Regulation on the manner and deadlines for determining the status of surface waters

570. Na osnovu člana 75 stav 5 Zakona o vodama („Službeni list RCG“, broj 27/07 i Službeni list CG“, br. 32/11, 48/15, 52/16 i 84/18), Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvoja, po prethodno pribavljenom mišljenju Ministarstva zdravlja i Ministarstva održivog razvoja i turizma, donijelo je P R AV I L N I K O NAČINU I ROKOVIMA UTVRĐIVANjA STATUSA POVRŠINSKIH VODA Predmet Član 1 Ovim pravilnikom propisuje se način i rokovi utvrđivanja statusa površinskih voda, način sprovođenja monitoringa hemijskog i ekološkog statusa površinskih voda, lista prioritetnih supstanci i mjere koje će se sprovoditi za poboljšanje statusa površinskih voda. Značenje izraza Član 2 Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja: 1) granica detekcije je vrijednost koncentracije iznad koje se može potvrditi da se određeni uzorak razlikuje od slijepe probe koja ne sadrži supstancu koja se ispituje; 2) granica određivanja je granica detekcije i koncentracije ispitivane supstance koja se može odrediti sa prihvatljivim nivoom tačnosti i preciznosti, koja se izračunava korišćenjem odgovarajućeg standarda ili uzorka i može se dobiti iz najniže kalibracione tačke na kalibracionoj krivoj, isključujući slijepu probu; 3) nepouzdanost mjerenja je ne-negativni parametar određen na bazi korišćenih informacija koji karakteriše disperziju izmjerenih vrijednosti; 4) medij je dio vodne sredine koji može biti voda, sediment ili biota; 5) takson biote je određeni vodeni takson iz taksonomske kategorije: „tip”, “podtip”, „klasa“ ili njihov ekvivalent; 6) indeks je mjerljivi dio ili proces biološkog sistema, koji varira sa veličinom ljudskog uticaja; 7) modul je vrsta opterećenja čiji uticaj na životne zajednice vodenih organizama (biološki elemenati kvaliteta) se vrednuje sa odabranim indeksima; 8) proširena mjerna nesigurnost rezultata mjerenja je interval u kojem se može sa određenom statističkom vjerovatnoćom očekivati prava vrijednost mjerene veličine. Način određivanja statusa površinskih voda Član 3 Status površinskih voda određuje se na osnovu rezultata monitoringa hemijskog i ekološkog stanja vodnih tijela ili više vodnih tijela površinskih voda. Status površinskih voda u područjima namijenjenim korišćenju vode za ljudsku upotrebu ili na područjima zaštite Natura 2000 određuje se u skladu sa čl. 14 i 15 ovog pravilnika. Kriterijumi za dobar status površinskih voda Član 4 Status vodnog tijela površinske vode je dobar ako: ima dobar hemijski status; ima vrlo dobar ili dobar ekološki status; i vještačko ili jako modifikovano vodno tijelo ima najveći ili dobar ekološki potencijal. Utvrđivanje hemijskog statusa površinskih voda Član 5 Hemijski status vodnih tijela površinske vode određuje se na osnovu rezultata monitoringa parametara hemijskog stanja prioritetnih supstanci sa liste date u Prilogu 1 u skladu sa standardima kvaliteta iz Priloga 2. Proračun hemijskog statusa Član 6 Hemijski status vodnog tijela površinske vode određuje se uzorkovanjem na pojedinom mjestu na osnovu: proračuna godišnje aritmetičke sredine vrijednosti parametara hemijskog statusa; i maksimalne dozvoljene koncentracije za parametre iz Priloga 2 za koje je utvrđena maksimalna dozvoljena koncentracija standarda kvaliteta životne sredine. Ako je izračunata srednja vrijednost manja od granice određivanja, a granica određivanja je veća od standarda kvaliteta životne sredine, rezultat mjerenja za tu supstancu ne uzima se u obzir prilkom procjene opšteg hemijskog statusa tog vodnog tijela. Standardi kvaliteta životne sredine za parametre hemijskog statusa u vodi i organizmima Član 7 Standard kvaliteta hemijskog statusa vodnog tjela površinskih voda u skladu sa standardima kvaliteta životne sredine iz Priloga 2 određuju se za svako reprezentativno mjesto mjerenja. Vodno tijelo površinske vode ima dobar hemijski status ako: godišnja prosječna vrijednost standarda kvaliteta životne sredine, koja se izračunava kao aritmetička sredina koncentracija, izmjerena u različitim vremenskim periodima, u bilo kojoj reprezentativnoj tački monitoringa i za bilo koji parameter, ne prelazi standard iz Priloga 2 (tabela 1 kolona 4 i 5); maksimalna dozvoljena koncentracija standarda za pojedino vodno tijelo površinskih voda u bilo kojoj reprezentativnoj tački monitoringa i za bilo koji parametar ne prelaze standarde iz Priloga 2 (tabela 1 kolona 6 i 7); vrijednost parametra hemijskog statusa u organizmima u bilo kojoj reprezetativnoj tački monitoringa ne prelazi standard za organizme iz Priloga 2 (tabela 1 kolona 8). Hemijski status vodnog tijela površinskih voda nije dobar ako ne ispunjava uslove iz stava 2 ovog člana. Kada su izmjerene vrijednosti fizičko-hemijskih ili hemijskih parametara ispod granice određivanja, rezultati mjerenja se određuju kao polovina vrijednosti granice određivanja koja se uzima u obzir za obračun srednjih vrijednosti, a u slučaju izmjerenih vrijednosti za ukupne fizičko-hemijske ili hemijske parametre, uključujući njihove metabolite, produkte razlaganja i reakcije, vrijednost rezultata koji su ispod granice kvantifikacije za svaku supstancu određuje se kao nula. Kada je izračunata srednja vrijednost mjernih rezultata iz stava 4 ovog člana ispod granice određivanja, vrijednost se naznačava kao manja od granice određivanja. Standard za površinske vode koji se utvrđuje u skladu sa Prilogom 2 izražava se kao ukupna koncentracija u cijelom uzorku vode, a u slučaju prekoračenja supstanci kadmijuma, olova, žive i nikla (u daljem tekstu: metali) standard se odnosi i na rastvorene koncentracije i otopljenu fazu uzorka vode dobijenu filtriranjem kroz filter od 0,45 μm ili drugom predobradom. Pri ocjenjivanju rezultata monitoringa u odnosu na standarde mogu se uzeti u obzir: a) prirodne koncentracije za metale i njihova jedinjenja kada te koncentracije sprječavaju usklađenost sa standardima; i b) tvrdoća, pH-vrijednost, rastvoreni organski ugljenik ili ostali parametri kvaliteta vode koji utiču na biološku raspoloživost metala, biološki raspoložive koncentracije utvrđene korišćenjem odgovarajućeg modeliranja biološke raspoloživosti. Prirodne koncentracije metala i njihovih jedinjenja za površinske vode date su u Prilogu 3. Analiza dugoročnih trendova Član 8 Za vodna tijela površinskih voda ili njihove grupe rade se analize dugoročnih trendova koncentracija prioritetnih supstanci koje pokazuju tendenciju akumuliranja u sedimentima i/ili bioti, u skladu sa Prilogom 1. Način utvrđivanja ekološkog statusa površinskih voda Član 9 Ekološki status vodnog tijela površinske vode određuje se na osnovu monitoringa bioloških elemenata kvaliteta, kao i hidromorfoloških, osnovnih fizičko-hemijskih i hemijskih elemenata, koji prate biološke elemente. Ekološki status za rijeke, jezera, mješovite i priobalne vode utvrđuje se na osnovu elemenata kvaliteta datog u Prilogu 4. Za vještačka i jako modifikovana vodna tijela, ekološki potencijal određuje se na osnovu elemenata kvaliteta prirodnih vodnih tijela površinskih voda koja su im najsličnija. Ekološki status površinskih voda određuje se na osnovu parametara i indeksa datih u Prilogu 5. Kategorije ekološkog statusa i ekološkog potencijala Član 10 Ekološki status pojedinih vodnih tijela površinskih voda određuje se na osnovu rezultata monitoringa elemenata kvaliteta u sljedeće kategorije: 1) vrlo dobar ekološki status; 2) dobar ekološki status; 3) umjeren ekološki status; 4) loš ekološki status; 5) vrlo loš ekološki status. Ekološki potencijal pojedinačnih vještačkih i jako modifikovanih vodnih tijela površinskih voda određuje se na osnovu rezultata monitoringa elemenata kvaliteta u sljedeće kategorije: 1) dobar i bolji ekološki potencijal; 2) umjeren ekološki potencijal; 3) loš ekološki potencijal; 4) vrlo loš ekološki potencijal. Kategorije ekološkog statusa vodnih tijela površinskih voda i ekološkog potencijala za vještačka i jako modifikovana vodna tijela površinskih voda date su u Prilogu 6. Određivanje kategorija ekološkog statusa i ekološkog potencijala Član 11 Na osnovu bioloških, opštih fizičko-hemijskih, hidromorfoloških elementa i prisustva specifičnih zagađujućih supstanci, vodna tijela površinskih voda razvrstavaju se u kategorije ekološkog stanja u skladu sa Prilogom 6. Na osnovu bioloških, hidromorfoloških elemenata, opštih uslova i prisustva specifičnih zagađujućih supstanci vještačka i jako modifikovana vodna tijela površinskih voda razvrstavaju se u kategorije ekološkog potencijala u skladu sa Prilogom 6. Standardi kvaliteta životne sredine za specifične zagađujuće supstance utvrđuju se u skladu sa Prilogom 6 (tačka 2). Odnos vrijednosti bioloških parametara utvrđenih praćenjem parametara u datom vodnom tijelu površinske vode i vrijednosti istih parametara u referentnim uslovima koji važe za to vodno tijelo predstavljaju indeks ekološkog kvaliteta za potrebe klasifikacije ekološkog statusa koji se izražava brojnom vrijednošću od nule do jedan, pri čemu odličan ekološki status predstavljaju vrijednosti bliske jedinici, a loš status, vrijednosti blizu nule u skladu sa Prilogom 7. Vrijednosti opštih fizičko-hemijskih parametara u skladu sa metodologijom iz člana 32 ovog pravilnika za vrlo dobar i dobar ekološki status moraju biti u skladu sa graničnim vrijednostima u skladu sa Prilogom 8 i moraju biti ispod granične vrijednosti za pojedine kategorije ekološkog statusa, u zavisnosti od tipa površinske vode. Vrijednosti specifičnih zagađujućih supstanci za vrlo dobar i dobar ekološki status mora biti ispod graničnih vrijednosti iz Priloga 9. Hidromorfološki elementi za ocjenu ekološkog stanja utvrđuju se na osnovu metodologije iz člana 32 ovog pravilnika. Vrednovanje prema pojedinim elementima kvaliteta Član 12 Vrednovanje ekološkog statusa prema pojedinim biološkim elementima kvaliteta vrši se za pojedino mjesto uzorkovanja. Vrednovanje ekološkog statusa prema pojedinim biološkim elementima kvaliteta vrši se na osnovu parametara i indeksa iz Priloga 5 i primjenom metodologije iz člana 32 ovog pravilnika. Pojedine specifične zagađujuće supstance utvrđuju se na osnovu: godišnjeg prosjeka specifične zagađujuće supstance u skladu sa Prilogom 9, koji se izračunava kao aritmetička sredina koncentracija, izmjerenih u različitim razdobljima godine; i najveće izmjerene vrijednosti specifične zagađujuće supstance iz Priloga 9, koja je utvrđena maksimalna godišnja koncentracija. Kod proračuna prosječne godišnje vrijednosti specifičnih zagađujučih supstanci: rezultat analize se određuje kao polovina vrijednosti granice određivanja ovih supstanci, kada je izmjerena koncentracija parametra ispod granice određivanja, ako je tako izračunata prosječna godišnja vrijednost manja od granice određivanja označava se izrazom „ispod granice određivanja “; i za parametre koji su ukupna suma grupe supstanci, uključujući relevantne metabolite, degradacijske i reakcijske produkte, vrijednosti izmjerenih koncentracija koje su ispod granice određivanja za svaku pojedinu supstancu određuju se kao nula. Radi osiguranja prihvatljivog nivoa pouzdanosti i preciznosti za određivanje usklađenosti sa maksimalnom dozvoljenom koncentracijom zagađujućih supstanci ili opštih fizičko-hemijskih parametara mogu se upotrijebiti statističke metode (proračun percentila) s tim da se statističke metode navedene u izveštaju o monitoringu. Pojedini opšti fizičko-hemijski parametri za koji su granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa u skladu sa Prilogom 8, vrednuju se na osnovu proračuna uz upotrebu statističke metode (proračun percentila) izmjerenih vrijednosti, a primjena metode navodi se u izveštaju o monitoringu. Vrednovanje prema pojedinim hidromorfološkim elementima, koji prate biološke elemente kvaliteta, vrši se na osnovu proračuna vrijednosti indeksa u skladu sa Prilogom 5 i u skladu sa metodologijom za pojedini indeks iz člana 32 ovog pravilnika. Ako je za vrednovanje prema pojedinim biološkim ili hidromorfološkim elementima kvaliteta utvrđeno više indeksa, odnosno parametara, vrednovanje se vrši na osnovu metodologije iz člana 32 ovog pravilnika. Pri vrednovanju rezultata monitoringa ekološkog statusa kvaliteta na osnovu prosječnih godišnjih vrijednosti specifičnih zagađujućih supstanci za metale može se uzeti u obzir: prirodna koncentracija za metale i njihova jedinjenja iz Priloga 3, ako nijesu u skladu sa prosječnim godišnjim ili sa maksimalno dozvoljenim koncentracijama; i tvrdoća vode, pH ili drugi parametri, koji mogu uticati na biološku raspoloživost metala. Razvrstavanje u kategorije ekološkog statusa Član 13 Vodno tijelo površinske vode razvrstava se u kategoriju ekološkog statusa na osnovu lošije vrijednosti, uzimajući u obzir vrijednosti rezultata ocjene prema biološkim elementima kvaliteta kao i osnovnim fizičko-hemijskim elementima kvaliteta i specifičnim zagađujućim supstancama. Kada se za određeno vodno tijelo površinske vode ocijeni da je u vrlo dobrom ekološkom stanju, to stanje se dodatno provjerava u odnosu na hidromorfološke elemente kvaliteta koji prate biološke elemente. Kada je jedan element kvaliteta osjetljiv na više vrsta opterećenja, vodno tijelo razvrstava se na osnovu najlošije vrijednosti rezultata vrednovanja sa tim elementom kvaliteta za različita opterećenja. Kada je na jednu vrstu opterećenja osjetljivo više elemenata kvaliteta, vodno tijelo razvrstava se na osnovu vrijednosti rezultata vrednovanja elemenata kvaliteta, koji je u Prilogu 5 utvrđen kao najosjetljiviji za to opterećenje. Razvrstavanje površinskih voda u kategorije ekološkog statusa prema biološkim elementima kvaliteta vrši se prema šematskom prikazu iz Priloga 10. Površinske vode koje se koriste za zahvatanje vode za ljudsku upotrebu Član 14 Za površinske vode ili njihove djelove gdje se prosječno uzima više od 100 m 3 vode za piće dnevno, status se utvrđuje na osnovu operativnog monitoringa. Vodno tijelo ili dio vodnog tijela površinskih voda iz stava 1 ovog člana mora da ima: dobro hemijsko stanje; rezultate koji ne pokazuju pogoršanje u odnosu na rezultate iz prethodne godine za supstance koje se ispuštaju u površinske vode u značajnim količinama, a koje bi mogle uticati na stanje vodnog tijela; rezultate za supstance