाय दतान भएको प्रमाणको प्रमतमलहप, (ख) उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेम्िङ्ग र सञ् चय गररने खाद्य पदाथनको हववरण र वाहषनक पररमाण, (ग) खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेम्िङ्ग र सञ् चयमा स्वच्छता र गणुस्तर कायम गनन अवलम्बन गररने प्रहवमध तथा पद्धमत सम्बन्धी हवस्ततृ हववरण, र (घ) खाद्य व्यवसाय गने ठेगाना तथा सम्पकन नम्बर र व्यवस्थापनमा संलग्न रिन े प्रमखु व्यम्क्तिरू सम्बन्धी हववरण। 19 (४) उपदफा (२) को खण्ड (क) बमोम्िमको खाद्य व्यवसाय सञ्चालनको लामग प्रत्येक स्थानीय तिको लामग छुट्टाछुटै्ट अनमुमतपत्र मलन ुपनेछ। (५) उपदफा (२) बमोम्िम प्राप्त मनवेदन उपर अनमुमतपत्र िारी गने अमधकारीले स्थलगत मनरीक्षण, प्रयोगशाला परीक्षण समेत गरी, गराई िाँचबझु गदान मनवेदकलाई खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गनन अनमुमतपत्र ददन उपयकु्त देम्खएमा खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गदान पालना गनुन पने सतनिरू समेत तोकी दस्तरु मलई तीस ददनमभत्र अनमुमतपत्र प्रदान गनेछ। १०. अनमुमतपत्रको मान्य अवमध र नवीकरण: (१) अनमुमतपत्रको मान्य अवमध त्यस्तो अनमुमतपत्र िारी भएको मममतले दईु वषनको िनुछे र प्रत्येक दईु वषनमा अनमुमतपत्र नवीकरण गराउन ुपनेछ। (२) खाद्य व्यवसायीले अनमुमतपत्रको मान्य अवमध समाप्त िनुभुन्दा कम्तीमा पैँतीस ददन अगावै देिायका हववरण तथा कागिात र नवीकरण दस्तरु बझुाएको प्रमाण सहित अनमुमतपत्र नवीकरणको लामग अनमुमतपत्र िारी गने अमधकारी समक्ष मनवेदन ददन ु पनेछिः 20 (क) खाद्य व्यवसायीको पमछल्लो आमथनक वषनको कर चकु्ता गरेको प्रमाण, र (ख) अनमुमतपत्र मलँदाका बखत पेश गरेको हववरणमा फेरबदल भएको रिेछ भन े त्यसको अद्यावमधक हववरण। (३) उपदफा (१) मा िनुसकैु कुरा लेम्खएको भए तापमन अनमुमतपत्रको मान्य अवमध सहकएको छ महिनामभत्र दोब्बर दस्तरु मतरी सो उपदफा बमोम्िम त्यस्तो अनमुमतपत्र नवीकरण गनन सहकनेछ। (४) अनमुमतपत्र िारी गने अमधकारीले अनमुमतपत्र नवीकरणको लामग मनवेदन परेको मममतले तीन महिनामभत्र नवीकरण सम्बन्धी मनणनय गररसक्न ुपनेछ। ११. अनमुमतपत्र मनलम्बन र फुकुवा: (१) देिायको अवस्थामा अनमुमतपत्र िारी गने अमधकारीले देिाय बमोम्िमको अवमधसम्म अनमुमतपत्र मनलम्बन गनन सक्नछे: (क) यस ऐन बमोम्िम अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणको क्रममा खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर कायम गननको लामग कुनै आदेश ददइएकोमा त्यस्तो आदेशमा मनधानररत अवमधमभत्र पमन त्यस्तो व्यवस्था कायम 21 नगरेमा सो व्यवस्था कायम नगरेसम्मको लामग, (ख) प्रचमलत कानून बमोम्िम अमधकारप्राप्त अमधकारी वा मनकायबाि अनमुमतपत्र मनलम्बनको लामग लेखी आएमा बढीमा तीन महिनाको लामग, (ग) यो ऐन तथा यस ऐन अन्तगनत बनेको मनयमावली बमोम्िम कायम गनुन पने खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी न्यूनतम स्तर कायम गरेको नपाइएमा त्यस्तो स्तर कायम नगरेसम्मको लामग, वा (घ) दफा १० बमोम्िम अनमुमतपत्र नवीकरण नगरेमा त्यस्तो नवीकरण नगरेसम्मको अवमधको लामग। (२) उपदफा (१) बमोम्िम कुनै खाद्य व्यवसायीको अनमुमतपत्र मनलम्बन गनुनअम्घ मनिलाई यो ऐन तथा यस ऐन अन्तगनत बनेको मनयमावली बमोम्िम कायम गनुन पने खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तरको व्यवस्था कायम गनन वा अनमुमतपत्र नवीकरण गराउनको लामग तीस ददनको अवमध ददन ुपनेछ। 22 (३) उपदफा (२) बमोम्िम ददइएको अवमधमभत्र पमन कुनै खाद्य व्यवसायीले यो ऐन तथा यस ऐन अन्तगनत बनेको मनयमावली बमोम्िम कायम गनुन पने खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी न्यूनतम व्यवस्था कायम नगरेमा वा अनमुमतपत्र नवीकरण गराउनको लामग मनवेदन नददएमा त्यस्तो खाद्य व्यवसायीको अनमुमतपत्र उपदफा (१) बमोम्िम अनमुमतपत्र िारी गने अमधकारीले मनलम्बन गनेछ। (४) उपदफा (३) बमोम्िम अनमुमतपत्र मनलम्बन भएकोमा त्यस्तो अवमधभर खाद्य व्यवसायीले अनमुमतपत्र बमोम्िमको खाद्य व्यवसाय गनन पाउने छैन। (५) उपदफा (३) बमोम्िम अनमुमतपत्र मनलम्बन भएको खाद्य व्यवसायीले यो ऐन तथा यस ऐन अन्तगनत बनेको मनयमावली बमोम्िम कायम गनुन पने खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी न्यूनतम व्यवस्था कायम गरी अनमुमतपत्रको मनलम्बन फुकुवाको लामग अनमुमतपत्र िारी गने अमधकारी समक्ष मनवेदन ददन ुपनेछ। (६) उपदफा (५) बमोम्िम मनवेदन प्राप्त भएमा अनमुमतपत्र िारी गने अमधकारीले आवश्यक मनरीक्षण तथा िाँच गदान मनवेदकले यो ऐन तथा यस ऐन अन्तगनत बनेको मनयमावली बमोम्िम कायम गनुन पने खाद्य स्वच्छता तथा 23 गणुस्तरको लामग न्यूनतम व्यवस्था कायम गरेको पाइएमा मनिको अनमुमतपत्रको मनलम्बन फुकुवा गनेछ। (७) उपदफा (६) मा िनुसकैु कुरा लेम्खएको भए तापमन उपदफा (१) को खण्ड (घ) बमोम्िम अनमुमतपत्र मनलम्बन भएकोमा त्यस्तो अनमुमतपत्र नवीकरण गराउन पाउने अवमध व्यमतत भएपमछ दफा १० को उपदफा (३) बमोम्िम लाग्न े दस्तरुको पाँचगणुा दस्तरु मलई मनलम्बन गने अमधकारीले त्यस्तो अनमुमतपत्र नवीकरण र मनयममत गरी मनलम्बन फुकुवा गररददन सक्नछे। १२. अनमुमतपत्र खारेि गनन सहकन:े देिायको अवस्थामा अनमुमतपत्र िारी गने अमधकारीले सम्बम्न्धत खाद्य व्यवसायीको अनमुमतपत्र खारेि गनन सक्नछेिः (क) खाद्य व्यवसायीले आफूले प्राप्त गरेको अनमुमतपत्र खारेि गननको लामग मनवेदन ददएमा, वा (ख) खाद्य व्यवसायको दतान प्रचमलत कानून बमोम्िम कायम नरिेमा वा खारेि भएमा। 