Regulation on procedures for the measurement of emissions from stationary sources

885. Na osnovu člana 16 Zakona o zaštiti vazduha („Službeni list CG”, broj 25/10) Ministarstvo održivog razvoja i turizma doni jelo je P R AV I LN IK O NAČINU I POSTUPKU MJERENJA EMISIJA IZ STACIONARNIH IZVORA Član 1 Ovim pravilnikom propisuje se način mjerenja emisija iz stacionarnih izvora, postupak mjerenja, način provjere ispravnosti i kalibracije mjernog uređaja, postupak procjene rezultata i način dostavljanja podataka za informacioni sistem zaštite životne sredine. Član 2 Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja: 1) emitovani maseni protok (kg/h) je maseni protok zagađujuće materije na ispustu stacionarnog izvora u periodu emisije otpadnih gasova; 2) granični maseni protok (kg/h) je propisani granični maseni protok zagađujuće materije na osnovu kojeg se određuje učestalost mjerenja emisije; 3) masena koncentracija je masa emitovanih zagađujućih materija u odnosu na jedinicu zapremine u suvom otpadnom gasu na temperaturi 273,15 K i pritisku 101.325 kPa pri propisanom zapreminskom udjelu kiseonika u otpadnom gasu; 4) uzorak otpadnog gasa je dio toka otpadnih gasova koji se analizira na određenom mjernom mjestu, u određenom vremenskom intervalu, na određen način i za njega važi da je relevantan za otpadne gasove stacionarnog izvora; 5) automatsko mjerenje je mjerenje emisije uz neprekidnu ekstraktivnu ili neekstraktivnu analizu uzorka, očitavanje i čuvanje izmjerenih vrijednosti u vremenskim intervalima ne dužim od 10 s, kojim se dobijaju trenutne vrijednosti emisija; 6) ekstraktivna analiza otpadnih gasova je uzimanje uzorka otpadnih gasova iz ispusta, a analiza se vrši van ispusta; 7) neekstraktivna analiza otpadnih gasova je analiza koja se vrši direktno u ispustu; 8) parametri stanja otpadnih gasova su sastav otpadnih gasova, temperatura, pritisak, i druge fizičke veličine relevantne za njihovu emisiju u vazduh; 9) uslovi rada postrojenja su vrsta, način i režim rada, opterećenje, kapacitet postrojenja ili uređaja, vrsta, količina i kvalitet ulaznih materijala kao i način rada uređaja za prečišćavanje otpadnih gasova. Član 3 Mjerenje emisija zagađujućih materija iz stacionarnih izvora vrši se prema metodama mjerenja datim u Prilogu 1, koji čini sastavni dio ovog pravilnika. Mjerenje emisija zagađujućih materi ja iz stacionarnih izvora vrši se kao kontinualno ili pojedinačno mjerenje. Kontinualno mjerenje je neprekidno mjerenje emisije tokom perioda rada stacionarnog izvora. Pojedinačno mjerenje je jednokratno mjerenje emisije koje podrazumijeva sukcesivnu analizu dovoljnog broja uzoraka otpadnog gasa pri određenim uslovima rada stacionarnog izvora. Pojedinačno mjerenje emisija može biti: 1) prvo mjerenje koje se vrši po završenoj izgradnji novog ili rekonstrukcije postojećeg stacionarnog izvora i to nakon postizanja ustaljenog rada stacionarnog izvora a najkasnije 12 mjeseci od dana puštanja u rad; 2) povremeno (periodično) mjerenje koje se vrši radi povremenih kontrola vrijednosti emisija ili kontrola mjernih uređaja za kontinualno mjerenje u skladu sa tehničkom specifikacijom METI TS CEN/TS 15675; 3) kontrolno mjerenje koje se vrši nakon preduzimanja tehničko – tehnoloških mjera u cilju smanjenja emisije u vazduh ukoliko rezultati mjerenja prvog, povremenog ili posebnog mjerenja prelaze granične vrijednosti emisija; 4) posebno mjerenje koje se vrši radi provjere podataka o vrijednostima emisija. Član 4 Učestalost mjerenja emisija iz stacionarnih izvora utvrđuje se na osnovu odnosa emitovanog masenog protoka i graničnog masenog protoka:  ukoliko je odnos između emitovanog i graničnog masenog protoka ≤ 1, vrše se povremena mjerenja, najmanje jednom u pet godina;  ukoliko je emitovani maseni protok jedan do dva puta veći od graničnog masenog protoka vrše se povremena mjerenja najmanje