Law on energy

1. Proizvodnja električne energije Proizvođač električne energije Član 94 (1) Proizvođač električne energije može, u skladu sa ovim zakonom, da: 1) koristi energetske izvore za proizvodnju električne energije; 2) ugovara kupovinu i prodaju električne energije; 3) koristi prenosni i distributivni sistem električne energije pod uslovima za pristup i korišćenje tih sistema utvrđenim ovim zakonom. (2) Proizvođač koji prodaje električnu energiju krajnjem kupcu koji nema balansnu odgovornost mora imati i licencu za snabdijevanje. (3) Proizvođač električne energije dužan je da: 1) proizvodne objekte stavi u pogon na zahtjev operatora prenosnog ili distributivnog sistema za potrebe pomoćnih usluga ili balansiranja; 2) sa operatorima prenosnog i distributivnog sistema zaključi ugovore kojima se utvrđuju međusobna prava i obaveze u pružanju i korišćenju pomoćnih usluga ili balansiranja; 3) zaključi ugovore kojima se uređuje: - priključenje na prenosni ili distributivni sistem sa operatorom sistema; - korišćenje prenosnog ili distributivnog sistema sa operatorom sistema; - učestvovanje na tržištu električne energije sa operatorom tržišta; - finansijsko poravnanje balansnog obračuna sa operatorom tržišta; - balansna odgovornost sa operatorom tržišta i operatorom prenosnog sistema; - kupoprodaja energije sa kupcima i energetskim subjektima koji kupuju električnu energiju za sopstvene potrebe; 4) operatoru prenosnog ili distributivnog sistema daje na raspolaganje podatke potrebne za rad i funkcionisanje sistema; 5) u svom energetskom objektu omogući operatorima sistema korišćenje opreme koja je i u funkciji prenosnog ili distributivnog sistema, za potrebe ostvarivanja tokova električne energije, bez naknade; 6) održava i unapređuje opremu iz tačke 5 ovog stava, u skladu sa potrebama funkcionisanja i planovima razvoja prenosnog ili distributivnog sistema. (4) Proizvođač iz stava 1 ovog člana dužan je da na zahtjev operatora prenosnog ili distributivnog sistema ponudi električnu energiju za pokrivanje gubitaka u prenosnom i distributivnom sistemu. (5) Proizvođač je dužan da izradi program mjera za poboljšanje energetske efikasnosti i godišnji izvještaj o rezultatima primjene programa i objavi ili na svojoj internet stranici. (6) Minimalni stepen energetske efikasnosti za pojedine tehnologije, koji treba da se obezbijedi prilikom izgradnje ili rekonstrukcije proizvodnog energetskog objekta može propisati Ministarstvo. Udjeli izvora energije ​ Član 95 ​ (1) Energetski subjekti dužni su da preduzimaju mjere za povećanje udjela energije proizvedene iz obnovljivih izvora u ukupnoj proizvedenoj energiji. (2) Udio energije proizvedene iz obnovljivih i drugih izvora snabdjevač dokazuje garancijama porijekla i na osnovu podataka utvrđenih proračunom u skladu sa propisom iz stava 5 ovog člana. (3) Operator tržišta proračunava i objavljuje na svojoj internet stranici udjele obnovljivih i drugih izvora energije u proizvedenoj odnosno isporučenoj električnoj energiji krajnjim kupcima u Crnoj Gori u skladu sa propisom iz stava 5 ovog člana. (4) Agencija vrši kontrolu proračuna iz st. 2 i 3 ovog člana. (5) Način proračunavanja, prikazivanja i objavljivanja udjela svih vrsta izvora energije u proizvedenoj, odnosno isporučenoj električnoj energiji, kao i način kontrole proračuna propisuje Agencija. Proizvodnja električne energije za sopstvene potrebe ​ Član 96 ​ (1) Krajnji kupac koji proizvodi električnu energiju iz obnovljivih izvora ili visokoefikasne kogeneracije za sopstvene potrebe sa povremenom predajom viška proizvedene električne energije u distributivni sistem (u daljem tekstu: kupac - proizvođač), u postrojenju instalisane snage koja ne prelazi vrijednost priključne snage krajnjeg kupca ima pravo da proizvedenu električnu energiju troši za sopstvene potrebe, skladišti i prodaje višak proizvedene električne energije, individualno ili putem agregacije sa drugim kupcima. (2) Ako kupac - proizvođač proizvodi električnu energiju u skladu sa stavom 1 ovog člana, instalacije u kojima proizvodi ili skladišti električnu energiju smatraju se unutrašnjim instalacijama kupca-proizvođača. (3) Operator distributivnog sistema vrši mjerenje količina predate i preuzete električne energije od strane kupca - proizvođača na mjestu konekcije kupca - proizvođača i distributivnog sistema i procjenu ili mjerenje proizvedene električne energije na mjestu konekcije instalacija za proizvodnju električne energije i instalacija za potrošnju električne energije kupca - proizvođača. (4) Operator distributivnog sistema dužan je da snabdijevaču i operatoru tržišta električne energije mjesečno dostavlja podatke o mjerenju na mjestu konekcije kupca - proizvođača distributivnog sistema, a na zahtjev Agencije, Ministarstva ili operatora tržišta električne energije i podatke o mjerenju ukupne proizvedene električne energije. (5) Snabdjevač koji vrši snabdijevanje kupca - proizvođača, dužan je da otkupljuje višak proizvedene električne energije po cijeni energije iz ugovora o snabdijevanju. (6) Osnovica za mjesečni obračun između snabdjevača i kupca - proizvođača je neto razlika zbira predate električne energije kupca - proizvođača na mjestu konekcije i rezultata iz stava 7 ovog člana i preuzete električne energije. (7) Ako je rezultat obračuna iz stava 6 ovog člana pozitivan snabdjevač taj iznos utvrđuje, obračunava i prenosi u naredni obračunski period, a obračun po svim stavkama računa izdatog u skladu sa ugovorom o snabdijevanju vrši kao da u obračunskom periodu nije bilo potrošnje. (8) Ako je rezultat obračuna iz stava 6 ovog člana negativan, snabdjevač taj iznos koristi kao osnovicu za obračun po svim stavkama računa izdatog u skladu sa ugovorom o snabdijevanju. (9) Završni obračun količina predate i preuzete električne energije snabdjevač vrši 1. aprila svake godine za prethodnih 12 mjeseci, a obračunati višak dužan je da plati kupcu- proizvođaču po cijeni energije iz ugovora o snabdijevanju, bez obračunavanja naknada utvrđenih ovim zakonom, u tarifi u kojoj je energija proizvedena. (10) Snabdjevač je dužan da obračunati višak energije iz stava 9 ovog člana plati kupcu - proizvođaču u roku od 30 dana od dana obračuna. (11) Kupac - proizvođač ima pravo da iznos iz stava 7 ovog člana, po cijeni iz ugovora o snabdijevanju, iskoristi za plaćanje fiksnog dijela računa iz st. 7 i 8 ovog člana. (12)Troškove balansiranja koje prouzrokuje kupac - proizvođač plaća snabdjevač iz stava 5 ovog člana. Uslovi za priključenje i izvještavanje o mjerenjima na mjestu konekcije Član 97 (1) Tehnički uslovi, standardi za priključak, način mjerenja, sistem zaštite, kvalitet energije, kao i druga pitanja od značaja za razmjenu na mjestu konekcije, utvrđuju se pravilima iz člana 122 ovog zakona. (2) Priključenje postrojenja iz člana 96 stav 1 ovog zakona vrši se u skladu sa članom 175 ovog zakona. (3) Operator distributivnog sistema dužan je da Ministarstvu i Agenciji dostavlja podatke iz člana 96 stav 3 ovog zakona najkasnije do 1. marta tekuće, za prethodnu godinu. Utvrđivanje cijena i ograničenje podsticaja Član 98 ​ (1) Vrste i klasifikaciju objekata za proizvodnju električne energije iz obnovljivih izvora i visokoefikasne kogeneracije po grupama propisuje Ministarstvo. (2) Cijene električne energije iz člana 23 stav 6 ovog zakona koje mogu biti različite za različite vrste ili grupe objekata, kao i za različite vrste obnovljivih izvora energije utvrđuje Vlada, po pribavljenom mišljenju Agencije. (3) Vlada će prestati da podstiče izgradnju novih objekata za proizvodnju energije iz obnovljivih izvora, a Agencija će prestati sa daljom dodjelom statusa povlašćenog proizvođača, u slučaju dostizanja nacionalnog cilja iz člana 8a stav 1 tačka 2 alineja 2 ovog zakona, prema izvještaju iz člana 8b stav 3 ovog zakona, ako bi se izgradnjom tih objekata ostvario udio energije iz obnovljivih izvora u ukupnoj finalnoj potrošnji energije viši od obaveznog, kao i prije ostvarenja nacionalnog cilja privremeno ograničiti podsticaje u slučaju ozbiljnih negativnih uticaja na ekonomiju i socijalni status krajnjih kupaca. Garancija porijekla Član 99 ​ (1) Garanciju porijekla izdaje operator tržišta na zahtjev proizvođača električne energije, za energiju proizvedenu u energetskom objektu koji koristi obnovljive izvore energije ili visokoefikasnu kogeneraciju, čiji objekat je upisan u registar garancija porijekla iz člana 103 stav 1 ovog zakona i koji ispunjava druge uslove utvrđene u skladu sa ovim zakonom. (2) Garancija porijekla se može izdati samo za električnu energiju proizvedenu nakon upisa objekta u registar iz člana 103 stav 1 ovog zakona. (3) Garancija porijekla izdaje se za proizvedenu količinu električne energije izmjerene na mjestu priključenja energetskog objekta koji koristi obnovljive izvore energije ili visokoefikasnu kogeneraciju na elektroenergetski sistem, koja ne sadrži količinu električne energije za sopstvenu potrošnju i količinu električne energije nabavljene iz drugog izvora. (4) Operator prenosnog ili distributivnog sistema na koji je priključen objekat koji koristi obnovljive izvore energije ili visokoefikasnu kogeneraciju, dužan je da na zahtjev proizvođača električne energije izda potvrdu da je obezbijedio mjerenje količine električne energije u skladu sa stavom 2 ovog člana. (5) Operator prenosnog ili distributivnog sistema na koji je priključen objekat za koji se izdaje garancija porijekla, dužan je da operatoru tržišta dostavi podatke o količini električne energije iz stava 3 ovog člana. (6) Garancija porijekla se izdaje samo jednom za 1 MWh proizvedene električne energije iz stava 3 ovog člana. (7) Upotreba garancije porijekla mora biti zasnovana na objektivnim, transparentnim i nediskriminatornim kriterijumima. (8) Garancija porijekla se ne smije izdati energetskom subjektu: 1) za električnu energiju proizvedenu u reverzibilnoj hidroelektrani, u dijelu u kojem je takva proizvodnja posljedica pumpnog rada hidroelektrane; 2) koji proizvodi toplotnu energiju za daljinsko grijanje i/ili hlađenje u postrojenju instalisane snage manje od 1 MW. Izdavanje, prenošenje, iskorišćenje i povlačenje garancije porijekla ​ Član 100 ​ (1) Zahtjev za izdavanje garancije porijekla iz člana 99 stav 1 ovog zakona može se podnijeti u roku od šest mjeseci od poslednjeg dana perioda proizvodnje električne energije za koju se zahtijeva izdavanje garancije porijekla, a najkasnije do 15. marta tekuće godine, za proizvodnju iz prethodne godine. (2) Period proizvodnje električne energije za koju se izdaje garancija porijekla ne može biti duži od 12 mjeseci. (3) Garancija porijekla prestaje da važi nakon njenog iskorišćenja, povlačenja ili istekom roka od 12 mjeseci, od posljednjeg dana perioda proizvodnje za koji je izdata. (4) Garancija porijekla je prenosiva. (5) Garancija porijekla može se prenositi nezavisno od proizvedene električne energije na koju se odnosi, pri čemu, kako bi se obezbijedilo da se ta energija samo jednom prikaže kupcu, nije dozvoljeno višestruko računanje i prikazivanje električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora. (6) Električna energija proizvedena iz obnovljivih izvora, za koju je proizvođač pripadajuće garancije porijekla prodao odvojeno od te električne energije, ne smije se prikazati ili prodati krajnjem kupcu, kao električna energija proizvedena iz obnovljivih izvora. (7) Operator tržišta donosi pravila o garancijama porijekla u skladu sa propisom iz stava 10 ovog člana i pravilima evropskog udruženja organizacija koje izdaju garancije porijekla čiji član će biti taj operator, a kojima se naročito uređuje: način registracije korisnika registra garancija porijekla, sadržina i obrazac ugovora sa korisnicima registra garancije porijekla i druga pitanja koja su neophodna za izdavanje, prenošenje, iskorišćenje i povlačenje garancija porijekla. (8) Pravila iz stava 7 ovog člana odobrava Agencija. (9) Pravila iz stava 7 ovog člana, objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" i na internet stranici operatora tržišta na crnogorskom i engleskom jeziku. (10) Bliži uslovi i način izdavanja, prenošenja, iskorišćenja i povlačenja garancije porijekla, kao i sadržaj i način dostavljanja podataka iz člana 99 stav 5 ovog zakona, bliži sadržaj garancije iz čl. 101 i 102 ovog zakona, podaci koji se navode u zahtjevu i dokumentacija potrebna za izdavanje garancije porijekla utvrđuju se propisom Vlade. Sadržaj garancije porijekla električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora energije Član 101 Garancija porijekla električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora energije naročito sadrži: 1) podatke o energetskom izvoru iz kojeg je proizvedena energija i datume početka i kraja perioda proizvodnje za koji se garancija porijekla izdaje; 2) naziv, lokaciju, tip i instalisanu snagu energetskog objekta u kojem se proizvodi energija; 3) obim investicione podrške za energetski objekat, obim podsticaja za proizvedenu energiju iz tog objekta i podatke o načinu podsticanja; 4) datum puštanja energetskog objekta u pogon; 5) datum izdavanja i period važenja, kao i jedinstveni identifikacioni broj garancije porijekla i naziv države u kojoj je izdata. Sadržaj garancije porijekla električne energije proizvedene iz visokoefikasne kogeneracije Član 102 Garancija porijekla električne energije proizvedene iz visokoefikasne kogeneracije naročito sadrži: 1) naziv, lokaciju, tip i instalisanu snagu energetskog objekta u kojem se proizvodi energija; 2) obim investicione podrške za energetski objekat, obim podsticaja za proizvedenu energiju iz tog objekta i podatke o načinu podsticanja; 3) datum puštanja energetskog objekta u pogon; 4) datum izdavanja i period važenja, kao i jedinstveni identifikacioni broj garancije porijekla i naziv države u kojoj je izdata; 5) donju toplotnu moć goriva koje se koristi za proizvodnju električne energije za koju se izdaje garancija porijekla; 6) svrhu za koju se koristi toplotna energija proizvedena u objektu visokoefikasne kogeneracije u kojem je proizvedena električna energije za koju se izdaje garancija porijekla; 7) uštedu primame energije u procesu proizvodnje električne energije za koju se izdaje garancija porijekla; 8) podatke o količini proizvedene električne energije koja je proizvedena u skladu s kriterijumima i pravilima visoke efikasnosti; 9) količinu toplotne energije proizvedene zajedno sa električnom energijom. Registar garancija porijekla Član 103 ​ (1) Podaci o izdatim, prenijetim, iskorišćenim i povučenim garancijama porijekla upisuju se u registar garancija porijekla koji vodi operator tržišta. (2) Sadržaj i način vođenja registra garancija porijekla, sadržaj zahtjeva i bliže uslove za upis u registar utvrđuje operator tržišta. (3) Registracija objekata iz člana 99 stav 1 ovog zakona vrši se na period od pet godina, nakon čijeg isteka se na zahtjev korisnika registra vrši obnova registracije, a u skladu sa propisom iz stava 2 ovog člana. (4) U registar iz stava 1 ovog člana upisuju se i podaci o dostavljenim stranim garancijama porijekla koje ispunjavaju uslove iz st. 5 i 6 ovog člana. (5) Strane garancije porijekla važe i u Crnoj Gori, pod uslovom uzajamnosti u skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorom. (6) Strane garancije porijekla važe u Crnoj Gori, ako se razmjenjuju u okviru evropskog udruženja organizacija koje izdaju garancije porijekla, čiji član je operator tržišta, u skladu sa pravilima tog udruženja. (7) Za korišćenje registra garancija porijekla, korisnici registra dužni su da plaćaju naknadu u visini utvrđenoj aktom koji donosi operator tržišta, a koji odobrava Agencija. (8) Ako operator tržišta ne prizna stranu garanciju porijekla zbog sumnje u njenu tačnost, pouzdanost i istinitost, o tome obavještava nadležni organ Zajednice, kao i o razlozima za odbijanje. Povlašćeni proizvođač Član 104 (1) Energetski subjekat može steći status povlašćenog proizvođača u konkurentnom postupku na osnovu jasnih, transparentnih i nediskriminatornih kriterijuma, osim energetskog subjekta koji proizvodi električnu energiju u energetskom objektu snage do 1 MW, za energetski objekat koji: 1) pripada grupi energetskih objekata utvrđenih propisom iz člana 98 stav 1 ovog zakona, uz prirodna i prostorna ograničenja i uslove, kao i mjere zaštite prirode i životne sredine i ako ispunjava uslove iz člana 106 ovog zakona; 2) je priključen na prenosni ili distributivni sistem električne energije; 3) ima sopstveno mjerno mjesto, odvojeno od mjernih mjesta na kojima se mjeri količina električne energije proizvedena u drugim tehnološkim procesima; 4) radom u režimu povlašćenog proizvođača ne ugrožava sigurnost rada sistema. (2) Status povlašćenog proizvođača ne može se steći za reverzibilnu hidroelektranu. (3) Prije sricanja statusa povlašćenog proizvođača energetski subjekat može steći privremeni status povlašćenog proizvođača, ako: 1) je u skladu sa zakonom kojim se uređuje izgradnja objekata pribavio građevinsku dozvolu ili drugi akt na osnovu kojeg se može pristupiti izgradnji energetskog objekta za koji se traži privremeni status; 2) iz tehničke dokumentacije, proizilazi da se za planirani energetski objekat može steći status povlašćenog proizvođača u skladu sa ovim zakonom. (4) Privremeni status povlašćenog proizvođača utvrđuje se rješenjem Agencije na zahtjev subjekta iz stava 3 ovog člana. (5) Privremeni status iz stava 3 ovog člana utvrđuje se na period od dvije godine, sa mogućnošću produženja za jednu godinu, ako period izgradnje energetskog objekta za koji se stiče status nije utvrđen ugovorom ili drugim aktom. (6) Subjekat koji je stekao status iz stava 3 ovog člana ne stiče pravo na zaključenje ugovora o otkupu električne energije od povlašćenih proizvođača sa operatorom tržišta. (7) Proizvođač električne energije iz stava 3 ovog člana ima pravo samo na podsticajne mjere koje su važile na dan podnošenja zahtjeva za sricanje privremenog statusa povlašćenog proizvođača, od dana sricanja statusa povlašćenog proizvođača u skladu sa ovim zakonom. Zahtjev za sricanje statusa povlašćenog proizvođača Član 105 (1) Postupak za sricanje statusa povlašćenog proizvođača pokreće se podnošenjem zahtjeva energetskog subjekta Agenciji. (2) Uz zahtjev za sricanje statusa povlašćenog proizvođača energetski subjekat prilaže dokaze o ispunjavanju uslova iz člana 104 stav 1 ovog zakona. (3) Status povlašćenog proizvođača utvrđuje se rješenjem Agencije na period od 12 godina. (4) Povlašćeni proizvođač može da prodaje energiju na tržištu bez prava na podsticajne mjere iz člana 23 stav 5 ovog zakona, pod uslovima koji su propisani za druge proizvođače, ako njegovo učešće na tržištu ne traje kraće od 12 mjeseci. (5) Vrijeme prodaje električne energije na tržištu ne produžava period trajanja statusa povlašćenog proizvođača. Prenos statusa povlašćenog proizvođača Član 106 (1) Za energetski objekat za koji je stekao status povlašćenog proizvođača energetski subjekat status povlašćenog proizvođača može prenijeti na drugi energetski subjekat. (2) Energetski subjekat koji ima status povlašćenog proizvođača iz stava 1 ovog člana podnosi zahtjev za prenošenje statusa povlašćenog proizvođača sa dokazima iz člana 104 stav 1 ovog zakona Agenciji. (3) Dokaze o ispunjavanju uslova iz člana 104 stav 1 ovog zakona zamjenjuje pravosnažno rješenje o nasljeđivanju ili rješenje o statusnoj promjeni, odnosno reorganizaciji privrednog društva ili drugi akt iz kojeg se može utvrditi pravno sljedbeništvo podnosioca zahtjeva. (4) Sadržaj zahtjeva za sticanje privremenog statusa, odnosno statusa povlašćenog proizvođača, dokaze o ispunjenosti uslova za sticanje privremenog, odnosno statusa povlašćenog proizvođača, sadržaj zahtjeva za prenošenje statusa povlašćenog proizvođača, dokaze o ispunjenosti uslova za prenos statusa povlašćenog proizvođača i ostvarivanje prava iz člana 107 ovog zakona propisuje Vlada. Pravo na podsticajne mjere Član 107 ​ (1) Povlašćeni proizvođač ima pravo na podsticajne mjere koje važe u trenutku podnošenja zahtjeva za sticanje privremenog statusa povlašćenog proizvođača, u skladu sa članom 104 stav 7 ovog zakona, odnosno ako nije stekao privremeni status, na podsticajne mjere koje važe u trenutku podnošenja zahtjeva za sticanje statusa povlašćenog proizvođača električne energije iz člana 23 ovog zakona. (2) Povlašćeni proizvođač ima pravo prvenstva pri preuzimanju ukupno proizvedene električne energije u prenosni ili distributivni sistem, osim ako je ugrožena sigurnost rada sistema. (3) Ako operator prenosnog ili distributivnog sistema, zbog sigurnosti rada sistema ne može dati prednost povlašćenom proizvođaču, dužan je da o tome obavijesti Agenciju i odredi korektivne mjere za sprečavanje daljih uskraćivanja pristupa sistemu. (4) Plaćanje povlašćenom proizvođaču za proizvedenu energiju po podsticajnim cijenama vrši se za količinu električne energije izmjerene na mjestu priključenja proizvodnog objekta na sistem. (5) Ako više proizvodnih objekata predaju električnu energiju u sistem na zajedničkom mjestu predaje, operator sistema udio tehničkih gubitaka u priključnom vodu za svaki pojedinačni proizvodni objekat izračunava kao razliku: količina električne energije izmjerene na izlazu generatora ili visokonaponskoj strani transformatora bloka u elektrani, bez količina električne energije za sopstvenu potrošnju nabavljenih iz drugog izvora i količine električne energije izmjerene na zajedničkom mjestu predaje u sistem. (6) Pod blokom u elektrani u smislu stava 5 ovog člana smatra se generator sa povezanim transformatorom. (7) Povlašćeni proizvođači su članovi posebne balansne grupe, koju osniva proizvođač koji prvi dobije status povlašćenog proizvođača, a troškove balansiranja koje povlašćeni proizvođači prouzrokuju, pokriva operator tržišta. (8) Troškovi iz stava 7 ovog člana, dio su naknade za podsticanje proizvodnje električne energije iz obnovljivih izvora i visokoefikasne kogeneracije iz člana 24 stav 1 ovog zakona. Obaveze povlašćenog proizvođača Član 108 (1) Povlašćeni proizvođač dužan je da: 1) Agenciji podnosi godišnji izvještaj o ostvarenju plana proizvodnje električne energije za prethodnu godinu; 2) operatoru sistema i operatoru tržišta dostavlja mjesečne i godišnje planove proizvodnje, za prosječne meteorološke uslove i očekivanja u mjesečnim odstupanjima proizvodnje, zasnovane na mjerenjima na osnovu kojih je utvrđen potencijal obnovljivog izvora energija; 3) održava tehničko-tehnološke karakteristike i koristi energetski objekat pod uslovima pod kojima je stekao status povlašćenog proizvođača; 4) bez odlaganja obavijesti Agenciju o svim promjenama tehničko- tehnoloških karakteristika ili uslova korišćenja energetskog objekta; 5) garancije porijekla za proizvedenu energiju za koju je ostvario podsticaj, do trenutka isplate podsticaja, prenese operatoru tržišta; 6) operatoru tržišta dostavlja dnevne vozne redove u skladu sa pravilima iz člana 130 ovog zakona. (2) Sadržaj izvještaja iz stava 1 tačka 1 ovog člana i obavještenja iz stava 1 tačka 4 ovog člana propisuje Agencija. Prestanak statusa i registar Član 109 (1) Energetskom subjektu prestaje status povlašćenog proizvođača ako: 1) je rješenje o sricanju statusa doneseno na osnovu neistinitih podataka; 2) se utvrdi da su se svojstva energetskog objekta promijenila zbog neodržavanja tehničko-tehnoloških karakteristika; 3) ne ispunjava uslove i obaveze utvrđene ovim zakonom; 4) istekom licence u skladu sa ovim zakonom. (2) Rješenje o prestanku statusa povlašćenog proizvođača donosi Agencija. (3) Agencija vodi registar povlašćenih proizvođača koji sadrži podatke i o proizvođačima koji imaju privremeni status povlašćenog proizvođača i o povlašćenim proizvođačima kojima je taj status prestao. (4) Bliži sadržaj i način vođenja registra povlašćenih proizvođača propisuje Agencija. Istraživanje i mjerenje potencijala obnovljivih izvora energije Član 110 (1) Istraživanje i mjerenje potencijala obnovljivih izvora energije vrše se na osnovu dozvole koju izdaje Ministarstvo. (2) Dozvola iz stava 1 ovog člana izdaje se na period do dvije godine, na zahtjev pravnog ili fizičkog lica, odnosno preduzetnika. (3) Istraživanje i mjerenje potencijala obnovljivog izvora energije može da viši pravno lice koje ispunjava uslove u pogledu stručnog kadra i opreme. (4) Ispunjenost uslova iz stava 3 ovog člana utvrđuje i dozvolu iz stava 1 ovog člana izdaje Ministarstvo. (5) Istraživanje i mjerenje potencijala obnovljivog izvora energije vrši se na osnovu tehničkog opisa na koji saglasnost daje Ministarstvo. (6) Rezultati istraživanja i mjerenja potencijala obnovljivih izvora energije izvršenih na osnovu dozvole dostavljaju se Ministarstvu. (7) Bliži uslovi iz stava 3 ovog člana utvrđuju se propisom Ministarstva.

2. Prenos električne energije Operator prenosnog sistema električne energije Član 111 (1) Operator prenosnog sistema električne energije dužan je da obavlja djelatnost prenosa električne energije i upravlja prenosnim sistemom električne energije pod uslovima određenim licencom i sertifikatom na principima objektivnosti, transparentnosti i nediskriminatornosti. (2) Prenositi sistem električne energije, u smislu ovog zakona, čine postrojenja 110 kV, transformatori 110/h kV/kV i vodovi 110 kV, kao i postrojenja, transformatori i vodovi višeg naponskog nivoa, do mjesta priključka korisnika sistema i objekti, telekomunikaciona i informaciona oprema i druga infrastruktura neophodna za njegovo funkcionisanje. (3) Operator prenosnog sistema električne energije može da vrši kupovinu i/ili prodaju električne energije samo za balansiranje sistema, obezbjeđenje pomoćnih usluga i pokrivanje gubitaka u sistemu. (4) Električnu energiju za pokrivanje gubitaka u prenosnom sistemu operator prenosnog sistema električne energije kupuje na tržištu u transparentnom postupku. (5) Operator prenosnog sistema električne energije ne smije da obavlja i djelatnost proizvodnje i snabdijevanja električnom energijom. Prava, obaveze i odgovornosti operatora prenosnog sistema električne energije Član 112 ​ (1) Operator prenosnog sistema električne energije dužan je da: 1) obezbijedi dugoročnu sposobnost sistema da ispunjava realne zahtjeve za prenosom električne energije, odnosno obezbijedi rad, održavanje, unapređenje i razvoj prenosnog sistema električne energije u cilju pouzdanosti, sigurnosti i efikasnosti, poštujući uslove zaštite životne sredine; 2) obezbijedi adekvatna sredstva za ispunjenje obaveza pružanja usluga; 3) doprinosi sigurnosti snabdijevanja preko adekvatnog prenosnog kapaciteta i raspoloživosti sistema; 4) utvrdi tehničko-tehnološke uslove za povezivanje elektroenergetskih objekata, uređaja i postrojenja u jedinstven sistem; 5) upravlja energetskim tokovima u svom sistemu i prema ostalim sistemima usklađeno sa operatorima prenosnih sistema u interkonekciji; 6) upravlja prenosnim sistemom i u okviru tehničko-tehnoloških mogućnosti prenosnog sistema pruža uslugu prenosa radi izvršavanja zahtjeva korisnika sistema; 7) utvrdi i zaključi formularne ugovore kojima se reguliše: - priključenje na prenosni sistem, sa korisnicima prenosnog sistema, - korišćenje prenosnog sistema, sa korisnicima prenosnog sistema, - nabavka pomoćnih usluga i balansne energije, po potrebi aktivacijom rezerve, sa davaocima usluga, - nabavka električne energije za pokrivanje gubitaka u prenosnom sistemu, sa ponuđačima na tržištu, - pravo pristupa prenosnom sistemu, sa zainteresovanim subjektima u cilju korišćenja prekograničnog prenosnog kapaciteta; 8) zaključi ugovore o: - učestvovanju na tržištu električne energije sa operatorom tržišta, - sopstvenoj balansnoj odgovornosti sa operatorom tržišta, i - balansnoj odgovornosti balansno odgovorne strane sa operatorom tržišta i balansno odgovornom stranom; 9) blagovremeno izvještava operatora tržišta o ostvarenim bilansima sistema i debalansima balansno odgovornih strana; 10) reguliše frekvenciju i snagu razmjene; 11) obezbijedi nabavku pomoćnih usluga na efikasan i ekonomičan način i stavlja ih u funkciju; 12) planira rad prenosnog sistema, u saradnji sa operatorom tržišta i operatorima drugih sistema; 13) vrši razmjenu neophodnih podataka i dokumenata sa operatorom tržišta i operatorima sistema u interkonekciji; 14) daje prednost pri preuzimanju električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora energije ili visokoefikasne kogeneracije u mjeri u kojoj to dozvoljava siguran i pouzdan rad elektroenergetskog sistema; 15) obezbjeđuje sigurnost rada elektroenergetskog sistema; 16) koordinira izradu planova remonta prenosnih objekata i postrojenja korisnika sistema; 17) rješava preopterećenja pojedinih elemenata prenosnog sistema, vodeći računa o ravnopravnom položaju svih korisnika prenosnog sistema; 18) vrši promjene plana angažovanja elektrana u slučaju ugrožene sigurnosti funkcionisanja elektroenergetskog sistema, havarija, većeg odstupanja potrošnje od planiranih vrijednosti, kao i u slučaju iz člana 213 ovog zakona; 19) utvrdi pravila za primjenu transparentnih postupaka upravljanja zagušenjem i dodjeljivanja prekograničnih kapaciteta za prenos električne energije zasnovanih na tržišnim principima i dostavi ih Agenciji na odobravanje, nakon dobijenog mišljenja operatora tržišta; 20) utvrđuje raspoloživi prekogranični kapacitet, u saradnji sa operatorima sistema u interkonekciji; 21) primjenjuje pravila relevantnih evropskih asocijacija operatora prenosnog sistema čiji je član i učestvuje u radu Evropske asocijacije operatora prenosnih sistema (ENTSO-e); 22) sarađuje sa operatorima prenosnog sistema, berzama električne energije i drugim relevantnim zainteresovanim stranama u cilju uspostavljanja regionalnog tržišta električne energije i njegovog integrisanja u jedinstveno tržište električne energije Evropske unije i donosi akta kojima se uređuju ovi odnosi, kao i rad prenosnog sistema u interkonekciji; 23) vrši, samostalno ili u saradnji sa nadležnim organizacijama ili operatorima drugih sistema, dodjelu prekograničnog kapaciteta u skladu sa principima transparentnosti i nediskriminatornosti učesnika i objavljuje informacije o dodjeli prekograničnih kapaciteta na svojoj internet stranici; 24) u cilju provjere sigurnosti sistema, obezbjeđuje prekograničnu saradnju uključujući dodjelu kapaciteta; 25) obezbijedi mjerenje predate i primljene električne energije na tačkama razdvajanja prenosnog sistema sa distributivnim sistemima, sa korisnicima sistema, susjednim sistemima i drugim relevantnim tačkama; 26) vodi evidenciju podataka neophodnih za utvrđivanje kvaliteta isporučene električne energije koji obuhvataju i podatke o prekidima, vrijednosti napona i druge podatke iz člana 43 stav 4 tačka 12 ovog zakona; 27) polazeći od stanja i stepena iskorišćenosti sistema, utvrdi desetogodišnji plan razvoja prenosnog sistema i dostavi Agenciji na saglasnost najkasnije do 1. juna godine koja prethodi prvoj godini regulatornog perioda, usklađen sa: - Nacionalnim energetskim i klimatskim planom, uzimajući u obzir projekte izgradnje objekata za proizvodnju električne energije, a naročito projekte korišćenja energije iz obnovljivih izvora, - planom razvoja susjednih prenosnih sistema, uzimajući u obzir projekte od zajedničkog interesa za Zajednicu, - potrebama razvoja distributivnog sistema 28) prema potrebama korisnika sistema u skladu sa prostorno-planskim dokumentima utvrdi investicioni plan za period koji odgovara dužini regulatornog perioda i dostavi Agenciji na davanje saglasnosti zajedno sa planom iz tačke 27 ovog stava, koji sadrži: - investicije za koje je već donijeta odluka, - nove investicije koje treba izvršiti u naredne tri godine, za svaku godinu pojedinačno; 29) pri izradi planova iz tač. 27 i 28 ovog stava: - procijeni potencijal za povećanje energetske efikasnosti u objektima prenosnog sistema i specificira ciljeve za povećanje energetske efikasnosti; - utvrdi konkretne mjere i ulaganja za uvođenje ekonomski isplativih poboljšanja energetske efikasnosti na mrežnoj infrastrukturi, uključujući i dinamiku realizacije mjera, - uzme u obzir i upravljanje opterećenjem i međuoperativnost; 30) objavi na svojoj internet stranici plan iz tačke 27 ovog stava; 31) utvrdi metodologiju za utvrđivanje naknada za priključenje na prenositi sistem električne energije i dostavi Agenciji na odobravanje; 32) odredi naknade za priključenje na prenosili sistem na osnovu metodologije iz člana 44 stav 1 tačka 1 ovog zakona i dostavi ih Agenciji na odobravanje; 33) utvrdi transparentna i nediskriminatorna pravila za priključenje novih elektrana na prenosili sistem i dostavi Agenciji na odobravanje; 34) odobrene metodologije i pravila iz ovog člana, kao i odobrene cijene i naknade, objavi na svojoj internet stranici najkasnije 15 dana prije početka primjene; 35) blagovremeno objavi na svojoj internet stranici podatke od značaja za korišćenje prenosnog sistema, o kapacitetima, zagušenjima, kao. i druge podatke potrebne za funkcionisanje tržišta; 36) kvartalno izvještava Agenciju o: - planiranim isključenjima radi održavanja prenosnog sistema, - zahtjevima korisnika sistema za razvoj prenosnog sistema, - funkcionisanju prenosnog sistema, - zaključenim ugovorima o pomoćnim uslugama, - zaključenim ugovorima o nabavci električne energije za pokrivanje gubitaka u prenosu; 37) na zahtjev Agencije podnese izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema; 38) organizuje prijem reklamacija i prigovora kupaca i korisnika sistema i obezbijedi nediskriminatorno odlučivanje u rokovima utvrđenim zakonom; . 39) vodi registar prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema čiji sastavni dio čini dodatak u koji se odlažu pripadajuća dokumentacija i donesene odluke; 40) dostavi sve neophodne informacije svakom novom proizvođaču energije iz obnovljivih izvora koji se želi priključiti na sistem, uključujući detaljnu procjenu troškova u vezi sa priključenjem, preciznu proceduru za prijem, obradu i odlučivanje o zahtjevu za priključenje; 41) pruža korisnicima sistema informacije koje su im potrebne za efikasan pristup sistemu; 42) naplaćuje naknadu za upravljanje zagušenjima i učestvuje u mehanizmu za kompenzaciju troškova prekograničnog prenosa između operatora prenosnih sistema; 43) upravlja pristupom treće strane i daje obrazloženja u slučaju odbijanja takvog pristupa; 44) dostavlja Agenciji godišnji plan održavanja elektroprenosnih objekata, najkasnije do 15. decembra tekuće, za narednu godinu; 45) upravlja balansnim tržištem električne energije; 46) učestvuje u usklađivanju (sadržaja) pravila za rad balansnog tržišta električne energije sa operatorom tržišta. (2) Operator prenosnog sistema električne energije, u jedinstvenom povezivanju dan-unaprijed i unutardnevnom povezivanju tržišta električne energije dužan je da: 1) sarađuje sa operatorima prenosnih sistema električne energije koji su članovi Energetske zajednice i/ili su iz države članice Evropske unije obezbjeđujući funkcionisanje algoritama povezivanja cijena i usaglašenog kontinuiranog trgovanja za sve aspekte koji se odnose na raspodjelu kapaciteta; 2) doprinosi usaglašavanju algoritama u skladu sa zahtjevima; 3) u saradnji s drugim operatorima prenosnih sistema električne energije, vrši proračun kapaciteta zasnovanog na metodi usaglašenog prenosnog kapaciteta, na D-2 nivou u cilju povezivanja tržišta električne energije; 4) u saradnji s drugim operatorima prenosnih sistema električne energije, potvrđuje i šalje vrijednosti prekograničnih kapaciteta i njihovih ograničenja nominovanom operatoru tržišta najkasnije 1 sat prije zatvaranja tržišta za dan unaprijed; 5) u slučaju da operator prenosnog sistema električne energije nije u mogućnosti da obezbijedi podatke iz tačke 4 ovog stava isti obavještava nominovanog operatora tržišta, uz obavezu dostavljanja ulaznih podataka najkasnije 30 minuta prije zatvaranja tržišta za dan-unaprijed; 6) verifikuje rezultate povezivanja tržišta za dan-unaprijed u smislu potvrđenih prekograničnih kapaciteta i ograničenja istih; 7) prihvata rezultate povezivanja tržišta za dan-unaprijed i unutardnevnog tržišta obračunatog u skladu sa tačkom 6 ovoga stava; 8) uspostavlja i sprovodi rezervnu proceduru alokacije kapaciteta; 9) u saradnji sa ostalim operatorima prenosnih sistema električne energije usaglašava i predlaže vrijeme otvaranja i zatvaranja prekograničnog unutardnevnog tržišta u skladu sa EU standardima; 10) vrši ulogu prenosnog agenta ako je tako odlučeno od strane Agencije; 11) zaključuje sporazume kojima se objezbjeđuju sprovođenje obaveza iz ovog zakona. (3) Operator prenosnog sistema dužan je da obezbijedi nediskriminatorni tretman svih korisnika sistema, posebno u odnosu na povezane subjekte. (4) Prilikom utvrđivanja raspoloživog prekograničnog kapaciteta iz stava 1 tačka 20 ovog člana ili dodjeljivanja raspoloživog prekograničnog kapaciteta iz stava 1 tačka 23 ovog člana zabranjeno je namjerno smanjivanje kapaciteta kao i drugi oblici manipulacije kapacitetom kojima se narušava funkcionisanje tržišta. (5) Podaci iz stava 1 tačka 25 ovog člana moraju biti dostupni operatorima distributivnih sistema, operatoru tržišta, Agenciji kao i operatorima prenosnih sistema u interkonekciji pod uslovom uzajamnosti. (6) Operator prenosnog sistema električne energije na osnovu evidencije iz stava 1 tačka 26 ovog člana najmanje jedanput godišnje na svojoj internet stranici objavljuje izvještaj o kvalitetu snabdijevanja. (7) Operator prenosnog sistema, najkasnije 30 dana, od isteka kvartala, dostavlja Agenciji kvartalni, i najkasnije do 1. marta tekuće, za prethodnu godinu, godišnji izvještaj o realizaciji odobrenih investicionih ulaganja koji sadrži procjenu potrebe ažuriranja planova iz stava 1 tač. 27 i 28 ovog člana prema novim potrebama ili zahtjevima korisnika sistema. (8) Ako se plan iz stava 1 tač. 27 i 28 ovog člana ažurira u toku regulatornog perioda, operator prenosnog sistema dostavlja Agenciji ažurirani plan na davanje saglasnosti u skladu sa pravilima iz člana 43 stav 4 tačka 13 ovog zakona, najkasnije do 1. septembra godine koja prethodi prvoj godini perioda na koji se ažuriranje odnosi. Dostavljanje podataka operatoru prenosnog sistema Član 113 (1) Proizvođači, operatori distributivnih sistema, uključujući i operatore zatvorenih distributivnih sistema i kupci priključeni na prenosili sistem dužni su da dostavljaju operatoru prenosnog sistema električne energije podatke i informacije: 1) neophodne za regulisanje frekvencije, napona i razmjenu energije; 2) koje su potrebne za ostvarivanje pristupa prenosnom sistemu i izradu investicionih planova prikupljene od postojećih i potencijalnih korisnika prenosnog sistema. (2) Operator prenosnog sistema, podatke iz stava 1 tačka 1 ovog člana razmjenjuje sa operatorima prenosnih sistema u interkonekciji pod uslovom uzajamnosti. Pravila za funkcionisanje prenosnog sistema električne energije Član 114 ​ (1) Rad prenosnog sistema električne energije uređuje se pravilima za funkcionisanje prenosnog sistema koja utvrđuje operator prenosnog sistema električne energije. (2) Pravilima iz stava 1 ovog člana propisuju se: 1) tehnički i drugi uslovi za priključenje korisnika na prenosni sistem koji uključuju minimalnu snagu ili kapacitet; 2) tehnički i drugi uslovi za sigurno funkcionisanje elektroenergetskog sistema radi snabdijevanja potrošača električnom energijom propisanog kvaliteta; 3) opšti uslovi za korišćenje prenosnog sistema; 4) pravila o pristupu prenosnom sistemu; 5) pravila za balansiranje sistema; 6) kriterijumi i način obezbjeđivanja pomoćnih usluga; 7) način rada u vanrednim situacijama; 8) tehnički i drugi uslovi za povezivanje i funkcionisanje prenosnog sistema u interkonekciji; 9) način planiranja razvoja prenosnog sistema; 10) formularni ugovori iz člana 112 stav 1 tačka 7 ovog zakona; 11) funkcionalni zahtjevi i klasa tačnosti mjernih uređaja, kao i način mjerenja električne energije; 12) način objavljivanja podataka potrebnih za funkcionisanje tržišta i davanje podataka operatorima sistema, u skladu sa zakonom; 13) način davanja prioriteta korišćenju domaćih izvora primame energije za proizvodnju električne energije u skladu sa članom 17 stav 4 ovog zakona; 14) način davanja prioriteta u pristupu i preuzimanju električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora i visokoefikasne kogeneracije; 15) način i postupak priključenja korisnika na prenosni sistem koji uključuje nediskriminatorne postupke za priključenje na sistem za različite vrste korisnika; (3) Operator prenosnog sistema električne energije u postupku utvrđivanja pravila iz stava 1 ovog člana obezbjeđuje odgovarajuće učešće zainteresovanih lica u oblasti električne energije i pravila dostavlja Agenciji na odobravanje u skladu sa članom 44 stav 2 tačka 1 ovog zakona. (4) Pravila iz stava 1 ovog člana objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" i na internet stranici operatora prenosnog sistema električne energije. (5) Korisnici prenosnog sistema dužni su da postupaju u skladu sa opštim uslovima za korišćenje prenosnog sistema iz stava 2 tačka 3 ovog člana. Metodologije i akti operatora prenosnog sistema Član 114a (1) Operator prenosnog sistema električne energije dužan je da, u saradnji sa operatorima prenosnih sistema drugih država, a u cilju povezivanja dan-unaprijed i unutardnevnog tržišta električne energije, donosi metodologije i akta kojima se uređuju: 1) dostavljanje informacija o proizvodnji i opterećenju koji proizvođači i kupci dostavljaju operatoru prenosnog sistema električne energije, a koje se naročito odnose na njihove tehničke karakteristike, na raspoloživost proizvodnih jedinica i opterećenja, na vozne redove proizvodnih jedinica kao i na redosljed angažovanja proizvodnih jedinica; 2) prijedlog zajedničkog modela mreže, koji sadrži scenarije za svaki period proračuna kapaciteta pojedinačne modele mreže za svoje kontrolno područje uključujući interkonekcije kao i opis postupaka za spajanje pojedinačnih modela mreža u zajednički model mreže; 3) prijedlog metodologije proračuna kapaciteta; 4) vrijeme otvaranja i vrijeme zatvaranja unutardnevnog povezivanja između zona trgovanja; 5) rok za garanciju validnosti kapaciteta na tržištu dan-unaprijed; 6) proračun planiranih razmjena koje su rezultat povezivanja tržišta dan-unaprijed; 7) alternativni postupci za obezbjeđivanje efikasne, transparentne i nediskriminirajuće dodjele kapaciteta u slučaju da se na povezanom dan-unaprijed ne mogu dobiti rezultati; 8) dodatne regionalne aukcije kao dodatak unutardnevnom povezivanju; 9) uslovi za eksplicitne dodjele koje učesnici na tržištu moraju ispuniti za učestvovanje u eksplicitnoj dodjeli; 10) određivanje cijena kapaciteta na unutardnevnom tržištu; 11) kao i druge akte i metodologije neophodne za povezivanje dan-unaprijed i unutardnevnog tržišta električne energije.