24 १३. स्वीकृमत मलन ुपने: (१) खाद्य पदाथनको पैठारी गनन चािन े खाद्य व्यवसायीले खाद्य पदाथन पैठारी गनुनअम्घ हवभाग वा हवभागले तोकेको कायानलयबाि स्वीकृमत मलन ुपनेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िमको स्वीकृमत प्राप्त गरी पैठारीको लामग प्रवेश नाकामा ल्याइएका खाद्य पदाथन नेपालमभत्र पैठारी गनुनअम्घ हवभाग वा हवभागले तोकेको कायानलयबाि प्रवेश अनमुमत मलन ुपनेछ। (३) उपदफा (१) बमोम्िमको स्वीकृमत मलएपमछ खाद्य पदाथन पैठारी गररसक्न ुपने अवमध, स्वीकृमतको ढाँचा तथा तत्सम्बन्धी अन्य प्रहक्रया तोहकए बमोम्िम िनुछे। १४. मनकासीको लामग गणुस्तर प्रमाणीकरण गराउन सक्न:े (१) खाद्य व्यवसायीले मनकासी गनन चािेको खाद्य पदाथन मनकासी गररन ेमलुकुको गणुस्तर मापदण्ड बमोम्िम भए वा नभएको प्रमाणीकरण गराउन चािेमा हवभाग वा हवभागले तोकेको कायानलयबाि प्रमाणीकरण गराउन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम खाद्य पदाथनको गणुस्तर प्रमाणीकरण गदान लाग्न ेशलु्क तथा प्रमाणीकरण सम्बन्धी अन्य प्रहक्रया तोहकए बमोम्िम िनुेछ। 25 पररच्छेद-४ खाद्य पदाथन सम्बन्धमा मनषमेधत कायन १५. दूहषत खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण गनन निनु:े कसैले मानव उपभोगको लामग देिायको कुनै अवस्थाको दूहषत खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, मनकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा मबक्री हवतरणको लामग राख्न वा मबक्री हवतरण गनन वा गराउन िुँदैन: (क) सडे गलेको, फोिोरमैला मममसएको वा हवषाक्त अवस्थामा राम्खएको वा तयार पाररएको, (ख) मानव उपभोगको लामग अनपुयकु्त िनु े गरी केिी वा सम्पूणन भाग कुनै रोगी वा रोगकारक पशपुन्छी वा िामनकारक वनस्पमतबाि बनेको, (ग) मानव स्वास््यलाई असर गने रोगकारक सकु्ष्म म्िवाण ु वा िामनकारक तत्व वा रसायनको मात्रा तोहकएको अमधकतम सीमाभन्दा बढी भएको, (घ) खाद्य शृ्रङ् खलाको कुनै चरणमा अन्तहवनकमसत वा बहिममनम्श्रत रसायन, िीवनाशक हवषादीको अवशषे, पशिुन्य औषमधको अवशषे, म्िवाणिुन्य हवष 26 (िम्क्सन) को लामग तोहकएको अमधकतम सीमाभन्दा बढी भएको, (ङ) प्राकृमतक वा कृमत्रम हवषिन्य पदाथन (िम्क्सन), िमोन वा मनोदिपक (साइकोरहपक) रसायनको प्रयोग गरेको, (च) तत्कालीन वा दीघनकालीन असर परु् याउन सक्ने तोहकएको अमधकतम सीमाभन्दा बढी हवहकरणयकु्त, (छ) यस ऐन वा प्रचमलत कानून बमोम्िम खाद्य पदाथनमा प्रयोग गननका लामग बन्देि लगाइएको वस्त ु वा पदाथन प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा प्रयोग गररएको। १६. न्यूनस्तरका खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण गनन निनु:े कसैले देिायका न्यूनस्तरका खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, मनकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा मबक्री हवतरणको लामग राख्न वा मबक्री हवतरण गनन वा गराउन िुदैँन: (क) दफा १५ बमोम्िमका खाद्य पदाथन बािेक यस ऐन बमोम्िम मनधानरण गरेको स्वच्छता तथा गणुस्तर अनरुुप नभएका खाद्य पदाथन, वा (ख) कुनै खाद्य पदाथनको स्वभाहवक गणुभन्दा कमसल िनुे गरी प्रमखु अङ्गको पररमाण 27 घिाइएको वा अको कुनै वस्त ु ममश्रण गररएको खाद्य पदाथन। तर एकभन्दा बढी वस्त ुममम्श्रत खाद्य पदाथनमा त्यस्तो ममम्श्रत खाद्य पदाथनको नाम र पररमाण स्पि उल्लेख भई त्यस्ता ममम्श्रत खाद्य पदाथन स्वच्छ र गणुस्तरीय भएमा त्यस्तो पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, मनकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी तथा मबक्री हवतरण गनन बाधा परेको मामनन ेछैन। १७. झकु्याई खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण गनन निनु:े कसैले देिायको कुनै कायन गरी ढाँिी वा झकु्याई खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, मनकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा मबक्री हवतरणको लामग राख्न वा मबक्री हवतरण गनन वा गराउन िुँदैन: (क) कुनै एक खाद्य पदाथनलाई अको खाद्य पदाथन िो भनी ढाँिी वा झकु्याई, (ख) कुनै खाद्य पदाथनमा प्रयोग गरेको सम्म्मश्रण वा दाबीमा झिुो िानकारी ददई वा भ्रामक दाबी गरी, 28 (ग) न्यून गणुस्तरको खाद्य पदाथनलाई उच्च गणुस्तरको खाद्य पदाथन िो भनी ढाँिी वा झकु्याई, (घ) कुनै उच्च गणुस्तरको खाद्य पदाथनमा अखाद्य पदाथन वा न्यून गणुस्तरको खाद्य पदाथन ममसावि गरी उच्च गणुस्तरको खाद्य पदाथन िो भनी ढाँिी वा झकु्याई, वा (ङ) प्याकेम्िङ्ग गररएको खाद्य पदाथनको लेबलमा प्रयोग गररन े कुनै मलखत, भनाई, म्चह्न, मडिाइन लगायतका हववरण झिुो वा भ्रामक रूपमा प्रस्ततु गरी। १८. बढी मात्रामा प्रयोग गनन निनु:े कुनै खाद्य पदाथनमा खाद्य योगशील तथा प्रशोधन सियोगी पदाथन तोहकएको मात्राभन्दा बढी प्रयोग गनुन वा गराउन ुिुँदैन। १९. लेबल नलगाई उत्पादन तथा मबक्री हवतरण गनन निनु:े (१) प्याकेम्िङ्ग गररएको खाद्य पदाथनमा लेबल नलगाई उत्पादन तथा मबक्री हवतरण गनुन वा गराउन ुिुँदैन। (२) प्याकेम्िङ्ग गररएको खाद्य पदाथनको लेबलमा देिायका हववरण उल्लेख गनुन पनेछ: (क) खाद्य पदाथनको नाम, उत्पादकको नाम र ठेगाना, 29 (ख) खाद्य पदाथनको सम्म्मश्रण, (ग) वस्तकुो तौल वा आयतन, मबक्री मूल्य, ब्याच नम्बर र उत्पादन मममत, (घ) मनम्ित अवमधमभत्र उपभोग गररसक्न ुपने वस्त ुभए त्यस्तो अवमध, (ङ) कुनै खास अवस्थाका उपभोक्ताको स्वास््यलाई िामन परु् याउने खालका खाद्य पदाथनको लेबलमा चेतनामूलक सन्देश, म्चत्र वा म्चह्नको प्रयोग, र (च) तोहकएको खाद्य पदाथनमा पोषणको मात्रा सम्बन्धी हववरण। (३) उपदफा (२) बमोम्िम लेबलमा उल्लेख गनुन पने हववरण सवनसाधारणले बझु्न े गरी नेपालमभत्र उत्पादन भएका खाद्य पदाथन भए उत्पादक तथा प्रशोधनकतानले र मनकासी वा पैठारी गररने खाद्य पदाथन भए मनकासी वा पैठारीकतानले नेपाली वा अंग्रिेी भाषामा लेख्न ुपनेछ। नेपाली वा अंग्रिेी भाषाका अमतररक्त अन्य कुनै भाषामा पमन त्यस्तो हववरण लेख्न सहकनेछ। (४) नेपालमभत्र उत्पादन तथा प्रशोधन िनुे र नेपाली बिारमा मबक्री हवतरण िनुे खाद्य पदाथनमा लगाइन े लेबलमा उपदफा (३) बमोम्िम लेम्खन ेभाषा छनौि गदान नेपाली भाषालाई प्राथममकता ददन ुपनेछ। 