Order on the implementation of international standard for the glossary of phytosanitary terms no. 5

МИНИСТЕРСТВО ЗА ЗЕМЈОДЕЛСТВО, ШУМАРСТВО И ВОДОСТОПАНСТВО Врз основа на член 69 алинеја 2 од Законот за здравјето на растенијата („Службен весник на Република Македонија“ број 29/05, 81/08, 20/09, 57/10, 17/11 и 148/11), министерот за земјоделство,шумарство и водостопанство донесе НАРЕДБА ЗА СПРОВЕДУВАЊЕ НА МЕЃУНАРОДНИОТ СТАНДАРД ЗА ПОИМНИК НА ФИТОСАНИТАРНИ ТЕРМИНИ БР.5 Член 1 Со оваа наредба се пропишува начинот на спроведување на меѓународниот стандард за поимник на фитосанитарни термини бр.5. Член 2 Во постапката за толкување на фитосанитарни термини може да се примени меѓународниот стандард за поимник на фитосанитарни термини бр.5, кој е даден во Прилогот и е составен дел на оваа наредба. Член 5 Оваа наредба влегува во сила со денот на објавувањето во „Службен весник на Република Македонија“. Бр.17-658/4 Министер за земјоделство, ноември 2011 година шумарство и водостопанство, Скопје ЈБупчо Димовски, ср. Прилог ТОЛКУВАЊЕ НА ФИТОСАНИТАРНИ ТЕРМИНИ Фитосанитарна мерка бр. 5 (2010) ПРИЛОЗИ Прилог бр.1: Упатства за толкување и примена на концептот на официјална контрола за регулирани штетни организми. Прилог бр.2: Упатства за разбирање на потенцијалната економска важност и сродни термини вклучително упатување на фактори на животна средина. Додаток бр.1: Терминологија на Конвенцијата за биолошка разновидност во однос на толкувањето на фитосанитарните термини. ВОВЕД ОБЕМ Овој референтен стандард претставува листа на термини и дефиниции од специфично значење за "фитосанитарните системи ширум светот. Истиот е создаден со цел да обезбеди усогласен и меѓународно договорен поимник поврзан со примената на Меѓународната Конвенција за заштита на растенијата ЏРРС) и Меѓународните стандарди за фитосанитарни мерки (1/5 РМ). ЦЕЛ Целта на овој референтен стандард е да ја зголеми јасноста и усогласеноста во употребата и разбирањето на термини и дефиниции кои се користат од страна на договорните страни за официјални фитосанитарни цели, во фитосанитарното законодавство и прописи, како и за официјална размена на податоци. КОРИСТЕНА ЛИТЕРАТУРА Адгеетеп! оп те Аррисаноп ог апќагу апа Рпуѓозапќагу Меазиге5, 1994. Муопа Тгаде Огдапѓааќоп, Сепеуа. Сападепа Ргоѓосо! оп Вѓозаѓеќу ѓо ќе Соптепќоп оп Вѓоррдка! Омегоиу, 2000. СВО, Мопкеа!. Соде оѓсопдис! Ѓог те (трон апа гееазе оѓехонс Боѓодкса! сопѓго! адепв, 1996. 15РМ Мо. 3, ЕАО, Воте Сопааптет т капи, 2006. Г5РМ Мо. 25, ЕдО, Воте. Оеѓегттпаноп оѓ ре5Е 5ѓаќи5 т ап агеа, 1998. Г5РМ Мо. 8, ЕДО, Коте. ПОјадпо5ис ргогосоЊ Ѓог гедијањеа ре5(5, 2006. |5РМ Мо. 27, ЕАО, Коте. Ехроп сетисаќоп зузѓет, 1997. |Г5РМ Мо. 7, ЕАО, Воте ЕДО Скоз5агу оѓрпуќозапќату ѓепт5, ЕАО Руапк Ргојесноп Вијенп, 38(1) 1990: 5-23. Егатешотк Ѓог ре5! пок апаѓу5ѓе, 2007. ГОРМ Мо. 2, ЕДО Воте. С/оззагу оѓ рнуѓозапќагу ѓегт5, 1995. |5РМ Мо. 5, ЕАО Коте. (ририенед 1996) Сихејле5 Ѓог е ехроп, 5пјртепе, (Штроп апад гееазе оѓ Бокрдка! сопѓо! адепњ апа отег репејска! опдатот5, 2005. "ОРМ Мо. 3, ЕАО, Коте. Сикхејпез Ѓог а рпуѓозапќагу ттроп гедијаќогу 5узѓет, 2004. |5РМ Мо. 20, ЕАО, Воте. Сихдејтпе5 Ѓог поресиоп, 2005. (ОРМ Мо. 23, ЕДО, Воте. Сикхенпе5 Ѓог ре5ѓ егадксаќоп ргодгатте5, 1998. |5РМ Мо. 9, ЕАО, Воте. Сикејпе5 Ѓог ре5Е пок апају5ј5, 1996. Г5РМ Мо. 2, ЕАО, Коте. Сичдејте5 ѓог рпуѓозапќагу сенисате5, 2001. |5РМ Ко. 12, ЕАО, Коте. Сидејпе5 Ѓог геашајпа иооа раскаата таѓепа! пп гпѓегпаќопа! каде, 2002. |5РМ Мо. 15, ЕАО, Коте. Оидејпе5 Ѓог зитмејапсе, 1997. |5РМ Мо. 6, ЕАО. Коте. Сидејпе5 Ѓог е деѓегтпаќоп апа гесодпшоп оѓ едимаепсе оѓ рпуѓозапќагу теазиге5, 2005. |5РМ Мо. 24, ЕАО. Воте. Оидејте5 ѓог те понисаноп оѓ поп-сотрѓиапсе апа етегдепсу аскоп, 2001. |БРМ Мо. 13, ЕАО, Коте. Сидејте5 оп ѓе изе оГитаајаноп а5 а рпуѓозапќагу теазиге, 2003. |5РМ Мо. 18, ЕАО, Коте. Јпеетпанопа! Рапе Ргоѓесноп Сопуепноп, 1997. ЕДО, Коте. Ре5г пок апаѓу5/5 ѓог диагапнпе ре515, псшајпа апаѓу5/5 оѓ епигоптепѓа! п5к5 апа Ѓипд тоаѓеа огдапѓот5. 2004. ГоРМ Мо. 11, ЕАО, Коте. Рпуѓозапќагу кеајтепб Ѓог гедиѓатеа ре565, 2007. |5РМ Мо. 28, ЕАО, Воте. Кедигетеп!5 Ѓог те е5ѓаБи5Плтепе оГре5! ѓее агеа5. 1996. |Г5РМ Мо. 4, ЕАО, Коте. Кедитетепѓ Ѓог те езѓаБИ5ртелг оГ ре5! Кее рѓасе5 оГ ргодисноп ап ре5! Гее ргодископ 5/е5, 1999. |ОРМ Мо. 10, ЕАО, Воте. Кедиања поп-диагапипе резѓ5: сопсерѓ ап аррисаноп. 2002. !5РМ Мо. 16. ЕАО, Коте. Керол оѓ Ње Зи! теенпд ог те ЕДО Соттиее оѓ Ехрет оп Рнуѓозапќагу Меазиге5, 1996. ЕдАО. Коте. Керол оѓ те бт теенпд оГ те ЕДО Соттиее ог Ехреп5 оп Рпуѓовапќагу Меазиге5, 1999. ЕдДО, Воте. Кероп оѓ те 15! теенпд оѓ Те (пеепт Соттооѓоп оп Рпуѓозапќату Меазиге5, 1998. ЕАО, Коте. Кероп ог те Зга теенпд оѓ те Ппепт Соттооѓоп оп Рпуѓозапќагу Меазиге5, 2001. ЕАО, Коте. Кероп оѓ те 4Ш теенпд оѓ те (пеепт Соттоѓоп оп Рпуѓозапќагу Меазиге5, 2002. ЕАО, Коте. Кероп оѓ те 5Шт теенпд оѓ те Ппкепт Соттѓоѓоп оп Рпуѓовапѓагу Меазиге5, 2003. ЕАО, Воте. Кероп оѓ "те 60 теенпд оѓ те Шпеепт Соттѓбоѓоп оп Рпуѓовапќату Меазиге5, 2004. ЕАО, Воте. Кероп оѓ те 7 теенпд оѓ те пеепт Соттѓњогоп оп Рпуѓозапќату Меа5иге5, 2005. ЕАО, Воте. Кероп оГ те 2пд зе55ѓоп оѓ те Соттиоѓоп оп Рпруѓозапќагу Меазиге5. 2007. ЕАО, Коте. ЊеропП оѓ те Зи! 5е55оп оѓ те Соттиоојоп оп Рпуѓозапќагу Меазиге5. 2008. ЕдО, Коте. КероП оѓ те 4Ш 5е55ѓјоп оѓ те Сотпјооѓоп оп Рпуѓозапќагу Меазите5, 2009. ЕАО, Коте. Кероп оГ те 51 5е55ѓоп ог Ње Соттооѓоп оп Рпуѓозапќагу Меазите5, 2010. ЕАО, Коте. Кедикетепт ѓог Ме езѓаратепе оѓ агеа5 оѓ ок рез! ргеџајепсе, 2005. |5РМ Мо. 22, ЕАО, Коте. Тие изе оГпѓедгатња теазиге5 јп а 5у5ѓет5 арргоаст ѓог ре5! пок тападетеп, 2002. (РМ Мо. 14, ЕАО, Воте. КРАТОК ПРЕГЛЕД НА УПАТУВАЊА Целта на овој стандард е да им помогне на Националните организации за заштита на растенијата (МРРО) и на останатите, во размена на информации и усогласување на поимникот кој се користи во официјалната комуникација, како и во законодавството што се однесува на фитосанитарните мерки. Сегашната верзија ги опфаќа промените кои се договорени како резултат на одобрување на Меѓународната конвенција за заштита на растенијата (РРС, 1997) и термините додадени при усвојување на дополнителни Меѓународни "стандарди за фитосанитарни мерки (!6РМ5). Сите елементи од овој поимник се утврдени врз основа на одобрениот нов пречистен текст на !РРС (1997). Поимникот ги содржи сите термини и дефиниции одобрени до Петтата седница на Комисијата за Фитосанитарни мерки во 2010 година. Забелешките во квадратни полиња се однесуваат на одобрувањето на терминот или дефиницијата, а не на последователните прилагодувања во преводот. Како и во претходните изданија на поимникот, термините во дефинициите се истакнати и затемнети за да се укаже на нивната поврзаност со други термини во поимникот и да се избегне непотребно повторување на елементи кои се опишани на друго место во поимникот. Изведените форми на зборови кои се појавуваат во поимникот, на пример: проверен, што доаѓа од проверка, исто така се сметаат за термини од истиот. ФИТОСАНИТАРНИ ТЕРМИНИ И ДЕФИНИЦИИ Апсорбирана доза Количина на радијациона енергија (изразена во бу - греј) јарзофеа дозе) апсорбирана по единица маса на „даден објект (Меѓународни стандарди за фитосанитарни мерки (1/5 РМ) бр. 18, 2003 година) Дополнителна изјава | Изјава која се бара од страна на земјата увозник и треба да (АЧаШопа! Оесјаганоп) | биде внесена на фитосанитарниот сертификат, а која обезбедува дополнителни конкретни податоци за одредена пратка во однос на регулираните штетни организми (Организација за храна и земјоделство на ОН (ЕАО) 1990 година; ревидирана верзија на Привремената комисија за фитосанитарни мерки (СРМ), 2005 година) Антагонист Организам (најчесто патоген) кој не предизвикува (апкааопњи) значителна штета врз домаќинот, но колонизирањето на домаќинот го штити самиот домаќин од понатамошна штета предизвикана од штетни организми П5РМ бр. 3, 1996) Подрачје Официјално утврдена држава, дел од држава, сите делови (агеа) или делови од неколку држави (ЕАО, 1990 година, ревидирана верзија на ФАО, 1995 година; СЕРМ, 1999 година; врз основа на договорот на Светската трговска организација за примена на санитарни и фитосанитарни меркиј Загрозено подрачје Види: загрозено подрачје (агеа епдапдегед) Подрачје со слабо присуство на штетни организми (агеа оѓ ом рез! ргеуајепсе) Подрачје, било да е цела држава, дел од држава, сите делови, или делови на држави, каде од страна на надлежните органи е утврдено постоење на низок степен на распространетост на одреден штетен организам, кој е предмет на мерки за ефективен надзор, контрола или уништување (Меѓународна конвенција за заштита на растенија (РРС), 1997 година) Кора фат) Слојот од стеблотомрупецот на дрвото, гранката или коренот, надвор од камбиумот (Комисија за фитосанитарни мерки (СРМ), 2008 година) Оголено дрво (ратк-тее мооа) Дрво од кое е отстранета целата кора, освен сраснатата кора околу чворовите и џебовите од кора меѓу годишните прстени П5РМ бр. 15, 2002 година; ревидирана верзија на СРМ, 2008 година) Агенс за биолошка контрола (Богоојса! сопкго! адепи) Природен непријател, антагонист или конкурент, или друг организам, користен за контрола на штетен организам П5РМ бр. 3, 1996 година; ревидирана врзија на ОРМ бр. 3, 2005) Тампон зона (риќег гопе) Подрачје кое ја опкружува или е во близина на подрачје со официјално назначени граници за фитосанитарни цели, со намера да се минимизира можноста од ширење на дадениот "штетен "организам, во или надвор од демаркираното подрачје, и предмет на фитосанитарни или други контролни мерки. ЏЗРМ бр. 10, 1999 година; ревидирана врзија на ГФРМ бр. 22, 2005 година; СРМ, 2007 година) Луковици и кртоли Класа на производ од заспани подземни делови од (ри апа тширег5) растенија (во мирување), наменети за садење (вклучувајќи главици и ризоми) (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на СРМ, 2001 годинај Сертификат Официјален документ што го потврдува фитосанитарниот (Сеписате) статус на секоја пратка која подлежи на фитосанитарни прописи (ЕАО, 1990 година) Хемиска импрегнација | Третирање на дрво со хемиски конзерванс преку процес на со притисок притисок, во согласност со официјална техничка (спетуса! ргео5иге спецификација ПФРМ бр. 15, 2002 година; ревидирана (тргедпаќоп) верзија на (СРМ, 2005 година) Одобрување (на | Проверка на усогласеноста со фитосанитарните прописи пратка) (ЕАО, 1995 година) јстеагапсе (оѓа сопоаптепиј Комисија Комисијата за фитосанитарни мерки е основана според (Соттиојоп) член Х!