3. Distribucija električne energije Operator distributivnog sistema električne energije Član 115 (1) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da vrši distribuciju električne energije pod uslovima i na području određenim licencom na principima objektivnosti, transparentnosti i nediskriminatornosti, naročito između korisnika sistema ili grupa korisnika sistema u korist energetskih subjekata povezanih sa operatorom, u skladu sa ovim zakonom. (2) Distributivni sistem električne energije, u smislu ovog zakona, čine postrojenja 35 kV, transformatori 35/h kV/kV i vodovi 35 kV, kao i postrojenja, transformatori i vodovi nižeg naponskog nivoa, do mjesta priključka korisnika sistema, kao i objekti, telekomunikaciona i informaciona oprema i druga infrastruktura neophodna za njegovo funkcionisanje, osim u slučaju iz člana 117 ovog zakona. (3) Operatori distributivnih sistema dužni su da na teritoriji Crne Gore primjenjuju iste cijene za korišćenje distributivnih sistema za iste grupe korisnika sistema u odnosu na naponski nivo, količine, način mjerenja i druge kriterij ume. (4) Ako djelatnost distribucije električne energije obavlja više operatora distributivnih sistema, poravnanje razlika između opravdanih i ostvarenih prihoda i troškova vršiće se u skladu sa pravilima iz člana 43 stav 4 tačka 8 ovog zakona osim za operatore iz člana 117 ovog zakona. (5) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da u transparentnom postupku na tržištu kupuje električnu energiju samo za pokrivanje gubitaka u distributivnom sistemu. Prava, obaveze i odgovornosti operatora distributivnog sistema električne energije Član 116 ​ (1) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da: 1) obezbijedi dugoročnu sposobnost sistema da ispunjava realne zahtjeve za distribucijom električne energije, odnosno obezbijedi rad, održavanje, unapređenje, i razvija distributivni sistem električne energije u cilju pouzdanosti, sigurnosti i efikasnosti, uz poštovanje uslova zaštite životne sredine; 2) obezbjeđuje pouzdanu i efikasnu distribuciju električne energije; 3) daje prednost preuzimanju električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora energije ili visokoefikasne kogeneracije u mjeri u kojoj se neće ugroziti siguran i pouzdan rad elektroenergetskog sistema; 4) obezbjeđuje korisnicima distributivnog sistema jasne i precizne informacije o uslovima pružanja usluga, a naročito u odnosu na pristup distributivnom sistemu koje obuhvataju tehničke, ugovorene i raspoložive kapacitete; 5) polazeći od stanja i stepena iskorišćenosti sistema, utvrdi desetogodišnji plan razvoja distributivnog sistema i dostavi Agenciji na saglasnost najkasnije do 1. juna godine koja prethodi prvoj godini regulatornog perioda, usklađen sa: - Nacionalnim energetskim i klimatskim planom, uzimajući u obzir projekte budućih elektrana i projekte korišćenja energije iz obnovljivih izvora, - planom razvoja prenosnog sistema, - lokalnim energetskim planovima iz člana 12 stav 2 ovog zakona; 6) utvrdi investicioni plan za period koji odgovara dužini regulatornog perioda i dostavi Agenciji na davanje saglasnosti zajedno sa planom iz tačke 5 ovog stava, koji sadrži: - investicije za koje je već donijeta odluka, - nove investicije koje treba izvršiti u naredne tri godine za svaku godinu pojedinačno; 7) pri izradi planova iz tač. 5 i 6 ovog stava: - procijeni potencijal za povećanje energetske i ekonomske efikasnosti u objektima distributivnog sistema i specificira ciljeve za povećanje energetske i ekonomske efikasnosti, - utvrdi konkretne mjere i ulaganja za uvođenje ekonomski isplativih poboljšanja energetske efikasnosti distributivnog sistema, uključujući i dinamiku realizacije mjera, - uzme u obzir i upravljanje opterećenjem i međuoperativnost; 8) zaključi ugovore kojima se reguliše: - priključenje na prenosni sistem sa operatorom prenosnog sistema, - korišćenje prenosnog sistema sa operatorom prenosnog sistema, - učestvovanje na tržištu sa operatorom tržišta, - balansna odgovornost sa operatorom sistema i operatorom tržišta, - finansijsko poravnanje balansnog obračuna sa operatorom tržišta; 9) utvrdi i zaključi formularne ugovore kojima se reguliše: - korišćenje distributivnog sistema sa korisnicima sistema, - nabavka električne energije za pokrivanje gubitaka u distribuciji sa ponuđačima na tržištu; 10) mjeri utrošak električne energije kod krajnjih kupaca na području na kojem pruža usluge i održava mjerne sisteme u ispravnom stanju radi obezbjeđivanja tačnog mjerenja potrošnje električne energije; 11) obezbijedi mjerne uređaje i njihovu ugradnju kod krajnjih kupaca o svom trošku; 12) utvrdi metodologiju za utvrđivanje naknada za priključenje na distributivni sistem električne energije i dostavi Agenciji na odobravanje; 13) odredi naknade za priključenje na distributivni sistem na osnovu metodologije iz člana 44 stav 1 tačka 1 ovog zakona i dostavi ih Agenciji na odobravanje; 14) utvrdi i dostavi Agenciji na odobravanje pravila za sprovođenje postupka otkrivanja, utvrđivanja i sprečavanja neovlašćenog korišćenja električne energije od strane operatora distributivnog sistema; 15) utvrdi i dostavi Agenciji na odobravanje metodologiju kojom se uređuje način obračuna i naplate neovlašćeno preuzete električne energije; 16) utvrdi cijene za pružanje dodatnih usluga održavanja, koje nijesu sadržane u cijeni za korišćenje distributivnog sistema i dostavi Agenciji na odobravanje; 17) utvrdi cijene za pružanje dodatnih usluga održavanja priključaka koji su u svojini kupaca i dostavi ih Agenciji na odobravanje; 17a) utvrdi cijene za pružanje nestandardnih usluga; 17b) utvrdi cjenovnik za otkup infrastrukture za priključenje; 18) utvrđuje postojanje neovlašćenog korišćenja električne energije kod kupaca na osnovu pravila iz tačke 14 ovog stava; 19) primjenjuje mjere za suzbijanje neovlašćenog korišćenja električne energije o čemu godišnje izvještava Agenciju; 20) dostavi sveobuhvatne i neophodne informacije svakom novom proizvođaču energije iz obnovljivih izvora koji se želi priključiti na sistem, uključujući detaljnu procjenu troškova u vezi sa priključenjem, precizan postupak za prijem, obradu i odlučivanje o zahtjevu za priključenje; 21) odobrene metodologije i pravila iz ovog člana, kao i odobrene cijene i naknade, objavi na svojoj internet stranici, najkasnije 15 dana prije početka primjene; 22) organizuje prijem reklamacija i prigovora kupaca i korisnika sistema i obezbijedi nediskriminatorno odlučivanje, u rokovima utvrđenim zakonom; 23) vodi registar prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema zajedno sa pripadajućom dokumentacijom i donesenim odlukama; 24) na zahtjev Agencije podnese izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema; 25) objavi na svojoj internet stranici plan iz tačke 5 ovog stava; 26) utvrdi tipske profile potrošnje kupaca priključenih na distributivni sistem i da svakom kupcu dodijeli odgovarajući profil; 27) na svojoj internet stranici blagovremeno objavi uslove za korišćenje distributivnog sistema kao i tipske profile iz tačke 26 ovog stava; 28) kvartalno izvještava Agenciju o: - planiranim isključenjima radi održavanja distributivnog sistema, - zahtjevima korisnika sistema za razvoj distributivnog sistema, - funkcionisanju distributivnog sistema, - zaključenim ugovorima o nabavci električne energije za pokrivanje gubitaka u distribuciji; 29) vodi evidenciju podataka neophodnih za utvrđivanje kvaliteta isporučene električne energije koji obuhvataju i podatke o prekidima, vrijednosti napona i druge podatke iz člana 43 stav 4 tačka 12 ovog zakona. (2) Operator distributivnog sistema dužan je da: 1) primjenjuje najbolja iskustva stečena u praksi radi obezbjeđenja sigurnosti snabdijevanja i pouzdanosti rada distributivnog sistema; 2) obezbijedi neprekidan rad prekograničnog voda; 3) u skladu sa tehničkim propisima, održava opremu za povezivanje proizvođača i kupaca koja je smještena na njegovoj oblasti opsluživanja. (3) Pravila iz stava 1 tačka 14 ovog člana naročito sadrže: 1) način i postupak otkrivanja, utvrđivanja i dokazivanja neovlašćenog korišćenja električne energije; 2) plan stalnih, privremenih i dodatnih mjerenja; 3) način obrađivanja prikupljenih podataka; 4) način čuvanja povjerljivosti podataka; 5) unutrašnje mjere u energetskim subjektima za sprečavanje nepravilnosti vezanih za neovlašćeno korišćenje električne energije; 6) način edukacije javnosti; 7) druge mjere i radnje potrebne za efikasno sprečavanje neovlašćenog korišćenja električne energije. (4) Operator distributivnog sistema, najkasnije do kraja marta tekuće godine, objavljuje na svojoj internet stranici izvještaj o kvalitetu isporuke električne energije iz člana 43 stav 4 tačka 12 ovog zakona za prethodnu godinu. (5) Operator distributivnog sistema, najkasnije 30 dana, od isteka kvartala, dostavlja Agenciji kvartalni, i najkasnije do 1. marta tekuće, za prethodnu godinu, godišnji izvještaj o realizaciji odobrenih investicionih ulaganja koji sadrži procjenu potrebe ažuriranja planova iz stava 1 tač. 5 i 6 ovog člana prema novim potrebama ili zahtjevima korisnika sistema. (6) Ako se plan iz stava 1 tač. 5 i 6 ovog člana ažurira u toku regulatornog perioda, operator distributivnog sistema dostavlja Agenciji ažurirani plan na davanje saglasnosti po proceduri propisanoj pravilima iz člana 43 stav 4 tačka 13 ovog zakona, najkasnije do 1. septembra godine koja prethodi prvoj godini perioda na koji se ažuriranje odnosi. Operator zatvorenog distributivnog sistema Član 117 (1) Zatvoreni distributivni sistem, u smislu ovog zakona, je sistem preko koga se distribuira električna energija ha geografski ograničenom području, a čine ga postrojenja, vodovi i transformatori od mjesta priključka na prenosni ili distributivni sistem do mjesta priključka korisnika tog sistema, kao i objekti, telekomunikaciona i informaciona oprema i druga infrastruktura neophodna za njegovo funkcionisanje. (2) Zatvoreni distributivni sistem može obuhvatati i postrojenja, transformatore i vodove viših naponskih nivoa od propisanih u članu 115 stav 2 ovog zakona. (3) Agencija po zahtjevu vlasnika infrastrukture iz stava 1 ovog člana utvrđuje status zatvorenog distributivnog sistema za geografski ograničene privredne, komercijalne sisteme ili sisteme zajedničkih usluga i određuje operatora zatvorenog distributivnog sistema, u slučajevima: 1) kada postoji integracija rada ili proizvodnih procesa, trgovinskih ili uslužnih djelatnosti korisnika tog sistema usljed tehničkih ili bezbjednosnih razloga, ili 2) kada sistem distribuira električnu energiju prije svega vlasniku sistema ili operatoru sistema ili njihovim povezanim subjektima. (4) Sistem iz stava 3 ovog člana može obuhvatati i ograničen broj kupaca iz kategorije domaćinstva sa boravkom na tom području. (5) Uz zahtjev iz stava 3 ovog člana vlasnik sistema dostavlja dokaze da: 1) je registrovan za obavljanje djelatnosti distribucije električne energije; 2) posjeduje energetske objekte i druge uređaje, instalacije ili postrojenja neophodna za obavljanje energetske djelatnosti koja ispunjavaju uslove i zahtjeve utvrđene tehničkim propisima, propisima o energetskoj efikasnosti, propisima o zaštiti od požara i eksplozija, kao i propisima o zaštiti životne sredine; 3) ima zaposlena lica za obavljanje poslova tehničkog rukovođenja, održavanja, eksploatacije i rukovanja energetskim objektima sa položenim stručnim ispitom, ili ugovore sa trećim licima za obavljanje tih poslova; 4) ispunjava druge uslove za utvrđivanje statusa zatvorenog distributivnog sistema utvrđene pravilima iz člana 43 stav 4 tačka 11 ovog zakona. (6) Operator zatvorenog distributivnog sistema dužan je da plati naknadu za utvrđivanje statusa zatvorenog distributivnog sistema i da plaća godišnju naknadu za korišćenje statusa zatvorenog distributivnog sistema, u visini koju utvrdi Agencija odlukom iz člana 51 stav 5 ovog zakona. Obaveze operatora zatvorenog distributivnog sistema Član 118 (1) Operator zatvorenog distributivnog sistema dužan je da obezbijedi prava na priključenje korisnika jednaka pravima korisnika koji se priključuju na distributivni sistem u skladu sa ovim zakonom, osim što naknadu za priključenje može da utvrdi samostalno, bez metodologije ili odobrenja. (2) Operator zatvorenog distributivnog sistema je jedini operator sistema i jedini subjekat koji utvrđuje cijenu i naplaćuje naknadu za korišćenje zatvorenog distributivnog sistema u skladu sa ugovorom o korišćenju sistema zaključenim sa korisnikom. (3) Operator zatvorenog distributivnog sistema, kada snabdijeva kupce priključene na svoj sistem, naplaćuje utrošenu električnu energiju, korišćenje sistema i naknade, na osnovu zaključenog ugovora o snabdijevanju sa kupcem. (4) Kada kupca priključenog na zatvoreni distributivni sistem snabdijeva drugi snabdjevač, naplatu utrošene električne energije i naknada u skladu sa zakonom vrši taj snabdjevač. (5) Operator zatvorenog distributivnog sistema dužan je da na osnovu ugovora sa kupcem obezbijedi priključenje na sistem, pristup distributivnom i prenosnom sistemu na koji je zatvoreni distributivni sistem priključen, uključujući neograničeno pravo na izbor snabdjevača. (6) Ako tehnički kapacitet zatvorenog distributivnog sistema dozvoljava priključenje novog kupca ili povećanje kapaciteta postojećeg kupca, operator distributivnog sistema dužan je da priključi kupca na zatvoreni distributivni sistem, ili mu omogući povećanje kapaciteta. (7) Pored naknade iz stava 2 ovog člana korisnik operatoru zatvorenog distributivnog sistema plaća korišćenje sistema na koji je zatvoreni distributivni sistem priključen, odnosno korišćenje prenosnog sistema i korišćenje distributivnog sistema u skladu sa naponskim nivoom, kao i druge naknade utvrđene ovim zakonom u skladu sa ugovorom o priključenju. (8) Operator zatvorenog distributivnog sistema dužan je da nadležnom operatoru sistema na koji je priključen plaća naknadu za korišćenje prenosnog i/ili distributivnog sistema. Utvrđivanje cijena za korišćenje sistema Član 119 (1) Operator zatvorenog distributivnog sistema nije dužan da: 1) sačini desetogodišnji plan razvoja i investicione planove; 2) energiju za pokrivanje gubitaka u sistemu i rezerve nabavlja u skladu sa transparentnim i nediskriminatornim procedurama; 3) objavljuje ili traži odobrenje za metodologije ili cijene odnosno naknade za korišćenje sistema od strane Agencije (2) Kupac u zatvorenom distributivnom sistemu može zahtijevati da Agencija preispita metodologije ili cijene za korišćenje sistema. (3) U slučaju iz stava 2 ovog člana operator zatvorenog distributivnog sistema dužan je da na zahtjev Agencije dostavi metodologiju po kojoj su utvrđene cijene za korišćenje sistema, sa potrebnom dokumentacijom, a naročito za izračunavanje operativnih troškova, amortizacije, ukalkulisane dobiti, odnosno prihoda: (4) Agencija je dužna da po zahtjevu iz stava 2 ovog člana odluči u roku od šest mjeseci, od dana podnošenja zahtjeva. (5) Odluka Agencije o odobravanju metodologije i cijena ili o utvrđivanju cijena za korišćenje sistema iz stava 4 ovog člana zasniva se na principima koje Agencija primjenjuje za druge distributivne sisteme, najmanje u odnosu na: 1) opravdanost operativnih troškova (vezanih za upravljanje i održavanje zatvorenog distributivnog sistema); 2) stope amortizacije i vrijednost sredstava; 3) povrat na sredstva; 4) kvalitet usluge. Primjena cijena Član 120 (1) Operator zatvorenog distributivnog sistema električne energije dužan je da primijeni cijene za korišćenje sistema u roku od 30 dana, od dana prijema odluke Agencije iz člana 119 stav 4 ovog zakona. (2) Ako se izmijene okolnosti na osnovu kojih su odlukom Agencije utvrđene cijene, operator zatvorenog distributivnog sistema može samostalno da utvrdi nove cijene u skladu sa članom 118 stav 2 ovog zakona i o izmjeni cijena obavijesti Agenciju. Zaključivanje ugovora, izvještavanje i međusobni odnosi Član 121 (1) Operator zatvorenog distributivnog sistema električne energije je dužan da zaključi ugovore o međusobnim pravima i obavezama o: 1) priključenju na sistem, sa operatorom sistema na koji se priključuje; 2) korišćenju sistema, sa operatorom sistema na koji se priključuje; 3) nabavci električne energije za pokrivanje gubitaka u sistemu i snabdijevanje svojih kupaca. (2) Operator zatvorenog distributivnog sistema dužan je da utvrdi i zaključi formularne ugovore sa korisnicima sistema kojima se: 1) uređuje priključenje na zatvoreni distributivni sistem; 2) uređuje korišćenje zatvorenog distributivnog sistema. (3) Operator zatvorenog distributivnog sistema koji proizvodi električnu energiju dužan je da godišnje sačini i objavi izvještaj o količini proizvedene energije u njegovom sistemu, količini električne energije potrošene u sistemu po kategorijama kupaca i vrstama proizvođača. (4) Ako proizvodnja iz stava 3 ovog člana obuhvata i proizvodnju električne energije iz obnovljivih izvora energije, operator zatvorenog distributivnog sistema dužan je da u izvještaju iskaže i količine proizvedene električne energije iz obnovljivih izvora energije klasifikovane po kategorijama u skladu sa članom 98 stav 1 ovog zakona. (5) Operator zatvorenog distributivnog sistema električne energije ima ista prava na korišćenje prenosnog i/ili distributivnog sistema i obaveze koje proizilaze iz korišćenja sistema na koji je priključen, kao i drugi korisnici sistema na odgovarajućem naponskom nivou. (6) Operator zatvorenog distributivnog sistema električne energije ima iste obaveze prema korisnicima svog sistema kao i drugi operatori distributivnog sistema. Pravila za funkcionisanje distributivnog sistema električne energije Član 122 ​ (1) Rad distributivnog sistema električne energije uređuje se pravilima za funkcionisanje distributivnog sistema koja utvrđuje operator distributivnog sistema električne energije za područje određeno licencom. (2) Pravilima iz stava 1 ovog člana naročito se uređuju: 1) način održavanja i razvoja distributivnog sistema; 2) način planiranja razvoja i tehnički uslovi za planiranje; 3) rad i funkcionisanje distributivnog sistema; 4) tehnički uslovi za priključenje na distributivni sistem i interkonekciju sa drugim sistemima; 5) tehnički i drugi uslovi za sigurno funkcionisanje elektroenergetskog sistema radi snabdijevanja potrošača električnom energijom propisanog kvaliteta; 6) način dostavljanja podataka i informacija operatoru prenosnog sistema i drugim energetskim subjektima koji su neophodni za njihov rad; 7) način rada distributivnog sistema u vanrednim ili hitnim situacijama; 8) opšti uslovi za korišćenje distributivnog sistema; 9) uslovi za raskid ugovora o korišćenju distributivnog sistema koji ne otežavaju promjenu snabdjevača; 10) formularni ugovori iz člana 116 stav 1 tačka 9 ovog zakona; 11) način i postupak priključenja korisnika na distributivni sistem koji uključuje nediskriminatorne postupke za priključenje na sistem za različite vrste korisnika; 12) način davanja prioriteta u pristupu i preuzimanju električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora i visokoefikasne kogeneracije; 13) nestandardne usluge. (3) Operator distributivnog sistema električne energije u postupku utvrđivanja pravila iz stava 1 ovog člana obezbjeđuje odgovarajuće učešće zainteresovanih lica u oblasti električne energije i pravila dostavlja Agenciji na odobravanje u skladu sa članom 44 stav 2 tačka 2 ovog zakona. (4) Pravila iz stava 1 ovog člana objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" i na internet stranici operatora distributivnog sistema električne energije. (5) Korisnici distributivnog sistema dužni su da postupaju u skladu sa opštim uslovima za korišćenje distributivnog sistema iz stava 2 tačka 8 ovog člana. Mjerenje u distributivnom sistemu električne energije Član 123 (1) Mjerenje električne energije vrši se mjernim uređajima na mjernim mjestima u distributivnom sistemu u skladu sa pravilima mjerenja u distributivnom sistemu električne energije, koja utvrđuje operator distributivnog sistema električne energije i dostavlja Agenciji na odobravanje. (2) Operator iz stava 1 ovog člana dužan je da održava i unapređuje sistem mjerenja električne energije i vrši mjerenja iz stava 1 ovog člana. (3) Pravilima mjerenja iz stava 1 ovog člana naročito se utvrđuje: 1) mjesto, način i vrsta mjerenja; 2) način instalacije, prijema, ispitivanja i održavanja mjerne opreme; 3) način prikupljanja mjernih i drugih podataka na mjernom mjestu; 4) način obrade, dostupnosti i prenosa mjernih i drugih podataka o mjernim mjestima korisnicima podataka, kao i način grupisanja i arhiviranja podataka. (4) Operator iz stava 2 ovog člana dužan je da prikupljene i obrađene podatke sa mjernih mjesta dostavlja: 1) operatoru tržišta; 2) operatoru prenosnog sistema, na zahtjev; 3) snabdjevaču sa mjernih mjesta krajnjih kupaca koje snabdijeva, sa podacima potrebnim za balansiranje; 4) proizvođaču koji je priključen na distributivni sistem, sa sopstvenog mjernog mjesta; 5) na zahtjev kupca, podatke koji se odnose na njegovu potrošnju, bez odlaganja i naknade, u lako razumljivoj i uporedivoj formi koju odobrava Agencija. (5) Operator iz stava 2 ovog člana dužan je da izradi plan zamjene i izmještanja brojila električne energije i dostavi ga Agenciji na odobravanje sa godišnjim investicionim planom. (6) Pravila iz stava 1 ovog člana objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" i na internet stranici operatora distributivnog sistema električne energije.