30 (५) उपदफा (३) बमोम्िम लेबल नलगाइएको खाद्य पदाथन नेपालमा पैठारी र मबक्री हवतरण गनन पाइन े छैन। (६) उपदफा (२) मा िनुसकैु कुरा लेम्खएको भए तापमन खलुा रूपमा मबक्री हवतरण गररने तरकारी, फलफूल िस्ता खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण गदान यस दफामा लेम्खएका कुरा उल्लेख गनन आवश्यक िनुे छैन। तर पैठारी भएका तरकारी र फलफूलको प्याकेम्िङ्गमा लेबल लगाउन ुपनेछ। पररच्छेद-५ खाद्य व्यवसायीको दाहयत्व २०. उत्पादक, प्रशोधनकतान तथा प्याकेम्िङ्गकतानको दाहयत्व: खाद्य पदाथनको उत्पादक, प्रशोधनकतान तथा प्याकेम्िङ्गकतानले खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन वा प्याकेम्िङ्ग गदान प्रचमलत कानून बमोम्िम पूरा गनुन पने दाहयत्वको अमतररक्त देिायको दाहयत्व पूरा गनुन पनेछ: (क) दफा १५ वा १६ बमोम्िम खाद्य पदाथन दूहषत वा न्यूनस्तरको नरिेको समुनम्ित गने, 31 (ख) खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेम्िङ्ग गदान खाद्य स्वच्छता तथा व्यवस्थापन प्रणालीको अवलम्बन गने, (ग) खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेम्िङ्ग गने स्थान र पररसर सफा राख्न,े (घ) हवभाग, कायानलय वा खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले माग गरेको उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेम्िङ्ग सम्बन्धी हववरण समयमै उपलब्ध गराउन,े (ङ) सरुवा वा संक्रममत रोग लागेका कामदारलाई त्यस्तो रोग मनको नभएसम्मको लामग खाद्य उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेम्िङ्गको काममा नलगाउने, (च) हवभाग, कायानलय वा खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले मनम्ित अवमधका लामग रोक लगाएका खाद्य पदाथन उत्पादन, प्रशोधन तथा प्याकेम्िङ्ग नगने वा नगराउन,े 32 (छ) खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर कायम राख्न तोहकए बमोम्िमका हवज्ञ वा प्राहवमधक िनशम्क्तको व्यवस्था गने, र (ि) पहिचान पद्धमत (रेमसयामबमलहि) कायम गने। २१. पैठारीकतानको दाहयत्व: खाद्य पदाथनको पैठारीकतानले प्रचमलत कानून बमोम्िम पूरा गनुन पने दाहयत्वका अमतररक्त देिायको दाहयत्व पूरा गनुन पनेछ: (क) खाद्य पदाथन पैठारी गनुनअम्घ हवभाग वा हवभागले तोकेको कायानलयबाि स्वीकृमत मलएर मात्र पैठारी गने, (ख) प्रवेश नाकामा आइसकेका खाद्य पदाथन हवभाग वा हवभागले तोकेको कायानलयले परीक्षण गरी प्रवेश अनमुमत िारी गरेपमछ मात्र प्रवेश गराउने, (ग) हवभाग, कायानलय वा खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले माग गरेको खाद्य पदाथनको हववरण उपलब्ध गराउन,े र (घ) पहिचान पद्धमत (रेमसयामबमलहि) कायम गने। 33 २२. ढुवानीकतानको दाहयत्व: खाद्य पदाथनको ढुवानीकतानले प्रचमलत कानून बमोम्िम पूरा गनुन पने दाहयत्वका अमतररक्त देिायको दाहयत्व पूरा गनुन पनेछ: (क) दूध, माछा, मास ुिस्ता हवशेष व्यवस्था गरी ढुवानी गनुन पने खाद्य पदाथन तोहकए बमोम्िमको मापदण्ड अनरुुपको ढुवानीको साधनबाि ढुवानी गने, (ख) स्वच्छ, सफा, िुिफुि नभएको, राम्ररी ममनत गररएको साधनबाि मात्र ढुवानी गने, (ग) खाद्य पदाथन र अखाद्य पदाथन सँगै राखेर ढुवानी नगने, (घ) ढुवानी गररने खाद्य पदाथनको प्रकृमत अनसुार मनधानररत अवमधमभत्र नै ढुवानी गने, र (ङ) ढुवानी गदान खाद्य पदाथनको स्वच्छता, गणुस्तर तथा सरुक्षात्मक व्यवस्था अवलम्बन गने। 34 २३. सञ्चयकतानको दाहयत्व: खाद्य पदाथनको सञ्चयकतानले प्रचमलत कानून बमोम्िम पूरा गनुन पने दाहयत्वको अमतररक्त देिायको दाहयत्व पूरा गनुन पनेछ: (क) खाद्य पदाथनको गणुस्तरमा ह्रास नआउन े गरी सञ्चय गने, (ख) खाद्य पदाथन सञ्चय गने स्थान तथा भण्डार स्वच्छ, सफा र सरुम्क्षत राख्न,े (ग) खाद्य पदाथनको प्रकृमत अनसुार तोहकए बमोम्िमको आद्रनता र तापक्रमको व्यवस्था ममलाइ सञ्चय गने, (घ) खाद्य पदाथनको स्वच्छता र गणुस्तरमा ह्रास आउने प्रकृमतको कुनै कायन नगने, (ङ) खाद्य पदाथनको लेबलको हववरणमा कुनै हकमसमको फेरबदल नगने, र (च) पहिचान पद्धमत (रेमसयामबमलहि) कायम गने। 35 २४. मबके्रताको दाहयत्व: खाद्य पदाथनको मबके्रताले प्रचमलत कानून बमोम्िम पूरा गनुन पने दाहयत्वका अमतररक्त देिायको दाहयत्व पूरा गनुन पनेछ: (क) खाद्य पदाथनको प्रकृमत अनसुार गणुस्तरमा कमी नआउन ेगरी उपयकु्त मबक्री कक्षको व्यवस्था गने, (ख) तोहकएको मापदण्ड बमोम्िम िनुे गरी खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण गने, (ग) खाद्य पदाथनको प्रकृमत अनरुुप सोकेस वा मबक्री कक्षमा तोहकए बमोम्िमको आवश्यक आद्रनता र तापक्रमको व्यवस्था ममलाउने, (घ) लेबल लगाउन ुपने खाद्य पदाथनको लेबल नभएका र उपभोग्य अवमध समाप्त भएका खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण नगने, र (ङ) पहिचान पद्धमत (रेमसयामबमलहि) कायम गने। २५. सेवाप्रदायकको दाहयत्व: सेवाप्रदायकले प्रचमलत कानून बमोम्िम पूरा गनुन पने दाहयत्वका अमतररक्त देिायको दाहयत्व पूरा गनुन पनेछ: (क) तोहकएको मापदण्ड बमोम्िमका खाद्य पदाथन उपलब्ध गराउन,े 36 (ख) खाद्य पदाथनको प्रकृमत अनरुुप मबक्री सोकेस वा कक्षमा तोहकए बमोम्िमको आवश्यक आद्रनता र तापक्रमको व्यवस्था ममलाउने, (ग) खाद्य पदाथन तयारी तथा हवतरण गने स्थान तथा पररसर स्वच्छ र सफा राख्न,े र (घ) पहिचान पद्धमत (रेमसयामबमलहि) कायम गने। पररच्छेद-६ हवभाग तथा प्रयोगशाला २६. हवभागको काम, कतनव्य र अमधकार: खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर मनयमन गने वा गराउने सम्बन्धमा हवभागको काम, कतनव्य र अमधकार देिाय बमोम्िम िनुछे: (क) खाद्य शृ्रङ्खलाको सबै चरणमा स्वच्छता तथा गणुस्तर मनयमन गने, (ख) आिारपूरक, न्यूरास्यहुिकल, प्रोप्राइिरी लगायतका खाद्य पदाथनको खाद्य स्वच्छता व्यवस्थापन प्रणालीको हवकास गने तथा खाद्य पदाथन सम्बन्धी मापदण्ड मनधानरण गने, 37 (ग) यस ऐन बमोम्िम अनमुमतपत्र मलन ुपनेमा सो बमोम्िम अनमुमतपत्र मलएर खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गरे वा नगरेको अनगुमन गने, (घ) कसैले यस ऐन बमोम्िम तोहकएको गणुस्तरभन्दा न्यून गणुस्तरको खाद्य पदाथन वा दफा १५ बमोम्िमको दूहषत खाद्य पदाथन वा कुनै खाद्य पदाथन ढाँिी झकु्याई मबक्री हवतरण गरे वा गराएको वा खाद्य प्रयोगशालाले यस ऐन बमोम्िमको मापदण्ड पूरा गरे वा