ЏРРС, 1997 година) Производ Вид на растение, растителен производ или друг (Соттодку) производ што се транспортира поради трговија или друга намена (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на СРМ, 2001 годинај Класа на производ (соттодиу ста55) Категорија на слични производи кои можат да бидат заедно опфатени во фитосанитарните прописи (ЕАО, 1990 година) Листа на штетни организми на производот (соттодиу рез 150) Листа на штетни организми кои се појавуваат во подрачје кое може да биде поврзано со даден специфичен производ (СЕРМ, 1996 година) Конкурент (сотреќког) Организам што се натпреварува со штетните организми за основни елементи (храна, засолниште) во животната средина П5РМ бр. 3, 1996) Постапка на усогласување (за пратка) Гсотрнапсе ргоседиге (ѓог а сопечаптепој Официјална постапка што се користи за потврдување дека одредена пратка е во согласност со фитосанитарните услови за увоз или фитосанитарните мерки поврзани со транзит (СЕРМ, 1999 година; ревидирана верзија СРМ, 2009 годинај Пратка (Сопептепо Количина на растенија, растителни производи и/или други производи, кои се транспортирани од една во друга земја и кога е потребно се опфатени со еден фитосанитарен сертификат (една пратка може да се состои од еден или повеќе видови производи односно лотови) (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на СРМ, 2001 годинај Пратка при транзит (сопоѓаптепЕп кгап5к) Пратка која минува низ одредена држава, при тоа да не биде предмет на увоз, а може да подлежи на фитосанитарни мерки (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1996 година; СЕРМ 1999 година, |СРМ, 2002 година; !5РМ вр. 25, 2006 година; порано познато како земја на транзит) Задржување (сопкајптепи) Примена на фитосанитарни мерки во и околу заразенато подрачје за да се спречи ширење на штетниот организам (ЕАО, 1995 годинај Заразен штетен организам (сопкаттпанпа рез0) Штетен организам кој е присутен во одредена пратка, и во случај тоа да бидат растенија и растителни производи, но не ги напаѓа тие растенија или растителни производи (СЕРМ, 1996 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1999 година) Контаминација (сопкатипаќоп) Присутност во пратката, во местото на складирање, во транспорт или во контејнерот на штетни организми или други регулирани производи, не претставува заразување (види заразување) (СЕРМ, 1997; геуј5ед СЕРМ, 1999) Контрола (на штетен Спречување, задржување "или искоренување на организам) популацијата на штетен организам (ЕДО, 1995 годинај (сопкго! (оѓ а рез1)) Контролна точка Степен во еден систем каде може да бидат применети (сопкго! рогпи посебни постапки за да се постигне одреден дефиниран ефект што ќе може да се измери, надгледува, контролира и корегира ПОРМ бр. 14,2002 годинај Контролирано подрачје (сопггонед агеа) Контролирано подрачје, определено од страна на националната организација за заштита на растенијата (МРРО), е минимална област неопходна да спречи ширење на штетни организми од едно карантинско подрачје (СЕРМ, 1996 годинај План за корективна активност (во одредено подрачје) ГеогтесНнуе асноп рап (п ап агеа)) Документиран план за фитосанитарни активности кои треба да се применат во едно подрачје, кое официјално е демаркирано за мфитосанитарни потреби, доколку е забележан штетен организам или доколку е надминат одреден степен на штетни организми или пак во случај на несоодветна примена на официјално утврдени постапки (СРМ 2009 година) демја на потекло (на Држава каде се одгледани растенијата од кои се добиени пратката со растителните „производите . (ЕАО, 1990 година; растителни ревидирана верзија на СЕРМ, 1996 година; СЕРМ, 1999 производи) годинај Гсоипигу оѓопат (оѓа сопоѓјаптепќ оѓ рап ргодиск5)ј Земја на потекло (на | Држава каде што се одгледувани растенијата (ЕАО, 1990 пратката со година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1996 година; СЕРМ растенија) 1999) јеоипкгу оѓопат (оѓа сопогаптепк оѓ рап) Земја на потекло (на | Држава каде регулираните производи за прв пат биле регулирани производи | изложени на контаминација од штетни организми (ЕАО, освен растенија или 1990 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1996 година; растителни СЕРМ, 1999 годинај производи) јсоипкгу оѓопат (о гедиѓаќед анс!ез ојнег Шап рапѓ5 апд рап! ргодиско)) Режано цвеќе и гранки (сиќ Помег5 апа Бгапспе5) Класа на производи од свежи делови на растенија наменети за декоративна употреба, а не за садење (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на СРМ, 2001 годинај Дрво со отстранета кора (дерагкеа моод) Дрво кое било подложено на било каков процес што резултирал со отстранување на кората. (Дрво со отстранета кора не мора да значи исто што и дрво без кора.) (СРМ, 2008 година; за замена на остранување на корај Истражување за демаркација (дентинпо зигуеу) Истражување спроведено за да се утврдат границите на подрачјето кое се смета дека е заразено со штетни организми или кое е слободно од штетни организми (ЕАО, 1990 годинај Истражување за откривање (деѓтесноп зигуеу) Истражување спроведено во подрачје за да се одреди присуство на штетни организми (ЕАО, 1990 година, ревидирана врзија ЕАО, 1995 годинај Задржување (делепноп) Чување на пратка под официјален надзор или изолирана, како фитосанитарна мерка (види карантин) (ЕАО, 1990 година, ревидирана верзија на ЕДО, 1995 година, СЕРМ, 1999; (СРМ, 2005) Умртвување (деунанганоп) Постапка на умртвување на растенија или растителни производи да бидат неспособни за "ртење, раст или понатамошно размножување ПСРМ, 2001 година) Утврдување на доза (дозе таррпд) Мерење на распределба на апсорбираната доза во процесот на вчитување со употреба на дозиметри поставени на одредени места во самиот процес на вчитување (РМ бр. 18, 2003 годинај Дозиметар (дозтеќег) Направа која при изложување на радијација, покажува квантитативна промена во некое својство на истата, кое може да се поврзе со апсорбираната доза во одреден материјал, со употреба на аналитички инструменти и техники ПОРМ бр. 18, 2003 година). Дозиметрија (дозтекгу) Систем кој се користи за одредување на апсорбираната доза, се состои од дозиметри, мерни инструменти и придруржни референтни стандарди и постапки за употреба на системот ПЏОРМ бр. 18, 2003 годинај Дрвен материјал за прицврстување на производот при транспорт (Чиппаде) Дрвен материјал за пакување кој се употребува за да ја обезбеди или поддржи пратката но кој не останува заедно со пратката (ЕдДО, 1990; ревидирана !5РМ бр. 15, 2002) Екосистем (есозузѓет) Динамичен комплекс на заедници од растенија, животни и микрооорганизми, како и нивното абиотско опкружување, при што дејствуваат како функционална единица (РМ бр.3, 1996; ревидиран !СРМ, 2005) Ефикасност (третман) јејсасу (геактепиј Дефиниран, мерлив и повторлив ефект како резултат на пропишан третман ПОРМ бр. 18, 2003 годинај Итна акција (етегдепсу аскоп) Брза фитосанитарна акција преземена при нова или неочекувана фитосанитарна ситуацијаПСР М, 2001 година) Итна мерка (етегдепсу теазиге) Загрозено подрачје (епдапдегед агеа) Фитосанитарна мерка утврдена поради итност во нова или неочекувана фитосанитарна ситуација. Вонредната мерка може, но и не мора да биде привремена мерка ПСРМ, 2001 година; ревидирана верзија на СРМ, 2005 година) Подрачје каде што еколошките фактори одат во прилог на појава на штетен организам чие што присуство во подрачјето ќе доведе до значителни економски загуби (види прилог на поимник бр. 2) (ЕАО, 1995 година) Влез (на пратка) Движење низ место на влез во одредено подрачје (ЕАО, егигу (оѓа 19951 сопогдптепи Влез (на штетен Движење на штетен организам во подрачје каде што се организам) уште не е присутен, или е присутен, но не е широко јепку (оѓа ре5бј распространет и официјално контролиранјЕАО, 1995 година) Еквивалентност (на Во случаи каде за конкретниот ризик од штетни организми, фитосанитарни различни фитосанитарни мерки достигнуваат соодветно мерки) ниво на заштита кога се преземаат од договорната страна. једита!епсе (оТ јЕАО, 1995 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1999 рпуќозапкагу година; врз основа на договорот на Светската трговска теа5иге5)) организација за примена на санитарни и фитосанитарни мерки; ревидирана верзија на 1Г5РМ бр. 24, 2005 годинај Уништување Примена на фитосанитарни мерки за отстранување на (егачксацоп) штетен организам од одредено подрачје (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година; претходно познат како „искоренува“) Прилагодување Регрешаноп, ѓог Ме Тогезеварје Ѓишге, оѓ а ревЕ мипп ап (еекарнонтепт) агеа аќег епку (ЕАО, 1990; гемјед ЕДО, 1995; |РРС, 1997; Ѓогтепу езкаБинеај Одржување во блиска иднина на даден штетен организам во рамките на одредено подрачје по неговото влегување. (ФАО, 1990 година, ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година: |!РРС, 1997 година; порано познат како „утврдува“ Поле Земјишна парцела во рамки на одредено место на (Нед) производство на кое се одгледува определен производ ГЕАО, 1990 година) Утврдување отсуство на штетен организам (ппд пее) Да се изврши преглед на пратката, парцелата или местото на производство и да се потврди отсуство на одреден штетен организам (ЕАО, 1990 годинај Отсуство (кај пратка, поле или место на производство) ее кот (оѓа сопојаптепк, бек ог расе оѓргодисноп)ј Свежо (е5П) | Живо, При отсуство на штетни организми (или конкретен штетен организам) со бројки или количини кои може да се откријат со примена на фитосанитарни постапки (ЕАО, 1990 година, ревидирана верзија на ЕдДО, 1995 година; СЕРМ, 1999 годинај несушено, кое не е длабоко-замрзнато или конзервирано на поинаков начин (ЕДО, 1990) Овошје и зеленчук (гик5 апд уедеќаре5) Класи на производи од свежи делови на растенија наменети за конзумирање или преработка, а не за садење јЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на 1СРМ, 2001 година) Фумигација (јитидавоп) Третман со хемиски агенс во гасовита состојба, кој целосно или делумно го опфаќа производот (ЕДО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕДО, 1995 година) Микро плазма Растенија наменети за употреба во програми за (дегтртазт) одгледување или конзервирање (ЕАО, 1990 годинај Зрно Класа на производи - семе, наменети за преработка или зрнести култури конзумирање, а не за сеидба (види семиња) (ЕдАО, 1990 (огат) година; ревидирана (СРМ, 2001 годинај Греј Единица на апсорбирана доза каде 1 греј е еднаков на јагау (ОУ) апсорпцијата на 1 џул по килограм (1 бу “ 1 Ј.ка -1 ) ПОРМ бр. 18, 2003 годинај Супстрат за Било кој материјал во кој се развиваат растителните одгледување корења или е со таква намена. (ЕАО, 1990 година) (огомпа тедит) Период на растење (за видови растенија) (агомлпа репод (оѓа рап ересез)) Временски период на активен раст во сезоната на растење ИСРМ, 2003 година) Сезона на растење (дгомипа зеа5оп) Период или периоди во годината кога растенијата активно растат во одредено подрачје, место на производство или објект за производство (ЕдО, 1990 година; ревидирана верзија на (СРМ, 2003) Природно живеалиште (паркаќ) Дел од екосистем со услови во кои еден организам природно е присутен или може да се појави ПСРМ, 2005 годинај Усогласување (паппопиаќоп) Утврдување, признавање и примена на фитосанитарни мерки што се темелат на заеднички стандарди од страна на различни држави. ЕАО, 1995 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1999 година; врз основа на договорот на Светската трговска организација за примена на санитарни и фитосанитарни меркиј Усогласени фитосанитарни мерки (пагтпопфгед рпукозапќагу теазигез) Фитосанитарни мерки утврдени од договорните страни на РС, врз основа на меѓународни стандарди ПРРС, 1997 годинај Третман со топлина (пеакгеакнтепк) Процесот во кој одреден производ се изложува на топлина додека не постигне минимална температура за минимален временски период согласно одредена официјална техничка спецификација ПОРМ бр. 15, 2002 година; ревидирана верзија на СРМ, 2005 година) Штетен организам Види заразен штетен организам „автостопер“ (Пасп-рккег ре51) Листа на домаќини на | Листа на штетни организми што заразуваат одреден вид штетни организми растение, целосно или во одредено подрачје (СЕРМ, 1996 (по5гре51Е 150 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1999 годинај Опсег на домаќинот Видови способни во природни услови да одржуваат (позкгапде) одреден штетен организам или друг организам (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на !