Order on the implementation of international standard for the categorization of shipments according to the risk of the occurrence of a harmful organism no. 32

МИНИСТЕРСТВО ЗА ЗЕМЈОДЕЛСТВО, ШУМАРСТВО И ВОДОСТОПАНСТВО Врз основа на член 69 алинеја 2 од Законот за здравјето на растенијата („Службен весник на Република Македонија“ бр. 29/05, 81/08, 20/09, 57/10, 17/11, 148/11, 69/15, 45/14, 158/14, 149/15 и 59/16), министерот за земјоделство, шумарство и водостопанство донесе НАРЕДБА ЗА СПРОВЕДУВАЊЕ НА МЕ УНАРОДНИОТ СТАНДАРД ЗА КАТЕГОРИЗАЦИЈА НА ПРАТКИ СОГЛАСНО РИЗИКОТ ОД ПОЈАВА НА ШТЕТЕН ОРГАНИЗАМ БР. 32 Член 1 Со оваа наредба се пропишува начинот на спроведување на меѓународниот стандард за категоризација на пратки согласно ризикот од појава на штетен организам бр. 52. Член 2 Во постапката за категоризација на пратки согласно ризикот од појава на штетен организам, може да се примени меѓународниот стандард за категоризација на пратки согласно ризикот од појава на штетен организам бр. 32, кој е даден во Прилоги е составен дел на оваа наредба. Член 5 Оваа наредба влегува во сила наредниот ден од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Македонија“. Бр. 25 - 60/2 Министер за земјоделство, 27 февруари 2018 година шумарство и водостопанство, Скопје ЈБупчо Николовски, ср. Прилог : НАРЕДБА ЗА СПРОВЕДУВАЊЕ НА МЕГУНАРОДНИОТ СТАНДАРД ЗА КАТЕГОРИЗАЦИЈА НА ПРАТКИ СОГЛАСНО РИЗИКОТ ОД ПОЈАВА НА ШТЕТЕН ОРГАНИЗАМ БР. 32 Фитосанитарна мерка бр. 32 (2009) ОДОБРЕНО Овој стандард бил одобрен од Привремената Комисија за фитосанитарни мерки во април 2009 година. ВОВЕД ПРЕДМЕТ Овој стандард пропишува критериуми како Националните организации за заштита на растенијата (МРРО5) на земјите увозници да ги категоризираат пратките во согласност со ризикот од појава на штетен организам, кога се земаат во предвид условите за увоз. Ваквата категоризација помага при одлучување дали е потребено да се врши анализа на ризик од штетен организам и дали е потребен фитосанитарен сертификат. Првата фаза од категоризацијата зависи од тоа дали пратката е преработена и доколку е така, се зема во предвид методот и степенот на преработка на кој бил подложен производот пред да стане предмет за извоз. Втората фаза од категоризацијата ја зема во предвид намената на пратката после увозот. Штетните организми кои предизвикуваат расипување, или штетните организми кои биле на производот пред неговата преработка, не се опфатени со овој стандард. ЛИТЕРАТУРА Поимник на фитосанитарни термини, 2004, Г5РМ бр. 5, ФАО Рим; Упатства за регулаторен систем за фитосанитарен увоз, 2004. ГБРМ бр. 20, ФАО Рим; Упатства при преглед, 2005. Г5РМ бр. 23, ФАО Рим; Упатства за фитосанитарен сертификат, 2001. Г5РМ бр. 12, ФАО Рим; Упатства за регулирање на дрвениот материјал за пакување во меѓународната трговија, 2002. ГеРМ бр. 15, ФАО Рим; Меѓународна конвенција за заштита на растенијата, 1997. ФАО Рим; Упатства за анализа на ризик на карантински штетни организми вклучувајќи анализи на ризик на животната средина и живи модифицирани организми, 2004. Г5РМ бр. 11, ФАО Рим; Упатства за анализа на ризик од штетни организми за регулирани некарантински штетни организми, 2004. ГБРМ бр. 21, ФАО Рим; Регупирани некарантински штетни организми: концепт и примена, 2002, РМ бр. 16, ФАО Рим. ДЕФИНИЦИИ Дефинициите на фитосанитарните термини кои се користат во овој стандард се дадени во меѓународниот стандард (5РМ бр. 5 „Поимник за фитосанитарни термини“. ПРЕГЛЕД НА УСЛОВИ Концептот за категоризација на пратките, согласно ризикот од појава на штетен организам, зема во предвид дали пратката е преработена. Доколку пратката е преработена се зема во предвид методот и степенот на преработка на таа пратка, нејзината намена, како и последиците од потенцијалниот влез и