नगरेको हवषयमा नेपाल सरकारले नेपालभर र प्रदेश सरकार वा स्थानीय तिले आफ्नो क्षेत्रमा अनगुमन तथा मनरीक्षण गने वा गराउने, (ङ) खाद्य स्वच्छतासँग सम्बम्न्धत िोम्खमको मूल्याङ्कन, व्यवस्थापन, सञ्चार तथा मनयमन प्रणाली हवकास गने, (च) अन्य सम्बम्न्धत मनकायसँगको समन्वयमा खाद्यिन्य रोगिरूको मनगरानी (फुड बोनन 38 मडम्िि समभनलेन्स) गने संयन्त्रको हवकास तथा व्यवस्थापन गने, (छ) प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तिबाि िनुे खाद्य व्यवसाय मनरीक्षण तथा अनगुमनमा सियोग तथा सििीकरण गने, (ि) खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तरको आधारमा हवमभन्न प्रकारका लोगो एवं म्स्िकरको माध्यमबाि खाद्य व्यवसायको स्तरीकरण तथा ग्रमेडङ्ग गने, (झ) खाद्य प्रहवमध तथा खाद्य पोषणको अध्ययन, अनसुन्धान र हवकास गने, (ञ) खाद्य स्वच्छता, गणुस्तर तथा पोषण सम्बन्धी िनचेतना अमभवहृद्ध तथा तामलम प्रदान गने, (ि) कोडेक्स एमलमेन्िारीयस कममशन लगायतका खाद्य स्वच्छता र गणुस्तर सम्बन्धी अन्तरानह य संघ, संस्थाको सम्पकन मबन्द ु तथा खाद्य स्वच्छताको िकमा स्यामनिरी एण्ड फाइिोस्यामनिरी (एस.पी.एस.) इन्क्वारी प्वाइण्ि सम्बन्धी काम गने, 39 (ठ) हवभागले प्रवाि गने सेवा प्रभावकारी ढङ्गले प्रवाि गनन आवश्यकता अनसुार हवद्यतुीय प्रणाली हवकास गरी प्रयोगमा ल्याउन,े र (ड) तोहकए बमोम्िमका अन्य काम गने। २७. खाद्य प्रयोगशाला: (१) नेपाल सरकारले खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी अनसुन्धान, परीक्षण, हवश्लषेण गनन खाद्य प्रयोगशाला तथा सन्दभन प्रयोगशाला (ररफरेन्स ल्याब) को स्थापना गनेछ। (२) प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तिले आफ्नो क्षेत्रमा खाद्य प्रयोगशाला स्थापना र सञ्चालन गनन सक्न े छन।् (३) खाद्य प्रयोगशाला स्थापना तथा सञ्चालनको लामग देिायको न्यूनतम मापदण्ड पूरा गरेको िनु ुपनेछिः (क) खाद्य प्रयोगशाला सञ्चालनको लामग आवश्यक भौमतक पूवानधार तथा दक्ष िनशम्क्तको व्यवस्था गरेको, (ख) खाद्य प्रयोगशाला सेवा उपलब्ध गराउन आवश्यक उपकरण तथा सहुवधािरूको मनरन्तर उपलब्धताको समुनम्ितता भएको, (ग) खाद्य प्रयोगशालाबाि उपलब्ध िनु े हवश्लषेण सेवाको गणुस्तर समुनम्ितताको 40 लामग असल खाद्य प्रयोगशाला अभ्यास प्रणाली लागू गरेको, (घ) हवश्लषेण सेवा प्रदान गनन आवश्यक हवश्लषेण पद्धमत भ्यामलडेसन गरेको समुनम्ितता गरेको, (ङ) खाद्य प्रयोगशाला म्यानअुल तथा स्िाण्डडन अपरेहिङ कायनहवमध तयार गरेको, (च) क्यामलबे्रिेड उपकरण तथा ग्लासवेयर प्रयोग गने समुनम्ितता गरेको, (छ) खाद्य प्रयोगशाला ग्रडेको रासायमनक तथा ररयिेण्िको प्रयोग तथा त्यसको सञ्चय तथा व्यवस्थापनको लामग उपयकु्त व्यवस्था गरेको, (ि) खाद्य प्रयोगशालाबाि मनस्कन ेरासायमनक तथा िैहवक फोिोरको उम्चत व्यवस्थापन प्रणाली स्थापना गरेको, (झ) सम्भाहवत दघुनिना तथा आपतकालीन अवस्थामा खाद्य प्रयोगशालाका कमनचारीको सरुक्षाको उम्चत व्यवस्था गरेको, 41 (ञ) हवश्लषेण प्रमतवेदनको पहिचान पद्धमत (रेमसयामबमलिी) कायम गरेको, र (ि) प्रयोगशाला अमभलेख व्यवस्थापन प्रणाली लागू गरेको। (४) उपदफा (३) बमोम्िमको मापदण्ड पूरा गरेका मनिी के्षत्रका खाद्य प्रयोगशालालाई हवभागले खाद्य हवश्लषेण सम्बन्धी कायन गने गरी सूचीकरण गनन सक्नेछ। पररच्छेद-७ अनगुमन तथा मनरीक्षण २८. खाद्य मनरीक्षण अमधकारी: (१) हवभागले खाद्य पदाथनको अनगुमन तथा मनरीक्षण सम्बन्धी कायन गनन खाद्य हवज्ञान वा खाद्य प्रहवमध सम्बन्धी हवषयमा कम्तीमा स्नातक ति उत्तीणन गरी खाद्य अनगुमन मनरीक्षण सम्बन्धी आधारभतू तामलम मलएका वा हवज्ञान वा प्रयोगशाला प्रहवमध (ल्याब िेक्नोलोिी) वा खाद्य प्रहवमध (फूड िेक्नोलोिी) हवषयमा प्रमाणपत्र ति उत्तीणन गरी खाद्य परीक्षण वा मनरीक्षण सम्बन्धी कम्तीमा छ महिनाको तामलम प्राप्त गरेका 42 हवभाग वा कायानलयमा कायनरत कमनचारीलाई खाद्य मनरीक्षण अमधकारी तोक्न सक्नेछ। (२) उपदफा (१) मा िनुसकैु कुरा लेम्खएको भए तापमन यो ऐन प्रारम्भ िुँदाका बखत खाद्य मनरीक्षकको रूपमा कायनरत कमनचारीलाई समेत हवभागले खाद्य मनरीक्षण अमधकारी तोक्न बाधा पने छैन। २९. खाद्य मनरीक्षण अमधकारीको काम, कतनव्य र अमधकार: (१) यस ऐनमा अन्यत्र उम्ल्लम्खत काम, कतनव्य र अमधकारको अमतररक्त खाद्य मनरीक्षण अमधकारीको काम, कतनव्य र अमधकार देिाय बमोम्िम िनुेछ: (क) खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय, पैठारी वा मबक्री हवतरणमा यो ऐन वा यस ऐन अन्तगनत बनकेो मनयमावली बमोम्िमको सतन वा व्यवस्था पालना भए वा नभएको हवषयमा मनयममत रूपमा अनगुमन तथा मनरीक्षण गने, (ख) कसैले यस ऐन हवपरीत खाद्य पदाथन उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय, पैठारी वा मबक्री हवतरण गरेको शङ्का लागेमा वा कुनै माध्यमबाि िानकारी प्राप्त भएमा तत्काल अनगुमन, मनरीक्षण तथा 43 िाँचबझु गने वा त्यस्तो खाद्य पदाथनको नमूना सङ्कलन गने, (ग) खण्ड (ख) बमोम्िम सङ्कमलत नमूना परीक्षण तथा हवश्लषेणका लामग खाद्य हवश्लषेक समक्ष पठाउने, (घ) अनगुमन, मनरीक्षण तथा िाँचबझुका क्रममा खाद्य व्यवसायी वा अन्य सम्बम्न्धत व्यम्क्तसँग आवश्यक हववरण वा िानकारी माग गने, (ङ) कसैले यस ऐन हवपरीत खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय, मबक्री हवतरण वा व्यवसाय गरेको पाइएमा त्यस्ता खाद्य पदाथनको नमूना मलई मनम्ित अवमधको लामग सो खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, सञ्चय वा मबक्री हवतरणमा स्थानीय तिको सम्बम्न्धत वडाको अध्यक्ष, सदस्य वा स्थानीय प्रशासनको प्रमतमनमधको रोिवरमा रोक लगाउने, र (च) तोहकए बमोम्िमका अन्य काम गने। (२) खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले उपदफा (१) को खण्ड (ङ) बमोम्िम रोक लगाएकोमा त्यसरी रोक लगाउन ुपनानको कारण सहितको प्रमतवेदन तयार गरी तीन 44 ददनमभत्र सम्बम्न्धत कायानलय र मिामनदेशक समक्ष पठाउन ुपनेछ। ३०. िाचँबझु गने: (१) कसैले खाद्य स्वच्छता, गणुस्तर