ГФРМ бр. 3, 2005 година) Дозвола за увоз Официјален документ за одобрување на увоз на производ (трон Регти) во согласност со конкретни услови за фитосанитарен увоз (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година; СРМ, 2005 годинај Деактивирање Доведување во состојба еден микроорганизам да биде (паснуаноп) неспособен за развој ЏОРМ бр. 18, 2003 годинај Зачестеност (на Сразмер или број на единици на присуство на штетен штетен организам) организам во примерок, пратка, подрачје или друга Ппечепсе (оѓа ре50) | дефинирана популација (СРМ, 2009 година) Наезда Изолирана популација на штетен организам, неодамна (псигојоп) откриена во одредено подрачје, за која не е познато дека е одомаќинета, но се очекува да преживее во блиска иднина ИСРМ, 2003 година) Заразеност (на Присуство во производ на жив штетен организам од производот) засегнатото "растение "или растителен "производ. Ппѓееканоп (оѓа Заразеноста ја вклучува и инфекцијата. (СЕРМ, 1997 соттодку) година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1999 година) Преглед Официјален визуелен преглед на растенија, растителни (пзресноп) производи или други регулирани производи, за да се утврди присуство на штетни организми и/или да се утврди усогласеност со фитосанитарните прописи (ЕАО, 1990 година ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година); Инспектор Лице овластено од страна на националната организација за (пареског) заштита на растенијата за да ги спроведе нејзините функции (ЕАО, 1990 годинај Интегритет (на Состав на пратка опишан во фитосанитарниот пратката) сертификат или друг официјално прифатлив документ, јпеапку (оѓа транспортиран без загуба, додавање или замена (СРМ, сопејаптепт) 2007 година) Намена Декларирана цел за која се увезуваат, произведуваат или (гепдед изе) користат растенијата, растителните производи или други производи ЏФРМ бр.16, 2002 година; ревидирана верзија на СРМ, 2009 годинај Пресретнување (на Одбиениот или контролираниот влез на увезена пратка пратката) поради неусогласеност со фитосанитарните прописи Пелегсерноп (оѓа јЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 годинај сопојаптепој Пресретнување (на Откривање на штетен организам при проверка или штетен организам) Пеќегсервоп (оѓа ре5()1 испитување на увезена пратка Ц(ЕАО1990 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1996 година) Посреден карантин Карантин во државата која не е држава на потекло или (пкегтедјате земја на дестинација (СЕРМ, 1996) диагапипе) Меѓународна Меѓународна конвенција за заштита на растенија, одредена Конвенција за од ЕАО во Рим 1951 година, со подоцнежни измени (ЕАО, Заштита на 1990 година). Растенијата (пќегпаќопа! Р|апу Ргојесноп Сопуепноп) Меѓународни Меѓународен " стандард усвоен од страна на Стандарди за Конференцијата на ЕАО, привремената комисија за Фитосанитарни Мерки (легпацопа! 5капдага фитосанитарни мерки или комисијата за фитосанитарни мерки, основана според !РРС (СЕРМ, 1996 година; ѓог Рнукозапкагу ревидирана верзија СЕРМ, 1999 годинај Меазиге5) Меѓународни Меѓународни стандарди утврдени во согласност со член 10 стандарди став 1 и 2 од !РРС ЏРРС,1997 година) (птетанопа! 5ѓапдага5) Вовед Влез на штетен организам што резултира со негова (екодисноп) појава (ЕДО, 1990; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година; |РРС, 1997 година) Масовно Ослободување на голем број масовно произведени агенси за ослободување биолошка контрола или корисни организми со очекување (пипдањее гееа5е) да се постигне брз ефект ПОРМ бр.3, 1996 година; ревидирана верзија на !5РМ бр.3, 2005) Јонизирачко зрачење | Наелектризирани честички и електромагнетни бранови кои (опгата гадтаноп) како резултат на физичка интеракција создаваат јони било на примарни или секундарни процеси (ОРМ бр.18, 2003) РРС Меѓународна конвенција за заштита на растенијата, донесена на ЕАО во 1951 година во Рим и подоцна изменета (ЕДО,1990 година; ревидирана верзија 1СРМ, 2001 година) Зрачење Третман со било кој тип на јонизирачко зрачење П5РМ бр. (ггадјацоп) 18, 2003) ЈБРМ Меѓународен стандард за фитосанитарни мерки (СЕРМ, 1996 година; ревидирана верзија 1СРМ, 2001 година) Сушење во печки Процес при кој дрвото се суши во затворена комора со (Кип-дгупа) контрола на топлина и/или влага за да постигне посакувана содржина на влага ЏОРМ бр.15, 2002 годинај Законодавство Секој ак, закон, . пропис. . упатство или „друга (еагоѓаноп) административна наредба донесена од страна на надлежните органи ПОРМ бр. 3, 1996) Жив модифициран Секој жив организам кој поседува нова комбинација на организам генетски материјал стекнат со употреба на современа (упо тодтед биотехнологија "(Протоколот Картагена "за " био огдапјт) безбедност за Конвенцијата за биолошка разновидност, 2000) Жив модифициран Жив (генетски) модифициран организам (5РМ бр.11, организам - СМО (МО) 2004) Партија (дел од Број на единици од еден производ, препознатлив по пратка) хомогеноста на составот, потеклото, итн., што формира дел (об од пратка (ЕАО, 1990 годинај Ознака Официјален печат или жиг, меѓународно признаен, (тагк применет на контролиран производ за да го докаже неговиот фитосанитарен статус П5РМ бр. 15, 2002) Минимално Локализираната минимална апсорбирана доза при апсорбирана доза процесот на третирање ПОРМ бр. 18, 2003) (Оттп) гагтит аБзофед до5е (Опип) Модерна Примената на: биотехнологија а. Техники на ин витро (изолирано) нуклеинска киселина, (тодет Бјоќесппојоду) | која содржи рекомбинирана дезоксирибонуклеинска киселина (ДНК) и директно вбризгување на нуклеинската киселина во клетките или органелите; или 6. фузија на клетки надвор од таксономското семејство, кои ги надминуваат природните физиолошки репродуктивни или рекомбинаторски граници и кои не се техники кои се користат во традиционалното одгледување и селектирање (Протокол од Картагена за Биобезбедност кон Конвенцијата за Биолошки Диверзитет, 2000) Следење Официјален тековен процес за „потврдување . на (топкоппд) фитосанитарните состојби (СЕРМ, 1996 година) Следење за надзор Тековен надзор заради потврдување на карактеристиките (попкоппд 5игуеу) на популацијата од штетни организми (ЕАО, 1995 годинај Национална Официјална служба основана од Владата, за да ги Организација за спроведе функциите утврдени од страна на !РРС (ЕДО 1990 Заштита на година; порано позната како Организација за заштита на Растенијата растенија (национална) (Манопа! Рјаге Ргошескоп Огдапјганоп) Природен непријател | Организам кој живее на сметка на друг организам во (пашга! епету) своето подрачје на потекло и кој може да помогне во ограничување на популацијата на тој организам. Тука се опфаќаат паразитоиди, паразити, предатори, организми што се хранат со растенија и патогени ПОРМ бр.3, 1996; ревидирана верзија на ОРМ бр. 3, 2005) Природно создадени | Компонента од екосистем или селекција од дива (пашга!у осситпд) популација, неизменета по вештачки пат ПЏФРМ бр.3, 1996) Не-карантински Штетен организам кој не е карантински штетен штетни организми (поп-диагапипе рез1) организам за одредено подрачје (ЕДО, 1995 година) Национална Национална организација за заштита на растенијата организација за ГЕАО, 1990 година; !1СРМ, 2001 година) заштита на растенијата (МРРО) Појава Присуство на одреден штетен организам во одредено (осситепсе) подрачје, за кој е потврдено дека е автохтон или внесен а се уште не е официјално пријавен дека е уништен (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на РЕАО, година; ревидирана верзија на ЕДО, 1995 година; !5РМ бр. 17; порано познат како „се појавува“) Официјален Утврден, овластен " или изведен "од страна на (онајаГ Националната организација за заштита на растенијата (ЕАО, 1990 годинај Официјална контрола | Активна примена на задолжителни фитосанитарни (оа! согиго!) прописи и примена на задолжителни фитосанитарни постапки со цел уништување или задржување на карантински штетни организми, или управување со регулирани некарантински штетни организми (види прилог на поимник бр. 1) ИСРМ, 2001 годинај Организам Секој биотски субјект способен за размножување или (огаапет) намножување во својата природна состојба (РМ бр. 3, 1996 година; ревидирана верзија на |5РМ бр.3, 2005 годинај Наезда Неодамна откриена популација на штетни организми, (ошргеак) вклучувајќи напад или ненадејно значително зголемување на постоечката популација од штетни организми во одредено подрачје (ЕДО,1995 година; ревидирана верзија на (СРМ, 2003 годинај Пакување Материјал кој се користи за зацврстување, заштита или (раскадтпа) носење на производ(|5РМ бр. 20, 2004) Паразит Организам што живее на или во друг поголем организам и (Рагазке) се храни од истиот ПОРМ бр.3, 1996 година) Паразитоид Инсект кој паразитира само во неговиот ран стадиум, (Рагазкотд) убивајќи го неговиот домаќин во процесот на неговиот развој, и слободно живее како возрасенјимаго(!