ширење на регулираните штетни организми. Ова овозможува да се категоризираат ризиците од појава на штетен организам поврзани со одредени пратки. Целта на ваквата категоризација е земјите увозници да определат критериуми за попрецизно уредување на потребата од спроведување на анализа на ризик за патеката на движење на штетниот организам и за олеснување на процесот на донесување на одлуки поврзани со можноста од поставување на услови за увоз. Согласно степенот на ризик од штетен организам, идентификувани се четири категории на пратки и тоа две за преработени пратки и две за непреработени пратки. Исто така, обезбедени се листи со методот на обработка, придружени со пратките кои се резултат на преработката. ИСТОРИЈАТ При увоз на пратки, кои се дел од меѓународната трговија и кои се предмет на инспекција, веројатноста од внесување на штетни организми е отстранета доколку тие пратки се преработени. Затоа, таквите пратки не треба да бидат контролирани, односно, спроведувањето на фитосанитарни мерки и поседувањето на фитосанитарен сертификат не е задолжително. Кај други пратки, после преработката, сеуште може да постои ризик од присуство на штетни организми и поради тоа, за таквите пратки, потребно е спроведување на соодветни фитосанитарни мерки. Пратките кои се наменети за садење резултираат со многу поголема веројатност од внесување на штетни организами отколку преработените пратки. Повеќе податоци може да се најдат во |5РМ бр. 11 Анализа на ризик на карантински штетни организми вклучувајќи и анализи на ризик на животната средина и живи модифицирани организми, 2004, деп 2.2.1.5. Концептот на категоризација на пратките врз основа на анализата на ризик, зема во предвид дали пратката е преработена или не. Доколку е преработена, се зема во предвид методот и степенот на преработка на кој била изложена пратката, а потоа се зема во предвид намената на пратката и потенцијалните последици како патека за влез на регулираните штетни организми. Целта на овој стандард е да се категоризираат пратките во согласност со нивниот степен на ризик од појава на штетни организми со што Националните организации за заштита на растенија (МРРО5) на земјите увозници ќе стекнат критериуми за попрецизно идентификување на потребата од започнување на процес на процена на ризик од штетен организам и ќе го олеснуваат процесот на донесување на одлука. Член М!.. 1Б од Меѓународната Конвенција за заштита на растенија ПРРС) гласи: „Договорните страни може да бараат фитосанитарни мерки за карантински и регулирани не карантински штетни организми, под услов таквите мерки да бидат ... ограничени до тој степен колку што е потребно за да се заштити здравјето на растенијата и/или да се задржи намената... Овој стандард се базира на концептот на наменска употреба на пратката, како и методот и степенот на обработка. Таквиот концепт е нагласен и во други меѓународни стандарди за фитосанитарни мерки, како што следи: Метод и степен на обработка: БРМ бр.12 Упатства за фитосанитарен сертификат, 2001, дел 1.1, гпаси: „ Земјите увозници треба да бараат фитосанитарен сертификат само за контролирани производи...“ „Фитосанитарните сертификати може да се користат за одредени растителни производи, како што е дрво, памук, кои се преработени во производи каде и по нивната преработка постои опасност од внесување на одредени штетни организми...