वा खाद्य स्वच्छता व्यवस्थापन प्रणाली हवपरीत िनु ेगरी खाद्य व्यवसाय वा खाद्य सम्बन्धी कुनै कायन गरेको कारणबाि सवनसाधारणमा व्यापक क्षमत पगेुको वा पगु्न सक्ने अवस्था भएमा र त्यस्तो हवषयमा उच्चस्तरको िाँचबझु गराउन आवश्यक देम्खएमा हवभाग वा मन्त्रालयले िाँचबझु गनन वा गराउन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम िाँचबझु गने वा गराउने सम्बन्धमा हवभाग वा मन्त्रालयले सम्बम्न्धत हवषयका हवशषेज्ञ, प्रभाहवत प्रदेशको सम्बम्न्धत हवषय िेने मन्त्रालय वा कायानलय र स्थानीय तिको सम्बम्न्धत हवषय िेने हवभाग वा कायानलयको समेत प्रमतमनमध रिने गरी बढीमा पाँच सदस्य रिेको िाँचबझु समममत गठन गनन सक्नेछ। (३) उपदफा (२) बमोम्िमको िाँचबझु समममतले िाँचबझु गरी समममत गठन भएको हवभाग वा मन्त्रालयमा प्रमतवेदन पेश गनुन पनेछ र त्यस्तो प्रमतवेदनका आधारमा आवश्यक कारबािी अम्घ बढाउन ुपने देखेमा हवभाग वा मन्त्रालयले त्यस्तो प्रमतवेदन समेत संलग्न गरी आवश्यक 45 कारबािीको लामग सम्बम्न्धत मनकायमा लेखी पठाउन ु पनेछ। ३१. आकम्स्मक मनरीक्षण गनन सक्न:े (१) हवभाग, कायानलय वा खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकले मबक्री हवतरण गरररिेको वा मबक्रीमा राखेको खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तरका सम्बन्धमा आकम्स्मक मनरीक्षण गनन वा गराउन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम आकम्स्मक मनरीक्षण गने अमधकारीले त्यस्तो मनरीक्षणपमछ उपयकु्त माध्यमबाि चौमबस घण्िामभत्र हवभाग वा कायानलयमा प्रमतवेदन पेश गनुन पनेछ। ३२. नमूना सङ्कलन तथा परीक्षण गनन सक्न:े (१) हवभाग वा कायानलयले बिारमा मबक्री हवतरणमा रिेका खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तरको बारेमा िानकारी मलन चािेमा वा यस ऐन बमोम्िम अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणमा िाने अमधकृत वा खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले कुनै खाद्य पदाथन यस ऐन बमोम्िम मनधानररत गणुस्तर वा मापदण्डभन्दा न्यूनस्तरको रिेको वा मानव उपभोगको लामग असरुम्क्षत वा दूहषत रिेको शङ्का 46 लागेमा त्यस्तो खाद्य पदाथनको तोहकए बमोम्िम नमूना सङ्कलन गनुन पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम संकमलत नमूना प्रयोगशालामा परीक्षण गरी त्यस्तो खाद्य पदाथन यस ऐन बमोम्िम मनधानररत गणुस्तर वा मापदण्डभन्दा न्यूनस्तरको रिेको वा मानव उपभोगको लामग असरुम्क्षत वा दूहषत रिेको देम्खएमा यस ऐन बमोम्िम कारबािी गरी उपयकु्त माध्यमबाि सावनिमनक गनुन पनेछ। ३३. मबक्री हवतरणमा रोक लगाउन सक्न:े (१) यस ऐन बमोम्िम मनधानररत स्वच्छता तथा गणुस्तर प्रमतकूलको खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण गरेको शङ्का गने मनामसब आधार भएमा मिामनदेशक वा कायानलयको प्रमखुको स्वीकृमत मलई हवभाग वा कायानलयको अमधकृत वा खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले त्यस्तो खाद्य पदाथन मबक्री हवतरणमा रोक लगाउन वा मबक्री हवतरणबाि ििाउन आदेश ददन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िमको आदेश ददंदा त्यस्तो खाद्य पदाथन तत्काल सडीगली िान ेवा नि िनु े प्रकृमतको भए मबक्रीबाि ििाउन र सो बािेक अन्य प्रकृमतको भए मसलबन्दी गरी सम्बम्न्धत खाद्य 47 व्यवसायीलाई म्िम्मा लगाई त्यसको भरपाई मलई सोको मबक्री हवतरणमा रोक लगाउन ुपनेछ। (३) उपदफा (१) बमोम्िम मबहक्र, हवतरणको लामग रोक लगाइएको खाद्य पदाथनको नमूनाको परीक्षण प्रमतवेदन यथाशीघ्र पन्र ददनमभत्र प्राप्त भइसक्न े गरी परीक्षण गनुन पनेछ। (४) उपदफा (३) बमोम्िम परीक्षण गदान त्यस्तो खाद्य पदाथन यस ऐन बमोम्िम स्वच्छ र गणुस्तरीय देम्खएमा परीक्षणको प्रमतवेदन प्राप्त भएको चौमबस घण्िामभत्र मसलबन्दी र रोक्का फुकुवा गने आदेश गरी सोको िानकारी सम्बम्न्धत खाद्य व्यवसायीलाई ददन ु पनेछ। ३४. खाद्य पदाथन नि गने: (१) यस ऐन बमोम्िम अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणको क्रममा कुनै खाद्य पदाथन स्पि रूपमा देम्खने गरी सडेगलेको, कुहिएको, कीरा परेको वा फोिोर मममसएको, दूहषत खाद्य पदाथन, उपभोग गररसक्न ु पने अवमध समाप्त भई वा अन्य कारणबाि मनधानररत गणुस्तरभन्दा न्यूनस्तरको रिेको पाइएमा अनगुमन, मनरीक्षण वा िाँचबझु गने अमधकारीले 48 त्यस्तो खाद्य पदाथन स्थानीय ति वा स्थानीय प्रशासनका प्रमतमनमधको रोिवरमा उपयकु्त तवरले नि गनुन पनेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम खाद्य पदाथन नि गने सम्बन्धी कायनहवमध तोहकए बमोम्िम िनुेछ। ३५. आदेश ददन सक्न:े (१) यस ऐन बमोम्िम अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणको क्रममा कुनै खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकले यो ऐन वा यस ऐन अन्तगनत बनेको मनयमावली बमोम्िम पूरा गनुन पने दाहयत्व पूरा गरेको नपाइएमा त्यस्तो दाहयत्व पूरा गने व्यवस्था गनन त्यसरी अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणमा िान े अमधकारीले मनम्ित अवमध तोकी सम्बम्न्धत खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकलाई आदेश ददन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम ददइएको आदेशको पालना गनुन सम्बम्न्धत खाद्य व्यवसायी वा सेवाप्रदायकको कतनव्य िनुेछ। (३) उपदफा (१) बमोम्िम आदेश ददइएकोमा सोको व्यिोरा अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणमा िान ेअमधकारीले हवभाग वा कायानलयमा पेश गने प्रमतवेदनमा समेत खलुाउन ुपनेछ। 