4. Tržište električne energije Organizovana kupovina i prodaja Član 124 ​ (1) Organizovana kupovina i prodaja električne energije u svim vremenskim okvirima, uključujući i kupovinu i prodaju na dan unaprijed i unutardnevnom tržištu, obavlja se na tržištu električne energije i to na: bilateralnom tržištu električne energije ili neposredno na organizovanom tržištu. (2) Organizovano tržište električne energije obuhvata: 1) balansno tržište električne energije, kojim upravlja operator prenosnog sistema, 2) berzansko tržište električne energije kojim upravlja pravno lice koje je osnovano u skladu sa zakonom kojim se uređuje organizovanje privrednih društava (u daljem tekstu: berza). (2) Učesnik na tržištu električne energije je: 1) proizvođač, kao lice koje prodaje i kupuje električnu energiju u svoje ime i za svoj račun i kao prodavač električne energije proizvedene u svojim proizvodnim jedinicama koji može zaključivati samo poslove za koje je neophodno posjedovanje sopstvenog primopredajnog mjesta; 2) snabdjevač, kao lice koje kupuje, prodaje i preprodaje električnu energiju u svoje ime i za svoj račun i ima licencu za prodaju električne energije krajnjim kupcima i ne mora posjedovati sopstveno primopredajno mjesto; 3) snabdjevač poslednjeg izbora i ranjivih kupaca, kao lice koje kupuje i prodaje električnu energiju u svoje ime i za svoj račun i ne mora posjedovati sopstveno primopredajno mjesto; 4) trgovac, kao lice koje kupuje i prodaje električnu energiju u svoje ime i za svoj račun, isključujući prodaju električne energije krajnjim kupcima i nije dužan da posjeduje sopstveno primopredajno mjesto; 5) kupac samosnabdjevač, kao lice koje kupuje električnu energiju u svoje ime i za svoj račun, za sopstvene potrebe ili potrebe zatvorenog distributivnog sistema i koji ima sopstveno primopredajno mjesto; 6) operator prenosnog sistema, kao lice koje kupuje i/ili prodaje električnu energiju za pokrivanje gubitaka u prenosnom sistemu za pomoćne usluge i balansiranje sistema; 7) operator distributivnog sistema, kao lice koje kupuje električnu energiju za pokrivanje gubitaka u distributivnom sistemu; 8) operator tržišta, kao lice koje kupuje električnu energiju proizvedenu od povlašćenih proizvođača i prodaje je snabdjevačima i kupcima samosnabdjevačima i ne posjeduje svoje primopredajno mjesto; 9) berza, kao lice koje pruža uslugu uparivanja ponude i potražnje električne energije i ne posjeduje svoje primopredajno mjesto; 10) operator zatvorenog distributivnog sistema, kao lice koje kupuje električnu energiju za pokrivanje gubitaka zatvorenog distributivnog sistema, svojih potreba i snabdjevanje krajnjih kupaca u zatvorenom distributivnom sistemu, i posjeduje svoje primopredajno mjesto; 11) drugi subjekat, privremeno priključen na prenosni ili distributivni sistem za potrebe funkcionalnog ispitivanja, u periodu trajanja funkcionalnog ispitivanja. (3) O prijemu učesnika na tržište električne energije odlučuje operator tržišta, osim na berzansko tržište električne energije. (4) Učesnici na tržištu dužni su da prije zaključivanja ugovora o učestvovanju na tržištu zaključe ugovore iz člana 87 ovog zakona. (5) Učesnici na tržištu dužni su da prije zaključivanja prvog kupoprodajnog ugovora na tržištu zaključe ugovor o učestvovanju na tržištu sa operatorom tržišta, u roku od 15 dana, od dana dostavljanja od strane operatora tržišta. (6) Učesnici na tržištu električne energije iz stava 2 tač. 1 do 7 i tačke 10 ovog člana dužni su da operatoru tržišta plaćaju naknadu za rad iz člana 58 stav 2 tačka 5 ovog zakona, koju utvrđuje Agencija u skladu sa zakonom. (7) Naknada iz stava 6 ovog člana, plaća se u skladu sa tržišnim pravilima na osnovu ugovora, koji je učesnik na tržištu dužan da zaključi sa operatorom tržišta u roku od 15 dana, od dana dostavljana i na osnovu ispostavljenog računa. (8) Račun iz stava 7 ovog člana, je izvršna isprava u izvršnom postupku. Balansna odgovornost Član 125 ​ (1) Na tržištu električne energije uspostavlja se balansna odgovornost učesnika radi nesmetanog funkcionisanja tržišta, izvršenja transakcija i obračuna količinskog odstupanja učesnika na tržištu. (2) Balansno odgovorni subjekat je svaki učesnik na tržištu koji, kao nosilac sopstvene balansne odgovornosti, preuzima finansijsku odgovornost za balansno odstupanje. (3) O dodjeli statusa nosioca balansne odgovornosti učesniku na tržištu odlučuje operator tržišta. (4) Učesnici na tržištu iz člana 124 stav 2 ovog zakona dužni su da prilože bankarsku garanciju naplativu na prvi poziv, bez prava prigovora ili drugo sredstvo obezbjeđenja plaćanja u korist operatora tržišta i zaključe ugovor o balansnoj odgovornosti sa operatorom tržišta i operatorom prenosnog sistema u roku od 15 dana, od dana dostavljanja ugovora od strane operatora tržišta. (5) Balansno odgovorni subjekti dužni su da zaključe ugovor o finansijskom poravnanju balansnog obračuna sa operatorom tržišta, u roku od 15 dana, od dana dostavljanja od strane operatora tržišta. (6) Balansni obračun je skup pravila i procedura u kojima učestvuju operator tržišta, operatori sistema i nosioci balansne odgovornosti balansnih grupa, odnosno balansno odgovorni subjekti, koji za cilj ima obračun količinskog odstupanja, finansijski obračun i poravnanje, koje na osnovu utvrđenih količinskih odstupanja iz stava 1 ovog člana vrši operator tržišta u skladu sa tržišnim pravilima. (7) Balansno odgovorni subjekti dužni su da učestvuju u sistemu količinskog obračuna odstupanja predaje i prijema električne energije od voznih redova, koji sprovodi operator tržišta. (8) Operatori sistema ne mogu svoju balansnu odgovornost prenijeti na druge balansno odgovorne subjekte. Podaci o balansiranju i plaćanje Član 126 ​ (1) Operator tržišta u balansnom obračunu primjenjuje zone tolerancije, utvrđene tržišnim pravilima. (2) Operatori sistema dužni su da operatoru tržišta dostavljaju podatke neophodne za količinski obračun odstupanja u rokovima definisanim tržišnim pravilima. (3) Učesnici na tržištu električne energije iz člana 124 stav 2 ovog zakona dužni su da izvrše plaćanja po osnovu finansijskog obračuna u skladu sa ugovorom o finansijskom poravnanju. Balansna grupa Član 127 ​ (1) Balansno odgovorni subjekti mogu se udruživati u balansnu grupu koju čini jedan ili više učesnika na tržištu (subjekti poravnanja), sa pripadajućim primopredajnim mjestima, radi zajedničkog obračuna količinskog odstupanja, čime postaju subjekti poravnanja te balansne grupe. (2) Balansno odgovorni subjekti udruženi u balansnu grupu određuju nosioca balansne odgovornosti balansne grupe, koji preuzima finansijsku odgovornost za sopstveno balansno odstupanje i balansno odstupanje članova svoje balansne grupe. (3) Jedno primopredajno mjesto može da pripada samo jednoj balansnoj grupi ili jednom balansno odgovornom subjektu. (4) Balansno odgovorni subjekat ili nosilac balansne odgovornosti balansne grupe dužan je da operatoru prenosnog sistema prije zaključivanja ugovora o balansnoj odgovornosti dostavi listu primopredajnih mjesta koja pripadaju balansnoj grupi. Operator tržišta Član 128 ​ (1) Operator tržišta obavlja djelatnost organizovanja i upravljanja tržištem električne energije, izuzimajući upravljanje balansnim i berzanskim tržištem električne energije, na osnovu licence, u skladu sa ovim zakonom. (2) Operator tržišta utvrđuje tržišna pravila i pravila za rad balansnog tržišta električne energije, koja dostavlja Agenciji na odobravanje. (3) Prava i dužnosti osnivača operatora tržišta vrši Vlada. Prava, obaveze i odgovornosti operatora tržišta Član 129 ​ (1) Operator tržišta vrši naročito sljedeće poslove: 1) organizuje i upravlja tržištem električne energije, osim berzanskim tržištem električne energije; 2) vodi evidenciju ugovora zaključenih na tržištu električne energije u skladu sa tržišnim pravilima; 3) vrši obračun količinskog odstupanja predaje i prijema električne energije od voznih redova, kao i finansijski obračun i kontrolu finansijskog poravnanja utvrđenih odstupanja; 4) objavljuje informacije koje su potrebne za nesmetano djelovanje tržišta i obavljanje energetskih djelatnosti u skladu sa ovim zakonom na svojoj internet stranici; 5) vodi evidenciju o snabdjevačima i krajnjim kupcima; 6) tržišnim pravilima utvrđuje pravila i postupke za kupovinu i prodaju električne energije; 7) utvrđuje i dostavlja Agenciji na odobravanje formularne ugovore iz tačke 8 ovog člana; 8) nakon dobijanja odobrenja iz tačke 7 ovog stava zaključuje sljedeće formularne ugovore: - ugovor o učestvovanju na tržištu električne energije, - ugovor o finansijskom poravnanju balansnog obračuna, - ugovor o balansnoj odgovornosti, - ugovor o otkupu električne energije od povlašćenih proizvođača, - ugovor o kupoprodaji obaveznog proporcionalnog udjela električne energije otkupljene od povlašćenih proizvođača i, - ugovor o članstvu na balansnom tržištu; 9) zaključuje ugovore o otkupu električne energije sa povlašćenim proizvođačima koji imaju pravo na podsticajnu cijenu u skladu sa članom 23 stav 6 i članom 98 stav 2 ovog zakona; 10) zaključuje ugovore sa snabdjevačima i kupcima samosnabdjevačima o kupoprodaji obaveznog proporcionalnog udjela električne energije proizvedene u objektima povlašćenih proizvođača ili prodaje tu energiju i energiju iz tačke 16 ovog stava i pripadajuće garancije porijekla na berzanskom tržištu električne energije, u skladu sa propisom iz člana 23 stav 6 ovog zakona; 11) dostavlja snabdjevačima i kupcima samosnabdjevačima dnevne planove isporuka pripadajućeg dijela električne energije proizvedene u objektima povlašćenih proizvođača; 12) naplaćuje sredstva od snabdjevača i kupaca samosnabdjevača za električnu energiju proizvedenu u objektima povlašćenih proizvođača; 13) obračunava i vrši raspodjelu sredstava iz tačke 12 ovog stava za podsticanje proizvodnje električne energije iz obnovljivih izvora energije i visokoefikasne kogeneracije na proizvođače električne energije iz obnovljivih izvora i visokoefikasne kogeneracije na osnovu zaključenih ugovora; 14) obračunava sredstva prikupljena iz drugih izvora za podsticanje proizvodnje električne energije iz obnovljivih izvora energije i visokoefikasne kogeneracije na osnovu odluke Vlade i vrši raspodjelu na proizvođače električne energije iz obnovljivih izvora i visokoefikasne kogeneracije na osnovu zaključenih ugovora; . 15) daje mišljenje na pravila za primjenu transparentnih postupaka upravljanja zagušenjem i dodjeljivanja prekograničnih kapaciteta za prenos električne energije iz člana 112 stav 1 tačka 19 ovog zakona; 16) zaključuje ugovore o otkupu električne energije po tržišnoj cijeni sa budućim proizvođačima električne energije iz obnovljivih izvora, uz prethodnu saglasnost Vlade. (2) Snabdjevač i kupac samosnabdjevač prilikom zaključivanja ugovora iz stava 1 tačka 10 ovog člana dužni su da prilože bankarsku garanciju naplativu na prvi poziv bez prava prigovora ili drugo sredstvo obezbjeđenja plaćanja u korist operatora tržišta. (3) Operator tržišta vodi evidenciju zaključenih bilateralnih ugovora, koja obuhvata i prekogranične bilateralne ugovore. (4) Način i vremenski okvir prijave i evidentiranja bilateralnih ugovora propisuju se tržišnim pravilima. (5) Bilateralni ugovori se dodatno evidentiraju kod operatora tržišta u pogledu njihove dnevne količine i vremenskog rasporeda, najmanje jednom dnevno za naredni dan, preko prijave dnevnog voznog reda. (6) Operator tržišta za pružanje usluga evidentiranja bilateralnih ugovora može naplatiti naknadu koja se utvrđuje cjenovnikom koji odobrava Agencija. (7) Operator tržišta može zahtijevati da učesnik na tržištu električne energije dostavi bankarsku garanciju naplativu na prvi poziv bez prava prigovora ili drugo sredstvo obezbjeđenja plaćanja naknade za rad operatora tržišta, u slučajevima i pod uslovima propisanim tržišnim pravilima. (8) Energetski subjekat je dužan da operatoru tržišta obezbijedi kontinuiran i neograničen pristup podacima koji su potrebni za obavljanje djelatnosti operatora tržišta. (9) Sredstva iz stava 1 tač. 12, 13 i 14 ovog člana i člana 126 stav 3 ovog zakona, ne smatraju se prihodom operatora tržišta. (10) Operator tržišta dužan je da, na zahtjev, Ministarstvu dostavi podatke vezane za tržište električne energije. (11) Podatke iz stava 1 ovog člana, učesnici na tržištu električne energije dužni su da dostavljaju operatoru tržišta u roku od sedam dana od dana dostavljanja zahtjeva. Isključenje učesnika sa tržišta električne energije Član 129a (1) Učesnik na tržištu električne energije isključuje se sa tržišta električne energije: - na lični zahtjev; - u slučaju mirovanja ili oduzimanja licence u skladu sa čl. 75 i 76 ovog zakona; - u slučaju raskida ugovora sa operatorom tržišta. (2) Učesnik na tržištu električne energije može biti privremeno isključen sa tržišta električne energije u slučaju neizvršavanja obaveza iz ugovora zaključenim sa operatorom tržišta, pod uslovima i u roku utvrđenom tržišnim pravilima. (3) Odluku o isključenju iz stava 1 ovog člana donosi operator tržišta. (4) Izuzetno, u slučaju mirovanja ili oduzimanja licence iz stava 1 alineja 2 ovog člana, isključenja učesnika sa tržišta električne energije vrši se na rok utvrđen odlukom Agencije, kojom je energetskom subjektu oduzeta licenca. (5) Žalba na odluku o isključenju sa tržišta električne energije zbog mirovanja ili oduzimanja licence u smislu stava 3 ovog člana, ne odlaže izvršenje. (6) Učesnik na tržištu iz stava 2 ovog člana, može pokrenuti postupak za ponovni prijem na tržište električne energije po proteku roka od šest mjeseci od dana njegovog isključenja, pod uslovima propisanim tržišnim pravilima. Berzansko tržište električne energije Član 129b (1) Berza pruža usluge uparivanja ponude i potražnje na berzanskom tržištu električne energije, u skladu sa pravilima koje donosi. (2) Pravilima iz stava 1 ovog člana utvrđuju se postupci, principi i standardi za organizovanje i funkcionisanje berzanskog tržišta električne energije, principi i pravila finansijskog poravnanja, način objavljivanja podataka potrebnih za funkcionisanje tržišta i druga pitanja neophodna za njegovo funkcionisanje. (3) O prijemu učesnika na berzansko tržište električne energije odlučuje berza. (4) Berza je dužna da usluge iz stava 1 ovog člana pruža na nepristrasan, nediskriminatoran i transparentan način, i da obezbijedi njihovu dostupnost svim učesnicima na berzi koji zadovoljavaju uslove za učešće na organizovanom tržištu. (5) Berza ima status ugovorne strane u ugovorima o kupovini, odnosno prodaji električne energije na berzanskom tržištu električne energije. (6) Učesnici na berzanskom tržištu električne energije su balansno odgovorni. (7) Pravila iz stava 2 ovog člana berza objavljuje na svojoj internet stranici. Pravila za funkcionisanje tržišta Član 130 ​ (1) Način organizovanja i funkcionisanja tržišta električne energije uređuje se tržišnim pravilima i pravilima za rad balansnog tržišta. (2) Tržišnim pravilima naročito se utvrđuju: 1) postupci, principi i standardi za organizovanje i funkcionisanje tržišta električne energije u skladu sa primijenjenim modelom tržišta; 2) princip ekonomskog prvenstva, sa izuzetkom povlašćenih proizvođača, u skladu sa ovim zakonom; 3) način identifikacije i registracije učesnika na tržištu električne energije i operatora, način ostvarivanja prava učesnika na tržištu, principi i postupci određivanja i sprovođenja balansne odgovornosti; 4) obaveze učesnika na tržištu, uključujući obaveze po osnovu balansne odgovornosti; 5) vrste ugovora koji se zaključuju na tržištu i ugovora u vezi sa funkcionisanjem tržišta i formularni ugovori iz člana 129 stav 1 tačka 8 ovog zakona; 6) standardi i postupci za evidentiranje transakcija na tržištu električne energije; 7) standardi i postupci za izradu, održavanje i ažuriranje baze podataka za potrebe tržišta električne energije; 8) standardi i postupci za prijavu, izradu, provjeru i promjenu dnevnih voznih redova; 9) način objavljivanja podataka potrebnih za funkcionisanje tržišta, osim komercijalno osjetljivih informacija; 10) način i postupak obračuna količinskih odstupanja za konačno poravnanje nosilaca balansne odgovornosti balansnih grupa, odnosno balansno odgovornih subjekata i njihovo finansijsko poravnanje na tržištu električne energije; 11) oblik i sadržaj bankarske garancije i drugog sredstva obezbjeđenja plaćanja iz člana 125 stav 4 i člana 129 stav 2 ovog zakona. (3) Pravilima za rad balansnog tržišta naročito se utvrđuju: 1) postupci, principi i standardi za organizovanje i funkcionisanje balansnog tržišta električne energije; 2) način identifikacije i registracije učesnika na balansnom tržištu električne energije i operatora; 3) način ostvarivanja prava i izvršavanja obaveza učesnika na balansnom tržištu električne energije; 4) vrste ugovora koji se zaključuju na tržištu i ugovora u vezi sa funkcionisanjem tržišta i formularni ugovori iz člana 129 stav 1 tačka 8 alineja 6 ovog zakona; 5) produkti trgovanja na balansnom tržištu električne energije; 6) standardi i postupci za sve aspekte prijema i odabira ponuda; 7) standardi i postupci za obavljanje i evidentiranje transakcija na balansnom tržištu električne energije; 8) standardi i postupci za izradu, održavanje i ažuriranje baze podataka za potrebe balansnog tržišta električne energije; 9) način objavljivanja podataka potrebnih za funkcionisanje balansnog tržišta, osim komercijalno osjetljivih informacija. (4) Učesnici na tržištu električne energije dužni su da izvršavaju obaveze iz stava 2 tačka 4 ovog člana utvrđene tržišnim pravilima. (5) Tržišna pravila i pravila za rad balansnog tržišta objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" nakon odobravanja Agencije. Pravno lice za koordinisane aukcije Član 131 (1) Radi dodjele kapaciteta prekograničnih prenosnih vodova, odnosno implicitne prodaje i kupovine električne energije sa kapacitetima, operator prenosnog sistema električne energije, u skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorom, može sa operatorima prenosnih sistema drugih država osnovati pravno lice za koordinisane aukcije. (2) Pravila iz člana 44 stav 2 tačka 9 ovog zakona donosi operator prenosnog sistema električne energije, u saglasnosti sa operatorima sistema iz stava 1 ovog člana. (3) Pravila iz stava 2 ovog člana odobrava Agencija u saglasnosti sa drugim nadležnim organima u regionu. (4) Nadzor nad dodjelom kapaciteta iz stava 1 ovog člana vrši se u skladu sa aktom o osnivanju pravnog lica za koordinisane aukcije. Pomoćne usluge i usluge balansiranja u oblasti električne energije Član 132 (1) Operator prenosnog i operator distributivnog sistema električne energije dužni su da obezbijede dostupnost pomoćnih usluga i pružanje usluga balansiranja na principu minimalnih troškova. (2) Operatori iz stava 1 ovog člana dužni su da zaključe ugovore o pružanju pomoćnih usluga i usluga balansiranja. (3) Energetski subjekti i krajnji kupci koji mogu pružati pomoćne usluge i usluge balansiranja dužni su da ponude pomoćne usluge ili usluge balansiranja u transparentnom postupku operatorima prenosnog i distributivnog sistema. (4) Operatori iz stava 1 ovog člana izbor ponuda za pružanje po moćnih usluga i usluga balansiranja vrše u transparentnom postupku i zaključuju ugovore sa izabranim ponuđačima kojima se uređuju međusobna prava i obaveze. . (5) Balansiranje sistema električne energije obuhvata sve radnje i procese u svim vremenskim intervalima preko kojih operator sistema obezbjeđuje kontinuirano održavanje planirane snage razmjene, sistemske frekvencije u prethodno utvrđenom opsegu stabilnosti, održavanje količina rezervi potrebnih prema procesu stabilnosti frekvencije (Frequency Containment Process), procesu ponovnog uspostavljanja frekvencije (Frequency Restoration Process) i procesu zamjene rezervi (Reserve Replacement Process) u pogledu zahtijevanog kvaliteta. (6) Operator prenosnog sistema, u cilju obezbjeđenja efikasnog i ekonomičnog balansiranja sistema, promoviše i razvija saradnju i integraciju balansnog tržišta sa drugim operatorima prenosnog sistema, u skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorom. Nominovani operator tržišta električne energije Član 132a Nominovani operator tržišta električne energije (u daljem tekstu: NEMO) je subjekat koji obezbjeđuje jedinstveno, dan- unaprijed i unutardnevno, povezivanje tržišta električne energije, u saradnji sa operatorom prenosnog sistema električne energije. Na predlog Ministarstva, NEMO određuje Vlada. Prava, obaveze i odgovornosti NEMO Član 132b (1) NEMO je dužan da: 1) prima naloge od učesnika na tržištu; 2) uparuje i dodjeljuje naloge u skladu sa rezultatima jedinstvenog dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja; 3) objavljuje cijene koje su rezultat trgovanja na jedinstvenom dan-unaprijed i unutardnevnom tržištu; 4) vrši finansijska poravnanja; 5) vrši plaćanja na osnovu ugovora koji se odnose na trgovanja u skladu sa relevantnim sporazumima i propisima učesnika. (2) U vezi s jedinstvenim dan-unaprijed i unutardnevnim povezivanjem, NEMO naročito vrši sljedeće poslove: 1) obavlja poslove operatora tržišnog povezivanja utvrđenih stavom 3 ovog člana u saradnji sa nominovanim operatorima tržišta električne energije drugih država; 2) zajednički utvrđuje zahtjeve za jedinstveno dan-unaprijed i unutardnevno povezivanje, zahtjeva za funkcije operatora tržišnog povezivanja i algoritam za cjenovno povezivanje tržišta u pogledu svih pitanja povezanih s funkcionisanjem tržišta električne energije u skladu sa stavom 3 ovog člana i opštim uslovima za razvoj algoritama koji se uređuju posebnim propisom; 3) određuje maksimalne i minimalne cijene u saradnji sa nominovanim operatorima tržišta električne energije i operatorima prenosnog sistema električne energije drugih država, koje će se primjenjivati u zonama trgovanja; 4) obezbjeđuje anonimnost i dijeljenje primljenih informacija o nalozima neophodnih za izvršenje funkcija operatora tržišnog povezivanja predviđenih stavom 3 ovog člana; 5) ocjenjuje rezultate koji su dobijeni funkcijama operatora tržišnih povezivanja utvrđenih stavom 3 ovog člana, dodjeljivanje naloga na bazi tih rezultata, potvrđivanje rezultata kao konačnih ako se smatraju ispravnim i prosleđivanje rezultata operatoru prenosnog sistema električne energije, koji ih verifikuje u skladu sa alokacionim ograničenjima i potvrđenim prekograničnim kapacitetom; 6) pravovremeno izvještavanje učesnika na tržištu o rezultatima njihovih naloga; 7) djeluje kao centralna ugovorna strana za finansijsko poravnanje i plaćanje u razmjeni energije koja je rezultat jedinstvenog dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja; 8) zajednički uspostavlja rezervne postupke za rad nacionalnih ili regionalnih tržišta s relevantnim nominovanim operatorima tržišta i operatorima prenosih sistema u slučaju da nema rezultata iz funkcija operatora tržišnih povezivanja, uzimajući u obzir alternativne postupke čije predloge izrađuje operator prenosnog sistema električne energije u saradnji sa operatorima prenosnog sistema drugih država, kako bi se obezbjedila efikasna, transparentna i nediskriminirajuća dodjela kapaciteta; 9) dostavlja procjene troškova, kao i informacije o troškovima jedinstvenog dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja operatoru prenosnog sistema električne energije kada se troškovi nominovanog operatora tržišta za uspostavljanje, izmjenu i vođenje jedinstvenog dan- unaprijed i unutardnevnog povezivanja pokrivaju doprinosom operatora prenosnog sistema električne energije; (3) Pored obaveza iz st. 1 i 2 ovog člana, NEMO obavlja i poslove operatora tržišnog povezivanja sa nominovanim operatorima tržišta drugih država, i to: 1) razvija i održava algoritme, sisteme i postupke za jedinstveno povezivanje dan-unaprijed i unutardnevnog tržišta; 2) obrađuje ulazne podatke o kapacitetu između zona trgovanja i ograničenjima pri dodjeli, koje obezbjeđuju izvođači koordiniranog proračuna kapaciteta; 3) upravlja algoritmima za cjenovno povezivanje tržišta i uparivanje kontinuiranog trgovanja; 4) potvrđuje i šalje rezultate jedinstvenog dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja nominovanim operatorima tržišta električne energije i operatorima prenosnog sistema električne energije. Podnošenje zahtjeva za imenovanje NEMO Član 132c (1) Radi imenovanja NEMO, podnosilac zahtjeva, Ministarstvu dostavlja zahtjev sa potrebnom dokumentacijom. (2) O ispunjavanju uslova za imenovanje NEMO, uz prethodno mišljenje Agencije, odlučuje Ministarstvo u roku od dva mjeseca od dana prijema zahtjeva. (3) Odluku o imenovanju NEMO, na predlog Ministarstva donosi Vlada. (4) Obrazac zahtjeva iz stava 1 ovog člana, propisuje Ministarstvo. Odlučivanje o zahtjevu Član 132d (1) Odlukom iz člana 132c stav 3 ovog zakona, određuje se pružalac usluge dan-unaprijed i/ili unutardnevnog trgovanja koji kumulativno ispunjava uslove propisane ovim zakonom. (2) U slučaju postojanja više predloga za određivanje pružaoca usluga iz stava 1 ovog člana, poštujući načela transparentnosti i nediskriminacije, Vlada bira podnosioca zahtjeva koji na najsveobuhvatniji način ispunjava uslove iz člana 132e ovog zakona, (3) Odluku o imenovanju i opozivu NEMO, Ministarstvo objavljuje na svojoj internet stranici i o tome obavještava Regulatorni odbor energetske zajednice. Uslovi za imenovanje NEMO Član 132e (1) Podnosilac zahtjeva iz člana 132c ovog zakona, može biti izabran za nominovanog operatora tržišta ako ispunjava sljedeće uslove: 1) ima zaključene ugovore ili zaključuje ugovore kojima se obezbjeđuju odgovarajući resursi za zajedničko, koordinisano i usklađeno sprovođenje jedinstvenog dan-unaprijed i/ili unutardnevnog povezivanja, uključujući resurse neophodne za izvršenje funkcija NEMO, finansijske resurse, potrebne informacione tehnologije, tehničku infrastrukturu i radne postupke, ili ako obezbjeđuje dokaze kojima potvrđuje da će navedene resurse steći tokom razumnog pripremnog perioda prije preuzimanja svojih zadataka prava, obaveza i odgovornosti utvrđenih ovim zakonom; 2) je u mogućnosti da obezbijedi učesnicima na tržištu otvoren pristup informacijama u vezi sa nadležnostima nominovanog operatora tržišta pravima, obavezama i odgovornostima nominovanog operatora, utvrđenih ovim zakonom; 3) je troškovno efikasan u pogledu jedinstvenog dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja, te u okviru svog internog računovodstva vodi zasebno računovodstvo za funkcije operatora tržišnog povezivanja i druge aktivnosti radi sprečavanja unakrsnog subvencionisanja; 4) je u odgovarajućoj mjeri poslovno odvojen od drugih učesnika na tržištu; 5) ne koristi naknade za trgovanje na dan-unaprijed i unutardnevnom tržištu za finansiranje svojih dan-unaprijed ili unutardnevnih aktivnosti u drugim zemljama; 6) obezbjeđuje nediskriminatoran tretman učesnika na tržištu; 7) ima uspostavljene odgovarajuće mehanizme za nadzor tržišta; 8) ima zaključene odgovarajuće sporazume o transparentnosti i povjerljivosti sa učesnicima na tržištu i operatorom prenosnog sistema električne energije; 9) može da obezbijedi pružanje usluga finansijskog poravnanja i plaćanja; i 10) može da uspostavi potrebne komunikacione sisteme i postupke za koordinaciju s operatorom prenosnog sistema električne energije. Gubitak statusa nominovanog operatora tržišta električne energije Član 132f Ako, na osnovu novonastalih činjenica i okolnosti, Ministarstvo utvrdi da operator tržišta koji je izabran za nominovanog operatora tržišta električne energije više ne ispunjava uslove 132e ovog zakona, Ministarstvo je dužno da, nominovanom operatoru tržišta, dostavi obavještenje o neispunjavanju utvrđenih uslova. Ako NEMO, u roku od šest mjeseci od dana prijema obavještenja iz stava 1 ovog člana, ne obezbijedi ispunjenost potrebnih uslova, Vlada na prijedlog Ministarstva, a uz prethodno pribavljeno mišljenje Agencije, donosi odluku o oduzimanju statusa nominovanog operatora tržišta električne energije. Metodologije i akta NEMO Član 132g NEMO je dužan da, u saradnji sa nominovanim operatorima tržišta električne energije drugih država, donese metodologije i akta kojima se uređuju: 1) plan zajedničkog izvođenja funkcija operatora povezivanja tržišta; 2) algoritam koji se koristi u jedinstvenom povezivanju dan-unaprijed i unutardnevnom povezivanju tržišta električne energije, izrađen uzimajući u obzir zahtjeve operatora prenosnog sistema električne energije i nominovanih operatora tržišta električne energije za njegov razvoj u skladu stavom 1 ovog člana; 3) proizvodi koje nominovani operatori tržišta električne energije mogu uzeti u obzir u postupku jedinstvenog povezivanja dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja; 4) maksimalne i minimalne cijene u postupku jedinstvenog povezivanja dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja. Troškovi uspostavljanja, ažuriranja i rada jedinstvenih tržišta povezivanjem tržišta dan-unaprijed i unutardnevnih tržišta Član 132h (1) Nominovani operator tržišta električne energije ima pravo da nadoknadi dio troškova uspostavljanja, ažuriranja i rada jedinstvenih tržišta, povezivanjem tržišta dan-unaprijed i unutardnevnih tržišta koji nije pokriven u skladu sa članom 59 stav 6 ovog zakona, ako je isti razuman i proporcionalan. (2) U slučaju iz stava 1 ovog člana, nominovani operator tržišta električne energije dostavlja organu državne uprave nadležnom za poslove energetike zahtjev za pokrivanje troškova nominovanog operatora tržišta električne energije. (3) Način i kriterijumi odobravanja troškova iz stava 1 ovog člana, uređuju se propisom organa državne uprave nadležnog za poslove energetike. Saradnja sa drugim operatorima Član 132i (1) Saradnja NEMO sa nominovanim operatorima tržišta električne energije drugih država, zasniva se na obezbjeđivanju efikasnog i sigurnog oblikovanja, primjenu i izvršenje jedinstvenog dan-unaprijed i unutardnevnog povezivanja. (2) Saradnja iz stava 1 ovog člana zasniva se na načelu nediskriminacije i obezbjeđuje da određeni nominovani operator tržišta električne energije nema neopravdanu ekonomsku prednost zbog obavljanja poslova operatora tržišnog povezivanja. IX PRISTUP PRENOSNOM I DISTRIBUTIVNOM SISTEMU ELEKTRIČNE ENERGIJE Pristup prenosnom sistemu električne energije Član 133 (1) Operator prenosnog sistema električne energije dužan je da obezbijedi nediskriminatoran pristup sistemu u granicama prenosnih kapaciteta u skladu sa tehničkim pravilima. (2) Operator prenosnog sistema električne energije može da odbije pristup sistemu u nedostatku kapaciteta. (3) U slučaju iz stava 2 ovog člana, operator prenosnog sistema podnosiocu zahtjeva dostavlja obavještenje o mjerama koje su potrebne i koje sprovodi na unapređenju sistema i stvaranju mogućnosti pristupa sistemu. (4) Operator prenosnog sistema električne energije može da odbije ili ograniči pristup sistemu ako bi odobravanje pristupa prenosnom sistemu ili korišćenje u zatraženom obimu moglo da dovede u pitanje pružanje javnih usluga iz člana 88 ovog zakona, prema svojoj procjeni ili na zahtjev lica koje obavlja javnu uslugu. (5) Troškove pripremanja i dostavljanja obavještenja iz stava 3 ovog člana snosi korisnik sistema koji zahtijeva informaciju. Pristup distributivnom sistemu električne energije Član 134 ​ (1) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da obezbijedi nediskriminatoran pristup sistemu u granicama distributivnih kapaciteta u skladu sa tehničkim pravilima. X RAZDVAJANjE OPERATORA SISTEMA ELEKTRIČNE ENERGIJE Nezavisnost operatora sistema Član 135 ​ (1) Vertikalno integrisani subjekat dužan je da obezbijedi da se djelatnost operatora prenosnog, odnosno distributivnog sistema električne energije obavlja samo u nezavisnom pravnom licu koje ne obavlja druge energetske djelatnosti. (2) Operator prenosnog, odnosno distributivnog sistema električne energije može da obavlja neenergetsku djelatnost pod uslovom da obezbijedi razdvojenost računa iz člana 138 ovog zakona. (3) Članove organa upravljanja operatora prenosnog sistema neposredno i samostalno predlaže organ državne uprave nadležan za poslove finansija, bez traženja mišljenja i uputstava od strane Vlade i određuje punomoćnika za skupštinu akcionara operatora prenosnog sistema. (4) Lica iz stava 3 ovog člana ne smiju tražiti ni prihvatati instrukcije ili smjernice Vlade u postupku donošenja odluka operatora prenosnog sistema i ne smiju biti članovi organa upravljanja energetskih subjekata koji obavljaju djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja električnom energijom ili imati mogućnost uticaja na odlučivanje tih energetskih subjekata. (5) Organ državne uprave iz stava 3 ovog člana ne smije predlagati članove organa upravljanja energetskih subjekata koji obavljaju djelatnost proizvodnje i/ili snabdijevanja električnom energijom i izuzima se prilikom glasanja kada Vlada donosi odluku o imenovanju organa upravljanja energetskim subjektima koji obavljaju djelatnost proizvodnje i/ili snabdijevanja električnom energijom. Nezavisnost operatora prenosnog sistema električne energije Član 136 ​ (1) Nezavisnost operatora prenosnog sistema električne energije ostvaruje se na način da isto lice ili lica nijesu ovlašćena da: 1) direktno ili indirektno sprovode kontrolu nad energetskim subjektima koji obavljaju djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja električnom energijom i istovremeno, direktno ili indirektno vrše kontrolu ili imaju druga ovlašćenja nad operatorom prenosnog sistema ili prenosnim sistemom; 2) direktno ili indirektno kontrolišu operatora prenosnog sistema ili prenosili sistem i istovremeno, direktno ili indirektno kontrolišu ili imaju druga ovlašćenja nad energetskim subjektima koji obavljaju djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja električnom energijom; 3) imenuju članove odbora direktora ili druge organe ili pravne zastupnike operatora prenosnog sistema i istovremeno direktno ili indirektno sprovode kontrolu nad energetskim subjektima koji obavljaju djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja električnom energijom; 4) istovremeno budu članovi odbora direktora ili drugi organi ili pravni zastupnici operatora prenosnog sistema i energetskih subjekata koji obavijaju djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja električnom energijom. (2) Odredba stava 1 tač. 1, 2 i 3 ovog člana, naročito se odnosi na: 1) korišćenje prava glasa; 2) pravo imenovanja članova odbora direktora ili drugih organa ili pravnih zastupnika ili; 3) svojinu nad većinskim dijelom akcija. (3) Energetski subjekti koji obavljaju djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja električnom energijom ne smiju direktno ili indirektno kontrolisati operatora prenosnog sistema koji je organizovan kao posebno pravno lice (4) Energetskim subjektom koji obavlja djelatnost proizvodnje odnosno snabdijevanja iz stava 1 ovog člana smatra se i proizvođač odnosno snabdjevač gasom. Nezavisnost operatora distributivnog sistema električne energije koji je dio vertikalno integrisanog subjekta Član 137 (1) Nezavisnost operatora distributivnog sistema koji je dio vertikalno integrisanog subjekta od djelatnosti koje nijesu povezane sa distribucijom, obezbjeđuje se najmanje kroz nezavisnost organizacionog oblika, organizacije i odlučivanja. (2) Nezavisnost iz stava 1 ovog člana ostvaruje se na način da: 1) lica koja upravljaju operatorom distributivnog sistema ne učestvuju u organima upravljanja i vršenju poslova vertikalno integrisanog elektroenergetskog subjekta u kojima su odgovorni direktno ili indirektno, za svakodnevni rad proizvodnje ili snabdijevanja električnom energijom; 2) se članovima uprave operatora obezbijede ušlo vi za profesionalno i nezavisno djelovanje u interesu društva kojim upravljaju; 3) operator samostalno odlučuje o sredstvima potrebnim za rad, održavanje i razvoj sistema kojim upravlja, nezavisno od drugih djelatnosti koje obavlja vertikalno integrisani subjekat. (3) Nezavisnost operatora iz stava 1 ovog člana ne odnosi se na pravo matičnog društva vertikalno integrisanog subjekta da operatoru odobrava godišnji finansijski plan i postavlja granice zaduživanja. (4) Zabranjeno je matičnom društvu da operatoru sistema iz stava 3 ovog člana daje uputstva za tekuće poslovanje i odlučivanje o investicijama u sistem u skladu sa odobrenim finansijskim planom. (5) Zabranjeno je operatoru distributivnog sistema da iskoristi svoju vertikalnu integraciju za narušavanje konkurencije i da koristi naziv, znak i druge simbole koji su slični i mogu dovesti u zabludu u odnosu na naziv, znak ili druge simbole koje upotrebljava snabdjevač u poslovanju. Razdvajanje i transparentnost računa energetskih subjekata koji obavljaju više djelatnosti Član 138 ​ (1) Energetski subjekat koji obavlja više energetskih djelatnosti ili uz energetsku obavlja i neenergetsku djelatnost, ako je jedna od tih djelatnosti regulisana u skladu sa ovim zakonom, dužan je da odvojeno vodi poslovne knjige i sastavlja odvojene finansijske izvještaje za svaku energetsku djelatnost. (2) Energetski subjekat koji pruža javne usluge dužan je da odvojeno vodi poslovne knjige i sastavlja odvojene finansijske izvještaje za svaku javnu uslugu koju pruža osim za javnu uslugu iz člana 88 stav 1 tačka 3. (3) Energetski subjekat iz st. 1 i 2 ovog člana dužan je da sačini i objavi finansijske iskaze i to: bilans stanja, bilans uspjeha i izvještaj o novčanim tokovima, odvojeno za svaku energetsku djelatnost. (4) Finansijski iskazi iz stava 3 ovog člana reviduju se u roku za reviziju finansijskih iskaza privrednih društava, utvrđenom zakonom kojim se uređuje revizija, uključujući i provjeru izvršavanja obaveze izbjegavanja diskriminacije i unakrsnih subvencija. Program mjera primjene nediskriminatornih uslova za pristup sistemu Član 139 (1) U cilju ispunjavanja zahtjeva nezavisnosti iz člana 137 ovog zakona, operator distributivnog sistema dužan je da utvrdi program mjera primjene nediskriminatornih uslova za pristup sistemu, koji obuhvata način praćenja njegove primjene i dostavi ga Agenciji na odobravanje. (2) Operator distributivnog sistema dužan je da imenuje ovlašćeno lice za praćenje realizacije programa mjera primjene nediskriminatornih uslova za pristup sistemu, koje je u izvršenju tih poslova nezavisno i ima pristup svim potrebnim informacijama operatora i drugog povezanog subjekta. (3) Imenovanje lica iz stava 2 ovog člana odobrava Agencija. (4) Imenovanje lica iz stava 2 ovog člana Agencija neće odobriti ako utvrdi da to lice ne ispunjava uslove za nezavisnost ili profesionalno vršenje tih poslova. (5) Lice iz stava 2 ovog člana dužno je da najkasnije do 31. marta tekuće godine dostavi Agenciji godišnji izvještaj o preduzetim mjerama u prethodnoj godini, koji se objavljuje na internet stranici operatora. XI OBAVLjANjE DJELATNOSTI IZ OBLASTI GASA