Г5РМ Ко. 3, 1996) Патоген Микроорганизам кој предизвикува болест ПОРМ бр.3, 1996 (Ратоачеп) година) Патека (раниау) Секој начин што овозможува влез или ширење на штетен организам (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 годинај Штетен организам (ре50) Секој вид. сој или биотип на растение, животно или патоген агенс кој ги напаѓа растенијата или растителните производи (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година; |РРС, 1997 година) Категоризација на штетен организам (ре5Есакедопганоп) Процесот на одредување дали штетниот организам поседува или не поседува својства на карантински штетен организам или на регулиран некарантински штетен организам ЏОРМ бр. 11, 2001 година) Дијагноза на штетен организам (рез! Чтадпозје) Процесот на откривање и идентификација на штетен организам ПОРМ бр. 27, 2006 година) Подрачје без штетен организам (Ре5ЕЕгее Агеа) Подрачје во кое одреден штетен организам не се појавува онака како што е докажано со научни докази и во кое оваа состојба официјално е одржувана (ЕАО, 1995 годинај Место за производство во кое нема штетни организми (ре5Етее риасе оГ ргодископ) Место на производство каде нема појава на одреден штетен организам како што е докажано со научни докази и во кое оваа состојба официјално е одржувана во конкретен временски период ПОРМ бр. 10, 1999 година) Производен простор во кој нема штетни организми (реоктее ргодисноп зке) Определен дел од место на производство каде нема појава на одреден штетен организам како што е докажано со научни докази и каде оваа состојба официјално е одржувана определен временски период и со истата се раководи како посебна единица на идентичен начин како и со местото на производство без штетни организми ПОРМ бр. 10, 1999 година) Евиденција за штетен организам (ре5к гесога) Документ кој обезбедува податоци за присуство или отсуство на конкретен штетен организам на одредена локација, во конкретно време, во рамки на подрачјето (најчесто држава), под пропишани услови (СЕРМ, 1997 година) Ризик од штетен организам (за карантински штетни организми) Гре5Е пок (Ѓог диагапипе ре5(5)) Веројатноста за внесување и ширење на штетен организам и степенот на поврзани потенцијални економски последици (види во прилог на поимник бр. 2) ПФРМ бр. 2, 2007 годинај Ризик од штетен организам (за регулирани не карантински штетни организми) јрезЕ пок (Ѓог гедијатед поп-диагапипе рез(5)) Веројатноста дека штетниот организам во растенијата за садење влијае врз намената за употреба на тие растенија со економски неприфатлив ефект (види прилог на поимник бр. 2) ПФРМ бр. 2, 2007) Анализа на ризик од штетен организам (договорено толкување) (Ре! Век Апаѓугјо (адгееа јплегргеќаноп)) Процесот на процена на биолошки или други научни и економски податоци за одредување дали одреден организам е штетен организам, дали треба да се регулира, како и интензитетот на сите фитосанитарни мерки што треба да се преземат против него (ЕДО, 1995 година; ревидирана верзија на |РРС, 1997 година; !Г5РМ бр. 2, 2007 година) Проценка на ризик од штетен организам (за карантински штетни организми) (рев пок аззезетеп (ог аџагапнпе резѓо)ј Процена на веројатноста од внесување и ширење на штетни организми и степенот на поврзаните потенцијални економски последици (види прилог на поимник бр. 2) (ЕАО, 1995 година; ревидирана верзија на |5РМ бр.11, 2001 година; ГоРМ бр. 2, 2007 година) Проценка на ризик од штетен организам (за регулирани некарантински штетни организми) јре5Е пок аззезвтен (Ѓог гедијаќед поп диагапипе ре515)) Процена на веројатноста дали одреден штетен организам кај растенијата за садење влијае на планираната употреба на тие растенија со економски неприфатлив ефект (види прилог на поимникот бр. 2) ПСРМ, 2005 година) Управување со ризик од штетен организам (за карантински штетни организми) ре5Еп5к тападетеп! (ог диагапипе рез) Процена и избор на можности за намалување на ризикот од внесување и ширење на штетен организам (ЕДО,1995 година; ревидирана верзија на !5РМ бр. 11, 2001) Управување со ризик од штетен организам (за регулирани некарантински штетни организми) јрезк пак тападетепе (Ѓог гедијаќед поп диагапипе ре5б)ј Процена и избор на можности за намалаување на ризикот од одреден штетен организам кај растенија за садење што предизвикува економски неприфатлив ефект на предвидената употреба на тие растенија (види прилог на поимник бр. 2) ПСРМ, 2005 година) Статус на штетен организам (во едно подрачје) Грезк зѓашо (п ап агеа)) Моменталното. присуство или отсуство на "штетен организам во одредено подрачје, вклучувајќи ја неговата распространетост, официјално утврдена врз основа на експертско мислење, врз основа на моментална и претходна документација и други податоци (СЕРМ, 1997 година, ревидирана верзија на |СРМ,1998 година) Подрачје без штетни Подрачје без штетни организми (ЕАО, 1995: ревидирана организми верзија на (СРМ, 2001) (РЕА) Фитосанитарна акција | Официјално дејство, „како на . пример проверка, (ррукозапкагу асиоп) | испитување, следење или третман, што се презема за примена на фитосанитарните мерки СРМ, 2001 година; ревидирана верзија на (СРМ, 2005 година) Фитосанитарен Сертификат креиран според моделите за сертификати на сертификат |РРС (ЕАО, 1990) (Рруѓозапкагу Сетсаќе) Фитосанитарна Употреба на фитосанитарни постапки кои водат до сертификација издавање на фитосанитарен сертификат (ЕдДО, 1990 (рпуѓозапкагу година) сетјисаќоп) Фитосанитарни Посебни фитосанитарни мерки утврдени од страна на барања за увоз земјата увозник која се однесува на пратките кои се (рпукозапкагу !трот внесуваат во таа земја.( СРМ, 2005) гедигетепј5) Фитосанитарно Основни закони што даваат законска надлежност на законодавство Националната организација за заштита на растенија од (рпукозапќагу кои може да се изготват фитосанитарни прописи (ЕАО, едјјаноп) 1990 година; ревидирана верзија на ЕдО, 1995 година) Фитосанитарни мерки | Секој закон, пропис или официјална постапка која има за (спогодбено цел да спречи внесување и/или ширење на карантински толкување) штетни организми, или да го ограничи економското (рпукозапкагу теазиге | влијание врз регулирани некарантински . штетни (адгева јплегргеќаноп)) организми (ЕАО 1995 година: ревидирана верзија на РРС.,1997 година Г5РМ, 2002 годинај Те адгееа тпѓегргеѓаноп оѓ ѓе ѓегт рпуѓо5апќагу теазиге ассоипб ѓог те геѓанопнрр ог рпуѓозапќагу теазиге5 ко гедијања поп-диагапипе ре5Њ. ТИ5 геѓаНопоРјр 5 пог адедиаќеѓу геќестеа тт е декпиоп Ѓоипа т Ас И оѓте ГРРС (1997). Ова договорено толкување на терминот фитосанитарна мерка се однесува на односот помеѓу фитосанитарните мерки кон регулирани некарантински штетни организми. Овој однос не е соодветно даден во дефиницијата во член ! од ГРРС (1997 година), Фитосанитарна постапка (ррукогапкагу ргоседиге) Секој официјален метод за примена на фитосанитарните мерки вклучувајки и спроведување на прегледи, тестирања, следења или третирања во однос на регулирани штетни организми (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕдДО, 1995 година; СЕРМ, 1999 година; СРМ, 2001 година; |СРМ, 2005 годинај Фитосанитарна Официјално правило за спречување на внесување и/или регулатива ширење на карантински штетни организми, или (риугозапкагу ограничување на економското влијание врз регулирани гедиганоп) некарантински "штетни "организми, вклучително и утврдување на постапки за фитосанитарна сертификација (види прилог на поимник бр. 2) (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година; СЕРМ 1989 година: (СРМ 2001 годинај Фитосанитарна Одржување на интегритетот на пратката и спречување безбедност (на истата да биде заразена и контаминирана од регулирани пратката) штетни организми, преку примена на „соодветни рпугозапкагу зеситку | фитосанитарни мерки (СРМ, 2009 годинај (оѓа сопојаптеп!) Место на Секоја просторија или збир на полиња што делуваат како производство единствена производствена или земјоделска едница. Тука (рѓасе оѓргодисноп) може да се вклучат производните простори кои се управуваат посебно за фитосанитарни цели (ЕАО, 1990; ревидирано СЕРМ, 1999) Растителен штетен Види штетен организам организам (ргапќ ре5/) Растителни Непреработен материјал "од растително . потекло производи (вклучувајќи зрнести култури) и оние преработени (рап! ргодиско) производи кои по природа или по начинот на нивната преработка можат да претставуваат ризик за внесување и ширење на штетни организми (ЕАО,1990 година; ревидирана верзија на !РРС, 1997 година; порано познат како растителен производј Организација за Види Национална "организација "за заштита " на заштита на растенијата растенијата (национална) (ргапк ргоќесноп огааптаќоп (панопа!)) Растителен карантин | Сите активности преземени со цел да се спречи (рап диагапипе) внесување и/или ширење на карантински штетни организми или за да се обезбеди нивна официјална контрола (ЕдДО,1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 годинај Садење (вклучувајќи | Секоја операција на сместување на растението во расадување) супстрат за одгледување, калемење или слични Грапнпа (псиатпа операции, за да се обезбеди нивниот понатамошен раст, герѓапипад)ј размножување или намножувањејЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1999 годинај Растенија Живи растенија и нивни делови, вклучувајќи семиња и (Рапке) микро плазма (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на |ТРРС, 1997 годинај Растенија за садење Растенија наменети да останат засадени, да бидат (рапко Ѓог рапипа) засадени или пресадени (ЕАО, 1990 година) Растенија во Класа на производ на растенија кои растат во стерилен изолирани услови супстрат во изолиран простор (ЕАО, 1990 година; (рѓапт5 гп миго) ревидирана верзија на СЕРМ, 1999 година; (СРМ, 2002 година; порано познати како растенија во култура на ткиво) Место на влез (рот оѓепкгу) Аеродром, пристаниште или копнена граница, официјално назначена точка за увезување на пратки, и/или влез на патници (ЕАО, 1995 годинај Карантин после Карантин кој се применува откако производот ќе се внесе внесување ГЕАО, 1995) (розкегкгу диагапнпе) Анализа на ризикод | Анализа на ризик од штетен организам (ЕдДО, 1995 штетен организам година; ревидирана верзија на СРМ, 2001 годинај (РКА) РКА подрачје Подрачје во кое се спроведува анализа на ризик од (РВА агеа) штетни организми (ЕАО, 1995 годинај Практично Пратка, поле ипи место на производство без штетни ослободено организми (или конкретен штетен организам) во бројки (ргасиса!у кее) или количини кои не ги надминуваат очекуваните и доследноста со квалитетни активности на култивирање и раководење во производството и „пласманот на производот (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 годинај Претходно Фитосанитарната сертификација и/или ослободувањето ослободување во државата на потекло, изведено со или под редовен (рге-сеагапсе) надзор на Националната организација за заштита на растенија од државата на дестинација (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година) Предатор Природен непријател што лови и се храни со други (Ргедаќог) животински организми, од кои повеќе од еден се убиени за време на нивниот животен век ЏОРМ бр. 3, 1996 годинај Работен примерок Количина на „материјал со прецизиран опис на (проба) конфигурацијата кој е третиран како една целина (!5РМ (ргосе55 Гоад) Мо. 18, 2003) Обработен дрвен Производи кои се составени од дрво, обработени материјал користејќи лепило, топлина, . притисок, или некоја (ргосе55ед моод комбинација од истите. ( (ОРМ Мо. 15, 2002) таќепа!) Забрана Фитосанитарен пропис кој забранува увоз или движење (ргонртоп) на одредени штетни организми или производи (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕДО, 1995 годинај Заштитено подрачје (ргокестед агеа) Контролирано подрачје кое е одредено од страна на МРРО како минимално подрачје, неопходно за ефикасна заштита на загрозеното подрачје (ЕДО, 1990 година; не е дел од ЕАО, 1995 година; нов концепт од СЕРМ, 1996 годинај Привремена мерка (ргомегопа! теазиге) Фитосанитарен пропис или постапка утврдена без целосна техничка оправданост како резултат на недостиг од соодветни податоци. Привремената мерка подлежи на периодичен преглед и целосна техничка оправданост во најкраток можен рок ПСРМ, 2001 година) Карантин (Оџагапипе) Официјално задржување на регулирани производи заради набтудување, истражување или за понатамошен преглед. тестирање и/или третман (ЕАО, 1990 година, ревидирана верзија на ЕАДО, 1995 година; СЕРМ, 1999 годинај Карантинско подрачје (диагапнпе агеа) Подрачје во кое е присутен карантински штетен организам и истиот е официјално регулиран (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕДО, 1995 година) Карантински штетен организам (ачагапнпе ре50) Штетен организам со потенцијална економска важност за подрачјето што е загрозено, а кој се уште не е присутен во истото, или е присутен но се уште не е широко распространет и официјално регулиран (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година; !