iz stava 2 alineja 2 ovog člana koji ukazuju da voda nakon procesa obrade ispunjava propisane zahtjeve. Zahtjevi iz stava 2 ovog člana utvrđuje se na osnovu: monitoringa hemijskog stanja; i monitoringa parametara iz stava 2 alineja 2 ovog člana na tačkama uzorkovanja utvrđenim na vodnim tijelima površinskih voda ili njihovih djelova, gdje se zahvata i površinska voda za snabdijevanje vodom za piće. Operativni monitoring sprovodi se u skladu sa Prilogom 11 (tabela 2). Površinske vode na posebnim područjima zaštite (Natura 2000) Član 15 Za površinske vode ili njihove djelove koji se nalaze na područjima posebne zaštite kada se na osnovu analize uticaja ljudskih aktivnosti na status površinskih voda ili rezultatima nadzornog monitoringa procjenjuje da neće biti ispunjeni ciljevi zaštite životne sredine, kao i zahtjevi za površinske vode u skladu sa propisima koji uređuju područja posebne zaštite (Natura 2000) sprovodi se operativni monitoring. Vodno tijelo ili dio vodnog tijela površinskih voda iz stava 1 ovog člana mora da: ima dobar hemijski i ekološki status; i ispunjava propisane zahtjeve kvaliteta površinskih voda u skladu sa propisima koji uređuju područja posebne zaštite (Natura 2000). Zahtjevi iz stava 2 ovog člana utvrđuju se na osnovu operativnog monitoringa hemijskog i ekološkog statusa površinskih voda. Monitoring statusa površinskih voda Član 16 Status površinskih voda utvrđuje se monitoringom koji obuhvata: uspostavljanje mreže mjesta uzorkovanja za određivanje hemijskog i ekološkog statusa površinskih voda; uspostavljanje mreže mjesta uzorkovanja za ljudsku upotrebu i u posebnim područjima zaštite (Natura 2000); uzorkovanje i analizu u skladu sa programom nadzornog i operativnog monitoringa; istraživački monitoring; vođenje evidencije o mjestima uzorkovanja za utvrđivanje hemijskog i ekološkog statusa vodnih tijela površinskih voda. Monitoring iz stava 1 ovog člana sprovodi se na osnovu programa monitoringa. Program iz stava 2 ovog člana sastoji se od nadzornog, operativnog i istraživačkog monitoringa i sadrži: spisak vodnih tijela površinskih voda za koje se određuje hemijski i ekološki status, spisak supstanci koje će se ispitivati, metodologije za biološke i hidromorfološke elemente ekološkog stanja, mjesta uzorkovanja po koordinatama u nacionalnom koordinatnom sistemu u odgovarajućoj razmjeri, način uzorkovanja (metod uzorkovanja) i program hidromorfološkog monitoringa. Mreža monitoringa Član 17 Mreža mjesta uzorkovanja je više mjesta uzorkovanja koje se povezuju u mjerni sistem koji omogućava određivanje hemijskog i ekološkog statusa karakterističkog za površinske vode svakog vodnog područja, odnosno rječnog sliva. Mreža mjesta uzorkovanja za monitoring statusa površinskih voda uspostavlja se tako da se osigura cjelovit i sveobuhvatan pregled hemijskog i ekološkog statusa površinskih voda u svakom rječnom slivu i omogući razvrstavanje vodnih tijela površinskih voda u kategorije ekološkog statusa kao i vještačkih i jako modifikovanih vodnih tijela površinskih voda u kategorije ekološkog potencijala. Na mjestima uzimanja uzoraka, koji su uključeni u mrežu mjesta uzorkovanja, obezbjeđuju se informacije o hidrološkim parametrima i mjerenje parametara hemijskog statusa i elemenata kvaliteta ekološkog statusa površinskih voda, uključujući prikupljanje i prenos rezultata mjerenja. Hidrološki parametri iz stava 3 ovog člana su: vodostaj i protok vode za rijeke, vodostaj vode, vrijeme zadržavanja, dotok i oticanje jezera, i vodostaj vode i visina talasa za priobalne morske vode. Nadzorni monitoring Član 18 Nadzorni monitoring sprovodi se najmanje jednom u šest godina. Monitoring iz stava 1 ovog člana sprovodi se radi: ocjene statusa površinske vode u svakom slivu na pojedinom vodnom području; dopune prikaza uticaja ljudskih aktivnosti na status površinskih voda; efikasnog planiranja monitoringa površinskih voda; ocjene dugoročne promjene u prirodnim uslovima; i ocjene dugoročne promjene uzrokovane intenzivnim ljudskim aktivnostima. Izuzetno od stava 1 ovog člana nadzorni monitoring sprovodi se u periodu od 12 do 18 godina, ako: rezultati nadzornog monitoringa iz prethodnog perioda pokazuju da su vodna tijela postigla dobar status; i rezultati pregleda uticaja ljudskih aktivnosti na status površinskih voda nijesu promijenjeni. Izbor mjesta uzorkovanja za nadzorni monitoring Član 19 Nadzorni monitoring sprovodi se na dovoljnom broju vodnih tijela površinskih voda, da bi se izvršila ocjena sveukupnog stanja površinskih voda u svakom riječnom slivu ili podslivu na pojedinom vodnom području. Nadzorni monitoring sprovodi se na mjestima gdje: je količina vode značajna za sliv rijeke, uključujući i jezera, rezervoare za vodu i priobalne morske vode; je potrebno procijeniti količine štetnih supstanci koje se prenose preko državne granice, vodno tijelo prelazi državnu granicu ili državna granica teče uzduž vodnog tijela ili u more i gdje se stanje voda utvrđuje na osnovu međunarodnih ugovora. Elementi nadzornog monitoringa Član 20 Nadzorni monitoring sprovodi se na osnovu programa nadzornog monitoringa na: sve biološke elemente kvaliteta ekološkog statusa; sve opšte fizičko-hemijske elemente; sve hidromorfološke elemente kvaliteta ekološkog statusa; specifične zagađajuće supstance koje se ispuštaju u slivu ili podslivu rijeke; i ostala zagađenja koja se ispuštaju u značajnim količinama u rječne slivove ili podslivove. Operativni monitoring Član 21 Operativni monitoring se sprovodi tokom cijelog perioda važenja plana upravljanja vodama, radi: utvrđivanja statusa onih vodnih tijela kod kojih je ustanovljen rizik da se neće postići ciljevi zaštite životne sredine u skladu sa članom 73 Zakona o vodama; ocjenjivanja svih promjena stanja tih vodnih tijela usljed sprovođenja programa mjera; i osiguranja kontinuiranog monitoringa statusa na pojedinim vodnim tijelima površinskih voda. Mjesta uzorkovanja operativnog monitoringa Član 22 Operativni monitoring sprovodi se na svim vodnim tijelima površinskih voda ili njihovom dijelu: za koja se utvrdi uticaj ljudskih aktivnosti na stanje površinskih voda ili rezultata nadzornog monitoringa, da postoji rizik da se neće postići ciljevi zaštite životne sredine u skladu sa članom 73 Zakona o vodama; i gdje se sprovodi program mjera iz člana 32 Zakona o vodama, a koja nijesu u dobrom stanju. Operativni monitoring sprovodi se na vodnim tijelima površinskih voda ili njihovom dijelu: u koja se ispuštaju supstance koje su utvrđene kao parametri hemijskog statusa ili specifične zagađujuće supstance ili opšti fizičko-hemijski parametri ekološkog statusa površinskih voda: koja su opterećena značajnim uticajem difuznog izvora; koja su opterećena značajnim uticajem hidromorfoloških promjena: gdje se zahvataju površinske vode za snabdijevanje vodom za piće; i koje se nalaze na području posebne zaštite. Mjesta uzorkovanja operativnog monitoringa određuju se: za vodna tijela izložena pritisku znatnog koncentrisanog izvora zagađenja i to na svakom vodnom tijelu dovoljan broj mjernih mjesta za ocjenjivanje veličine i uticaja koncentrisanog izvora, a u slučaju više koncentrisanih izvora mogu se izabrati mjesta za praćenje radi ocjenjivanja veličine i uticaja tih pritisaka u cjelini; za vodna tijela ugrožena znatnim rasutim izvorom zagađenja, određuju se mjesta mjerenja u odabranim površinskim vodama za procjenu veličine i uticaja pritiska iz rasutog izvora, a izbor vodnih tijela mora biti reprezentativan za relativni rizik pojave pritisaka iz rasutih izvora i za relativni rizik nepostizanja dobrog stanja površinskih voda; za vodna tijela izložena riziku od znatnog hidromorfološkog pritiska, treba odrediti mjerna mjesta u odabranim površinskim vodama za ocjenu veličine i uticaja hidromorfoloških pritisaka, a izbor vodnih tijela mora biti indikativan za sveukupni uticaj hidromorfoloških pritisaka kojima su vode izložene; za vodna tijela ili njihove djelove gdje se zahvata površinska voda za snabdijevanje vodom za piće osigura se mjesto uzorkovanja na mjestu apstrakcije vode ili na drugom mjestu, prije ulaska u proces obrade vode vodnih tijela ili njihovih djelova. Elementi kvaliteta za operativni monitoring Član 23 Operativni monitoring sprovodi se na na svakom mjestu uzorkovanja iz člana 22 ovog pravilnika, za elemente kvaliteta koji upućuju na te pritiske na vodno tijelo ili njegov dio, kako bi se procijenila veličina opterećenja i uticaja tih pritisaka na vodna tijela površinskih voda. Operativni monitoring sprovodi se za: parametre hemijskog statusa koji se ispuštaju u vodno tijelo; indekse ili parametre, kojima se procjenjuju biološki elementi kvaliteta, ili elementi najosjetljiviji na pritiske kojima su vode izložene; specifične zagađujuće supstance i opšte fizičko-hemijske parametre, koji se ispuštaju u značajnim količinama u vodno tijelo ili u vodna tijela; parametre indikativne za hidromorfološke elemente kvaliteta koji su najosjetljiviji za utvrđeni pritisak; i supstance koje se ispuštaju u površinske vode u značajnim količinama koje bi mogle uticati na status vodnih tijela ili njihovih djelova na kojima se zahvata površinska voda koja se koristi za ljudsku upotrebu, nadziru se kako bi se utvrdio kvalitet te vode. Istraživački monitoring Član 24 Istraživački monitoring sprovodi se: kada razlozi prekoračenja graničnih vrijednosti nisu poznati; radi utvrđivanja veličine i uticaja slučajnog (akcidentnog) zagađenja; i kad nadzorni monitoring upućuje da ciljevi zaštite voda iz člana 73 Zakona o vodama za vodno tijelo neće biti ispunjeni, a operativni monitoring još nije uspostavljen, kako bi se utvrdili razlozi zašto vodno tijelo ne postiže ekološke ciljeve. Istraživački monitoring sprovodi se za one parametre i mjerenja u mjeri, radi obezbjeđenja informacija za uspostavljanje programa mjera za postizanje ekoloških ciljeva i određivanje posebnih mjera za otklanjanje posljedica iznenadnog zagađenja. Monitoring zagađujućih supstanci Član 25 Monitoring zagađujućih dodatnih supstanci sa liste iz Priloga 12, koje bi mogle predstavljati značajan rizik za vodnu sredinu, sprovodi se na reprezentativnim mjestima uzorkovanja. Za monitoring zagađujućih supstanci sa liste iz stava 1 ovog člana bira se najmanje jedno reprezentativno mjesto uzorkovanja, a kod izbora reprezentativnih mjesta uzorkovanja, učestalosti i vremena monitoringa za svaku supstancu uzimaju se u obzir način korišćenja i moguća prisutnost tih supstanci. Monitoring hemijskog statusa površinskih voda Član 26 Monitoring hemijskog statusa površinskih voda obuhvata: uzorkovanje površinskih voda; pripremu, prevoz i skladištenje uzoraka; prijem uzoraka u laboratoriju; pripremu uzoraka u laboratoriji, mjerenje i analizu uzoraka površinske vode; ocjenjivanje rezultata analize za određivanje hemijskog statusa cjelokupnog vodnog tijela površinskih voda; i izradu izvještaja o mjerenju i analizama. Za analizu uzoraka koriste se metode analize, uključujući laboratorijske, terenske i on-line metode koje su vrednovane i dokumentovane u skladu sa standardom MEST EN ISO / IEC 17025:2011 ili u skladu sa drugim ekvivalentnim međunarodno priznatim standardom i analitičkim metodama iz člana 28 ovog pravilnika. Posude za uzorke, reagensi ili metode za konzervisanje dijela uzorka za analizu jednog ili više parametara hemijskog statusa, distribuciju i skladištenje uzoraka i priprema uzoraka za analizu ne smiju uticati na rezultate mjerenja, a uzorci moraju biti smješteni u posudama od materijala u skladu sa standardom MEST EN ISO 5667-3: 2013. Učestalost monitoringa hemijskog statusa površinskih voda Član 27 Nadzorni i operativni monitoring sprovodi se uzorkovanjem na mjestima uzorkovanja. Mjerenja parametara hemijskog statusa površinskih voda tokom nadzornog monitoringa sprovode se: jednom mjesečno u vodi; najmanje jednom godišnje u živim organizmima za supstance za koje je standard kvaliteta izražen kao parametar vrijednosti hemijskog statusa u tkivu živih organizama; jednom u tri godine u sedimentu ili bioti za supstance za koje je određeno da se izradi i analiza dugoročnih trendova koncentracija u sedimentu ili bioti. Operativnim monitoringom, učestalost mjerenja parametara hemijskog statusa određuje se tako da se osigura dovoljno podataka za pouzdanu procjenu statusa relevantnih parametara u intervalima ne dužim od: jednog mjeseca za mjerenje parametara hemijskog statusa u vodi; jedne godine za mjerenje parametara hemijskog statusa u bioti za supstance za koje je standard kvaliteta izražen kao vrijednost parametra hemijskog statusa u tkivu živih organizama; tri godine za mjerenje parametara hemijskog statusa u sedimentu ili bioti za supstance za koje je određeno da se izradi i analiza dugoročnih trendova koncentracija u sedimentu ili bioti. Istraživački monitoring analize parametara sprovodi se radi osiguranja dovoljnog broja rezultata mjerenja i analiza za određivanje uzroka i razloga opterećenja i veličina i uticaja iznenadnog zagađenja iz člana 24 ovog pravilnika. Izuzetno od st. 2 i 3 ovog člana programom monitoringa može se odstupiti od učestalosti mjerenja parametara hemijskog stanja sedimenta i biota, ukoliko se na osnovu stručne procjene utvrdi da se mjerenje može vršiti i u dužim intervalima. Učestalost monitoringa treba da omogući prihvatljiv stepen pouzdanosti i preciznosti u skladu sa planom upravljanja rječnim slivom. Prilikom određivanja učestalosti monitoringa uzima se u obzir i promjenljivost parametara usljed prirodnih i antropogenih uslova, a vrijeme sprovođenja monitoringa određuje se u periodu minimalnog uticaja sezonskih varijacija na rezultat, čime se osigurava da rezultati odražavaju promjene u vodama kao rezultat promjena u antropogenom pritisku, što se postiže dodatnim monitoringom u različitim godišnjim dobima u istoj godini. Izuzetno od st. 2 i 3 ovog člana, monitoring supstanci bromovani difenil etri, živa i živina jedinjenja, poliaromatični ugljovodonici (PAH), tributilkalajna jedinjenja (tributilkalajni katjon), perfluoroktansulfonska kiselina i njeni derivati (PFOS), dioksini, heksabromciklododekan (HBCDD), heptahlor i heptahlor epoksid vrši se u skladu sa: stavom 2 alineja 2 i stavom 3 alineja 2 ovog člana, ako je monitoring reprezentativan i ako postoji osnov za prisustvo tih supstanci