1. U slovi za obavljanje djelatnosti Priključenje proizvođača gasa Član 140 (1) Priključenje proizvođača gasa na prenosni ili distributivni sistem gasa može da se vrši u skladu sa metodologijom kojom su regulisani uslovi za priključenje. (2) Troškove priključenja na prenosni ili distributivni sistem gasa plaća proizvođač po cijenama koje odobri Agencija. Operator prenosnog sistema gasa Član 141 (1) Operator prenosnog sistema gasa može biti lice koje je organizovano kao nezavisno pravno lice koje nije dio vertikalno integrisanog subjekta i odvojeno je od drugih aktivnosti u sektoru gasa koje se ne odnose na prenos. (2) Subjekat za prirodni gas koji je vlasnik prenosnog sistema gasa obavlja djelatnost operatora prenosnog sistema gasa. (3) Operator prenosnog sistema gasa dobija licencu za prenos gasa i sertifikat u rokovima i pod uslovima utvrđenim čl. 65 do 72 ovog zakona. (4) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da svoju djelatnost obavlja u skladu sa principima i uslovima utvrđenim ovim zakonom, licencom i sertifikatom. Obaveze i odgovornosti operatora prenosnog sistema gasa Član 142 ​ (1) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da: 1) obezbijedi dugoročnu sposobnost sistema da ispunjava realne zahtjeve za prenosom gasa, odnosno obezbijedi rad, održavanje, unapređenje i razvoj prenosnog sistema gasa, u cilju pouzdanosti, sigurnosti, efikasnosti i funkcionisanja tržišta, uz očuvanje životne sredine; 2) obezbijedi adekvatna sredstva za ispunjenje obaveza pružanja usluga; 3) vrši balansiranje sistema za prenos gasa i, prema potrebi, obezbijedi da se usluge balansiranja pružaju na principima transparentnosti, objektivnosti i nediskriminacije; 4) obezbijedi energiju koju koristi u obavljanju svoje djelatnosti uključujući energiju potrebnu za pokrivanje gubitaka u prenosnom sistemu u skladu sa transparentnim, nediskriminatornim i tržišnim principima; 5) upravlja kapacitetima prenosnog sistema; 6) pod nediskriminatornim uslovima pruža usluge korisnicima sistema ili kategorijama korisnika sistema, bez davanja prioriteta svojim povezanim subjektima; 7) obezbijedi operatorima distributivnih sistema, susjednim operatorima prenosnog sistema ili drugim subjektima za gas informacije koje su potrebne za obezbjeđenje međuoperativnosti sistema i za osiguranje bezbjednog i efikasnog rada interkonektivnog sistema; 8) obezbijedi korisnicima prenosnog sistema detaljne informacije o ponuđenim uslugama, uslovima za pružanje usluga i tehničke informacije za efikasan pristup i korišćenje prenosnog sistema; 9) obezbijedi učešće u izgradnji dovoljnih prekograničnih kapaciteta za integraciju sistema za prenos gasa u Crnoj Gori sa sistemima susjednih članica Zajednice i/ili članica Evropske unije uz prilagođavanje svim ekonomski opravdanim i tehnički izvodljivim zahtjevima za kapacitetom, uključujući sigurnost snabdijevanja gasom; 10) obezbijedi prekograničnu saradnju u cilju obezbjeđenja sigurnosti sistema i dodjele kapaciteta; 11) odobrene naknade za priključenje na prenosni sistem, naknade za priključenje gasa iz obnovljivih izvora, korišćenje prenosnog sistema i pomoćne usluge objavi na svojoj internet stranici najkasnije 15 dana prije početka primjene; 12) utvrdi metodologiju za utvrđivanje naknade za priključenje na prenosni sistem gasa iz člana 44 stav 1 tačka 1 ovog zakona koja odražava troškove i pravila iz člana 44 stav 2 tač. 1 i 4 ovog zakona i dostavi Agenciji na odobravanje; 13) utvrdi cijene i naknade u skladu sa metodologijom iz tačke 12 ovog stava i dostavi ih Agenciji na odobravanje; 14) utvrdi desetogodišnji plan razvoja prenosnog sistema gasa, usklađen sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom, Akcionim planom i planom razvoja susjednih prenosnih sistema, koji se ažurira najmanje svake treće godine i dostavi Agenciji na odobravanje; 15) utvrdi trogodišnji investicioni plan, koji je sastavni dio plana iz tačke 14 ovog stava prema potrebama korisnika sistema, u skladu sa desetogodišnjim planom razvoja distributivnog sistema gasa, prostorno-planskim dokumentima i dostavi Agenciji na odobravanje; 16) pri izradi planova iz tač. 14 i 15 ovog stava: - procijeni potencijal za povećanje energetske efikasnosti u objektima prenosnog sistema i specificira ciljeve za povećanje energetske efikasnosti; - utvrdi mjere i ulaganja za uvođenje ekonomski isplativih poboljšanja energetske efikasnosti na mrežnoj infrastrukturi, uključujući i dinamiku realizacije mjera, - uzme u obzir i upravljanje opterećenjem i međuoperativnost; 17) plan iz tačke 14 ovog stava objavi na svojoj internet stranici; 18) organizuje prijem reklamacija i prigovora kupaca, korisnika sistema i učesnika na tržištu i obezbijedi nediskriminatorno odlučivanje u rokovima utvrđenim zakonom; 19) vodi registar prigovora i žalbi kupaca, korisnika sistema i učesnika na tržištu, sa pripadajućom dokumentacijom i donijetim odlukama; 20) na zahtjev Agencije podnosi izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca, korisnika sistema i učesnika na tržištu. (2) Prilikom upravljanja kapacitetima prenosnog sistema iz stava 1 tačka 5 ovog člana zabranjeno je namjerno smanjivanje kapaciteta, kao i drugi oblici manipulacije kapacitetom kojima se narušava funkcionisanje tržišta. (3) Balansiranje prenosnog sistema gasa iz stava 1 tačka 3 ovog člana je proces uravnotežavanja količina gasa na ulazu u sistem i izlazu iz sistema u periodu za koji se utvrđuje balansno odstupanje. Pravila za funkcionisanje prenosnog sistema gasa Član 143 (1) Rad prenosnog sistema gasa uređuje se pravilima za funkcionisanje prenosnog sistema koja utvrđuje operator prenosnog sistema gasa. (2) Pravilima iz stava 1 ovog člana uređuju se: 1) tehnički i drugi uslovi za priključenje korisnika na prenosni sistem, uključujući zahtjeve za kvalitet, miris i pritisak gasa; 2) postupci, rokovi, uslovi i ograničenja dodjele kapaciteta; 3) pravljanje tačkama ulaza i izlaza gasa u prenosni sistem; 4) postupci mjerenja i određivanja specifikacija kvaliteta i uslova za prihvatanje isporuke gasa; 5) postupci dodjele izmjerenih količina gasa korisnicima sistema na tačkama ulaza u sistem i tačkama preuzimanja iz sistema; 6) planiranje i održavanje prenosnog sistema i odgovornosti operatora prenosnog sistema gasa i korisnika sistema; 7) način planiranja razvoja prenosnog sistema, monitoringa i kontrole njegovog sprovođenja; 8) pravila za upravljanje zagušenjima; 9) postupci i troškovi balansiranja; 10) osnovni elementi za ugovaranje usluga prenosa; 11) kriterijumi i uslovi pod kojim se prenos može prekinuti i prioriteti isporuke energije kupcima; 12) pravila za vansudsko rješavanje sporova između korisnika sistema i operatora prenosnog sistema; 13) pravila za upravljanje transakcijama operatora prenosnog sistema sa korisnicima sistema, a naročito računi koje je operator prenosnog sistema dužan da čuva; 14) opis prenosnog sistema, specifikacija ulaznih i izlaznih tačaka u sistem, raspoloživi kapaciteti, vrsta usluge (kratkoročna, dugoročna, sa prekidima); 15) sigurnosni kriterijumi; 16) druga pitanja u vezi sa upravljanjem, funkcionisanjem, održavanjem i razvojem prenosnog sistema. (3) Operator prenosnog sistema gasa, u postupku utvrđivanja pravila iz stava 1 ovog člana, obezbjeđuje odgovarajuće učešće zainteresovanih lica u oblasti gasa i pravila dostavlja Agenciji na odobravanje. (4) Pravila iz stava 1 ovog člana objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" i na internet stranici operatora prenosnog sistema gasa. Operator distributivnog sistema gasa Član 144 (1) Operator distributivnog sistema gasa dužan je da vrši distribuciju gasa pod uslovima i na području određenim licencom na principima objektivnosti, transparentnosti i nediskriminatornosti između korisnika sistema ili grupa korisnika sistema bez privilegovanja energetskih subjekata povezanih sa operatorom, u skladu sa ovim zakonom. (2) Operator distributivnog sistema može da bude samo energetski subjekat koji je nezavisan u pogledu izbora oblika organizovanja, unutrašnje organizacije i donošenja poslovnih odluka u vršenju djelatnosti koje se ne odnose na distribuciju gasa. Obaveze i odgovornosti operatora distributivnog sistema gasa Član 145 ​ (1) Operator distributivnog sistema gasa dužan je da: 1) obezbijedi dugoročnu sposobnost sistema da ispunjava realne zahtjeve za distribucijom gasa, odnosno obezbijedi rad, održavanje, unapređenje i razvoj distributivnog sistema gasa u cilju pouzdanosti, sigurnosti i efikasnosti, uz zaštitu životne sredine; 2) na zahtjev, u okviru raspoloživih kapaciteta i ako su ispunjeni tehnički i komercijalni uslovi, priključi kupca koji se nalazi u distributivnom području; 3) upravlja kapacitetima distributivnog sistema na objektivan, transparentan i nediskriminatoran način; 4) obezbijedi drugom distributivnom, prenosnom, TPG sistemu i/ili operatoru sistema za skladištenje, informacije koje obezbjeđuju da se prenos i skladištenje gasa vrši na način koji odgovara sigurnom i efikasnom radu interkonektovanog sistema; 5) obezbjeđuje korisnicima distributivnog sistema jasne i precizne informacije o uslovima za pružanje usluga, a naročito za pristup i korišćenje distributivnog sistema, koje obuhvataju tehničke, ugovorene i raspoložive kapacitete; 6) utvrdi metodologiju za utvrđivanje naknade za priključenje korisnika na distributivni sistem gasa iz obnovljivih izvora iz člana 44 stav 1 tačka 1 koja odražava troškove i pravila iz člana 44 stav 2 tačka 2 ovog zakona i dostavi Agenciji na odobravanje; 7) nabavlja energiju za pokrivanje gubitaka u sistemu u skladu sa transparentnim, nediskriminatornim i tržišnim principima; 8) utvrdi desetogodišnji plan razvoja distributivnog sistema gasa, u skladu sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom i desetogodišnjim planom razvoja prenosnog sistema gasa, koji se ažurira najmanje svake treće godine i dostavlja Agenciji na odobravanje; 9) utvrdi trogodišnji investicioni plan, koji je sastavni dio plana iz tačke 8 ovog stava prema potrebama korisnika sistema, u skladu sa desetogodišnjim planom razvoja distributivnog sistema gasa i prostorno-planskim dokumentima i dostavi Agenciji na odobravanje; 10) pri izradi planova iz tač. 8 i 9 ovog stava: - procijeni potencijal za povećanje energetske efikasnosti u objektima distributivnog sistema i specificira ciljeve za povećanje energetske efikasnosti, - utvrdi mjere i ulaganja za uvođenje ekonomski isplativih poboljšanja energetske efikasnosti na infrastrukturi distributivnog sistema uključujući i dinamiku realizacije mjera, - uzme u obzir i upravljanje opterećenjem i međuoperativnost; 11) odobrene metodologije i cijene za priključenje na distributivni sistem, korišćenje distributivnog sistema i pružanje distributivnih usluga objavi na svojoj internet stranici najmanje 15 dana prije početka primjene; 12) organizuje prijem reklamacija i prigovora kupaca i korisnika sistema i obezbijedi nediskriminatorno odlučivanje u rokovima utvrđenim zakonom; 13) vodi registar prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema, sa pripadajućom dokumentacijom i donijetim odlukama; 14) na zahtjev Agencije podnese izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema. (2) Operator distributivnog sistema dužan je da na svojoj internet stranici blagovremeno objavi rokove i uslove za korišćenje distributivnog sistema. Pravila za funkcionisanje distributivnog sistema gasa Član 146 (1) Rad distributivnog sistema gasa uređuje se pravilima o radu distributivnog sistema koja utvrđuje operator distributivnog sistema gasa za područje određeno licencom. (2) Pravilima iz stava 1 ovog člana naročito se uređuju: 1) način održavanja i razvoja distributivnih sistema gasa; 2) način planiranja i tehnički uslovi za planiranje; 3) rad i funkcionisanje distributivnog sistema gasa; 4) tehnički uslovi za priključenje na distributivni sistem i interkonekciju sa drugim sistemima gasa, uključujući zahtjeve za kvalitet, miris i pritisak gasa; 5) način dostavljanja podataka i informacija operatoru prenosnog sistema gasa i drugim energetskim subjektima koji su neophodni za njihov rad; 6) način rada distributivnog sistema gasa u vanrednim ili hitnim situacijama, uključujući poremećaje na tržištu; 7) procedure za balansiranje, a kada je to potrebno, i troškovi balansiranja; 8) opšti uslovi za korišćenje distributivnog sistema gasa; 9) uslovi za raskid ugovora o korišćenju distributivnog sistema gasa, koji ne otežavaju promjenu snabdjevača. (3) Operator distributivnog sistema gasa, u postupku utvrđivanja pravila iz stava 1 ovog člana, obezbjeđuje odgovarajuće učešće zainteresovanih lica u oblasti gasa i pravila dostavlja Agenciji na odobravanje. (4) Pravila iz stava 1 ovog člana objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" i na internet stranici operatora distributivnog sistema gasa. Mjerenje isporučenog gasa Član 147 (1) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da mjeri isporuku gasa na svim mjernim mjestima u prenosnom sistemu i na primopredajnim mjestima sa: 1) proizvođačem gasa; 2) distributivnim sistemima gasa; 3) sistemima za skladištenje gasa; 4) postrojenjima za TPG; i 5) kupcima priključenim na prenosni sistem. (2) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da: 1) vrši instalaciju, održavanje i pregled tačnosti mjernih uređaja na primopredajnim mjestima iz stava 1 ovog člana, u skladu sa zakonom i propisima kojima je uređeno ispitivanje mjerne opreme; 2) mjeri isporuku gasa na primopredajnim mjestima na koja su priključeni krajnji kupci na distributivni sistem; 3) vrši instalaciju, održavanje i pregled tačnosti mjernih uređaja i brojila u skladu sa zakonom i propisima kojim je uređeno ispitivanje mjerne opreme. (3) Operatori prenosnog i distributivnog sistema gasa dužni su da utvrde pravila mjerenja na mjernim mjestima i dostave Agenciji na odobravanje. (4) Pravilima iz stava 3 ovog člana naročito se utvrđuje: 1) način instalacije, prijema, ispitivanja i održavanja mjerne opreme; 2) način prikupljanja mjernih i drugih podataka na mjernom mjestu; 3) način obrade, dostupnosti i prenosa mjernih i drugih podataka o mjernim mjestima korisnicima podataka, kao i način grupisanja i arhiviranja podataka. (5) Pravila iz stava 3 ovog člana objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" i na internet stranici operatora prenosnog, odnosno distributivnog sistema gasa. Dostavljanje obrađenih podataka Član 148 (1) Prikupljene i obrađene podatke sa mjernih mjesta operator prenosnog sistema dostavlja drugim operatorima prenosnog sistema i korisnicima sistema, za primopredajna mjesta iz člana 147 stav 1 ovog zakona. (2) Prikupljene i obrađene podatke sa mjernih mjesta operator distributivnog sistema dostavlja: 1) na zahtjev operatora prenosnog sistema, o mjernim mjestima na granicama distributivnog sistema; 2) snabdjevaču, o mjernim mjestima krajnjih kupaca koje snabdijeva, kao i podatke potrebne za balansiranje; 3) proizvođaču, o sopstvenom mjernom mjestu; 4) na zahtjev krajnjeg kupca, o njegovom mjernom mjestu. (3) Operator distributivnog sistema dužan je da podatke iz stava 2 tačka 4 ovog člana koji se odnose na potrošnju učini dostupnim bez odlaganja i bez naknade, u lako razumljivoj i uporedivoj formi koju odobrava Agencija. Operator sistema za skladištenje gasa Član 149 (1) Vlasnik skladišta za gas djeluje u svojstvu operatora sistema za skladištenje i može da vrši skladištenje gasa samo na osnovu licence u skladu sa ovim zakonom. (2) Skladištenje gasa iz stava 1 ovog člana obuhvata unošenje, čuvanje i iznošenje gasa iz sistema za skladištenje gasa. (3) Operator sistema za skladištenje gasa dužan je da održava sistem za skladištenje gasa na način kojim se obezbjeđuje efikasan rad i sigurnost sistema. (4) Operatori sistema za skladištenje gasa dužni su da obezbijede čuvanje zaliha gasa korisnika sistema za skladištenje u skladu sa ugovorom o korišćenju sistema za skladištenje. Obaveze i odgovornosti operatora sistema za skladištenje gasa Član 150 (1) Operator sistema za skladištenje gasa dužan je da: 1) upravlja, održava i unapređuje pod ekonomičnim uslovima, sigurne, pouzdane i efikasne skladišne objekte u cilju obezbjeđenja otvorenog tržišta, uz zaštitu životne sredine 2) da obezbijedi adekvatna sredstva za izvršavanje obaveze pružanja usluga; 3) pod nediskriminatornim uslovima pruža usluge korisnicima sistema ili kategorijama korisnika sistema, bez davanja prioriteta svojim povezanim subjektima; 4) obezbjeđuje operatorima distributivnih sistema, operatorima prenosnog sistema ili drugim subjektima za gas informacije koje su potrebne za obezbjeđenje međusobne usklađenosti sistema i za osiguranje bezbjednog i efikasnog poslovanja interkonektovanog sistema; 5) obezbjeđuje korisnicima sistema detaljne informacije o ponuđenim uslugama, uslovima za pružanje usluga i tehničke informacije potrebne korisnicima prenosnog sistema za efikasan pristup i korišćenje sistema za skladištenje; 6) informacije iz tačke 4 ovog stava čuva deset godina i stavi na raspolaganje Ministarstvu, nadležnim državnim organima, Agenciji i nadležnom organu Zajednice; 7) preduzme potrebne mjere za omogućavanje i olakšavanje slobodne trgovine kapacitetima na tržištu na transparentan i nediskriminatoran način; 8) pripremi i donese objektivna i nediskriminatorna pravila kojima se utvrđuju uslovi i rokovi za korišćenje sistema za skladištenje gasa; 9) utvrdi pravila iz člana 44 stav 2 tačka 5 ovog zakona i dostavi Agenciji na odobravanje; 10) organizuje prijem reklamacija i prigovora kupaca i korisnika sistema i obezbijedi nediskriminatorno odlučivanje u rokovima utvrđenim zakonom; 11) vodi registar prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema, sa pripadajućom dokumentacijom i donijetim odlukama; 12) na zahtjev Agencije podnese izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema. (2) Operator sistema za skladištenje gasa dužan je da pravila iz stava 1 tač. 8 i 9 ovog člana nakon odobrenja Agencije objavi u "Službenom listu Crne Gore" i na svojoj internet stranici. Operator postrojenja za TPG Član 151 (1) Operator postrojenja za TPG, u smislu ovog zakona, je subjekat koji vrši djelatnost prevođenja prirodnog gasa u tečno stanje ili utakanja, istakanja i ponovne gasifikacije TPG-a i koji je odgovoran za rad TPG postrojenja. (2) Operator postrojenja za TPG dužan je da djelatnost upravljanja postrojenjem za TPG vrši pod uslovima određenim licencom na principima objektivnosti, transparentnosti i nediskriminatornosti u skladu sa ovim zakonom. (3) Postrojenje za TPG je terminal koji se koristi za prevođenje prirodnog gasa u tečno stanje, odnosno utakanje, istakanje i regasifikaciju TPG uključujući i pomoćne usluge i privremeno skladištenje potrebno za proces regasifikacije i utiskivanje u prenosili sistem, ah ne uključuje dio TPG terminala koji se koristi za skladištenje. Obaveze i odgovornosti operatora postrojenja za TPG Član 152 (1) Operator postrojenja za TPG dužan je da: 1) upravlja, održava i razvija bezbjedno, pouzdano i efikasno postrojenje za TPG u cilju obezbjeđenja otvorenog tržišta, uz zaštitu životne sredine; 2) obezbjeđuje adekvatna sredstva za izvršavanje obaveze pružanja usluga; 3) priključuje postrojenje za TPG na prenosili sistem u skladu sa tehničkim pravilima za prenosili sistem i pravilima za korišćenje postrojenja za TPG; 4) uspostavlja i obezbjeđuje sistem mjerenja ulaznih i izlaznih tokova i parametara kvaliteta gasa; 5) istače i regasifikuje TPG na osnovu zaključenih ugovora; 6) obezbjeđuje objektivne i jednake uslove za pristup postrojenju za TPG u skladu sa ovim zakonom; 7) utvrdi petogodišnji plan razvoja za TPG postrojenja koji se ažurira godišnje i dostavlja Agenciji na odobravanje; 8) pod nediskriminatornim uslovima pruža usluge korisnicima sistema ili kategorijama korisnika sistema, bez davanja prioriteta svojim povezanim subjektima; 9) pruža informacije operatoru prenosnog sistema i drugim subjektima za gas, u cilju sigurnog i efikasnog funkcionisanja i razvoja interkonektovanih sistema; 10) dostavlja informacije učesnicima tržišta gasa o obimu i datumu prekida rada postrojenja za TPG i očekivanom smanjenju kapaciteta TPG postrojenja, kao i uslovima i rokovima pristupa i korišćenja sistema za TPG; 11) utvrdi pravila iz člana 44 stav 2 tačka 6 ovog zakona i dostavi Agenciji na odobravanje; 12) organizuje prijem reklamacija i prigovora kupaca i korisnika sistema i obezbijedi nediskriminatorno odlučivanje u rokovima utvrđenim zakonom; 13) vodi registar prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema čiji sastavni dio je pripadajuća dokumentacija i donijete odluke; 14) na zahtjev Agencije podnese izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema. (2) Pravila iz stava 1 tačka 11 ovog člana objavljuju se u "Službenom listu Crne Gore" i na internet stranici operatora postrojenja za TPG. Izolovano postrojenje za TPG Član 152a (1) Izolovano postrojenje za TPG, u smislu ovog zakona, je postrojenje za TPG koje nije povezano na drugi gasni sistem, u slučaju: 1) kada postoji integracija rada ili proizvodnih procesa, trgovinskih ili uslužnih djelatnosti korisnika tog postrojenja usljed tehničkih ili bezbjednosnih razloga, ili 2) kada se iz postrojenja distribuira gas vlasniku postrojenja ili njegovim povezanim subjektima. (2) Operator postrojenja iz stava 1 ovog člana nije dužan da: 1) utvrdi petogodišnji plan razvoja za TPG postrojenja; 2) utvrdi pravila za poslovanje i funkcionisanje postrojenja za TPG; 3) objavljuje ili traži odobrenje za metodologije ili cijene odnosno naknade od strane Agencije. (3) Kupac koji se snabdijeva iz postrojenja iz stava 1 ovog člana može podnijeti zahtjev Agenciji za preispitivanje metodologije ili cijene utvrđene od strane operatora postrojenja. (4) U slučaju iz stava 3 ovog člana operator postrojenja dužan je da na zahtjev Agencije dostavi metodologiju po kojoj su utvrđene cijene, sa potrebnom dokumentacijom, a naročito za izračunavanje operativnih troškova, amortizacije, ukalkulisane dobiti, odnosno prihoda. (5) Agencija je dužna da po zahtjevu iz stava 3 ovog člana odluči u roku od šest mjeseci od dana podnošenja zahtjeva. (6) Odluka Agencije o odobravanju metodologije i cijena ili o utvrđivanju cijena iz stava 5 ovog člana zasniva se na principima koje Agencija primjenjuje za druge djelatnosti u oblasti gasa, najmanje u odnosu na: 1) opravdanost operativnih troškova (vezanih za upravljanje i održavanje postrojenja); 2) stope amortizacije i vrijednost sredstava; 3) povrat na sredstva; 4) kvalitet usluge. Prava operatora postrojenja za TPG Član 153 (1) Operator postrojenja za TPG može da nabavlja gas za sopstvenu potrošnju i pokrivanje gubitaka gasa u postrojenju za TPG. (2) Operator postrojenja za TPG ima pravo da ograniči ili privremeno prekine ugovoreno istakanje i regasifikaciju TPG u slučaju: 1) neposredne opasnosti po život i zdravlje ljudi, odnosno imovinu, radi otklanjanja opasnosti; 2) krizne situacije i njenog otklanjanja; 3) planiranog održavanja ili rekonstrukcije postrojenja za TPG; 4) nepoštovanja ugovornih obaveza kupca. (3) Uslove i rokove za ostvarivanje prava iz st. 1 i 2 ovog člana utvrđuje operator postrojenja za TPG pravilima iz člana 44 stav 2 tačka 6 ovog zakona. (4) Uslovi i rokovi iz stava 3 ovog člana utvrđuju se i primjenjuju na objektivan, transparentan i nediskriminatoran način. Operator kombinovanog sistema Član 154 (1) Upravljanje prenosnim, distributivnim sistemom gasa, postrojenjem za TPG i sistemom za skladištenje može da vrši jedan operator kao operator kombinovanog sistema, ako je organizovan u skladu sa članom 163 ovog zakona i ima licencu za obavljanje djelatnosti operatora kombinovanog sistema. (2) Licencu iz stava 1 ovog člana na zahtjev pravnog ili fizičkog lica izdaje Agencija. Tržište gasa Član 155 (1) Na organizaciju i način rada tržišta gasa shodno se primjenjuju odredbe ovog zakona kojima je uređeno tržište električne energije. (2) Na tržišna pravila gasa koja odobrava Agencija shodno se primjenjuju uslovi propisani za tržište električne energije, osim organizovanog tržišta, a poslove operatora tržišta vrši operator prenosnog sistema gasa.

2. Pristup sistemima gasa Pristup prenosnom sistemu gasa Član 156 (1) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da obezbijedi nediskriminatoran pristup prenosnom sistemu u skladu sa uslovima utvrđenim pravilima za funkcionisanje prenosnog sistema gasa. (2) Operator prenosnog sistema gasa na svojoj internet stranici objavljuje pravila za korišćenje prenosnog sistema gasa, metodologiju iz člana 43 stav 1 tačka 1 alineja 1 i cijene za korišćenje prenosnog sistema gasa iz člana 58 stav 2 tačka 1 ovog zakona, nakon odobrenja Agencije. (3) Operator prenosnog sistema gasa može, ako je to potrebno radi obavljanja svojih djelatnosti, uključujući i prekogranični prenos, u skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorom, imati pristup mreži operatora prenosnog sistema susjednih zemalja. Pristup distributivnom sistemu gasa Član 157 (1) Operator distributivnog sistema gasa dužan je da obezbijedi nediskriminatoran pristup distributivnom sistemu u skladu sa pravilima za funkcionisanje distributivnog sistema gasa. (2) Operator distributivnog sistema gasa dužan je da usluge iz stava 1 ovog člana pruža korisnicima, pod jednakim uslovima, korišćenjem formularnog ugovora o distribuciji i/ili u skladu sa pravilima za funkcionisanje distributivnog sistema gasa. (3) Operator distributivnog sistema gasa dužan je da objavi uslove za korišćenje sistema gasa, uključujući pravila iz stava 1 ovog člana i cijene za korišćenje distributivnog sistema i da ih primjenjuje na nediskriminatoran i objektivan način. (4) Operator distributivnog sistema gasa može da uslovi pristup sistemu odgovarajućom garancijom čija visina zavisi od boniteta korisnika. (5) Garancije iz stava 4 ovog člana su nediskriminatorne, transparentne i proporcionalne nivou korišćenja sistema i ne smiju predstavljati barijeru za ulazak na tržište. Odbijanje pristupa Član 158 (1) Operatori prenosnog sistema gasa, distributivnog sistema gasa, operator sistema za skladištenje gasa i operator postrojenja za TPG moga da odbiju pristup sistemu u nedostatku kapaciteta ili ako bi odobravanje pristupa moglo da ugrozi pružanje javnih usluga iz člana 88 ovog zakona. (2) Operatori prenosnog sistema gasa, distributivnog sistema gasa, operator sistema za skladištenje gasa i operator postrojenja za TPG mogu da odbiju pristup i zbog ekonomskih i finansijskih poteškoća kod ugovora "uzmi ili plati" koji se primjenjuju kod zahtjeva za pristup sistemu. Pristup sistemima za skladištenje i rezervu gasa (linepack) Član 159 (1) Za pristup objektima sa skladištenje i rezervu gasa (linepack) radi obezbjeđenja efikasnog pristupa sistemu za snabdijevanje kupaca, kao i za pristup pomoćnim uslugama, primjenjuju se regulisani uslovi i cijene. (2) Operator sistema za skladištenje dužan je da primjenjuje pravila iz člana 150 stav 1 tačka 8 ovog zakona objektivno, transparentno 1 nediskriminatorno (3) Odredbe st. 1 i 2 ovog člana ne primjenjuju se na pomoćne usluge i privremeno skladištenje koje je vezano za postrojenja za TPG koji su neophodni za proces regasifikacije i kasniju isporuku u prenosni sistem. (4) Agencija, prilikom izrade metodologije za određivanje cijene za skladištenje i rezerve gasa (linepack), pribavlja mišljenje korisnika sistema. (5) Cijene za korišćenje sistema za skladištenje i rezerve gasa (linepack), kao i druge pomoćne usluge utvrđuje operator sistema za skladištenje u skladu sa metodologijama iz člana 43 stav 1 tačka 1 alineja 2 i člana 43 stav 1 tačka 2 ovog zakona i dostavlja ih Agenciji na odobravanje. (6) Pristup sistemima za skladištenje omogućava se i kupcima koji imaju više zaključenih ugovora o snabdijevanju sa subjektima za gas, isključujući vlasnike i/ili operatore sistema i sa njima povezane subjekte. Pristup mrežama proizvodnih gasovoda Član 160 Proizvođač gasa dužan je da obezbijedi pristup mrežama proizvodnih gasovoda subjektima za gas, osim za djelove gasovoda koji se upotrebljavaju u procesu proizvodnje na lokaciji na kojoj se proizvodi gas. (1) Pristup mrežama proizvodnih gasovoda može da se ograniči ili odbije ako: 1) ugrožava sigurnost i neprekidnost snabdijevanja; 2) postoje tehničke nekompatibilnosti koje se ne mogu otkloniti uz razumne troškove; 3) narušava efikasnost postojeće i planirane proizvodnje na toj lokaciji ili postojeće obaveze prema vlasnicima i drugim korisnicima te mreže. Pristup postrojenju za TPG Član 161 Operator postrojenja za TPG dužan je da omogući nediskriminatoran pristup postrojenjima za TPG svim subjektima za gas po objavljenim cijenama iz člana 45 stav 2 tačka 1 ovog zakona. Korišćenje zajedničkih usluga i komercijalno osjetljive informacije Član 162 (1) Zabranjeno je operatorima prenosnog i distributivnog sistema gasa, sistema za skladištenje i postrojenja za TPG da koriste zajedničke usluge, kao što su zajedničke pravne usluge, osim čisto administrativnih funkcija ili funkcija informacionih tehnologija (IT) sa drugim organizacionim dijelom vertikalno integrisanog subjekta. (2) Zabranjena je zloupotreba komercijalno osjetljivih informacija pribavljenih prilikom davanja ili pregovaranja pristupa sistemu gasa u vezi prodaje i kupovine gasa od povezanih subjekata. (3) Informacije neophodne za ostvarivanje konkurencije na tržištu i efikasno funkcionisanje tržišta objavljuju operatori iz stava 1 ovog člana na svojim internet stranicama, uz zaštitu komercijalno osjetljivih informacija. Razdvajanje operatora prenosnog sistema gasa Član 163 ​ (1) Djelatnost operatora prenosnog sistema gasa može da obavlja samo nezavisno pravno lice. (2) Nezavisnost operatora prenosnog sistema gasa obezbjeđuje se na način da isto lice, odnosno lica: 1) istovremeno ne vrše direktnu ili indirektnu kontrolu energetskog -subjekta koji obavlja proizvodnju ili snabdijevanje gasom ili imaju drugo pravo nad operatorom prenosnog sistema ili nad prenosnim sistemom; 2) istovremeno ne vrše direktno ili indirektno kontrolu operatora prenosnog sistema gasa ili prenosnog sistema gasa i direktno ili indirektno ne vrše kontrolu ili imaju drogo pravo nad subjektom na tržištu koji obavlja djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja gasom; 3) nemaju pravo odlučujućeg uticaja na imenovanje članova odbora direktora ili drugih organa ili pravnih zastupnika, operatora prenosnog sistema gasa ili prenosnog sistema gasa i kontrole ili ostvarivanja drugog prava nad energetskim subjektom koji obavlja djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja, i . 4) nijesu članovi u odboru direktora ili drugim organima ili pravni zastupnici operatora prenosnog sistema ili prenosnog sistema i energetskih subjekata koji obavljaju djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja. (3) Odredba stava 2 tač. 1, 2 i 3 ovog člana naročito se odnosi na: 1) korišćenje prava glasa; 2) pravo imenovanja članova odbora direktora ili drugih organa ili pravnih zastupnika; 3) svojinu nad većinskim dijelom akcija. (4) Članove organa upravljanja operatora prenosnog sistema neposredno i samostalno predlaže organ državne uprave nadležan za poslove finansija, bez traženja mišljenja i uputstava od strane Vlade. (5) Lice iz stava 4 ovog člana ne smije tražiti ni prihvatati instrukcije ili smjernice Vlade u postupku donošenja odluka operatora sistema i ne smije biti član organa upravljanja energetskih subjekata koji obavljaju djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja ili imati mogućnost uticaja na odlučivanje tih energetskih subjekata. (6) Energetskim subjektom koji obavlja djelatnost proizvodnje odnosno snabdijevanja iz stava 2 ovog člana smatra se i proizvođač odnosno snabdjevač električnom energijom. Zajedničko ulaganje Član 164 (1) Odredba člana 163 stav 1 ovog zakona ne primjenjuje se ako dva ili više subjekata koji posjeduju prenosne sisteme zajednički osnuju energetski subjekat (zajedničko ulaganje) koji djeluje kao operator prenosnog sistema dvije ili više ugovornih strana Energetske zajednice ili država članica Evropske unije. (2) Osnivač zajedničkog energetskog subjekta (zajedničko ulaganje) iz stava 1 ovog člana, može biti operator prenosnog sistema, koji ima sertifikat, pod uslovima iz člana 163 st. 2 i 3 ovog zakona. Razdvajanje operatora distributivnog sistema gasa Član 165 (1) Operator distributivnog sistema gasa koji je dio vertikalno integrisanog subjekta može da obavlja djelatnost distribucije gasa samo kao nezavisno pravno lice koje odluke donosi samostalno i odvojeno od drugih djelatnosti koje nijesu povezane sa djelatnošću distribucije. (2) Nezavisnost iz stava 1 ovog člana ostvaruje se na način da: 1) lica koja upravljaju operatorom distributivnog sistema ne učestvuju u organima upravljanja i vršenju poslova vertikalno integrisanog subjekta za gas u kojima su direktno ili indirektno odgovorni za tekuću proizvodnju, prenos ili snabdijevanje; 2) članovi uprave operatora djeluju nezavisno i profesionalno, u interesu društva kojim upravljaju; 3) operator samostalno odlučuje o sredstvima potrebnim za rad, održavanje i razvoj sistema kojim upravlja, nezavisno od drugih djelatnosti koje obavlja vertikalno integrisani subjekat i raspolaže potrebnim kadrovskim, finansijskim i tehničkim resursima. (3) Nezavisnost iz stava 1 ovog člana ne odnosi se na pravo matičnog društva vertikalno integrisanog subjekta da operatoru sistema odobrava godišnji finansijski plan i određuje granice zaduženosti, kao i na zahtjeve u pogledu povrata sredstava. (4) Zabranjeno je matičnom društvu da operatoru sistema iz stava 3 ovog člana daje uputstva za tekuće poslovanje i odlučivanje o investicijama u sistem u skladu sa odobrenim finansijskim planom. (5) Zabranjeno je operatoru distributivnog sistema gasa da iskoristi svoju vertikalnu integraciju za narušavanje konkurencije i da koristi naziv, znak i druge simbole koji su slični i mogu dovesti u zabludu u odnosu na naziv, znak ili druge simbole koje upotrebljava snabdjevač u poslovanju. Razdvajanje operatora sistema za skladištenje gasa Član 166 Operator sistema za skladištenje gasa koji je dio vertikalno integrisanog subjekta može da obavlja djelatnost samo kao nezavisno pravno lice koje donosi odluke samostalno i odvojeno od drugih djelatnosti koje nijesu povezane sa djelatnošću skladištenja. Nezavisnost operatora sistema za skladištenje gasa Član 167 (1) Nezavisnost iz člana 166 ovog zakona ostvaruje se na način da: 1) lica koja upravljaju operatorom sistema za skladištenje gasa ne učestvuju u organima upravljanja i vršenju poslova vertikalno integrisanog subjekta za gas u kojima su direktno ili indirektno odgovorni za tekuću proizvodnju, prenos ili snabdijevanje; 2) članovi uprave operatora djeluju nezavisno i profesionalno, u interesu društva kojim upravljaju; 3) operator sistema za skladištenje gasa samostalno odlučuje o sredstvima potrebnim za rad, održavanje i razvoj sistema kojim upravlja, nezavisno od drugih djelatnosti koje obavlja vertikalno integrisani subjekat i raspolaže potrebnim kadrovskim, finansijskim i tehničkim resursima. (2) Nezavisnost iz stava 1 ovog člana ne odnosi se na pravo matičnog društva vertikalno integrisanog subjekta da operatoru sistema za skladištenje gasa odobrava godišnji finansijski plan i određuje granice zaduženosti, kao i na zahtjeve u pogledu povrata na sredstva. (3) Zabranjeno je matičnom društvu da operatoru sistema iz stava 2 ovog člana daje uputstva za tekuće poslovanje i odlučivanje o investicijama u sistem u skladu sa odobrenim finansijskim planom. (4) Zabranjeno je operatoru sistema za skladištenje gasa da iskoristi svoju vertikalnu integraciju za narušavanje konkurencije i da koristi naziv, znak i druge simbole koji su slični i mogu dovesti u zabludu u odnosu na naziv, znak ili druge simbole koje upotrebljava snabdjevač u poslovanju. Program mjera operatora distributivnog sistema i operatora sistema za skladištenje gasa Član 168 (1) Operator distributivnog sistema gasa, odnosno operator sistema za skladištenje gasa, dužan je da utvrdi program mjera primjene nediskriminatornih uslova za pristup sistemu sa načinom praćenja njegove primjene i dostavi ga Agenciji na odobravanje. (2) Operator sistema iz stava 1 ovog člana dužan je da imenuje ovlašćeno lice za praćenje realizacije programa mjera primjene nediskriminatornih uslova za pristup sistemu, koje je u vršenju tih poslova nezavisno i ima pristup svim potrebnim informacijama operatora i drugog povezanog subjekta. (3) Imenovanje lica iz stava 2 ovog člana odobrava Agencija. (4) Imenovanje lica iz stava 2 ovog člana Agencija neće odobriti, ako utvrdi da to lice ne ispunjava us love za nezavisnost ili profesionalno vršenje tih poslova. (5) Lice iz stava 2 ovog člana dužno je da najkasnije do 31. marta tekuće godine dostavi Agenciji godišnji izvještaj o preduzetim mjerama u prethodnoj godini, koji se objavljuje na internet stranici operatora.

3. Planiranje razvoja Razvoj prenosnog sistema gasa i odluke o investicijama Član 169 (1) Razvoj prenosnog sistema gasa planira se za period od 10 godina (u daljem tekstu: desetogodišnji plan razvoja prenosnog sistema) prema postojećoj i predviđenoj ponudi i potražnji koji naročito sadrži: 1) osnovne djelove infrastrukture čija izgradnja ili rekonstrukcija se planira; 2) započete, odobrene i planirane investicije koje će se izvršiti u naredne tri godine; 3) rokove i dinamiku realizacije planiranih investicionih projekata; 4) mjere koje se planiraju za obezbjeđenje potrebnih kapaciteta za sigurno snabdijevanje. (2) Operator sistema izradu plana iz stava 1 ovog člana zasniva na realnim pretpostavkama razvoja proizvodnje, snabdijevanja, potrošnje i razmjene gasa sa drugim državama i investicione planove susjednih prenosnih sistema, investicione planove za objekte za skladištenje i TNG. (3) Plan iz stava 1 ovog člana operator dostavlja Agenciji do 31. oktobra godine koja prethodi narednom planskom periodu. (4) Agencija će prije odobravanja plana iz stava 1 ovog člana sprovesti javnu raspravu sa postojećim i zainteresovanim korisnicima sistema i objaviti izvještaj o potrebnim investicijama. (5) Agencija sagledava da li plan iz stava 1 ovog člana obuhvata potrebne investicije identifikovane tokom javne rasprave. (6) Prije davanja saglasnosti Agencija može naložiti operatoru prenosnog sistema da izmijeni plan iz stava 1 ovog člana. . Način realizacije investicija Član 170 (1) Agencija kontroliše i ocjenjuje realizaciju desetogodišnjeg plana razvoja prenosnog sistema. (2) Ako operator prenosnog sistema, osim zbog okolnosti na koje nije mogao uticati, nije realizovao investiciju koja je, prema desetogodišnjem planu razvoja prenosnog sistema, trebala da bude realizovana u periodu od tri godine, Agencija će, u cilju obezbjeđenja realizacije te investicije: 1) naložiti operatoru prenosnog sistema da realizuje investiciju, ili 2) organizovati tenderski postupak otvoren za sve investitore koji su zainteresovani za tu investiciju, ili 3) obavezati operatora prenosnog sistema da prihvati povećanje kapitala radi finansiranja investicije i omogućavanja nezavisnim investitorima da učestvuju u tom kapitalu. (3) Agencija neće preduzeti mjere iz stava 2 ovog člana, ako investicija nije sadržana u ažuriranom planu iz člana 169 stav 1 ovog zakona. (4) U slučaju iz stava 2 tačka 2 ovog člana, Agencija može naložiti operatoru prenosnog sistema da prihvati: 1) finansiranje investicije od drugog lica; 2) neposrednu izgradnju od drugog lica; 3) da sam izgradi novu infrastrukturu, i/ili 4) da upravlja novom infrastrukturom. (5) Operator prenosnog sistema dužan je da investitorima dostavi informacije odnosno preduzme aktivnosti potrebne za realizaciju investicije, odnosno povezivanje nove infrastrukture na prenosili sistem. (6) U slučaju iz stava 2 tačka 2 ovog člana ugovore kojima se uređuju međusobna prava i obaveze operatora i investitora prije zaključivanja odobrava Agencija. (7) U slučaju iz stava 2 ovog člana, troškove investicije Agencija će uzeti u obzir prilikom utvrđivanja cijena za korišćenje prenosnog sistema gasa u skladu sa metodologijom iz člana 43 stav 1 tačka 1 alineja 1 ovog zakona.