РРС 1997 година) Станица за карантин | Официјална " станица "за "чување " растенија . или (ачагапипе 5каќоп) растителни производи во карантин (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕДО, 1995 година; порано позната како карантинска станица или објект) Сурово дрво Дрво кое се уште не претрпело обработка или третман (гаш моод) ПОРМ бр. 15, 2002) Ре-експортирана Пратка увезена во држава од која потоа се извезува. пратка Пратката може да се чува, подели, комбинира со други (ге-ехроцед пратки или да и се смени пакувањето (порано познато како сопојаптепЕ) земја на повторен извоз) (ЕдО, 1990 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1996 година: СЕРМ 1999 година; СРМ, 2001 година; (СРМ, 2002 година) Референтен примерок | Примерок од попупација на конкретен организам, зачуван и (геѓегепсе зресттеп) на располагање со цел за идентификација, потврда или споредба. ПОРМ бр.3, 2005 година; ревидирана верзија на СРМ, 2009 годинај Одбивање Забранување на внесување на пратка или друг регулиран (геѓи5а!) производ кога не е во согласност со фитосанитарните прописи (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАО, 1995 година) Регионална Меѓувладина организација со утврдени функции во член |Х Организација за од !ГРРС (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕДО, Заштита на 1995 година; СЕРМ 1999 година: порано позната како Растенијата Организација за заштита на растенија (регионална)) (Ведопа! Рјагк Ргогесноп Огдаптаноп) Регионални Стандарди утврдени од страна на одредена Регионална стандарди организација за заштита на растенијата заради (геаѓопа! 5капдага5) насочување на членките на таа организација ЏРРС; 1997 година) Регулирано подрачје | Подрачје во чии што рамки и/или од кое растенијата, (гедијаќед агеа) растителните производи и други регулирани производи подлежат на фитосанитарни прописи или постапки, со цел да се спречи внесувањето и/или ширењето на карантински штетни брганизми или да се ограничи економското влијание на регулирани некарантински штетни организми (види прилог на поимник Бр. 2) (СЕРМ 1996 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1999 година; (СРМ, 2001 годинај Регулиран производ "| Секое растение, растителен производ, место на (гедијајед агнсте) складирање, пакување, превозно средство, контејнер, почва и секој организам, предмет или материјал способен за засолнување или ширење на штетни организми, за кој се неопходни фитосанитарни мерки, особено онаму каде што е опфатен меѓународен транспорт (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на ЕАДО, 1995 година; , !РРС 1997 година) Регулиран Некарантински штетен организам чие присуство во некарантински штетен | растенијата за садење влијае на наменската употреба на организам тие растенија, со економско незначајно влијание и кој (гедијцед поп- според тоа е регулиран во рамки на територијата на диагапнпе ре56 договорната страна-увозник (види прилог на поимник бр. 2) ПЏРРС,1997 годинај Регулиран штетен Карантински штетен организам . или „регулиран организам некарантински штетен организам , ПРРС, 1997 годинај (гедијакед ре51) Ослободување (во Намерно ослободување на одреден организам во животната средина) животната средина (види вовед и појава) ПЏОРМ бр. 3, (гегеазе (по (е 1996) епугоптепо)ј Ослободување (на Овластување за внесување после добиено одобрување пратка) (ЕАО.1995 година) (гетеаче (оѓа сопојдптепи)ј Расадување Види садење (Верѓапнпа) Потребен одговор Утврден степен на ефект при третман ПРМ бр.18, 2003) (гедигед ге5роп5е) Ограничување Фитосанитарен пропис кој одобрува увезување или (Везисноп) движење на одредени производи кои подлежат на одредени услови П5РМ бр.18, 2003) Регулирани не- Регулиран некарантински штетен организам (/5РМ бр. карантински штетни 16, 20021 организми (ВМОР) Округло дрво Дрво кое не е исечено по должина, кое ја има својата (гоипа чоод) природна кружна површина, со или без кора (Е АО, 19901 Регионална Регионална организација за заштита на растенијата организација за јЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на !СРМ, 2001 заштита на растенија (ВРРО) годинај Сечено дрво Дрво пресечено по должина, со или без природната (бамт моод) тркалезна површина, со или без кора (ЕАО, 1990 година) Секретар Секретар на Комисијата назначен во согласност со член (бесгеќагу) ХИ(РРС, 1997 годинај Семиња Производна класа на семиња наменети или планирани за (беед5) сеење, а не за исхрана или преработка (види зрнести култури) (ЕАО, 1990 година; ревидирана верзија на !СРМ, 2001 година) Стерилна инсект- Техника со стерилен инсект ПОРМ бр. 3, 2005 година) техника (оП) Ширење Зголемување "на "географската "распространетост "на (вргеаќ) одреден штетен организам во рамки на одредено подрачје (ЕАО, 1995 годинај Стандард Документ утврден со консензус и одобрен од признаено (оѓапаага) тело, кој за заедничка и повеќекратна употреба обезбедува правила, упатства или карактеристики за дејствијата или резултати од истите, насочени кон постигнување на оптимален степен на ред во дадениот контекст (ЕАО, 1995 година, ВОДИЧ ЗА ГБОЛЕС 2:1991 дефиниција) Стерилен инсект Инсект кој како резултат на одреден третман не може да се (еее (пес размножува ПЏОРМ бр.3, 2005 година) Техника со стерилен Метод на контрола на штетен организам со употреба на инсект масовно ослободување на стерилни инсекти за да се (ее (поесккесппиие) намали размножувањето во популација од истиот вид ПОРМ бр.3, 2005 година) Складиран производ (етогед ргодиск) Необработен растителен производ наменет за исхрана или преработка, складиран во сушена форма (овде особено се опфатени зрнестите култури и сушено овошје и зеленчук) (ЕАО,1990 година) Потиснување (Биррге55јоп) Примената на фитосанитарни мерки во заразена област за да се намалат популациите на штетен организам ГЕАО, 1995 година; ревидирана верзија на СЕРМ,1999 годинај Следење (зигенапсе) Официјален процес кој опфаќа собирање и евидентирање на податоци за појава или отсуство на штетни организми со надзор, наблудување или други постапки (СЕРМ, 1996 година) Надзор (вигуеу) Системски пристап(и) | (вузѓет5 арргоасн(е5)) Официјална постапка спроведена во определен временски период за да се одредат карактеристиките на популацијата на штетниот организам или да се одреди кои видови се појавуваат во одредено подрачје (ЕАО,1990 година; ревидирана верзија на СЕРМ, 1996 година) Интегрирање на различни мерки за управување со ризик, од кои најмалку две делуваат независно, и кои кумулативно го постигнуваат соодветното ниво на заштита против регулирани штетни организми (!Г5РМ број 14, 2002; ревидиран СРМ, 2005) Технички оправдано Оправдано врз основа на заклучоци добиени со употреба (бесппау јизнПед) на соодветни анализи за ризик на штетни организми или каде што е применливо друго слично испитување и процена на достапните научни информации (РРС, 1997) Тест Официјално испитување, покрај визуелното, за да се (Те5б утведи присуство на штетни организми или да се идентификуваат штетни организми (ЕАО, 1990 годинај Степен на Зачестеност на штетен организам одреден како праг за толеранција (на преземање на дејство за контрола на тој штетен штетен организам) организам или да се спречи неговото ширење или Коегапсе |еџе! (оѓа ре5иј внесувањејСРМ, 2009). Непостојаност Присуство на штетен организам кој не се очекува да се Минливост насели (РМ број 8, 1998) краткотрајност (Тгапеѓепсе) Транзит Види пратка во транзит (Тгапоќ) Транспарентност (Тгапорагепсу) Принцип кој овозможува достапност на фитосанитарните мерки на меѓународно ниво како и нивната применливост (ФАО,1995:ревидиран СЕРМ, 1999; врз основа на Спогодбата на Светската Трговска Организација за Применувањето на Санитарните и Фитосанитарните Мерки) Третман (ТгеактепЕ Официјална постапка за убивање, инактивирање или отстранување на штетни организми или претварање во неплодни штетни организми или намалување на животните функции (ЕАО, 1990 година, ревидирана верзија на ЕАДО,1995 година; !5РМ бр. 15, 2002 година; |ГБРМ бр.18, 2003 година; |СРМ, 2005 годинај Распоред за третирање (кеактеп! зснедие) Критичните параметри на третманот кои треба да се исполнат за да се постигне планираната цел (пример: убивање, инактивација или отстранување на штетни организми, претварајќи ги во неплодни или со намалени животни функции) со одредена ефикасност (!5РМ Ко. 28, 2007) Визуелен преглед (л5иа! ехаттаноп) Визуелно "прегледување " на - растенија, "растителни производи или други регулирани производи со голо око, лупа, стереоскоп или микроскоп за откривање на штетни организми или загадувачи, без тестирање или обработка ПОРМ бр.23, 2005) Дрво (моод) Класа на производ од тркалезно дрво, исачено дрво, иверка или дрвени деланки, со или без кора (ЕдДО,1990 година; ревидирана верзија на !|СРМ, 2001 година) Дрвен материјал за пакување (моод раскадата таќепат) Дрво ипи производи од дрво (со исклучок на производи од хартија) користени за потпора, заштита или пренос на производи (вклучувајќи амбалажа) (ОРМ бр.15, 2002) Додаток Бр. 1 НАСОКИ ЗА ТОЛКУВАЊЕ И ПРИМЕНА НА КОНЦЕПТОТ ЗА ОФИЦИЈАЛНА КОНТРОЛА ЗА РЕГУЛИРАНИ ШТЕТНИ ОРГАНИЗМИ 4. ЦЕЛ Фразата „Официјално контролирани“ означува суштински концепт во дефиницијата за карантински штетен организам. Поимникот на фитосанитарни термини го дефинира терминот „официјален“ како утврден, овластен или изведен од страна на МРРО, а „Контрола“ како потиснување, задржување или уништување на популацијата на штетен организам. Сепак, за фитосанитарни цели, концептот на „Официјална контрола" не е соодветно изразен со комбинацијата на овие два термина. Целта на ова упатство е да понуди попрецизен опис на толкувањето на концептот за официјална контрола и нејзината примена во пракса. 2. ОБЕМ Ова упатство се однесува само на официјалната контрола на регулирани штетни организми. За потребите на ова упатство, под релевантни штетни организми се подразбира: карантински штетни организми кои се присутни во земја-увозник но не се широко распространети и регулираните некарантински штетни организми. 3. ДЕФИНИЦИЈА Официјалната контрола се дефинира како: Активно спроведување на задолжителни фитосанитарни прописи и примена на задолжителни фитосанитарни постапки со цел уништување или сузбивање на карантински штетни организми ипи справување со регулирани некарантински штетни организми. 