Resolution No. 231 of 2019 of Georgian Government on Technical Regulation – Management Plan of Kobuleti Protected Areas

საქართველოს მთავრობის დადგენილება №231 2019 წლის 17 მაისი ქ. თბილისი ტექნიკური რეგლამენტის – ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის დამტკიცების თაობაზე მუხლი 1 „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის მე-4 პუნქტისა და პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 58-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, დამტკიცდეს თანდართული ტექნიკური რეგლამენტი – ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა. მუხლი 2 დადგენილება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. პრემიერ - მინისტრი მამუკა ბახტაძე http://www.matsne.gov.ge 30016007010003021255 ტექნიკური რეგლამენტი – ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა თავი I შესავალი მუხლი 1. მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების არეალი ქობულეთის დაცული ტერიტორიების – ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმა მომზადდა „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებისა და „დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის სტრუქტურის, შინაარსისა და თემატური ნაწილების შემუშავების მეთოდოლოგიის მომზადების ეტაპების და პროცედურების შესახებ“ საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის 2014 წლის 12 მარტის N110 ბრძანების შესაბამისად. მუხლი 2. მენეჯმენტის გეგმის მიზანი მენეჯმენტის გეგმის ძირითად მიზანს წარმოადგენს ქობულეთის დაცული ტერიტორიების – ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის გრძელვადიანი (20-25 წლიანი) მიზნების, მენეჯმენტის გეგმის ძალაში ყოფნის პერიოდში (9 წელი) განსახორციელებელი პროგრამების, მიზნების და ინდიკატორების, ქმედებების და ღონისძიებების განსაზღვრა, პირველი 3 წლის განმავლობაში განსახორციელებელი საოპერაციო კონკრეტული ქმედებების და ბიუჯეტის შედგენა. მუხლი 3. დაცული ტერიტორიის მარეგულირებელი საკანონმდებლო და ინსტიტუციონალური ჩარჩო ქობულეთის დაცული ტერიტორიების – ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმას სამართლებრივ საფუძვლად დაედო: საქართველოს კანონი „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“, საქართველოს კანონი „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“, რამსარის „საერთაშორისო მნიშვნელობის, განსაკუთრებით წყლის ფრინველთა საბინადროდ ვარგისი ტერიტორიების შესახებ” კონვენცია (2007 წლის 30 მარტის საქართველოს პარლამენტის დადგენილება N4606-ის მიხედვით, საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიების სიაში შესატანად განისაზღვრა კოლხეთის დაცული ტერიტორიების სახმელეთო საზღვრები, რომელთა მდებარეობა და ფართობი განსაზღვრულია „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონით). მუხლი 4 დაცული ტერიტორიების შექმნის ძირითადი მიზნები 1. ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის შექმნის მიზნებია: ა)რამსარის კონვენციით დაცული მიგრირებადი და წყალმცურავი ფრინველებისათვის საბინადრო გარემოს (ჰაბიტატების) დაცვა, მოვლა და შენარჩუნება; ბ)ბუნებრივი პროცესების უწყვეტი განვითარების უზრუნველყოფა და სფაგნუმიანი ტორფნარებისათვის დამახასიათებელი უნიკალური ჰიდროლოგიური რეჟიმის მკაცრი დაცვით საერთაშორისო ღირებულების „ისპანი 2“ ტორფნარის დაცვა და კონსერვაცია; გ)ჰაბიტატების, ცხოველთა და მცენარეთა სამყაროს, განსაკუთრებით საფრთხის ქვეშ მყოფ მცენარეთა და ცხოველთა გენოფონდის დაცვა და ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შენარჩუნება; დ) სამეცნიერო და ეკოსაგანმანთლებლო საქმიანობის ხელშეწყობა. 2. ქობულეთის აღკვეთილის შექმნის მიზნებია: ა) ბუნებრივი და უმნიშვნელოდ სახეცვლილი პერკოლაციური ტიპის სფაგნუმიანი ტორფნარის და რელიქტური კოლხური ტყის, ფლორისა და ფაუნის, გლობალური და საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობების გენოფონდის დაცვა, აღდგენა და შენარჩუნება; ბ) მეცნიერული კვლევა-ძიებისათვის ხელსაყრელი პირობების შექმნა; გ) ეკოტურიზმის განვითარებისათვის ხელსაყრელი პირობების სამართლებრივი მექანიზმის ჩამოყალიბება; დ) ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლება; ე) ქობულეთის აღკვეთილის ფარგლებში მიწის, წყლის, ცხოველთა და მცენარეთა სამყაროს (მათ შორის, ტყეების) და სხვა ბუნებრივი რესურსების დაცვა, აღდგენა და შენარჩუნება; ვ) არქეოლოგიური ძეგლის „ისპანის“ დაცვა; ზ) ჰიდროლოგიური რეჟიმის დაცვა და მონიტორინგის განხორციელება. მუხლი 5 . დაცული ტერიტორიის მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების პროცესი მენეჯმენტის გეგმის მომზადების პროცესში მონაწილეობდნენ: სსიპ – დაცული ტერიტორიების სააგენტო (შემდგომში – დაცული ტერიტორიების სააგენტო), „ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია“, (ა)აიპ – ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ა(ა)იპ – კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები და არასამთავრობო ორგანიზაციები. 2015 წლის ნოემბერს ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაიმართა კონფერენცია ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის შემუშავებაზე მოწვეულ ჭარბტენიანი ტერიტორიების მკვლევარ საერთაშორისო ექსპერტებთან: ჰანს ჰიუსტენთან, ალბერტ გროტჯანსთან და მათიას კრებსისთან, რამსარის კონვენციის სამდივნოს უფროს მრჩეველთან ევროპაში – ტობიას სალათესთან. 2015 წლის 30 ნოემბერს მომზადდა მენეჯმენტის გეგმის საწყისი ანგარიში. 2016 წლის 20 იანვარს მომზადდა მენეჯმენტის გეგმის შუალედური ანგარიში. 2016 წლის იანვარს შედგა შეხვედრა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების მეთოდოლოგიის მომზადების ეტაპებისა და პროცედურების შესახებ. 2016 წლის თებერვალს შედგა შეხვედრა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან გასული მენეჯმენტის გეგმის შემდეგ მიღწევების, არსებული ძლიერი და სუსტი მხარეების შესახებ. 2016 წლის 5 მაისს შედგა უცხოელი ექსპერტების ვიზიტი და შეხვედრა დაცული ტერიტორიების სააგენტოს თავმჯდომარესთან, დაცული ტერიტორიების სააგენტოს თანამშრომლებსა და ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან. შეხვედრის მიზანი ქობულეთის ნაკრძალისთვის ჰიდროლოგიური ბუფერული ზონების დაარსების აუცილებლობის, საბჭოთა პერიოდში გაყვანილი ჰიდროლოგიური არხების გაუქმებისა და მელიორაციის შედეგად დარღვეული ჰაბიტატის აღდგენის განხილვა იყო. 2016 წლის 16 ივნისს შედგა გის-ის ექსპერტის შეხვედრა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში და ქობულეთის გამგეობაში ქობულეთის დაცული ტერიტორიების საზღვრებთან დაკავშირებით. 2016 წლის 5 ივლისს შედგა ექსპერტ სოციოლოგის შეხვედრა ქობულეთის (ბაგრატიონის ქუჩის) და დაბა ოჩხამურის მოსახლეობასთან. 2016 წლის 7 აგვისტოს გაიმართა შეხვედრა ქობულეთის გამგეობაში მენეჯმენტის გეგმასთან დაკავშირებით ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის და სხვადასხვა დაინტერესებული პირების მონაწილეობით. 2016 წლის 15 აგვისტოს გაიმართა შეხვედრა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის წარმომადგენლებთან. 2016 წლის 20 აგვისტოს მომზადდა და კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდში გაიგზავნა მენეჯმენტის გეგმის პირველი სამუშაო ვერსია. 2016 წლის ოქტომბერს მომზადდა და კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდში გაიგზავნა მენეჯმენტის გეგმის მეორე სამუშაო ვერსია. 2016 წლის 19-22 სექტემბერს შედგა ვიზიტი გერმანიაში დაცული ტერიტორიების სააგენტოს თავმჯდომარის ხელმძღვანელობით. ვიზიტის მიზანს წარმოადგენდა გერმანული გამოცდილების გაზიარება, ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნების და მიმდებარედ მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების კუთხით. ვიზიტის ფარგლებში განხილულ იქნა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე ტერიტორიებზე სოფლის მეურნეობის ახალი დარგების განვითარების პერსპექტივები, რომელიც ხელს შეუწყობს დაცული ტერიტორიების რესურსების დაცვასა და კონფლიქტების აღმოფხვრას ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციასა და ადგილობრივ მოსახლეობას შორის. ვიზიტისას ასევე შეხვედრა გაიმართა გრეიფსვალდის უნივერსიტეტში, მსოფლიო ტორფნარების სამეცნიერო ცენტრში და მიხეილ ზუკოვის ფონდში UNESCO-ს წარმომადგენლებთან. მიხეილ ზუკოვთან შეხვედრისას გადაწყდა, რომ ზუკოვის ფონდი მხარს დაუჭერდა „კოლხეთის ტორფნარებისა და ტყეების“ მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის უბნის ნომინაციაზე წარსადგენ სამეცნიერო დოკუმენტაციის მომზადებას. 2017 წლის 15 აგვისტოს ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში გაიმართა სამუშაო შეხვედრა, სადაც განხილულ იქნა მენეჯმენტის გეგმასთან დაკავშირებული შენიშვნები და კომენტარები დაცული ტერიტორიების სააგენტოს, მენეჯმენტის გეგმაზე მომუშავე ჯგუფის და ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის წარმომადგენლებთან. 2017 წლის 6-7 დეკემბერს დაცული ტერიტორიების სააგენტოში გაიმართა სამუშაო შეხვედრა, რომელიც ეძღვნებოდა კოლხეთის, მტირალას, მაჭახელას, კინტრიშის და ქობულეთის დაცული ტერიტორიებისათვის UNESCO-ს ნომინაციაზე წარსადგენი სამუშაოების განხილვას. 2017 წლის 19 დეკემბერს ქობულეთის მუნიციპალიტეტში გაიმართა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის საჯარო განხილვა. 2017 წლის 22 დეკემბერს ბათუმში აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროში გაიმართა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმის საჯარო განხილვა. 2018 წლის 18 სექტემბერს დოკუმენტი – ქობულეთის დაცული ტერიტორიების, ქობულეთის ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმის პროექტი სოციალურ ქსელში გავრცელდა საჯარო განხილვისთვის. 