4. Izuzeća i dodjela kapaciteta Izuzeće za novu infrastrukturu gasa Član 171 (1) Agencija može, na zahtjev investitora odobriti izuzeće nove infrastrukture za gas koju čine: interkonektori između država, postrojenja za TPG i sistemi za skladištenje od primjene opštih prinicipa o pristupu u odnosu na cijene, uslove i rokove za pristup, kao i od obaveze iz člana 163 ovog zakona, ako: 1) se investicijom povećava konkurencija u snabdijevanju gasom i sigurnost u snabdijevanju gasom; 2) je nivo rizika takav da se investicija neće realizovati bez odobrenja izuzeća; 3) je nova infrastruktura u svojini pravnog ili fizičkog lica koje je pravno odvojeno od operatora sistema na čije sisteme će se priključiti; 4) troškove korišćenja infrastrukturnog objekta plaćaju neposredni korisnici; 5) se izuzećem ne narušava konkurencija i efikasno funkcionisanje unutrašnjeg tržišta gasa ili efikasno funkcionisanje sistema na koji je infrastruktura priključena. (2) Odredba stava 1 ovog člana primjenjuje se i u slučaju značajnog povećanja kapaciteta rekonstrukcijom postojeće infrastrukture, kojom se omogućava razvoj novih izvora snabdijevanja gasom. (3) Izuzeće se može odrediti za kapacitet ili dio kapaciteta nove ili postojeće infrastrukture sa značajno povećanim kapacitetom. (4) Prilikom odlučivanja o izuzeću iz stava 1 ovog člana primjereno infrastrukturi, mogu se odrediti posebni uslovi u vezi trajanja izuzeća i nediskriminatornog pristupa. (5) Prilikom odlučivanja iz stava 4 ovog člana, Agencija će naročito uzeti u obzir dodatne kapacitete koje treba izgraditi ili izmjene postojećih kapaciteta, trajanje projekta i okolnosti u državi. (6) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da, prije odobravanja izuzeća, utvrdi i dostavi Agenciji na odobravanje pravila za upravljanje i dodjelu kapaciteta. (7) Pravilima iz stava 6 ovog člana naročito se utvrđuje: 1) obaveza potencijalnih korisnika infrastrukture da izraze interesovanje za ugovoreni kapacitet prije dodjele kapaciteta u novoj infrastrukturi; 2) obaveza nuđenja neiskorišćenih kapaciteta na tržištu; 3) pravo da korisnici infrastrukture mogu da trguju svojim ugovorenim kapacitetima na sekundarnom tržištu. (8) Predlog akta o odobravanju izuzeća iz stava 1 ovog člana dostavlja se organu državne uprave nadležnom za kontrolu državne pomoći, radi davanja mišljenja. Saradnja sa nadležnim organom Zajednice Član 172 (1) Ako se gradi infrastruktura na teritoriji više članica Zajednice, Agencija: 1) može svoju odluku zasnovati na savjetodavnom mišljenju nadležnog organa Zajednice, u roku od dva mjeseca od dana kada je zahtjev za izuzeće primio poslednji uključeni regulator; 2) može donijeti odluku o izuzeću nakon razmjene mišljenja sa regulatornim organizacijama drugih država na koje izgradnja infrastrukture ima uticaj. (2) Agencija je dužna da proslijedi kopiju svakog zahtjeva za izuzeće, bez odlaganja, nadležnom organu Zajednice. (3) Agencija će, bez odlaganja, dostaviti odluku o izuzeću sa obrazloženjem nadležnom organu Zajednice. (4) Obrazloženje iz stava 3 ovog člana naročito sadrži: 1) razloge na osnovu kojih je Agencija odobrila ili odbila izuzeće, uključujući finansijske podatke koji opravdavaju potrebu za izuzećem; 2) analizu uticaj a odobravanja izuzeća na konkurenciju i efikasno funkcionisanje unutrašnjeg tržišta gasa; 3) razloge za određivanje perioda i udjela u ukupnom kapacitetu gasne infrastrukture za koju se odobrava izuzeće; 4) u slučaju kada se izuzeće odnosi na interkonektor, rezultat konsultacija sa uključenim regulatorima; 5) doprinos infrastrukture diversifikaciji snabdijevanja gasom. (5) Agencija je dužna da na zahtjev nadležnog organa Zajednice dostavi dodatne tražene informacije. (6) Odluka iz stava 3 ovog člana sa pratećom dokumentacijom smatra se povučenom, ako se u roku ostavljenom od strane nadležnog organa Zajednice ne dostave tražene informacije, osim ako Agencija potvrdi daje dokumentacija potpuna. (7) Agencija je dužna da u roku od 30 dana od dana prijema odluke nadležnog organa Zajednice postupi u skladu sa tom odlukom, obavijesti Regulatorni odbor Energetske zajednice i odluku o izuzeću objavi u "Službenom listu Crne Gore". (8) Ako izgradnja infrastrukture nije započeta u roku od dvije godine, odnosno ako infrastruktura nije stavljena u pogon u roku od pet godina, od dana donošenja odluke nadležnog organa Zajednice o odobravanju odluke o izuzeću, ta odluka prestaje da važi, osim ako nadležni organ Zajednice saglasno obavezama koje proizilaze iz potvrđenih međunarodnih ugovora, utvrdi daje do kašnjenja došlo iz razloga na koje nije mogao uticati subjekat kojem je odobreno izuzeće. Izuzeća po osnovu ugovora "uzmi ili plati" Član 173 (1) Agencija može da na zahtjev subjekta za gas koji ima ozbiljne finansijske poteškoće zbog obaveza po ugovorima "uzmi ili plati", odobri privremeno izuzeće od obaveze obezbjeđenja pristupa sistemu. (2) Zahtjev iz stava 1 ovog člana podnosi se prije ili nakon odbijanja pristupa sistemu u kojem se navode razlozi za odbijanje pristupa i predlaže način rješavanja odnosa koji nastaju privremenim izuzećem. (3) Zahtjev iz stava 1 ovog člana podnosi se, bez odlaganja, nakon odbijanja pristupa. (4) Prilikom odlučivanja o zahtjevu iz stava 1 ovog člana Agencija naročito cijeni: 1) potrebu obezbjeđenja nediskriminatornog, transparentnog i konkurentnog tržišta za gas; 2) potrebu zaštite javnog interesa u pružanju javne usluge i sigurnosti u snabdijevanju; 3) položaj subjekta za gas na tržištu gasa i stvarno stanje konkurentnosti na tržištu gasa; 4) procjenu ozbiljnosti finansijskih poteškoća sa kojima se suočavaju subjekti za gas-operator prenosnog sistema ili kupci; 5) datume potpisivanja i rokove iz ugovora; 6) preduzete radnje za prevazilaženje problema; 7) procjenu mogućnosti nastupanja ozbiljnih teškoća prilikom preuzimanja obaveza iz ugovora "uzmi ili plati"; 8) nivo konekcije i međuoperativnosti sistema sa drugim sistemima; 9) efekte izuzeća na funkcionisanje tržišta gasa. (5) Nakon dobijanja odluke kojom nije odobreno izuzeće, subjekat za gas iz stava 1 ovog člana nema pravo da odbije pristup sistemu zbog obaveza iz ugovora "uzmi ili plati", o nabavci gasa. (6) Odluku o odobrenju izuzeća iz stava 1 ovog člana, sa obrazloženjem, Agencija objavljuje na svojoj internet stranici i bez odlaganja, obavještava nadležni organ Zajednice. Dodjela kapaciteta i upravljanje zagušenjem Član 174 (1) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da vrši dodjelu kapaciteta učesnicima na tržištu gasa vodeći računa o integritetu i zahtjevima efikasnog rada sistema. (2) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da, u skladu sa pravilima Agencije, obavještava Agenciju o potencijalnim zagušenjima na ulaznoj ili izlaznoj tački sistema koju izaziva povećana potražnja kapaciteta. (3) Operator prenosnog sistema gasa dužan je da pravilima o upravljanju zagušenjima utvrdi obavezu nuđenja neiskorišćenih kapaciteta na tržištu i pravo korisnika infrastrukture da trguju ugovorenim kapacitetima na sekundarnom tržištu. (4) Ugovorom o prenesu prava na kapacitet naročito se utvrđuju međusobna prava i obaveze: 1) operatora i korisnika sistema, u pogledu zagušenja, kada nivo tražnje prelazi tehnički kapacitet i dodjele ugovorenog, a neiskorišćenog kapaciteta na primarnom tržištu najmanje dan unaprijed; 2) korisnika sistema, u pogledu trajne ili privremene prodaje neiskorišćenih ugovorenih kapaciteta na sekundarnom tržištu. (5) Agencija odobrava primjenu transparentne i nediskriminatorne naknade kao dio cijene za prenos radi otklanjanja zagušenja na identifikovanim ulaznim ili izlaznim tačkama. XII PRIKLjUČENjE NA PRENOSNI ILI DISTRIBUTIVNI SISTEM Zahtjev za priključenje ​ Član 175 ​ (1) Priključenje objekta na prenosni ili distributivni sistem električne energije ili gasa pokreće vlasnik objekta ili investitor podnošenjem zahtjeva za priključenje operatoru prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa. (2) Priključenje objekta na prenosni ili distributivni sistem električne energije ili gasa vrši se u skladu sa pravilima iz čl. 114, 122, 143 i 146 ovog zakona, na osnovu ugovora o izgradnji infrastrukture za priključenje i priključenju koji zaključuju podnosilac zahtjeva za priključenje i nadležni operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa. (3) Operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa dužan je da zaključi ugovor iz stava 2 ovog člana i obezbijedi prioritet u priključenju energetskih objekata za proizvodnju energije iz obnovljivih izvora, ako ne postoje tehnička ograničenja u prenosnom ili distributivnom sistemu i ako uređaji i instalacije objekta koji se priključuje ispunjavaju uslove utvrđene zakonom i tehničkim propisima. (4) Operator prenosnog sistema električne energije ili gasa nema pravo da odbije priključenje novog objekta za proizvodnju električne energije, sistema za skladištenje, postrojenja za TPG ili regasifikaciju, kao i velikog industrijskog kupca, po osnovu budućih ograničenja raspoloživih kapaciteta sistema ili po osnovu mogućih dodatnih troškova koji se odnose na neophodno povećanje kapaciteta sistema. (5) Operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa dužan je da podnosioca zahtjeva upozna sa načinom i postupkom zaključivanja ugovora iz stava 2 ovog člana i njegovim sadržajem. Zaključivanje ugovora o izgradnji infrastrukture za priključenje i priključenju ​ Član 176 ​ (1) Operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa dužan je da podnosiocu zahtjeva iz člana 175 stava 1 ovog zakona dostavi prijedlog ugovora o izgradnji infrastrukture za priključenje i priključenju u roku od 15 dana od dana prijema urednog zahtjeva. (2) Ugovor iz stava 1 ovog člana sačinjava se na osnovu optimalnog tehno-ekonomskog rješenja za priključenje, u skladu sa pravilima koja uređuju funkcionisanje prenosnog, odnosno distributivnog sistema uz promovisanje principa adekvatnosti sistema, uz poštovanje ograničenja iz člana 8 stav 3 ovog zakona. (3) Izuzetno od stava 1 ovog člana, rok za dostavljanje prijedloga ugovora je najduže 90 dana, od dana prijema urednog zahtjeva za: 1) proizvodne objekte snage veće od 50 kW, 2) objekte krajnjeg kupca snage priključenja veće od 150 kW. (4) Za objekte iz stava 3 ovog člana, nadležni operator izrađuje analizu mogućnosti priključenja na sistem o trošku podnosioca zahtjeva iz člana 175 stav 1 ovog zakona. (5) Operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa dužan je da prihvati prijedlog podnosioca zahtjeva da spor po pitanju usklađenosti prijedloga ugovora iz stava 1 ovog člana sa osnovom za sačinjavanje iz stava 2 ovog člana, povjere Agenciji na rješavanje u skladu sa pravilima iz člana 43 stav 4 tačka 1 ovog zakona. (6) Agencija rješava spor iz stava 5 ovog člana shodno odredbama člana 57 ovog zakona. Sadržaj ugovora o izgradnji infrastrukture za priključenje i priključenju ​ Član 177 ​ (1) Ugovor iz člana 175 stav 2 ovog zakona, naročito sadrži: uslove za priključenje, mjesto priključenja, iznos naknade za priključnu snagu, način priključenja, tehničke uslove i rok priključenja, kao i mjesto i način mjerenja isporučene energije, kao i prava i obaveze operatora sistema i podnosioca zahtjeva nakon priključenja. (2) Ako infrastrukturu za priključenje gradi podnosilac zahtjeva, ugovor pored podataka iz stava 1 ovog člana, sadrži i: početak i rok izgradnje infrastrukture, uključujući plan izvođenja radova, učešće operatora sistema i način praćenja pripreme i izgradnje infrastrukture, naročito u dijelu nabavke opreme i radova, rok i način vršenja konačnog finansijskog obračuna i utvrđivanja vrijednosti ostvarenog investicionog ulaganja i obavezu otkupa infrastrukture od operatora sistema, kao i početak i rok otplate anuiteta po osnovu naknade za otkup, uz poštovanje ograničenja iz člana 8 stav 3 ovog zakona. (3) Elementi ugovora iz st. 1 i 2 ovog člana utvrđuju se u skladu sa zakonom i tehničkim propisima, uzimajući u obzir postojeće i planirano stanje sistema. (4) Podnosilac zahtjeva koji je zaključio ugovor iz člana 175 ovog zakona, dužan je da plati naknadu za priključnu snagu iz st. 1 i 2 ovog člana, u roku od 15 dana od dana zaključenja ugovora. (5) Tehničke propise koji se odnose na izgradnju, održavanje i korišćenje energetskih objekata koji nijesu obuhvaćeni zakonom kojim se uređuje izgradnja objekata utvrđuje Ministarstvo. Obavještenje o ispunjenosti ugovornih obaveza podnosioca zahtjeva ​ Član 178 ​ (1) Operator prenosnog ili distributivnog sistema dužan je da, u roku od 15 dana od dana prijema obavještenja o ispunjenosti ugovornih obaveza podnosioca zahtjeva, cijeni ispunjenost obaveza iz ugovora iz člana 175 stav 2 ovog zakona. (2) U slučaju ispunjenosti uslova iz stava 1 ovog člana, operator prenosnog ili distributivnog sistema obavještava podnosioca zahtjeva da može zaključiti ugovor o snabdijevanju sa izabranim snabdijevačem i druge ugovore u skladu sa ovim zakonom. Mjesto priključenja i mjerenja Član 179 ​ (1) Operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa dužan je da mjerni uređaj, odnosno mjerno- regulacionu stanicu za priključenje objekta krajnjeg kupca, odnosno proizvođača energije na sistem ugradi kao svoje sredstvo i održava, obezbjeđuje tačnost mjerenja i vrši mjerenje energije. (2) Mjesto predaje energije između energetskih subjekata, odnosno između energetskog subjekta i krajnjeg kupca je mjerni uređaj, odnosno mjerno regulaciona-stanica iz stava 1 ovog člana. (3) Mjesto razgraničenja odgovornosti između energetskih subjekata međusobno, odnosno energetskog subjekta i krajnjeg kupca je mjesto priključenja objekta energetskih subjekata, odnosno kupca na prenosni ili distributivni sistem. (4) Mjesto priključenja na prenosni ili distributivni sistem električne energije ili gasa određuje nadležni operator sistema. Naknada za priključenje Član 180 ​ (1) Podnosilac zahtjeva za priključenje ili povećanje priključne snage, odnosno kapaciteta na prenosni ili distributivni sistem električne energije ili gasa dužan je da plati naknadu za priključnu snagu. (2) Visinu naknade iz stava 1 ovog člana, utvrđuje nadležni operator sistema na osnovu jedinične naknade, u skladu sa metodologijom iz člana 112 stav 1 tačka 31 odnosno člana 116 stav 1 tačka 12 ovog zakona. (3) Naknada utvrđena u skladu sa stavom 2 ovog člana mora biti jednaka za priključke iste snage na istom naponskom nivou. (4) Prihod nadležnog operatora sistema ostvaren po osnovu naknade iz stava 1 ovog člana predstavlja ostali prihod iz člana 59 stav 9 ovog zakona. Namjena sredstava od naknade Član 181 ​ - brisan - Prijavljivanje ugovora o snabdijevanju Član 182 ​ (1) Snabdjevač i krajnji kupac energije mogu da zaključe ugovor o snabdijevanju električnom energijom ili gasom nakon obavještenja nadležnog operatora prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa da je krajnji kupac ispunio obaveze iz ugovora iz člana 175 stav 2 ovog zakona, koje se odnose na priključenje na sistem. (2) Snabdjevač je dužan da, prije početka snabdijevanja krajnjeg kupca, operatoru sistema prijavi ugovor, odnosno svaku promjenu ugovora i dostavi podatke o: krajnjem kupcu, mjestu primopredaje energije, vrsti ugovora i periodu snabdijevanja. (3) Operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa, dužan je da na osnovu ugovora iz stava 2 ovog člana, priključi objekat krajnjeg kupca na prenosni ili distributivni sistem u roku koji ne može biti duži od sedam dana, od dana prijavljivanja. (4) Nakon izvršenog priključenja operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa, sa nadležnim snabdjevačem zaključuje ugovor o korišćenju prenosnog ili distributivnog sistema. Privremeno priključenje ​ Član 183 ​ (1) Na prenosni ili distributivni sistem električne energije ili gasa mogu se privremeno priključiti: 1) objekti privremenog karaktera i gradilišta koji su izgrađeni u skladu sa zakonom; 2) objekti za koje je odobren probni rad i funkcionalno ispitivanje u skladu sa zakonom. (2) Objekti iz stava 1 ovog člana priključuju se na osnovu obavještenja nadležnog operatora prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa iz člana 182 stav 1 ovog zakona i ugovora o snabdijevanju. (3) Osim obavještenja iz stava 2 ovog člana, podnosilac zahtjeva za priključenje na prenosni odnosno distributivni sistem, koji je zaključio ugovor iz člana 175 stav 2 ovog zakona, dužan je da za period privremenog priključenja zaključi i ugovor o korišćenju prenosnog odnosno distributivnog sistema, ugovor o snabdijevanju, a na zahtjev operatora ugovor o otkupu energije i ugovor o balansnoj odgovornosti. Procjena vrijednosti izgrađene infrastrukture ​ Član 184 ​ (1) U slučaju kada podnosilac zahtjeva izgradi infrastrukturu za priključenje o svom trošku, u skladu sa ugovorom iz člana 177 stav 2 ovog zakona, operator sistema je dužan da obezbijedi procjenu vrijednosti tako izgrađene infrastrukture angažovanjem nezavisnog procjenitelja. (2) Izuzetno od stava 1 ovog člana, vrijednost izgrađene infrastrukture na naponskom nivou 0/4 kV, nadležni operator utvrđuje na osnovu cjenovnika za otkup infrastrukture. (3) Agencija može po potrebi u postupku davanja saglasnosti na cjenovnik iz stava 2 ovog člana angažovati nezavisnog procjenitelja. Ugovor o otkupu Član 185 ​ (1) Operator sistema vrši otkup izgrađene infrastrukture iz člana 184 ovog zakona na osnovu ugovora o otkupu koji se zaključuje najkasnije u roku od šest mjeseci, od dana dobijanja upotrebne dozvole odnosno drugog akta nadležnog organa, u skladu sa zakonom. (2) Ugovorom iz stava 1 ovog člana uređuju se međusobna prava i obaveze operatora i investitora i utvrđuje iznos naknade za otkup infrastrukture, koja se sastoji od vrijednosti utvrđene u skladu sa članom 184 ovog zakona i kamate, obračunate za period otplate koja je jednaka stopi povrata na pozajmljeni kapital, utvrđenoj kao trogodišnji ponderisani prosjek kamatnih stopa ugovorenih na aktivna dugoročna kreditna zaduženja mrežnih operatora u Crnoj Gori, koja važi za regulatornu godinu u kojoj se zaključuje ugovor o otkupu. (3) Operator je dužan da ponudi investitoru isplatu naknade iz stava 2 ovog člana u najviše 20 jednakih godišnjih anuiteta. (4) Danom zaključivanja ugovora iz stava 1 ovog člana izgrađena infrastruktura postaje dio prenosnog ili distributivnog sistema i evidentira se kao osnovno sredstvo u poslovnim knjigama operatora sistema, a otplata anuiteta vrši se u skladu sa dinamikom utvrđenom ugovorom iz člana 175 stav 2 ovog zakona. (5) Vrijednost osnovnog sredstva iz stava 4 ovog člana, uračunava se u osnovicu za utvrđivanje povrata na sredstva iz člana 60 stav 1 ovog zakona do vrijednosti osnovnih sredstava utvrđenih na osnovu člana 8 stav 3 ovog zakona. Infrastruktura koju koristi više korisnika sistema Član 186 ​ (1) Nadležni operator sistema i vlasnik infrastrukture koja služi za prenos ili distribuciju električne energije radi obezbjeđenja tehničko-tehnološkog jedinstva i sigurnosti funkcionisanja sistema, obezbjeđenja sigurnosti snabdijevanja, funkcionisanja tržišta i očuvanja prostora u skladu sa prostorno-planskim dokumentima, dužni su da međusobna prava i obaveze urede ugovorom o otkupu. (2) Smatra se da infrastruktura iz stava 1 ovog člana služi za prenos, odnosno distribuciju električne energije ako infrastrukturu, osim vlasnika koriste druga pravna ili fizička lica odnosno, novi korisnici na osnovu ugovora iz člana 175 ovog zakona, ili ako bi bez te infrastrukture bilo narušeno funkcionisanje sistema. (3) Operator sistema dužan je da utvrđuje trogodišnje programe otkupa infrastrukture iz člana 175 ovog zakona i stava 2 ovog člana, po vrstama sredstava i lokacijama i da infrastrukturu uključi u razvojni, odnosno investicioni plan. (4) Operator sistema dužan je da plati vlasniku naknadu koja se sastoji od iznosa korigovane vrijednosti infrastrukture, utvrđene u izvještaju nezavisnog procjenitelja koji nije stariji od šest mjeseci od dana zaključivanja ugovora i kamate iz člana 185 ovog zakona. (5) Procjenitelj iz stava 4 ovog člana koga angažuje operator sistema dužan je da u postupku utvrđivanja korigovane vrijednosti infrastrukture primijeni stope amortizacije koje koristi nadležni operator sistema za svoja sredstva. (6) Naknadu iz stava 4 ovog člana operator sistema otplaćuje po programu iz stava 3 ovog člana u najviše 20 jednakih godišnjih anuiteta. (7) Ako se zaključuje ugovor o otkupu u slučaju iz st. 1 i 2 ovog člana, operator sistema će odrediti novo mjesto priključenja korisnika. Popis sredstava i unošenje u poslovne knjige Član 187 ​ (1) Danom zaključenja ugovora o otkupu počinje otplata anuiteta iz člana 186 stav 6 ovog zakona, a infrastruktura postaje dio prenosnog ili distributivnog sistema i evidentira se kao osnovno sredstvo u poslovnim knjigama operatora sistema. (2) Prilikom izrade prvog programa iz člana 186 stav 3 ovog zakona operator sistema dužan je da utvrdi i popis sredstava neidentifikovane svojine i da ta sredstva održava u funkcionalnom stanju, a troškovi održavanja predstavljaju dio troškova održavanja u njegovim ukupnim troškovima poslovanja. (3) Operator sistema pokreće postupak otkupa infrastrukture dostavljanjem predloga za zaključivanje ugovora vlasniku infrastrukture, u skladu sa programom iz člana 186 stav 3 ovog zakona. (4) Do zaključivanja ugovora o otkupu prema odobrenom programu iz člana 186 stav 3 ovog zakona korisnik sistema dužan je da, radi obezbjeđenja nesmetanih tokova električne energije operatorima sistema omogući korišćenje opreme koja je potrebna za funkcionisanje prenosnog ili distributivnog sistema i da održava tu infrastrukturu u funkcionalnom stanju. (5) U slučaju dostavljanja predloga za zaključivanje ugovora iz stava 3 ovog člana ili rješenja o garantovanju prava na otkup u skladu sa zakonom, korisnik sistema je dužan da omogući operatoru sistema priključenje novih korisnika ako za to postoje kapaciteti. XIII DIREKTNI VODOVI Snabdijevanje preko direktnog voda Član 188 (1) Direktni vod električne, energije, u smislu ovog zakona, je elektroenergetski vod koji povezuje izolovanu lokaciju proizvodnje sa izolovanim kupcem ili elektroenergetski vod koji povezuje proizvođača električne energije sa snabdjevačem električnom energijom radi direktnog snabdijevanja sopstvenih postrojenja, poslovnih jedinica i kupaca. (2) Direktni vod za gas (gasovod) je cjevovod koji povezuje proizvođača sa objektom izolovanog kupca prirodnog gasa i koji je komplementaran sa interkonektovanim sistemom. (3) Proizvođači električne energije i snabdjevači električnom energijom mogu da vrše snabdijevanje za sopstvene potrebe i krajnje kupce preko direktnog voda, na osnovu odobrenja izdatog u skladu sa pravilima iz člana 43 stav 4 tačka 6 ovog zakona. (4) Subjekti za gas mogu da snabdijevaju krajnje kupce preko direktnog voda, na osnovu odobrenja izdatog u skladu sa pravilima iz člana 43 stav 4 tačka 6 ovog zakona. (5) Mogućnost snabdijevanja električnom energijom putem direktnog voda ne isključuje zaključivanje ugovora o pristupu trećih lica. (6) Agencija može dati saglasnost za izgradnju direktnog voda pod uslovom daje odbijen pristup sistemu na osnovu čl. 158 i 160 ovog zakona ili ako je pokrenut postupak rješavanja spora iz člana 57 ovog zakona. XIV SNABDIJEVANjE ELEKTRIČNOM ENERGIJOM I GASOM Snabdjevači Član 189 (1) Snabdijevanje električnom energijom ili gasom može da vrši snabdjevač na osnovu licence i ugovora o snabdijevanju u skladu sa ovim zakonom. (2) Snabdjevač iz ugovorne strane Zajednice ili države Evropske unije može da viši snabdijevanje krajnjih kupaca u Crnoj Gori na osnovu licence izdate u skladu sa članom 65 stav 5 ovog zakona. (3) Snabdjevač je dužan da poštuje opšte uslove iz člana 43 stav 8 tačka 1 ovog zakona. (4) Snabdjevač može da utvrdi dodatne uslove za snabdijevanje i dužan je da ili objavi uz opšte uslove na svojoj internet stranici najmanje 15 dana, prije početka primjene. (5) Dodatni uslovi iz stava 4 ovog člana su sastavni dio ugovora o snabdijevanju. (6) Uslovima iz stava 4 ovog člana ne mogu se utvrđivati nepovoljniji uslovi i manja prava za krajnjeg kupca od uslova i prava određenih u opštim uslovima, niti prava i obaveze koje su u suprotnosti sa zakonom kojim se uređuje zaštita konkurencije. Ugovori snabdjevača Član 190 (1) Prije početka snabdijevanja snabdjevač je dužan da zaključi ugovor o: 1) učestvovanju na tržištu električne energije sa operatorom tržišta; 2) balansnoj odgovornosti, ako je balansno odgovorna strana, sa operatorom tržišta i operatorom prenosnog sistema, odnosno priloži dokaz o pripadnosti balansnoj grupi, ako nije balansno odgovorna strana; 3) finansijskom poravnanju balansnog obračuna sa operatorom tržišta; 4) korišćenju prenosnog i/ili distributivnog sistema sa operatorom sistema; 5) kupoprodaji obaveznog proporcionalnog udjela električne energije otkupljene od povlašćenih proizvođača sa operatorom tržišta; 6) snabdijevanju, odnosno kupoprodaji električne energije ili gasa, na principu jednakosti davanja i pod unaprijed poznatim uslovima, sa kupcem. (2) Snabdjevač može da snabdijeva krajnjeg kupca ili zatvoreni distributivni sistem samo ako operator prenosnog ili distributivnog sistema na koji su priključena postrojenja krajnjeg kupca neposredno, odnosno na osnovu odluke nadležnog inspektora, utvrdi da postrojenja ispunjavaju uslove za sigurno snabdijevanje. (3) Ugovori o snabdijevanju, naročito koji se zaključuju za period duži od 12 mjeseci (dugoročni ugovori) i ugovori o snabdijevanju sa prekidima, moraju biti usaglašeni sa zakonom kojim se uređuje zaštita konkurencije i kontrola državne pomoći. Obustava ili ograničenje snabdijevanja Član 191 (1) Ako krajnji kupac ne izvršava obaveze utvrđene ugovorom, odnosno računom za isporučenu energiju, snabdjevač je dužan da kupca prethodno upozori da, u roku koji ne može biti kraći od osam dana, od dana dostavljanja upozorenja, izvrši dospjele obaveze, odnosno postigne sporazum o izvršavanju obaveza. (2) Ako krajnji kupac ne izvrši obaveze iz stava 1 ovog člana u ostavljenom roku, snabdjevač podnosi zahtjev operatoru prenosnog ili distributivnog sistema za ograničenje, ako to tehničke mogućnosti sistema dozvoljavaju, ili obustavu isporuke električne energije ili gasa. (3) Operator prenosnog ili distributivnog sistema dužan je da u roku određenom zahtjevom iz stava 2 ovog člana izvrši ograničenje ili obustavu isporuke koja ne može početi u petak, subotu ili nedjelju, na državni praznik ili dan prije praznika. (4) Obustavom snabdijevanja iz stava 3 ovog člana ne raskida se ugovor o snabdijevanju, a za vrijeme obustave kupac je dužan da plaća fiksne naknade u skladu sa zakonom. (5) Snabdjevač nema pravo da zahtijeva obustavu ili ograničenje snabdijevanja ako je kupac platio nesporni dio računa koji je predmet prigovora i blagovremeno podnio prigovor na sporni dio, u skladu sa opštim uslovima snabdijevanja. (6) Operator prenosnog ili distributivnog sistema dužan je da krajnjem kupcu omogući ponovnu isporuku električne energije ili gasa, odmah a najkasnije u roku od 24 sata od sata kada krajnji kupac izmiri dospjele obaveze za isporučenu električnu energiju. Obaveze snabdjevača Član 192 (1) Snabdjevač je dužan da na računu za utrošenu električnu energiju ili uz račun, kupcu dostavi informaciju o mogućnosti, načinu, vremenu i mjestu za podnošenje i rješavanje prigovora na ispostavljeni račun. (2) Snabdjevač je dužan da sačini i na svojoj internet stranici objavi program mjera: 1) pomoći krajnjim kupcima u izvršavanju dospjelih ugovornih obaveza radi sprečavanja obustave snabdijevanja; 2) pomoći snabdijevanja krajnjih kupaca na mjestima udaljenim od urbanih područja; 3) podsticanja upotrebe obnovljivih izvora energije i visokoefikasne kogeneracije; 4) podsticanja energetske efikasnosti. (3) Snabdjevač je dužan da u svom godišnjem izvještaju iskaže rezultate ostvarene primjenom programa iz stava 2 ovog člana. (4) Snabdjevač je dužan da sačini i najmanje jednom godišnje objavi na svojoj internet stranici broj krajnjih kupaca kojima je bilo obustavljeno snabdijevanje, razloge za obustavu snabdijevanja, broj i strukturu podnijetih i riješenih prigovora iz člana 194 stav 5 ovog zakona, kao i druge podatke u skladu sa opštim uslovima za snabdijevanje. (5) Snabdjevač električnom energijom dužan je da kupuje električnu energiju od povlašćenih proizvođača, u obimu proporcionalnog udjela električne energije kojom snabdijeva svoje kupce u ukupnoj količini električne energije isporučene krajnjim kupcima u Crnoj Gori. Čuvanje podataka o snabdijevanju Član 193 (1) Snabdjevači električnom energijom i gasom dužni su da najmanje 10 godina čuvaju podatke koji se odnose na sve transakcije iz ugovora o snabdijevanju električnom energijom ili gasom i derivatima električne energije ili gasa sa kupcima na veliko, operatorima prenosnih sistema, operatorima sistema za skladištenje i operatorima postrojenja za TPG i na zahtjev dostave Ministarstvu, Agenciji, nadležnom organu za praćenje i nadzor konkurencije i nadležnom organu Zajednice saglasno obavezama koje proizilaze iz potvrđenih međunarodnih ugovora. (2) Derivati električne energije ili gasa iz stava 1 ovog člana su finansijski instrumenti kojima se učesnici na tržištu osiguravaju od naglih promjena cijena električne energije ili gasa na tržištu, kada se takav instrument odnosi na električnu energiju ili gas. (3) Podaci iz stava 1 ovog člana obuhvataju informacije o transakcijama, kao što su trajanje, uslovi isporuke i poravnanja, količina, datum i vrijeme isporuke, cijene transakcija, način identifikacije kupaca na veliko, kao i informacije o svim nerealizovanim ugovorima o snabdijevanju električnom energijom ili gasom i derivatima električne energije ili gasa. (4) Agencija stavlja na raspolaganje učesnicima na tržištu podatke iz stava 3 ovog člana, osim podataka o derivatima, u skladu sa zakonom. Odlučivanje po prigovorima Član 194 (1) Snabdjevač je dužan da obrazuje posebnu organizacionu jedinicu ili da odredi lice ovlašćeno za prijem i odlučivanje po prigovorima kupaca podnijetim zbog neizvršavanja obaveza iz ugovora o snabdijevanju. . (2) Snabdjevač je dužan da utvrdi pravila za odlučivanje po prigovorima kupaca priključenih na distributivni sistem, koja omogućavaju rješavanje sporova na pravičan način i u roku koji nije duži od 15 dana od dana prijema prigovora, uz odgovarajuću finansijsku kompenzaciju u opravdanim slučajevima. (3) Snabdjevač je dužan da obezbijedi nezavisnost lica ovlašćenog za sprovođenje postupka odlučivanja po prigovorima kupaca u vezi međusobnih prava i obaveza utvrđenih ugovorom o snabdijevanju i da obezbijedi da to lice ne bude pozvano na odgovornost ili na drugi način bude dovedeno u nepovoljni položaj ako odluke donosi na osnovu objektivne primjene pravila i u propisanim rokovima. (4) Operator prenosnog, operator distributivnog sistema i snabdjevač dužni su da na zahtjev lica iz stava 3 ovog člana dostave podatke na osnovu kojih se može precizno utvrditi odgovorni subjekat i opravdanost prigovora. (5) Lice iz stava 3 ovog člana odlučuje o: 1) opravdanosti prigovora i eventualnoj finansijskoj kompenzaciji koju je snabdjevač dužan da plati kupcu po osnovu neispunjavanja minimuma kvaliteta snabdijevanja od strane operatora sistema ili snabdjevača, utvrđenih aktom Agencije iz člana 43 stav 4 tačka 12 ovog zakona; 2) drugim prigovorima vezanim za snabdijevanje električnom energijom ili gasom. (6) Za izvršenje odluka iz stava 5 ovog člana odgovoran je snabdjevač. (7) Kupac ima pravo na žalbu protiv odluke iz stava 5 tačka 1 ovog člana Agenciji. (8) Snabdjevač je dužan da pravila iz stava 2 ovog člana dostavi Agenciji na odobravanje. Kompenzacija Član 195 (1) Ako je operator sistema odgovoran za neispunjavanje minimuma kvaliteta snabdijevanja, dužan je da finansijsku kompenzaciju iz člana 194 stav 2 ovog zakona naknadi snabdjevaču. (2) Obaveze subjekta odgovornog za neispunjavanje minimuma kvaliteta snabdijevanja prema snabdjevaču uređuju se ugovorom o korišćenju sistema. (3) Za podnošenje i odlučivanje po prigovoru, odnosno žalbi, podnosilac ne plaća naknadu. (4) Agencija prati i preduzima mjere kojima se obezbjeđuje da su informacije koje snabdjevač daje krajnjim kupcima tačne i lako uporedive. Snabdjevač poslednjeg izbora i ranjivih kupaca Član 196 ​ (1) Snabdjevač poslednjeg izbora i ranjivih kupaca vrši snabdijevanje električnom energijom ili gasom: 1) domaćinstava i malih kupaca koji ne pripadaju kategoriji domaćinstva priključenih na distributivne sisteme električne energije na 0,4 kV ili gasa koji bez svoje krivice ostanu bez snabdjevača ili ugovora o snabdijevanju; 2) domaćinstava i malih kupaca koji ne pripadaju kategoriji domaćinstva priključenih na distributivne sisteme električne energije na 0,4 kV ili gasa koji izaberu snabdijevanje preko snabdjevača poslednjeg izbora i ranjivih kupaca; 3) ranjivih kupaca. (2) Snabdjevač iz stava 1 ovog člana dužan je da: 1) primijeni cijene za krajnje kupce utvrđene na osnovu metodologije iz člana 43 stav 1 tačka 4 ovog zakona i objavi ih na svojoj internet stranici, najmanje 15 dana, prije početka primjene; 2) preduzima mjere za sigurno i kvalitetno snabdijevanje kupaca; 3) vodi evidencije o fakturisanoj realizaciji i naplati električne energije ili gasa pojedinačno za sve grupe kupaca iz stava 1 ovog člana, u skladu sa propisom kojim se uređuje elektronska uprava, i tu evidenciju daje na uvid po zahtjevu nadležnog organa. (3) Snabdjevač izabran u skladu sa članom 200 ovog zakona ne smije da nudi komercijalne povoljnosti ili dodatne popuste na cijenu ponuđenu u postupku javnog nadmetanja. (4) Mali kupac koji ne pripada kategoriji domaćinstva iz stava 1 tačka 2 ovog člana je kupac koji kupuje električnu energiju ili gas za sopstvenu potrošnju, ima manje od 50 zaposlenih, potrošnju električne energije u prethodnoj kalendarskoj godini do 30.000 kWh, odnosno prirodnog gasa do 100.000 m3 i godišnji prihod manji od 8.000.000 € ili ukupnu aktivu (imovina po bilansu stanja) manju od 8.000.000 €. Snabdijevanje poslednjeg izbora Član 197 (1) Snabdjevač poslednjeg izbora i ranjivih kupaca dužan je da bez podnošenja zahtjeva kupca preuzme snabdijevanje kupaca iz člana 196 stav 1 tačka 1 ovog zakona, najduže tri mjeseca, ako snabdjevač koji je snabdijevao te kupce, usljed bankrota ili gubitka licence nije u mogućnosti da viši ugovoreno snabdijevanje, odnosno ako kupac nije uspio da nađe novog snabdjevača. (2) U slučajevima iz stava 1 ovog člana snabdjevač koji nije u mogućnosti da snabdijeva krajnjeg kupca dužan je da o danu prestanka snabdijevanja blagovremeno obavijesti snabdjevača poslednjeg izbora i ranjivih kupaca, kupca, operatora sistema i operatora tržišta. (3) U slučajevima iz stava 1 ovog člana snabdjevač poslednjeg izbora i ranjivih kupaca dužan je da, u roku od tri dana od dana početka snabdijevanja obavijesti krajnjeg kupca o uslovima snabdijevanja, cijeni, pravu na izbor snabdjevača i uz obavještenje dostavi ugovor na potpisivanje. (4) Krajnji kupac iz stava 1 ovog člana dužan je da zaključi ugovor o snabdijevanju u pisanoj formi najkasnije u roku od sedam dana, od početka snabdijevanja, sa snabdjevačem iz stava 1 ovog člana. (5) Ugovorne obaveze iz stava 4 ovog člana nastaju danom početka snabdijevanja. (6) Pravo na snabdijevanje kod snabdjevača poslednjeg izbora i ranjivih kupaca imaju i krajnji kupci priključeni na prenosili sistem i drugi krajnji kupci priključeni na distributivni sistem električne energije ili gasa, koji su bez svoje krivice ostali bez snabdijevanja, po cijenama formiranim na način propisan članom 58 stav 1 ovog zakona u skladu sa metodologijom za utvrđivanje cijena za krajnje kupce koje snabdijeva snabdjevač poslednjeg izbora i ranjivih kupaca, ako prije početka snabdijevanja dostave i po potrebi, obnove bankarsku garanciju u iznosu tromjesečne fakture za planiranu potrošnju obračunatu