jednom u tri godine;  ukoliko je emitovani maseni protok dva do pet puta veći od graničnog masenog protoka vrše se povremena mjerenja, najmanje jednom godišnje;  ukoliko je emitovani maseni protok više od pet puta veći od graničnog masenog protoka vrši se kontinualno mjerenje. Član 5 Mjerenje emisije zagađujućih materija u vazduh vrši se na ispustu stacionarnog izvora (u daljem tekstu: mjerno mjesto). Mjerno mjesto treba da obezbjedi reprezentativnost emisija u odnosu na meteorološke uslove i da se otpadni gasovi iz stacionarnog izvora gdje se mjerenje vrši , ne miješaju sa otpadnim gasovima iz drugih izvora. Mjerno mjesto treba da bude dostupno i opremljeno na način kojim se omogućava pravilno mjerenje bez opasnosti po lice koje vrši mjerenje. Dodatni mjerni instrumenti za kontrolu postupka mjerenja ne smiju se postavljati na unutrašnju stranu kanala otpadnih gasova da ne bi došlo do taloženja čestica. Član 6 Mjerni instrument za kontinualno mjerernje emisija treba da obezbijedi: pouzdan, dugotrajan i neprekidan rad; očitavanje svih izmjerenih vrijednosti emisije, tako da najmanja vri jednost gornje granice mjerenja bude najmanje 2,5 puta veća od graničnih vrijednosti emisija zagaćujućih materija za mjerenu zagađujuću materiju; dovođenje ispravnog uzorka u mjerni instrument (dovol jan protok, pravilno prečišćavanje, sprječavanje kondenzacije itd.); mogućnost povezivanja sa internim sistemom za provjeru rada i upotrebu zvučnog signala za upozorenje o prekoračenju granične vrijednosti emisije; praćenje i čuvanje svih rezultata mjerenja, relevantnih vrijednosti parametara stanja otpadnih gasova i parametara režima rada stacionarnih izvora; procjenu rezultata mjerenja odnosno vrijednosti utvrđenih količina emisija i vrijednosti stanja otpadnih gasova; dostupnost dnevnih, mjesečnih i godišnjih podataka. Član 7 Mjerni instrumenti koji se koriste za pojedinačna i kontinualna mjerenja emisija zagađujućih materija moraju da ispunjavaju zahtjeve propisane u skladu sa Prilogom 1 ovog pravilnika. Mjerne instrumente treba redovno kontrolisati, servisirati i kalibrisati. Kalibracija mjernih instrumenta za pojedinačno mjerenje emisija vrši se u skladu sa standardom MEST EN ISO/IEC 17025. Kalibracija mjernog instrumenta za kontinualno mjerenje emisija vrši se u skladu sa standardom MEST EN 14181 jednom u dvije godine. Uvjerenje o kalibraciji mjernog instrumenta čuva se pet godina. Član 8 Rezultati pojedinačnih mjerenja izražavaju se kao polusatne srednje vrijednosti u skladu sa metodama mjerenja iz Priloga 1 ovog pravilnika. Polusatne srednje vrijednosti preračunavaju se na jedinicu zapremine suvih ili vlažnih otpadnih gasova pri standardnim uslovima i referentnom zapreminskom udjelu kiseonika u skladu sa Pri logom 2 koji je sastavni dio ovog pravilnika. Rezultati kontinualnog mjerenja izražavaju se kao polusatne i srednje dnevne vrijednosti. za svaku zagađujuću materiju koja se mjeri. Trenutne vri jednosti masenih koncentracija preračunavaju se na jedinicu zapremine suvih ili vlažnih otpadnih gasova pri standardnim uslovima. Polusatne srednje vrijednosti se izračunavaju na osnovu preračunavanja vrijednosti masene koncentracije na referentni zapreminski udio kiseonika u otpadnim gasovima. Polusatna srednja vrijednost je validna ako je za njen proračun pravilno izmjereno najmanje 50 % trenutnih vrijednosti u okviru polusatnog vremenskog intervala i ako su sve trenutne vrijednosti izmjerene za vrijeme efektivnog rada stacionarnog izvora. Dnevna srednja vrijednost se izračunava svakodnevno, korišćenjem svih validnih polusatnih srednjih vrijednosti. Dnevna srednja vrijednost je validna ako je za njen proračun korišćeno najmanje 12 validnih polusatnih srednjih vrijednosti. Član 9 Kod malih postrojenja za sagorijevanje i ostalih izvora zagađujućih materija, kada nije moguće ostvariti polusatni kontinualni