u vodenoj sredini; stavom 2 alineja 3 stavom 3 alineja 3 ovog člana, ako je na osnovu stručne procjene opravdano obavljati nadzor u drugim intervalima. Mjerenje zagađujućih supstanci sa liste iz Priloga 12 vrši se najmanje jednom godišnje. Minimalni kriterijumi za analitičke metode Član 28 Minimalni kriterijumi za izvođenje analitičkih metoda treba da se zasnivaju na mjernoj nesigurnosti od 50% ili manje (k = 2) procijenjene na nivou standarda kvaliteta životne sredine i granici detekcije, koja je 30% vrijednosti relevantnog ekološkog standarda kvaliteta ili manje. Ako za pojedini parametar standardi kvaliteta životne sredine nisu dostupni, ili ako na raspolaganju nema analitičke metode koja zadovoljava minimalne kriterijume iz stava 1 ovog člana, koriste se najbolje raspoložive tehnike koje ne predstavljaju nesrazmjerno visoke troškove. Kontrola i osiguranje kvaliteta hemijskog statusa površinskih voda Član 29 Uzorkovanje i analizu parametara hemijskog statusa u postupku monitoringa hemijskog statusa površinskih voda vrši akreditovana laboratorija: 1) u skladu sa MEST EN ISO/IEC 17025:2011 ili drugim ekvivalentnim standardima prihvaćenim na međunarodnom nivou; 2) ako dokaže osposobljenost za analizu relevantnih fizičko-hemijskih ili hemijskih mjernih veličina putem: a) učestvovanja u programima provjere kvaliteta rada laboratorija za parametare hemijskog statusa za mjerne veličine u nivoima koncentracije koje su reprezentativne za programe monitoringa hemijskog statusa površinskih voda; i b) analize dostupnih referentnih materijala koji su reprezentativni za prikupljene uzorke, koji sadrže odgovarajuće nivoe koncentracija u odnosu na relevantne standarde kvaliteta površinskih voda. Provjeru kvaliteta rada laboratorija iz stava 1 tačka 2 podtačka a) ovog člana organizuju akreditovane organizacije ili međunarodno ili nacionalno priznate organizacije koje ispunjavaju zahtjeve standarda MEST EN ISO/IEC 17043:2017 ili drugih ekvivalentnih standarda prihvaćenih na međunarodnom nivou. Rezultati učestvovanja u provjeri kvaliteta vrednuju se u skladu sa smjernicama MEST EN ISO/IEC 17043:2017, standardom MEST ISO 13528:2017 ili drugim ekvivalentnim standardima prihvaćenim na međunarodnom nivou. Monitoring ekološkog statusa površinskih voda Član 30 Monitoring ekološkog statusa površinskih voda vrši se prema programu iz člana 16 ovog pravilnika. Monitoring ekološkog statusa površinskih voda obuhvata: mjerenje temperature vode, elektroprovodljivosti, pH-vrijednosti, zasićenosti vode sa kiseonikom, koncentracije u vodi rastvorenog kiseonika, prozirnost i ostale parametre koji se mjere na mjestu uzorkovanja; uzorkovanje površinskih voda; pripremu, transport i skladištenje uzoraka; prijem uzoraka u laboratoriju; pripremu uzoraka u laboratoriji, mjerenje i analizu uzoraka površinske vode; vrednovanje rezultata analiza kako bi se utvrdio ekološki status cjelokupnog vodnog tijela površinskih voda; i izradu izvještaja o mjerenju i analizi. Učestalost monitoringa ekološkog statusa Član 31 Tokom nadzornog monitoringa ekološkog statusa površinskih voda, analize specifičnih zagađajućih supstanci i fizičko-hemijskih parametara vrše se prema učestalosti datoj u Prilogu 11 (tabela 1), a za biološke ili hidromorfološke elemente kvaliteta, analiza se sprovodi najmanje jednom tokom nadzornog monitoringa. Za operativni monitoring učestalost analiza pojedinih elemenata kvaliteta ekološkog statusa utvrđuje se na način da se osigura dovoljno podataka za pouzdanu procjenu stanja kvaliteta i u intervalima koji ne prelaze intervale utvrđene Prilogom 11 (tabela 1). Za istraživački monitoring, analize elemenata kvaliteta sprovode se takvom dinamikom da se osigura dovoljan broj rezultata mjerenja i analiza za određivanje uzroka, razloga opterećenja i veličine i uticaja iznenadnog zagađenja iz člana 24 ovog pravilnika. Za određivanje učestalosti monitoringa uzima se promjenljivost vrijednosti parametara usljed prirodnih uticaja, kao i uticaja ljudskih aktivnosti i mora se osigurati prihvatljiv nivo pouzdanosti i tačnosti analitičkih rezultata, a vrijeme uzorkovanja se određuje tako da se uticaj sezonskih promjena svede na najmanju moguću mjeru i da rezultati ispitivanja odražavaju promjene nastale uticajem ljudskih aktivnosti. Ako prirodne sezonske promjene znatno utiču na rezultate ispitivanja, sprovodi se dodatni monitoring u različitim godišnjim dobima u istoj godini. Izuzetno od st. 1, 2 i 3 ovog člana programom monitoringa može se odstupiti od učestalosti monitoringa ekološkog statusa, ako je potrebno povećati pouzdanost rezultata procjene ekološkog statusa. Metodologije i standardi monitoringa ekološkog statusa Član 32 Za uzorkovanje pojedinih bioloških elemenata kvaliteta ekološkog statusa, laboratorijske obrade uzoraka, proračune pojedinih indeksa i vrednovanje ekološkog statusa sa pojedinim biološkim elementima kvaliteta ekološkog statusa, koriste se metodologije date u Prilogu 13 (tabela 1). Za procjenu hidromorfoloških elemenata kvaliteta ekološkog statusa i vrednovanje ekološkog statusa sa pojedinim hidromorfološkim elementima kvaliteta ekološkog statusa koriste se metodologije iz stava 1 ovog člana. Metodologije iz st. 1 i 2 ovoga člana objavljuju se na internet stranici organa uprave nadležnog za poslove upravljanja vodama. Za analizu opštih fizičko-hemijskih parametara i specifičnih zagađujućih supstanci koriste se analitičke metode iz člana 26 stav 2 i člana 28 ovog pravilnika. Posude za uzorke, reagensi ili metode za konzervisanje dijela uzorka za analizu jednog ili više opštih fizičko-hemijskih parametara i specifičnih zagađujućih supstanci, distribucija i skladištenje uzorka i priprema uzorka za analizu ne smije da utiče na rezultate mjerenja. Uzorci treba da budu smješteni u posudama od materijala u skladu sa standardom MEST EN ISO 5667-3:2013. Monitoring ekološkog statusa površinskih voda sprovodi se u skladu sa standardima iz Priloga 13 (tabela 2) ili zahtjevima drugih ekvivalentnih međunarodno priznatih standarda, ako ti zahtjevi daju jednako vrijedne rezultate rezultatima dobijenim sa standardima. Metodologije uzorkovanja i vrednovanja ekološkog statusa Član 33 Uzorkovanje i vrednovanje ekološkog statusa sadrži: oznaku tipa površinskih voda, za koje je metodologija izrađena; referentne uslove za tip površinskih voda navedene u alineji 1 ovog stava; postupke uzorkovanja; način laboratorijske obrade uzorka; listu taksona sa propisanim stepenom determinacije za pojedine biološke elemente kvaliteta i njihove kodove zajedno sa vrijednostima za proračune pojedinih indeksa; metode proračuna indeksa, koji su važni za procjenu sa pojedinim biološkim elementima kvaliteta za tipove površinskih voda u alineji 1 ovog stava; metode normalizacije i transformacije pojedinih indeksa; i način razvrstavanja vodnih tijela u kategorije ekološkog statusa. Metodologije za ocjenjivanje i vrednovanje ekološkog statusa sa pojedinim hidromorfološkim elementima kvaliteta sadrže: postupak sprovođenja popisa hidromorfoloških elemenata; i metodu ocjene izmijenjenosti hidromorfoloških elemenata na osnovu rezultata popisa i analize raspoloživih informacija o prostoru. Kontrola i osiguranje kvaliteta ekološkog statusa površinskih voda Član 34 Uzorkovanje i analizu opštih fizičko-hemijskih parametara i specifičnih zagađujućih supstanci u postupku monitoringa ekološkog statusa površinskih voda vrši akreditovana laboratorija: 1) u skladu sa MEST EN ISO/IEC 17025:2011 ili drugim ekvivalentnim standardima prihvaćenim na međunarodnom nivou; 2) ako dokaže svoju osposobljenost za analizu relevantnih fizičko-hemijskih ili hemijskih mjernih veličina putem: a) učestvovanja u programima provjere kvaliteta rada laboratorija za parametare ekološkog statusa za mjerne veličine u nivoima koncentracije koje su reprezentativne za programe monitoringa ekološkog statusa površinskih voda; i b) analize dostupnih referentnih materijala koji su reprezentativni za prikupljene uzorke koji sadrže odgovarajuće nivoe koncentracija u odnosu na relevantne standarde kvaliteta površinskih voda. Izuzetno od stava 1 ovog člana, terenska mjerenja providnosti, temperature vode, koncentracije rastvorenog kiseonika u vodi, zasićenja vode sa kiseonikom, elektroprovodljivosti i pH-vrijednosti može da obavlja akreditovana laboratorija za uzorkovanje bioloških uzoraka. Mjerenja providnosti vode na terenu vrše se korištenjem standardne Secchi ploče, a za obavljanje terenskih mjerenja temperature vode, koncentracije u vodi rastvorenog kiseonika, zasićenja vode sa kiseonikom, elektroprovodljivosti i pH-vrijednosti treba da koristi se standardna elektrometrijska metoda. Monitoring vode za ljudsku upotrebu i na područjima posebne zaštite (Natura 2000) Član 35 Na mjestima uzorkovanja na vodnim tijelima površinskih voda, gdje se zahvata voda za ljudsku upotrebu, mjerenja parametara sprovode se prema učestalosti iz Prilogu 11 (tabela 2). Na mjestima uzorkovanja na vodnim tijelima površinskih voda ili njihovim djelovima koji se nalaze u posebnim područjima zaštite (Natura 2000), analiza se sprovodi prema učestalosti koja je specifična za elemente kvaliteta utvrđene za operativni monitoring. Monitoring na područjima posebne zaštite vrši se u skladu sa članom 30 i članom 32 st. 4, 5 i 6 ovog pravilnika. Izvještaj o monitoringu Član 36 Izvještaj o monitoringu hemijskog i ekološkog statusa površinskih voda sadrži: učestalost i obim mjerenja i analizu; rezultate mjerenja i analize za svako pojedino mjesto uzorkovanja; vrednovanje rezultata mjerenja i analize za period iz programa monitoringa; izvještaj o rezultatima monitoringa vodnih tijela površinskih voda gdje se zahvata voda za ljudsku upotrebu, kao i ocjenu adekvatnosti u odnosu na dodatne zahtjeve za površinske vode koje se koriste za ljudsku upotrebu; izvještaj o statusu vodnih tijela površinskih voda na područjima posebne zaštite, gdje se na osnovu analize uticaja ljudskih aktivnosti na status površinskih voda ili rezultata nadzornog monitoringa, procjenjuje da neće ispuniti ciljeve zaštite voda i zahtjeve za površinske vode u skladu sa propisima kojima se uređuju područja posebne zaštite (Natura 2000) zbog čega su uključeni u operativni monitoring površinskih voda; i klasifikacija vodnih tijela površinskih voda prema hemijskom stanju. Hemijsko stanje vodnih tijela površinskih voda prikazuje se na kartama odgovarajućom bojom i to: 1) dobar hemijski status, plavom bojom; 2) ako nije postignut dobar hemijski status, crvenom bojom; 3) klasifikacija vodnih tijela površinskih voda u odnosu na ekološki status. Ekološki status vodnih tijela površinskih voda prikazuje se na kartama odgovarajućom bojom i to: 1) vrlo dobar ekološki status, plavom bojom; 2) dobar ekološki status, zelenom bojom; 3) umjeren ekološki status, žutom bojom; 4) loš ekološki status, narandžastom bojom; 5) vrlo loš ekološki status, crvenom bojom; 6) klasifikacija vještačkih i jako modifikovanih vodnih tijela u odnosu na ekološki potencijal. Ekološki potencijal vodnih tijela površinskih voda prikazuje se na kartama odgovarajućom bojom i to: 1) za vještačka vodna tijela površinske vode: – dobar i bolji, zelenom bojom sa svijetlosivim prugama; – umjeren, žutom bojom sa svijetlosivim prugama; – loš, narandžastom bojom sa svijetlosivim prugama; – vrlo loš, crvenom bojom sa svijetlosivim prugama; 2) za jako modifikovana vodna tijela površinske vode: – dobar i bolji, zelenom bojom sa tamnosivim prugama; – umjeren, žutom bojom sa tamnosivim prugama; – loš, narandžastom bojom sa tamnosivim prugama; – vrlo loš, crvenom bojom sa tamnosivim prugama. U kartama iz st. 3, 4 i 5 ovog člana, crnom tačkom na karti označavaju se vodna tijela površinskih voda koja ne postižu dobar ekološki status ili dobar ekološki potencijal zbog nedostatka jednog ili više standarda kvaliteta za specifične zagađujuče supstance utvrđene za tu vodu. Prekomjerno opterećenje vodnih tijela površinskih voda Član 37 Vodno tijelo ili grupa vodnih tijela površinskih voda pretjerano je opterećeno, ako: ima slab hemijski status; je klasifikovano kao umjeren, loš ili vrlo loš ekološki status; se u skladu sa članom 8 ovog pravilnika utvrdi značajno povećanje koncentracije parametara hemijskog statusa u sedimentu odnosno u bioti; i ne zadovoljava uslove iz čl. 14 i 15 ovog pravilnika. Za vodna tijela ili grupe vodnih tijela iz stava 1 ovog člana,, sprovode se propisane mjere. Mjere iz stava 2 ovog člana ne sprovode se na međunarodnom vodnom području, odnosno slivu ako: razlozi za nedostizanje standarda kvaliteta životne sredine postoje u drugoj zemlji i ne mogu se preduzeti efikasne djelotvorne mjere kako bi se postigli standardi kvaliteta životne sredine; se izvedu sve moguće aktivnosti preko mehanizma koordinacije u relevantnom međunarodnom vodnom području ili slivu; su utvrđeni izuzeci od ciljeva zaštite životne sredine iz člana 73 Zakona o vodama. Član 38 Prilozi od 1 do 13 čine sastavni dio ovog pravilnika. Član 39 Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore“. Broj: 327-12/19-11 Podgorica, 15. aprila 2019.godine Ministar, mr Milutin Simović, s.r. PRILOG 1 PARAMETRI HEMIJSKOG STATUSA POVRŠINSKIH VODA - LISTA PRIORITETNIH SUPSTANCI Tabela 1: Parametri hemijskog statusa površinskih voda Broj Broj CAS ( 1 ) Broj EU ( 2 ) Ime prioritetne supstance ( 3 ) Određivanje parametara Utvrđivanje trendova (1) 15972-60-8 240-110-8 alahlor PS (2) 120-12-7 204-371-1 antracen POS X (3) 1912-24-9 217-617-8 atrazin PS (4) 71-43-2 200-753-7 benzen PS (5) nije relevantno nije relevantno bromirani difeniletri POS ( 4 ) X (6) 7440-43-9 231-152-8 Kadmijum i njegova jedinjenja POS X (7) 85535-84-8 287-476-5 hloroalkani, C 10-13 POS X (8) 470-90-6 207-432-0 hlorfenvinfos PS (9) 2921-88-2 220-864-4 hlorpirifos (hlorpirifos-etil) PS (10) 107-06-2 203-458-1 1,2-dihloroetan PS (11) 75-09-2 200-838-9 dihlorometan PS (12) 117-81-7 204-211-0 di(2-etilheksil)ftalat (DEHP) POS X (13) 330-54-1 206-354-4 diuron PS (14) 115-29-7 204-079-4 endosulfan POS (15) 206-44-0 205-912-4 fluoranten PS X (16) 118-74-1 204-273-9 heksahlorobenzen POS X (17) 87-68-3 201-765-5 heksahlorobutadien POS X (18) 608-73-1 210-168-9 heksahlorocikloheksan POS X (19) 34123-59-6 251-835-4 izoproturon PS (20) 7439-92-1 231-100-4 olovo i njegova jedinjenja