po tim cijenama i dostave je snabdjevaču poslednjeg izbora i ranjivih kupaca. (7) Snabdjevač iz stava 1 ovog člana dužan je da sačini i najmanje jednom godišnje objavi na svojoj internet stranici podatke o broju snabdijevanih kupaca, ukupnoj količini isporučene električne energije ili gasa i prosječnom trajanju snabdijevanja, odvojeno za domaćinstva i druge kupce. Snabdijevanje ranjivih kupaca Član 198 (1) Ranjivi kupci koji su zdravstveno i socijalno ugroženi, u smislu ovog zakona, su domaćinstva u kojima žive lica: 1) sa invaliditetom, sa posebnim potrebama ili lošeg zdravstvenog stanja kod kojih može nastupiti ugroženost života ili zdravlja zbog ograničenja ili obustave snabdijevanja, i 2) koja su u stanju socijalne potrebe utvrđene od organa državne uprave nadležnog za poslove socijalnog staranja. (2) Ranjivi kupci koji su socijalno ugroženi su domaćinstva u kojima žive lica u stanju socijalne potrebe utvrđene od nadležne javne ustanove, odnosno organa državne uprave nadležnog za poslove socijalnog staranja. (3) Propisom Vlade utvrđuju se: 1) bliži kriterijumi na osnovu kojih se određuju kupci iz kategorija iz st. 1 i 2 ovog člana, a koji se odnose na socijalno i zdravstveno stanje; 2) iznos ili visina subvencije za kupce iz stava 1 ovog člana; 3) granica mjesečne potrošnje električne energije ili gasa za koju se može ostvariti pravo na subvenciju. (4) Kupce iz st. 1 i 2 ovog člana određuju do 31. jula tekuće, za narednu godinu organi državne uprave nadležni za poslove socijalnog staranja i zdravlja na osnovu kriterijuma iz stava 3 tačka 1 ovog člana i obavještenje o tim kupcima dostavljaju snabdjevaču iz člana 196 ovog zakona. (5) Zabranjena je obustava snabdijevanja električnom energijom i gasom kupcima iz stava 1 ovog člana, a kupcima iz stava 2 ovog člana, od početka oktobra do kraja aprila, bez obzira na eventualne neizmirene obaveze po osnovu utrošene električne energije ili gasa. Zahtjev za snabdijevanje ranjivih kupaca Član 199 (1) Sredstva za namjenu iz člana 198 stav 3 tačka 2 ovog zakona obezbjeđuju se u budžetu Crne Gore. (2) Zahtjev za snabdijevanje u skladu sa članom 198 ovog zakona snabdjevaču podnosi kupac ili organ državne uprave nadležan za socijalno staranje, ako kupac nije u mogućnosti da podnese zahtjev. (3) Snabdjevač je dužan da zaključi ugovor o snabdijevanju sa kupcem koji ima pravo na snabdijevanje u skladu sa članom 198 ovog zakona i započne snabdijevanje kupca bez odlaganja. Postupak izbora snabdjevača poslednjeg izbora i ranjivih kupaca Član 200 (1) Snabdjevač poslednjeg izbora i ranjivih kupaca određuje se odlukom o izboru snabdjevača koju po sprovedenom postupku javnog nadmetanja donosi Vlada. (2) Snabdjevač iz stava 1 ovog člana određuje se za period od tri kalendarske godine. (3) Vlada na predlog Ministarstva usvaja tendersku dokumentaciju i odlučuje o pokretanju postupka iz stava 1 ovog člana, 12 mjeseci prije isteka perioda iz stava 2 ovog člana. (4) Tenderska dokumentacija naročito sadrži: 1) tekst javnog oglasa, uslove i preporuke za pripremu ponude, kriterijume za vrednovanje ponude, rokove za podnošenje ponude i druge elemente od značaja za izbor snabdjevača; 2) uslove za obavljanje djelatnosti iz stava 1 ovog člana utvrđene ovim zakonom i spisak propisa koji se primjenjuju u oblasti snabdijevanja energijom; 3) zbirni profil potrošnje ranjivih kupaca; 4) nacrt akta o povjeravanju poslova snabdijevanja u okviru javne usluge; 5) spisak ugovora koje je snabdjevač dužan da zaključi u skladu sa ovim zakonom. (5) Ministarstvo, nakon usvajanja tenderske dokumentacije, pokreće postupak javnog nadmetanja objavljivanjem javnog oglasa za izbor snabdjevača u najmanje jednom dnevnom štampanom mediju koji se distribuira na teritoriji cijele Crne Gore, internet stranici Ministarstva i najmanje jednom internet portalu na kojem se objavljuju novosti iz oblasti energetike u regionu. (6) Pri izbom najpovoljnije ponude uzima se u obzir: 1) ponuđena cijena električne energije ili gasa za prvu godinu za kupce koji će se snabdijevati; 2) način, odnosno formula za određivanje cijene električne energije ili gasa za drugu i treću godinu snabdijevanja; 3) mogućnost i uslovi obezbjeđenja količina električne energije ili gasa većih od zahtijevanih u tenderskoj dokumentaciji; 4) reference ponuđača (finansijska sposobnost, tehničko-kadrovska osposobljenost, iskustvo u obavljanju djelatnosti snabdijevanja električnom energijom ili gasom); 5) dostupnost i/ili raspoloživost izvora energije za snabdijevanje za period iz stava 2 ovog člana; 6) drugi kriterijumi koje utvrdi Vlada. (7) Prikupljanje ponuda za javno nadmetanje, ocjenjivanje i rangiranje ponuda vrši Ministarstvo i Vladi dostavlja izvještaj sa predlogom najpovoljnije ponude. (8) Postupak javnog nadmetanja iz stava 1 ovog člana, uslovi za učešće na tenderu, bliži sadržaj tenderske dokumentacije, kao i kriterijumi za ocjenu ponuda utvrđuju se propisom Vlade. Ponavljanje postupka za izbor snabdjevača Član 201 (1) Ako snabdjevač iz člana 200 stav 1 ovog zakona nije izabran u postupku javnog nadmetanja, Vlada će ponoviti postupak javnog nadmetanja najkasnije 30 dana od dana okončanja prethodnog postupka ili šest mjeseci prije isteka perioda iz člana 200 stav 2 ovog zakona. (2) Ako snabdjevač iz člana 200 stav 1 ovog zakona nije izabran ni u ponovljenom postupku javnog nadmetanja, Vlada će odrediti snabdjevača koji će obavljati djelatnost snabdijevanja poslednjeg izbora i ranjivih kupaca na period od tri godine. (3) U slučaju iz stava 2 ovog člana, proizvođači električne energije i subjekti koji učestvuju u lancu snabdijevanja gasom dužni su da ponude potrebne količine energije za snabdijevanje kupaca iz člana 196 stav 1 ovog zakona po cijenama utvrđenim u skladu sa metodologijom iz člana 43 stav 1 tačka 4 ovog zakona. (4) Ako snabdjevač nije izabran do isteka perioda koji prethodi periodu za koji se bira snabdjevač, snabdjevač koji obavlja djelatnost snabdijevanja poslednjeg izbora i ranjivih kupaca dužan je da nastavi snabdijevanje do određivanja novog snabdjevača, uz primjenu cijene električne energije ili gasa u skladu sa metodologijom iz člana 43 stav 1 tačka 4 ovog zakona. Promjena snabdjevača Član 202 (1) Postupak promjene snabdjevača sprovodi se bez naknade, na zahtjev krajnjeg kupca novom snabdjevaču u roku od 15 dana, od dana podnošenja zahtjeva. (2) Snabdjevač je dužan da preuzme snabdijevanje kupca. (3) U postupku iz stava 1 ovog člana: 1) prethodni snabdjevač dužan je da stavi na raspolaganje podatke o potrošnji, odnosno profilu potrošnje kupca snabdjevaču kojem je podnijet zahtjev, operatoru sistema i operatoru tržišta; 2) kupac je dužan da potpiše ugovor o snabdijevanju sa snabdjevačem iz stava 2 ovog člana; 3) operator prenosnog ili distributivnog sistema i operator tržišta električne energije ili gasa evidentiraju promjenu snabdjevača po zahtjevu novog snabdjevača; 4) novi snabdjevač preuzima balansnu odgovornost za kupca. (4) Postupak iz stava 3 ovog člana okončava se na dan kada snabdjevač kojem je podnijet zahtjev započne snabdijevanje, odnosno kada prethodni snabdjevač bude obaviješten od operatora prenosnog ili distributivnog sistema o prestanku obaveze snabdijevanja. (5) Prethodni snabdjevač dužan je da izda krajnjem kupcu sa kojim je raskinut ugovor konačni obračun za snabdijevanje u roku od 30 dana od dana promjene snabdjevača. (6) Snabdjevač iz stava 2 ovog člana gasom ima pravo na korišćenje istog kapaciteta distributivnog i prenosnog sistema za potrebe snabdijevanja krajnjeg kupca koji gaje izabrao. (7) Snabdjevač čiji je ugovor u postupku raskida ne smije postavljati uslove za raskidanje ugovora, uključujući neplaćene obaveze i dužan je da snabdijeva kupca do okončanja postupka promjene snabdjevača, osim u slučaju iz člana 191 stav 2 ovog zakona. Prava i obaveze kupaca Član 203 (1) Krajnji kupci električne energije i gasa imaju pravo na izbor snabdjevača i promjenu snabdjevača. (2) Međusobna prava i obaveze snabdjevača i krajnjeg kupca uređuju se ugovorom o snabdijevanju. (3) Krajnji kupac koji nije domaćinstvo ima pravo da ugovara snabdijevanje električnom energijom sa više snabdjevača istovremeno. (4) Kupac direktno priključen na prenosili sistem dužan je da zaključi ugovor o snabdijevanju ili ako električnu energiju nabavlja na tržištu, ugovor o kupovini električne energije i ugovor o korišćenju prenosnog sistema, najkasnije sedam dana prije početka potrošnje električne energije koju nabavlja. (5) Krajnji kupac dužan je da koristi sistem na koji je priključen, odnosno aparate i uređaje u skladu sa pravilima koja uređuju rad sistema. (6) Krajnji kupac pravo pristupa podacima o svojoj potrošnji može . prenijeti na snabdjevača. (7) Krajnji kupac ima pravo na izbor snabdjevača električnom energijom ili gasom koji ispunjava uslove za obavljanje djelatnosti snabdijevanja u Crnoj Gori, članici Evropske unije ili članici Zajednice, pod uslovom uzajamnosti i u skladu sa ovim zakonom. Prava kupca u slučaju smetnji u isporuci energije Član 204 ​ (1) Krajnji kupac ima pravo na otklanjanje tehničkih i drugih smetnji u isporuci energije od strane nadležnog energetskog subjekta, čiji uzrok nije na unutrašnjoj instalaciji kupca. (2) Energetski subjekat je dužan da smetnje iz stava 1 ovog člana na zahtjev krajnjeg kupca otkloni, bez odlaganja, u skladu sa tehničkim propisom o izvođenju odgovarajućih radova, a najduže u roku od 24 sata, od prijema zahtjeva, osim u slučajevima kada to objektivno nije moguće. (3) Smetnjama u isporuci energija iz stava 1 ovog zakona ne smatraju se prekidi u isporuci energije nastali zbog primjene mjera ograničenja isporuke iz člana 213 stav 1 tačka 1 .ovog zakona. (4) Krajnji kupac, odnosno korisnik objekta krajnjeg kupca duž&n je da dozvoli i da omogući ovlašćenim licima energetskih subjekata pristup mjernim uređajima i instalacijama, kao i mjestu priključka radi očitavanja, provjere ispravnosti, otklanjanja kvarova, zamjene i održavanja uređaja i izmještanja mjernih mjesta ili obustave isporuke energije u slučajevima neovlašćenog korišćenja energije ili neplaćanja računa za isporučenu energiju u skladu sa utvrđenim rokovima i uslovima. Zaštita kupaca Član 205 ​ (1) Snabdjevač je dužan da na svojoj internet stranici objavi cijene za domaćinstva i druge krajnje kupce koje snabdijeva najmanje 15 dana prije početka snabdijevanja. (2) Snabdjevač je dužan da na svojoj internet stranici objavi svaku promjenu cijena i naknada, blagovremeno, najkasnije do isteka obračunskog perioda nakon stupanja na snagu promjene i obavijesti kupce o mogućnosti raskida ugovora ako ne prihvataju promjenu cijene. (3) Snabdjevač je dužan da na svojoj internet stranici, najmanje jednom godišnje, objavi informacije o plavima kupaca, uključujući informacije za podnošenje i rješavanje prigovora. (4) Snabdjevač je dužan da na računu ili promotivnom materijalu uz račun krajnjem kupcu učini dostupnim najmanje jednom godišnje informacije o uticajima na životnu sredinu, u odnosu na emisije ugljendioksida i druge štetne emisije koje nastaju u proizvodnji električne energije iz svih izvora energije korišćenih za snabdijevanje kupaca električnom energijom u prethodnoj godini. (5) Snabdjevač je dužan da svim krajnjim kupcima obračuna i naplati: 1) korišćenje prenosnih i distributivnih sistema električne energije ili gasa; 2) naknadu za podsticanje proizvodnje električne energije iz obnovljivih izvora; 3) druge naknade u skladu sa zakonom. (6) Snabdjevač je dužan da naplaćuje energiju i usluge na osnovu računa koji mora biti pregledan i čitak, sa oznakom profila potrošnje kojem pripada kupac. (7) Snabdjevač je dužan da plati korišćenje sistema, usluge i naknade operatorima i drugim licima za koja se prikupljaju naknade u skladu sa ovim zakonom. Ugovor o snabdijevanju Član 206 ​ (1) Snabdjevač i krajnji kupac dužni su da u pisanoj formi zaključe ugovor o snabdijevanju. (2) Ugovor iz stava 1 ovog člana naročito sadrži: 1) naziv i sjedište snabdjevača; 2) vrijeme početka snabdijevanja, sadržaj usluge koja se pruža i nivoe kvaliteta usluga; 2a) elemente ugovora o korišćenju prenosnog ili distributivnog sistema; 3) vrste dodatnih usluga održavanja koje se nude na osnovu ugovora o korišćenju sistema koji snabdjevač zaključuje sa operatorom distributivnog sistema; 4) način na koji se mogu dobiti informacije o cijenama i naknadama za dodatne usluge održavanja; 5) period važenja ugovora i uslove za obnavljanje ili raskid ugovora; 6) načine plaćanja koji se primjenjuju u slučaju neispunjenja ugovorenog nivoa kvaliteta usluga, odnosno u slučaju pogrešnog obračuna utrošene energije. (3) Snabdjevač je dužan da informacije iz stava 2 ovog člana iskaže kupcima na računu i/ili na svojoj internet stranici. (4) Ugovor kojim se kupcu uskraćuje ili ograničava pravo na raskid, odnosno otkaz ugovora ili nameću dodatne finansijske obaveze po tom osnovu, ništav je. Opšti uslovi snabdijevanja Član 207 (1) Snabdjevač je dužan da snabdijevanje krajnjih kupaca vrši u skladu sa opštim uslovima snabdijevanja koje objavljuje najkasnije 15 dana, prije početka snabdijevanja. (2) Opštim uslovima iz stava 1 ovog člana naročito se utvrđuju: 1) us lovi za snabdijevanje električnom energijom; 2) prava i obaveze kupca i snabdjevača; 3) uslovi i način očitavanja, obračuna i plaćanja utrošene električne energije; 4) pravo kupca da, bez dodatnih troškova, bude informisan o stvarnoj potrošnji električne energije i troškovima u cilju praćenja sopstvene potrošnje; 5) postupak po prigovoru kupca na obračun utrošene električne energije; 6) uslovi za obustavu i ograničenje u snabdijevanju električnom energijom; 7) uslovi i postupak zaključivanja ugovora o snabdijevanju; 8) način promjene podataka iz ugovora; 9) način informisanja kupca o cijenama i naknadama, standardnim rokovima i uslovima, posebno u pogledu pristupa i usluga; 10) način obavještavanja kupca o promjeni cijena i naknada prije njihove primjene; 11) uslovi snabdijevanja od strane snabdjevača poslednjeg izbora i ranjivih kupaca; 12) uslovi snabdijevanja privremenih objekata; 13) način i uslovi prestanka i raskida ugovora o snabdijevanju; 14) pravo kupca da dobije konačni obračun nakon svake promjene snabdjevača električnom energijom najkasnije 30 dana nakon promjene snabdjevača. (3) Opšti uslovi iz stava 1 ovog člana moraju: 1) biti napisani jasnim i razumljivim jezikom bez uslova koji ograničavaju prava kupca utvrđena zakonom; 2) biti nediskriminatorni za kupce; 3) odražavati troškove snabdjevača u skladu sa izabranim načinom plaćanja; 4) ako se primjenjuje avansni način plaćanja, obezbjediti nediskriminatoran sistem koji odražava realnu potrošnju; 5) obezbijediti zaštitu kupca od nepoštenih činjenja ili nečinjenja, odnosno obavještavanja kojima se kupac može dovesti u zabludu. (4) Ugovori zaključeni preko posrednika moraju biti zaključeni u skladu sa uslovima iz stava 1 ovog člana. XV OBAVLjANjE DJELATNOSTI U OBLASTI TOPLOTNE ENERGIJE Proizvodnja toplotne energije za daljinsko grijanje ili hlađenje Član 208 (1) Proizvodnja toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu, u smislu ovog zakona, je proizvodnja namijenjena za snabdijevanje krajnjih kupaca toplotnom energijom. (2) Proizvođač toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu dužan je da proizvedenu toplotnu energiju isporučuje snabdjevaču toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu. (3) Proizvođač toplotne energije iz stava 2 ovog člana dužan je da pri izboru tehnologije za proizvodnju toplotne energije prednost daje tehnologijama koje u potpunosti ili djelimično koriste obnovljive izvore energije ili visokoefikasnu kogeneraciju. (4) Proizvođač toplotne energije iz stava 2 ovog člana dužan je da proizvodne kapacitete, podstanice i druge instalacije održava u ispravnom stanju, obezbijedi njihovu stalnu pogonsku, funkcionalnu sposobnost i bezbjedno korišćenje u skladu sa tehničkim propisima i standardima eksploatacije te vrste objekata i instalacija i uslovima zaštite životne sredine u skladu sa zakonom. Obaveze jedinice lokalne samouprave Član 209 ​ (1) Nadležni organ lokalne uprave priprema godišnji bilans potreba za energijom i isporukom toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu na osnovu potreba krajnjih kupaca. (2) Nadležni organ lokalne uprave vodi registar proizvođača toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu, koji sadrži naročito podatke o: energetskim objektima za proizvodnju toplotne energije, lokaciji na kojoj se nalaze, instalisanoj snazi toplane, vremenu predviđenom za eksploataciju, uslovima izgradnje i eksploatacije tog objekta, vrsti primarnog izvora koji koristi i subjektima koji obavljaju energetsku djelatnost proizvodnje toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu u tim objektima. (3) Nadležni organ lokalne uprave izdaje dozvolu za obavljanje djelatnosti iz oblasti toplotne energije, u skladu sa uslovima utvrđenim propisom iz člana 211 stav 4 ovog zakona. Distribucija toplotne energije i snabdijevanje Član 210 (1) Distributer toplotne energije upravlja distributivnim sistemom za toplotnu energiju i snabdijeva toplotnom energijom za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu krajnje kupce, pod uslovima utvrđenim propisom nadležnog organa jedinice lokalne samouprave u skladu sa ovim zakonom. (2) Distributer iz stava 1 ovog člana dužan je da: 1) vrši distribuciju toplotne energije svim kupcima toplotne energije na području na kojem obavlja tu djelatnost i da upravlja distributivnim sistemom na principima javnosti i nediskriminatornosti; 2) obezbijedi održavanje, funkcionisanje i razvoj distributivnog sistema usklađen sa potrebama kupaca kojima isporučuje toplotnu energiju na određenom području; 3) sačini i realizuje plan razvoja, kojim utvrđuje način i dinamiku izgradnje novog i rekonstrukciju postojećeg distributivnog sistema i drugih distributivnih kapaciteta za period od pet godina; 4) omogući priključenje energetskih objekata koji koriste obnovljive izvore energije ili visokoefikasnu kogeneraciju. Pravila o funkcionisanju distributivnog sistema toplotne energije Član 211 ​ (1) Distributer toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu dužan je da utvrdi pravila o radu distributivnog sistema, opšte uslove za snabdijevanje toplotnom energijom i tarifni sistem za snabdijevanje toplotnom energijom, uz saglasnost nadležnog organa jedinice lokalne samouprave. (2) Pravilima iz stava 1 ovog člana naročito se uređuju: 1) tehnički uslovi za priključenje korisnika na sistem; 2) tehnički uslovi za povezivanje sa proizvođačem; 3) tehnički i drugi uslovi za bezbjedan rad distributivnog sistema i obezbjeđivanje pouzdanog i kontinuiranog snabdijevanja kupaca toplotnom energijom; 4) postupci u kriznim situacijama; 5) funkcionalni zahtjevi i klasa tačnosti mjernih uređaja; 6) način mjerenja toplotne energije; 7) mjerenje na ulazu u objekat kod svakog kupca; 8) podsticaji i cjenovne olakšice za kupce koji ugrade mjerne uređaje na ulazu u objekat. (3) Distributer iz stava 1 ovog člana dužan je da pravila o radu distributivnog sistema, opšte uslove za snabdijevanje toplotnom energijom i tarifni sistem za snabdijevanje toplotnom energijom utvrđene u skladu sa stavom 1 ovog člana, objavi u jalnom javnom mediju koji se distribuira na području jedinice lokalne samouprave i u "Službenom listu Crne Gore - opštinski propisi". (4) Nadležni organ jedinice lokalne samouprave u skladu sa zakonom propisuje: 1) uslove i način obezbjeđivanja kontinuiteta u snabdijevanju toplotnom energijom kupaca na određenom području; 1a) uslove za obavljanje djelatnosti iz člana 3 stav 1 tač. 17, 18 i 19 ovog zakona; 2) prava i obaveze proizvođača i distributera toplotne energije; 3) prava i obaveze kupaca toplotne energije; 4) tarifne sisteme; 5) druge uslove kojima se obezbjeđuje redovno i sigurno snabdijevanje kupaca toplotnom energijom; 6) daje saglasnost na cijene toplotne energije. (5) Nadležni organ jedinice lokalne samouprave dužan je da pri izboru rješenja za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu prednost daje rješenjima koja predviđaju proizvodnju toplotne energije u ^energetskim objektima koji koriste obnovljive izvore energije i visoko efikasnu kogeneraciju. XVI SIGURNOST SNABDIJEVANjA I MJERE U SLUČAJU POREMEĆAJA NA TRŽIŠTU ELEKTRIČNE ENERGIJE I GASA Sigurnost snabdijevanja Član 212 (1) Godišnji izvještaj o stanju sigurnosti snabdijevanja energijom i očekivanim potrebama za energijom sačinjava Ministarstvo i uz prethodno mišljenje Agencije dostavlja Vladi do 30. juna tekuće, za prethodnu godinu. (2) Izvještaj iz stava 1 ovog člana sadrži: 1) pogonsku sigurnost prenosnih i distributivnih sistema električne energije i gasa; 2) predviđanje bilansa proizvodnje i potrošnje za naredni petogodišnji period; 3) očekivano stanje sigurnosti snabdijevanja za narednih pet do 15 godina; 4) plan investicija operatora prenosnog sistema i korisnika prenosnog sistema električne energije ili gasa za narednih pet ili više godina, uključujući izgradnju prekograničnih vodova; 5) mehanizme upravljanja zagušenjima u prenosnim i distributivnim sistemima u skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorima i pravilima evropske asocijacije operatora prenosnog sistema; 6) postojeće stanje i planirane vodove prenosnog sistema električne energije ili gasa; 7) očekivani razvoj proizvodnje, snabdijevanja, prekograničnih razmjena i potrošnje, uzimajući u obzir mjere za upravljanje potrošnjom; 8) državne i regionalne ciljeve održivog razvoja, uključujući međunarodne projekte izgradnje prenosnih sistema od državnog, regionalnog i drugog zajedničkog interesa. (3) Izvještaj iz stava 1 ovog člana objavljuje se na internet stranici Ministarstva. Poremećaji na tržištu Član 213 ​ (1) U slučaju poremećaja na tržištu prouzrokovanog neočekivanim nedostatkom energije, ekstremnim rastom cijena električne energije na tržištu, neposredne ugroženosti nezavisnosti i cjelovitosti države, prirodnih nepogoda i tehnoloških katastrofa (krizne situacije) Vlada može uvesti: 1) mjere ograničenja trgovine pojedinim vrstama energije; 2) posebne us love trgovine; 3) mjere ograničenja izvoza ili uvoza energije; 4) posebne us love za izvoz ili uvoz energije; 5) mjere obavezne proizvodnje energije; 5a) Mjere obavezne isporuke energije mrežnim operatorima za pokrivanje gubitaka u sistemima po posebno utvrđenim cijenama; 6) prioritete isporuke energije kupcima. (2) U slučaju uvođenja mjera iz stava 1 tačka 1 ovog člana, ugrožene sigurnosti snabdijevanja ili nestašice električne energije, operatori prenosnih i distributivnih sistema dužni su da, u skladu sa ovim zakonom, obezbijede odgovarajuće kapacitete za prekogranični prenos energije, sigurnost snabdijevanja energijom i razmjenu podataka. (3) Operatori sistema dužni su da obezbijede primjenu mjera iz stava 1 ovog člana na transparentan i nediskriminatoran način koji ne narušava pravila tržišta. (4) Mjere iz stava 1 ovog člana primjenjuju se do otklanjanja poremećaja iz stava 1 ovog člana. (5) Planovima razvoja, investicionim planovima koji se donose u skladu sa ovim zakonom i podsticajnim mjerama za investicije naročito se utvrđuju mjere za sprečavanje nestašice električne energije. Sprovođenje mjera Član 214 (1) Sprovođenje mjera iz člana 213 ovog zakona prati Ministarstvo. (2) Ministarstvo, bez odlaganja, obavještava nadležni organ Zajednice o poremećaju na tržištu i preduzetim mjerama iz člana 213 ovog zakona. XVII TRGOVINA NAFTNIM DERIVATIMA I BIOGORIVIMA Kvalitet naftnih derivata i biogoriva Član 215 (1) Energetski subjekat koji obavlja energetske djelatnosti iz člana 3 stav 1 tač. 14, 15, 28 i 29 ovog zakona dužan je da trguje naftnim derivatima i/ili biogorivima propisanog kvaliteta. (2) Biogoriva iz stava 1 ovog člana moraju da ispunjavaju kriterijume održivosti iz člana 21 ovog zakona. (3) Način i visina elemenata na osnovu kojih se formiraju maksimalne maloprodajne cijene određenih vrsta naftnih derivata i/ili biogoriva, način i rokovi objavljivanja tih cijena i određivanje organa koji ih objavljuje utvrđuju se propisom Vlade. (4) Energetski subjekat dužan je da određenim vrstama naftnih derivata i/ili biogoriva trguje po cijeni koja nije viša od maksimalne maloprodajne cijene utvrđene u skladu sa propisom iz stava 3 ovog člana. (5) Kvalitet, način kontrole kvaliteta proizvoda iz stava 1 ovog člana, koja uključuje provjeru ispunjavanja kriterijuma održivosti iz člana 21 ovog zakona, kao i zahtjevi koje treba da ispunjava akreditovano pravno lice za ocjenjivanje usaglašenosti tih proizvoda, utvrđuju se propisom Ministarstva. (6) Ministarstvo će u skladu sa zakonom kojim se uređuju tehnički zahtjevi za proizvode i ocjenjivanje usaglašenosti ovlastiti akreditovano pravno lice za ocjenjivanje usaglašenosti proizvoda iz stava 1 ovog člana. (7) Ministarstvo može, radi ocjenjivanja usaglašenosti proizvoda iz stava 1 ovog člana i supervizije, da angažuje akreditovano pravno lice iz druge države koje ispunjava zahtjeve utvrđene ovim zakonom. XVIII REZERVE NAFTE I/ILI NAFTNIH DERIVATA Strateške rezerve Član 216 (1) Za potrebe sigurnosti snabdijevanja, energetski subjekti koji snabdijevaju kupce naftom i/ili naftnim derivatima i kupci naftnih derivata koje ne snabdijevaju ti energetski subjekti dužni su da obezbijede strateške rezerve nafte i/ili naftnih derivata u ukupnoj količini koja je jednaka devedesetodnevnoj prosječnoj potrošnji u prethodnoj godini u Crnoj Gori. (2) Strateške rezerve nafte i/ili naftnih derivata iz stava 1 ovog člana dužna su da obezbijede pravna lica koja su u prethodnoj godini prodala kupcima najmanje 25 tona sirove nafte i/ili naftnih derivata i novi učesnici na tržištu, za koje se obaveza obezbjeđivanja strateških rezervi obračunava procjenom prodaje u prvoj godini poslovanja, na najmanje 50 tona sirove nafte ili naftnih derivata. (3) Upravljanje strateškim rezervama kao javnu uslugu vrši pravno lice koje osniva Vlada, u skladu sa zakonom. (4) U cilju obezbjeđenja i održavanja strateških rezervi iz stava 1 ovog člana Vlada utvrđuje: 1) rokove i uslove za početak i dinamiku formiranja strateških rezervi nafte i/ili naftnih derivata i metodologiju kojom se uređuje formiranje najviše maloprodajne cijene derivata; 2) rokove i uslove, uključujući i finansijske koji se odnose na upravljanje i održavanje strateških rezervi u skladu sa obavezama preuzetim potvrđenim međunarodnim ugovorom; 3) rokove i uslove skladištenja, uključujući i zahtjeve i uslove koji se odnose na lokacije skladišnih kapaciteta; 4) rokove i uslove provjeravanja kvaliteta i obnavljanja rezervi; 5) naknadu i način naplaćivanja naknade za formiranje, skladištenje i upravljanje strateškim rezervama. (5) Za skladištenje strateških rezervi nafte i/ili naftnih derivata iz stava 1 ovog člana mogu da se koriste skladišni kapaciteti u Crnoj Gori i drugim državama. Prijavljivanje uvoza i izvoza Član 217 (1) Uvoznici i izvoznici nafte i/ili naftnih derivata dužni su da prijave svaki uvoz i izvoz naftnih derivata Ministarstvu. (2) Način prijavljivanja uvoza i izvoza nafte i/ili naftnih derivata, vrsta podataka i rokovi njihovog dostavljanja utvrđuju se propisom Ministarstva. XIX ISPORUKA UGLjA Ugovor o isporuci uglja Član 218 (1) Isporučilac uglja za proizvodnju električne energije i proizvođač električne energije dužni su da do 15. decembra tekuće, za narednu godinu zaključe ugovor o kupoprodaji uglja u skladu sa godišnjim energetskim bilansom iz člana 13 stav 2 ovog zakona. (2) Ugovor o isporuci uglja iz stava 1 ovog člana naročito sadrži: 1) cijenu, kvalitet i količinu uglja koji se isporučuje; 2) zahtjeve utvrđene energetskim bilansom; 3) obavezu održavanja količina uglja na deponijama dovoljnih za nesmetan rad termoelektrana i toplana u trajanju od najmanje petnaest dana. XX ZAŠTITA ENERGETSKIH OBJEKATA Pristup nepokretnostima Član 219 (1) Vlasnici, odnosno držaoci nepokretnosti dužni su da omoguće energetskim subjektima nesmetan pristup do nepokretnosti i na nepokretnostima na kojima se nalaze ili grade energetski objekti, radi izvođenja radova na izgradnji, održavanju, kontroli ispravnosti objekata, uređaja, postrojenja ili opreme i izvođenja drugih neophodnih radova. (2) Energetski subjekat iz stava 1 ovog člana dužan je da plati vlasniku nepokretnosti naknadu za eventualno pričinjenu štetu izvođenjem radova i u slučajevima iz člana 204 stav 4 ovog zakona, čiju visinu utvrđuju sporazumno. (3) Ako vlasnik nepokretnosti i energetski subjekat ne postignu sporazum iz stava 2 ovog člana, visina naknade štete utvrđuje se u skladu sa opštim pravilima o naknadi štete. Izmještanje energetskog objekta Član 220 (1) Nadležni državni organ može naložiti izmještanje energetskog objekta samo u slučaju izgradnje objekata saobraćajne, energetske i komunalne infrastrukture, objekata za potrebe odbrane zemlje, vodoprivrednih objekata i objekata za zaštitu od elementarnih nepogoda i drugih objekata koji se, u skladu sa zakonom kojim se uređuje eksproprijacija, smatraju objektima od javnog interesa, a koji se, zbog prirodnih ili drugih karakteristika, ne mogu graditi na drugoj lokaciji. (2) U slučaju iz stava 1 ovog člana troškove izmještanja energetskog objekta, koji obuhvataju i troškove gradnje, odnosno postavljanja tog energetskog objekta na drugoj lokaciji, snosi investitor objekta radi čije izgradnje se izmješta energetski objekat. Zabrana radova koji ugrožavaju rad energetskih objekata Član 221 (1) Zabranjena je izgradnja objekata koji nijesu u funkciji obavljanja energetskih djelatnosti, kao i izvođenje drugih radova ispod, iznad ili pored energetskih objekata, suprotno zakonu i tehničkim propisima. (2) Zabranjeno je zasađivanje drveća i drugog rastinja na zemljištu iznad, ispod ili na udaljenosti sa koje se može ugroziti sigurnost energetskog objekta. (3) Operator sistema na čijem području se nalazi energetski objekat dužan je da redovno uklanja drveće i drugo rastinje koje ugrožava rad energetskog objekta, uz obavezu plaćanja naknade štete po tom osnovu. (4) Vlasnici i nosioci drugih prava na nepokretnostima koje se nalaze ispod, iznad ili pored energetskog objekta ne smiju vršiti radove ili druge radnje kojima se onemogućava ili ugrožava rad i funkcionisanje energetskog objekta, bez prethodnog odobrenja energetskog subjekta koji je vlasnik, odnosno korisnik energetskog objekta. (5) Energetski subjekat na zahtjev vlasnika ili nosioca drugih prava nad nepokretnostima koje se nalaze ispod, iznad ili pored energetskog objekta može izdati odobrenje za izvođenje radova iz stava 4pvog člana u roku od 15 dana od dana podnošenja zahtjeva. XXI NEOVLAŠĆENO KORIŠĆENjE ENERGIJE Zabrana neovlašćenog korišćenja energije Član 222 ​ (1) Zabranjeno je neovlašćeno korišćenje električne energije, gasa i toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje. (2) Pod neovlašćenim korišćenjem energije iz stava 1 ovog člana smatra se: 1) samovoljno priključenje objekta, uređaja ili instalacije na prenosni ili distributivni sistem električne energije, gasa i toplotne energije ili instalaciju drugog kupca; 2) korišćenje energije bez ili mimo mjernih uređaja ili neovlašćeno izvođenje intervencija kojima se omogućava korišćenje energije bez ili mimo mjernog uređaja; 3) neovlašćeno izvođenje intervencija na mjernim uređajima, kojima se onemogućava pravilno registrovanje utrošene energije; 4) samovoljno priključenje nakon obustave isporuke električne energije, gasa ili toplotne energije zbog neovlašćene potrošnje ili neplaćanja računa za utrošenu energiju; 5) korišćenje električne energije, gasa ili toplotne energije protivno zaključenim ugovorima o snabdijevanju; 6) korišćenje električne energije i toplotne energije nakon raskida ugovora o snabdijevanju; 7) korišćenje energije u druge svrhe osim za sopstvenu potrošnju domaćinstva u kojem stanuje lice koje ima pravo na snabdijevanje u skladu sa članom 198 stav 1 ovog zakona. (3) Kada operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije utvrdi da pravno ili fizičko lice neovlašćeno koristi električnu energiju, odnosno da postupa suprotno stavu 1 j stavu 2 tač. 1, 2, 3, 4, 5 i 6 ovog člana, dužan je da, bez prethodnog upozorenja, obustavi isporuku električne energije i preduzme mjere u skladu sa zakonom. (4) Pravno ili fizičko lice kod kojeg se u skladu sa pravilima iz člana 116 stav 1 tačka 14 ovog zakona utvrdi neovlašćeno korišćenje električne energije ili gasa, dužno je da operatoru prenosnog ili distributivnog sistema nadoknadi pričinjenu štetu. (5) Način utvrđivanja visine štete određuje se u skladu sa metodologijom iz člana 116 stav 1 tačka 15 ovog zakona, pri čemu, u slučajevima kada se ne može utvrditi početak neovlašćene potrošnje, period obračuna ne može biti duži od: 1) tri mjeseca za mjerna mjesta kod kojih se očitavanje vrši najmanje jednom u tri mjeseca; 2) šest mjeseci za mjerna mjesta kod kojih se očitavanje vrši najmanje jednom u šest mjeseci. (6) Krajnji kupac kojem je operator sistema neosnovano obustavio isporuku električne energije, ima pravo na nadoknadu štete koja mu je time prouzrokovana, u skladu sa zakonom. Program mjera za otkrivanje, utvrđivanje, dokazivanje i sprječavanje neovlašćenog korišćenja električne energije Član 223 (1) Operator distributivnog sistema na osnovu pravila iz člana 116 stav 1 tačka 14 ovog zakona sačinjava program mjera za otkrivanje, utvrđivanje, dokazivanje i sprečavanje neovlašćenog korišćenja električne energije. (2) Program mjera iz stava 1 ovog člana naročito sadrži: 1) način i postupak otkrivanja, utvrđivanja i dokazivanja neovlašćenog korišćenja električne energije; 2) plan stalnih, privremenih i dodatnih mjerenja; 3) način obrađivanja prikupljenih podataka; 4) način čuvanja povjerljivosti podataka; 5) unutrašnje mjere u energetskim subjektima za sprečavanje nepravilnosti vezanih za neovlašćeno korišćenje električne energije; 6) način edukacije javnosti; 7) druge mjere i radnje potrebne za efikasno sprečavanje neovlašćenog korišćenja električne energije; 8) ocjenu potrebnih finansijskih sredstava i ocjenu efekata predloženih mjera. XXII NADZOR Poslovi inspekcijskog nadzora Član 224 (1) Nadzor nad sprovođenjem ovog zakona i propisa donijetih na osnovu ovog zakona vrši Ministarstvo. (2) Poslove inspekcijskog nadzora u skladu sa ovim zakonom i zakonom kojim se uređuje inspekcijski nadzor vrše elektroenergetski, termoenergetski i tržišni inspektor. (3) Inspektori iz stava 2 ovog člana u vršenju poslova inspekcijskog nadzora sarađuju sa Agencijom. (4) Zapisnik o inspekcijskoj kontroli objekata iz nadležnosti Agencije dostavlja se Agenciji na zahtjev. Uslovi u pogledu stručne spreme Član 225 (1) Poslove elektroenergetskog inspektora može da obavlja lice koje ima VII 1 nivo kvalifikacije obrazovanja u oblasti elektrotehnike energetskog smjera, koji ispunjava i druge uslove propisane zakonom. (2) Poslove termoenergetskog inspektora može da obavlja lice koje ima VII 1 nivo kvalifikacije obrazovanja u oblasti mašinstva termoenergetskog smjera, koji ispunjava i druge uslove propisane zakonom. Prava i dužnosti elektroenergetskog inspektora Član 226 (1) Elektroenergetski inspektor vrši inspekcijski nadzor nad projektovanjem, proizvodnjom, izgradnjom, eksploatacijom i održavanjem objekata za proizvodnju, prenos, distribuciju električne energije i drugih elektroenergetskih postrojenja i instalacija, u skladu sa ovlašćenjima utvrđenim ovim zakonom. (2) Elektroenergetski inspektor ima pravo i dužnost da nadzire primjenu zakona, normativa, standarda i tehničkih propisa: 1) u postupku pribavljanja energetske dozvole i odobrenja za izgradnju i rekonstrukciju elektroenergetskih objekata, odnosno izvođenja radova na montaži i ugradnji instalacija, uređaja i opreme; 2) u toku izrade tehničke dokumentacije za izgradnju i rekonstrukciju elektroenergetskih objekata; 3) pri proizvodnji elektroenergetskih