“; „ демјите увозници не треба да бараат фитосанитарни сертификати за растителни производи кои биле обработени на начин по кој производите немаат потенцијал за внес на штетни организми или за други производи за кои не потребни фитосанитарни мерки“; ЈБРМ бр. 15 Упатства за регулирање на дрвениот материјал за пакување во меѓународната трговија, 2002, деп 2, (според нас 2.1) гласи: „ дрвено пакување направено целосно од обработен дрвен материјал, како што е шперплоча, иверица, медијапан, О5В -- плоча или фурнир кој е направен со употреба на лепило, топлина, притисок или комбинација од нив, треба да се сметаат за доволно обработени за да се елиминира ризикот поврзан со сурово дрво. Мала е веројатноста дека преработените производи за време на нивната употреба ќе бидат подложни на напад од штетни организми кои се јавуваат кај дрвата и затоа таквите производи нема да бидат контролирани за штетните организми)“ и РМ бр. 23 Упатства при преглед, 2005, дел 2.3.2. гласи: „ Прегледот треба да се употреби за да се потврди усогласеноста со некои фитосанитарни услови“. Примерите го вклучуваат и степенот на обработка. Намена: БРМ бр. 11 Анализа на ризик на карантински штетни организми вклучувајќи анализи на ризик на животната средина и живи модифицирани организми, 2004, делови 2.2.1.5. и 2.2.3. Намената на пратката е еден од факторите кои треба да се земат во предвид, при разгледување на веројатноста штетните организми да преминат кај соодветен домаќин и да се распространат по нивното влегување; ЏЈБРМ бр. 12 Насоки за фитосанитарен сертификат, 2001, деп 2.1. Разпични фитосанитарни услови може да се применат за различна крајна намена на производот, како што е назначено во фитосанитарниот сертификат; БРМ бр. 16 Регулирани некарантински штетни организми: концепт и примена, 2002, дел 4.2. Ризикот од економски неоправдано влијание варира за различни штетни организми, производи и намена и БРМ бр. 21 Анализа на ризик од штетни организми за регулирани некарантински штетни организми, 2004, кој пошироко го користи концептот за намената на производот. Метод и степен на обработка заедно со намената: ЈБРМ бр. 20 Насоки на регулаторен систем за фитосанитарен увоз, 2004, деп 5.1.4, укажува дека процената на ризик од штетен организам (РВА) може да се спроведе за одредени штетни организми или на сите штетни организми поврзани со одредено движење односно пратка. Пратката се кпасифицира според нејзиниот степен на обработка и/или нејзината намена и БРМ бр. 23 Насоки при преглед, 2005, дел 1.5. Еден од факторите при одлучување за потребата од инспекција како фитосанитарна мерка е видот на пратката и нејзината намена. УСЛОВИ При одредувањето на фитосанитарни прописи, врз основа на користењето на категориите од страна на Меѓународните организации за заштита на растенија (МРРО5), треба да се земат во предвид и принципите на техничка оправданост, анализа на ризик од штетни организми, управуваниот ризик, минималното влијание, хармонизацијата и суверенитетот. Кога треба да се одредат успови за увоз на пратка, земјата увозник може да ја категоризира пратката врз основ на ризикот од појава на штетен организам. Таквата категоризација може да се користи за да се направи разлика помеѓу група на пратки за кои е потребна понатамошна анализа, од онаа група на пратки преку кои не посотои опасност да се внесат и рашират регулираните штетни организми. Со цел да се категоризираат пратките, треба да се земе во предвид спедното: методот и степенот на преработка и намената на пратката. По оценувањето на методот и степенот на преработката, земајќи ја во предвид и намената на пратката, Националната организација за заштита на растенија (МРРО) на земјата увозник донесува одпука за условите за увоз на пратката. Овој стандард не се применува во случаите кога се јавува отстапување од намената на пратката по увозот, како во случај кога зрното за мелење се кориси како семе за сеење. 