PS X (21) 7439-97-6 231-106-7 živa i njegova jedinjenja POS X (22) 91-20-3 202-049-5 naftalen PS (23) 7440-02-0 231-111-4 nikal i njegova jedinjenja PS (24) nije relevantno nije relevantno nonilfenoli POS ( 5 ) (25) nije relevantno nije relevantno oktilfenoli ( 6 ) PS (26) 608-93-5 210-172-0 pentahlorobenzen POS X (27) 87-86-5 201-778-6 pentahlorofenol PS (28) nije relevantno nije relevantno poliaromatski ugljovodonici(PAH) ( 7 ) POS X (29) 122-34-9 204-535-2 simazin PS (30) nije relevantno nije relevantno tribultiltin jedinjenja POS( 8 ) X (31) 12002-48-1 234-413-4 trihlorobenzeni PS (32) 67-66-3 200-663-8 trihlorometan (hloroform) PS (33) 1582-09-8 216-428-8 trifluralin POS (34) 115-32-2 204-082-0 dikofol POS X (35) 1763-23-1 217-179-8 perfluorooktan sulfonska kislina in njeni derivati (PFOS) POS X (36) 124495-18-7 nije relevantno kvinoksifen POS X (37) nije relevantno nije relevantno dioksini i jedinjenja slična dioksinu POS ( 9 ) X (38) 74070-46-5 277-704-1 aklonifen PS (39) 42576-02-3 255-894-7 bifenoks PS (40) 28159-98-0 248-872-3 cibutrin PS (41) 52315-07-8 257-842-9 cipermetrin ( 10 ) PS (42) 62-73-7 200-547-7 dihlorvos PS (43) nije relevantno nije relevantno heksabromocihlododekani (HBCDD) POS ( 11 ) X (44) 76-44-8/ 1024-57-3 200-962-3/ 213 831-0 heptahlor i heptahlor epoksid POS X (45) 886-50-0 212-950-5 terbutrin PS PS - prioritetna supstanca POS - prioritetna opasna supstanca X - parametar hemijskog statusa za koji je potrebno praćenje trendova u sedimentu ili bioti u skladu sa čl. 9. ovog pravilnika. Vrsta organizma utvrđena je u prilogu II ovog pravilnika. ( 1 ) CAS: CAS registarski broj je jedinstveni identifikacioni broj hemijske supstance (elementa, jedinjenja, DNK sekvence i sl.) koji je uvela CAS (Služba za abstrakte iz područja hemije) ( 2 ) EU broj: Evropski popis postojećih hemijskih supstanci (EINECS) ili Evropski popis prijavljenih hemijskih supstanci (ELINCS). ( 3 ) Gdje su bile odabrane grupe supstanci, tipični pojedinačni predstavnici se definišu u kontekstu utvrđivanja standarda kvalitete životne sredine, osim ako je izričito navedeno drugačije. ( 4 ) Samo tetra, penta, heksa i heptabromodifenileter (CAS-brojevi 40088-47-9, 32534-81-9, 36483-60-0, 68928-80-3). ( 5 ) Nonilfenol (CAS 25154-52-3, EU 246-672-0), uključujući izomere 4-nonilfenol (CAS 104-40-5, EU 203-199-4) i 4-nonilfenol (razgranati) (CAS 84852-15 3, EU 284-325-5). ( 6 ) Oktilfenol (CAS 1806-26-4, EU 217-302-5) uključujući izomer 4-(1,1’,3,3’-tetrametilbutil)-fenol (CAS 140-66-9, EU 205-426-2). ( 7 ) Uključujući benzo(a)piren (CAS 50-32-8, EU 200-028-5), benzo(b)fluoranten(CAS 205-99-2, EU 205-911-9), benzo(g,h,i)perilen (CAS 191-24-2, EU 205-883-8), benzo(k)fluoranten (CAS 207-08-9, EU 205-916-6), indeno(1,2,3-cd)piren (CAS 193-39-5, EU 205-893-2) te isključujući antracen, fluoranten i naftalen koji su navedeni posebno. ( 8 ) Uključujući tributilkositar kation (CAS 36643-28-4). ( 9 ) To se odnosi na sljedeća jedinjenja: 10 polihlorirani dibenzofurani (PCDF-i): 2,3,7,8-T4CDF (CAS 51207-31-9), 1,2,3,7,8-P5CDF (CAS 57117-41-6), 7 polihlorirani dibenzo-p-dioksini (PCDD-i): 2,3,7,8-T4CDD (CAS 1746-01-6), 1,2,3,7,8-P5CDD (CAS 0321-76-4), 1,2,3,4,7,8-H6CDD (CAS 39227-28-6), 1,2,3,6,7,8-H6CDD (CAS 57653-85-7), 1,2,3,7,8,9-H6CDD (CAS 19408-74-3), 1,2,3,4,6,7,8-H7CDD (CAS 35822-46-9), 1,2,3,4,6,7,8,9-O8CDD (CAS 3268-87-9) 2,3,4,7,8-P5CDF (CAS 57117-31-4), 1,2,3,4,7,8-H6CDF (CAS 70648-26-9), 1,2,3,6,7,8-H6CDF (CAS 57117-44-9), 1,2,3,7,8,9-H6CDF (CAS 72918-21-9), 2,3,4,6,7,8-H6CDF (CAS 60851-34-5), 1,2,3,4,6,7,8-H7CDF (CAS 67562-39-4), 1,2,3,4,7,8,9-H7CDF (CAS 55673-89-7), 1,2,3,4,6,7,8,9-O8CDF (CAS 39001-02-0) 12 dioksinu slični polihlorirani bifenili (PCB-DL): 3,3’,4,4’-T4CB (PCB 77, CAS 32598-13-3), 3,3’,4’,5-T4CB (PCB 81, CAS 70362-50-4), 2,3,3’,4,4’-P5CB (PCB 105, CAS 32598-14-4), 2,3,4,4’,5-P5CB (PCB 114, CAS 74472-37-0), 2,3’,4,4’,5-P5CB (PCB 118, CAS 31508-00-6), 2,3’,4,4’,5’-P5CB (PCB 123, CAS 65510-44-3), 3,3’,4,4’, 5-P5CB (PCB 126, CAS 57465-28-8), 2,3,3’,4,4’,5-H6CB (PCB 156, CAS 38380-08-4), 2,3,3’,4,4’,5’-H6CB (PCB 157, CAS 69782-90-7), 2,3’,4,4’,5,5’-H6CB (PCB 167, CAS 52663-72-6), 3,3’,4,4’,5,5’-H6CB (PCB 169, CAS 32774-16-6), 2,3,3’,4,4’,5,5’-H7CB (PCB 189, CAS 39635-31-9). ( 10 ) CAS 52315-07-8 odnosi se na mješavinu izomera cipermetrina, alfa-cipermetrina (CAS 67375-30-8), beta-cipermetrina (CAS 65731-84-2), teta cipermetrina (CAS 71697-59-1) i zeta-cipermetrina (52315-07-8). ( 11 ) To se odnosi na 1,3,5,7,9,11-heksabromociklododekan (CAS 25637-99-4), 1,2,5,6,9,10- heksabromociklododekan (CAS 3194-55-6), α heksabromociklododekan (CAS 134237-50-6), β-heksabromociklododekan (CAS 134237-51-7) i γ- heksabromociklododekan (CAS 134237-52-8).”. Napomena: Za supstance pod red. br.5,15,16,17, 21, 28, 34, 35, 37, 43 i 44 iz Priloga 1 (tabela 1) upotrebljavaju se standardi kvaliteta za biotu iz Priloga 2 (tabela 1), a za ostale supstance iz Priloga 1 primjenjuju se standardi kvaliteta hemijskog stanja za površinske vode iz Priloga 2 (tabela 1). Hemijski status jedne ili više kategorija površinskih voda može se utvrditi uz primjenu standarda kvaliteta za medij koji je različit od medija određenog u stavu 2 ovog člana, ako analitička metoda za relevantni medij ili takson biote, dostiže najmanje isti nivo zaštite kao standardi kvaliteta utvrđeni u Prilogu 2 (tabela 1). Hemijski status jedne ili više kategorija površinskih voda može se utvrditi uz upotrebu taksona biote koji je različit od taksona određenih u Prilogu 2 (tabela 2), pri čemu se primjenjuju relevantni standardi kvaliteta iz Priloga 2 (tabela 1). Mogućnost utvrđivanja iz stava 3 ovog člana može se koristiti samo u slučaju da metoda analize koja se koristi za odabrani medij ili takson biote ispunjava minimalne kriterijume efikasnosti iz člana 28 ovog pravilnika, s tim ako ti kriterijumi nisu ispunjeni ni za jedan medij, monitoring se sprovodi korišćenjem najboljih dostupnih tehnika bez stvaranja prekomjernih troškova tako da je metoda analize efikasna bar u jednakoj mjeri kao metoda dostupna za medij određen u stavu 2 ovog člana za određenu supstancu. Ako je na osnovu izmjerenih ili procijenjenih koncentracija ili emisija utvrđen mogući rizik za vodnu sredinu zbog akutne izloženosti, ili se takav rizik putem vodne sredine prenosi i ako se primjenjuju standardi kvaliteta za biotu ili sediment, takođe se sprovodi monitoring u površinskim vodama i primjenjuju maksimalne dozvoljene koncentracije standarda kvaliteta iz Priloga 2 ako je u tom Prilogu utvrđen. PRILOG 2 STANDARDI KVALITETA ŽIVOTNE SREDINE ZA PARAMETRE HEMIJSKOG STATUSA U VODI I ORGANIZMIMA Tabela 1. Standardi kvaliteta životne sredine (SKŽS-e) GP : godišnji prosjek. MDK : maksimalno dozvoljena koncentracija. Jedinica : [μg/l] za kolone od (4) do (7),[μg/kg vlažne mase] za kolonu (8) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) Br. Naziv supstanci CAS broj ( 1 ) GP-SKŽS ( 2 ) Kopnene po vršinske vode ( 3 ) GP-SKŽS ( 2 ) Druge površinske vode MDK-SKŽS ( 4 ) Kopnene površinske vode ( 3 ) MDK-SKŽS ( 4 ) Druge površinske vode SKŽS Biota ( 12 ) (1) Alahlor 15972-60-8 0,3 0,3 0,7 0,7 (2) Antracen 120-12-7 0,1 0,1 0,1 0,1 (3) Atrazin 1912-24-9 0,6 0,6 2,0 2,0 (4) Benzen 71-43-2 10 8 50 50 (5) Bromirani difenileteri ( 5 ) 32534-81-9 0,14 0,014 0,0085 (6) Kadmijum i njegova jedinjenja (u zavisnosti od klasa tvrdoće vode) ( 6 ) 7440-43-9 ≤ 0,08 (klasa 1) 0,08 (klasa 2) 0,09 (klasa 3) 0,15 (klasa 4) 0,25 (klasa 5) 0,2 ≤ 0,45 (klasa 1) 0,45 (klasa 2) 0,6 (klasa 3) 0,9 (klasa 4) 1,5 (klasa 5) ≤ 0,45 (klasa 1) 0,45 (klasa 2) 0,6 (klasa 3) 0,9 (klasa 4) 1,5 (klasa 5) (6a) Ugljenik tetrahlorid ( 7 ) 56-23-5 12 12 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (7) C10-13 Hloroalkani ( 8 ) 85535-84-8 0,4 0,4 1,4 1,4 (8) Hlorofenvinfos 470-90-6 0,1 0,1 0,3 0,3 (9) Hlorpirifos (hlorpirifos-etil) 2921-88-2 0,03 0,03 0,1 0,1 (9a) Ciklodienski pesticidi: Aldrin ( 7 ) Dieldrin ( 7 ) Endrin ( 7 ) Izodrin ( 7 ) 309-00-2 60-57-1 72-20-8 465-73-6 Σ = 0,01 Σ = 0,005 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (9b) Ukupni DDT ( 7 ) ( 9 ) ne primjenjuje se 0,025 0,025 ne primjenjuje se ne primjenjuje se para-para-DDT ( 7 ) 50-29-3 0,01 0,01 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (10) 1,2-dihloroetan 107-06-2 10 10 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (11) Dihlorometan 75-09-2 20 20 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (12) Di(2-etilheksil)ftalat (DEHP) 117-81-7 1,3 1,3 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (13) Diuron 330-54-1 0,2 0,2 1,8 1,8 (14) Endosulfan 115-29-7 0,005 0,0005 0,01 0,004 (15) Fluoranten 206-44-0 0,0063 0,0063 0,12 0,12 30 (16) Heksahlorobenzen 118-74-1 0,05 0,05 10 (17) Heksahlorobutadien 87-68-3 0,6 0,6 55 (18) Heksahlorocikloheksan 608-73-1 0,02 0,002 0,04 0,02 (19) Izoproturon 34123-59-6 0,3 0,3 1,0 1,0 (20) Olovo i njegova jedinjenja 7439-92-1 1,2 ( 13 ) 1,3 14 14 (21) Živa i njena jedinjenja 7439-97-6 0,07 0,07 20 (22) Naftalen 91-20-3 2 2 130 130 (23) Nikal i njegova jedinjenja 7440-02-0 4 ( 13 ) 8,6 34 34 (24) Nonilfenoli (4-Nonilfenol) 84852-15-3 0,3 0,3 2,0 2,0 (25) Oktilfenoli ((4-(1,1′,3,3′ tetrametilbutil)-fenol)) 140-66-9 0,1 0,01 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (26) Pentahlorbenzen 608-93-5 0,007 0,0007 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (27) Pentaklorfenol 87-86-5 0,4 0,4 1 1 (28) Poliaromatski ugljovodonici (PAH) ( 11 ) ne primjenjuje se ne primjenjuje se ne primjenjuje se ne primjenjuje se ne primjenjuje se Benzo(a)piren 50-32-8 1,7 × 10 –4 1,7 × 10 –4 0,27 0,027 5 Benzo(b)fluoranten 205-99-2 vidjeti bilješku 11. vidjeti bilješku 11. 0,017 0,017 vidjeti bilješku 11. Benzo(k)fluoranten 207-08-9 vidjeti bilješku 11. vidjeti bilješku 11. 0,017 0,017 vidjeti bilješku 11. Benzo(g, h, i)perilen 191-24-2 vidjeti bilješku 11. vidjeti bilješku 11. 8,2 × 10 –3 8,2 × 10 –4 vidjeti bilješku 11. Indeno(1,2,3-cd)piren 193-39-5 vidjeti bilješku 11. vidjeti bilješku 11. ne primjenjuje se ne primjenjuje se vidjeti bilješku 11. (29) Simazin 122-34-9 1 1 4 4 (29a) Tetrahloretilen ( 7 ) 127-18-4 10 10 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (29b) Trihloretilen ( 7 ) 79-01-6 10 10 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (30) Jedinjenja tributiltina (tributiltin-kation) 36643-28-4 0,0002 0,0002 0,0015 0,0015 (31) Trihlorobenzeni 12002-48-1 0,4 0,4 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (32) Trihlorometan 67-66-3 2,5 2,5 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (33) Trifluralin 1582-09-8 0,03 0,03 ne primjenjuje se ne primjenjuje se (34) Dikofol 115-32-2 1,3 × 10 –3 3,2 × 10 –5 ne primjenjuje se ( 10 ) ne primjenjuje se ( 10 ) 33 (35) Perfluorooktan sulfonička kiselina i njeni derivati (PFOS) 1763-23-1 6,5 × 10 –4 1,3 × 10 –4 36 7,2 9,1 (36) Kinoksifen 124495-18-7 0,15 0,015 2,7 0,54 (37) Dioksini i jedinjenja poput dioksina Vidjeti bilješku 10 u Prilogu X. Direktivi 2000/60/EZ ne primjenjuje se ne primjenjuje se Zbir PCDD + PCDF + PCB-DL 0,0065 μg.kg – 1 TEQ ( 14 ) (38) Aklonifen 74070-46-5 0,12 0,012 0,12 0,012 (39) Bifenoks 42576-02-3 0,012 0,0012 0,04 0,004 (40) Cibutrin 28159-98-0 0,0025 0,0025 0,016 0,016 (41) Cipermetrin 52315-07-8 8 × 10 –5 8 × 10 –6 6 × 10 –4 6 × 10 –5 (42) Dihlorvos 62-73-7 6 × 10 –4 6 × 10 –5 7 × 10 –4 7 × 10 –5 (43) heksabromociklododekan (HBCDD) vidjeti bilješku 12. u Prilogu X. Direktivi 2000/60/EZ 0,0016 0,0008 0,5 0,05 167 (44) Heptahlor i heptaklor epoksid 76-44-8/1024 57-3 2 × 10 –7 1 × 10 –8 3 × 10 –4 3 × 10 –5 6,7 × 10 –3 (45) Terbutrin 886-50-0 0,065 0,0065 0,34 0,034 ( 1 ) CAS: CAS registarski broj je jedinstveni identifikacioni broj hemijske supstance (elementa, jedinjenja, DNK sekvence i sl.) koji je uvela CAS (Služba za abstrakte iz područja hemije) ( 2 ) Ovaj parametar je SKŽS izražen kao prosječna godišnja vrijednost (GP-SKŽS). Ako nije drugačije navedeno, primjenjuje se na ukupnu koncentraciju svih izomera. ( 3 ) Kopnene površinske vode obuhvataju rijeke i jezera i srodna ili znatno promijenjena vodna tijela. ( 4 ) Ovaj parametar je SKŽS izražen kao najviša dopuštena koncentracija (MDK-SKŽS). Tamo gdje MDK-SKŽS-e imaju oznaku ,ne primjenjuje se’, smatra se da GP-SKŽS vrijednosti predstavljaju zaštitu od kratkoročnih maksimuma zagađenja u neprekidnim ispuštanjima, budući da su značajno niže od vrijednosti utvrđenih na osnovu akutne toksičnosti. ( 5 ) Za grupu prioritetnih supstanci obuhvaćenih bromiranim difenileterima (br. 5) SKŽS se odnosi na zbir koncentracija srodnih supstanci pod brojem 28, 47, 99, 100, 153 i 154. ( 6 ) Za kadmijum i njegova jedinjenja (br. 6) vrijednosti SKŽS-e zavise od tvrdoće vode koja je razvrstana u pet klasnih kategorija (klasa 1: < 40 mg CaCO3/l, klasa 2: 40 do < 50 mg CaCO3/l, klasa 3: 50 do < 100 mg CaCO3/l, klasa 4: 100 do < 200 mg CaCO3/l i klasa 5: ≥ 200 mg CaCO3/l). ( 7 ) Ta supstanca nije prioritetna supstanca, već jedna od drugih zagađujućih supstanci za koje su SKŽS-e identični onima utvrđenim u zakonodavstvu koje se primjenjivalo do 13. januara 2009. ( 8 ) Za ovu grupu supstanci nije određen indikativni parametar. Indikativni parametri moraju se odrediti analitičkom metodom. ( 9 ) Ukupni DDT sastoji se od zbira izomera 1,1,1-trihloro-2,2 bis (p-hlorofenil) etan (CAS broj 50-29-3; EU broj 200-024-3); 1,1,1-trihloro-2 (o-hlorofenil)-2 (p-hlorofenil) etan (CAS broj 789-02-6; EU broj 212-332-5); 1,1-dihloro-2,2 bis (p-hlorofenil) etilen (CAS broj 72-55-9; EU broj 200-784-6); i 1,1-dihloro-2,2 bis (p-horofenil) etan (CAS broj 72-54-8; EU broj 200-783-0). ( 10 ) Nema dovoljno raspoloživih informacija za određivanje MDK-SKŽS-e za te supstance. ( 11 ) Za grupu prioritetnih supstanci poliaromatskih ugljovodonika (PAH) (br. 28) SKŽS-e za biotu i odgovarajući GP-SKŽS-i u vodi odnose se na koncentraciju benzo(a)pirena, na čijoj se toksičnosti oni zasnivaju. Benzo(a)piren se može uzeti u obzir kao parametar za druge PAH-e, stoga je potrebno pratiti samo benzo(a)piren u svrhu poređenja sa SKŽS-e za biotu ili odgovarajućim GP-SKŽS-e za vodu. ( 12 ) Ako nije izričito navedeno drugačije, SKŽS-e za biotu odnose se na ribu. Umjesto toga moguće je pratiti takson biote ili neki drugi medij sve dok primjenjeni SKŽS pruža jednak nivo zaštite. Za