2018 წლის 24 ოქტომბერს ქობულეთის დაცული ტერიტორიების, ქობულეთის ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმის პროექტის საჯარო განხილვა გაიმართა დაცული ტერიტორიების სააგენტოში. მუხლი 6. მენეჯმენტის გეგმის მოქმედების პერიოდი მენეჯმენტის გეგმა ძალაშია მისი დამტკიცებიდან 9 წლის განმავლობაში. მხლი 7. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა და განახლება 1. მენეჯმენტის გეგმაში ცვლილებების შეტანა ხორციელდება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. 2. მენეჯმენტის გეგმის ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს მეცხრე წლის პირველი კვარტალისა, დაცული ტერიტორიების სააგენტო დაიწყებს ახალი მენეჯმენტის გეგმის მომზადებას, რომელიც მიღებული იქნება მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. თავი II დაცული ტერიტორიის აღწერა მუხლი 8. ადგილმდებარეობა და ფართობი 1. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების – ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის ტერიტორია, ფართობი და საზღვრები განსაზღვრულია „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით და მოიცავს ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას. 2. ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალი მოიცავს ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე „ისპანი 2“ სფაგნუმიან ტორფნარს და მიმდებარე ტყით დაფარული ფართობის ვიწრო ზოლს. ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის ჩრდილოეთი საზღვრის ხაზი დაახლოებით 3 კილომეტრის მანძილზე გადის „ისპანი 2“ სფაგნუმიანი ტორფნარის ნაპირის გასწვრივ. აღმოსავლეთით საზღვრის ხაზი დაახლოებით 0,5 კილომეტრის მანძილზე გადის სოფელ ოჩხამურის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწებსა და „ისპანი 2“ ტორფნარს შორის. სამხრეთით საზღვრის ხაზი 0,8 კილომეტრის მანძილზე გადის ტორფნარის ნაპირის და 2,2 კილომეტრის მანძილზე – მდინარე შავი ღელის ნაპირის გასწვრივ. დასავლეთი საზღვრის ხაზი დასავლეთიდან 1 კილომეტრის მანძილზე გადის ტორფნარის კიდეზე არსებული ტყით დაფარული ფართობის (ზოლის) გასწვრივ. 3. ქობულეთის აღკვეთილი მოიცავს „ისპანი 1“ სფაგნუმიან ტორფნარს, მიმდებარე რელიქტურ ტყეს და მეორად მდელოებს. ჩრდილოეთი საზღვრის ხაზი 4,6 კილომეტრის მანძილზე გადის მდინარე ტოგონის მარჯვენა ნაპირის გასწვრივ. აღმოსავლეთი საზღვრის ხაზი 2,6 კილომეტრის მანძილზე გადის სოფელ ოჩხამურის დასავლეთი განაპირა საზღვრის გასწვრივ. სამხრეთ-დასავლეთი საზღვრის ხაზი 3,4 კილომეტრის მანძილზე გადის მდინარე შავი ღელის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ. დასავლეთი საზღვრის ხაზი 1,4 კილომეტრის მანძილზე გადის მდინარე შავი ღელის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ. მუხლი 9. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ისტორია კოლხეთის ჭარბტენიანი ეკოსისტემის დაცვისა და მოვლა-პატრონობის მიზნით, საქართველო 1996 წლის 30 აპრილს მიუერთდა რამსარის საერთაშორისო მნიშვნელობის კონვენციას. 1997 წლიდან კი „ისპანი 2“ სფაგნუმიანი ტორფნარს იცავს რამსარის კონვენცია. 1999 წლის 1 იანვარს ამოქმედდა საქართველოს კანონი „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ”, რომლის საფუძველზეც შეიქმნა ქობულეთის დაცული ტერიტორიები. მუხლი 10. დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობა ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე 1. ეროვნული და რეგიონალური მნიშვნელობა: ა) ქობულეთის დაცული ტერიტორიები მოიცავს: ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალს, რომელიც მიეკუთვნება დაცული ტერიტორიების IUCN-ის I კატეგორიას და საქართველოში არსებულ 14 სახელმწიფო ნაკრძალს შორისაა, ხოლო ქობულეთის აღკვეთილი, რომელიც დაცული ტერიტორიების IUCN-ის IV კატეგორიას მიეკუთვნება, საქართველოში ამჟამად არსებული 19 აღკვეთილიდან ერთ-ერთია. ბ) ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, ქობულეთის დაცული ტერიტორიების გარდა, მდებარეობს კინტრიშის დაცული ტერიტორიები და მტირალას ეროვნული პარკი. გ) ქობულეთის დაცული ტერიტორიები საქართველოს სხვა დანარჩენი დაცული ტერიტორიებისაგან გამოირჩევა ცოცხალი სფაგნუმიანი ტორფნარების არსებობით. აქედან გამომდინარე, ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებს რეგიონის ეკონომიკასა და ეკოლოგიაში უდიდესი წვლილი მიუძღვის. 2. საერთაშორისო მნიშვნელობა: ა) ქობულეთის დაცული ტერიტორიის ჭარბტენიანი ჰაბიტატები სრულიად აკმაყოფილებს რამსარის კონვენციის მიხედვით საერთაშორისო ღირებულების რამსარ საიტისათვის აუცილებელ სავალდებულო კრიტერიუმებს (The Ramsar sites Criteria ვ.1,2). ჯგუფი A-ს მიხედვით ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებზე წარმოდგენილია მსოფლიო უნიკალური სფაგნუმიანი ტორფნარები. ჯგუფი B-ს (განსაკუთრებული ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია) მიხედვით: ა.ა) იშვიათი და საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობები და მცენარეთა თანასაზოგადოებები; ა.ბ) ტერიტორია მნიშვნელოვანია წყლის ფრინველის სახეობის 1%-ისთვის (მაგ. ალკუნი, ძელქორი); ა.გ) ტერიტორია მნიშვნელოვანია ჭარბტენიან ტერიტორიაზე დამოკიდებული არა ფრინველი სახეობის 1%-ისთვის (მაგ.: წავი); ბ) 1999 წელს ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალზე ჰოლანდიელი და ქართველი მეცნიერების მიერ ჩატარებულმა ერთობლივმა მეცნიერულმა კვლევამ აჩვენა, რომ „ისპანი 2“ სფაგნუმიანი ტორფნარი ჰიდროგენეტიკაზე დაყრდნობით მსოფლიოში პირველ პერკოლაციური ტიპის ტორფნარს წარმოადგენს. სწორედ ამ უნიკალურობის გამო, ქობულეთს და მთლიანად კოლხეთს განსაკუთრებული ადგილი უკავია ტორფნარების მსოფლიო რუკაზე; გ) ისპანი 2-ის სფაგნუმიანი ტორფნარები აკმაყოფილებენ UNESCO-ს IX და X კრიტერიუმებს, რაც მნიშვნელოვანია დაცულ ტერიტორიებზე წარდგენილ კოლხურ ტყეებთან ერთად მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის უბნის ნომინაციისათვის; დ) 2015 წლიდან ქობულეთის დაცული ტერიტორიები მსოფლიო ტორფნარების სამეცნიერო ცენტრის ოფიციალური წევრია; ე) ქობულეთის დაცული ტერიტორიის ჭარბტენიანი ჰაბიტატები (რელიქტური ტყეები, ტორფნარები, ბუნებრივი მტკნარწყლიანი ტბორები) აკმაყოფილებენ „სპეციალური კონსერვაციული მნიშვნელობის ტერიტორიების“ (ზურმუხტის ქსელი) კონსერვაციის კრიტერიუმებს: ე.ა) საიტი უზრუნველყოფს ბერნის კონვენციით დაცული საფრთხის წინაშე მყოფი (მათ შორის მიგრირებადი) სახეობების დაცვასა და გრძელვადიან შენარჩუნებას; ე.ბ) ტერიტორია მნიშვნელოვანია სახეობებისა და ჰაბიტატებისთვის, მათი გავრცელების არეალის, მრავალფეროვნების და კონკრეტული კონსერვაციული საჭიროებების თვალსაზრისით; ვ) ბერნის კონვენციით დაცული და გლობალური სტატუსის (IUCN) მქონე ჰაბიტატი. ბერნის კონვენციით დაცულია და გლობალური სტატუსის მქონეა ბუნებრივი მტკნარწყლიანი ტბორი ბუშტოსანას დომინანტობით. მუხლი 11. გეოლოგია გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით, ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის ტერიტორია მოიცავს ქობულეთის ზღვისპირა დაბლობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს. თავის მხრივ, ქობულეთის ზღვისპირა ნაწილი კოლხეთის აკუმულაციური დაბლობის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ დაბოლოებას წარმოადგენს. აღნიშნული ტერიტორიის ზედაპირი, ერთი შეხედვით, იდეალურად ბრტყელია და თითქმის არ არის დანაწევრებული. სინამდვილეში კი, ზღვის ნაპირისკენ საკმაოდაა დახრილი. ასე მაგალითად, ტერიტორიის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილის ზედაპირის აბსოლუტური სიმაღლე 6 მ-ს აღემატება, დასავლეთი ნაწილისა კი მხოლოდ 2,1–2,5 მ-ის საზღვარში ცვალებადობს. ტერიტორიის განვრცობა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ (ზღვისკენ) სულ 3 კმ-ს შეადგენს. აღნიშნული ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი სფაგნუმიან ტორფნარს უკავია, რომლის ჩრდილო-აღმოსავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი უბნები ძნელად შესამჩნევ ტორფიან გუმბათებს წარმოადგენს. ეს უბნები 3-5 მ-ით არიან ამაღლებული ტორფნარის პერიფერიულ ზოლთან შედარებით. მდინარეებისა და არხების ჩაჭრის სიღრმე ტერიტორიის ზედაპირში 1-1,5 მ-ს არ აღემატება, ხოლო მათი სიგანე 2,5 – 5 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს. ტერიტორიას, რელიეფის ხასიათის მიხედვით ესაზღვრება: აღმოსავლეთით ჩაქვის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთის გორაკბორცვიანი ზოლი; ჩრდილოეთით – შავი ზღვისკენ უმნიშვნელოდ დახრილი, ბრტყელი ზედაპირის მქონე ნატანების ალუვიური ვაკე; სამხრეთით – წარსულში ტორფის კარიერად გამოყენებული ძლიერ დეგრადირებული ტორფნარი, ხოლო დასავლეთით – ზღვის ნაპირის გასწვრივ გაჭიმული ქვიშაკენჭოვანი ზვინულების ზოლი. ამ უკანასკნელის სიგანე 200–300 მ-ს შეადგენს, ხოლო სიმაღლე 4–6 მეტრს აღწევს. სანაპირო ზვინულების ზედაპირზე ქობულეთის განაშენიანებაა. ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი, როგორც უკვე აღინიშნა, სფაგნუმიან ტორფნარებს – „ისპანი 1“-სა და „ისპანი 2“-ს უკავია. აქ ჩატარებული გეოლოგიური გაბურღვების შედეგად მოპოვებული მასალების ანალიზი მოწმობს, რომ ისპანის ტორფნარი ერთიანი ჰორიზონტისგან შედგება, რომლის სიმძლავრე 5 – 9 მ-ის საზღვრებში ცვალებადობს. ტორფის ძირითადი მასა სფაგნუმის ხავსებით წარმოქმნილი ტორფითაა წარმოდგენილი. რადიოკარბონული მეთოდის გამოყენებით ტორფნარში ყველაზე ღრმად მდებარე (9 მ სიღრმეზე) ტორფის ფენის აბსოლუტური ასაკი 4480 და 5000 წლით არის დათარიღებული. საყურადღებოა აღინიშნოს, რომ ტორფის ჰორიზონტის ქვეშ, ბურღვის მასალების მონაცემებით დაფიქსირებულია სანაპირო-ზღვიური ფაციესის ნალექების ქვიშის, ხვინჭის და თიხნარის განვითარება. ქობულეთის ჭარბტენიანი ტერიტორიის პერიფერიაზე მდებარე უბნები აგებულია დანალექი ქანების საკმაოდ რთული პოლიგენეტური კომპლექსით. კერძოდ, სანაპიროქვიშიანი-კენჭიანი ზვინულის აგებულებაში ზედაპირიდან 10-12 მ-ის სიღრმემდე მონაწილეობენ სხვადასხვა გრანულომეტრიული შედგენილობის ქვიშები, ხვინჭა, წვრილი და საშუალო დიამეტრის კენჭები. იმავე სიღრმემდე ჭაობის ჩრდილო და აღმოსავლეთ უბნებზე ძირითადად მდინარული წარმოშობის ნალექებია განვითარებული (მოყვითალო ფერის ქვიშა-თიხები, ლამიანი ქვიშები, წვრილი კენჭების და როჯკის შემცველობის). სამხრეთით მდებარე ტერიტორია, საკმაოდ ვრცელ ტორფიან მასივს ეკავა, რომელიც ახლო წარსულში ტორფის კარიერად იყო გამოყენებული. სადაზვერვო გეოლოგიურ სამუშაოების მასალები (რაც მოპოვებული იქნა აღნიშნული კარიერის გახსნამდე) მოწმობენ, რომ ამ ტერიტორიაზე განვითარებული იყო ტორფის ჰორიზონტი, რომლის მაქსიმალური სიმძლავრე 8 მ-ს აღწევდა. ტორფის ჰორიზონტის ქვეშ 12-14 მ სიღრმემდე ბურღვის მასალების მიხედვით სანაპირო ზღვიური ფაციესის ქვიშებია დაფიქსირებული. ნაკრძალზე შესრულებულმა ტორფის სტრატიგრაფიულმა ჭრილებმა აჩვენა, რომ „ისპანი 2“ ტორფნარი ახალგაზრდაა. ისპანის ტორფნარებზე ტორფის დაგროვების პროცესი 1700 წლის წინ დაიწყო. მუხლი 12. ჰიდროლოგია ქობულეთის ჭარბტენიან ტერიტორიაზე და მასთან ჩრდილოეთით და სამხრეთით მიმდებარე ზღვისპირა ვაკეზე გაედინება მდინარეები – ნატანები, ოჩხამური, ჩოლოქი, შავი ღელე, ტოგონი, აჭყვა და კინტრიში. ამ მდინარეებიდან საკუთრივ სახელმწიფო ნაკრძალისა და აღკვეთილის ტერიტორიას მიეკუთვნება ტოგონი და შავი ღელე. ორივე ეს მდინარე სათავეს იღებს გორაკბორცვიან ზოლში და მათი წყალშემკრები აუზების მცირე ფართობის გამო თხიერი ჩამონადენის უმნიშვნელო მოცულობით ხასიათდება. ქობულეთის მუნიციპალიტეტის არცერთი მდინარე სათავეს არ იღებს მუდმივი თოვლისა და მყინვარების ტერიტორიიდან. ისინი ძირითადად იკვებებიან წვიმის, თოვლის ნადნობი წყლით და მიწისქვეშა წყლებით. ამიტომ მათ ახასიათებთ გაზაფხულისა და შემოდგომის წყალდიდობა. მდინარეების უმეტესობა ხასიათდება დიდი ვარდნით, ჩქარი დინებით. მდინარეები გარკვეულ მონაკვეთზე პერიოდულად ხან ერთ, ხან მეორე სანაპიროს უტევს, რის გამოც ზიანდება საავტომობილო გზები, ხიდები, ნათესები და საცხოვრებელი სახლები. ჰიდროგრაფიული ქსელის სხვა ობიექტებიდან უნდა აღინიშნოს რამდენიმე წყალსაწრეტი არხი, რომლებიც ძირითადად სახელმწიფო ნაკრძალისა და აღკვეთილის ტერიტორიის დასავლეთ, სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში და მიმდებარე უბნებში არის გაყვანილი. ჰიდრავლიკური გამტარუნარიანობა პერკოლაციურ ტორფნარებში გაცილებით მაღალია ვიდრე სხვა სახის ტორფნარებში. სწორედ მაღალი ჰიდრავლიკური გამტარუნარიანობის გამო არ ახასიათებს წყლის ზედაპირული ჰორიზონტალური დინება, როგორც სხვა ტორფნარებს, არამედ დამახასიათებელია წყლის ვერტიკალური დინება მთლიანი ტორფნარის სიღრმეში. უხვი ატმოსფერული ნალექების და ვაკე რელიეფის პირობებში ქობულეთის ზღვისპირა დაბლობზე ჭარბობს ჰიდრომორფული და ალუვიური წარმოშობის ნიადაგები. საკუთრივ სახელმწიფო ნაკრძალისა და აღკვეთილის ტერიტორიაზე თითქმის მთლიანად ტორფიანი და ლამიან-ჭაობური ნიადაგებია განვითარებული. ჩრდილო და აღმოსავლურ მოსაზღვრე უბნებზე ძირითადად ეწერი და ალუვიურ-ჭაობური ნიადაგი გვხვდება; ზღვისპირა ქვიშიან კენჭოვანი ზვინულების ზოლში, ზედაპირული წყლების უკეთესი დრენაჟის პირობებში მიმდინარეობს ალუვიურ-ქვიშიანი, თიხიან-ქვიშიანი და ნაწილობრივ მდელოს გაეწრებული კორდიანი ნიადაგების განვითარების პროცესი. ქობულეთის ჭარბტენიან ტერიტორიასთან მიმდებარე გორაკბორცვიან ზოლში წითელმიწა ნიადაგი ჭარბობს. მუხლი 13. კლიმატი კოლხეთის დაბლობის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ განშტოება – ქობულეთის დაბლობი, სადაც მდებარეობს ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალი და ქობულეთის აღკვეთილი გაშენებულია აკუმულაციურ ალუვიულ ვაკეზე, ზღვის დონიდან 3-5 მეტრის სიმაღლეზე. ქობულეთი გამოირჩევა ჰაერის მაღალი ფარდობითი ტენიანობით და ზღვის ქარებით მთელი წლის განმავლობაში, უხვი წვიმებით შემოდგომასა და ზამთარში; ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა უდრის +14,30C-ს; იანვარში +5.80C, აგვისტოში +23.00C; აბსოლუტური მინიმუმი - 160C; აბსოლუტური მაქსიმუმი + 410 C. ნალექების წლიური რაოდენობა მაღალია 2352 მმ, მაგრამ იმის გამო, რომ უფრო ხშირად მათ აქვთ ხანმოკლე ხასიათი (ე.წ. „ტროპიკული თავსხმა“) და ტერიტორიის გეოლოგიური თავისებურების გამო (ის ძირითადად წარმოადგენს წყალგამტარ სუბსტრატს), წვიმები ნაკლებ გავლენას ახდენს ჰაერის სინოტივის ცვალებადობაზე. ქობულეთისთვის დამახასიათებელია მაღალი სინოტივე, რომელიც თავის მაქსიმუმს აღწევს გაზაფხულზე (75%), ხოლო ზამთარში – 70%. მზის ნათების ხანგრძლივობის წლიური ჯამი ქობულეთში შეადგენს 2 100 საათს, რითაც ის გამოირჩევა აჭარის კურორტებს შორის. დასავლეთიდან მიმდებარე გაშლილი ხმელეთი არ აბრკოლებს აღმოსავლეთის (დილის) მზის მოქმედებას ქობულეთის ტერიტორიაზე და თავისუფლად ატარებს ნოტიო ჰაერის მასებს ხმელეთის სიღრმეში და არ ახდენს მათს კონდენსაციას, როგორც ეს, მაგალითად, ბათუმში ხდება. ქარის საშუალო სიჩქარე ქობულეთში შეადგენს 2/3 მ/წმ. დღის საათებში ეს სიჩქარე მეტია, ვიდრე ღამე. ზღვის ბრიზის გაძლიერება შეიმჩნევა შუადღეს. საერთოდ, ზღვის ბრიზის მოქმედება შეიმჩნევა თითქმის მთელი დღე-ღამის განმავლობაში. ამასთან, ალიონზე ხშირია შტილი, ან თითქმის შეუმჩნეველი ნიავი მატერიკის მხრიდან, რაც, აგრეთვე, ანელებს ზაფხულის სიცხეს. ძალზე იშვიათად არის ყინვები. აქ, დასავლეთიდან შემოჭრილი წყლის ორთქლით გაჯერებული ჰაერის მასები შავი ზღვის სანაპიროზე და მოსაზღვრე მთებზე უხვსა და ხანგრძლივ ნალექებს წარმოშობს. ლიხისა და არსიანის ქედების დასავლეთ კალთაზე უხვი ნალექები მოდის. წლის თბილ პერიოდში გამუდმებით ქრის დასავლეთის ქარი ზღვიდან ხმელეთისკენ, ხოლო ცივ პერიოდში – აღმოსავლეთის ქარი ხმელეთიდან ზღვისკენ. კავკასიონისა და ლიხის ქედებიდან დაშვების დროს ჰაერი იკუმშება და თბება. ჩვეულებრივ მშრალი და თბილი ქარის სახითაა, რომელსაც ფიონებს უწოდებენ. ზღვის სანაპიროზე უბერავს ბრიზი, რომელიც იცვლის მიმართულებას დღე-ღამის განმავლობაში, დღისით ქარი ქრის ზღვიდან ხმელეთისაკენ, ღამით კი ხმელეთიდან ზღვისაკენ. მუხლი 14. ლანდშაფტი ქობულეთის დაცული ტერიტორიები – ქობულეთის ნაკრძალი და ქობულეთის აღკვეთილი კოლხეთის დაბლობის სამხრეთ ნაწილს, ფიტოგეოგრაფიულად უძველესი ხმელთაშუაზღვისპირეთის რეგიონს წარმოადგენს. მესამეული გამყინვარების ეპოქაში კლიმატი ჩრდილო ნახევარსფეროში თბილი და ტენიანი იყო. ლანდშაფტი კი მდიდარი ტროპიკული და სუბტროპიკული მერქნიანი მცენარეებით შექმნილი. მოგვიანებით, გლობალურმა აცივებამ, რომელიც 15 მლნ წლის წინ დაიწყო, კულმინაციას მიაღწია გამყინვარების სახით და მერქნიანმა მცენარეებმაც სამხრეთისაკენ მიგრირება დაიწყეს. მათი უმრავლესობა შემოინახა გარემო პირობების ცვლილებებისაგან განსაკუთრებულად დაცულ ადგილას, ე.წ. „რეფუგიუმში“, სადაც შემორჩა თბილი და ტენიანი კლიმატი. აქ, რელიქტები მეოთხეული პერიოდის ოთხჯერად გამყინვარებას გადაურჩნენ. გამყინვარება კოლხეთში ადგილობრივი მნიშვნელობისა იყო. ზოგიერთი მყინვარი ეშვებოდა ველამდე. შემდგომ პერიოდში კი კლიმატის დათბობის კვალდაკვალ მყინვართა უკან დახევამ თან გაიყოლია მრავალი მცენარე. კოლხეთის რეფუგიუმმა შემოინახა რელიქტური (კაინოზოური) სახეობები, რომლებიც ფართოდ იყვნენ გავრცელებული ევროპაში მრავალი მილიონი წლის წინ და გამყინვარების ეპოქაში გაქრნენ. მუხლი 15. ბიომრავალფეროვნება 1. ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისთვის დამახასიათებელი ჰაბიტატები: ა) ცოცხალი სფაგნუმიანი პერკოლაციური ტიპის ტორფნარი – „ისპანი 2“. თითქმის გაუხრწნელი მცენარეებისაგან წარმოქმნილ ფოროვან ტორფმარში ტორფი პერკოლაციური ანუ შეღწევადია. წყალი შეუფერხებლად ჟონავს მთელს ტორფნარში ყველა მიმართულებით. როდესაც წვიმს, წყლის ახალი მასები აწვება ტორფს, ხოლო ძველი კი გამოედინება, ისე მოქმედებს როგორც წყლით გაჟღენთილი ღრუბელი. ტორფნარში წყალი მუდმივად ერთ დონეზეა მხოლოდ ხშირი და უხვი წვიმების წყალობით. არავითარი კავშირი არა აქვს გრუნტის წყალთან. გუმბათის წარმომქმნელი სფაგნუმის სახეობები მსოფლიოში ყველაზე მაღალი ზრდის ტემპით გამოირჩევიან (32 სმ წლის განმავლობაში), შედეგად ტორფის აკუმულაციის პროცესიც ყველაზე მაღალია მსოფლიოში და იგი წელიწადში 4 მმ-ს შეადგენს. სფაგნუმიანი ტორფნარის გუმბათი შემოგარენიდან 5 მეტრითაა წამოწეული. ტორფნარზე იზრდება მესამეული პერიოდის გამყინვარების დროინდელი კაინოზოური რელიქტები, როგორიცაა: მთლიანი სფაგნუმიანი გუმბათის წარმომქმნელი ოთხი სახეობის სფაგნუმი – აუსტინის სფაგნუმი (Sphagnum austinii), ტიხრებიანი სფაგნუმი (Sphagnum papillosum), წითელი სფაგნუმი (Sphagnum rubellum), ჭაობის სფაგნუმი (Sphagnum palustre), სამეფო გვიმრა (Osmunda regalis), ლაზური ისლი (Carex lasiocarpa), ჩრდილოეთის ისლი (Molinia litoralis), წყლის სამყურა (Menyanthes trifoliata), თეთრი რინხოსპორა (Rhynchospora alba), მწერიჭამია დროზერა (Drosera rotundifolia). ტორფნარზე ხარობს მანანასებრთა ოჯახის კოლხეთის ფლორის მერქნიანი სახეობები: შქერი (Rhododendron ponticum), იელი (Rhododendron luteum), მოცვი (Vaccinium arctostaphyllus). მანანასებრთა ოჯახის წარმომადგენელია ასევე – მანანა ჩვეულებრივი (Calluna vulgaris), რომელიც მხოლოდ ქობულეთის ისპანის სფაგნუმიან ტორფნარებში იზრდება; ბ) რელიქტური კოლხური ტყეები. კოლხური ტყე პატარა ფრაგმენტის სახითაა შემორჩენილი „ისპანი 2“ ტორფნარის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. აქ გვხვდება კავკასიისა და საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობა – ჰარტვისის მუხა (Quercus hartwissiana), იზრდება ასევე რცხილა (Carpinus betulus), მურყანი (Alnus glutinosa subsp. barbata), ტირიფის ორი სახეობა (Salix cinerea, Salix caprea), ხეჭრელი (Rhamnus frangula); გ) ბუნებრივი მტკნარწყლიანი ტბორები და არხები. „ისპანი 2“ ტორფნარის განაპირას ბუნებრივი არხებია, სადაც გავრცელებულია ყვითელი დუმფარა (Nymphaea lutea), გლობალური წითელი ნუსხის სახეობები: კოლხური დუმფარა (Nymphaea colchica) და წყლის ვაზი – (Potamogeton natans). არხებთან ახლოს იზრდება შხაპრი (Sparganium neglectum). 