1. Елементи за категоризација на пратките, согласно ризикот од штетен организам За да се одреди ризикот од појава на штетен организам кај пратката, потребно е да се земе во предвид методот и степенот на преработка на пратката. Методот и степенот на преработката може значајно да ја промени природата на пратката со што пратката не е подложна на напад од штетни организми. За таквата пратка, Националната организација за заштита на растенија (МРРО) на земјата увозник, не треба да бара да биде придружена со фитосанитарен сертификат." Во случај кога после преработка пратката сеуште е подложна на напад од штетни организми треба да се земе во предвид намената на пратката. 1.1. Метод и степен на преработка пред извоз Основна цеп на методите опфатени со овој стандард е пренамена на пратката за друга, а не фитосанитарна цел, но постои можност преработката позитивно да влијае на било кој друг придружен штетен организам, а тоа да предизвика пратката да биде потенцијално нападната со карантински штетни организами. Со цел да се категоризира одредена пратка, Националните организации за заштита на растенија (МРРО5) на земјите увозници треба да обезбедат податоци за методот на преработка од Националните организации за заштита на растенија (МРРО5) на земјите извозници. Во некои случаи потребно е да се знае и степенот на преработка (температура и времетраење) кое влијае на физичките и хемиските својства на пратката. Врз основа на методот и степенот на обработка, пратките може да бидат поделени во три групи, и тоа: преработени до степен до кој пратката не е подложна на напад од штетни организми; преработени до степен до кој пратката останува подложна на напад од штетни организми и непреработени пратки. Доколку преку процена на методот и степенот на преработка се заклучи дека пратката не е подложна на напад од карантински штетни организми, тогаш не треба да се зема во предвид намената на производот и таквиот производот не треба да се контропира. Во спучај кога преку процена на методот и степенот на преработка се заклучи дека пратката е подложна на напад од карантински штетни организми, тогаш треба да се земена во предвид намената на пратката. За непреработени производи намената на пратката секогаш треба се земе во предвид. 1.2. Намена на пратката Намената е дефинирана како декларирана цел за која се увезуваат, произведуваат или користат растенијата, растителните производи или други објекти и предмети (5РМ бр.5 Поимник на фитосанитарни термини, 2009). Намената на пратката може да биде за: садење; 5 Присуството на заразни штетни организми, како што е дефинирано во (5РМ бр.5 Поимник на фитосанитарни термини, 2008, или нападот од други штетни организми кои може да навлезат кај пратката по нејзината обработката, како што се скалдишни штетни организми, не е земена во предвид во категоризацијата на ризик од штетен организами наведена во овој стандард. Важно е да се напомни дека методот на обработка опишан во овој стандард, во повеќето случаи, ќе определи дека пратката е слободна од штетни организми за време на обработката, но таквите производи може да имаат капацитет да станат заразени покасно. Таквите заразни штетни организми може да се пронајдат за време на инспекциски преглед. Поради тоа што пратките од категориите 2 и 3 имаат потенцијал да пренесат штетни организми, потребно е да се одредат фитосанитарни мерки врз основ на добиените резултати од процената на ризик од штетни организми (РВА). Тие може да варираат во зависност од намената на пратката, за исхрана или за преработка. Категорија 4. Необработени пратки кои се наменети за садење. Неопходно е да се спроведе процена на ризик од штетен организам (РВА), за да се одреди ризикот од појава на штетни организми поврзани со движење на пратките. Во оваа категорија на пратки влегува материјалот за размножување, како што се резници, семе, семенски . компир, ин-витро растенија, „растителен . материјал за микропропагација и други растенија наменети за садење. Поради тоа што пратките од категорија 4 се непреработени и се наменети за