rad izvora, srednje vri jeme može biti kraće od pola sata. Kod malih postrojenja za sagorijevanje koja koriste čvrsto gorivo i kod kojih se loženje obavlja ručno, mjerenje emisija započinje pet minuta nakon što je u ložište ubačena količina goriva koja obezbjeđuje potrebno toplotno opterećenje. Kod malih postrojenja za sagorijevanje koja koriste tečno gorivo, mjerenje emisija započinje dva minuta od postizanja potrebnog toplotnog opterećenja. Član 10 Postupak procjene rezultata mjerenja, način obrade i prezentovanja rezultata, kao i procjena njihove pouzdanosti i vjerodostojnosti, vrši se prema standardu MEST EN ISO/IEC 17025. Član 11 Za pojedinačna mjerenja sačinjava se izvještaj koji sadrži podatke o: pravnom licu ili preduzetniku koji je obavio mjerenje (naziv i sjedište, odnosno ime i adresa); vlasniku i/ili korisniku izvora zagađenja vazduha (naziv i sjedište, odnosno ime i adresa) i njegovoj djelatnosti; glavnim tehničkim karakteristikama izvora zagađenja, o vrsti mjerenja i vrijednosti emisije koja se mjeri; mjernim mjestima, mjestu uzimanja uzoraka i mjerenja na procesnoj šemi postrojenja; primijenjenim mjernim postupcima i instrumentima; izvršenom pojedinačnom mjerenju, uslovima rada postrojenja i parametrima stanja otpadnih gasova; rezultatima mjerenja i vrijednosti emisije i propisanoj graničnoj vrijednosti. Za kontinualna mjerenja izrađuju se dnevni, mjesečni i godišnji izvještaji koji sadrže podatke o: vlasniku i/ili korisniku stacionarnog izvora(naziv i sjedište, odnosno ime i adresa); period za koji se izvještaj sačinjava; oznaku ispusta stacionarnog izvora i naziv postrojenja; uslove rada postrojenja; izmjerenu i dozvoljenu graničnu vrijednost emisija za zagađujuće materije koje su mjerene i ukupno vrijeme rada pogona u satima i vrijeme efektivnog rada Dnevni izvještaj o kontinualnom mjerenju pored podataka iz stava 2 ovog člana sadrži i podatke o izmjerenim polusatnim srednjim vrijednostima, dnevnim srednjim vrijednostima relevantnih uslova rada i srednjim dnevnim vrijednostima mjerenih veličina. Mjesečni izvještaj o kontinualnom mjerenju pored podataka iz stava 2 ovog člana sadrži i podatke o broju i procentu važećih polusatnih srednjih vri jednosti, ukupno m broju sati za vrijeme rada stacionarnog izvora kada mjerenje nije vršeno za svaku mjerenu zagađujuću materiju posebno i najduže neprekidno vrijeme rada stacionarnog izvora bez mjerenja za svaku materiju posebno. Godišnji izvještaj o kontinualnom mjerenju pored podataka iz stava 2 ovog člana sadrži i podatke o ukupnom broju dana sa prekoračenjem graničnih vrjiednosti emisija za svaku zagađujuću materiju posebno, podatke o danima u kojima su prekoračene granične vri jednosti emisija (datum, broj i procenat validnih polusatnih vrijednosti koje su veće od graničnih vrijednosti za svaku zagađujuću materiju posebno) ukupan broj sati za vrijeme rada stacionarnog izvora kada mjerenje ni je izvršeno za svaku zagađujuću materiju posebno i najduži neprekidni period rada stacionarnog izvora bez mjerenja, za svaku zagađujuću materiju posebno. Član 12 Vlasnik i/ili korisnik stacionarnog izvora na osnovu izvještaja iz člana 11 ovog pravilnika sačinjava Izvještaj o godišnjim emisijama zagađujućih materija u vazduh na obrascu datom u Prilogu 3 koji je sastavni dio ovog pravi lnika. Izvještaj iz stava 1 ovog člana se dostavlja u pisanoj i elektronskoj formi organu uprave nadležnom za poslove zaštitu životne sredine za potrebe informacionog sistema kvaliteta vazduha, do 31. marta tekuće za prethodnu godinu. Član 13 Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o emisiji zagađujućih materija u vazduh ("Službeni list RCG", broj 25/01). Član 14 Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u Službenom listu Crne Gore. Broj:10-560/28 Podgorica: 01. avgusta 2013. godina Ministar, Branimir Gvozdenović, s.r. PRILOG 1 