2. ქობულეთის აღკვეთილისთვის დამახასიათებელი ჰაბიტატები: ა) პერკოლაციური სფაგნუმიანი ტორფნარი – „ისპანი 1“ წარმოადგენს ქობულეთის აღკვეთილს, რომელიც წლების წინ გაყვანილი სადრენაჟე არხების გამო ნაწილობრივ დეგრადირებულია. დღეისათვის ანთროპოგენური ფაქტორის ზემოქმედების შეწყვეტის შემდეგ ტორფნარი კვლავ უბრუნდება თავის პირვანდელ მდგომარეობას. ქობულეთის აღკვეთილში ხარობს ფლორის ყველა ის სახეობა, რომელიც ქობულეთის ნაკრძალშია წარმოდგენილი. როგორიცაა: კავკასიის ენდემი – კავკასიის რინხოსპორა (Rhynchospora caucasica), გლობალური წითელი ნუსხის სახეობები მედვედევის რამფიკარპა (Rhamphicarpa medwedewii) და – ხერხა (Cladium mariscus); ბ) ბუნებრივი მტკნარწყლიანი ტბორები. ქობულეთის აღკვეთილის ჩრდილოეთით მდებარეობს ორი მცირე ზომის მტკნარწყლიანი ტბორი, სადაც იზრდება გლობალური წითელი ნუსხის სახეობები: ბუშტოსანა (Utricularia minor) და რქაფოთოლა (Ceratophyllum demersum); გ) რელიქტური კოლხური ტყეები ტორფის საფარით. ძირითად სახეობებს წარმოადგენს: რცხილა (Carpinus betulus), მურყანი (Alnus glutinosa subsp. barbata), ტირიფის ორი სახეობა (Salix cinerea, Salix caprea), ხეჭრელი (Rhamnus frangula). დ) სახეშეცვლილი ანთროპოგენური ჰაბიტატი. წარმოდგენილია: დ.ა) ტყის გაჩეხვის შედეგად ჩამოყალიბებული მეორადი მდელოებით, სადაც ძირითადად ინვაზიური სახეობები იზრდება, როგორიცაა: თუნბერგის მატიტელა (Polygonum thunbergii), ჭილი (Juncus acutus) და ამბროზია (Ambrosia artemisiifolia); დ.ბ) ევკალიპტების ნარგაობებით, სადაც ხარობს ცისფერი ევკალიპტი (Eucalyptus cinerea), ტირიფისებრი ევკალიპტი (Eucalyptus viminalis), ჭაობის სფაგნუმი (Sphagnum palustre), ევლალია (Miscanthus sinensis), ანდროპოგონი (Andropogon virginicus). 3. ფლორა: ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის ფლორა წარმოდგენილია: 95 სახეობით, მათ შორის 17 სახეობის ხავსი და ჭურჭლოვანი მცენარეების 76 სახეობა; ქობულეთის აღკვეთილის ფლორა წარმოდგენილია 233 სახეობით, მათ შორის 17 სახეობის ხავსი, 216 სახეობა კი ჭურჭლოვანია. სულ ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ფლორის სასიცოცხლო ფორმა მოიცავს: ხეების 6 სახეობას, ბუჩქების 9 სახეობას, ხე ან ბუჩქის 2 სახეობას, ლიანების 3 სახეობას, გვიმრების 4 სახეობას, ერთწლოვანი ბალახოვნების 57 სახეობას, ორწლოვანი ბალახოვნების 5 სახეობას. მრავალწლოვანი ბალახოვნების 119 სახეობას, ერთწლოვან ან ორწლოვან ბალახოვნების 5 სახეობას, ერთწლოვან, ორწლოვან ან მრავალწლოვანი ბალახოვნების 1 სახეობას. ტაქსონომიური ჯგუფებია: ხავსისნაირების (Bryophyta) 8 ოჯახის, 12 გვარის 19 სახეობა, გვიმრანაირების (Pteridophyta) 4 ოჯახის, 4 გვარის 4 სახეობა; თესლოვნების (Spermatophyta): 45 ოჯახის, 117 გვარის 207 სახეობა; შიშველთესლოვნების (Gymnospermae): 1 ოჯახის, 1 გვარის 1 სახეობა. ფარულთესლოვნების (Angiospermae): 44 ოჯახის, 116 გვარის 206 სახეობა. ორლებნიანების (Dicotyledones): 35 ოჯახის, 56 გვარის 124 სახეობა, ერთლებნიანების (Monocotyledone): 9 ოჯახის, 60 გვარის 82 სახეობა. სულ: 57 ოჯახის, 133 გვარის 230 სახეობისა და სახესხვაობის მცენარე. ა) გლობალური წითელი ნუსხის მცენარეები: ტორფნარზე ხარობს მსოფლიო გლობალური წითელი ნუსხის სახეობები: ჯადვარი (Spiranthes amoena), წყლის სამყურა (Menyanthes trifoliata), თეთრი რინხოსპორა (Rhynchospora alba), სამეფო გვიმრა (Osmunda regalis), ხერხა (Cladum mariscus), მედვედევის რამფიკარპა (Rhamphicarpa medwedewii). ბუნებრივ მტკნარწყლიან ტბორებში იზრდება: ბუშტოსანა (Utricularia minor), არხებში გვხვდება ყვითელი დუმფარა (Nuphar lutea); ბ) საქართველოს წითელი ნუსხის მცენარეები: საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობებიდან ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებზე იზრდება ჰართვისის მუხა (Quercus hartwissiana), რომელიც ასევე კავკასიის წითელ ნუსხაშია შეტანილი; გ) ენდემური მცენარეები: ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებზე ენდემური სახეობებიდან იზრდება: კავკასიის ენდემი -კავკასიის რინხოსპორა (Rhynchospora caucasica) და კოლხური დუმფარა (Nymphaea colchica); დ) რელიქტური ფლორა: გამომდინარე იქედან, რომ სფაგნუმიანი ტორფნარები რელიქტურია, რელიქტურია აქ გავრცელებული ფლორის სახეობებიც როგორიცაა: მწერიჭამია დროზერა (Drosera rotundifolia), ჩრდილოეთის ისლი (Molinia litoralis), თეთრი რინხოსპორა (Rhynchospora alba), სამეფო გვიმრა (Osmunda regalis), წყლის სამყურა (Menyanthes trifoliata), მანანა ჩვეულებრივი (Calluna vulgarus), ხერხა (Cladium mariscus), აუსტინის სფაგნუმი (Sphagnum austinii), ტიხრებიანი სფაგნუმი (Sphagnum papillosum), წითელი სფაგნუმი (Sphagnum rubellum), ჭაობის სფაგნუმი (Sphagnum palustre), ჯადვარი (Spiranthes amoena), პონტოს შქერი (Rhododendron ponticum), იელი (Rhododendron luteum), მოცვი (Vaccinium arctostaphyllus), ისლი (Carex lasiocarpa). 4. ფაუნა: ფრინველები. ქობულეთის დაცული ტერიტორიები, როგორც რამსარის საერთაშორისო კონვენციის ჭარბტენიანი ტერიტორია, მდიდარია მობუდარი, მიგრირებადი და გადამფრენი ფრინველებით. შემოდგომასა და გაზაფხულზე აქ უამრავი ფრინველის ნახვა შეიძლება. ასევე წყალმცურავი ფრინველების ის წარმომადგენლები, რომელთა საბინადრო გარემოს წარმოადგენს არხებისა და ტბორების პირას წარმოდგენილი ჭარბტენიანი მაღალბალახეულობა, ესენია: სხვადასხვა სახეობის იხვები, ბატები და სხვა. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე ტყეები თავშესაფარს წარმოადგენს ღამის ფრინველებისათვის, როგორიცაა ჭაობის ბუ (ბაიყუში) (Asio flammeus). აქ ბინადრობს ჭაობის ძელქორი. აღრიცხულია 276 სახეობის მობუდარი, მიგრირებადი და წყალმცურავი ფრინველი. დაცული ტერიტორიის მცირე ზომა და დასახლებული ტერიტორიების შუაგულში არსებობა გამორიცხავს ფაუნის სახეობების დიდ მრავალფეროვნებას. ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებზე აღრიცხულია ძუძუმწოვრების 10 სახეობა. არხების და მდინარეების პირას ბინადრობს გლობალური წითელი ნუსხის სახეობა – წავი (Lutra lutra). მღრღნელებიდან გვხვდება: რუხი ვირთაგვა (Rattus norvegicus), დედოფალა (Mustela nivalis). აღრიცხულია ამფიბიების 5 სახეობა. მათ შორის: ჩვეულებრივი გომბეშო (Bufo bufo), მწვანე გომბეშო (Bufo viridis), ქობულეთის აღკვეთილის სახეშეცვლილ მეორად ჭარბტენიან მდელოზე არსებულ ტბორებში ბინადრობს ჩვეულებრივი ტრიტონი (Lissotriton vulgaris) და მცირეაზიური ტრიტონი (Ommatotriton vitatus). გვხვდება ქვეწარმავლების 10 სახეობა. მათ შორის: წყლის ანკარა (Natrix tesselata), მწვანე ხვლიკი (Daverskia armeniaca), მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis), ნაპირებთან ბინადრობს ჭაობის კუ (Emys orbicularis). თევზებიდან არხებსა და მდინარეებში გვხვდება 8 სახეობის თევზი. ყველაზე მეტად გავრცელებული სახეობაა: ქარიყლაპია (Esox lucius). მიმდებარე ჭარბტენიან გარემოში მრავლადაა სამედიცინო წურბელა (Hirudo medicinalis). უხერხემლო ცხოველებიდან ლიტერატურული მონაცემებით აღრიცხულია 333 სახეობა. მათ შორის: რბილტანიანების 20 სახეობა, ფოთოლმჭამიების 18 სახეობა, ცხვირგძელების 5 სახეობა, ირემა ხოჭოების 1 სახეობა, ულვაშფირფიტოვანი ხოჭოების 14 სახეობა, სიფრიფანაფრთიანების რიგის 11 ოჯახის 33 სახეობა, რიგი რუისელების 23 ოჯახის 224 სახეობა. შესწავლილია მიკობიოტა სფაგნუმის სახეობებში და იგი წარმოდგენილია სამი ოჯახის 11 სახეობით. ა) გლობალური წითელი ნუსხის სახეობები: ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებზე 6 სახეობის ფრინველი გლობალურად მოწყვლადია: ქოჩორა ვარხვი (Pelecanus crispus), ბექობის არწივი (Aquilia heliaca), თეთრთვალა იხვი (Oxyura leucocephala), პატარა ღერღეტი (Anser erythropus), მარმარილოსებრი იხვი (Marmaronetta angustirostris Menetries), ღალღა (Crex crex); ძუძუმწოვრებიდან: წავი (Lutra lutra). ამფიბიებიდან: ჩვეულებრივი ტრიტონი (Triturus vulgaris)(Lissotriton vulgaris), მცირეაზიური ტრიტონი (Triturus vitatus)(Ommatotriton vitatus); ბ) საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობები: ფრინველებიდან საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობებია: მურტალა (Podiceps grisegaena), ფასკუნჯი (Neophron percnopterus), ველის კაკაჩა (Buteo Buteo rufinus), გარიელი (Melanita fusca), ყარყატი (Ciconia nigra), ლაკლაკი (Ciconia ciconia). მუხლი 16. მიწათსარგებლობა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების საზღვრებს შიგნით არსებული მიწები სახელმწიფოს საკუთრებაა. ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებზე მიწათსარგებლობის ფორმები რეგულირდება მოქმედი კანონმდებლობით. მუხლი 17. დაცული ტერიტორიის მნიშვნელობა მეცნიერებისა და განათლებისათვის პირველი სამეცნიერო კვლევები „ისპანი 1“ და “ისპანი 2” ტორფნარებზე ბოტანიკური და გეოლოგიური მიმართულებით ფლეროვისა და დოქტუროვსკის მიერ 1936 წელს განხორციელდა. ისპანის ტორფნარები, როგორც რამსარ საიტი (1997 წლიდან) და მსოფლიო უნიკალური ჰიდროლოგიური რეჟიმის მქონე პერკოლაციური ტიპის (1999 წლიდან) ტორფნარები სამეცნიერო კვლევების უშრეტ წყაროს წარმოადგენს. განსაკუთრებულია დაინტერესება რამსარის კონვენციის, ვეტლენდს ინტერნაციონალის (Wetlands International), მსოფლიო ტორფნარების კონსერვაციის საერთაშორისო ჯგუფის (IMCG), მსოფლიო ტორფნარების საზოგადოების (IPS) და კლიმატის ცვლილების ჩარჩო კონვენციის წარმომადგენლებისათვის. “ისპანი 2”, როგორც მსოფლიო უნიკალური ჰიდროლოგიური რეჟიმის მქონე ეკოსისტემა, მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ობიექტია ჰიდროლოგიური კვლევებისათვის. ისპანის ტორფნარები, როგორც რელიქტური (კაინოზოური) ფლორისა და ფაუნის თავშესაფარი, განსაკუთრებულ კვლევის ობიექტს წარმოადგენს ზოოლოგების, ბოტანიკოსების, პალინოლოგების და კლიმატოლოგებისათვის; ისპანის ტორფნარები აქ აღმოჩენილი ბრინჯაოს ხანის ისპანის ნამოსახლარის გამო საინტერესო საკვლევი ობიექტია არქეოლოგების, გეოლოგებისა და ისტორიკოსებისთვის. როგორც მიგრირებადი, მობუდარი, წყალმცურავი და გადამფრენი ფრინველებისთვის მნიშვნელოვანი ჭარბტენიანი ჰაბიტატი, განსაკუთრებულია ორნითოლოგიური კვლევებისთვის. ისპანის ტორფნარებისთვის დამახასიათებელი გაუხრწნელი ტორფი და სფაგნუმის სახეობები სამეცნიერო კვლევების ობიექტს წარმოადგენს ფარმაცევტებისა და მედიცინის სხვადასხვა სფეროს მეცნიერებისთვის. ისპანის სფაგნუმიან ტორფნარებზე შესაძლებელია ისეთი სამეცნიერო კვლევების განხორციელება, რომელთა შედეგები საფუძვლად დაედება კომბინირებული, სოციალური და ეკოლოგიური პროექტების განხორციელებას. მუხლი 18. სოციალურ-ეკონომიკური ასპექტები ქობულეთის მუნიციპალიტეტში მოსახლეობის ძირითადი დამსაქმებელი არის გამგეობა, სასტუმროები და საბანკო სექტორი; სამრეწველო ინფრასტრუქტურა ნაკლებად არის განვითარებული. სამრეწველო ობიექტებიდან ფუნქციონირებს მხოლოდ ჩაის, საკონსერვო და სხვა მცირე საწარმოები; მაგრამ აღნიშნული ვერ უზრუნველყოფს ადგილობრივი მოსახლეობის შემოსავლების ზრდას. მოსახლეობის ძირითად შემოსავლის წყაროს სასტუმროებისა და დამსვენებლებზე ბინების გაქირავებიდან მიღებული შემოსავალი წარმოადგენს. ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებს მოსახლეობა ორი მხრიდან: დასავლეთით ქობულეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთით სოფ. ოჩხამურიდან ესაზღვრება. იაპონიის მთავრობის გრანტის „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების“ ფარგლებში ქობულეთის დაცული ტერიტორიის მოსაზღვრე 45 ოჯახი უზრუნველყოფილი იქნა ბუნებრივი აირით, კეთილ მოეწყო ქუჩა და ტროტუარები, გაკეთდა განათება ქუჩებში, გაიზარდა მათ საოჯახო სასტუმროებში ტურისტების რაოდენობა და შესაბამისად გაუმჯობესდა მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა. მუხლი 19. ისტორიულ-კულტურული ღირებულება არქეოლოგიურ აღმოჩენებზე დაყრდნობით ქობულეთი – ფიჭვნარის ტერიტორია ერთ-ერთ უძველეს ნამოსახლარად ითვლება. ტერიტორიაზე სხვადასხვა პერიოდის სამოსახლოები დაახლოებით 100 ჰა ფართობზეა აღმოჩენილი. ყველაზე ძველი, ადრე ბრინჯაოს ხანის (ძვ.წ. III-II ათასწლეულები) დასახლება გათხრილია „ისპანის“ ტერიტორიაზე (ზღვის ნაპირიდან დაახლ 3 კმ). ადრე ბრინჯაოს ხანის „ისპანის“ ტორფქვეშა ნამოსახლარი (ძვ. წ. III ათასწლეულის ბოლო – ძვ.წ. II ათასწლეულის პირველი ნახევარი) 2 მ სისქის ტორფის ფენითაა დაფარული. 1974-1975 წწ. აქ გავლებულ სადაზვერვო თხრილებს უაღრესად საყურადღებო აღმოჩენები მოჰყვა. ქობულეთის აღკვეთილის სამხრეთით სადრენაჟე არხის გათხრისას იქნა აღმოჩენილი „ისპანის“ ნამოსახლარი. დღეისათვის ის უძველეს სამიწათმოქმედო კულტურის ძეგლს წარმოადგენს კოლხეთში. აქ ნაპოვნია ორი სხვადასხვა პერიოდის უძველესი ჯარგვალური და ხიმინჯებიანი ძელურ ნაგებობათა ნაშთები. ნამოსახლარების გათხრისას ნაპოვნია ხის შენობათა ნაშთები, თიხის ჭურჭლები, ლითონის წარმოებასთან დაკავშირებული საგნები: საქშენი მილები, ტიგელები, ყალიბის ფრაგმენტები, ხისგან დამზადებული ცულის მოდელი, კაჟისა და ობსიდიანის იარაღები, თიხის ქანდაკებები, ფლორისა და ფაუნის ნიმუშები. მოსახლეობის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მიწათმოქმედება, მესაქონლეობა, ლითონის დამუშავება, მეთუნეობა და ნადირობა.ადგილის დაჭაობების გამო, გვიანი ბრინჯაოს ხანიდან დასახლებამ მდინარეების ჩოლოქისა და ოჩხამურის სანაპიროებზე გადმოინაცვლა (ზღვის ნაპირიდან დაახლ. 1 კმ). აქ იგი ელინისტური პერიოდის ჩათვლით არსებობდა. შუა ბრინჯაოს ხანიდან კოლხეთის დაბლობზე იქმნება დასახლებათა ახალი ტიპი – ხელოვნურად მოზვინულ ბორცვებზე შენდება ხის ძელური ნაგებობანი, რომლებსაც ირგვლივ თავდაცვითი თხრილი აკრავს. ბორცვების ორი ტიპი გამოიყოფა: ერთდროულად მოზვინული და კულტურული ფენების თანდათანობითი დალექვის შედეგად წარმოქმნილი, რომლებიც ადამიანთა ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპს ასახავს. ტორფიანი ნიადაგის წყალობით ჩვენამდე მოღწეულია ხის არქიტექტურის ნიმუშები, უძველესი ფლორის, ფაუნისა და ოსტეოლოგიური მასალები, ადამიანის სამეურნეო საქმიანობის (მიწათმოქმედება, მესაქონლეობა, მეთევზეობა, ნადირობა) ამსახველი არტეფაქტები (ხორბლეულისა და ღომის მარცვლები, ხის სახვნელი, დელფინის ძვლები, ბადის საწაფები). მუხლი 20. ეკოტურისტული ღირებულება ტერიტორიის ეკოტურისტულ პოტენციალს განსაზღვრავს მიმზიდველი ბუნებრივი გარემო, ველური ბუნება, ზღვის და მთის ლანდშაფტები, ტორფნარები, გადამფრენი ფრინველები, მდიდარი ისტორიული და კულტურული ღირებულებები. ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებს, როგორც ფრინველთა მიგრაციის მნიშვნელოვან ძირითად საჰაერო გზას და საერთაშორისო ღირებულების რამსარის კონვენციით დაცულ უბანს, უდიდესი პოტენციალი გააჩნია ორნითოლოგების, ფრინველებზე დაკვირვების მოყვარულთა მოსაზიდად. აჭარის რეგიონში ფრინველებზე დაკვირვების ტურიზმი ერთ ერთ პრიორიტეტულ ტურისტულ მიმართულებად ითვლება. ქობულეთი მსოფლიოში მესამე, გადამფრენი მტაცებელი ფრინველების მიგრირების ყველაზე ვიწრო დერეფანია. ამ სამიგრაციო დერეფანში შემოდგომაზე ყოველწლიურად აღირიცხება მილიონზე მეტი გადამფრენი ფრინველი. რეგიონში 2012 წლიდან ყოველწლიურად იმართება ფრინველებზე დაკვირვების ფესტივალი, 1000-ზე მეტი პროფესიონალი დამკვირვებელი და ტურისტი სტუმრობს აჭარას შემოდგომით. შესაძლებელია ფესტივალის სტუმრებისთვის ისპანის შეთავაზება წყლის ფრინველებზე დაკვირვების ერთ-ერთ დამატებით ლოკაციად. „კოლხეთის ტორფნარები და ტყეები“ UNESCO-ს მიერ განიხილება, როგორც მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის უბანი. მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის უბნის დაარსება კიდევ უფრო შეუწყობს ხელს ეკოტურიზმის განვითარებას. ტერიტორიის ეკოტურისტული პოტენციალის გამდიდრებას ხელს უწყობს მეორე რამსარ საიტთან – კოლხეთის ეროვნული პარკთან და ადრე ბრინჯაოს ხანის მნიშვნელოვან არქეოლოგიურ ძეგლთან „ნამჭედურსა“ და „ფიჭვნართან“ სიახლოვე. ახლოსაა ასევე კინტრიშის დაცული ტერიტორიები, მტირალას ეროვნული პარკი და მაჭახელას ეროვნული პარკი; ტერიტორიას დამატებით ტურისტულ ღირებულებას სძენს, ერთი მხრივ, თავისი უნიკალურობა, მეორე მხრივ, მდებარეობა საქართველოს ტურისტებისთვის ერთ-ერთ მიმზიდველ რეგიონში. დაცული ტერიტორია მდებარეობს ქალაქში და მოწესრიგებული აქვს მისასვლელი საგზაო ინფრასტრუქტურა. ზღვაზე ჩამოსულ ტურისტს საშუალება ეძლევა მოინახულოს სანაპიროდან სულ რაღაც ორასიოდე მეტრში მდებარე მსოფლიო უნიკალური „ისპანის“ სფაგნუმიანი ტორფნარები. ქობულეთის დაცულ ტერიტორიას აქვს კომბინირებული ტურისტული პროდუქტის შეთავაზების შესაძლებლობა, რაც გულისხმობს ეკოტურისტულ მარშრუტზე დამატებითი სერვისების შეთავაზებას, როგორიცაა კულინარია – ქობულეთური სამზარეულო და ადგილობრივი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტები. ამრიგად, ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებს ეკოტურიზმის, ფრინველებზე დაკვირვების, კულტურული, საგანმანათლებლო, სამეცნიერო – კვლევითი ტურიზმის განვითარების დიდი პოტენციალი გააჩნია. მუხლი 21. ეკოგანათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა ქობულეთის ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის ქ. ქობულეთთან სიახლოვე და მის გარშემო დასახლებული პუნქტების არსებობა საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების უნიკალურ შესაძლებლობებს იძლევა (კანონმდებლობით დადგენილი წესების ფარგლებში). ასეთი ადგილმდებარეობა განსაკუთრებით ხელსაყრელ პირობებს ქმნის სხავადასხვა მიზნობრივი ჯგუფისთვის, მათ შორის: სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტებისთვის ლექცია სემინარების და საველე პრაქტიკების განხორციელებისა და ბუნებაში ქცევის წესების შესასწავლად. ერთმანეთის გვერდიგვერდ მდებარე, მსოფლიოში ყველაზე მეტად ხელუხლებელი ეკოსისტემა „ისპანი 2“ და იქვე დეგრადირებული მეორადი მდელოები, საუკეთესო მაგალითია იმის საჩვენებლად, თუ რა ზიანი შეიძლება მიაყენოს გარემოს ანთროპოგენურმა ზემოქმედებამ. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მართვასა და განვითარებაში ადგილობრივი მოსახლეობის სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფის მონაწილეობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. მუხლი 22. ეკოსისტემური სერვისები 1. მომმარაგებელი სერვისები. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ჭარბტენიანი ჰაბიტატების მომმარაგებელ სერვისებს წარმოადგენს: საკვები და სასმელი რესურსები (წყალი, მცენარე, კენკრა, თევზი, ფრინველი და სხვ.) ადამიანისა და ცხოველებისათვის. ასევე სამკურნალო დანიშნულების მქონე გენეტიკური რესურსები. 