размножување или садење, нивниот потенцијал за внесување или ширење на штетни организми е поголем од пратките кои имаат друга намена. ПРИЛОГ 14 МЕТОДИ НА КОМЕРЦИЈАЛНА ОБРАБОТКА СО ФИНАЛНИТЕ ПРАТКИ, КОИ НЕ СЕ ПОДЛОЖНИ НА НАПАД ОД КАРАНТИНСКИ ШТЕТНИ ОРГАНИЗМИ КОМЕРЦИЈАЛНА ОПИС ПРИМЕР НА ДОПОЛНИТЕЛНИ ОБРАБОТКА ФИНАЛЕН ИНФОРМАЦИИ ПРОИЗВОД Карбонизација Безкислородно согорување јаглен на органска материја до јаглен Готвење (варење, Подготовка на храна за Зготвени Често вклучува и затоплување, јадење со затоплување, производи хемиска менување користење на физички менувајќи ја на храната, со што микробранова примарната структура на се менува вкусот, печка, вклучувајки и делумно варење на производот. текстурата, изгледот или нутритивните оризот) вредности Боење Боење на текстилните Сушен зеленук, влакна и други материјали, влакна и со што бојата станува материјали составен дел на влакното (текстил) или материјалот под влијание нарНи температурните промени како и преку интеракција со хемиски препарати Екстракција Физички или хемиски процес | Масло, алкохол, | Се изведува во за добивање на одредени есенција, шеќер | успови на висока компоненти од сирови температура растителни делови, најчесто преку водена пареа Ферментација Анаеробни или Вино, ликер, пиво | Може да се безкислородни процеси кои и други комбинира со како резултат на активноста | апкохолни пастеризација на одредени микроорганизми | пијалоци, (бактерии, мувла, квасци) кои | ферментиран хемиски ја менуваат храната | зеленчук или растителниот материјал. Пример - претварање на шеќер во алкохол или органски киселини Производство на слад Серија на дејства кои предизвикуваат "ртење на житните зрна, по што се активираат ензими за разложување на скробниот материјал во шеќер. Прекин на ензимската активност се врши со помош на греење (сушење) на сладот. Јачменов слад Мулти метод за обработка Комбинација од неколку типови обработка (вагревање, висок притисок) Шперплоча, иверица, панеп плоча Пастеризација Термичка обработка за да се уништат непосакуваните или штетните микроорганизми Пасетеризирани сокови, апкохолни пијалоци (пиво, вино) Често комбинирана со ферментација проследено со ладење (на 4?С), соодветно пакување и манипулирање. Времето на обработка и температура зависи од видот на производот. Чување во течност Процес на чување на растителниот материјал во соодветен течен медиум Конзервирана храна, зеленчук, јатки, кртоли, Треба да се одржуваат соодветните услови (сируп, саламура, масло, главици за рН, соленоста и оцет или апкохол) на т.н. соодветна рН, сопило, анаеробна или осмотска средина Правење на пире Создавање на Пире смеса Најчесто смеса (вклучува и хомогенизирана и вискозна (вепенчукова, комбинирана со блендирање) смеса од овошен или овошна) лупење на овошјето зеленчуков материјал со или зеленчукот и помош на голема брзина, методи за мешање, пасирање или зачувување на преку користење на блендер смесата (пастеризација и пакување) Печење Процес на сушење и печење | Печени кикирики, на храната преку кафе или јатки изложување на греачи Стерилизација Процес на пренесување на Стерилизирани Стерилизацијата топлина (пареа, греачи или супстрати, џусеви | може да не ја зовриена вода), зрачење или промени состојбата хемиски третман со цеп да на пратката на се уништат микроорганизми видлив начин, но ги отстранува микроорганизмите Стерилизација Термичка обработка на Конзервиран Температурата и (индустриска) храна во конзерва, тегла а зеленчук, супи, времето на која создава стабилни џусеви обработка за производи со уништување на | стерилизирани конзервираните сите патогени, токсични под ултра висока | производи зависи од организми и организми кои температура типот, методот и може да предизвикаат ОН големината на расипување на храната