supstance označene brojevima 15 (fluoranten) i 28 (PAH) SKŽS za biotu odnosi se na rakove i mekušce. Za potrebe procjene hemijskog stanja praćenje fluorantena i PAH-a u ribama nije prikladno. Za supstancu pod brojem 37 (dioksini i spojevi poput dioksina) SKŽS za biotu odnosi se na ribe, rakove i mekušce; u skladu s odjeljkom 5.3. Priloga Uredbi Komisije (EU) br. 1259/2011 od 2. decembra 2011. o izmjeni Uredbe (EZ) br. 1881/2006 u pogledu maksimalnih nivoa dioksina, dioksinima sličnih PCB-a i PCB-ima koji nisu slični dioksinima u hrani (SL L 320, 3.12.2011., str. 18). ( 13 ) Ti se SKŽS-i odnose na biološki raspoložive koncentracije supstanci. ( 14 ) PCDD: polihlorirani dibenzo-p-dioksini; PCDF: polihlorirani dibenzofurani; PCB-DL: dioksinu slični poliklorirani bifenili; TEQ: toksični ekvivalenti prema faktorima toksične ekvivalencije Svjetske zdravstvene organizacije iz 2005.” Tabela 2. Organizmi za utvrđivanje hemijskog stanja površinskih voda Tip površinskih voda Vodno područje Vrsta organizma Tkivo organizma Obalne vode VP Jadranskog mora mediteranska dagnja(Mytilus galloprovincialis) meki djelovl organizma c Kopnene površinske vode VP Dunava klijen (Leuciscus cephalus cephalus) ili potočna pastrmka (Salmo trutta) a ili potočna mrena (Barbus balcanicus) b cijeli organizam d Kopnene površinske vode VP Jadranskog mora klijen (Leuciscus cephalus cabeda) ili glavatica (Salmo marmorata) a ili potočna mrena (Barbus balcanicus) b cijeli organizam d a Vrsta organizma se upotrebljava za kopnene površinske vode, u kojima klijen (Leuciscus cephalus cephalus) i potočna mrena (Leuciscus cephalus cabeda) nisu prošireni. b Vrsta organizma se upotrebljava za kopnene površinske vode, u kojima klijen (Leuciscus cephalus cephalus) i potočna mrena (Leuciscus cephalus cabeda) nisu prošireni i učestalost i / ili starostna struktura smeđe pastrmke (Salmo trutta) odnosno mramorne pastrmke (Salmo marmorata) modifikovana zbog ulaganja ili druge ljudske intervencije. c Primjerci se uzimaju u januaru. Za vrednovanje koriste se primjerci dostignuvši veličine između 3 i 6 cm. d Primjerci se uzimaju u jesen (septembar ili oktobar). Za vrednovanje koriste se primjerci koji su završili drugu godinu života. PRILOG 3 PRIRODNE KONCENTRACIJE ZA METALE I NJIHOVA JEDINJENJA ZA POVRŠINSKE VODE Tabela 1. Prirodne koncentracije za metale i njihova jedinjenja Parametar CAS broj jedinica Vrijednost prirodne koncentracije za kopnene vode Prioritetne i prioritetne opasne supstance Kadsmijum i njegova jedinjenja 7440-43-9 μg/l 0,04 Živa i njena jedinjenja 7439-97-6 μg/l 0,0025 Specifične zagađujuće ssupstance Bakar i njegova jedinjenja 7440-50-8 μg/l 1,0 Bor i njegova jedinjenja 7440-42-8 μg/l 30 Cink i njegova jedinjenja 7440-66-6 μg/l 4,2 Kobalt i njegova jedinjenja 7440-48-4 μg/l 0,1 Antimon i njegova jedinjenja 7440-36-0 μg/l 0,6 PRILOG 4 ELEMENTI KVALITETA EKOLOŠKOG STATUSA 1. Elementi ocjene ekološkog statusa rijeka 1.1. biološki elementi: 1. sastav i brojnost vodene flore (fitoplankton, fitobentos i makrofita) 2. sastav i brojnost makrozoobentosa 3. sastav, brojnost i starosna struktura riba 1.2. hidromorfološki elementi koji prate biološke elemente: 1. hidrološki režim: – količina i dinamika vodnog toka – veza s podzemnim vodama 2. kontinuitet rijeke 3. morfološki uslovi: – varijacije širine i dubine rijeke – struktura i sediment dna rijeke – struktura obalnog pojasa 1.3. osnovni fizičko-hemijski i hemijski elementi koji prate biološke elemente: a) osnovni fizičko-hemijski elementi 1. temperatura 2. režim kiseonika 3. sadržaj jona 4. pH, m-alkalitet 5. hranjive supstance b) specifične zagađujuće supstance Nesintetske 1. arsen i njegova jedinjenja 2. bakar i njegova jedinjenja 3. cink i njegova jedinjenja 4. hrom i njegova jedinjenja Sintetske 5. fluoridi Ostale 6. organski vezani halogeni koji se mogu apsorbovati (AOX) 7. polihlorovani bifenili (PCB) 2. Elementi ocjene ekološkog stanja jezera 2.1. biološki elementi: 1. sastav, brojnost i biomasa fitoplanktona 2. sastav i brojnost ostale vodene flore 3. sastav i brojnost makrozoobentosa 4. sastav i brojnost i starosna struktura riblje faune 2.2. hidromorfološki elementi koji prate biološke elemente: 1. hidrološki režim: – količina i dinamika vodnog toka – vrijeme zadržavanja – veza s podzemnim vodama 2. morfološki uslovi: – varijacije dubine jezera – količina, struktura i sediment dna jezera – struktura obale jezera 2.3. osnovni fizičko-hemijski i hemijski elementi koji prate biološke elemente: a) osnovni fizičko-hemijski elementi 1. providnost 2. temperatura 3. režim kiseonika 4. sadržaj jona 5. pH, m-alkalitet 6. hranjive supstance b) specifične zagađujuće supstance nesintetičke 1. arsen i njegova jedinjenja 2. bakar i njegova jedinjenja 3. cink i njegova jedinjenja 4. hrom i njegova jedinjenja sintetičke 5. fluoridi ostale 6. organski vezani halogeni koji se mogu apsorbovati (AOX) 7. polihlorovani bifenili (PCB) 3. Elementi ocjene ekološkog stanja mješovitiih voda 3.1. biološki elementi: 1. sastav, brojnost i biomasa fitoplanktona, 2. sastav i brojnost ostale vodene flore 3. sastav i brojnost makrozoobentosa 4. sastav i brojnost riba 3.2. hidromorfološki elementi koji prate biološke elemente: 1. morfološki uslovi: – varijacije dubine – količina, struktura i sediment dna – struktura plimne zone 2. plimni režim – slatkovodni tok – izloženost talasima 3.3. osnovni fizičko-hemijski i hemijski elementi koji prate biološke elemente: a) osnovni fizičko-hemijski elementi 1. providnost 2. temperatura 3. režim kiseonika 4. salinitet 5. hranjive supstance b) specifične zagađujuće supstance nesintetičke 1. bakar i njegova jedinjenja 2. cink i njegova jedinjenja 4. Elementi ocjene ekološkog stanja priobalnih voda 4.1. biološki elementi: 1. sastav, brojnost i biomasa fitoplanktona 2. sastav i brojnost ostale vodene flore 3. sastav i brojnost makrozoobentosa 4.2. hidromorfološki elementi koji prate biološke elemente: 1. morfološki uslovi: – varijacije dubine – struktura i sediment priobalnog dna – struktura plimne zone 2. plimni režim: – smjer prevladavajućih struja – izloženost talasima 4.3. osnovni fizičko-hemijski i hemijski elementi koji prate biološke elemente: a) osnovni fizičko-hemijski elementi 1. providnost 2. temperatura 3. režim kiseonika 4. salinitet 5. hranjive supstance b) specifične zagađujuće supstance 1. Zagađivanje svim prioritetnim supstancama koje se ispuštaju u vode Zagađivanje ostalim supstancama koje se u velikim količinama ispuštaju u vode PRILOG 5 PARAMETRI I INDEKSI EKOLOŠKOG STATUSA Tabela 1. Parametri i indeksi ekološkog statusa za rijeke Element kvaliteta Parametar/indeks Opterećenje na koje ukazuje pojedini biološki indeks Biološki elementi kvaliteta Fitoplankton Hlorofil a Riječni potamoplanktonski indeks Opterećenje hranjivim supstancama Fitobentos Trofički indeks dijatomeja (TIDHR) Opterećenje hranjivim supstancama Nedijatomejski indeks (NeD) Opterećenje hranjivim supstancama Saprobni indeks (SIHR) Opterećenje organskim supstancama Makrozoobentos Ukupan broj svojti (UBS) Udio oligosaprobnih indikatora (OSI%) Crnogorski saprobni indeks (SIME) BMWP bodovni indeks (BMWP) Prošireni biotički indeks (PBI) Opterećenje organskim supstancama Shannon-Wiener indeks raznolikosti (H); Ritron indeks (RI); Udio svojti koje preferiraju šljunak, litoral i pjeskoviti tip supstrata Akal+Lit+Psa (ALP%) Udio pobirača/sakupljača (P/S%) Indeks biocenotičkog podučja (IBR) Broj svojti Ephemeroptera, Plecoptera, Trichoptera (EPT-S) Udio predstavnika skupina Ephemeroptera, Plecoptera, Trichoptera u makrozoobentosu (EPT%) Broj porodica (BP) Udio Oligochaeta u makrozoobentosu (OLI %) Hidromorfološke promjene/opšta degradacija Makrofita Biocenološka metoda (BMHR)* Referentni indeksi (RI-MHR)* Opšta degradacija Ribe Kvantitativni indeks biotičkog integriteta (IBIHR) Hidromorfološke promjene/opšta degradacija Osnovni fizičko-hemijski elementi kvaliteta Zakiseljenost pH Alkalitet (CaCO3) Sadržaj jona Kalcijum, magnezijum, kalijum, natrijum,hloridi,sulfati, tvrdoća Režim kiseonika Biološka potrošnja kiseonika u pet dana (BPK5) Hemijska potrošnja kiseonika (HPK) Stepen saturacije rastv.kiseonika Ukupni organski ugljenik Ukupni organski ugljenik(TOC) Hranjive supstance Amonijak Nitrati Nitriti Ukupni azot Ortofosfati Ukupni fosfor Specifične zagađujuće supstance Hidromorfološki elementi kvaliteta Hidrološki režim Protok Kontinuitet rijeke Uzdužni kontinuitet pod uticajem vještačkih građevina Morfološki uslovi Geometrija korita Podloga Vegetacija i organski ostaci u koritu Karakter erozije/taloženja Struktura obale i promjene na obali Vrsta/struktura vegetacije na obali i na okolnom zemljištu Korištenje okolnog zemljišta i s time povezana obilježja Interakcija između korita i poplavnog područja *Kad se razvije metoda za biološke i hidromorfološke elemente u tabelu će se staviti CG indeksi. Tabela 2. Parametri i indeksi ekološkog stanja za jezera Element kvaliteta Parametar/indeks Opterećenje na koje ukazuje pojedini biološki indeks Biološki elementi kvaliteta Fitoplankton Hlorofil a Ukupna biomasa fitoplanktona Udio taksonomskih grupa fitoplanktona Opterećenje hranjivim supstancama Fitobentos Trofički indeks dijatomeja (TIDHR) * Opterrećenje hranjivim supstancama Mkrozoobentos Indeks raznolikosti Opšta degradacija Bentički trofički indeks Opšta degradacija Makrofita Biocenološka metoda (BMHR)* Opšta degradacija Osnovni fizičko-hemijski elementi kvaliteta Providnost Secchi prozirnost Zakiseljenost pH Sadržaj jona Kalcijum, magnezijum, kalijum, natrijum,hloridi,sulfati, tvrdoća Režim kiseonika Hemijska potrošnja kiseonika (HPK) Ukupni organski ugljenik Organski ugljenik (TOC) Hranjive supstance Amonijak Nitrati Ukupni azot Ortofosfati Ukupni fosfor Specifične zagađujuće supstance *Kad se razvije metoda za biološke i hidromorfološke elemente u tabelu će se staviti CG indeksi. Tabela 3. Parametri i indeksi ekološkog stanja za prelazne (mješovite) vode Element kvaliteta Parametar/indeks Opterećenje na koje ukazuje pojedini biološki indeks Biološki elementi kvaliteta Biomasa fitoplanktona Hlorofil a Opterećenje hranjivim supstancama Makrofita – morske cvjetnice Cymodocea nodosa indeks (Cymox) Opšta degradacija Makrozoobentos Multimetrijski AMBI – biotički indeks integriteta morskih bentoskih zajednica (M-AMBI) Opterećenje organskim supstancama/opšta degradacija Ribe Modificirani indeks za ribe u estuarnim područjima (M EFI) Hidromorfološke promjene/opšta degradacija Osnovni fizičko-hemijski elementi kvaliteta Providnost Secchi prozirnost Temperatura Temperatura Salinitet Provodljivost Zakiseljenost pH Režim kiseonika Zasićenje kiseonikom Ukupni organski ugljenik Ukupni organski ugljenik (TOC) Hranjive supstance Amonijak Nitrati Neorganski azot Ortofosfati Ukupni fosfor Silikati Specifične zagađujuće supstance Tabela 4. Parametri i indeksi ekološkog stanja za priobalne vode Element kvaliteta Parametar/indeks Opterećenje na koje ukazuje pojedini biološki indeks Biološki elementi kvaliteta Biomasa fitoplanktona Hlorofil a Opterećenje hranjivim supstancama Makroalge Kartiranje litoralnih zajednica (CARLIT) Opterećenje hranjivim supstancama/opšta degradacija Morske cvjetnice Posidonia oceanica multivarijantni indeks (POMI) Opšta degradacija Makrozoobentos Multimetrijski AMBI – biotički indeks integriteta morskih bentoskih zajednica (M-AMBI) Opterećenje organskim supstancama/opšta degradacija Osnovni fizičko-hemijski elementi kvaliteta Providnost Secchi prozirnost Temperatura Temperatura Salinitet Provodljivost Zakiseljenost pH Režim kiseonika Zasićenje kiseonikom Ukupni organski ugljenik Ukupni organski ugljenik (TOC) Hranjive supstance Amonijak Nitrati Neorganski azot Ortofosfati Ukupni fosfor Silikati Specifične zagađujuće supstance PRILOG 6 1. KATEGORIJE STATUSA VODA 1.A. OPIS KATEGORIJA EKOLOŠKOG STATUSA ZA RIJEKE, JEZERA, MJEŠOVITE I PRIOBALNE VODE Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Opšti Vrlo male ili nikakve antropogene promjene vrijednosti fizičko-hemijskih i hidromorfoloških elemenata kvaliteta određenog tipa površinske vode u odnosu na vrijednosti uobičajene za taj tip voda u nenarušenom stanju. Vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta određenog tipa površinske vode odražavaju uobičajene vrijednosti za taj tip voda u nenarušenom stanju i pokazuju vrlo mala ili nikakva odstupanja. Ovi uslovi i biološke zajednice se smatraju tip-specifičnima. Vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta za određeni tip površinskih voda pokazuju niski nivo promjena uzrokovanih ljudskom aktivnošću, a samo malo odstupaju od vrijednosti uobičajenih za taj tip površinskih voda u nenarušenom stanju. Vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta za određeni tip površinskih voda umjereno odstupaju od vrijednosti uobičajenih za taj tip voda u nenarušenom stanju. Vrijednosti pokazuju umjerena odstupanja uslijed ljudske aktivnosti, a poremećaji su znatno veći nego u uslovima dobrog stanja. 