2. მარეგულირებელი სერვისები. მარეგულირებელ სერვისებს წარმოადგენს: კლიმატისა და ჰიდროლოგიური რეჟიმის რეგულაცია, ბუნებრივი საფრთხეების (დატბორვა) თავიდან აცილება, წყლის გამწმენდი ფუნქცია და ნარჩენების რეგულირება. „ისპანის“ ტორფნარების ამ გარემოსდაცვით სერვისებს ქობულეთისათვის განსაკუთრებული გარემოსდაცვითი ღირებულებები გააჩნიათ. ა) ტორფნარებს, იმ უნიკალური თვისების გამო, რომელიც გამოიხატება ნახშირბადის აკუმულაციაში, უდიდესი როლი ენიჭება, როგორც კლიმატის ცვლილების შემარბილებელ ეკოსისტემებს. ტორფნარების კონსერვაცია ეკონომიკურად ეფექტურია სათბური გაზების ემისიის შესამცირებლად. გამოთვლილია, რომ ბუნებრივი სახით ტორფნარების კონსერვაცია და აღდგენა შეამცირებს ოთხიდან 1.5 ტონამდე ნახშირორჟანგის ემისიას წელიწადში ჰექტარზე. რამსარის კონვენცია ხაზგასმით აღიარებს ტორფნარების მნიშვნელობას სათბური გაზების რეგულაციაში. რამსარის კონვენციით დაცული საერთაშორისო ღირებულების მქონე ჭარბტენიანი ჰაბიტატების საუკეთესო მენეჯმენტი მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს სათბური გაზების რეგულაციაში; ბ) ტორფნარებში დაგროვილი წყლის დიდი რაოდენობა ქობულეთის კლიმატის დაბალანსებას ახდენს. თბილ და მშრალ ამინდებში წყლის მუდმივი აორთქლების (ევაპოტრანსპირაციის) გამო ერთგვარ გამაგრილებელ მოწყობილობებს წარმოადგენენ. კლიმატის ცვლილების ჩარჩო კონვენციამ და აგრო კულტურისა და სურსათის საერთაშორისო ორგანიზაციამ (FAO) აღიარა დრენირებული ტორფნარების აღდგენა და დატბორვასთან ადაპტირებული სოფლის მეურნეობის განვითარების აუცილებლობა. დრენირებული ტორფნარების აღდგენა კი ხელს შეუწყობს სათბური გაზების ემისიის შემცირებას ატმოსფეროში; გ) ტორფნარების კლიმატის მარეგულირებელი ფუნქცია დამოკიდებულია მიწათსარგებლობაზე, როგორიცაა დრენაჟი და სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობები, რომლებიც პირდაპირ ზემოქმედებენ ნახშირბადის ბალანსსა და ემისიაზე. ტორფნარების მიმდებარე ტერიტორიების მიწათსარგებლობა და კლიმატი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ტორფნარებზე და მათ ნაირსახეობაზე. გასულ საუკუნეში ტორფის მოპოვებამ და ტყეების გაჩეხვამ უარყოფითად იმოქმედა რეგიონის ეკონომიკასა და კლიმატზე; დ) ბუნებრივი სახით შემონახულ ტორფნარს, ტორფისათვის დამახასიათებელი ფაშარი ღრუბლისებრი აგებულებისა და გაბატონებული სფაგნუმის სახეობების გამო წყლის დიდი რაოდენობით შეწოვის და შენახვის უნარი აქვს. სფაგნუმის სახეობებს თავის წონასთან შედარებით 25-ჯერ მეტი რაოდენობის წყლის შეწოვის უნარი გააჩნიათ. ქობულეთში მაშინ, როცა დღე-ღამის განმავლობაში 100 მმ-ზე მეტი ნალექი მოდის, „ისპანი 2“-ის სფაგნუმის გუმბათს 25 სმ და მეტით წამოწევის და წყლის ჭარბი რაოდენობის შეწოვის უნარი გააჩნია. წყლის გაცემა კი ხდება თანდათანობით ტორფის ზედა ფენების ზეწოლის შედეგად, რაც წყლის რეზერვუარის ეფექტს იძლევა. ამ თვისებიდან გამომდინარე, ტორფნარებს უდიდესი როლი მიუძღვით ჰიდროლოგიური რეჟიმის რეგულაციაში და მიმდებარე ტერიტორიების დატბორვისგან თავიდან აცილებაში. ამ შემთხვევაში წყალშემაკავებელი ფუნქცია აკისრიათ; ე) საკვები ნივთიერებების (ბიოგენების) ბალანსი. ტორფნარები არა მარტო ჰიდროლოგიური რეჟიმის რეგულაციას ახდენენ, არამედ მოქმედებენ წყლის ხარისხზეც. მათ შესწევთ უნარი როგორც ზედაპირული, ისე გრუნტის წყლებიდან შეისრუტონ ჭარბი საკვები ნივთიერებები და დამაჭუჭყიანებლები, შეინახონ და მუდმივად განათავსონ ისინი ტორფის ფენებში. ეს ნივთიერებები გროვდება ტორფის დანალექ მზარდ ფენებში, არა მარტო ნახშირბადის, არამედ სხვა საკვები ნივთიერებების სახით, როგორიცაა აზოტისა და ფოსფორის ნაერთები, მიკროელემენტები, ტყვია, მანგანუმი, მარგანეცი და სხვა. ამ ბუნებრივი თვისებების გამო ტორფნარები არამარტო არეგულირებენ საკვები ნივთიერებების ბალანსს, არამედ უზრუნველყოფენ წყლის ხარისხის სისუფთავეს. ამით ისინი შესანიშნავ ფილტრატორებს წარმოადგენენ. ამიტომ მას „ლანდშაფტის თირკმლებს“ უწოდებენ. დამაბინძურებლებს იტოვებენ ტორფის ფენებში და სუფთა წყალი ჩაედინება ზღვაში, ტბებში და მდინარეებში. 3. ჰაბიტატის სერვისები. ველური სახით შემორჩენილი ისპანის ტორფნარები აყალიბებენ განსაკუთრებულ სერვისებს, რომელიც გულისხმობს პერკოლაციური ტიპის სფაგნუმიანი ტორფნარების მოვლას, დაცვას და შენარჩუნებას, რაც თავის მხრივ განაპირობებს აქ გავრცელებული სფაგნუმის სახეობების და გლობალური სტატუსის მქონე მცენარეების კონსერვაციას. კვლევებმა აჩვენა, თუ როგორი უარყოფითი ზეგავლენა იქონია მე-20 საუკუნეში „ისპანი 2“-ის ჩრდილოეთით ფართობებზე განვითარებულმა ინტენსიურმა სოფლის მეურნეობამ ნაკრძალზე და მის შემადგენელ მცენარეულ საფარზე. გაიზარდა ნუტრიენტებით დატვირთვა. ადგილი აქვს სფაგნუმის იშვიათი სახეობის – Sphagnum austinii მნიშვნელოვან შემცირებას და მის ჩანაცვლებას სფაგნუმის უფრო გავრცელებული სახეობებით. 4. კულტურული სერვისები. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების კულტურულ სერვისებს წარმოადგენს არამატერიალური ღირებულებები, ეკოტურიზმი, ეკოგანათლება, სამეცნიერო ტურიზმი და სხვა. თავი III გრძელვადიანი მიზნები მუხლი 23. პერკოლაციური ტიპის ტორფნარისა და მიმდებარე ჭარბტენიანი ჰაბიტატებისათვის დამახასიათებელი ეკოსისტემური სერვისების შენარჩუნებასთან დაკავშირებული მიზნები ა) ქობულეთის დაცული ტერიტორიები – ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალი და ქობულეთის აღკვეთილი ბუნებრივად, ადამიანის უმნიშვნელო ჩარევით ვითარდება; ბ) წლების წინ დარღვეული ჰიდროლოგიური რეჟიმი და დეგრადირებული ჰაბიტატები – ტყე და ტორფნარი აღდგენილია და მიახლოებულია მათ ბუნებრივ მდგომარეობასთან; გ) შენარჩუნებული და მკაცრადაა დაცული ქობულეთის ჭარბტენიანი ჰაბიტატებისათვის დამახასიათებელი ყველა ეკოსისტემური სერვისი (იხ. მუხლი ეკოსისტემური სერვისები). მუხლი 24. ჰაბიტატების, ფლორისა და ფაუნის ბიომრავალფეროვნების დაცვასა და შენარჩუნებასთან დაკავშირებული მიზნები ა) ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის UNESCO-ს მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის უბანია; ბ) სფაგნუმიანი ტორფნარები და რელიქტური ტყეები ფლორისა და ფაუნის გლობალური სტატუსის მქონე, კავკასიის და საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობებით მკაცრად არის დაცული და შენარჩუნებული; გ) ქობულეთის დაცული ტერიტორიები კოლხეთის ეროვნულ პარკთან ერთად ქმნის რამსარის კონვენციით დაცული ტერიტორიების ერთიან ქსელს. მუხლი 25. სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები ა) ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალი და ქობულეთის აღკვეთილი ქობულეთის ეკონომიკის შემადგენელი ნაწილია; ბ) ადგილობრივი მოსახლეობა აცნობიერებს დაცული ტერიტორიების ჭარბტენიან ჰაბიტატებთან დაკავშირებულ ყველა ეკოსისტემურ სერვისს; გ) განვითარებულია დატბორვასთან ადაპტირებული სოფლის მეურნეობა და მიმდინარეობს კომბინირებული – კონსერვაციული, სოციალური და ეკონომიკური პროექტები. მუხლი 26. ეკოგანათლებასა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული მიზნები ა) ქობულეთის დაცული ტერიტორიები დღევანდელი და მომავალი თაობებისათვის მნიშვნელოვან ეკოსაგანმანათლებლო კერას წარმოადგენს; ბ) მჭიდრო თანამშრომლობაა დამყარებულია განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს, ეროვნულ და საერთაშორისო საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან; გ) ადგილობრივი მოსახლეობა აცნობიერებს დაცული ტერიტორიების მნიშვნელობას, გაზრდილია პასუხისმგებლობა და შეცვლილია დამოკიდებულება, თავად ზრუნავს ბიომრავალფეროვნების დაცვა-შენარჩუნებაზე. მუხლი 27. მეცნიერებასა და განათლებასთან დაკავშირებული მიზნები ა) მჭიდრო თანამშრომლობაა დამყარებული ეროვნულ და საერთაშორისო სამეცნიერო დაწესებულებებთან და უმაღლეს სასწავლებლებთან; ბ) როგორც სამეცნიერო კვლევების უშრეტი წყარო – „ისპანის“ ტორფნარები, კვლავ რჩება ქართველი და უცხოელი მეცნიერების სხვადასხვა მიმართულებით კვლევის ობიექტი; გ) შექმნილია ბიომრავალფეროვნების და სამეცნიერო კვლევების მონაცემთა ბაზა. დ) საკვანძო და ქოლგა სახეობებზე მონიტორინგი თანამედროვე მეთოდებით უწყვეტად მიმდინარეობს. მუხლი 28. ეკოტურიზმის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები ა) ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებზე შექმნილია მაღალი სტანდარტების საველე ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა; ბ) ვიზიტორებისთვის უზრუნველყოფილია სუფთა და უსაფრთხო გარემო; გ) წარმატებით ვითარდება ბუნების დაცვაზე ორიენტირებული მდგრადი ტურიზმი; დ) დაცული ტერიტორია ქმნის შემოსავლის ალტერნატიულ წყაროს, როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისთვის, ასევე დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისთვის. ე) მჭიდრო თანამშრომლობაა დამყარებული ტურიზმის სექტორში ჩართულ ორგანიზაციებთან. მუხლი 29. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის განვითარებასთან დაკავშირებული მიზნები ა) ადმინისტრაცია უზრუნველყოფილია კვალიფიციური პერსონალით, ფინანსური და ტექნიკური რესურსით, რაც საშუალებას იძლევა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ეფექტური მართვისთვის; ბ) ტერიტორიულ ადმინისტრაციასა და ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მერიას შორის მიღწეულია მჭიდრო თანამშრომლობა, რაც ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიების თანამმართველობაში დაინტერესებული მხარეების ჩართულობას, ეფექტურ მმართველობას და მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობისა და დაცული ტერიტორიების ჰარმონიულ თანაარსებობას. თავი IV სიტუაციური ანალიზი მუხლი 30. ბუნებრივი რესურსების დაცვა გამომდინარე იქედან, რომ დაცულ ტერიტორიაზე ტყით დაფარული ფართობი ცოტაა, ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობაც, შესაბამისად, უმნიშვნელო და მცირედ საზიანოა მოსახლეობის მხრიდან. დაცული ტერიტორიები უფრო მეტ და პირდაპირ ზემოქმედებას განიცდიან მომიჯნავე ტერიტორიაზე მიმდინარე პროექტებიდან. ა) „ისპანი 2“ ტორფნარის ჩრდილო, ჩრდილო-დასავლეთ და აღმოსავლეთ მოსაზღვრე ტერიტორიაზე ტყის გაჩეხვისა და სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოების შედეგად დეგრადაცია და მოდიფიკაცია განიცადა ტორფნარმა და ჩამოყალიბდა მეორადი მდელოები. მდელოებზე გაბატონებულია ინვაზიური სახეობები. განსაკუთრებული მონოპოლია შექმნეს აღმოსავლეთ-აზიურმა ინვაზიურმა სახეობებმა – თუმბერგის მატიტელამ, ამბროზიამ და ევლალიამ; ბ) შეცვლილი ჭარბტენიანი გარემოს გამო ჰართვისის მუხის ბუნებრივი განახლება აღარ მიმდინარეობს; გ) კოკისპირული წვიმებისას ხშირი მოვლენაა სფაგნუმიანი ტორფნარების მიმდებარე ქობულეთის აღკვეთილის დასავლეთი ტერიტორიების დატბორვა, რომელსაც თან ახლავს ე.