4. ОПШТИ УСЛОВИ Официјалната контрола подлежи на „начела за карантин за растенија во однос на меѓународна трговија“, конкретно, начела за недискриминација, транспарентност, еднаквост и анализа на ризик. Во случај на карантински штетен организам што е присутен, но не е широко распространет и кај одредени регулирани некарантински штетни организми, земјата увозник треба да го дефинира заразаното, загрозеното и заштитеното подрачје(а). Официјалната контрола опфаќа: уништување и/или сузбивање во заразеното подрачје(а) следење во загрозеното подрачје(а) мерки кои се поврзани со контрола на движење во и во рамки на заштитеното подрачје(а) вклучувајќи ги и мерките кои се применуваат при увоз. Програмите за официјална контрола содржат елементи што се задолжителни. Потребна е минимална процена на програмата и следење на штетните организми во нејзини рамки за официјална контрола, за да се одреди потребата и ефектот од контролата и за да се оправдаат применетите мерки при увоз за истата цел. Мерките применети при увоз треба да бидат во согласност со начелото за недискриминација (види оддел 5.1 подолу). За карантински штетни организми, уништувањето и ограничувањето може да бидат елементи на сузбивање. За регулирани некарантински штетни организми, мерката на сузбивање може да се користи за да се избегне економска неоправданост, бидејќи се однесува на растенијата наменети за садење. 5. ПОСЕБНИ УСЛОВИ 5.1 НЕДИСКРИМИНАЦИЈА Принципот на недискриминација помеѓу домашните и увозните услови е од фундаментално значење. Поточно, увозните услови не би требало да бидат построги од ефектот на официјалната контрола во земјата увозник. Оттука, би требало да има доследност помеѓу увозот и домашните услови за одреден штетен организам; увозните услови не би требало да бидат построги од домашните барања; домашните и увозните услови би требало да бидат исти или со еквивалентен ефект; . задолжителните елементи на домашните услови и условите за увоз треба да бидат исти; интензитетот на проверка на увезени пратки треба да биде ист со еквивалентни такви постапки во програмите за домашна контрола; во случај на неусогласеност, би требало да се преземат исти или еквивалнетни активности врз увезените пратки, исто како да се земени во домашни услови; ако се применила толеранција во рамките на националната програма, истата толеранција би требало да се примени на еквивалентен увезен материјал Поточно, ако не се преземе дејство во националната програма за официјална контрола, затоа што нивото на заразување не достигнало одредено ниво, тогаш нема да се превеземе никакво дејство врз увезената пратка, доколку нивото на зараза не го надминува истото ниво. Усогласеноста со увозната толеранција, генерално ја одредува проверката или тестирањето при влез, додека пак толерантноста за домашни пратки би требало да се одреди на последната точка каде што се извршува официјалната контрола; доколку во националната програма за официјална контрола се дозволува под класифицирање или пре-класифицирање, слични опции би требало да бидат на располагање за увезените пратки. 5.2 ТРАНСПАРЕНТНОСТ Увозните и домашните барања за официјална контрола би требало да бидат документирани и да бидат на располагање доколку некој ги побара. 5.3 ТЕХНИЧКА ОПРАВДАНОСТ (АНАЛИЗА НА РИЗИК) Домашните услови и условите за увоз треба да бидат технички оправдани и да резултираат со недискриминирачко управување со ризик. 5.4 СПРОВЕДУВАЊЕ Домашното спроведување на програмите за официјална контрола треба да биде еднакво со спроведувањето на условите при увоз. Спроведувањето треба да опфати: правна основа, оперативна примена; проценка и преглед и официјално делување во случај на неусогласеност. 5.5 ЗАДОЛЖИТЕЛНА ПРИРОДА НА ОФИЦИЈАЛНАТА КОНТРОЛА Официјалната контрола е задолжителна во поглед на тоа што сите вклучени лица се правно обврзани да ги спроведат бараните дејствија. Полето на примената на програмите за официјална контрола на карантински штетни организми е целосно задолжително (постапки за акции за уништување), додека полето на примена на регулирани некарантински штетни организми е задолжително само во одредени околности (програми за службена сертификација). 5.6 ОБЛАСТ НА ПРИМЕНА Програмата за официјална контрола може да се примени на национално, регионално или локално ниво. Подрачјето на примената на мерките за официјалната контрола треба да биде прецизирано. Било какви ограничувања при увоз треба да имаат ист ефект како и внатрешно применетите мерки за официјална контрола. 5.7 НАДЛЕЖНОСТ НА МРРО И ВКЛУЧЕНОСТА ВО ОФИЦИЈАЛНАТА КОНТРОЛА Официјалната контрола треба: да биде воспоставена или призната од страна на владата или преку соодветна законска надлежност, да биде изведена, спроведена, надгледувана или да биде најмалку ревидирана/проверена од страна на МРРО; спроведувањето да биде обезбедено од страна на владата или од МРРОИ да биде изменета. завршена или да изгуби официјално признание од страна на владата или од МРРО. Одговорноста и отчетноста за програмите за официјална контрола паѓа на националната влада. Покрај МРРО може да бидат одговорни и други агенции за одредени аспекти од програмите за официјална контрола, додека одредени други аспекти од истите програми може да се под надлежност на регионалните органи или приватниот сектор. МРРО треба да биде целосно запознаена со сите аспекти од програмите за официјална контрола во сопствената земја. КОРИСТЕНА ЛИТЕРАТУРА Кероп оѓ те !СРМ ореп-епдед иотктпд дгонр оп оса! сопкој!, 22-24 Магсн 2000, Вогдеаих, Егапсе, !1РРС Џесгеќѓапа!, ЕдДО, Коте. Додаток бр. 2 УПАТСТВО ЗА ОБЈАСНУВАЊЕ НА ПОТЕНЦИЈАЛНАТА ЕКОНОМСКА ВАЖНОСТ КАКО И ПОВРЗАНИТЕ ТЕРМИНИ, ВКЛУЧУВАЈЌИ ЈА И ВАЖНОСТА НА ЖИВОТНАТА СРЕДИНА 1. ЦЕЛ И ОБЕМ Овие упатства обезбедуваат поранешни и останати релевантни податоци за да ја разјаснат потенцијалната економска важност и поимите сродни на неа, така што таквите поими се јасно разбирливи. а нивната примена ќе биде доследна со Меѓународната конвенција за заштита на растенија (ТРРС) и Меѓународните стандарди за фитосанитарни мерки (/5РМ). Овие упатства ја покажуваат примената на одредени економски принципи и нивната поврзаност со целите на |РРС, особено во заштитата на некултивираните растенија, дивата флора, природните живеалишта и екосистемите, со посебно внимание кон инвазивните непознати видови, што претставуваат растителни штетни организми. Овие упатства појаснуваат дека !РРС: . ја има во предвид грижата за животната средина користејќи економски термини, при тоа применувајќи монетарни и немонетарни вредности; 5 докажува дека влијанието на пазарот не е единствениот показател за последиците од штетните организми и го одржува правото на членовите да донесуваат фитосанитарни мерки во однос на штетни организми, за кои економската штета причинета на растенија, растителни производи или екосистеми во одредено подрачје не може лесно да се измери. Упатствата појаснуваат, во поглед на растителни штетни организми. дека обемот на |ГРРС ја опфаќа заштитата на култивирани растенија во земјоделството (вклучувајќи хортикултура и шумарство), некултивирани растенија, дива флора, природни живеалишта и екосистеми. 2. ИСКУСТВА РРС отсекогаш настојувала несаканите последници од растителни штетни организми, вклучително оние во однос на некултивирани растенија, дива флора, природни живеалишта и екосистеми да се мерат во економска смисла. Користењето на термините економски ефекти, економски влијанија. потенцијална економска важност и економски неприфатливо влијание. како и употребата на зборот економски во |РРС и |ГРРМ резултираа со одредени недоразбирања за примената на таквите термини и во фокусот на |РРС. Полето на примена на Конвенцијата се однесува на заштита на дивата флора што резултира со важен придонес во зачувувањето на биолошката разновидност. Сепак, владееше погрешно мислење дека !РРС имаше исклучиво трговско значење и ограничено поле на примена. Не беше доволно објаснето дека |!РРС е дел од грижата за животната средина во економска смисла. Оваа состојба покрена прашања за усогласување со други договори, вклучително Конвенцијата за биолошка разновидност и Протоколот од Монтреал за супстанции што ја намалуваат озонската обвивка. 3.ЕКОНОМСКИ ТЕРМИНИ И ОБЕМ НА ЖИВОТНАТА СРЕДИНА НА !РРС И ГБРМ Економските термини кои се среќаваат во !РРС и |5РМ, може да се категоризираат: Термини кои имаат потреба за подршка од политички одлуки: Потенцијално економско значење (во дефиницијата за карантин на штетни организми); Економски неприфатливо влијание (во дефиницијата за . регулирани некарантински штетни организми) и „Економски значајни загуби (во дефинициите за загрозени подрачја). Термини, кои се однесуваат на доказите за поддршка на горенаведените одлуки: го ограничуваат економското влијание (во дефиницијата за фитосанитарни регулативи и договорено толкување на фитосанитарните мерки); економски докази (во дефиницијата за анализа на ризик од штетни организми); предизвикуваат економска штета (во Членот М!.3 од |РРС, 1997), директни и индиректни економски влијанија (5РМ Мо. 11 и ГоРМ Мо. 16); економски последици и потенцијални економски последици (во Г5РМ Бр. 11) и комерцијални и некомерцијални последици (во !5РМ Бр. 11). Г5РМ Бр. 2 се однесува на штетата врз животната средина како фактор кој треба да се разгледа во проценката на потенцијалната економска важност. Поглавјето 2.2.3 содржи голем број точки кои го прикажуваат широкиот обем на економски влијанија кои имаат намера да ги покријат. ГБРМ Бр. 11 забележува во глава 2.1.1.5 во однос на категоризацијата на штетните организми, дека треба да се има јасен показател дека штетниот организам најверојатно ќе има неприфатливо економско влијание, кое може да го земе во предвид влијанието врз животната средина во подрачјето на РКА. Поглавјето 2.3 за стандардот ја опишува процедурата за проценка на потенцијалните економски последици од внесувањето на штетниот организам. Ефектите може да се разгледуваат како директни или индиректни. Поглавјето 2.3.2.4 дава насоки за проценката на некомерцијалните последици и последиците за животната средина при внесување на штетниот организам. Се потврдува дека одредени типови на ефекти може да не се применат на постоечкиот пазар. кој лесно може да се препознае, но се оди понатаму до државата, каде што влијанијата би можеле да се приближат со соодветен непазарен метод на непазарна проценка. Ова поглавје забележува дека ако квантитативната мерка не е изводлива, тогаш дел од проценката барем би требала да содржи квалитативна анализа и објаснување како информациите се користат во анализата на ризикот. Ефектите врз животната средина и други такви ефекти кои никој не ги посакува се покриени со поглавјето 2.3.1.2 (индиректни ефекти) како дел од анализата на економските последици. Онаму каде што се смета дека ризикот е неприфатлив, Поглавјето 3.4 обезбедува насоки за избор на опции за управување со ризик, заедно со мерките за ефикасност на трошоците, изводливост и помалку трговски ограничувања. Во Април 2001 (СРМ согледа дека под постоечкиот мандат на |РРС се зема во предвид загриженоста за животната средина. понатамошниот текст треба да сорджи размислувања за следните пет предложени точки кои се однесуваат на потенцијалните ризици за животната средина од штетни организми на растенија: намалување или елиминирање на загрозените (или под закана) природни видови на растенија; намалување или елиминирање на клучните растителни видови (видови кои имаат главна улога во одржувањето на екосистемот); намалување или елиминација на видови на растенија кои се главна компонента на природниот екосистем: предизвикувајќи промена на биолошкиот диверзитет на растението на таков начин што ќе резултира со дестабилизација на екосистемот; што резултира во контрола, унишзување или програми за управување. кои би биле потребни доколку се внесе карантински штетен организам и влијанието од таквите програми (пестициди или ослободувањето на неавтохтони предатори или паразити) во биолошкиот диверзитет. Оттука е јасно, во однос на растителните штетни организми, дека обемот на |!