uređaja i opreme i izgradnji, odnosno proizvodnji elektroenergetskih objekata, odnosno izvođenju radova na montaži i ugradnji instalacija, uređaja i opreme; 4) pri obavljanju djelatnosti proizvodnje, prenosa i distribucije električne energije i snabdijevanja u okviru nadležnosti inspekcije; 5) pri održavanju i eksploataciji elektroenergetskih objekata, uređaja, mjernih sklopova, postrojenja i instalacija; 6) po osnovu stručne i radne osposobljenosti lica koja rukovode i rukuju elektroenergetskim objektima i opremom, kao i lica koja rade na održavanju i izgradnji elektroenergetskih objekata, uređaja, postrojenja i instalacija; 7) po osnovu pouzdanosti i sigurnosti pogona elektroenergetskih objekata; 8) po osnovu kvaliteta napona električne energije iz člana 48 stav 1 tačka 2 ovog zakona. (3) Elektroenergetski inspektor vrši i druge poslove utvrđene zakonom ili propisom donijetim na osnovu zakona. Prava i dužnosti termoenergetskog inspektora Član 227 (1) Termoenergetski inspektor vrši inspekcijski nadzor nad: 1) projektovanjem, proizvodnjom, izgradnjom, eksploatacijom i održavanjem objekata za: proizvodnju, preradu, skladištenje i distribuciju prirodnog i tečnog naftnog gasa, proizvodnju, transport i distribuciju toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu u skladu sa ovlašćenjima utvrđenim ovim zakonom; 2) projektovanjem, proizvodnjom, izgradnjom, eksploatacijom i održavanjem: kotlovskih postrojenja (parnih, vrelo vodnih, termouljnih i toplovodnih), stabilnih i mobilnih posuda pod pritiskom, rashladnih i drugih termoenergetskih postrojenja, uređaja i opreme; 3) stručnom osposobljenošću osoba koje obavljaju poslove projektovanja, proizvodnje, nadzora, rukovođenja, rukovanja i održavanja termoenergetskih postrojenja, uređaja i opreme pod pritiskom; 4) racionalnim i ekonomičnim korišćenjem toplotne energije. (2) Termoenergetski inspektor ima pravo i dužnost da provjerava: 1) da li se izrada, ugradnja i ispitivanje i održavanje opreme pod pritiskom vrši u skladu sa zakonom, tehničkim propisima i standardima; 2) da li energetski subjekti koji obavljaju djelatnosti proizvodnje, transporta, distribucije i isporuke toplotne energije za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu, transporta, distribucije i isporuke prirodnog gasa ispunjavaju uslove propisane zakonom za obavljanje tih djelatnosti; 3) da li se oprema pod pritiskom redovno održava i da li se vrši njena redovna kontrola i ispitivanje u toku eksploatacije u skladu sa tehničkim propisima i standardima; 4) urednost isporuke i kvalitet energenata i toplotne energije koja se isporučuje kupcima. (3) Termoenergetski inspektor vrši i druge poslove utvrđene zakonom ili propisom donijetim na osnovu ovog zakona. Prava i dužnosti tržišnog inspektora Član 228 Tržišni inspektor vrši inspekcijski nadzor nad primjenom propisa kojima se utvrđuju maksimalne maloprodajne cijene naftnih derivata i biogoriva i uređuje kvalitet i način kontrole kvaliteta naftnih derivata i biogoriva. Ovlašćenja inspektora Član 229 ​ (1) U vršenju inspekcijskog nadzora, pored ovlašćenja utvrđenih zakonom kojim se uređuje inspekcijski nadzor, elektroenergetski inspektor i termoenergetski inspektor su ovlašćeni da: 1) obustave izgradnju energetskog objekta, odnosno postavljanje uređaja, postrojenja i instalacija ili opreme pod pritiskom, ako: - u određenom roku nijesu otklonjene utvrđene nepravilnosti i nedostaci, - se izgradnja energetskog objekta, uređaja, postrojenja i instalacija vrši bez odobrenja nadležnog organa ili suprotno tehničkoj dokumentaciji na osnovu koje je izdato odobrenje; 2) zabrane obavljanje energetske djelatnosti ili gradnju energetskog objekta, ako nije pribavljena dozvola za obavljanje djelatnosti ili akt na osnovu kojeg se može graditi objekat; 3) narede obustavu dalje gradnje ili korišćenja energetskog objekta, odnosno obustavu snabdijevanja energijom ili korišćenje energije, ako se ti objekti ne grade, ne koriste ili ne održavaju po odobrenoj ili potvrđenoj dokumentaciji u skladu sa posebnim tehničkim propisima i ako zbog toga postoji neposredna opasnost za stabilnost i sigurnost energetskih objekata, zdravlje ili život ljudi ili sigurnost saobraćaja ili susjednih građevina; 3a) narede vlasnicima i nosiocima drugih prava na nepokretnostima koje se nalaze ispod, iznad ili pored energetskog objekta da omoguće pristup operatorima sistema radi izvođenja radova kojima se uspostavlja snabdijevanje električnom energijom ili se otklanja konkretna opasnost po ljude i imovinu; 4) zabrane upotrebu energetskog objekta, odnosno korišćenje uređaja, postrojenja, instalacija i opreme pod pritiskom, ako: - rad energetskog objekta, uređaja, postrojenja ili instalacije dovodi u opasnost život ili zdravlje ljudi i imovinu; - po isteku roka utvrđenog rješenjem o obustavi upotrebe, odnosno korišćenja objekta nijesu otklonjene utvrđene nepravilnosti i nedostaci; - se energetskom subjektu oduzme licenca za obavljanje djelatnosti u energetskom objektu zbog neispunjavanja propisanih uslova, osim u slučaju iz člana 77 ovog zakona. (2) Kada utvrdi izgradnju objekta iz člana 221 stav 1 ovog zakona, elektroenergetski inspektor će o tome obavijestiti nadležnu inspekciju organa uprave nadležnog za poslove inspekcijskog nadzora. (3) U vršenju inspekcijskog nadzora, pored ovlašćenja utvrđenih zakonom kojim se uređuje inspekcijski nadzor, tržišni inspektor je ovlašćen da: 1) naloži uzimanje uzoraka za provjeru kvaliteta naftnih derivata i biogoriva; 2) zabrani trgovinu naftnim derivatima i biogorivima: - čiji kvalitet ne odgovara propisanom, - čija je maksimalna maloprodajna cijena viša od utvrđene. Uslovi za vršenje inspekcijskog nadzora Član 230 (1) Inspektor ne može da izrađuje ili da učestvuje u izradi tehničke dokumentacije i vršenju tehničke kontrole tehničke dokumentacije za objekte nad kojima vrši inspekcijski nadzor i da vrši stručni nadzor nad izgradnjom, odnosno izvođenjem radova na objektima nad kojima vrši inspekcijski nadzor. (2) Energetski subjekat, privredno društvo i drugi vlasnik energetskog objekta, uređaja ili postrojenja dužan je da omogući inspektoru nesmetano izvršavanje inspekcijskog nadzora, da mu dozvoli ulazak u objekte, da mu stavi na raspolaganje sve zahtijevane podatke, dokumenta i izvještaje potrebne za vršenje inspekcijskog nadzora. (3) Inspekcijski nadzor se obavlja u skladu sa zakonom kojim se uređuje inspekcijski nadzor. XXIII KAZNENE ODREDBE Novčane kazne Član 231 ​ (1) Novčanom kaznom u iznosu od 3.000 € do 20.000 € kazniće se za prekršaj pravno lice, ako: 1) kao energetski subjekat i kupac samosnabdjevač, ne pripremi i ne dostavi Ministarstvu podatke iz čl. 14 i 15 ovog zakona za izradu energetskih bilansa, najkasnije do 15. oktobra tekuće za narednu godinu, a za dugoročni bilans do 1. juna u godini koja prethodi prvoj godini dugoročnog bilansa (član 16 stav 4); 2) kao energetski subjekat i samosnabdjevač, ne dostavi podatke o realizaciji godišnjeg energetskog bilansa najkasnije do 15. februara tekuće, za prethodnu godinu (član 17 stav 2); 3) obavlja energetske djelatnosti iz člana 3 ovog zakona bez licence (član 65 stav 1); 3a) obavlja energetsku djelatnost, a prestane da ispunjava najmanje jedan uslov za izdavanje licence (član 65 stav 3); 4) kao energetski subjekat, ne plati godišnju naknadu za korišćenje licence za period na koji je izdata licenca, u visini koju utvrdi Agencija (član 67 stav 1); 5) kao sertifikovani operator prenosnog sistema, ne obavijesti Agenciju o svim planiranim promjenama koje utiču na ispunjenost uslova iz čl. 136 i 163 ovog zakona (član 69 stav 1); 6) kao operator prenosnog sistema i energetski subjekat koji obavlja djelatnost proizvodnje ili snabdijevanja, na zahtjev Agencije i/ili nadležnog organa Zajednice, ne dostavi sve podatke i dokumenta koja su potrebna za sertifikaciju iz čl. 68 i 69 stav 3 ovog zakona (član 69 stav 4); 7) kao energetski subjekat, vrši energetsku djelatnost od javnog interesa, suprotno odredbi člana 86 stav 2 ovog zakona; 8) kao energetski subjekat ili korisnik prenosnog sistema električne energije ili gasa, ne zaključi obavezne međusobne ugovore najkasnije: do 1. decembra tekuće godine, za ugovore čija primjena počinje 1. januara naredne godine, odnosno 15 dana od dana dostavljanja ugovora od strane nadležnog energetskog subjekta, za druge ugovore (član 87 stav 1); 9) kao nadležni energetski subjekat, ne dostavi predlog ugovora drugoj ugovornoj strani najkasnije: do 15. novembra tekuće godine, za ugovore čija primjena počinje 1. januara naredne godine, odnosno 15 dana prije početka primjene ugovora, za ostale ugovore (član 87 stav 2); 10) kao energetski subjekat, pruža javne usluge u oblasti energetike, suprotno odredbi člana 89 ovog zakona; 11) kao energetski subjekat, ne obezbijedi čuvanje poslovne tajne i drugih komercijalno povjerljivih informacija i podataka, čijim objavljivanjem ili saopštavanjem bi se mogla stvoriti neopravdana komercijalna prednost na tržištu ili nanijeti šteta energetskim subjektima, korisnicima i potrošačima, pravnim ili fizičkim licima (član 93); 12) kao proizvođač, prodaje električnu energiju krajnjem kupcu koji nema balansnu odgovornost, bez licence za snabdijevanje (član 94 stav 2); 13) kao proizvođač električne energije, na zahtjev operatora prenosnog ili distributivnog sistema, ne stavi u pogon proizvodne objekte, za potrebe pomoćnih usluga i balansiranja (član 94 stav 3 tačka 1); 14) kao proizvođač električne energije, sa operatorima prenosnog i distributivnog sistema, ne zaključi ugovore kojima se utvrđuju međusobna prava i obaveze u pružanju i korišćenju pomoćnih usluga ili balansiranja (član 94 stav 3 tačka 2); 15) kao proizvođač električne energije, ne zaključi ugovore kojima se uređuje: priključenje na prenosni ili distributivni sistem sa operatorom tržišta, korišćenje prenosnog ili distributivnog sistema sa operatorom sistema, učestvovanje na tržištu električne energije sa operatorom tržišta, finansijsko poravnanje balansnog obračuna sa operatorom tržišta, balansna odgovornost sa operatorom tržišta i operatorom prenosnog sistema i kupoprodaja energije sa kupcima i energetskim subjektima koji kupuju električnu energiju za sopstvene potrebe (član 94 stav 3 tačka 3); 16) kao proizvođač električne energije, operatoru prenosnog ili distributivnog sistema ne daje na raspolaganje podatke potrebne za rad i funkcionisanje sistema (član 94 stav 3 tačka 4); 17) kao proizvođač električne energije, u svom energetskom objektu ne omogući operatorima sistema korišćenje opreme koja je i u funkciji prenosnog ili distributivnog sistema, za potrebe ostvarivanja tokova električne energije, bez naknade (član 94 stav 3 tačka 5); 18) kao proizvođač električne energije, na zahtjev operatora prenosnog ili distributivnog sistema, ne ponudi električnu energiju za pokrivanje gubitaka u prenosnom i distributivnom sistemu (član 94 stav 4); 19) kao proizvođač, ne izradi program mjera za poboljšanje energetske efikasnosti i godišnji izvještaj o rezultatima njegove primjene i ne objavi ih na svojoj internet stranici (član 94 stav 5); 20) kao snabdjevač električnom energijom, na računu ili promotivnom materijalu uz račun krajnjem kupcu, ne učini dostupnim najmanje jednom godišnje: podatke o udjelu obnovljivih i drugih izvora energije po vrstama iz kojih je vršio snabdijevanje krajnjih kupaca električnom energijom i informacije o uticajima na životnu sredinu, u odnosu na emisije ugljendioksida i druge štetne emisije koje nastaju u proizvodnji električne energije, iz svih izvora energije korišćenih za snabdijevanje kupaca električnom energijom u prethodnoj godini (član 95 stav 3); 21) kao operator distributivnog sistema snabdijevaču i operatoru tržišta električne energije mjesečno ne dostavlja podatke o mjerenju na mjestu konekcije kupca - proizvođača distributivnog sistema, a na zahtjev Agencije, Ministarstva ili operatora tržišta električne energije i podatke o mjerenju ukupne proizvedene električne energije (član 96 stav 4); 22) kao snabdjevač koji vrši snabdijevanje kupca - proizvođača ne otkupljuje višak proizvedene električne energije po cijeni energije iz ugovora o snabdijevanju (član 96 stav 5); 22a) kao snabdijevač ne vrši finalni obračun količina predate i preuzete električne energije 1. aprila svake godine za prethodnih 12 mjeseci, i ako obračunati višak ne plati kupcu - proizvođaču po cijeni energije iz ugovora o snabdijevanju, bez obračunavanja naknada utvrđenih ovim zakonom, u tarifi u kojoj je energija proizvedena (član 96 stav 9); 22b) kao snabdjevač obračunati višak energije iz člana 96 stav 9 ovog zakona ne plati kupcu-proizvođaču u roku od 30 dana od dana obračuna, ako ugovorom o snabdijevanju nije drugačije utvrđeno (član 96 stav 10); 22v) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema na koji je priključen objekat koji koristi obnovljive izvore energije ili visokoefikasnu kogeneraciju, na zahtjev proizvođača električne energije ne izda potvrdu da je obezbijedio mjerenje količine električne energije u skladu sa članom 99 stav 2 ovog zakona (član 99 stav 4); 23) kao povlašćeni proizvođač, ne podnese Agenciji godišnji izvještaj o ostvarivanju plana proizvodnje električne energije za prethodnu godinu (član 108 stav 1 tačka 1); 24) kao povlašćeni proizvođač, operatoru sistema i operatoru tržišta ne dostavlja mjesečne i godišnje planove proizvodnje, za prosječne meteorološke uslove i očekivanja u mjesečnim odstupanjima proizvodnje, zasnovane na mjerenjima na osnovu kojih je utvrđen potencijal obnovljivog izvora energije (član 108 stav 1 tačka 2); 25) kao povlašćeni proizvođač, ne održava tehničko-tehnološke karakteristike i ne koristi energetski objekat pod uslovima pod kojima je stekao status povlašćenog proizvođača (član 108 stav 1 tačka 3); 26) kao povlašćeni proizvođač, bez odlaganja, ne obavijesti Agenciju o svim promjenama tehničko-tehnoloških karakteristika ili uslova korišćenja energetskog objekta (član 108 stav 1 tačka 4); 27) kao povlašćeni proizvođač, operatoru tržišta, ne prenese garancije porijekla za proizvedenu energiju za koju je ostvario podsticaj, do trenutka isplate podsticaj a (član 108 stav 1 tačka 5); 28) kao operator prenosnog sistema električne energije, vrši kupovinu i/ili prodaju električne energije, osim za balansiranje sistema, obezbjeđenje pomoćnih usluga i pokrivanje gubitaka u sistemu (član 111 stav 3); 29) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne utvrdi i ne zaključi formularne ugovore, kojim se reguliše: priključenje na prenosni sistem i korišćenje prenosnog sistema sa korisnicima prenosnog sistema, nabavka pomoćnih usluga i balansne energije, po potrebi aktivacijom rezerve, sa davaocima usluga, nabavka električne energije za pokrivanje gubitaka u prenosnom sistemu, sa ponuđačima na tržištu i pravo pristupa prenosnom sistemu, sa zainteresovanim subjektima u cilju korišćenja prekograničnog prenosnog kapaciteta (član 112 stav 1 tačka 7); 30) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne zaključi ugovore o: učestvovanju na tržištu električne energije i sopstvenoj balansnoj odgovornosti sa operatorom tržišta i balansnoj odgovornosti balansno odgovorne strane sa operatorom tržišta i balansno odgovornom stranom (član 112 stav 1 tačka 8); 31) kao operator prenosnog sistema električne»energije, ne vrši razmjenu neophodnih podataka i dokumenata sa operatorom tržišta i operatorima sistema u interkonekciji (član 112 stav 1 tačka 13); 32) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne daje prednost pri preuzimanju električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora energije ili visokoefikasne kogeneracije u mjeri u kojoj to dozvoljava siguran i pouzdan rad elektroenergetskog sistema (član 112 stav 1 tačka 14); 33) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne utvrdi pravila za primjenu transparentnih postupaka upravljanja zagušenjem i dodjeljivanja prekograničnih kapaciteta za prenos električne energije, zasnovanih na tržišnim principima i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje, nakon dobijenog mišljenja operatora tržišta (član 112 stav 1 tačka 19); 34) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne vodi evidenciju podataka neophodnih za utvrđivanje kvaliteta isporučene električne energije koji obuhvataju i podatke o prekidima, vrijednosti napona i druge podatke koje Agencija utvrdi pravilima iz člana 43 stav 4 tačka 12 ovog zakona (član 112 stav 1 tačka 26); 35) kao operator prenosnog sistema električne energije polazeći od stanja i stepena iskorišćenosti sistema, ne utvrdi desetogodišnji plan razvoja prenosnog sistema i ne dostavi ga Agenciji na saglasnost najkasnije do 1. juna godine koja prethodi prvoj godini regulatornog perioda, usklađenog sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom (član 112 stav 2 tačka 27); 36) kao operator prenosnog sistema električne energije, prema potrebama korisnika sistema u skladu sa prostorno- planskim dokumentima, ne utvrdi investicioni plan za period koji odgovara dužini regulatornog perioda i ne dostavi ga Agenciji na davanje saglasnosti zajedno sa planom iz člana 112 stav 1 tačka 27 ovog zakona (član 112 stav 2 tačka 28); 37) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne utvrdi metodologiju za utvrđivanje naknada za priključenje na prenosni sistem električne energije i ne dostavi je Agenciji na odobravanje (član 112 stav 1 tačka 31); 38) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne odredi naknade za priključenje na prenosni sistem, na osnovu metodologije iz člana 44 stav 1 tačka 1 ovog zakona i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 112 stav 1 tačka 32); Z9) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne utvrdi transparentna i nediskriminatorna pravila za priključenje novih elektrana na prenosni sistem i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 112 stav 1 tačka 33); 40) kao operator prenosnog sistema električne energije, odobrene metodologije i pravila iz člana 112 ovog zakona, kao i odobrene cijene i naknade, ne objavi na svojoj internet stranici najkasnije 15 dana prije početka primjene (član 112 stav 1 tačka 34); 41) kao operator prenosnog sistema električne energije, kvartalno ne izvještava Agenciju o planiranim isključenjima, radi održavanja prenosnog sistema, zahtjevima korisnika sistema za razvoj prenosnog sistema, funkcionisanju prenosnog sistema, zaključenim ugovorima o pomoćnim uslugama i zaključenim ugovorima o nabavci električne energije za pokrivanje gubitaka u prenosu (član 112 stav 1 tačka 36); 42) kao operator prenosnog sistema električne energije, na zahtjev Agencije, ne podnese izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema (član 112 stav 1 tačka 37); 43) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne vodi registar prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema sa pripadajućom dokumentacijom i donesenim odlukama (član 112 stav 1 tačka 39); 44) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne dostavi neophodne informacije novom proizvođaču energije iz obnovljivih izvora koji se želi priključiti na sistem, kao i detaljnu procjenu troškova u vezi sa priključenjem, proceduru za prijem, obradu i odlučivanje o zahtjevu za priključenje (član 112 stav 1 tačka 40); 45) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne naplaćuje naknadu za upravljanje zagušenjima i ne učestvuje u mehanizmu za kompenzaciju troškova prekograničnog prenosa između operatora prenosnih sistema (član 112 stav 1 tačka 42); 46) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne upravlja pristupom treće strane i ne daje obrazloženja u slučaju odbijanja takvog pristupa (član 112 stav 1 tačka 43); 47) kao operator prenosnog sistema električne energije, ne dostavlja Agenciji godišnji plan održavanja elektroprenosnih objekata, najkasnije do 15. decembra, tekuće za narednu godinu (član 112 stav 1 tačka 44); 48) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne primjenjuje na teritoriji Crne Gore iste cijene za korišćenje distributivnog sistema za iste grupe korisnika sistema, u odnosu na naponski nivo, količine, način mjerenja i druge kriterijume (član 115 stav 3); 49) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne daje prednost preuzimanju električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora energije ili visokoefikasne kogeneracije, u mjeri u kojoj se neće ugroziti siguran i pouzdan rad elektroenergetskog sistema (član 116 stav 1 tačka 3); 50) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne obezbjeđuje korisnicima distributivnog sistema jasne i precizne informacije o uslovima pružanja usluga, a naročito u odnosu na pristup distributivnom sistemu koje obuhvataju tehničke ugovorene i raspoložive kapacitete (član 116 stav 1 tačka 4); 51) kao operator distributivnog sistema električne energije, polazeći od stanja i stepena iskorišćenosti sistema, ne utvrdi desetogodišnji plan razvoja distributivnog sistema, koji se ažurira svake pete godine i ne dostavi ga Agenciji na davanje saglasnosti najkasnije do 1. juna godine koja prethodi prvoj godini regulatornog perioda, usklađenog sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom (član 116 stav 1 tačka 5); 52) kao operator distributivnog sistema električne energije, prema potrebama korisnika sistema, a u skladu sa prostorno-planskim dokumentima ne utvrdi trogodišnji investicioni plan, koji ažurira svake godine i ne dostavi ga Agenciji na saglasnost, najkasnije do 1. jula godine koja prethodi prvoj godini perioda na koji se plan odnosi, kao sastavni dio desetogodišnjeg plana razvoja distributivnog sistema (član 116 stav 1 tačka 6); 53) kao operator distributivnog sistema električne energije ne zaključi ugovore kojima se reguliše: priključenje na prenosni sistem i korišćenje prenosnog sistema sa operatorom prenosnog sistema, učestvovanje na tržištu sa operatorom tržišta, balansna odgovornost sa operatorom sistema i operatorom tržišta i finansijsko poravnanje balansnog obračuna sa operatorom tržišta (član 116 stav 1 tačka 8); 54) kao operator distributivnog sistema električne energije ne utvrdi i ne zaključi formularne ugovore, kojima se reguliše korišćenje distributivnog sistema sa korisnicima sistema i nabavka električne energije za pokrivanje gubitaka u distribuciji sa ponuđačima na tržištu (član 116 stav 1 tačka 9); 55) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne mjeri utrošak električne energije kod krajnjih kupaca na području na kojem pruža usluge i/ili ne održava mjerne sisteme u ispravnom stanju, radi obezbjeđivanja tačnog mjerenja potrošnje električne energije (član 116 stav 1 tačka 10); 56) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne obezbijedi o svom trošku mjerne uređaje i njihovu ugradnju kod krajnjih kupaca (član 116 stav 1 tačka 11); 57) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne utvrdi metodologiju za utvrđivanje naknada za priključenje na distributivni sistem električne energije i ne dostavi je Agenciji na odobravanje (član 116 stav 1 tačka 12); 58) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne odredi naknade za priključenje na distributivni sistem na osnovu metodologije iz člana 44 stav 1 tačka 1 ovog zakona i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 116 stav 1 tačka 13); 59) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne utvrdi i ne dostavi Agenciji na odobravanje pravila za sprovođenje postupka otkrivanja, utvrđivanja i sprečavanja neovlašćenog korišćenja električne energije od strane operatora distributivnog sistema (član 116 stav 1 tačka 14); 60) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne utvrdi i ne dostavi Agenciji na odobravanje metodologiju kojom se uređuje način obračuna i naplate neovlašćeno preuzete električne energije (član 116 stav 1 tačka 15); 61) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne utvrdi cijene za pružanje dodatnih usluga održavanja koje nijesu sadržane u cijeni za korišćenje distributivnog sistema i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 116 stav 1 tačka 16); 62) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne utvrdi cijene za pružanje dodatnih usluga održavanja priključaka, koji su u svojini kupaca i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 116 stav 1 tačka 17); 63) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne vodi registar prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema (član 116-stav 1 tačka 23); 64) kao operator distributivnog sistema električne energije, na zahtjev Agencije ne podnese izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca i korisnika sistema (član 116 stav 1 tačka 24); . 65) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne utvrdi tipske profile potrošnje kupaca priključenih na distributivni sistem i ne dodijeli svakom kupcu odgovarajući profil (član 116 stav 1 tačka 26); 66) kao operator distributivnog sistema električne energije, kvartalno ne izvještava Agenciju o: planiranim isključenjima radi održavanja distributivnog sistema, zahtjevima korisnika sistema za razvoj distributivnog sistema,, funkcionisanju distributivnog sistema i zaključenim ugovorima o nabavci električne energije za pokrivanje gubitaka u distribuciji (član 116 stav 1 tačka 28); 67) kao operator distributivnog sistema, najkasnije do kraja marta tekuće godine, ne objavi na svojoj internet stranici, izvještaj o kvalitetu isporuke električne energije iz člana 43 stav 4 tačka 12 ovog zakona, za prethodnu godinu (član 116 stav 4); 68) kao operator distributivnog sistema, najkasnije 30 dana od isteka kvartala, ne dostavi Agenciji kvartalni i najkasnije do 1. marta tekuće, za prethodnu godinu, godišnji izvještaj o realizaciji odobrenih investicionih ulaganja koji sadrži procjenu potrebe ažuriranja plana iz člana 116 stav 1 tačka 6 ovog zakona, prema novim potrebama ili zahtjevima korisnika sistema (član 116 stav 5); 69) kao operator distributivnog sistema, ne priključi novog kupca na zatvoreni distributivni sistem, ili ne omogući povećanje kapaciteta postojećeg kupca, ako tehnički kapacitet zatvorenog distributivnog sistema to dozvoljava (član 118 stav 6); 70) kao operator zatvorenog distributivnog sistema, ne plaća korišćenje prenosnog i/ili distributivnog sistema nadležnom operatoru sistema na koji je priključen (član 118 stav 8); 71) kao operator zatvorenog distributivnog sistema električne energije, ne zaključi ugovore o međusobnim pravima i obavezama o: priključenju na sistem sa operatorom sistema na koji se priključuje, korišćenju sistema sa operatorom sistema na koji se priključuje i o nabavci električne energije za pokrivanje gubitaka u sistemu i snabdijevanje svojih kupaca (član 121 stav 1); 72) kao operator zatvorenog distributivnog sistema, ne utvrdi i ne zaključi formularne ugovore sa korisnicima sistema kojima se: uređuje priključenje na zatvoreni distributivni sistem i korišćenje zatvorenog distributivnog sistema (član 121 stav 2); 73) kao operator distributivnog sistema električne energije, ne postupi u skladu sa članom 123 stav 4 ovog zakona; 74) kao učesnik na tržištu, prije zaključivanja prvog kupoprodajnog ugovora na tržištu, ne zaključi ugovor o učestvovanju na tržištu sa operatorom tržišta, u roku od 15 dana od dana dostavljanja od strane operatora tržišta (član 124 stav 5); 74a) kao učesnici na tržištu električne energije iz člana 124 stav 2 tač. 1 do 7 i tačka 10 ovog zakona, operatoru tržišta ne plaćaju naknadu za rad iz člana 58 stav 2 tačka 5 ovog zakona, koju utvrđuje Agencija u skladu sa zakonom (član 124 stav 6); 74b) kao učesnici na tržištu električne energije naknadu iz člana 124 stav 6 ovog zakona, koja se plaća u skladu sa tržišnim pravilima ne zaključi poseban ugovor sa operatorom tržišta u roku od 15 dana od dana njegovog dostavljanja i na osnovu ispostavljenog računa (član 124 stav 7); 75) kao učesnik na tržištu, ne priloži bankarsku garanciju naplativu na prvi poziv, bez prava prigovora ili drugo sredstvo obezbjeđenja plaćanja u korist operatora tržišta i/ili ne zaključi ugovor o balansnoj odgovornosti sa operatorom tržišta i operatorom prenosnog sistema, u roku od 15 dana od dana dostavljanja od strane operatora tržišta (član 125 stav 4); 76) kao balansno odgovorni subjekat, ne zaključi ugovor o finansijskom poravnanju balansnog obračuna sa operatorom tržišta, u roku od 15 dana od dana dostavljanja od strane operatora tržišta (član 125 stav5); 76a) kao operatori sistema svoju balansnu odgovornost prenesu na druge balansno odgovorne subjekte (član 125 stav 8); 77) kao operatori sistema operatoru tržišta ne dostavljaju podatke neophodne za količinski obračun odstupanja u rokovima definisanim tržišnim pravilima (126 stav 2); 78) kao energetski subjekat, operatoru tržišta ne obezbijedi kontinuiran i neograničen pristup podacima koji su potrebni za obavljanje djelatnosti operatora tržišta, u skladu sa tržišnim pravilima, uz zaštitu komercijalno osjetljivih informacija (član 129 stav 8); 78a) kao operator tržišta, na zahtjev, Ministarstvu ne dostavi podatke vezane za tržište električne energije (član 129 stav 10); 78b) kao učesnici na tržištu električne energije podatke iz člana 129 stav 1 ovog zakona, ne dostavljaju operatoru tržišta u roku od sedam dana od dana dostavljanja zahtjeva (član 129 stav 11); 79) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije, ne obezbijedi dostupnost pomoćnih usluga i pružanje usluga balansiranja na principu minimalnih troškova (član 132 stav 1); 80) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije, ne zaključe ugovore o pružanju pomoćnih usluga i usluga balansiranja (član 132 stav 2); 81) kao vertikalno integrisani subjekat ne obezbijedi da se djelatnost operatora distributivnog sistema električne energije obavlja samo u nezavisnom pravnom licu koje ne obavlja druge energetske djelatnosti (član 135 stav 1); 81a) kao organ državne uprave iz člana 135 stav 3 ovog zakona predlaže članove organa upravljanja energetskih subjekata koji obavljaju djelatnost proizvodnje i/ili snabdijevanja električnom energijom (član 135 stav 5); 82) kao energetski subjekat koji obavlja više energetskih djelatnosti ili uz energetsku obavlja i neenergetsku djelatnost, ako je jedna od tih djelatnosti regulisana u skladu sa ovim zakonom, ne vodi odvojeno poslovne knjige i ne sastavlja odvojene finansijske izvještaje za svaku energetsku djelatnost (član 138 stav 1); 83) kao energetski subjekat koji pruža javne usluge ne vodi odvojeno poslovne knjige i ne sastavlja odvojene finansijske izvještaje za svaku javnu uslugu koju pruža, osim za javnu uslugu iz člana 88 stav 1 tačka 3 ovog zakona (član 138 stav 2); 84) kao energetski subjekat iz člana 138 st. 1 i 2 ovog zakona, ne sačini odvojeno za svaku energetsku djelatnost finansijske iskaze i to: bilans stanja, bilans uspjeha i izvještaj o novčanim tokovima (član 138 stav 3); 85) kao operator distributivnog sistema, ne imenuje ovlašćeno lice za praćenje realizacije programa mjera primjene nediskriminatornih uslova za pristup sistemu (član 139 stav 2); . 86) kao operator prenosnog sistema gasa ne obezbijedi učešće u izgradnji dovoljnih prekograničnih kapaciteta za integraciju sistema za prenos gasa u Crnoj Gori sa sistemima susjednih članica Zajednice i/ih članica Evropske unije uz prilagođavanje svim ekonomski opravdanim i tehnički izvodljivim zahtjevima za kapacitetom, uključujući sigurnost snabdijevanja gasom (član 142 stav 1 tačka 9); 87) kao operator prenosnog sistema gasa ne objavi na svojoj internet stranici odobrene naknade za priključenje na prenosni sistem, naknade za priključenje gasa iz obnovljivih izvora, korišćenje prenosnog sistema i pomoćne usluge, najkasnije 15 dana prije početka primjene (član 142 stav 1 tačka 11); 88) kao operator prenosnog sistema gasa ne utvrdi metodologiju za utvrđivanje naknade za priključenje na prenosni sistem gasa iz člana 44 stav 1 tačka 1 i pravila iz člana 44 stav 2 tač. 1 i 4 ovog zakona i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 142 stav 1 tačka 12); 89) kao operator prenosnog sistema gasa, ne utvrdi cijene i naknade u skladu sa metodologijom iz člana 44 stav 1 tačka 12 ovog zakona i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 142 stav 1 tačka 13); 90) kao operator prenosnog sistema gasa, ne utvrdi desetogodišnji plan razvoja prenosnog sistema gasa, usklađen sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom i planom razvoja susjednih prenosnih sistema, koji se ažurira najmanje svake treće godine i ne dostavi Agenciji na odobravanje (član 142 stav 1 tačka 14); 91) kao operator prenosnog sistema gasa, ne utvrdi trogodišnji investicioni plan, koji je sastavni dio desetogodišnjeg plana razvoja prenosnog sistema gasa, prema potrebama korisnika sistema, u skladu sa desetogodišnjim planom razvoja distributivnog sistema gasa, prostorno planskim dokumentima i ne dostavi ga Agenciji na odobravanje (član 142 stav 1 tačka 15); 92) kao operator prenosnog sistema gasa ne vodi registar prigovora i žalbi kupaca, korisnika sistema i učesnika na tržištu, sa pripadajućom dokumentacijom i donijetim odlukama (član 142 stav 1 tačka 19); 93) kao operator prenosnog sistema gasa ne podnosi, na zahtjev Agencije izvještaj o rješavanju prigovora i žalbi kupaca korisnika sistema i učesnika na tržištu (član 142 stav 1 tačka 20); 94) kao operator distributivnog sistema gasa ne vrši distribuciju gasa pod uslovima i na području određenim licencom (član 144 stav l); 95) kao operator distributivnog sistema gasa he priključi kupca koji se nalazi u distributivnom području, na njegov zahtjev, na distributivni sistem gasa, u okviru raspoloživih kapaciteta i ako su ispunjeni tehnički i komercijalni uslovi (član 145 stav 1 tačka 2); 96) kao operator distributivnog sistema gasa ne obezbijedi korisnicima distributivnog sistema jasne i precizne informacije o uslovima za pružanje usluga, a naročito za pristup i korišćenje distributivnog sistema, koje obuhvataju tehničke, ugovorene i raspoložive kapacitete (član 145 stav 1 tačka 5); 97) kao operator distributivnog sistema gasa ne utvrdi metodologiju za utvrđivanje naknade za priključenje korisnika na distributivni sistem gasa iz obnovljivih izvora iz člana 44 stav 1 tačka 1 koja odražava troškove i pravila iz člana 44 stav 2 tačka 2 ovog zakona i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 145 stav 1 tačka 6); 98) kao operator distributivnog sistema gasa, ne utvrdi desetogodišnji plan razvoja distributivnog sistema gasa u skladu sa Nacionalnim energetskim i klimatskim planom i desetogodišnjim planom razvoja prenosnog sistema gasa, koji se ažurira najmanje svake treće godine i ne dostavi Agenciji na odobravanje (član 145 stav 1 tačka 8); 98a) u slučaju iz člana 152a stav 3 ovog zakona kao operator postrojenja za TPG, na zahtjev Agencije ne dostavi metodologiju po kojoj su utvrđene cijene, sa potrebnom dokumentacijom, a naročito za izračunavanje operativnih troškova, amortizacije, ukalkulisane dobiti, odnosno prihoda (član 152a stav 4); 99) kao operator prenosnog i distributivnog sistema gasa ne utvrdi pravila mjerenja na mjernim mjestima i ne dostavi ih Agenciji na odobravanje (član 147 stav 3); 100) kao operator distributivnog sistema bez odlaganja i naknade, ne obezbijedi kupcima dostupnost podataka koji se odnose na potrošnju, u lako razumljivoj i uporedivoj formi koju odobrava Agencija (član 148 stav 3); 101) kao snabdjevač u postupku, promjene snabdjevača, ne preuzme snabdijevanje, na zahtjev kupca, u roku od 15 dana, od dana podnošenja zahtjeva (član 202 st. 1 i 2); 102) kao snabdjevač čiji je ugovor u postupku raskida ne snabdijeva kupca do okončanja postupka promjene snabdjevača, osim u slučaju iz člana 191 stav 2 ovog zakona (član 202 stav 7); 103) kao energetski subjekat koji obavlja energetske djelatnosti iz člana 3 stav 1 tač. 14, 15, 28 i 29 ovog zakona, trguje naftnim derivatima i/ili biogorivima, koji nijesu propisanog kvaliteta (član 215 stav 1); 104) kao isporučilac uglja za proizvodnju električne energije i proizvođač električne energije do 15. decembra tekuće, za narednu godinu, ne zaključe ugovor o kupoprodaji uglja, u skladu sa godišnjim energetskim bilansom iz člana 13 stav 2 ovog zakona (član 218 stav 1). (2) Za prekršaj iz stava 1 ovog člana kazniće se i odgovorno lice u pravnom licu i fizičko lice novčanom kaznom u iznosu od 300 € do 2.000 €. (3) Za prekršaj iz stava 1 ovog člana kazniće se preduzetnik novčanom kaznom u iznosu od 1.500 € do 6.000 €. Za prekršaj iz stava 1 tačka 103 ovog člana, uz novčanu kaznu može se izreći zaštitna mjera zabrane obavljanja djelatnosti trgovine naftnim derivatima i biogorivima, u trajanju od dva do šest mjeseci. Član 231a (1) Novčanom kaznom u iznosu od 1% do 10% ukupnog godišnjeg prihoda u finansijskoj godini koja je prethodila godini u kojoj je prekršaj učinjen kazniće se pravno lice, ako: 1) kao operator prenosnog sistema električne energije ne obezbijedi nediskriminatorni tretman svih korisnika sistema, posebno u odnosu na povezane subjekte (član 112 stav 2). 