49 ३६. प्रदेश तथा स्थानीय तिले अनगुमन तथा मनरीक्षण गनन सक्न:े (१) कसैले यस ऐन बमोम्िम तोहकएको गणुस्तरभन्दा न्यून गणुस्तरको खाद्य पदाथन वा दूहषत खाद्य पदाथन वा कुनै खाद्य पदाथन ढाँिी झकु्याई मबक्री हवतरण गरे वा गराएको वा खाद्य प्रयोगशालाले यस ऐन बमोम्िमको मापदण्ड पूरा गरे वा नगरेको हवषयमा अनगुमन तथा मनरीक्षण गनन प्रदेश तथा स्थानीय तिले दफा २८ बमोम्िम खाद्य मनरीक्षण अमधकारी िनु योग्यता पगेुको कमनचारीलाई सम्बम्न्धत प्रदेश वा स्थानीय तिको कानून बमोम्िम आफ्नो के्षत्रमा खाद्य मनरीक्षक तोक्न सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम अनगुमन तथा मनरीक्षण गनन िाने कमनचारीले हवभाग वा नम्िकको कायानलयसँग समन्वय गनुन पनेछ। (३) उपदफा (१) बमोम्िम अनगुमन तथा मनरीक्षण गदान कसैउपर यस ऐन बमोम्िम मिुा चलाउन ु पने भएमा खाद्य मनरीक्षकले आवश्यक कारबािीका लामग खाद्य मनरीक्षण अमधकारी समक्ष लेखी पठाउन ुपनेछ। (४) उपदफा (३) बमोम्िम प्रदेश वा स्थानीय तिबाि खाद्य मनरीक्षकले कारबािीका लामग पठाएमा खाद्य 50 मनरीक्षण अमधकारीले तत्काल आवश्यक छानमबन गरी यस ऐन बमोम्िम आवश्यक कारबािी गनुन पनेछ। (५) यस दफा बमोम्िम अनगुमन तथा मनरीक्षण गदान सम्बम्न्धत प्रदेश वा स्थानीय तिको कानून बमोम्िम कारबािी गनुन पने कुनै हवषय देम्खएमा त्यस्तो कानून बमोम्िम समेत प्रदेश वा स्थानीय तिले कारबािी गनन सक्नेछ। ३७. कारबािीको लामग लेखी पठाउन:े (१) हवभाग वा कायानलयले यस ऐन बमोम्िम अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षण गराउँदा यस ऐन हवपरीत काम कारबािी भएको देम्खएमा त्यसरी अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणमा िाने अमधकारीले आवश्यक कारबािीको लामग आफूले प्राप्त गरेको प्रमाण तथा हववरण सहित सम्बम्न्धत खाद्य मनरीक्षण अमधकारी समक्ष प्रमतवेदन पठाउन ुपनेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम प्राप्त प्रमतवेदन समेतको आधारमा खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले मिुा चलाउने कारबािी प्रारम्भ गनेछ। ३८. खाद्य पदाथन हफतान गने: (१) कुनै खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन वा पैठारी गने खाद्य व्यवसायीले आफूले उत्पादन, 51 प्रशोधन वा पैठारी गरेको कुनै ब्याच वा लिको खाद्य पदाथन मबक्री हवतरणको लामग बिारमा पठाएपमछ त्यस्तो खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन वा पैठारीको क्रममा भएको त्रिुी, कमी, कमिोरी वा अन्य कुनै कारणबाि यस ऐन बमोम्िम तोहकएको स्वच्छता, गणुस्तर वा मापदण्ड अनरुुप नभएको वा मानव उपभोगको लामग सरुम्क्षत नरिेको िानकारीमा आएमा त्यस्तो खाद्य पदाथन सावनिमनक रूपमा सूचना प्रकाशन गरी बिारबाि हफतान माग गनुन पनेछ। (२) यस ऐन बमोम्िम अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणको क्रममा कुनै खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन वा पैठारीको क्रममा भएको त्रिुी, कमी, कमिोरी वा अन्य कुनै कारणबाि यस ऐन बमोम्िम तोहकएको स्वच्छता, गणुस्तर वा मापदण्ड अनरुुप नभएको वा मानव उपभोगको लामग सरुम्क्षत रिेको नदेम्खएमा अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु वा आकम्स्मक मनरीक्षणमा िाने अमधकारीको प्रमतवेदनको आधारमा मिामनदेशकले त्यस्तो खाद्य पदाथनको उत्पादन गने, प्रशोधन गने वा नेपालमा पैठारी गने खाद्य व्यवसायीलाई त्यस्तो खाद्य पदाथन बिारबाि तत्काल हफतान गनन आदेश ददनेछ। 52 (३) उपदफा (२) बमोम्िम ददइएको आदेश उपयकु्त माध्यमबाि सावनिमनक गनुन पनेछ। (४) उपदफा (१) बमोम्िम हफतान माग गररएको वा उपदफा (२) बमोम्िम हफतान गनन आदेश ददइएको खाद्य पदाथनको कसैले पमन मबक्री हवतरण गनुन वा गराउन ु िुँदैन। (५) उपदफा (१) वा (२) बमोम्िम खाद्य पदाथन हफतान गदान लाग्ने खचन त्यस्तो खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन वा नेपालमा पैठारी गने खाद्य व्यवसायीले व्यिोनुन पनेछ। ३९. सावनिमनक खाद्य हवश्लषेक तोक्न:े (१) मन्त्रालयले नेपाल रािपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी खाद्य पदाथनको परीक्षण तथा हवश्लषेण गननको लामग खाद्य हवज्ञान वा खाद्य प्रहवमध वा रसायनशास्त्र हवषयमा कम्तीमा स्नातकोत्तर उपामध िामसल गरी खाद्य अनसुन्धान वा हवश्लषेण सम्बन्धी कायनमा कम्तीमा पाँच वषनको अनभुव भएको नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार वा स्थानीय तिको सेवामा रिेको अमधकृत वा खाद्य प्रयोगशालामा कायनरत व्यम्क्तलाई सावनिमनक खाद्य हवश्लषेक तोक्न सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम तोहकएको सावनिमनक खाद्य हवश्लषेकले खाद्य मनरीक्षण अमधकारी वा 53 अन्य कुनै अमधकारी वा कायानलयबाि सङ्कलन भएको खाद्य पदाथनको नमूनाको खाद्य प्रयोगशालामा परीक्षण गरी वा गराई त्यसको हवश्लषेण प्रमतवेदन सम्बम्न्धत अमधकारी वा कायानलयलाई ददन ुपनेछ। (३) सावनिमनक खाद्य हवश्लषेकको काम, कतनव्य र अमधकार देिाय बमोम्िम िनुेछिः (क) खाद्य पदाथनको नमूनाको खाद्य प्रयोगशालामा परीक्षण गरी, गराई हवश्लषेण प्रमतवेदन उपलब्ध गराउने, (ख) खाद्य पदाथनको नमूना प्राप्त गदानका बखत नमूनामा लगाइएको सील तथा आवरण दठक दरुुस्त रिे वा नरिेको समुनम्ित गरी सील तोमडएको वा प्याकेम्िङ्ग िुिफुि भई खाद्य प्रयोगशालामा परीक्षण गनन अनपुयकु्त रिेको पाइएमा सोको िानकारी सम्बम्न्धत अमधकारी वा कायानलयलाई ददने, (ग) खाद्य प्रयोगशालामा प्राप्त नमूनाको लगत अद्यावमधक राख्न े र सोको प्रमतवेदन मामसक रूपमा हवभाग वा कायानलयलाई उपलब्ध गराउने, 54 (घ) हवश्लषेण कायनको समुनम्ितता तथा सोको लामग आवश्यक िनशम्क्त, केममकल, ग्लासवेयर तथा अन्य आवश्यक सहुवधाको व्यवस्था गने, र (ङ) खाद्य हवश्लषेकको आचरण, खाद्य हवश्लषेण प्रहक्रया, प्रमतवेदनको ढाँचा तथा नमूना व्यवस्थापन गने। पररच्छेद-८ कसरु र सिाय ४०. कसरु गरेको मामनन:े कसैले देिाय बमोम्िमको कायन गरे वा गराएमा यस ऐन बमोम्िम कसरु गरेको मामननछे: (क) दफा ९ बमोम्िम अनमुमतपत्र नमलई खाद्य व्यवसाय सञ्चालन गरेमा, (ख) दफा ११ को उपदफा (४) हवपरीत खाद्य व्यवसाय गरेमा, (ग) दफा १३ बमोम्िम पैठारी गनुनअम्घ स्वीकृमत वा प्रवेश अनमुमत नमलई खाद्य पदाथन पैठारी गरेमा, (घ) दफा १५ को खण्ड (क), (ख), (ङ), (च) वा (छ) हवपरीत दूहषत खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, मनकासी, 55 पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा मबक्री हवतरण गरेमा वा मबक्री हवतरणमा राखेमा, (ङ) दफा १५ को खण्ड (ग) वा (घ) हवपरीत दूहषत खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, मनकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा मबक्री हवतरण गरेमा वा मबक्री हवतरणमा राखेमा, (च) दफा १६ हवपरीत न्यूनस्तरका खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, मनकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा मबक्री हवतरण गरेमा वा मबक्री हवतरणमा राखेमा, (छ) दफा १७ हवपरीत ढाँिी वा झकु्याई खाद्य पदाथनको उत्पादन, प्रशोधन, मनकासी, पैठारी, सञ्चय, ढुवानी वा मबक्री हवतरण गरेमा वा मबक्री हवतरणमा राखेमा, (ि) दफा १८ हवपरीत खाद्य पदाथनमा खाद्य योगशील वा खाद्य प्रशोधन सियोगी पदाथन प्रयोग गरेमा, (झ) दफा १९ बमोम्िम लेबल नलगाई वा सो दफा हवपरीत खाद्य पदाथनको लेबमलङ् गरी मबक्री हवतरण गरेमा, 56 (ञ) दफा २०, २१, २२, २३, २४ वा २५ हवपरीत क्रमश: उत्पादक, प्रशोधनकतान तथा प्याकेम्िङ्गकतान, पैठारीकतान, ढुवानीकतान, सञ्चयकतान, मबके्रता वा सेवाप्रदायकले पूरा गनुन पने कुनै दाहयत्व पूरा नगरेमा वा दाहयत्वको उल्लङ्घन िनु े काम गरेमा, (ि) दफा ३३ बमोम्िम मबक्री हवतरणबाि ििाइएको वा रोक लगाएको खाद्य पदाथन फुकुवा नगदै त्यस्तो खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण गरेमा, (ठ) दफा ३५ बमोम्िम ददइएको आदेश पालना नगरेमा, (ड) दफा ३८ को उपदफा (४) हवपरीत हफतान माग गरेको वा हफतान गने आदेश भएको खाद्य पदाथन मबक्री हवतरण गरेमा, वा (ढ) यस ऐन हवपरीत अन्य कुनै कायन गरेमा। ४१. तत्काल िररबाना गनन सक्न:े (१) यस ऐन बमोम्िम अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु, आकम्स्मक मनरीक्षण वा खाद्य पदाथनको नमूना सङ्कलनको काममा बाधा वा अवरोध 57 परु् याउने व्यम्क्तलाई त्यस्तो अनगुमन, मनरीक्षण, िाँचबझु, आकम्स्मक मनरीक्षण वा खाद्य पदाथनको नमूना सङ्कलन गने अमधकारीले तत्काल बीस ििार रुपैयाँसम्म िररबाना गनन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम गररएको िररबानाको बारेमा िररबाना गने अमधकारीले सावनिमनक रूपमा िानकारी गराउन ुपनेछ। (३) उपदफा (१) बमोम्िम तत्काल िररबाना गने गरी मनणनय भएको मममतले सात ददनमभत्र सो िररबाना नमतने, नबझुाउने व्यम्क्तहवरुद्ध त्यसरी िररबाना गने अमधकारीले देिायको कायन गनन सक्नेछिः (क) िररबानाको रकम नबझुाएसम्म त्यस्तो खाद्य पदाथन मसलबन्दी गरी राख्न, वा (ख) िररबानाको रकम नबझुाएसम्म त्यस्तो खाद्य पदाथनको उत्पादक, प्रशोधनकतान, पैठारीकतान, ढुवानीकतान, सञ्चयकतान, मबके्रता वा सेवाप्रदायकले उत्पादन, प्रशोधन, ढुवानी, सञ्चय, मबक्री हवतरण गने अन्य वस्त ुसमेत रोक्का राख्न। (४) यस दफा बमोम्िम गरेको िररबानाको मनणनयउपर म्चत्त नबझेुमा सात ददनमभत्र मिामनदेशक समक्ष पनुरावलोकनको लामग मनवेदन ददन सहकनेछ। 58 (५) उपदफा (४) बमोम्िमको मनवेदनउपर मिामनदेशकले आवश्यक िाँचबझु गरी एक्काइस ददनमभत्र सो सम्बन्धमा मनणनय गररसक्न ुपनेछ। (६) पनुरावलोकनको लामग मनवेदन ददँदा िररबाना गने अमधकारीले गरेको िररबानाको पचास प्रमतशत नगदै धरौिी दाम्खला गनुन पनेछ। (७) उपदफा (४) बमोम्िमको मनवेदनउपर मिामनदेशकले गरेको मनणनय अम्न्तम िनुेछ। (८) तत्काल िररबाना गने सम्बन्धमा अपनाउन ु पने अन्य कायनहवमध तोहकए बमोम्िम िनुेछ। ४२. सिाय: (१) कसैले देिायको कसरु गरेमा देिाय बमोम्िम सिाय िनुेछ: (क) दफा ४० को खण्ड (क), (ख), (ग), (ञ) वा (ढ) बमोम्िमको कसरुमा पचास ििार रुपैयाँसम्म िररबाना‚ (ख) दफा ४० को खण्ड (घ) बमोम्िमको कसरुमा पाँच वषनसम्म कैद वा पाँच लाख रुपैयाँसम्म िररबाना वा दवैु सिाय‚ (ग) दफा ४० को खण्ड (ङ) बमोम्िमको कसरुमा एक वषनसम्म कैद वा चार लाख रुपैयाँसम्म िररबाना वा दवैु सिाय‚ 59 (घ) दफा ४० को खण्ड (च), (छ) वा (ि) बमोम्िमको कसरुमा छ महिनासम्म कैद वा तीन लाख रुपैयाँसम्म िररबाना वा दवैु सिाय‚ (ङ) दफा ४० को खण्ड (झ) बमोम्िमको कसरुमा एक लाख रुपैयाँसम्म िररबाना, र (च) दफा ४० को खण्ड (ि), (ठ) वा (ड) बमोम्िमको कसरुमा तीन लाख रुपैयाँसम्म िररबाना। (२) यस ऐन बमोम्िमको कसरु गनन सघाउने वा ममतयार भई कायन गने व्यम्क्तलाई मु् य कसरुदारलाई िनु े सिायको आधा सिाय िनुछे। (३) यस ऐन बमोम्िम कसरुमा सिाय पाएको व्यम्क्तले पनुिः यस ऐन बमोम्िमको कसरु गरेमा मनिलाई यस ऐन बमोम्िम िनु ेसिायको दोब्बर सिाय िनुछे। ४३. सङ्गदठत संस्थाको आपरामधक दाहयत्व िनु:े कुनै फमन, कम्पनी वा सङ्गदठत संस्थाले यो ऐन अन्तगनत कसरु मामनन े काम गरेकोमा िसले त्यस्तो काम गरे वा गराएको िो सोिी व्यम्क्त म्िम्मेवार िनुछे र त्यस्तो व्यम्क्त हकिान िनु नसकेमा फमनको िकमा त्यस्तो काम गने सम्बम्न्धत धनी वा हिस्सेदारिरू र कम्पनी वा सङ्गदठत संस्था भए त्यस्तो 60 काम गने वा गराउन े सञ्चालक, प्रबन्ध सञ्चालक, मिाप्रबन्धक र त्यस्तो व्यम्क्त पमन हकिान िनु नसकेमा त्यस्तो संस्थाको कायनकारी प्रमखुले आपरामधक दाहयत्व व्यिोनुन पनेछ। ४४. क्षमतपूमतन भराइददन:े कसैले यो ऐन बमोम्िमको कसरु गरी कसैलाई िामन नोक्सानी परु् याएमा त्यस्तो कसरुबाि पीमडतलाई पगु्न गएको वास्तहवक िामन, नोक्सानी बापत मिुा िेने अमधकारीले कसरुदारबाि मनामसब क्षमतपूमतन भराई ददनछे। ४५. उिरुी ददन सक्न:े (१) यो ऐन वा यस ऐन अन्तगनत बनेको मनयम हवपरीत कुनै काम कारबािी भएको कुराको िानकारी पाउन े िनुसकैु व्यम्क्तले आफूसँग भएको िानकारी वा सबदु प्रमाण सहित हवभाग वा कायानलय समक्ष मलम्खत मौम्खक वा हवद्यतुीय माध्यम माफन त उिरुी ददन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम उिरुी ददन ेव्यम्क्तले आफ्नो नाम गोप्य राख्न चािेमा त्यस्तो व्यम्क्तको नाम गोप्य राख्न ुपनेछ। (३) उिरुी सम्बन्धी कायनहवमध तोहकए बमोम्िम िनुेछ। 