контејнерот. Асептичната обработка и пакување подразбира индустриска стерилизација на течен производ, а потоа пакување во стерилна средина и амбалажа. Карамелизација Омекнување Постапка на обложување и внесување на шеќер на плодовите Процес на хидратација на сушени или дехидрирани поризводи со примена на пареа под притисок или потопување во топла вода Карамелизирано овошје, овошје Потопоно Во шеќер, јатки обложени со шеќер Омекнато овошје Обично во комбинација со лупење, вриење, сушење Обично се применув на сушени предмети. Може да се комбинира со карамелизација ПРИЛОГ 2 МЕТОДИ НА КОМЕРЦИЈАЛНА ОБРАБОТКА СО ФИНАЛНИТЕ ПРАТКИ, КОИ ПО ОБРАБОТКАТА ОСТАНУВААТ ПОДЛОЖНИ НА НАПАД ОД КАРАНТИНСКИ ШТЕТНИ ОРГАНИЗМИ КОМЕРЦИЈАЛНА ОПИС ПРИМЕР НА ДОПОЛНИТЕЛНИ ОБРАБОТКА ФИНАЛЕН ИНФОРМАЦИИ ПРОИЗВОД Делкање (на дрво) Дрво изделкано на мали парчиња Деланки Веројатноста од напад на штетни организми зависи од видот на дрвото, присуството на кора и од големината на деланките Сечење Да се исече на Сечено овошје, парчиња јатки, зрна, зеленчук Гмечење, сплескување | Разделување на Билки, ореви Обично се растителен применува за суви материјал на производи парчиња преку примена на механичка сила Сушење/дехидратација (на овошје и зеленчук) Отстранување на влага за одржување или за да се намали тежина или волумен Дехидрирано овошје или зеленчук Боење (вклучува и лакирање) Да се прекрие со боја Обоено дрвои кутии, влакна Лупење и луштење Отстранување на надворешното или епидермалното ткиво или капсулите кај мешунките Излупено овошје, зеленчук, зрна, јатки Полирање на зрна и мешункасти плодови Да се направи мазно и сјајно или употреба на хемиско дејство за да се отстрани надворешниот слој од зрната Поплиран ориз и зрна од какао Постбербен третман Операции како Оценети, Обично работните (на овошје и зеленчук) | оценување, сортирани, процеси се сортирање, миење | измиени или изведуваат во или четкање и/или | исчеткани и/или простории премачкување со | прекриено со наменети за восок, на овошјеи | восоковошје или | пакување зепенчук зеленчук (амбалажирање) Брзо замрзнување Брзо ладење, Замрзнато овошје | Препорачан обезбедувајќи многу ниска температура при што се избегнува создавање на крупни кристали од мраз со цел да се зачува квалитетот на овошјето и зеленчукот и зеленчук меѓународен код кој се однесува за обработка и ракување со брзо замрзната храна, 1976 САС/ВСР 8 1976 (Веу 3, 2008), Содех АПтепѓапи5, ФАО, Рим, гласи „храната која била подложна на процес за брзо замрзнување и одржувана на температура од 18?С или на поладно на сите точки од синџирот за ладење “ Брзо замрзнување на овошјето и зеленчукот особено ги убива инсектите. Замрзнато овошје и зеленчук е подготвено за директна потрошувачка а по нивното фрлање брзо се распаѓаат. Затоа ризикот од штетни организми поврзан со такви производи се сметаат за многу низок. ? 2 : Се препорачува државите да не го контролираат смрзнатото овошје и зеленчук ДОДАТОК 1 ДИЈАГРАМ КОЈ ГИ ПРИКАЖУВА КАТЕГОРИИТЕ НА ПРАТКИ, СОГЛАСНО СТЕПЕНОТ НА РИЗИК ОД ШТЕТЕН ОРГАНИЗАМ (Овој додаток е за споредбени цели и не е пропишан деп од стандардот) Метод и степен на преработка Намена Преработени до степен до Преработени до степен до кој Непреработени Природата на кој пратката не пратката ; материјалот не е е подложна на останува променета напад од подложна на штетни напад од штетни организми организми Не се Конзумација или Конзумација Садење применува понатамошна или за преработка преработка Категорија на пратка Категорија 1 Пратките биле преработени до степен по кој не е потребно да се контролираат Категорија 2 Пратките биле преработени, но треба да се контолираат врз основа на анализата на ризик од штетни организми (РВА) за карантински штетни организми кои може да се присутни кај производот и