РРС ја покрива заштитата на култивираните растенија во земјоделството (вклучувајќи хортикултура и шуми), некултивирани растенија, дива флора. живеалишта и екосистеми. 4. ЕКОНОМСКИ АСПЕКТИ ВО РВА 4.1 ВИДОВИ НА ЕКОНОМСКИ ЕФЕКТ Во РВА, економските ефекти не треба да се толкуваат само како пазарни ефекти. Стоките и услуги кои не се продадени на комерцијалните пазари може да имаат економска вредност, а економската анализа опфаќа многу повеќе отколку изучувањето на пазарот на стоки и услуги. Употребата на терминот економски ефекти обезбедува рамка во која може да се анализираат широк спектар на ефекти (вклучувајќи и еколошките и општествените влијанија). Економската анализа користи монетарна вредност како мерка, за да се овозможи креаторите на политиката да ги се споредат трошоците и придобивките од различни видови на стоки и услуги. Ова не ја исклучува употребата на други алатки, како што се квалитативни и еколошки анализи кои не може да користат монетарни термини. 4.2 ТРОШОЦИ И ПРИДОБИВКИ Општиот економски тест за секоја политика е да се продолжи со политиката ако придобивките од неа се барем исто толку големи колку и нејзината цена. Трошоците и придобивките се широко сватени за да ги вклучат и пазарните и непазарните аспекти. Трошоците и придобивките може да бидат претставени преку квантитативните и квалитативните мерења. Непазарните стоки и услуги тешко може да се измерат, но сепак се од суштинско значење и треба да се разгледаат. Економската анализа за фитосанитарните цели може да обезбеди информации во однос на трошоците и придобивките и не проценува дали едно распределување е секогаш подобро од друго распределување на трошоците и придобивките од одредена политика. Во принцип, трошоците и придобивките треба да бидат мерливи. без разлика на кого се појавуваат. Со оглед на тоа што оценките за најпосакувана распределба на трошоците и придобивките претставуваат политички избор, тие треба да имаат рационален однос кон фитосанитарните погледи. Трошоците и придобивките треба да бидат пресметани без оглед на тоа дали се појавуваат како директни или индиректни последици од внесувањето на штетниот организам или ако е потребен синџир на причинско-последични односи, пред да се направат трошоците или пред да се остварат придобивките. Трошоците и придобивките кои се поврзани со индирекните последици од внесувањето на штетните организми можат да бидат помалку точни од одредени трошоци и придобивки кои се поврзани со директни последици. Често пати, не постои монетарна информација околу цената на било каква загуба, која може да резултира со внесувањето на штетните организми во природните средини. Секоја анализа треба да ги идентификува и објасни неточностите кои се вклучени во проценката на трошоците и придобивките и претпоставките треба да бидат јасно наведени. 5. ПРИМЕНА Следните критериуми" треба да се исполнат пред да се одреди дали одреден штетен организам е од потенцијална економска важност: потенцијал за внесување во подрачјето РВА; потенцијал за ширење по населувањето и потенцијален штетен ефект врз растенијата, на пример: . култури (загуба на приносот или квалитет) или . животната средина (оштетување на екосистеми, природни живеалишта или видови) или . некоја друга утврдена вредност (рекреација, туризам, естетика). Како што е истакнато во Оддел 3, оштетувањето на животната средина, кое произлегува од внесувањето на растителни штетни организми е едно од видовите штети признаена од !РРС. Според тоа, во однос на третиот критериум погоре, договорните страни од |РРС имаат право да донесат фитосанитарни мерки дури и во однос на штетен организам кој има потенцијал за причинување штета само на животната средина. Таквото дејствување треба да се заснова на анализа на ризик од штетни организми, кое вклучува разгледување на докази за потенцијална штета врз животната средина. Кога се укажува на директното и индиректното влијание на штетните организми врз животната средина, природата на штетата или загубите што се резултат на појавата на штетен организам треба да се прецизира во анализата на ризик од штетни организми. Во случај на регулирани некарантински штетни организми, бидејќи такви популации на штетни организми се веќе населени. појавата во одредено подрачје и ефектите врз животната средина не претставуваат "релевантни критериуми при разгледувањето на економски неприфатливи телијанија (види |5РМ бр. 16: Регупирани некарантински штетни организми: концепт и примена, 2002 година). КОРИСТЕНА ЛИТЕРАТУРА иетпанопа! Рап! Ргоѓесноп Сопиепноп, 1997. ЕДО Воте. Сикејтпе5 ѓог Ра5! ЕК Апаѓу5Њ, 1996. ГБРМ бр. 2, ЕАО, Коте. Рез5! Киек Апају55 ѓог диагапипе рез, 2001. |5РМ Мо. 11, ЕАО, Воте. Кедиања поп-диагапипе ре5Њ: сопсерѓ апа аррисаноп, 2002. |5РМ Мо. 16, ЕАО, Коте. Ќероќ оѓ е ТНИгА 5е55јоп оѓ Ме |пѓепт Соттје5оп оп РПуѓозапкагу Меа5иге5 (пешае5 Ме могапа агоир Чоситепе п Аррепак Х!), 2001. ЕАО Коте. " Во однос на првиот и вториот критериум, !РРС. (1997 година), според член М!.3, за штетните организми што можеби немаат можност за формирање. мерките преземени против овие штетни оргамизми треба да бидат технички оправдани. ДОДАТОК НА ПРИЛОГ бр. 2 Овој додаток обезбедува дополнително појаснување на одредени термини користени во овој прилог. Истиот не претставува нормативен дел од овој прилог. Економска анализа: Економската анализа првенствено користи монетарни вредности како мерка, што на создавачите на политики им овозможува да споредуваат трошоци и придобивки од различни видови стоки и услуги. Таа е посеопфатна од студијата за пазарни стоки и услуги. Економската анализа не ја спречува употребата на други мерки кои не користат монетарна вредност (квалитативна анализа или анализа за животната средина). Економски ефекти: Опфаќа пазарни и непазарни ефекти, како што се аспекти за животната средина и социјални аспекти. Може да се случи да биде тешко да се воспостави проценување на економската вредност на ефектите врз животната средина или социјалните ефекти. На пример, опстанокот и благосостојбата на други видови или вредноста на естетиката на една шума или џунгла. При проценувањето на економските вредности, може да се земе во предвид и квалитативната и квантитативната вредност. Економски влијанија на растителни штетни организми: Опфаќа пазарни мерки како и оние последици кои тешко можат да се измерат во директна економска смисла, но кои претставуваат загуба или штета на култивирани и некултивирани растенија или растителни производи. Економска вредност: Претставува основа за оценување на трошокот од ефектот на промени (биолошката разновидност, екосистемите, управуваните ресурси или природните ресурси) врз благосостојбата на луѓето. Стоките и услугите што не се продаваат на трговските пазари, може да имаат економска вредност. Одредувањето на економска вредност не ја спречува етичката или алтруистичката загриженост за опстанокот и благосостојбата на други видови на соработка врз основа на однесување. Квалитативно мерење: Претставува оценка на квалитетите или карактеристиките кои не се монетарни или нумерички термини. Квантитативно мерење: Претставува оценка на квалитетите или карактеристиките со монетарни или други нумерички термини. ДОДАТОК 1 Овој додаток служи единствено за објаснување и не претставува нормативен дел од стандардот. ТЕРМИНОЛОГИЈА НА КОНВЕНЦИЈАТА ЗА БИОЛОШКА РАЗНОВИДНОСТ ВО ОДНОС НА ПОИМНИКОТ НА ФИТОСАНИТАРНИ ТЕРМИНИ 1. ВОВЕД Од 2001 година, јасно се даде на знаење дека спектарот на |!РРС ги опфаќа ризиците што произлегуваат од штетни организми кои првенствено влијаат врз животната средина и биолошката разновидност, вклучително и штетни растенија. Техничкиот панел за поимникот, што ги ревидира |5РМ бр. 5 (Поимник на фитосанитарни термини, 2008 година, во понатамошниот текст: Поимникот), ја испита можноста за додавање на нови термини и дефиниции на стандардната верзија за да ја опфати оваа засегната област. Конкретно, се смета дека поимите и дефинициите кои се во употреба од страна на Конвенцијата за биолошка разновидност (СВО), со цел да ги додаде во поимникот, како што претходно беше случај во неколку наврати за терминологијата на други меѓувладини организации. Сепак. една студија за термините и дефинициите достапни од СВО покажа дека тие се темелат на концепти различни од оние на !РРС, така што на слични термини им се дадени особено различни значења. Според тоа. термините и дефинициите на СВО не може директно да се користат во поимникот. Наместо тоа, се одлучи овие термини и дефиниции да се презентираат во сегашниот додаток на поимникот, со појаснувања за разликата помеѓу нив и терминологијата на !РРС. Овој додаток нема за цел да обезбеди појаснување за спектарот на СВО, ниту на спектарот на |РРС. 2. ПРИКАЗ Во врска со секој внесен поим, најпрво е дадена дефиницијата на СВО. Ова стои покрај „Појаснување во контекст на |РРС", во кое вообичаено термините од поимникот (или изведени форми од термините во поимникот) се јасно истакнати и затемнети. Овие појаснувања може исто така да опфатат термини од СВО и во тој случај тие се исто така затемнети, проследени со .(СВО). Појаснувањата претставуваат главен дел од овој додаток. Секое е проследено со забелешки што обезбедуваат дополнително појаснување на одредени потешкотии. 3. ТЕРМИНОЛОГИЈА 3.1. „НЕПОЗНАТИ ВИДОВИ“ тот Вид, подвид или понизок таксон, што е|Непознат“ вид (СВПО) е единка" или внесен надвор од неговата природнајпопулација во било кој животен стадиум средина, „ претходна" или „ сегашна|или жив дел од организам, кој е алохтон распространетост; опфаќајќи го секој дел|во подрачјето “ се внесен“ со помош на гамети, семе, јајца или пропагули од|човечки фактор" во подрачјето. такви видови, кои можат да преживеат и понатаму да се размножат. " Квалификацијата која се однесува на „претходна и сегашна" распространетост не е релевантна за целите на |РРС, бидејќи 1РРС се занимава само со постоечки состојби. Не е важно тоа што видот бил присутен во минатото, ако е присутен во сегашноста. Зборот „минато“ во дефиницијата на СВО веројатно овозможува повторно внесување на видовите во одредено подрачје каде од наодамна изумрел и на тој начин повторно внесенита видови веројатно нема да се сметаат за непознати видови. 