1.B. DEFINICIJE KATEGORIJA EKOLOŠKOG STANJA RIJEKA I JEZERA PREMA BIOLOŠKIM, OSNOVNIM FIZIČKO-HEMIJSKIM I HIDROMORFOLOŠKIM ELEMENTIMA Biološki elementi kvaliteta za rijeke i jezera Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Ffitoplankton Taksonomski sastav fitoplanktona odgovara potpuno ili gotovo potpuno nenarušenom stanju. Prosječna zastupljenost fitoplanktona potpuno je u skladu sa fizičko-hemi jskim uslovima specifičnim za određeni tip rijeka ili jezera i ne mijenja uslove prozirnosti specifične za taj tip voda. Cvjetanje planktona po učestalosti i intenzitetu u skladu je sa fizičko hemijskim uslovima specifičnim za taj tip voda. Postoje male promjene u sastavu i zastupljenosti i planktonskih vrsta u odnosu na zajednice specifične za određeni tip rijeka ili jezera. Te promjene ne ukazuju na ubrzani rast algi koji bi doveo do neželjenih promjena ravnoteže organizama u vodi, niti do promjena fizičko-hemijskog kvaliteta vode ili sedimenta. Moguće je lagano povećanje učestalosti i intenziteta cvjetanja planktona specifičnog za određeni tip rijeka ili jezera. Sastav planktona umjereno se razlikuje od zajednica specifičnih za određeni tip rijeka ili jezera. zastupljenost je umjereno narušena i može izazvati neželjene poremećaje vrijednosti drugih bioloških i elemenata kvaliteta i fizičko hemijskog kvaliteta vode i sedimenta. Moguće je umjereno pove ćanje učestalosti cvjetanja planktona. U ljetnim mjese cima moguća su trajna cvjetanja. Makrofita i fitobentos Taksonomski sastav odgovara potpuno ili gotovo potpuno nenarušenom stanju. Nema primjetnih promjena prosječne zastupljenosti makrofita i fitobentosa. Postoje male promjene u sastavu i zastupljenosti makrofita i fitobentosa u odnosu na zajednice specifične za određeni tip rijeka ili jezera. Te promjene ne ukazuju na ubrzani rast fitobentosa ili viših oblika biljaka, koji bi doveo do neželjenih poremećaja ravnoteže organizama u vodi ili do promjena fizičko-hemijskog kvaliteta vode ili sedimenta. Fitobentička zajednica nije izložena ne gativnom uticaju naslaga ili naslaga ba kterija nastalih uslijed antropogenog uticaja. Sastav makrofita i fitobentosa umjereno se razlikuje od zajednica specifičnih za određeni tip rijeka ili jezera i znatno je više narušen nego u dobrom stanju. Očite su umjerene promjene prosječne zastupljenosti makrofita i fitobentosa. Fitobentička zajednica može biti ometana, a u nekim područjima i istisnuta naslagama ili naslagama bakterija nastalim uslijed antropogenog uticaja. makrozoo-bentos Taksonomski sastav i zastupljenost odgovaraju potpuno ili gotovo potpuno nenarušenom stanju. Odnos elemenata osjetljivih i neosjetljivih na poremećaje ne pokazuje nikakve promjene u odnosu na neporemećene nivoe. Stepen raznolikosti makrozoobentosa ne pokazuje znakove promjene u odnosu na neporemećene nivoe. Postoje male promjene u sastavu i zastupljenostii makrozoobentosa u odnosu na zajednice specifične za određeni tip rijeka ili jezera. Odnos elemenata osjetljivih i neosjetljivih na poremećaje pokazuje lagano odstupanje od nivoa specifičnih za određeni tip rijeka ili jezera. Stepen raznolikosti makrozoobentosa pokazuje lagane znakove promjena u odnosu na nivoe specifične za određeni tip rijeka ili jezera. Sastav i zastupljenost makrozoobentosa umjereno se razlikuju od zajednica specifičnih za određeni tip rijeka ili jezera. Glavne taksonomske skupine zajednice specifične za određeni tip rijeka ili jezera su odsutne. Odnos elemenata osjetljivih i neosjetljivih na poremećaje i stepen raznolikosti znatno su niži od onih koje su specifične za određeni tip rijeka ili jezera, daleko niži nego u dobrom stanju. Ribe Sastav i zastupljenost vrsta odgovaraju potpuno ili gotovo potpuno nenarušenom stanju. Prisutne su sve vrste specifične za određeni tip rijeka ili jezera, osjetljive na poremećaje. Starosna struktura ribljih zajednica pokazuje malo znakova antropogenih poremećaja i ne ukazuje na prekid u reprodukcionom ili razvojnom lancu bilo koje riblje vrste. Postoje male promjene sastava i zastupljenosti vrsta u odnosu na zajednice specifične za određeni tip rijeka ili jezera, koje se mogu pripisati antropogenom uticaju na fizičko-hemijske i hidromorfološke elemente kvaliteta. Starosna struktura ribljih zajednica pokazuje znakove poremećaja koji se mogu pripisati antropogenom uticaju na fizičko-hemijske ili hidromorfološke elemente kvaliteta i koji, u pojedinim slučajevima, ukazuju na prekid u reprodukcijskom ili razvojnom procesu određene vrste, do te mjere da neke starosne kategorije mogu biti odsutne. Sastav i zastupljenost ribljih vrsta umjereno se razlikuju od zajednica specifičnih za određeni tip rijeka ili jezera, što se može pripisati antropogenom uticaju na fizičko-hemijske ili hidromorfološke elemente kvaliteta. Starosna struktura ribljih zajednica pokazuje jače znakove poremećaja, koji se mogu pripisati antropogenom uticaju na fizičko-hemijske ili hidromorfološke elemente kvaliteta, do te mjere da je umjereni dio vrsta specifičnih za određeni tip rijeka ili jezera odsutan ili vrlo malobrojan. Hidromorfološki elementi kvaliteta za rijeke i jezera za rijeke Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Hidrološki režim Količina i dinamika toka, te iz toga proistekla povezanost s podzemnim vodama potpuno ili skoro potpuno odražavaju neporemećeno stanje. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Kontinuitet rijeke Kontinuitet rijeke nije poremećen antropogenim uticajima i omogućuje neometanu migraciju vodenih organizama i pronos nanosa. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta Morfološki uslovi Oblici korita, promjene širine i dubine, sediment i struktura i stanje obalnih zona odgovaraju potpuno ili gotovo potpuno neporemećenom stanju. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. – za jezera Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Hidrološki režim Količina i dinamika protoka, vrijeme zadržavanja i veza s podzemnim vodama odražavaju potpuno ili skoro potpuno nenarušeno stanje Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Morfološki uslovi Promjene dubine jezera, količina i struktura sedimenta te struktura i stanje obalne zone odgovaraju potpuno ili gotovo potpuno nenarušenom stanju. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Osnovni fizičko-hemijski i hemijski elementi kvaliteta za rijeke i jezera Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Opšti uslovi Vrijednosti fizičko–hemijskih elemenata odgovaraju potpuno ili skoro potpuno nenarušenom stanju. Koncentracije hranjivih supstanci ostaju u granicama normale za neporemećeno stanje. Slanost, pH, režim kiseonika, kapa citet za neutralizaciju kiselina i tempe ratura ne pokazuju znakove antropo genih poremećaja i ostaju u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje. Temperatura, režim kiseonika, pH, kapacitet za neutralizaciju kisjelina ne izlaze iz raspona koji osigurava funkcionisanje ekosistema i postizanje vrijednosti određenih za biološke elemente kvaliteta. Koncentracije hranjivih supstanci ne prelaze vrijednosti određene da osiguravaju funkcionisanje ekosistema i postizanje vrijednosti određenih za biološke elemente kvaliteta. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta kvaliteta. Specifične sintetske zagađujuće supstance Koncentracije oko nule i ne više od granica kvantifikacije najnaprednije analitičke metode u opštoj upotrebi. Koncentracije ne prelaze standarde kvaliteta Priloga V/2 ovog Pavilnika Uslovi su u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Specifične nesintetske zagađujuće supstance Koncentracije ostaju u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje (prirodni nivo). Koncentracije ne prelaze standarde Priloga V/2 ovog Pravilnika. Primjena standarda ne zahtijeva smanjenje koncentracije zagađujućih supstanci ispod prirodnog nivoa. Uslovi su u skladu sa posti zanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta 1.C. DEFINICIJE KATEGORIJA EKOLOŠKOG STANJA MJEŠOVITIH VODA PREMA BIOLOŠKIM, OSNOVNIM FIZIČKO HEMIJSKIM I HIDROMORFOLOŠKIM ELEMENTIMA Biološki elementi kvaliteta za mješovite vode Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Fitoplankton Sastav i zastupljenost fitoplanktona u skladu je s nenarušenim stanjem. Prosječna biomasa fitoplanktona u skladu je s fizičko-hemijskim uslovima specifičnim za određeni tip mješovitih voda i ne utiče bitno na promjenu uslova prozirnosti specifičnih za taj tip voda. Cvjetanje planktona javlja se s učestalošću i intenzitetom primjerenim Postoje manje promjene u sastavu i zastupljenosti fitoplanktona. Postoje manje promjene u biomasi u poređenju sa uslovima specifičnim za određeni tip mješovitih voda. Te promjene ne ukazuju na ubrzani rast algi koji bi mogao izazvati neželjeno narušavanje ravnoteže organizma prisutnih u vodi, ili poremećaj fizičko-hemijskog kvaliteta vode. Moguće je lagano povećanje učestalosti i Sastav i zastupljenost fitoplanktona umjereno se razlikuju od uslova specifičnih za određeni tip mješovitih voda. Biomasa je umjereno narušena i može uzrokovati neželjene poremećaje stanja drugih bioloških elemenata kvaliteta. fizičko-hemijskim uslovima specifičnim za određeni tip mješovitih voda. intenziteta cvjetanja planktona. Moguće je umjereno povećanje učestalosti i intenziteta cvjetanja planktona. U ljetnim mjesecima moguća su trajna cvjetanja. Makroalge Sastav makroalgi odgovara potpuno nenarušenom stanju. Nema uočenih promjena u pokrovu makroalga uslijed antropogenih aktivnosti. Postoje manje promjene u sastavu i zastupljenosti makroalgi u poređenju sa zajednicama specifičnim za određeni tip mješovitih voda. Te promjene ne ukazuju na ubrzani rast fitobentosa ili viših oblika biljaka, koji bi doveo do neželjenih poremećaja ravnoteže organizma u vodi ili fizičko-hemijskog kvaliteta vode. Sastav makroalgi umjereno se razlikuje od stanja specifičnog za određeni tip mješovitih voda i znatno je jače poremećen nego kod dobrog stanja. Očite su promjene prosječne zastupljenosti makroalgi i mogu izazvati neželjen poremećaj ravnoteže organizma prisutnih u vodi. Angiospermi Taksonomski sastav odgovara potpuno ili gotovo potpuno nenarušenom stanju. Nema uočenih promjena zastupljenosti angiosperma uslijed antropogenih uticaja. Postoje manje promjene u sastavu angiosperma u poređenju sa uslovima specifičnim za određeni tip mješovitih voda. Zastupljenost angiosperma pokazuje lagane znakove poremećaja. Sastav angiosperma umjereno se razlikuje od zajednica specifičnih za određeni tip mješovitih voda i znatno je jače poremećen nego kod dobrog stanja. Postoji umjereni poremećaj uzastupljenosti angiosperma. Makrozoo-bentos Nivo raznovrsnosti i zastupljenosti makrozoobentosa je u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje. Prisutni su svi elementi osjetljivi na poremećaje, uobičajene za nenarušeno stanje. Nivo raznovrsnosti I zastupljenosti makrozoobentosa je malo izvan raspona uobičajenog za stanje specifično za određeni tip mješovitih voda. Prisutna je većina osjetljivih elemenata zajednica specifičnih za određeni tip mješovitih voda. Nivo raznovrsnosti i zastupljenosti umjereno odstupa od raspona uobičajenog za stanje specifično za određeni tip mješovitih voda. Prisutni su elementi koji ukazuju na zagađenje. Odsutna je većina osjetljivih elemenata zajednica specifičnih za određeni tip mješovitih voda. Ribe Sastav i zastupljenost vrsta u skladu je s nenarušenim stanjem. Zastupljenost vrsta osjetljivih na poremećaje pokazuje manje znakove odstupanja od stanja specifičnog za određeni tip mješovitih voda, koji se mogu pripisati antropogenom uticaju na fizičko hemijske ili hidromorfološke elemente kvaliteta. Umjereni dio vrsta specifičnih za određeni tip mješovitih voda osjetljivih na poremećaje odsutan je uslijed antropogenih uticaja na fizičko-hemijske elemente kvaliteta. Hidromorfološki elementi kvaliteta za mješovite vode Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Režim plime i osjeke Režim protoka slatke vode potpuno ili gotovo potpuno odgovara nenarušenom stanju. Stanje u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Stanje u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Morfološki uslovi Promjene dubine, stanje sedimenta i struktura i stanje međuplimne zone potpuno ili gotovo potpuno odgovara nenarušenom stanju. Stanje u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Stanje u skladu sa posti zanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta.. Fizičko-hemijski elementi kvaliteta za mješovite vode Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Opšti uslovi Fizičko-hemijski elementi potpuno ili gotovo potpuno odgovaraju nenarušenom stanju. Koncentracije hranjivih supstanci ostaju u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje. Temperatura, režim kiseonika i pro zirnost ne pokazuju znakove antropo genih poremećaja i ostaju u rasponu Temperatura, uslovi režima kiseonika i prozirnost ne izlaze iz raspona koji osiguravaju funkcionisanje ekosistema i postizanje gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Koncentracije hranjivih supstanci ne izlaze iz okvira koji osiguravaju funkciju ekosistemaa i postizanje gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. uobičajenom za nenarušeno stanje Specifične sintetske onečišćujuće tvari Koncentracije oko nule i ne više od granica kvantifikacije najnaprednije analitičke metode u opštoj upotrebi. Koncentracije ne prelaze standarde iz Priloga V/2 ovog Pravilnika. Uslovi u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Specifične nesintetske zagađujuće supstance Koncentracije ostaju u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje (prirodni nivo). Koncentracije ne prelaze standarde Priloga V/2 ovog Pravilnika. Primjena standarda ne zahtijeva smanjenje koncentracije zagađujućih supstanci ispod prirodnog nivoa. Uslovi u skladu sa posti zanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta.. 1.D. DEFINICIJE KATEGORIJA EKOLOŠKOG STANJA PRIOBALNIH VODA PREMA BIOLOŠKIM, OSNOVNIM FIZIČKO HEMIJSKIM I HIDROMORFOLOŠKIM ELEMENTIMA Biološki elementi kvaliteta za priobalne vode Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje fitoplankton Sastav I zastupljenost fitoplanktona u skladu je s nenarušenim stanjem. Prosječna biomasa fitoplanktona u skladu je s tipičnim fizičko-hemijskim uslovima i ne utiče na prozirnost. Cvjetanje planktona javlja se s učestalošću i intenzitetom primjerenim fizičko-hemijskim uslovima specifičnim za određeni tip priobalnih voda. Sastav i zastupljenost fitoplanktona pokazuje lagane znakove poremećaja. Ima malih promjena biomase u odnosu na stanje specifično za određeni tip priobalnih voda. Te promjene ne ukazuju na pojačani rast algi koji bi doveo do poremećaja ravnoteže organizma u vodi ili kvaliteta vode. Moguće je lagano povećanje učestalosti i intenziteta cvjetanja planktona. Sastav i zastupljenost fitoplanktona pokazuje znakove umjerenog poremećaja. Biomasa algi znatno je izvan raspona uobičajenog za tipične uslove i može uticati na biološke elemente kvaliteta. Moguće je umjereno povećanje učestalosti i intenziteta cvjetanja planktona. Moguće je dugotrajno cvjetanje u ljetnim mjesecima. makroalge i angiospermi Prisutne su sve vrste makroalgi i angiosperma osjetljive na poremećaje, uobičajene za nenarušeno stanje. Nivo pokrova algi i zastupljenost angiosperma odgovara nenarušenom stanju. Prisutna je većina osjetljivih vrsta makroalgi i angiosperma uobičajenih za nenarušeno stanje. Nivo pokrova algi i zastupljenost angiosperma pokazuju lagane znakove poremećaja. Određen broj vrsta osjetljivih makroalgi i angiosperma je odsutan. Pokrov makroalgi i zastupljenost angiosperma umjereno su poremećeni i mogu dovesti do naruša vanja ravnoteže organi zma prisutnih u vodi. makrozoobentos Nivo raznolikosti i zastupljenosti vrsta makrozoobentosa je unutar uobičajenog raspona za nenarušeno stanje. Prisutne su sve osjetljive vrste, uobičajene za nenarušeno stanje. Nivo raznolikosti i zastupljenosti vrsta makrozoobentosa je blago izvan raspona uobičajenog za stanje specifično za određeni tip priobalnih voda. Prisutna je većina osjetljivih vrsta zajednica specifičnih za određeni tip priobalnih voda. Nivo raznolikosti i zastupljenosti vrsta makrozoobentosa umjereno su izvan raspona uobičajenog za stanje specifično za određeni tip priobalnih voda. Prisutne su vrste koje ukazuju na zagađenje. Odsutna je većina osjetljivih vrsta zajednica specifičnih za određeni tip priobalnih voda. Hidromorfološki elementi kvaliteta za priobalne vode Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Režim plime i osjeke Režim protoka slatke vode i smjer i brzina prevladavajuće struje potpuno ili gotovo potpuno odgovaraju nenarušenom stanju. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore nave denih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta.. Morfološki uslovi Promjene dubine, struktura i sediment priobalnog dna kao I struktura i stanje plimne zone potpuno ili gotovo potpuno odgovaraju nenarušenom stanju. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore nave denih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta. Fizičko-hemijski elementi kvaliteta za priobalne vode Element Vrlo dobro stanje Dobro stanje Umjereno stanje Opšti uslovi Fizičko-hemijski elementi potpuno ili gotovo potpuno odgovaraju nenarušenom stanju. Koncentracije hranjivih supstanci ostaju u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje. Temperatura, režim kiseoka i prozirno st ne pokazuju znakove antropogenih poremećaja i ostaju u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje. Temperatura, uslovi režima kiseonika i prozirnost ne izlaze iz raspona koji osiguravaju funkcionisanje ekosistema i postizanje gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Koncentracije hranjivih supstanci ne izlaze iz okvira koji osiguravaju funkciju ekosistema i postizanje gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta. Specifične sintetske zagađujuće supstance Koncentracije oko nule i ne više od granica kvantifikacije najnaprednije analitičke metode u opštoj upotrebi. Koncentracije ne prelaze standarde iz Priloga V/ 2 ovog Pravilnika. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore nave denih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta.. Specifične nesintetske zagađujuće supstance Koncentracije ostaju u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje (prirodni nivo). Koncentracije ne prelaze standarde Priloga V/2 ovog Pravilnika. Primjena standarda ne zahtijeva smanjenje koncentracije zagađujućih supstanci ispod prirodnog nivoa. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore nave denih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta... 1.E. DEFINICIJE KATEGORIJA EKOLOŠKOG POTENCIJALA ZA JAKO MODIFIKOVANA I VJEŠTAČKA VODNA TIJELA POVRŠINSKIH VODA, PREMA BIOLOŠKIM, OSNOVNIM FIZIČKO-HEMIJSKIM I HIDROMORFOLOŠKIM ELEMENTIMA Element Maksimalni ekološki potencijal Dobar i bolji ekološki potencijal Umjeren ekološki potencijal Biološki elementi Vrijednosti odgovarajućih bioloških elemenata kvaliteta odražavaju, koliko je to moguće, stanje uobičajeno za najbliže uporediv tip površinskih voda, u fizičkim uslovima koji proizlaze iz vještački stvorenih ili jako modifikovanih karakteristika vodnih tijela površinske vode. Ima manjih promjena vrijednosti odgovarajućih bioloških elemenata kvaliteta u poređenju s vrijednostima za maksimalni ekološki potencijal. Ima vještačkih promjena vrijednosti odgovarajućih bioloških elemenata kvaliteta u poređenju sa vrijednostima za maksimalni ekološki potencijal. Vrijednosti znatno više odstupaju od onih koje se susreću kod dobrog kvaliteta. Hidromorfološki elementi Hidromorfološki uslovi su u skladu s jedinim uticajem na vodno tijelo površinske vode, koji proizlazi iz vještački stvorenih ili jako modifikovanih karakteristika, nakon što su preduzete sve mjere za ublažavanje stanja, kako bi se postiglo stanje najbliže ekološkom kontinuumu, posebno s obzirom na migracije faune i odgovarajuća mrijestilišta i gnjezdišta. Fizičko-hemijski i hemijski elementi Opšti uslovi Fizičkoo-hemijski elementi potpuno ili gotovo potpuno odgovaraju nenarušenom stanju onog tipa površinskih voda najbliže upoređenim ss odgovarajućim vještačkim ili jako modifikovanim vodnim tijelom površinske vode. Koncentracije hranjivih supstanci su u rasponu koji je uobičajen za takvo nenarušeno stanje. Temperatura, režim kiseoka i pH u skladu su s uslovima koji vladaju u najbliže uporedivom tipu površinskih voda u nenarušenom stanju. Vrijednosti fizičko-hemijskih elemenata su u rasponu utvrđenom tako da osigurava funkcionisanje ekosistema i postizanje gore navedenih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta. Temperatura, režim kiseonika i pH ne izlaze iz utvrđenih raspona, koji omogućuju funkcionisanje ekosistema i postizanje gore navedenih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta. Koncentracije hranjivih supstanci ne izlaze iz utvrđenih raspona, koji omogućuju funkcioni sanje ekosistema i postizanje gore navedenih vrijednosti bioloških elemenata kvaliteta. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore navedenih vrijednosti za biološke elemente kvaliteta. Specifične sintetske zagađujuće supstance Koncentracije oko nule i ne više od granica kvantifikacije najnaprednije analitičke metode u opštoj upotrebi. Koncentracije ne prelaze standarde iz Priloga V/2 ovog Pravilnika. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore nave denih vrijednosti za biolo ške elemente kvaliteta. Specifične nesintetske zagađujuće supstance Koncentracije ostaju u rasponu uobičajenom za nenarušeno stanje (prirodni nivo). Koncentracije ne prelaze standarde Priloga V/2 ovog Pravilnika. Primjena standarda ne zahtijeva smanjenje koncentracije zagađujućih supstanci ispod prirodnog nivoa. Uslovi su u skladu sa postizanjem gore nave denih vrijednosti za biolo ške elemente kvaliteta. 2.POSTUPAK ZA USPOSTAVLJANJE HEMIJSKIH STANDARDA KVALITETA Pri izvođenju standarda kvaliteta životne sredine za zagađujuće supstance navedene u tačkama od 1 do 9 , a radi zaštite akvatičnog živog svijeta, postupaće se saglasno dolje navedenim odredbama. Standardi se mogu određivati za vodu, sediment ili biotu. Potrebno je pribaviti, gdje je to moguće, kako trenutne podatke tako i periodične podatke za niže navedene taksonomske elemente relevantne za dotični tip vodnog tijela; kao i za druge taksonomske elemente za koje su dostupni podaci. "Osnovni komplet" taksonomskih elemenata uključuje: alge i/ili makrofite dafnije ili reprezentativne organizme za slane vode ribe 2.1.Indikativni popis osnovnih zagađujućih supstanci 1. Organohalogena jedinjenja i supstance koje mogu formirati takva jedinjenja u vodenoj sredini 2. Organofosforna jedinjenja 3. Organokalajna jedinjenja 4. Supstance i preparati, ili produkti njihovog raspadanja, za koje je dokazano da imaju kancerogena ili mutagena svojstva, ili svojstva koja mogu uticati na steroidogenske, tiroidne, reprodukcijske i druge endokrine funkcije u vodenoj srediniili putem njega 5. Postojani ugljenovodonici i postojane i bioakumulativne otrovne supstance 6. Cijanidi 7. Metali i njihova jedinjenja 8. Arsen i njegova jedinjenja 9. Biocidi i proizvodi za zaštitu bilja 10. Materijali u suspenziji 11. Supstance koje doprinose eutrofikaciji (naročito nitrati i fosfati) 12. Supstance koje nepovoljno utiču na režim kiseonika (i koje se mogu mjeriti pokazateljima kao npr. BPK, HPK itd.). 2.2.Uvrđivanje standarda kvaliteta životne sredine Za utvrđivanje maksimalne prosječne godišnje koncentracije, korišćenjem odgovarajućih faktora sigurnosti primjenjuje se postupak za izračunavanje faktora sigurnosti na osnovu tabele 1 uz ispunjenje sljedećih uslova: 1. ako postoje podaci o postojanosti i bioakumulaciji, isti se uzimaju u obzir pri određivanju vrijednosti standarda kvaliteta životne sredine; 2. da se određeni standard testira na terenu, a u slučaju neslaganja postupak se revidira radi omogućavanja preciznijeg izračunavanja faktora sigurnosti; 3. da se određeni standard dodatno provjerava i daje na stručnu raspravu radi što tačnijeg izračunavanja faktora sigurnosti. Tabela 1. Postupak izračunavanja faktora sigurnosti faktor sigurnosti bar jedna akutna L(E)C50 za svaku od tri osnovne taksonomske grupe 1000 jedna hronična NOEC (riba ili dafnija ili reprezentativni organizam za slane vode) 100 dvije hronične NOEC za vrste koje predstavljaju dvije taksonomske skupine (riba i/ili dafnija ili reprezentativni organizam za slane vode i/ili alge) 50 hronične NOEC za najmanje tri vrste (obično riba, dafnija ili reprezentativni organizam za slane vode i alge) koje predstavljaju tri osnovne taksonomske grupe 10 ostali slučajevi uključujući podatke s terena ili modele ekosistema koji omogućuju tačnije izračunavanje i tačniju primjenu faktora sigurnosti ocjena od slučaja do slučaja PRILOG 7 GRANIČNE VRIJEDNOSTI KATEGORIJA EKOLOŠKOG STATUSA Tabela 1. Granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa za rijeke i jezera Izražene kao odnos ekološkog kvaliteta* Kategorija ekološkog statusa Odnos ekološkog kvaliteta**- raspon VRLO DOBAR ≥ 0,80 DOBAR 0,60-0,79 UMJEREN 0,40-0,59 LOŠ 0,20-0,39 VRLO LOŠ < 0,20 *Nakon razvijanja metoda ekološkog statusa upisaće se CG granice za određivanje kategorija ** Rezultati vrednovanja bioloških elemenata kvaliteta se za potrebe razvrstavanja zaokrožuju na dvije decimale. Tabela 2. Granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa za priobalne vode Izražene kao odnos ekološkog kvaliteta Kategorija ekološkog statusa Odnos ekološkog kvaliteta*- raspon Biomasa fitoplanktona, izražena kao koncentracija hlorofila a 1 VRLO DOBAR ≥0,80 DOBAR 0,54 – 0,79 UMJEREN 0,36 – 0,53 LOŠ 0,18 – 0,35 VRLO LOŠ < 0,18 Sastav i pokrovnost ostalog vodnog rastinja (makrofitske alge), izražena kao indeks vrednovanja ekološkog statusa 2 VRLO DOBAR > 0,75 DOBAR 0,51 - 0,75 UMJEREN 0,26 - 0,50 LOŠ 0,01 - 0,25 VRLO LOŠ = 0,00 Sastav i brojnost bentosnih beskičmenjaka 3 VRLO DOBAR ≥0,83 DOBAR 0,62 – 0,82 UMJEREN 0,41 – 0,61 LOŠ 0,20 – 0,40 VRLO LOŠ < 0,20 * Rezultati vrednovanja bioloških elemenata kvaliteta se za potrebe razvrstavanja zaokrožuju na dvije decimale. 1 Važi za sve tipove obalnih voda, koji su određeni kao tipovi priobalnih voda 2 Važi za sve tipove obalnih voda, koji su određeni kao tipovi priobalnih voda gdje preovlađuje kamenita obala 3 Važi za sve tipove obalnih voda, koji su određeni kao tipovi priobalnih voda gdje preovlađuje pjeskovita obala Za granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa za mješovite vode (u zavisnosti od saliniteta, tumačiće se kao slatke ili kao priobalne vode). PRILOG 8 GRANIČNE VRIJEDNOSTI KATEGORIJA EKOLOŠKOG STATUSA ZA OPŠTE FIZIČKO-HEMIJSKE PARAMETRE Tabela 1. Granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa za opšte fizičko-hemijske parametre za rijeke Element kvaliteta Opšti fizičko-hemijski parametri ekološkog statusa Izražen kao Jedinica Granične vrijednosti za ekološki status VRLO DOBAR DOBAR Temperaturni režim Temperatura vode °C 8-18 18-25 Režim kiseonika Biohemijska potrošnja kiseonika (BPK5) O2 mg/l Do 2 Do 4 Koncentracija rastvorenog kiseonika u vodi (O2) O2 mg/l >9 7-9 Zasićenost vode sa kiseonikom (%) O2 % 95 -110 85-120 ukupni organski ugljenik Ukupni organski ugljenik (TOC) C mg/l Do 2 Do 3 Salinitet Elektroprovodljivost (20°C) - µS/cm 350 450 kisjelost m-alkalitet CaCO3 mg/l 240 300 pH (20°C) - - 6,8-8,5 6-8,6 Stanje nutrijenata Amonijak NH4 mgN/l 0,05 0,10 Nitrati NO3 mg/l 5 10 Nitriti NO2 mgN/l 0,002 0,010 Ukupni azot N mg/l 1,5 3 Ukupni fosfor P mg/l 0,15 0,3 Ortofosfati PO4 mg/l 0,30 0,50 Suspendovane supstance po sušenju (105 0 C) - mg/l 10 20 a opšti fizičko-hemijski parametri vrednuju se na osnovu proračuna 90-og percentila, ako je na raspolaganju najmanje 10 podataka; inače opšti fizičko-hemijski parametri vrednuju se na osnovu najveće izmerene vrijednosti Tabela 2. Granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa za opšte fizičko-hemijske parametre za jezera Element kvaliteta Opšti fizičko-hemijski parametri ekološkog statusa Izražen kao Jedinica Granične vrijednosti za ekološki status - donja granica kategorije* VRLO DOBAR DOBAR Providnost Secchi-jeva dubina m >4 >0,5 Temperaturni režim Temperatura vode °C 8-18 18-25 Režim kiseonika Biohemijska potrošnja kiseonika (BPK5) O2 mg/l Do 3 3-4 ukupni organski ugljenik Ukupni organski ugljenik (TOC) C mg/l Do 2 Do 3 Salinitet Elektroprovodljivost (20°C) Cl mg/l 250 350 kiselost m-alkalitet CaCO3 mg/l 125 175 pH (20 0 C) - - 6,8-8,5 6-8,6 Stanje nutrijenata Amonijum NH4 mg/l 0,10 0,25 Nitrati NO3 mg/l 5 10 Nitriti NO2 mgN/l 0,002 0,010 Ukupni azot N mg/l 1,5 3 Ukupni fosfor P mg/l 0,05 0,10 Ortofosfati PO4 mg/l 0,10 0,20 a opšti fizičko-hemijski parametri vrednuju se na osnovu proračuna 10-toga percentila, ako je na raspolaganju najmanje 10 podataka; inače opšti fizičko-hemijski parametri vrednuju se na osnovu najmanje izmerene vrijednosti Tabela 3. Granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa za opšte fizičko-hemijske parametre za priobalne vode Element kvaliteta Opšti fizičko-hemijski parametri ekološkog statusa Izražen kao Jedinica Granične vrijednosti za ekološki status – donja granica kategorije* VRLO DOBAR DOBAR Providnost Secchi-jeva dubina m >25m U plitkim područjima do dna 5-25m U plitkim područjima do dna Temperaturni režim Temperatura vode °C 10-20 10-20 Režim kiseonika Biohemijska potrošnja kiseonika (BPK5) O2 mg/l Do 2 Do 3 Zasićenost vode sa kiseonikom (%) O2 % 90-110 80-140 Salinitet Elektroprovodljivost (20°C) <40 <40 kiselost pH 6,8-8,5 6-8,6 Stanje nutrijenata Amonijum NH4 mg/l 0,05 0,10 Nitriti NO2 mgN/l 0,002 0,010 Nitrati NO3 mg/l 2 4 Ukupni azot N mg/l 0,7 1 Ukupni fosfor P mg/l 0,02 0,06 Fosfati PO4 mg/l 0,04 0,12 Silikati SiO4 mg/l 20 50 Za granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa za opšte fizičko-hemijske parametre za mješovite vode (uzeti parametre ili kao za slatke vode ili kao za priobalne u zavisnosti kojima više teže). PRILOG 9 GRANIČNE VRIJEDNOSTI SPECIFIČNIH ZAGAĐUJUĆIH SUPSTANCI Tabela 1: Granične vrijednosti kategorija ekološkog statusa za specifične zagađujuće supstance* Br. Ime parametra Broj CAS Jedinica Granične vrijednosti ekološkog statusa VRLO DOBAR GP-SKŽS DOBAR GP-SKŽS MDK-SKŽS Sintetičke zagađujuće supstance 1 1,2,4-trimetilbenzen 95-63-6 μg/l 0,2 2 20 2 1,3,5-trimetilbenzen 108-67-8 μg/l 0,2 2 20 3 bisfenol-A 80-05-7 μg/l 0,16 1,6 16 4 hlortoluron (+ desmetil hlortoluron) 15545-48-9 μg/l 0,08 0,8 8 5 cijanid (prosti) a 57-12-5 μg/l 1 1,2 17 6 dibutilftalat 84-74-2 μg/l 1 10 100 7 dibutilkalajni katijon nije određen μg/l 0,002 0,02 0,21 8 epihlorhidrin 106-89-8 μg/l 1,2 12 120 9 fluorid 16984-48-8 μg/l 68 680 6800 10 formaldehid 50-00-0 μg/l 13 130 1300 11 glifosat 1071-83-6 μg/l 2 20 200 12 heksahloroetan 67-72-1 μg/l 2,4 24 240 13 ksileni 1330-20-7 μg/l 19 185 1850 14 linearni alkilbenzen sulfonati-LAS (C10-C13) b 42615-29-2 μg/l 25 250 2500 15 n-heksan 110-54-3 μg/l 0,02 0,2 1,2 16 pendimetalin 40487-42-1 μg/l 0,03 0,3 3 17 fenol 108-95-2 μg/l 0,8 7,7 77 18 S-metolahlor 87392-12-9 μg/l 0,03 0,3 2,7 19 terbutilazin 5915-41-3 μg/l 0,05 0,5 5,3 20 toluen 108-88-3 μg/l 7,4 74 74 Nesintetičke zagađujuće supstance 21 arsen i njegova jedinjenja c 7440-38-2 μg/l 0,7 7 21 22 bakar i njegova jedinjenja c 7440-50-8 μg/l 1 8,2+PK 73+PK 23 bor i njegova jedinjenja c 7440-42-8 μg/l 30 180+PK 1800+PK 24 cink i njegova jedinjenja c 7440-66-6 μg/l 4,2 e 4,2 f 4,2 g 7,8 e +PK 35,1 f +PK 52 g +PK 78 e +PK 351 f +PK 520 g +PK 25 kobalt i njegova jedinjenja c 7440-48-4 μg/l 0,1 0,3+PK 2,8+PK 26 hrom i njegova jedinjenja (izražen kao ukupni hrom) c 7440-47-3 μg/l 1,2 12 160 27 molibden i njegova jedinjenja c 7439-98-7 μg/l 2,4 24 200 28 antimon i njegova jedinjenja c 7440-36-0 μg/l 0,6 3,2+PK 30+PK 29 selen c 7782-49-2 μg/l 0,6 6 72 Druge specifične zagađujuće supstance 30 nitrit nije određen mg/l NO2 nije određen nije određen nije određen 31 HPK nije određen mg/l O2 10 - 20,9 h 13,6 - 29,9 h nije određen 32 sulfat nije određen mg/l SO4 15 150 nije određen 33 mineralna ulja nije određen mg/l 0,005 0,05 nije određen 34 organski vezani sposobni za adsorbciju(AOX) nije određen μg/l 2 20 nije određen 35 polihlorovani bifenili (PCB) d nije određen μg/l 0,003 0,01 nije određen a Rezultati monitoringa vrednuju se prema granici detekcije razpoložive analitičke metode b Za vrednovanje parametra LAS upotrebljavaju se rezultati analiza anjonaktivnih deterdženata MBAS. c Za vrednovanje rezultata monitoringa prema vrijednosti godišnje aritmetičke sredine može se uzeti u obzir prirodne koncentracije, trdoća vode, pH ili drugi parametri; d Suma po Ballschmitter-ju: PCB-28, PCB-52, PCB-101, PCB-138, PCB-153, PCB-180. e Važi za vode sa tvrdoćom manjom od 50 mg/L CaCO3. f Važi za vode sa tvrdoćom, jednakom ili većom od 50 mg/L CaCO3 i manjom od 100 mg/L CaCO3. g Važi za vode sa tvrdoćom, jednakom ili većom od 100 mg/L CaCO3. h Precizne granične vrijednosti utvrđene su s obzirom na opis tipa u metodologijama za određivanje statusa površinskih voda *tabela se zamijeni sa specifičnim zagađujučim supstancama utvrđenima u CG prema postupku iz priloga V/2] PK Vrijednost prirodnih koncentracija iz Priloga X ovog pravilnika. PRILOG 10 ŠEMATSKI PRIKAZ RAZVRSTAVANJA VODNIH TIJELA U KATEGORIJE STANJA POVRŠINSKIH VODA 1.Šematski prikaz razvrstavanja za vodna tijela rijeka u odnosu na biološke elemente kvaliteta 2.Šematski prikaz razvrstavanja za vodna tijela jezera u odnosu na biološke elemente kvaliteta 3.Šematski prikaz klasifikacije stanja vodnog tijela površinske vode 4.Šematski prikaz klasifikacije stanja vještačkog ili znatno promijenjenog vodnog tijela površinske vode PRILOG 11 UČESTALOST MONITORINGA ELEMENATA KVALITETA Tabela1: najveći dozvoljeni vremenski intervali za monitoring ekološkog statusa Element kvaliteta Rijeke Jezera Prelazne vode Priobalne vode biološki fitoplankton 6 mj. 6 mj. 6 mj. 6 mj. makrofita i fitobentos 3 god. 3 god. 3 god. 3 god. makrozoobentos 3 god. 3 god. 3 god. 3 god. ribe 3 god. 3 god. 3 god. hidro morfološki kontinuitet 6 god. hidrologija stalno 1 mj. morfologija 6 god. 6 god. 6 god. 6 god. osnovni fizičko hemijskii temperatura 3 mj. 3 mj. 3 mj. 3 mj. režim kiseonika 3 mj. 3 mj. 3 mj. 3 mj. salinitet / sadržaj iona 3 mj. 3 mj. 3 mj. 3 mj. hranjive supstance 3 mj. 3 mj. 3 mj. 3 mj. pH, m-alkalitet 3 mj. 3 mj. specifične zagađujuće 3 mj. 3 mj. 3 mj. 3 mj. prioritetne supstance 1 mj. 1 mj. 1 mj. 1 mj. Tabela 2: Učestalost monitoringa vodnih tijela površinskih voda gdje se zahvata voda za ljudsku upotrebu Broj korisnika Učestalost <10 000 4 puta godišnje 10 000 do 30 000 8 puta godišnje >30 000 12 puta godišnje PRILOG 12 DODATNA LISTA ZAGAĐUJUĆIH SUPSTANCI Tabela 1. : Dodatna lista zagađujućih supstanci Naziv supstance/grupe supstanci CAS broj (1) EU broj (2) Indikativna metoda analize (3) (4) (5) Najveća prihvatljiva granica detekcije metode (ng/l) Etinilestradiol 17-alfa (EE2) 57-63-6 200-342-2 SPE velike zapremnine – LC-MS-MS 0,035 Estradiol 17-beta (E2), estron (E1) 50-28-2, 53-16-7 200-023-8 SPE – LC-MS-MS 0,4 Diklofenak 15307-86-5 239-348-5 SPE – LC-MS-MS 10 2,6-diterc-butil-4-metilfenol 128-37-0 204-881-4 SPE – GC-MS 3 160 2-etilheksil 4-metoksicinamat 5466-77-3 226-775-7 SPE – LC-MS-MS ili GC-MS 6 000 Makrolidni antibiotici (6) SPE – LC-MS-MS 90 Metiokarb 2032-65-7 217-991-2 SPE – LC-MS-MS ili GC-MS 10 Neonikotinoidi (7) SPE – LC-MS-MS 9 Oksadiazon 19666-30-9 243-215-7 LLE/SPE – GC-MS 88 2303-17-5 218-962-7 LLE/SPE – GC-MS ili LC-MS-MS 670 (1) Chemical Abstracts Service. (2) Broj Evropske unije – nije dostupan za sve supstance. (3) Kako bi se osigurala uporedivost rezultata iz različitih država članica, sve se supstance moraju pratiti u cjelim uzorcima vode. (4) Metode ekstrakcije: LLE – ekstrakcija tečna - tečna; SPE – ekstrakcija čvrste faze. Metode analize: GC-MS– gasna hromatografija – masena spektrometrija; LC-MS-MS– tečna hromatografija – (tandemska) trostruka četvorostruka masena spektrometrija; (5) Za praćenje 2-etilheksil 4-metoksicinamata u lebdećim česticama ili u talogu (veličine < 63 μm) određena je sljedeća metoda analize: SLE (ekstrakcija čvrsta – tečna) – GC-MS, s najvišom granicom detekcije od 0,2 mg/kg. (6) Eritromicin (CAS broj 114-07-8, EU broj 204-040-1), klaritromicin (CAS broj 81103-11-9), azitromicin (CAS broj 83905-01-5, EU broj 617-500-5). (7) Imidakloprid (CAS broj 105827-78-9/138261-41-3, EU broj 428-040-8), tiakloprid (CAS broj 111988-49-9), tiametoksam (CAS broj 153719-23-4, EU broj 428-650-4), klotianidin (CAS broj 210880-92-5, EU broj 433-460-1), acetamiprid (CAS broj 135410-20-7/160430-64-8). PRILOG 13 METODOLOGIJE I STANDARDI ZA MONITORING EKOLOŠKOG STATUSA Tabela 1: Metodologije za uzorkovanje i vrednovanje ekološkog statusa Elementi kvaliteta Metodologija za uzorkovanje i vrednovanje Rijeke Fitobentos i makrofiti Metodologija vrednovanja ekološkog statusa vodotoka na osnovu fitobentosa i makrofita Bentosni beskičmenjaci Metodologija vrednovanja ekološkog statusa vodotoka na osnovu bentosnih beskičmenjaka Ribe Metodologija vrednovanja ekološkog statusa vodotoka na osnovu riba Hidromorfološki elementi Metodologija vrednovanja ekološkog statusa vodotoka sa hidromorfološkim elementima Jezera Fitoplankton Metodologija vrednovanja ekološkog statusa jezera na osnovu fitoplanktona Fitobentos i makrofite Metodologija vrednovanja ekološkog statusa jezera na osnovu fitobentosa i makrofita Bentosni beskičmenjaci Metodologija vrednovanja ekološkog statusa jezera na osnovu bentosnih beskičmenjaka Ribe Metodologija vrednovanja ekološkog statusa jezera na osnovu riba Hidromorfološki elementi Metodologija vrednovanja ekološkog statusa jezera sa hidromorfološkim elementima Priobalne vode Fitoplankton Metodologija vrednovanja ekološkog statusa priobalnih voda na osnovu fitoplanktona Makrofitske alge Metodologija vrednovanja ekološkog statusa priobalnih voda na osnovu makroalgi Bentosni beskičmenjaci Metodologija vrednovanja ekološkog statusa priobalnih voda na osnovu bentosnih beskičmenjaka Hidromorfološki elementi Metodologija vrednovanja ekološkog statusa priobalnih voda sa hidromorfološkim elementima Tabela 2: Standardi za monitoring ekološkog statusa Standardi za uzorkovanje elemenata kvaliteta voda MEST EN ISO 5667-3:2013 Kvalitet vode -Uzimanje uzoraka - Dio 3: Smjernice za zaštitu i rukovanje uzorcima voda MEST EN ISO 5667-6:2017 Kvalitet vode-Uzimanje uzoraka – Dio 6: Smjernice za uzozkovanje rijeka i manjih tokova ISO 5667- 4:2016 Kvalitet vode-Uzimanje uzoraka – Dio 4: Smjernice za uzorkovanje jezera Standardi za fitoplankton MEST EN 15204:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za prebrojavanje fitoplanktona pomoću invertne mikroskopije (postupak po Utermolu) MEST EN 15972:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za kvalitativno i kvantitativno istraživanje morskog fitoplanktona MEST EN 16698:2017 Kvalitet vode - Uputstvo za kvantitativno i kvalitativno uzorkovanje fitoplanktona iz kopnenih voda MEST ISO 10260:2017 Kvalitet vode - Merenje biohemijskih parametara - Spektrometrijsko određivanje koncentracije hlorofil-a Standardi za makrofite i fitobentos MEST EN 15460:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za praćenje makrofita u jezerima MEST EN 14184:2016 Kvalitet vode - Uputstvo za praćenje vodenih makrofita u tekućim vodama MEST EN 15708:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za snimanje, uzorkovanje i laboratorijske analize fitobentosa u plitkoj tekućoj vodi MEST EN 13946:2016 Kvalitet vode - Uputstvo za rutinsko uzorkovanje i pripremu preparata bentosnih dijatomeja iz rijeka i jezera MEST EN 14407:2016 Kvalitet vode - Uputstvo za identifikaciju i utvrđivanje brojnosti bentosnih dijatomeja iz rijeka i jezera Standardi za bentosne beskičmenjake EN ISO 19493 Kvalitet vode - Smjernice za biološki pregled priobalnog pojasnog i obalnog pojasa i sublotnog čvrstog dna MEST EN ISO 10870:2014 Kvalitet vode - Smjernice za izbor opreme i metoda uzorkovanja bentosnih makrobeskičmenjaka slatkih voda MEST EN 16150:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za proporcionalno uzorkovanje bentosnih makrobeskičmenjaka u plitkim rijekama prema zastupljenosti različitih staništa MEST EN 16772:2017 Kvalitet vode - Uputstvo za metode uzorkovanja beskičmenjaka u hiporeičnoj zoni rijeka MEST EN 15196:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za uzorkovanje i obradu lutkine košuljice Chironomidae (red Diptera) za ekološko ocjenjivanje MEST EN ISO 16665:2016 Kvalitet vode - Smjernice za kvantitativno uzimanje uzoraka i rukovanje uzorcima morske makrofaune nastanjene na mekom dnu Standardi za ribe MEST EN 14962:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za obim i izbor metode uzorkovanja ribe MEST EN 14011:2009 Kvalitet vode - Uzorkovanje ribe sa elektricitetom strujom EN 15910 Kvalitet vode - Smjernice za procjenu obilja ribe sa mobilnim hidroakustičkim metodama MEST EN 14757:2016 Kvalitet vode - Uzimanje uzoraka ribe pomoću specijalnih mreža Standardi za hidromorfološke parametre EN 14614 Kvalitet vode - Vodič za procjenu hidromorfoloških karakteristika vodotoka EN 16039 Kvalitet vode - Vodič za procenu hidromorfoloških karakteristika jezera EN 15843 Kvalitet vode - Smjernice za utvrđivanje stepena promjene hidromorfoloških karakteristika rijeka R.b. Dokument Naziv dokumenta 1. MEST EN13946:2016 Kvalitet vode - Uputstvo za rutinsko uzorkovanje i pripremu preparata bentosnih dijatomeja iz rijeka i jezera 2. MEST EN 14407:2016 Kvalitet vode - Uputstvo za identifikaciju i utvrđivanje brojnosti bentosnih dijatomeja iz rijeka i jezera 3. MEST EN 15708:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za snimanje, uzorkovanje i laboratorijske analize fitobentosa u plitkoj tekućoj vodi 4. MEST EN 14184:2016 Kvalitet vode - Uputstvo za praćenje vodenih makrofita u tekućim vodama 5. MEST EN 15460:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za praćenje makrofita u jezerima 6. MEST EN 15204:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za prebrojavanje fitoplanktona pomoću invertne mikroskopije (postupak po Utermolu) 7. MEST EN 15972:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za kvalitativno i kvantitativno istraživanje morskog fitoplanktona 8. MEST EN 16698:2017 Kvalitet vode - Uputstvo za kvantitativno i kvalitativno uzorkovanje fitoplanktona iz kopnenih voda 9. MEST ISO 10260:2017 Kvalitet vode - Merenje biohemijskih parametara - Spektrometrijsko određivanje koncentracije hlorofil-a 10. MEST EN ISO 10870:2014 Kvalitet vode - Smjernice za izbor opreme i metoda uzorkovanja bentosnih makrobeskičmenjaka slatkih voda 11. MEST EN 16164:2017 Kvalitet vode - Standardno uputstvo za izradu i odabir taksonomskih ključeva 12. MEST EN 16772:2017 Kvalitet vode - Uputstvo za metode uzorkovanja beskičmenjaka u hiporeičnoj zoni rijeka 13. MEST EN 15196:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za uzorkovanje i obradu lutkine košuljice Chironomidae (red Diptera) za ekološko ocjenjivanje 14. MEST EN ISO 16665:2016 Kvalitet vode - Smjernice za kvantitativno uzimanje uzoraka i rukovanje uzorcima morske makrofaune nastanjene na mekom dnu 15. MEST EN 14011:2009 Kvalitet vode - Uzorkovanje ribe sa elektricitetom 16. MEST EN 14757:2016 Kvalitet vode - Uzimanje uzoraka ribe pomoću specijalnih mreža 17. MEST EN 14962:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za obim i izbor metode uzorkovanja ribe 18. METI CEN/TR 16151:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za kreiranje multimetrijskih indeksa 19. MEST EN 14996:2014 Kvalitet vode - Uputstvo za obezbjeđenje kvaliteta bioloških i ekoloških ocjenjivanja u vodenoj sredini 20. MEST EN 16164:2017 Kvalitet vode - Standardno uputstvo za izradu i odabir taksonomskih ključeva 21. MEST EN 16493:2016 Kvalitet vode - Nomenklaturni zahtjevi za zapisivanje podataka o biodiverzitetu, taksonomske ček-liste i ključeve 22. ISO 5667-12:2017 Kvalitet vode - Uzorkovanje - dio 12: vodič za uzorkovanje na dnu sedimenta iz rijeka, jezera i estuarija.