61 ४६. मिुाको अनसुन्धान र दायरी: (१) यस ऐन बमोम्िम सिाय िनु ेकसरु सम्बन्धी मिुाको अनसुन्धान सम्बम्न्धत खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले गनेछ। (२) उपदफा (१) बमोम्िम मिुाको अनसुन्धान गने खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले यो ऐन वा प्रचमलत कानून बमोम्िम अनसुन्धान अमधकारीलाई प्राप्त अमधकारको प्रयोग गनन सक्नेछ। (३) खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले उपदफा (१) बमोम्िम अनसुन्धान तथा तिहककातको काम पूरा भएपमछ मिुा चल्ने वा नचल्ने मनणनयका लामग सम्बम्न्धत सरकारी वकील समक्ष पठाउन ुपनेछ र सरकारी वकीलबाि मिुा चल्न ेमनणनय भएमा खाद्य मनरीक्षण अमधकारीले मिुा िेने अमधकारी समक्ष मिुा दायर गनेछ। ४७. मिुा िेने अमधकारी: यस ऐन बमोम्िम सिाय िनुे देिायको मिुा िेने अमधकार देिायका अमधकारीलाई िनुछे: (क) दफा ४२ को खण्ड (क), (घ), (ङ) र (च) बमोम्िम सिाय िनु ेकसरु सम्बन्धी मिुाको सरुु कारबािी र हकनारा गने अमधकार प्रमखु म्िल्ला अमधकारीलाई, र (ख) दफा ४२ को खण्ड (ख) र (ग) बमोम्िम सिाय िनु े कसरु सम्बन्धी 62 मिुाको शरुु कारबािी र हकनारा गने अमधकार म्िल्ला अदालतलाई। पररच्छेद-९ हवहवध ४८. व्यवस्थापन गनुन पने: खाद्य व्यवसायीले उत्सिनन गरेको फोिोरको व्यवस्थापन खाद्य व्यवसायी स्वयंले गनुन पनेछ। ४९. एकीकृत हवद्यतुीय प्रणालीको हवकास गने: यस ऐन बमोम्िमको मसफाररसपत्र‚ अनमुमतपत्र वा स्वीकृमत प्रदान गनन तथा खाद्य पदाथनको मनयमन, व्यवस्थापन तथा सििीकरण गननको लामग मन्त्रालयले एकीकृत हवद्यतुीय प्रणालीको हवकास गनन सक्नछे। ५०. राह य कोडेक्स समममत गठन गनन सक्न:े (१) नेपाल सरकारले मन्त्रालयको सम्चवको संयोिकत्वमा आवश्यक सं्यामा सदस्य रिन ेगरी राह य कोडेक्स समममत गठन गनन सक्नेछ। (२) राह य कोडेक्स समममतको काम र कतनव्य तथा बैठक सम्बन्धी कायनहवमध त्यस्तो समममत गठन गदानका बखत नेपाल सरकारले मनधानरण गरे बमोम्िम िनुेछ। 63 ५१. अमधकार प्रत्यायोिन: हवभागले यो ऐन वा यस ऐन अन्तगनत बनेको मनयम बमोम्िम आफूलाई प्राप्त अमधकारमध्ये आवश्यकता अनसुार केिी अमधकार मातितको कुनै अमधकृत कमनचारी वा कायानलयलाई प्रत्यायोिन गनन सक्नेछ। तर दफा ४१ को उपदफा (५) बमोम्िमको अमधकार प्रत्यायोिन िनु सक्ने छैन। ५२. नपेाल सरकार वादी िनु:े यस ऐन अन्तगनत कसरु िनु ेमिुा नेपाल सरकार वादी भई चल्नेछ र त्यस्तो मिुा मलुकुी फौिदारी कायनहवमध संहिता, २०७४ को अनसूुची-२ मा समावेश भएको मामननछे। ५३. संम्क्षप्त कायनहवमध अपनाउन:े यस ऐन अन्तगनत दायर भएको दफा ४२ को खण्ड (ख) र (ग) बमोम्िम सिाय िनु े मिुा बािेकका अन्य मिुाको कारबािी र हकनारा गदान संम्क्षप्त कायनहवमध ऐन, २०२८ बमोम्िमको कायनहवमध अपनाउन ुपनेछ। ५४. सियोग गनुन पने: (१) यो ऐन कायानन्वयन गनन हवभाग वा कायानलयले स्थानीय प्रशासन तथा प्रिरीको सियोग 64 मागेमा सम्बम्न्धत स्थानीय प्रशासन तथा प्रिरीले सियोग गनुन पनेछ। (२) यस ऐन बमोम्िम िाँचबझु, अनगुमन, मनरीक्षण, नमूना सङ्कलन गने क्रममा त्यस्तो कायनमा संलग्न अमधकारीलाई आवश्यक सियोग परु् याउन ु सम्बम्न्धत सबैको कतनव्य िनुेछ। ५५. प्रचमलत कानून बमोम्िम मिुा चलाउन बाधा नपने: यस ऐन बमोम्िम कसरु ठिररन ेकायन अन्य प्रचमलत कानून अन्तगनत पमन कसरु ठिररन े रिेछ भने त्यस्तो कानून बमोम्िम मिुा चलाउन यस ऐनले बाधा परु् याएको मामनन े छैन। ५६. यसै ऐन बमोम्िम िनु:े यस ऐनमा लेम्खए िमत कुरामा यसै ऐन बमोम्िम र अन्य कुरामा प्रचमलत कानून बमोम्िम िनुेछ। ५७. मनयम बनाउन े अमधकार: (१) नेपाल सरकारले यस ऐनको कायानन्वयनका लामग आवश्यक मनयमिरू बनाउन सक्नेछ। (२) उपदफा (१) ले ददएको अमधकारको सवनसामान्यतामा प्रमतकूल असर नपने गरी खाद्य स्वच्छता तथा गणुस्तर सम्बन्धी देिायका हवषयिरूमा नेपाल सरकारले मनयमिरू बनाउन सक्नेछिः 65 (क) खाद्य उद्योगको स्थापनाको लामग मसफाररस, अनमुमतपत्र, त्यसको नवीकरण सम्बन्धी प्रहक्रया, ढाँचा र लाग्ने दस्तरु सम्बन्धी हवषय, (ख) खाद्य पदाथनको स्वच्छता तथा गणुस्तर र खाद्य योगशील र प्रशोधन सियोगी पदाथनको प्रयोग र मात्रा सम्बन्धी हवषय, (ग) खाद्य पदाथनको उत्पादन, मबक्री हवतरण, रोक्का राख्न ेतथा नि गने प्रहक्रया सम्बन्धी हवषय, (घ) प्याकेम्िङ्ग तथा लेबमलङ् सम्बन्धी हवषय, (ङ) खाद्य पदाथनको ढुवानी तथा सञ्चयको मापदण्ड तोक्ने तथा सञ्चय गदान आद्रनता र तापक्रमको व्यवस्था ममलाउने हवषय, (च) प्रदूषक (कन्िाममनेन््स), हवषाक्त तत्व र मतनको अवशषे सम्बन्धी हवषय, (छ) खाद्य प्रयोगशाला स्थापना गदान कायम गनुन पने मापदण्ड, त्यसको सूचीकरण प्रहक्रया र नमूना परीक्षण तथा हवश्लषेणको लामग लाग्ने शलु्क सम्बन्धी हवषय, (ि) स्वास््य पोषण न्यरुास्यहुिकल तथा आिारपूरक खाद्य पदाथन, खाद्य पोषक 66 तत्त्व थप (फूड फोहिनहफकेशन) सम्बन्धी हवषय, (झ) खाद्य पदाथन पैठारी गनन प्रवेश अनमुमत ददने हवषय, (ञ) खाद्य पदाथन अनगुमन तथा मनरीक्षण सम्बन्धी हवषय, (ि) अगानमनक खाद्य पदाथन सम्बन्धी हवषय, (ठ) मददरािन्य पेय पदाथन सम्बन्धी हवषय, (ड) खाद्य स्वच्छता प्रणाली परीक्षण (फूड सेफ्िी मसस्िम अमडि) सम्बन्धी हवषय, (ढ) खाद्य पदाथनको परीक्षणको लामग नमूना सङ्कलन गने प्रहक्रया, र (ण) हवज्ञापन तथा दाबी (एड्भरिाइम्िङ्ग एण्ड िेल्थ एण्ड न्यहुरस्नल क्लेम्स) सम्बन्धी हवषय। ५८. मनदेम्शका बनाउन सक्न:े मन्त्रालयले यो ऐन वा यस ऐन अन्तगनत बनकेो मनयमको अधीनमा रिी आवश्यक मनदेम्शका बनाउन सक्नेछ। ५९. ऐन कायानन्वयन मापन: मन्त्रालयले यो ऐन प्रारम्भ भएको पाँच वषन पगेुको एक वषनमभत्र र तत्पिात ्प्रत्येक पाँच वषन पूरा भएको एक वषनमभत्र ऐन कायानन्वयनको मापन गनेछ 67 र सोको प्रमतवेदन संघीय संसदको दवैु सदनको सम्बम्न्धत समममतमा पेश गनेछ। ६०. खारेिी र बचाउ: (१) खाद्य ऐन, २०२३ खारेि गररएको छ। (२) खाद्य ऐन, २०२३ बमोम्िम भए गरेका काम कारबािी यसै ऐन बमोम्िम भए गरेको मामननछे। (३) खाद्य ऐन, २०२३ बमोम्िम मिुा िेने अमधकारी समक्ष दायर भई कारबािीका क्रममा रिेका वा मनणनय िनु बाँकी रिेका मिुा तथा तत्सम्बन्धी मनवेदन यो ऐन प्रारम्भ भएपमछ यस ऐन बमोम्िमको मिुा िेने अमधकारी समक्ष सनेछन।्