წ. „სმეკალოვკის“ არხის მიმდებარე ადგილობრივი მოსახლეობის ეზოსა და კარმიდამოს დატბორვაც. იტბორება ასევე ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის აღმოსავლეთით დაბა ოჩხამურის სავარგულები. წყალმოვარდნებისა და დატბორვის მიზეზს ფერდობებზე და სფაგნუმიანი ტორფნარების მიმდებარე გაჩეხილი ტყეები და საბჭოთა პერიოდში გაყვანილი სადრენაჟე არხები წარმოადგენს. ბოლო 5 წლის მონაცემების მიხედვით ძლიერი დატბორვა დაფიქსირდა: 2011 წელს – გაზაფხულზე (აპრილი) და შემოდგომით (სექტემბერი – ოქტომბერი), ასევე დეკემბრის თვეში; 2012 წელს მხოლოდ გაზაფხულზე (თებერვალი და მარტი); 2013 წელს კი გაზაფხულსა (თებერვალი, მარტი, აპრილი), ზაფხულსა (ივლისი, აგვისტო) და შემოდგომით (სექტემბერი და ოქტომბერი); 2014 წელს ზაფხულსა (ივნისი) და შემოდგომით (სექტემბერი და ნოემბერი); 2015 წელს გაზაფხულსა (აპრილი), ზაფხულსა (აგვისტო), შემოდგომასა ( ოქტომბერი) და ზამთარში (დეკემბერი); 2016 წელს ძლიერი დატბორვა არ დაფიქსირებულა, 2017 წელს კი ტერიტორიები შემოდგომით, სექტემბერ ოქტომბერში დაიტბორა; დ) აღკვეთილის შესასვლელში საყოფაცხოვრებო ნარჩენებითა და კანალიზაციით დაბინძურებული ,,სმეკალოვკის არხი“ საფრთხეს უქმნის ბიომრავალფეროვნებას; ე) საფრთხეს წარმოადგენს მდინარე ტოგონაში (რომელიც ნაკრძალის ბუნებრივ საზღვარს წარმოადგენს) ჩამდინარე დაბა ოჩხამურის საერთო საცხოვრებლების კანალიზაცია; ვ) საქონლის მუდმივი და დაურეგულირებელი ძოვება ასევე საფრთხეს უქმნის ბიომრავალფეროვნებას; ზ) იშვიათად ადგილი აქვს უკანონო ნადირობასა და ხე-ტყის ჭრას; თ) ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე ხშირი მოვლენაა ხანძრები სფაგნუმიან ტორფნარზე. ხანძრის გამომწვევი ძირითადი მიზეზი მოსახლეობის დაუდევრობაა; ი) საკონსერვო ქარხნიდან „სმეკალოვკის არხში“ ჩამავალი ციტრუსების ნარჩენები უარყოფით ზეგავლენას ახდენს დაცული ტერიტორიების ბიომრავალფეროვნებაზე, განსაკუთრებით კი წყლის ბინადარ ცხოველებზე; კ) „ისპანი 2“-ის პირველადი დაზიანება აიხსნება მისი სიმცირით, ის პატარაა, რის გამოც ძნელია მისი დაცვა მიმდებარე ტერიტორიების ზემოქმედებისაგან, რაც ქმნის კონფლიქტურ სიტუაციებს დაცულ ტერიტორიასა და მოსახლეობას შორის. მოსახლეობას, რომელსაც არა აქვს გაცნობიერებული ეკოსისტემური სერვისი, სურს გამოიყენოს ასათვისებელი ტერიტორიები. ეს ეხება დაბა ოჩხამურის მოსახლეობას. ოჩხამურის ტერიტორიების ზოგიერთი ადგილი ზღვის დონიდან 0.7 მ-ით დაბლა მდებარეობს, სწორედ ესაა მიზეზი ამ ამ ტერიტორიების პერიოდული დატბორვისა. ლ) არ არსებობს დაცული ტერიტორიების მიმდებარედ დაგეგმილ და მიმდინარე პროცესებზე ადმინისტრაციის მხრიდან კონტროლის მექანიზმი. სწორედ ამის გამო, მიუხედავად ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საუკეთესო მენეჯმენტისა, სახელმწიფო ნაკრძალის მიმდებარედ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიზნით სადრენაჟე არხის დაღრმავება / გაფართოებამ დიდი ზიანი მიაყენა ნაკრძალს. ნაკრძალის ჩრდილოეთით პირდაპირ საზღვარზეა სასოფლო-სამეურნეო სადრენაჟე სისტემა, აღმოსავლეთი ნაწილი კი დასერილია ძველი სადრენაჟე არხებით. აღნიშნული სადრენაჟე სისტემებით წყალი ნაკრძალთან მდებარე მცირე სადრენაჟე არხში კონცენტრირდება. მდინარის დაღრმავებას თავისთავად მაშინვე მოყვა არხში ეროზია, რომელმაც ნაკრძალში რამდენიმე ადგილას „გუმბათის გარღვევა“ გამოიწვია. გუმბათის ამ გარღვევამ თავად გამოიწვია ეროზიული პროცესები და გუმბათში არსებული უმოძრაო წვიმის წყალი უკვე დიდი ფართობიდან (შესაძლოა გაცილებით მეტი, ვიდრე 100 მ) გამოედინება. ნაკრძალის გაუხრწნელი და ელასტიკური ტორფი გახდა არასტაბილური და არამდგრადი, რის შედეგადაც იგი გამოედინება სადრენაჟე არხში და შემდეგ მდ. ტოგონაში. მ) ტორფნარში ტორფის გახრწნის პროცესი ძალიან დაბალია ტორფის ღრმა ფენებშიც კი. შედარებით მატულობს ტორფნარის განაპირას. წყლის დონის მერყეობა მცირდება ტორფნარის ნაპირიდან ცენტრისკენ. უფრო მეტიც, ერთ-ერთი მთავარი დამახასიათებელი თვისება „ისპანი 2“ ტორფნარისა მისი მაღალი რხევის უნარია (Mooratmung), რაც წყლის მუდმივი დონის შენარჩუნებას განაპირობებს. სწორედ ამ წყლის მუდმივ დონესაა შეგუებული ისპანის მცენარეულობა. წყლის დონის მერყეობა სხვა მცენარეულობის და შესაბამისად, სხვა ტიპის ტორფნარის ჩამოყალიბებას გამოიწვევს. ტორფი გახრწნის სხვა თვისებებით შეიძლება ხასიათდებოდეს, სხვა სახის ფორიანობა იქნება, ტორფის დაგროვების სხვა უნარი, რომელიც პირდაპირ ზემოქმედებას მოახდენს ჰიდროლოგიაზე და სულ სხვა სახის და არა უნიკალური ტიპის ტორფნარის ჩამოყალიბებას გამოიწვევს. მუხლი 31. ეკოტურიზმი 1. დღეისათვის ქობულეთის დაცული ტერიტორიები არ წარმოადგენს რეგიონში ჩამოსული ტურისტების ან ქართველი მოგზაურებისთვის დანიშნულების პოპულარულ ადგილს. ამის ძირითადი მიზეზია არასაკმარისი ინფრასტრუქტურა და სერვისები, ასევე დაცული ტერიტორიის ცნობადობის სიმცირე. დაცული ტერიტორიის შესახებ ინფორმაციის და რუკის მიღება ძირითადად შესაძლებელია დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციაში და აჭარის ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრებში. ქობულეთის დაცულ ტერიტორიაზე 2006 წელს მოეწყო მცირე საველე ინფრასტრუქტურა და ამავე წელს დაიწყო დაცულმა ტერიტორიამ ვიზიტორებისთვის ტურისტული მომსახურების შეთავაზება. ტურისტული სეზონი მაისიდან – ოქტომბრამდე პერიოდს ემთხვევა. ძირითადად ადმინისტრაცია ახორციელებს საფეხმავლო სამეცნიერო-კულტურულ ტურებს. ამჟამად ადმინისტრაცია ტურისტებს სთავაზობს ღამისთევას (4 სასტუმრო ნომერი, რომელიც ადმინისტრაციის შენობაშია განლაგებული), სფაგნუმის ხალიჩაზე სასიარულო თხილამურებს (20 ცალი), ჭოგრიტებს (5 ცალი) და აქვთ ტელესკოპიც, რომლის ტურისტებზე სერვისად შეთავაზება მომავალში იგეგმება. დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაცია 2006 წლიდან ახორციელებს ვიზიტორთა და შემოსავლების სტატისტიკის კვლევას. 2006-2016 წლების მონაცემებზე დაყრდნობით ქობულეთის დაცული ტერიტორიის ვიზიტორთა 80% ქართველია. ადმინისტრაციის შემოსავლების მთლიანი წილი შემოდიოდა სასტუმრო ნომრების გაქირავებით. ვიზიტორთა სტატისტიკა ასე გამოიყურება: 2015 წელს დაცულ ტერიტორიებს ესტუმრა 8737 ვიზიტორი, 2016 წელს 9175 და 2017 წელს მიუხედავად იმისა, რომ ტურისტული ინფრასტრუქტურა სრულიად ამორტიზებულია დაცული ტერიტორია 11286-მა ვიზიტორმა მოინახულა. ვიზიტორებისაგან შემოსავლების სტატისტიკა ასე გამოიყურება; 2015 წელს – 2399 ლარი, 2016 წელს – 1705 ლარი, 2017 წელს კი – 215 ლარი. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის თანამშრომლების მიერ ყოველწლიურად ხორციელდება დაცული ტერიტორიების შესახებ საინფორმაციო მასალების გავრცელება სხვადასხვა ორგანიზაციებში, ტურისტულ სააგენტოებში, საინფორმაციო ცენტრებში და აჭარის რეგიონის სასტუმროებში. ტარდება ღონისძიებები ეკოლოგიური კალენდრის მიხედვით, რაც ასევე ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიების პოპულარიზაციას. ადმინისტრაცია ინფორმაციის გავრცელებას ახორციელებს სოციალური მედიის საშუალებითაც. დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ყოველწლიურად აწარმოებს ვიზიტორთა გამოკითხვას და კმაყოფილების დონის შესწავლას სპეციალურად შედგენილი კითხვარების საშუალებით. გამოკითხვის შედეგად, ვიზიტორების მხრიდან სახელდებოდა 4 მოთხოვნა, რომლის გამოსწორებასაც ისურვებდნენ, ესენია: საველე ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება, მანიშნებელი დაფების დამონტაჟება ქალაქის ტერიტორიაზე, საპირფარეშოს მოწყობა, რეზინის ბოტებისა და საწვიმარი ლაბადების სერვისის მიღების შესაძლებლობა. სამეცნიერო ტურიზმის ხელშეწყობის მიზნით ჩატარდა კონფერენციები და შეხვედრები: 2007 წელს – საერთაშორისო საველე სიმპოზიუმი სტუდენტებისათვის; 2009 წელს – ტორფნარების კონსერვაციის საერთაშორისო ჯგუფის საველე სიმპოზიუმი, სამეცნიერო კონგრესი და გენერალური ასამბლეა; 2010 წელს ქობულეთის დაცული ტერიტორიები მასპინძლობდა რამსარის აღმასრულებელი კომიტეტის შეხვედრას. დაცული ტერიტორია აქტიურად თანამშრომლობს აჭარის ა.რ. ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტთან და აჭარის რეგიონში არსებულ ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრებთან. ქობულეთის დაცული ტერიტორია შეყვანილია აჭარის რეგიონის ტურისტული მარშრუტების სიაში, ძირითად ტურისტულ გზამკვლევებში და რუკებში. აჭარის ტურიზმის დეპარტამენტის ა(ა)იპ – ტურისტული პროდუქტების განვითარების სააგენტოს მიერ 2017 წელს დამონტაჟდა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ტურისტული მანიშნებლები ქალაქში. კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდის დაფინანსებით 2017 წელს გაიხსნა ახალი ვიზიტორთა ცენტრი ქობულეთში, რომელშიც განთავსებულია ქობულეთის დაცული ტერიტორიების – ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის და კინტრიშის ნაკრძალის ადმინისტრაციები. შენობაში არის საგამოფენო დარბაზი, მუზეუმი, კაფეტერია (I სართულზე), ადმინისტრაციის თანამშრომელთა ოთახები (მეორე სართულზე) და სასტუმრო ნომრები (მესამე სართულზე). 