по преработката Дозволена е рекатегоријација Категорија 3 Наменети за исхрана или преработка. Пратките треба да се контролираат врз основа на анализата на ризик од штетни организми (РВА) за карантински штетни организми кои преживуваат и откако пратката ќе ја заврши својата намена Категорија 4 Наменети за садење, што значи дека постои висок ризик од навлегување и ширење на регулирани штетни организми. Генерално, ваквите пратки се контролираат врз основа на анализата на ризик од штетни организми (РКА) П Р И М Е Р НА П Р А Т К И К О И СЕ Д Е Л О Д К А Т Е Г О Р И Ј А 1 Ов ој д о д а т о к е за с п о р е д б е н и це ли и не е п р о п и ш а н де л од с т а н д а р д о т . Д О Д А Т О К 2 Ек с тр ак т и В л а к н а П р е х р а м б е н и п р о и з в о д и го то ви за к о н з у м а ц и ј а О в о ш ј е и з е л е н ч у к З р н а и п р о и з в о д и од м а с л о д а ј н и з р н а Т е ч н о с т и Ш е ќ е р и П р о д у к т и од др во О с т а н а т о Екстракти (ванила) - овошен пектин - дериват од Гуар грав - екстракт од хмењ - хидролизиран зеленчуков протеин - маргарин - минерали екстрахирани од растение - лецитин од соја - скроб (компир, пченица, пченка, маниока) - квасец к а р т о н п р о и з в о д и од ц е л у л о з е н п а м у к п а м у ч н а о б л е к а п а м у ч н и в л а к н а х а р т и ј а о б л е к а од р а с т и т е л н и в л а к а н а и г а з и ш т а р а с т и т е л н и в л а к н а за и н д у с т р и с к а о б р а б о т к а п о л у о б р а б о т е н и р а с т и т е л н и в л а к н а и с л и ч н и м а т е р и ј а л и ( а м е р и к а н с к а аг ав а, ју та , ш е ќ е р н а тр ск а, ју нк ус , вр ба , р а ф и ј а како во прав -тортии бисквити - кечап - чоколадо - зачини - десертен прашок - сосови - прехрамбени бои - засилувачи на вкус - зачини за храна - додатоци за исхрана - пржен компир (замрзнат) - замрзната храна - овошни сосови - овошен сируп (џем, мармалад) - пире од компир (сушено) - путер од јатки - пасти (какао, дуња, путер од кикирики - фил за полнење на з а ш е ќ е р е н о о в о ш ј е к о н з е р в и р а н о к о н ц е н т р а т и з а м р з н а т о с у ш е н о д о д а т о к за п о л н е њ е на о в о ш н а пи та к а н д и р а н о х и д р о л и з и р а н о во си ру п з а к и с е л е н о пу лп а го тв ен о к а ш е с т о бебешка храна - миксови за производство на пецива - производи од леб - житарици - производи од маниока (са55ауа) - зготвени житарици - конфлекс - брашно или други производи од жито - варена пченка - ориз (делумно варен) - мешавина од соја и пченка, соја протеини и сл. а л к о х о л п а к у в а н а ко ко со ва во да м л е к о од со ја и пч ен ка СО КО ВИ ОД о в о ш ј е и з е л е н ч у к ( к о н ц е н т р а т и , с м р з н а т и , н е к т а р ) м а с л а бе за лк о х о л н и п и ј а л о ц и су пи оц ет с м о л а од др ва шеќер од шеќерна репа - глукоза од пченкарен скроб - пченкарен сируп - декстриоза - декстроза - декстрозен хидрат - фруктоза - шеќер во кристали - глукоза - малтоза - јаворов шеќер - јаворов сируп - меласа - сахароза - шеќер - засладувач - сируп - мелатон д р в е н ј а г л е н д р в е н и с т а п ч и њ а за д р ж е њ е на мр аз ( с л а д о л е д ) л а м и н и р а н и гр ед и ќ и б р и т ч и њ а ги пс ен и пл оч и и в е р и ц а ч е п к а л к и за з а б и д р в е н а пу лп а о с т а т о ц и од др во пивски квасец - пивски слад - кафе (печено) - хранливи прашоци - ензими - гумен терпентинска смола - хумат - каучук (креп, гума) - ароматизери - шелак - чај - витамини пи ти а р о м а т и со со ви за са ла ти на ма зи за с е н д в и ч и со со ви с у п а од с у ш е н з е л е н ч у к з е л е н ч у к о в и за чи ни пити - арома т и со со ви з а са ла ти на ма зи за с е н д в и ч и со со ви с у п а о д с у ш е н з е л е н ч у к з е л е н ч у к о в и за чи ни