Metode mjerenja emisija iz stacionarnih izvora Vrste mjerenja emisija Metode Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje zapreminske koncentracije kiseonika (O₂) – Referentna metoda: Paramagnetizam MEST EN 14789 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje prašine u opsegu niskih masenih koncentracija – Dio 1: Manuelna gravimetrijska metoda MEST EN 13284-1 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje prašine u opsegu niskih masenih koncentracija – Dio 2: Automatski mjerni sistem MEST EN 13284-2 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije sumpor (IV)-oksida – Referentna metoda MEST EN 14791 Kvalitet vazduha - Definicija i određivanje karakteristika performansi automatskog mjernog sistema MEST EN ISO 9169 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje ukupne emisije As, Cd, Cr, Co, Cu, Mn, Ni, Pb, Sb, Tl i V MEST EN 14385 Emisije iz stacionarnih izvora – Određivanje masene koncentracije gasovitih hlorida izraženih kao HCL – Standardna referentna metoda MEST EN 1911-1 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije ukupnog gasovi tog organskog ugljenika pri niskim koncentracijama u dimnim gasovima – Metoda kontinualne plameno jonizacione detekcije MEST EN 12619 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije ukupnog gasovitog organskog ugljenika u dimnim gasovima kod procesa sa upotrebom rastvaraca – Metoda kontinualne plameno jonizacione detekcije MEST EN 13526 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije pojedinačnih gasovitih organskih jedinjenja – Metoda sa aktivnim ugljenikom i desorpcijom rastvaračem MEST EN 13649 Kvalitet vazduha - Emisije iz stacionarnih izvora - Manuelna metoda za određivanje koncentracije ukupne žive MEST EN 13211 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije PCDD/PCDF i dioksina kao PCB – Dio 1: Uzimanje uzoraka PCDD/PCDF MEST EN 1948-1 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije PCDD/PCDF i dioksina kao PCB – Dio 2: Ekstrakcija i čišćenje od PCDD/PCDF MEST EN 1948-2 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije PCDD/PCDF i dioksina kao PCB – Dio 3: Identifikacija i kvantifikacija PCDD/PCDF MEST EN 1948-3 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije PCDD/PCDF i PCB sličnog dioksinu – Dio 4: Uzimanje uzoraka i analiza PCB sličnog dioksinu MEST EN 1948 - 4 Emisije iz stacionarnih izvora - Obezbjeđenje kvaliteta automatizovanih mjernih sistema MEST EN 14181 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije ugljen monoksida (CO) – Referentna metoda: Nedisperzivna infracrvena spektrometrija MEST EN 15058 Kvalitet vazduha - Određivanje koncentracije neprijatnih mirisa dinamičkom olfaktometrijom MEST EN 13725 Kvalitet vazduha – Emisije iz stacionarnih izvora - Zahtjevi za mjerne presjeke i mjesta, kao i za ciljeve mjerenja, planiranje i izvještavanje MEST EN 15259 Emisije iz stacionarnih izvora – određivanje vodene pare u ventilacionim otvorima MEST EN 14790 Kvalitet vazduha - Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje ukupne žive: automatski mjerni sistemi MEST EN 14884 Fugativne i difuzne emisije od zajedničkog značaja za industrijski sektor - Mjerenja fugativne emisije para koje nastaju iz opreme i curenja iz cjevododa MEST EN 15446 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije oksida azota (NOx) Referentna metoda: hemiluminiscencija MEST EN 14792 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije gasovitih hlorida izraženih kao HCL - Standardna referentna metoda MEST EN 1911 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije azotnih oksida Karakteristike performansi automatizovanih mernih sistema ISO 10849 Emisije iz stacionarnih izvora - Manuelno određivanje masene koncentracije praškastih materija ISO 9096 Emisije iz stacionarnih izvora - Automatizovani monitoring masenih koncentracija čestica - Karakteristike performansi, metode ispitivanja i specifikacije ISO 10155 Emisije iz stacionarnih izvora – Uzorkovanje i određivanje sadržaja gasovitih fluorida ISO 15713 Emisije iz stacionarnih izvora – Određivanje ugljen monoksida, ugljen dioksida i kiseonika – Karakteristike performansi i kalibracija automatizovanih mernih sistema ISO 12039 Emisije iz stacionarnih izvora - Mjerenje brzine i zapreminskog protoka struje gasova u odvodnom kanalu ISO 10780 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije sumpor dioksida Metoda sa vodonik-peroksidom, barijum-perhloratom i torinom ISO 7934 Emisije iz stacionarnih izvora - Određivanje masene koncentracije sumpor dioksida Karakteristike performansi automatizovanih metoda merenja ISO 7935 Emisije iz stacionarnih izvora - Uzorkovanje za automatizovano određivanje koncentracije emitovanih gasova za trajno instalirane sisteme monitoringa ISO 10396 Ispitivanje otpadnih gasova iz uljnih kotlarnica – Vizualno i fotometrijsko određivanje dimnog broja DIN 51402 - 1 Zacrnjenje otpadnih gasova BS 2742 PRILOG 2 Postupak procjene rezultata Radi poređenja sa graničnim vrednostima emisija rezultati merenja izraženi kao masena koncentracija zagađujućih materija u otpadnom gasu preračunavaju se na jedinicu zapremine suvih ili vlažnih otpadnih gasova, referentne uslove (273,15 K i 101,3 kPa) i propisani zapreminski udio kiseonika u otpadnom gasu. 1) Preračunavanje na suvi otpadni gas Preračunavanje masenih koncentracija zagađujućih materija u vlažnim otpadnim gasovima na suve otpadne gasove vrši se prema sljedećoj formuli: OH CC vs 2 %100 100   CS je masena koncentracija u suvim otpadnim gasovima u mg/m 3 CV je masena koncentracija u vlažnim otpadnim gasovima u mg/ m 3 %H2O je sadržaj vlage u otpadnim gasovima u %. 2) Preračunavanje na referentne uslove Preračunavanje masenih koncentracija na referentne uslove vrši se prema sljedećoj formuli: 15,273 3,101 T P CC izmn  Cn je masena koncentracija pri normalnim uslovima u mg/m 3 , Cizm je masena koncentracija pri realnim uslovima u emiteru u mg/m 3 , P je apsolutni pritisak u emiteru u kPa, T je apsolutna temperatura u emiteru u K. PRILOG 3 Izvještaj o godišnjim emisijama zagađujućih materija u vazduh PODACI O VLASNIKU I/ILI KORISNIKU IZVORA ZAGAĐIVANJA VAZDUHA Naziv odnosno ime Adresa Mjesto, Opština Poštanski broj Ulica i broj Telefon Telefaks Email Šifra djelatnosti PODACI O ODGOVORNOM LICU Ime i prezime Funkcija Telefon GODINA ZA KOJU SE DOSTAVLjAJU PODACI Godina PODACI O MJERNOM MESTU Broj i naziv mjernog mesta Broj Naziv Gaus – Krigerove koordinate ispusta gasova x Y Nadmorska visina (mnv) Instalisana toplotna snaga na ulazu (MWth) za energetske izvore Godišnja iskorišćenost kapaciteta (%) Visina ispusta (m) Unutrašnji prečnik ispusta na vrhu (m) Srednja godišnja temperatura izlaznih gasova (°C) Srednja godišnja brzina izlaznih gasova (m/s) Srednji godišnji izlazni protok (m 3 /h) Režim rada ispusta Kontinualan Diskontinualan PODACI O RADU Broj radnih dana ispusta godišnje Broj radnih sati ispusta na dan Ukupni broj radnih sati godišnje Raspodela godišnjih emisija po sezonama (%) Zima (Dec, Jan, Feb) Proleće (Mar, Apr, Maj) Leto (Jun, Jul, Avgust) Jesen (Sep, Okt, Nov) 2. PODACI O KORIŠĆENOM GORIVU (za energetske izvore) Gorivo Gorivo 1 Gorivo 2 Gorivo 3 Gorivo 4 Naziv goriva Ukupna godišnja potrošnja (t) Donja toplotna moć goriva (kJ/kg) Sastav goriva (mas. %) S N CI PODACI O EMISIJAMA ZAGAĐUJUĆIH MATERIJA Naziv zagađujuće materije Srednja godišnja izmerena vrednost Emitovane količine 1 Metoda određivanja mg/ m 3 g/h kg/god 2 1 Emitovane količine se dobijaju množenjem srednje godišnje izmerene vrijednosti sa srednjim godišnjim izlaznim protokom i ukupnim borjem radnih sati godišnje. Vrijednosti se zaokružuju na jednu decimalu. Datum sačinjavanja izvještaja Potpis lica koje je sačinilo izvještaj