2) kao operator prenosnog sistema gasa, pod nediskriminatornim uslovima, ne pruža usluge korisnicima sistema ili kategorijama korisnika sistema, bez davanja prioriteta svojim povezanim subjektima (član 142 stav 1 tačka 6). (2) Za prekršaj iz stava 1 ovog člana kazniće se i odgovorno lice u pravnom licu novčanom kaznom u iznosu od 500 € do 4.000 €. Član 232 ​ (1) Novčanom kaznom u iznosu od 2.500 € do 15.000 € kazniće se za prekršaj pravno lice, ako: 1) - brisana - 2) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa ne zaključi ugovor iz člana 175 stav 2 ovog zakona i ne obezbijedi prioritet u priključenju energetskih objekata za proizvodnju energije iz obnovljivih izvora, ako ne postoje tehnička ograničenja u prenosnom ili distributivnom sistemu i ako uređaji i instalacije objekta koji se priključuje ispunjavaju uslove utvrđene zakonom i tehničkim propisima (član 175 stav 3); 2a) kao operator prenosnog sistema električne energije ili gasa odbije priključenje novog objekta za proizvodnju električne energije, sistema za skladištenje, postrojenja za TPG ili regasifikaciju, kao i velikog industrijskog kupca, po osnovu budućih ograničenja raspoloživih kapaciteta sistema ili po osnovu mogućih dodatnih troškova koji se odnose na neophodno povećanje kapaciteta sistema (član 175 stav 4); 2b) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa ne upozna podnosioca zahtjeva sa načinom i postupkom zaključivanja ugovora iz člana 15 stav 2 ovog zakona i njegovim sadržajem (član 175 stav 5); 3) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa podnosiocu zahtjeva iz člana 175 stav 1 ovog zakona ne dostavi prijedlog ugovora o izgradnji infrastrukture za priključenje i priključenju, u roku od 15 dana od dana prijema urednog zahtjeva (član 176 stav 1); 3a) kao podnosilac zahtjeva koji je zaključio ugovor iz člana 175 ovog zakona, ne plati naknadu za priključnu snagu iz člana 177 st. 1 i 2 ovog zakona, u roku od 15 dana od dana zaključenja ugovora (član 177 stav 4); 4) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema, u roku od 15 dana od dana prijema obavještenja o ispunjenosti ugovornih obaveza podnosioca zahtjeva, ne cijeni ispunjenost obaveza iz ugovora iz člana 175 stav 2 ovog zakona i ako su ispunjene sve obaveze, ne obavjesti podnosioca zahtjeva da može zaključiti ugovor o snabdijevanju sa izabranim snabdijevačem i druge ugovore u skladu sa ovim zakonom (član 178); 4a) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa mjerni uređaj, odnosno mjerno- regulacionu stanicu za priključenje objekta krajnjeg kupca, odnosno proizvođača energije na sistem ne ugradi kao svoje sredstvo i ne održava, ne obezbjeđuje tačnost mjerenja i ne vrši mjerenje energije (član 179 stav 1); 4b) kao podnosilac zahtjeva za priključenje ili povećanje priključne snage, odnosno kapaciteta na prenosni ili distributivni sistem električne energije ili gasa ne plati naknadu za priključnu snagu (član 180 stav 1); 5) kao snabdjevač prije početka snabdijevanja krajnjeg kupca, operatoru sistema ne prijavi ugovor, odnosno svaku promjenu ugovora i ne dostavi podatke o: krajnjem kupcu, mjestu primopredaje energije, vrsti ugovora i periodu snabdijevanja (član 182 stav 2); 5a) kao operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa, na osnovu ugovora iz člana 182 stav 2 ovog zakona, ne priključi objekat krajnjeg kupca na prenosni ili distributivni sistem u roku koji ne može biti duži od sedam dana, od dana prijavljivanja (član 182 stav 3); 5b) kao podnosilac zahtjeva za priključenje na prenosni odnosno distributivni sistem, koji je zaključio ugovor iz člana 175 stav 2 ovog zakona, osim obavještenja iz člana 183 stav 2 ovog zakona za period privremenog priključenja ne zaključi i ugovor o korišćenju prenosnog, odnosno distributivnog sistema, ugovor o snabdijevanju, a na zahtjev operatora ugovor o otkupu energije i ugovor o balansnoj odgovornosti (član 183 stav 3); 5v) kao operator ne ponudi investitoru isplatu naknade iz člana 185 stav 2 ovog zakona, u najviše 20 jednakih godišnjih anuiteta (član 185 stav 3); 5g) kao operator sistema ne utvrđuje trogodišnje programe otkupa infrastrukture iz čl. 175 i 186 stav 2 ovog zakona, po vrstama sredstava i lokacijama i infrastrukturu uključi u razvojni, odnosno investicioni plan (član 186 stav 3); 5d) kao operator sistema ne plati vlasniku naknadu koja se sastoji od iznosa korigovane vrijednosti infrastrukture, utvrđene u izvještaju nezavisnog procjenitelja koji nije stariji od šest mjeseci prije dana zaključivanja ugovora i kamate iz člana 185 ovog zakona (član 186 stav 4); 5đ) kao korisnik sistema do zaključivanja ugovora o otkupu prema odobrenom programu iz člana 186 stav 3 ovog zakona korisnik sistema, radi obezbjeđenja nesmetanih tokova električne energije operatorima sistema ne omogući korišćenje opreme koja je potrebna za funkcionisanje prenosnog ili distributivnog sistema i ne održava tu infrastrukturu u funkcionalnom stanju, a u slučaju pokrenute inicijative u smislu člana 187 stav 3 ovog zakona, ili rješenja o garantovanju prava na otkup u skladu sa zakonom, ne omogući operatoru sistema priključenje novih korisnika ukoliko za to postoje kapaciteti (član 187 st. 4 i 5); 5e) kao snabdjevač i krajnji kupac u pisanoj formi ne zaključi ugovor o snabdijevanju (član 206 stav 1); (2) Za prekršaj iz stava 1 ovog člana kazniće se i odgovorno lice u pravnom licu i fizičko lice novčanom kaznom u iznosu od 250 € do 1.500 €. (3) Za prekršaj iz stava 1 ovog člana kazniće se preduzetnik novčanom kaznom u iznosu od 1.200 € do 5.500 €. Član 233 (1) Novčanom kaznom u iznosu od 2.000 € do 10.000 € kazniće se za prekršaj pravno lice, ako: 1) kao energetski subjekat ili subjekat za gas, koji obavlja djelatnost u oblasti električne ili toplotne energije i gasa, na zahtjev Agencije ne dostavi podatke, informacije i dokumentaciju u roku koji odredi Agencija, odnosno ne obezbijedi pristup poslovnoj dokumentaciji potrebnoj za kontrolu njegovog rada i poslovanja (član 50); 2) kao krajnji kupac, odnosno korisnik objekta krajnjeg kupca, ne dozvoli ili ne omogući ovlašćenim licima energetskog subjekta pristup mjernim uređajima i instalacijama, kao i mjestu priključka radi očitavanja, provjere ispravnosti, otklanjanja kvarova, zamjene i održavanja uređaja i izmještanje mjernih mjesta ili obustave isporuke energije, u slučajevima neovlašćenog korišćenja energije ili neplaćanja računa za isporučenu energiju, u skladu sa utvrđenim rokovima i uslovima (član 204 stav 4); 3) kao energetski subjekat, trguje naftnim derivatima i/ili biogorivima po cijeni koja je viša od maksimalne maloprodajne cijene utvrđene u skladu sa propisom Vlade (član 215 stav 4); 4) kao vlasnik, odnosno držalac nepokretnosti ne omogući energetskim subjektima nesmetan pristup do nepokretnosti i na nepokretnosti na kojima se nalaze ili grade energetski objekti, radi izvođenja radova na izgradnji, održavanju, kontroli ispravnosti objekata, uređaja, postrojenja ili opreme i izvođenja drugih neophodnih radova (član 219 stav 1); 5) sadi drveće i drugo rastinje na zemljištu iznad, ispod ili na udaljenosti sa koje se može ugroziti sigurnost energetskog objekta (član 221 stav 2); 6) vrši radove ili druge radnje, na nepokretnostima koje se nalaze ispod, iznad ili pored energetskog objekta, kojima se onemogućava ili ugrožava rad i funkcionisanje energetskog objekta, bez prethodnog odobrenja energetskog subjekta koji je vlasnik, odnosno korisnik energetskog objekta (član 221 stav 4). (2) Za prekršaj iz stava 1 ovog člana kazniće se i odgovorno lice u pravnom licu i fizičko lice novčanom kaznom u iznosu od 200 € do 1.500 €. (3) Za prekršaj iz stava 1 ovog člana kazniće se preduzetnik novčanom kaznom u iznosu od 1.000 € do 5.000 €. XXIV PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE Započeti postupci Član 234 Postupci započeti prije stupanja na snagu ovog zakona okončaće se prema propisima koji su važili do dana stupanja na snagu ovog zakona, ako ovim zakonom nije drugačije utvrđeno. Rok za zaključenje ugovora Član 234a Operator prenosnog sistema i operator distributivnog sistema električne energije zaključiće ugovor kojim se regulišu međusobna prava i obaveze na mjestu razgraničenja odgovornosti, do 31. decembra 2020. godine. Donošenje propisa Član 235 (1) Propisi na osnovu ovlašćenja iz ovog zakona donijeće se u roku od 12 mjeseci, od dana stupanja na snagu ovog zakona. (2) Do donošenja propisa iz stava 1 ovog člana primjenjivaće se propisi koji su važili do stupanja na snagu ovog zakona. (3) Tehnički propisi donesem do stupanja na snagu ovog zakona primjenjuju se do donošenja tehničkih propisa na osnovu ovlašćenja utvrđenih ovim zakonom. (4) Pravilnik o kvalitetu i kontroli kvaliteta tečnih goriva naftnog porijekla ("Službeni list CG", broj 26/15) donijet na osnovu člana 173 stav 4 Zakona o energetici ("Službeni list CG", br. 28/10, 6/13 i 10/15) i člana 6 stav 1 Zakona o tehničkim zahtjevima za proizvode i ocjenjivanje usaglašenosti ("Službeni list CG", broj 53/11) ostaje na snazi i nakon stupanja na snagu ovog zakona. Rokovi za donošenje propisa Član 235a (1) Propisi iz člana 8a stav 5, člana 18 stav 4, člana 95 stav 5 i člana 177 stav 5 ovog zakona, donijeće se u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (2) Pravila iz člana 100 stav 7 ovog zakona donijeće se u roku od devet mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (3) Propis iz člana 100 stav 10 ovog zakona uskladiće se sa odredbama ovog zakona u roku od tri mjeseca od dana stupanja na snagu ovog zakona. (4) Propis iz člana 103 stav 2 ovog zakona operator tržišta je dužan da donese u roku od 60 dana od dana stupanja na snagu propisa iz stava 3 ovog člana. (5) Do donošenja propisa iz st. 1, 3, 4, i 5 ovog člana primjenjivaće se propisi koji su donijeti na osnovu Zakona o energetici ("Službeni list CG", br. 5/16 i 51/17). Rokovi za uspostavljanje elektronskih registara i evidencija Član 235b Registri i evidencije iz čl. 67, 80, 103, 109, 112, 116, 129, 142, 150, 152 i 209 ovog zakona uspostaviće se u elektronskoj formi, u skladu sa zakonom kojim se uređuje elektronska uprava u roku od dvije godine od dana stupanja na snagu ovog zakona. Primjena razvojnih dokumenata Član 236 (1) Energetska politika Crne Gore do 2030. godine, Strategija razvoja energetike Crne Gore do 2030. godine, Nacionalni akcioni plan korišćenja energije iz obnovljivih izvora do 2020. godine, lokalni energetski planovi i energetski bilansi donijeti na osnovu Zakona o energetici ("Službeni list CG" br. 28/10, 6/13 i 10/15) primjenjivaće se do donošenja novih razvojnih dokumenata u skladu sa ovim zakonom. (2) Akcioni plan razvoja i korišćenja daljinskog grijanja i/ili hlađenja i visokoefikasne kogeneracije iz člana 20 stav 4 ovog zakona donijeće se u roku od dvije godine od dana stupanja na snagu ovog zakona. Primjena propisa Član 236a Propis iz člana 100 stav 7 ovog zakona, primjenjivaće se nakon prijema operatora tržišta u Evropsko udruženje organizacija koje izdaju garancije porijekla. Primjena strateških dokumenata Član 236b Strategija razvoja energetike Crne Gore do 2030. godine, Nacionalni akcioni plan korišćenja energije iz obnovljivih izvora do 2020. godine, lokalni energetski planovi donijeti na osnovu Zakona o energetici ("Službeni list CG" br. 28/10, 6/13 i 10/15) primjenjivaće se do donošenja novih razvojnih dokumenata u skladu sa ovim zakonom. Izvještavanje o realizaciji Nacionalnog akcionog plana korišćenja energije iz obnovljivih izvora energije do 2020. godine, nastaviće se u skladu sa odredbama Zakona o energetici ("Službeni list CG", br. 5/16 i 51/17). Nacionalni energetski i klimatski plan i Akcioni plan razvoja i korišćenja daljinskog grijanja i/ili hlađenja i vosokoefikasne kogeneracije, donijeće se u roku od dvije godine od dana stupanja na snagu ovog zakona. Rokovi za usklađivanje opštih akata Agencije Član 237 (1) Do utvrđivanja metodologija na osnovu ovlašćenja iz ovog zakona primjenjivaće se metodologije utvrđene na osnovu Zakona o energetici ("Službeni list CG", br. 28/10, 6/13 i 10/15). (2) Statut Agencije uskladiće se u skladu sa ovim zakonom u roku od 60 dana, od dana stupanja na snagu ovog zakona. (3) Agencija će uskladiti opšta akta iz člana 43 stav 1 tačka 1 alineja 1, tač. 4, 5 i 6, stav 4 tač. 5, 7, 8, 11 i 13, stav 8 tač. 1, 2, 4 i 5 ovog zakona koja se odnose na električnu energiju sa odredbama ovog zakona u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (4) Agencija će uskladiti opšta akta iz člana 43 stav 1 tač. 2 i 3, stav 4 tač. 1 do 4, 6, 9 i 10, stav 8 tačka 3 ovog zakona koja se odnose na električnu energiju sa odredbama ovog zakona u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. Minimalni standardi kvaliteta snabdijevanja električnom energijom Član 238 (1) Agencija je dužna da pravila o minimumu kvaliteta isporuke i snabdijevanja električnom energijom donese u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona, osim pravila iz člana 43 stav 6 tačka 3 ovog zakona koja je dužna da utvrdi najkasnije do dvije godine od dana stupanja na snagu ovog zakona. (2) Operatori prenosnog, distributivnog sistema i snabdjevači dužni su da, u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona, uspostave sisteme za prikupljanje i dostavljanje podataka o kvalitetu snabdijevanja Agenciji. (3) Član 43 stav 6 tačka 4 ovog zakona primjenjivaće se nakon isteka dvije godine od donošenja pravila o minimumu kvaliteta isporuke i snabdijevanja električnom energijom i gasom. Vršenje funkcije Član 239 (1) Članovi Odbora Agencije izabrani u skladu sa Zakonom o energetici ("Službeni list CG", br. 28/10, 6/13 i 10/15)nastavljaju da obavljaju funkciju do isteka mandata. (2) Član Odbora Agencije, koji obavlja funkciju predsjedavajućeg Odbora na dan stupanja na snagu ovog zakona nastaviće funkciju do izbora predsjednika Odbora u skladu sa ovim zakonom. (3) Direktor Agencije izabran u skladu sa Zakonom o energetici ("Službeni list CG", br. 28/10, 6/13 i 10/15) nastavlja da obavlja funkciju kao izvršni direktor do isteka mandata. (4) Zamjenik direktora Agencije izabran u skladu sa Zakonom o energetici ("Službeni list CG", br. 28/10, 6/13 i 10/15) nastavlja da obavlja funkciju kao zamjenik izvršnog direktora do isteka mandata. (5) Konkurs za izbor predsjednika Odbora Agencije raspisaće se najkasnije 120 dana prije isteka mandata članu Odbora Agencije kome prvom prestaje mandat. Sredstva koja preostanu na kraju godine Član 240 (1) Sredstva koja preostanu na računu Agencije nakon isteka poslovne godine, zaključno sa 31. decembrom 2015. godine, prihod su budžeta Crne Gore. (2) Odredba člana 51 stav 7 ovog zakona primjenjuje se od 1. januara 2016. godine. Usklađivanje poslovanja energetskih subjekata Član 241 (1) Energetski subjekti koji na dan stupanja na snagu ovog zakona obavljaju energetsku djelatnost dužni su da usklade svoje poslovanje sa ovim zakonom u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (2) Licence izdate do dana stupanja na snagu ovog zakona važe do isteka perioda na koji su izdate. Rok za preuzimanje poslova izdavanja garancija porijekla Član 241a (1) Operator tržišta će preuzeti poslove Agencije na izdavanju garancija porijekla u roku od 15 dana, od dana stupanja na dana snagu propisa iz člana 235a stav 4 ovog zakona. (2) Do preuzimanja poslova iz stava 1 ovog člana od strane operatora tržišta, Agencija će nastaviti da izdaje garancije porijekla u skladu sa odredbama Zakona o energetici ("Službeni list CG", br. 5/16 i 51/17). Prenos sredstava Član 241b (1) Agencija je dužna da sredstva prikupljena u skladu sa finansijskim planom za nabavku softverske aplikacije za vođenje registra garancija porijekla, u skladu sa pravilima evropskog udruženja organizacija koje izdaju garancije porijekla, prenese operatoru tržišta u roku od 15 dana od dana preuzimanja poslova u skladu sa članom 241a stav 1 ovog zakona. (2) Sredstva iz stava 1 ovog člana ne mogu imati karakter ostalih prihoda prilikom utvrđivanja regulatorno dozvoljenog prihoda operatora tržišta. (3) Sredstva iz stava 1 ovog člana mogu se koristiti isključivo za namjenu za koju su prikupljena. Uspostavljanje berzanskog tržišta električne energije Član 241c (1) Berza, operator prenosnog sistema, operator tržišta i snabdjevač iz člana 248 stav 2 ovog zakona, dužni su da uspostave berzansko tržište električne energije u roku od sedam mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (2) Radi uspostavljanja berzanskog tržišta električne energije berza, operator prenosnog sistema, operator tržišta i snabdjevač iz člana 248 stav 2 ovog zakona dužni su da zaključe ugovore u skladu sa započetim postupkom odabira strateškog partnera, u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona. (3) Berza i operator prenosnog sistema dužni su da, u okviru svojih djelatnosti, obezbijede uslove za povezivanje berzanskog tržišta električne energije sa najmanje jednim berzanskim tržištem električne energije u roku od 18 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (4) Nakon uspostavljanja berzanskog tržišta električne energije, nabavke električne energije iz člana 111 stav 4 i člana 115 stav 5 ovog zakona, obavljaće se na tom tržištu. Osnivanje pravnog lica i preuzimanje infrastrukture Član 242 (1) Vertikalno integrisani subjekat koji na dan stupanja na snagu ovog zakona obavlja djelatnost distribucije električne energije dužan je da u roku od tri mjeseca od dana stupanja na snagu ovog zakona osnuje pravno lice za obavljanje djelatnosti distribucije električne energije i na njega prenese prava i obaveze koji su nastali do dana osnivanja. (2) Pravno lice iz stava 1 ovog člana dužno je da od dana osnivanja preuzme obavljanje djelatnosti distribucije električne energije. (3) Operator prenosnog sistema i proizvođač električne energije dužni su da izvrše primopredaju postrojenja i opreme koji su dio prenosnog sistema u skladu sa ovim zakonom, u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (4) Operator distributivnog sistema i operator prenosnog sistema dužni su da izvrše primopredaju postrojenja i opreme koja su dio distributivnog sistema u skladu sa ovim zakonom, u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (5) Međusobna prava i obaveze iz st. 3 i 4 ovog člana u preuzimanju postrojenja i opreme urediće se ugovorima koje zaključuju proizvođač električne energije i operator prenosnog sistema, odnosno operator prenosnog sistema i operator distributivnog sistema. (6) Operator sistema dužan je da u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona utvrdi program iz člana 186 stav 3 ovog zakona i podnese na odobravanje Agenciji. Rokovi za usklađivanje opštih akata energetskih subjekata Član 243 (1) Operator prenosnog ili distributivnog sistema će uskladiti opšta akta iz člana 44 stav 1 tač. 1 i 3, stav 2 tač. 1, 2, 3, 9 i 10 i planove iz člana 46 stav 1 tač. 1 do 4, stav 2 tačka 1 ovog zakona, koji se odnose na električnu energiju, sa odredbama ovog zakona u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona i dostaviti ih Agenciji na odobravanje. (2) Operator prenosnog ili distributivnog sistema će uskladiti opšta akta iz člana 44 stav 2 tač. 7 i 11 i program mjera iz člana 46 stav 2 tačka 2 ovog zakona, koja se odnose na električnu energiju, sa odredbama ovog zakona u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona i dostaviti ih Agenciji na odobravanje. (3) Operator prenosnog, operator distributivnog sistema i operator tržišta električne energije utvrdiće i dostaviti Agenciji na odobravanje pravila iz čl. 114, 122 i 130 ovog zakona u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. Revidovana studija gubitaka Član 244 Studiju gubitaka iz člana 64 ovog zakona, zasnovanu na konačnim energetskim i dragim podacima zaključno sa 2014. godinom, operatori sistema dužni su da dostave Agenciji do 1. septembra 2016. godine, revidovanu od nezavisne stručne institucije iz oblasti energetike. Profil potrošnje Član 245 (1) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da utvrdi tipske profile potrošnje iz člana 116 stav 1 tačka 26 ovog zakona u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona, a snabdjevač je dužan da na računu za utrošenu električnu energiju iskaže tipski profil potrošnje kupca u roku od tri mjeseca od dana utvrđivanja profila. (2) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da izradi i objavi privremeni profil potrošnje ranjivih kupaca u roku od tri mjeseca nakon dostavljanja podataka o utvrđivanju ranjivih kupaca od organa državne uprave nadležnih za poslove socijalnog staranja i zdravlja. Rokovi za zaključenje ugovora o priključenju Član 246 (1) Operatori prenosnog sistema i korisnici prenosnog sistema, osim snabdjevača, dužni su da zaključe ugovor o priključenju u skladu sa ovim zakonom u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (2) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da zaključi ugovore o priključenju sa krajnjim kupcima u skladu sa ovim zakonom najkasnije u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (3) Kupac koji je priključen na distributivni sistem, a ne ispunjava us love za zaključivanje ugovora iz člana 178 stav 1 ovog zakona, dužan je da zaključi ugovor o privremenom priključenju na distributivni sistem, najkasnije do 31. decembra 2017. godine. (4) Ugovor iz stava 3 ovog člana može se zaključiti ako kupac ispunjava uslove utvrđene tehničkim propisima, što dokazuje odgovarajućim atestom o ispravnosti instalacije i priključka. (5) Kupac iz stava 3 ovog člana dužan je da zaključi ugovor o priključenju iz člana 178 stav 1 ovog zakona u roku od 30 dana od dana stvaranja us lova za zaključenje ugovora. (6) Na osnovu privremenog ugovora iz stava 3 ovog člana može da se zaključi ugovor o snabdijevanju i steknu prava i obaveze koje ima kupac u skladu sa ovim zakonom. Rok za zaključivanje ugovora Član 246a (1) Kupac koji je priključen na prenosni ili distributivni sistem bez saglasnosti za priključenje, a ispunjava uslove utvrđene tehničkim propisima i snabdijevač dužni su da najkasnije do 31. decembra 2021. godine zaključe ugovor o snabdijevanju. (2) Ispunjenost uslova iz stava 1 ovog člana, kupac dokazuje odgovarajućim atestom i jednopolnom šemom instalacije, o čemu operator sistema dostavlja obavještenje izabranom snabdjevaču. (3) Kupac iz stava 1 ovog člana, dužan je da plati naknadu za priključnu snagu prema snazi iskazanoj u jednopolnoj šemi instalacije iz stava 2 ovog člana. (4) Nakon potpisivanja ugovora iz stava 1 ovog člana operator prenosnog ili distributivnog sistema električne energije ili gasa, sa nadležnim snabdjevačem zaključuje ugovor o korišćenju prenosnog ili distributivnog sistema. Uspostavljanje naprednog sistema mjerenja Član 247 (1) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da do 1. januara 2022. godine uspostavi napredni sistem za mjerenje električne energije (pametna brojila) uz sprovođenje ekonomske procjene svih dugoročnih troškova i benefita za tržište i kupce. (2) U cilju realizacije obaveza iz stava 1 ovog člana, operator distributivnog sistema električne energije će do 1. januara 2019. godine najmanje 85% potrošača električne energije opremiti sredstvima savremenog sistema mjerenja. (3) Operator distributivnog sistema električne energije dužan je da obezbijedi usklađen rad sistema iz stava 1 ovog člana, uz primjenu odgovarajućih standarda i optimalnih stručnih rješenja. (4) Operator distributivnog sistema gasa dužan je da prilikom razvoja distributivnog sistema i priključenja potrošača uspostavi napredni sistem za mjerenje potrošnje gasa, uz sprovođenje analiza svih troškova i benefita za tržište i kupce. (5) Operator distributivnog sistema gasa dužan je da obezbijedi usklađen rad sistema iz stava 4 ovog člana, uz primjenu odgovarajućih standarda i optimalnih stručnih rješenja. (6) Sprovođenje obaveza iz ovog člana kontroliše Agencija. Nastavljanje snabdijevanja Član 248 (1) Snabdjevači će nastaviti da snabdijevaju kupce koje su snabdijevali do dana stupanja na snagu ovog zakona, na način i pod uslovima utvrđenim ovim zakonom. (2) Snabdjevač koji je imao status javnog snabdjevača, do dana stupanja na snagu ovog zakona, nastavlja da snabdijeva kupce u skladu sa odredbama ovog zakona u okvira vertikalno integrisanog subjekta. (3) Snabdjevač iz stava 2 ovog člana dužan je da izvrši razdvajanje računa u skladu sa članom 138 ovog zakona u roku od tri mjeseca od dana stupanja na snagu ovog zakona. (4) Snabdjevač iz stava 2 ovog člana dužan je da do 31. decembra 2016. godine za kupce električne energije primjenjuje cijene električne energije i cijene električne energije za pokrivanje gubitaka u prenosnom i distributivnom sistemu koje su važile na dan stupanja na snagu ovog zakona. Ugovorni odnos po pristupu i obustava isporuke električne energije Član 248a (1) Za kupce iz člana 248 stav 1 ovog zakona koji nijesu zaključili ugovor o snabdijevanju u pisanoj formi, do njegovog zaključenja smatraće se da su snabdjevač i kupac u ugovornom odnosu po pristupu. (2) Snabdjevač ima pravo da kupcu iz člana 248 stav 2 ovog zakona obustavi isporuku električne energije, ako i nakon pisanog zahtjeva snabdjevača za zaključenje ugovora o snabdijevanju, kupac odbije da zaključi ugovor o snabdijevanju. (3) Snabdjevač iz člana 248 stav 1 ovog zakona dužan je da do 1. januara 2021. godine zaključi ugovore o snabdijevanju sa krajnjim kupcima, koji na dan stupanja na snagu ovog zakona nemaju zaključen ugovor o snabdijevanju u pisanoj formi, u skladu sa ovim zakonom. (4) Realizacija obaveze iz stava 1 ovog člana vrši se nakon prijema obavještenja iz člana 246a stav 2 ovog zakona. Dinamika formiranja cijena Član 249 ​ (1) Snabdjevač iz člana 248 stav 4 ovog zakona nakon 1. januara 2017. godine može mijenjati cijene za domaćinstva i male kupce koji ne pripadaju kategoriji domaćinstva u skladu sa promjenama cijena na tržištu, uz sljedeća ograničenja: 1) po osnovu povećanja cijene električne energije, cijene za krajnje kupce se ne mogu povećavati iznad ponderisane cijene električne energije ostvarene u prethodnoj godini i fjučersa za narednu godinu na referentnoj energetskoj berzi, koju će imenovati Agencija, a najviše do 7% u 2017. godini i 6% u 2018. i 2019. godini; 2) ako snabdjevač u slučaju poremećaja na tržištu električne energije namjerava da izvrši promjenu cijena električne energije za kupce van ograničenja iz tačke 1 ovog stava ili po različitim stopama za različite kategorije kupaca, dužan je da izradi procjenu promjene prihoda od svake kategorije kupaca i dostavi ih Agenciji na odobravanje; 3) cijene za kupce iz tačke 1 ovog stava mogu se mijenjati i drugačijom dinamikom, ako u svakom segmentu tržišta postoji likvidno tržište na kojem se slobodno formiraju cijene i snabdjevač iz člana 248 stav 4 ovog zakona nema dominantni položaj na istom segmentu tržišta; 4) dominantni položaj na relevantnom tržištu iz tačke 3 ovog stava podrazumijeva dominantni položaj u smislu zakona kojim se uređuje konkurencija, a segment relevantnog tržišta jedio tržišta na kojem se formira cijena električne energije za svaku pojedinačnu kategoriju kupaca; 5) likvidno tržište iz tačke 3 ovog stava podrazumijeva da su na tržištu prisutni snabdjevači koji aktivno posluju i nijesu vlasnički ni upravljački povezana lica, ni međusobno ni sa snabdjevačem iz člana 248 stav 4 ovog zakona i nijedan nema dominantan položaj; 6) - brisana - (2) Ograničenje iz stava L tačka 1 ovog člana odnosi se na povećanje cijena za krajnjeg kupca, pri čemu se u obračun ne uključuje povećanje cijena za kupca nastalo zbog povećanja cijena korišćenja prenosnih i distributivnih sistema, kao i naknada za rad operatora tržišta. (3) Ako cijene za krajnje kupce prelaze ograničenje iz stava 1 ovog člana, Agencija ili zainteresovana strana u cilju zaštite kupaca može pokrenuti postupak pred organom nadležnim za zaštitu konkurencije. (4) Prije pokretanja postupka iz stava 3 ovog člana Agencija može preispitati prihode i troškove snabdjevača, kao i razloge za prekoračenje ograničenja iz stava 1 ovog člana i procijeniti opravdanost promjene. (5) U slučaju da Agencija utvrdi da je povećanje iz stava 3 ovog člana bilo neopravdano, preduzima mjere u skladu sa članom 48 stav 7 ovog zakona. Rok primjene ograničenja Član 250 (1) Ograničenja iz člana 249 stav 1 ovog zakona primjenjuju se najduže do kraja 2019. godine. (2) Ograničenje iz stava 1 ovog člana može se produžiti za tri godine, ako Agencija procijeni da nijesu ispunjeni ušlo vi za postojanje likvidnog tržišta iz člana 249 stav 1 tačka 3 ovog zakona. (3) Agencija obavještava nadležni organ Zajednice o uvođenju ograničenja iz člana 249 stav 1 ovog zakona i svake druge godine o promjenama ovih ograničenja. Nastavljanje snabdijevanja posljednjeg izbora i ranjivih kupaca Član 251 (1) Pravno lice koje je, do dana stupanja na snagu ovog zakona, obavljalo djelatnost javnog snabdijevanja dužno je da djelatnost snabdijevanja posljednjeg izbora i ranjivih kupaca obavlja do izbora snabdjevača u skladu sa članom 200 ovog zakona, preko odvojenog računa. (2) Vlada će postupak za izbor snabdjevača iz člana 200 ovog zakona pokrenuti najkasnije u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (3) Do utvrđivanja cijene električne energije za kupce u skladu sa metodologijom za utvrđivanje cijena koje primjenjuje snabdjevač posljednjeg izbora i ranjivih kupaca, primjenjuje se cijena koja se primjenjuje na dan stupanja na snagu ovog zakona, za iste kategorije kupaca. (4) Do utvrđivanja cijene električne energije za kupce u skladu sa metodologijom za utvrđivanje cijena koje primjenjuje snabdjevač posljednjeg izbora i ranjivih kupaca, primenjuje se metodologija za utvrđivanje tarifa za snabdjevača posljednjeg izbora. (5) Naknada za snabdijevanje koju primjenjuje snabdjevač posljednjeg izbora i ranjivih kupaca, koja je važila na dan stupanja na snagu ovog zakona, primjenjivaće se do izbora snabdjevača u postupku iz člana 200 ovog zakona. Rok za usklađivanje razvojnih dokumenata jedinica lokalnih samouprava Član 252 Jedinice lokalne samouprave dužne su da u roku od dvije godine dana od dana stupanja na snagu ovog zakona donesu lokalne energetske planove u skladu sa ovim zakonom. Donošenje propisa iz oblasti toplote Član 253 (1) Nadležni organ jedinice lokalne samouprave donijeće propis o uslovima i načinu snabdijevanja toplotnom energijom za daljinsko grijanje i/ili hlađenje ili industrijsku upotrebu u roku od 12 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. (2) Distributeri toplotne energije donijeće opšte akte na osnovu ovlašćenja iz ovog zakona u roku od šest mjeseci od donošenja propisa iz stava 1 ovog člana. Povjeravanje poslova u oblasti gasa Član 254 (1) U cilju stvaranja uslova za planiranje, sprovođenje planova i finansiranje izgradnje prenosne i distributivne infrastrukture za gas, kao i stvaranja uslova za uvođenje tržišta gasa, Vlada će poslove operatora sistema za gas povjeriti pravnom licu u skladu sa zakonom do izgradnje infrastrukture za gas ili do pribavljanja sertifikata u skladu sa ovim zakonom. (2) Metodologije za gas iz člana 43 stav 1 tač. 1 i 2 ovog zakona Agencija je dužna da utvrdi najkasnije tri mjeseca prije puštanja u rad odgovarajuće infrastrukture. (3) Operator iz stava 1 ovog člana dužan je da podnese Agenciji na odobravanje opšte akte na osnovu ovlašćenja utvrđenih ovim zakonom u roku od šest mjeseci prije puštanja u rad infrastrukture za gas. (4) Operatori sistema gasa dužni su da pribave licencu za obavljanje djelatnosti najkasnije tri mjeseca prije puštanja u rad infrastrukture za gas. (5) Odredba člana 165 ovog zakona primjenjivaće se nakon isteka kalendarske godine u kojoj broj kupaca snabdjevača gasom pređe 100.000. Stručni ispit Član 255 (1) Stručni ispit iz člana 73 stav 1 ovog zakona nije dužno da polaže lice koje ima licencu za poslove projektovanja, građenja i nadzora nad građenjem objekata u skladu sa propisima o izgradnji objekata, lice kojem je priznat stručni ispit, odnosno koje je položilo stručni ispit za tehnički nadzor i rukovođenje energetskim objektima, u skladu sa propisima koji su važili do dana stupanja na snagu ovog zakona. (2) Stručni ispit iz člana 73 st. 2, 3 i 4 ovog zakona nije dužno da polaže lice koje ima položen stručni ispit za rukovođenje poslovima održavanja i eksploatacije energetskih vodova i postrojenja, kao i lice koje ima položen stručni ispit radne osposobljenosti za poslove eksploatacije i rukovanja energetskim postrojenjima, u skladu sa propisima koji su važili do dana stupanja na snagu ovog zakona. (3) Lica koja na dan stupanja na snagu ovog zakona imaju najmanje 10 godina radnog iskustva u struci na poslovima tehničkog nadzora i rukovođenja nijesu dužna da polažu stručni ispit iz člana 73 ovog zakona. (4) Odredba člana 26 ovog zakona primjenjivaće se od 1. januara 2017. godine. Rekonstrukcija starijih objekata Član 256 Izuzetno od odredbe člana 78 stav 2 tačka 1 ovog zakona, energetska dozvola može se izdati za rekonstrukciju objekta za proizvodnju električne energije snage do 10 MW, koji je na dan stupanja na snagu ovog zakona stariji od 20 godina. Prestanak važenja odredbe o strateškim rezervama nafte Član 257 Danom stupanja na snagu zakona kojim se uređuje način obezbjeđivanja strateških rezervi nafte i/ili naftnih derivata prestaje da važi odredba člana 216 ovog zakona. Oslobođenje od analize isplativosti Član 258 Odredba člana 83 stav 1 ovog zakona neće se primjenjivati na Termoelektranu Pljevlja do 2024. godine. Nadležni organi od pristupanja Evropskoj uniji Član 259 Od pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji: - sva prava i obaveze Ministarstva, Agencije i energetskih subjekata utvrđena ovim zakonom prema Energetskoj zajednici odnose se na Evropsku uniju; - sva prava i obaveze Ministarstva, Agencije i energetskih subjekata utvrđena ovim zakonom prema članicama Energetske zajednice odnose se na članice Evropske unije. Postupak sertifikacije do pristupanja Evropskoj uniji Član 260 Do pristupanja Crne Gore Evropskoj, uniji u postupku sertifikacije operatora prenosnog sistema, pored uslova iz člana 68 stav 2 ovog zakona, Ministarstvo uzima u obzir prava i obaveze koja proizilaze iz potvrđenog međunarodnog ugovora (Sporazuma o formiranju Energetske zajednice). Član 260a Odredbe člana 88 stav 1 tačka 12 i člana 213 stav 1 tačka 5a ovog zakona primjenjivaće se od 1. januara 2022. godine. Prestanak važenja zakona Član 261 Danom stupanja na snagu ovog zakona prestaje da važi Zakon o energetici ("Službeni list CG", br. 28/10, 6/13 i 10/15). Stupanje na snagu Član 262 Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u "Službenom listu Crne Gore".