2 Непознат“ се однесува единствено на локацијата и распространетоста на еден организам споредено со неговиот природен опсег. Тоа не подразбира дека организмот е штетен. "Дефиницијата на СВО го истакнува физичкото присуство на единки од еден вид во одредено време, додека концептот на |РРС за појава е поврзан со географската распространетост на таксонот во генерална смисла. “За целите на СВО, еден непознат вид е веќе присутен во подрачјето, која не е во рамките на неговата природна распространетост (види Вовед подолу). !РРС повеќе се занимава со организми кои се уште не се присутни во одредено засегнато подрачја (те. карантински штетни организми). Терминот „непознат“ не а соодветен за нив, а во ГРМ се користени термини како егзотични, алохтони или туѓи. За да не дојде до забуна, пожелно е да се користи само еден од овие термини, што во тој случај „алохтони“ би бил соодветен термин, особено ако го придружува неговиот антоним „автохтони“. „Егзотичен“ не е соодветен термин бидејќи предизвикува проблеми при превод. "Вид кој е апохтон, а е навлезен во подрачја по природен пат не претставува напознат вид (СВО). Тој едноставно го проширува сопствениот природен опсег. За цели на |РРС, таквиот вид се уште може да се смета како потенцијален карантински штетен организам. " Термините и дефинициите разгледани во овој стандард се резултат на дискусија за инвазивните непознати видови од страна на СВО (Секретаријат на Конвенцијата за биолошка разновидност). 3.2 „ВОВЕД“ Пренесувањето со помош на човекот, Влегувањето на видови во одредено директен или индиректен, на непознат подрачје каде тие се алохтони, со вид" надвор од неговиот природен опсег помош на човечки фактор или директно (поранешен или сегашен). Овој пренос од некое подрачје каде видовите се може да биде во рамките на една држава, автохтони или индиректно“ (со постапен меѓу држави или подрачја надвор од пренос од подрачје каде видовите се националната јурисдикција. автохтони, преку едно или неколку подрачја каде што не се присутни). а Дефиницијата на СВО предлага дека внесувањето (СВО) се однесува на непознат вид (СВО), односно вид кој веќе е внесен во подрачјето. Сепак, може да са претпостави врз основа на други податоци што СВО ги стави на располагање дека состојбата не е таква и дека се внесува алохтон вид што за прв пат влегува на таа територија (СВО). За СВО, еден вид може да се внесе (СВО) повеќе пати, но според |1РРС, одреден вид што еднаш е утерден, не може повторно да се внесе. 7 Прашањето во однос на „подрачјата надвор од национална јурисдикција" не е релевантно за РРС. 4 Во спучај; со индиректен пренос во дефиницијата не е јасно истакнато дали сите преноси од едно во друго подрачје треба да се сметаат за внесување (СВО) (т.е. со помош на човечки фактор, намерно или ненамерно) или некои можат да се случат по природен пат. Ова прашање се појавува, онаму каде е внесен некој вид (СВО) во одредено подрачје и потоа тој природно се движи во границите на подрачјето. Ова може да се смета како индиректно внесување (СВО), така што засегнатиот вид претставува непознат вид (СВО) во граничното подрачје и покрај фактот што е внесен по природен пат. Во контекст на |РРС, централната држава од која се случува природното движење, нема обврска да делува, со цел да го ограничи природното движење, иако може да има обврски да сгречи намерно или ненамерно внесување (СВО), доколку засегнатата земја-увозник утврди соодветни фитосанитарни мерки. 3.3 „ИНВАЗИВНИ НЕПОЗНАТИ ВИДОВИ“ Дефиниција на СВО Појаснување во контекст на РРС Непознат вид чие што внесување и/или|Инвазивен"“ непознат вид (СВО) е ширење претставува закана" за|непознат вид (СВО), кој по својата биолошката разновидност!“ !" појава или ширење станал штетен за растенијата"? или при анализа на ризик (СВО)“ се покажал како потенцијално штетен за растенијата. 8 Терминот „претставува закана“ нема непосреден еквивалент во јазикот на |РРС. Дефиницијата на !РРС за штетен организам го користи терминот „штетен“, додека дефиницијата за карантински штетен организам, се однесува на „економската важност“. |5РМ бр. 11 (Анализа на ризик од штетни организми за карантински штетни организми, вклучително и анализа на ризик врз животната средина и генетски модифицираните организми, 2004 година) разјаснува дека карантинските штетни организми може да бидат „штетни“ за растенијата директно или индирактно (праку други ксмпонанти од екосистеми), додака прилог бр. 2 од поимникот појаснува дека „економската важност“ зависи од штетното влијание врз приносот, животната средина или врз друга конфретна вредност (рекреација, туризам и естетика). “5 Инвазивни непознати видови (СВО) претставуваат закана за „биолошката разновидност“. Ова не а термин на РРС, а се поставува прашање дали има опсег кој соодветствува на оној на! РРС. Во тој случај на терминот „биолошка разновидност“ треба да му се даде широко значење, кое би го опфатило интегритетот на куптивиранита растенија во земјоделските екосистеми, алохтони растенија кои се увезени и засадени како дел од пошумување, заради естетика или креирање на природни живеалишта и автохтони растенија во секое природно живеалиште, без оглед дали е создадено од човечка рака или не. |РРС не заштитува растенија во било која од овие состојби, но не е јасно дали полето на примена на СВО е толку широко; одредени дефиниции на „биолошката разновидност“ имаат далеку поограничен поглед. " Врз основа на други податоци кои се достапни од страна на СВО, инвазивните непознати видови може да претставуваат закана за „екосистеми, гриродни живеалишта или видови". " Дефиницијата на СВО и нејзиното објаснување се однесува на цепосниот термин инвазивни непознати видови, а не са однесува само на решавање на поимот „инвазивни“. М Контекстот на !РРС е заштитата на растенијата. Јасно а дека постојат ефекти врз биолошката разновидност, што не вклучуваат растенија, така што постојат и инвазивни непознати видови (СВО) што не се релевантни за !РРС. РРС исто така се занимава со растителни производи, но не е јасно до кој степен СРО ги смета растителните производи како компонента на биолошката разновидност. “за РРС, организмите кои никогаш не биле внесени во одредено загрозено подрачје, може да се сметаат како потенцијално штетни за растенијата како резултат на анализа на ризик од штетни организми. 3.4 „ПРИЛАГОДУВАЊЕ“ (Дефиниција на СВО Појаснување во контекст на ИППЦ Процесот" во кој еден непознат вид се|Појавата на непознат вид (СВО) вој внесува во ново природно живеалиште и|природно живеалиште во подрачје каде подмладокот!“, успешно опстанува и се|е внесен со успешно размножување. размножува. , Појавата (СВО) преставува процес, а не резултат. Генерацијата од едно размножување може да се смета за појава (СВО), доколку за подмладокот постои веројатност за опстанок (во спротивно треба да стои запирка по „подмладох“). Дефиницијата на СВО не го изразува концептот на |РРС на „одржување во блиска иднина". "нее јасно до каде терминот „подмладок“ се однесува на организми, кои се размножуваат вегетативно (многу растенија, повеќето габи и други микроорганизми). Употребувајќи го терминот „продолжување“, ТРРС го избегнува прашањето за намножување или размножување на единки. Видот како целина е тој што опстојува Дури и растот на долговечните единки до зрелост може да се смета за одржливост во блиска иднина (плантажи на алохтоно растение). 3.5 „НАМЕРНО ВНЕСУВАЊЕ“ Дефиниција според СВО Појаснување во контекст на !РРС Намерно пренесување ијили “|Намерно преносување на алохтон вид во ослободување од страна на човечкиот|одредено подрачје, вклучувајќи и негово фактор на непознат вид надвор од|ослободување во животната средина!“ неговиот природен опсег. 17 „ијили" од дефиницијата на СВО е тешко да се разбере. 78 Според повеќето регулаторни системи за фитосанитарен увоз, намерното внесување на регулирани штетни организми е забрането. 3.6 „НЕНАМЕРНО ВНЕСУВАЊЕ" Сите други внесувања кои не се намерни. Влез на алохтон вид со трговска пратка, кој заразува или контаминира, или со помош на друг човечки . фактор, вклучувајќи патишта како патнички багаж, возила, воден пат"? "спречувањето на ненамерна појава на регулирани штетни организми претставува важна цел на регулаторните системи за фитосанитарен увоз. 3.7 „АНАЛИЗА НА РИЗИК“ (Дефиниција според СВО Појаснување во контекст на ГРРС 1) процената на последиците“" од|Анализа "на . ризик . (СВО)““ е: внесувањето и веројатноста од|Проценување на веројатноста од појава потврдувањето на непознат вид, соји ширење во рамките на „едно употреба на податоци врз база на научна|подрачје?“, на непознат вид (СВО) што основа (те. процена на ризик и 2)|влегол во подрачјето, 2) проценување на утврдувањето мерките кои може да се|сродните потенцијални несакани спроведат за да се намалат овие ризици|последици и 3) проценување и избор на или да се справат со нив (т.е.,|мерки за намалување на ризикот од таква справување со ризици), земајќи гијпојава и ширење, предвид социо-економскитеи културните фактори?" 79 Не е јасно какви видови последици се земени предвид. 71 Не е јасно во кои стадиуми од процесот на анализа на ризик (СВР) са опфаќаат социо-економските и културните спектри (за време на процена, за време на справување или при двете). Не може да се даде објаснување во однос на |Г5РМ бр. 11 (Анализа на ризик од штетни организми за карантински штетни организми. вклучително и анализа на ризик вра животната средина и генетски модифицирани организми. 2004 година) или прилог бр. 2 од Г5РМ бр. 5 (Поимник на фитосанитарни термини, 2008 година). 2г Ова објаснување се темели на дефинициите на |РРС за процена на ризик од штетни организми и справување со ризик од штетни организми, наместо на она за анализа на ризик од штетни организми. 72 Не е јасно дали анализата на ризик (СВО) може да се спроведе пред самиот влез, во кој спучај веројатноста од внесување ќе треба да се процени, како и да се проценат и изберат мерки за намалување на ризикот од внесување. Може да се претпостави (врз основа на други податоци достапни од СВО), дека анализата на ризик (СВО) може да открие мерки, кои ќе спречуваат понатамошни внесувања, при што таа е поблиска на анализата на ризик од штетни организми. 4. „ДРУГИ КОНЦЕПТИ“ СВО не предлага дефиниции на други термини, но користат бројни концепти кои не се сфатени на ист начин од страна на |РРС и СВО, односно |РРС не ги разликува. Тука спаѓаат: гранични контроли; карантински мерки; С товар на докази; природен опсег на распространетост; претпазлив пристап; привремени мерки; . контрола; законски мерки; регулаторни мерки; социјално влијание и економско влијание. 5. КОРИСТЕНА ЛИТЕРАТУРА Сопуепноп оп Вѓодкса! Омегоќу. 1992. СВО, Мопкеа!. Сјоззагу оѓѓегт5 Пир ими сра пИпуазмелегто.5Пит!, ассез5ед Мочетрег 2008.