2. ტურიზმსა და ვიზიტორთა მომსახურებასთან დაკავშირებული პრობლემების ანალიზი და შესაძლებლობები: ა) ტურისტული ინფრასტრუქტურის სიმცირე – დღეისათვის „ისპანზე“ არსებული ტურისტული ინფრასტრუქტურა ამორტიზებულია, თანაც მარშრუტი შედგენილია ისე, რომ ვიზიტორებს უწევთ მკაცრი დაცვის ზონაში შესვლა, რაც უარყოფითად მოქმედებს უნიკალურ ჰიდროლოგიურ რეჟიმზე. ვიზიტორები სიარულისას იწვევენ ხელოვნურ დრენაჟს, რასაც ჰიდროლოგიური რეჟიმის რღვევა მოჰყვება. ზიანდება სფაგნუმიც და ხელსაყრელი პირობები იქმნება ინვაზიური სახეობების შეღწევისათვის. ამიტომაც, აუცილებელია ახალი ტურისტული ბილიკის შექმნა და მარკირება ისე, რომ ბილიკი არ გადიოდეს და ვიზიტორი ვერ აღწევდეს მკაცრი დაცვის ზონაში. ნაკრძალში შესვლა უნდა დაიშვებოდეს მხოლოდ სამეცნიერო-საგანმანათლებლო მიზნების განხორციელებისათვის; ბ) კადრების სიმცირე და უცხოენოვანი გიდების არარსებობა. დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაციული განყოფილება პასუხისმგებელია ვიზიტორთა სერვისების განვითარებასა და მართვაზე. აღნიშნულ განყოფილებაში მხოლოდ ერთი სპეციალისტია, რომელიც პასუხისმგებელია, როგორც ვიზიტორთა ცენტრის მართვაზე, ასევე ტურისტული პროგრამების შემუშავება/შეთავაზება /განხორციელებაზე. დაცულ ტერიტორიას არ გააჩნია გიდების შეთავაზების სერვისი. ქართულენოვანი რეინჯერები პარალელურად ითავსებენ გიდის ფუნქციებს. საჭიროა უცხოენოვანი ადგილობრივი გიდების გადამზადება ქობულეთის დაცულ ტერიტორიაზე ვიზიტორთა კმაყოფილების დონის და მომსახურების სერვისის ასამაღლებლად. დამატებით შესაძლებელია სეზონური გიდების აყვანა; გ) არასაკმარისი საინფორმაციო მასალა და რეკლამირება. საინფორმაციო მასალა საჭიროებს განახლებას. სასურველია მომზადდეს დეტალური გზამკვლევები, მარშრუტის რუკით და მოხდეს მისი გავრცელება ტურისტულ ობიექტებზე; დ) ქობულეთის ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის სერვისების რეკლამირების გეგმის შემუშავება. საჭიროა აქტიური თანამშრომლობა საქართველოში არსებულ დიდ ტურისტულ სააგენტოებთან და ტურ ოპერატორებთან, მათთვის წინადადებების დამუშავება და შესაბამისი მარკეტინგული ღონისძიებების გატარება ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ტურისტულ შეთავაზებებში ერთ-ერთ მიმართულებად შესატანად. ე) ღონისძიებების და აქტივობების სიმცირე დაცულ ტერიტორიაზე. დაცულ ტერიტორიებზე არ ტარდება ღონისძიებები. საჭიროა მომზადდეს ქობულეთის დაცულ ტერიტორიაზე რამდენიმე ყოველწლიური ღონისძიების ორგანიზების იდეა. ეს შესაძლებელია იყოს მაგალითად, ფოტოკონკურსი ფოტოგადაღების მოყვარულთათვის, ეკოტურიზმის თემატიკის სამუშაო შეხვედრები, სემინარები და სხვა. საინტერესო ღონისძიებები და ფესტივალები დაეხმარება დაცულ ტერიტორიას ცნობადობის გაზრდაში; ვ) ადგილობრივი მოსახლეობის ნაკლები ჩართულობა და ინტერესი დაცული ტერიტორიების საქმიანობაში. ქობულეთის დაცული ტერიტორია მდებარეობს ქალაქის ცენტრში, მოსახლეობა დაცულ ტერიტორიებთან ახლოს ცხოვრობს, მაგრამ არ არის ჩართული ტურისტული საქმიანობაში, არ სთავაზობენ ვიზიტორებს სერვისებს ან პროდუქტს. მუხლი 32. სამეცნიერო კვლევა და მონიტორინგი ქობულეთის დაცული ტერიტორიები საქართველოში ერთ-ერთ ყველაზე კარგად გამოკვლეულ და შესწავლილ დაცულ ტერიტორიას წარმოადგენს. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების-ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის ადმინისტრაცია მუდმივად თანამშრომლობს როგორც ეროვნულ (ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ილიას უნივერსიტეტი, ჯავახიშვილის უნივერსიტეტი), ისე საზღვარგარეთის სამეცნიერო დაწესებულებებთან (გერმანიის გრეიფსვალდის უნივერსიტეტი, მსოფლიო ტორფნარების გრეიფსვალდის სამეცნიერო კვლევითი ცენტრი, ტორფნარების კონსერვაციის საერთაშორისო ჯგუფი). დაცული ტერიტორიის დაარსებიდანვე მნიშვნელოვანი სამეცნიერო, საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო შრომა შესრულდა. მათ შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან სამეცნიერო შრომებს წარმოადგენს: „ისპანი 2 – ის მცენარეულობა, სტრატიგრაფია, ჰიდროლოგია“; „კოლხეთის დაბლობის ცოცხალი სფაგნუმიანი ტორფნარების მცენარეული საფარის შესწავლა“; „სფაგნუმი, როგორც განახლებადი რესურსი – სფაგნუმის მოშენების პერსპექტივები კოლხეთში“; „კოლხეთის რელიქტური კოლხური ტყეების მცენარეულობა, ჰაბიტატების აღდგენის შესაძლებლობები“; „კოლხეთის, როგორც დაბლობის, ისე მაღალმთის ტორფნარების ტორფიანი პელოიდების კვლევა“; „კოლხეთის დაბლობის სფაგნუმის სახეობების სისტემატიკა, მორფოლოგია, ეკოლოგიური მახასიათებლები და მედიცინაში გამოყენების პერსპექტივები“. დაცულ ტერიტორიებზე 2014 წლიდან მუდმივად მიმდინარეობს მონიტორინგი ინვაზიურ სახეობებზე (ევლალია, ამბროზია და თუნბერგის მატიტელა). დაცული ტერიტორიების რეინჯერები მუდმივად აღრიცხავენ და აკონტროლებენ: ა) დაცული ტერიტორიების ჰიდროლოგიურ რეჟიმს; ბ) ადამიანსა და მტაცებელ ცხოველს შორის კონფლიქტის ფაქტებს; ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი ანგარიშებს აგზავნის დაცული ტერიტორიების სააგენტოში იმ გარემკვლევარებისა და მეცნიერების შესახებ, რომლებიც კვლევებს აწარმოებენ დაცულ ტერიტორიებზე; გ) ბუნებრივი რესურსების სპეციალისტი რეინჯერებთან ერთად ყოველწლიურად ამზადებს და აგზავნის დაცული ტერიტორიების სააგენტოში ბეჭდურ გამოცემას – „ბუნების მატიანეს“. მუხლი 33. ეკოგანათლება დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში ეკოსაგანმანათლებლო საქმიანობის მართვაზე პასუხისმგებელია ბუნებრივი რესურსების მართვის სპეციალისტი. ქმედებები, რომლებიც უკავშირდება ეკოგანათლებასა და საზოგადოებასთან ურთიერთობას, თანხმდება და იმართება ცენტრალიზებულად – დაცული ტერიტორიების სააგენტოს უშუალო კონტროლის ქვეშ. დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიზანს წარმოადგენს სპეციალური ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების შემუშავება სხვადასხვა ასაკის მიზნობრივი ჯგუფისთვის. ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამა მხარს უჭერს სკოლებში, უმაღლეს სასწავლებლებში მიმდინარე საგანმანათლებლო პროგრამებს გარემოს დაცვის შესახებ, ასევე მიზნობრივ და საინტერესო ინფორმაციის გავრცელებას ვიზიტორთა და ადგილობრივ მოსახლეობას შორის, ხაზს უსვამს ქობულეთის დაცული ტერიტორიების როლსა და მნიშვნელობას ბიომრავალფეროვნების დაცვის საქმიანობაში. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ეკოგანათლებასა და გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლებასთან დაკავშირებული ამჟამინდელი ქმედებები შემდეგია: ა) ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია ადგილობრივ სკოლებთან და სხვა საგანმანათლებლო დაწესებულებებთან ურთიერთთანამშრომლობის გზით უზრუნველყოფს ეკოსაგანმანათლებლო სერვისების მიწოდებას საზოგადოებაში გარემოსდაცვითი ცნობიერების გაზრდისა და ამაღლების მიზნით, ბ) ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ბაღების გაერთიანებასთან გაფორმდა მემორანდუმი, გ) შემუშავდა პროგრამა სკოლამდელი აღზრდის ბავშვებისათვის, დ) ყოველწლიურად აქტიურად იმართება ღონისძიებები სკოლებთან, ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე არსებული სხვადასხვა სახის ეკოლოგიური პრობლემის საკითხებზე, როგორიცაა დაბინძურება, ბრაკონიერობა და ა.შ. ე) ადმინისტრაცია პერიოდულად ატარებს შეხვედრებს ადგილობრივ მოსახლეობასთან, ასევე სხვადასხვა დაინტერესებულ მხარეებთან და აცნობს მათ დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის საქმიანობას, წესებს და რეგულაციებს; ვ) გარემოსდაცვითი ცნობიერების ამაღლების მიზნით დაცული ტერიტორიის ადმინისტრაცია ყოველწლიურად აწყობს ე. წ. „მწვანე კალენდრის“ ყველა გარემოსდაცვით ღონისძიებას; ზ) ადმინისტრაცია აქტიურადაა ჩართული ადგილობრივ სკოლებში გარემოსდაცვითი ცნობიერების ჩამოყალიბების პროცესში, მასპინძლობს სტუდენტურ ჯგუფებს; თ) ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ განხორციელებულ ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებებში მონაწილე სკოლის მოსწავლეთა, პედაგოგთა და სტუდენტთა რაოდენობის სტატისტიკა წლების მიხედვით ასე გამოიყურებ: 2014 წელს 5998 ადამიანი მონაწილეობდა, 2015 წელს 6110, 2016 წელს 6132, ხოლო 2017 წელის 4904-მა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა, მათ შორის 210 სტუდენტმა, 420 ადგილობრივმა მოსახლემ და 630 მასწავლებელმა. შეინიშნება ყოველწლიური ზრდის ტენდენცია; ი) ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მიმდებარე სკოლებში 2017 წელს ჩატარდა 56 ლექცია-სემინარი და პრეზენტაცია, 5 მწვანე აქცია, 32 ეკო ტური, 18 დასუფთავების აქცია; და კ) წლების განმავლობაში გაიზარდა მოსახლეობის ინფორმირებულობა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მსოფლიო უნიკალურობისა და რამსარის კონვენციით დაცული ტერიტორიის შესახებ. მუხლი 34 . საზოგადოებასთან ურთიერთობა საზოგადოებასთან ურთიერთობა წარმოადგენს მნიშვნელოვან მიმართულებას ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციისთვის. იგი ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიის დადებითი იმიჯის ჩამოყალიბებას, ზრდის საზოგადოების ინფორმირებულობას და ცნობიერებას ქობულეთის დაცულ ტერიტორიებთან დაკავშირებით, რაც განაპირობებს საზოგადოების ჩართულობას დაცული ტერიტორიების განვითარებაში და ზრდის ადმინისტრაციის მენეჯმენტის ეფექტურობას. საზოგადოებასთან ურთიერთობას ახორციელებს დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მარკეტინგისა და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახური ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის ჩართულობით; საზოგადოებასთან ურთიერთობა ხორციელდება შემდეგი რესურსებით: საინფორმაციო მასალებით, დაცული ტერიტორიების ვებ გვერდის www.apa.gov.ge, სოციალური ქსელის Facebook-ის, Instagram-ის, Twitter-ის და ასევე youtube-ის მეშვეობით. ადმინისტრაციის მიერ ხორციელდება ადგილობრივ მოსახლეობასთან მჭიდრო თანამშრომლობა და მუდმივი კონტაქტი. ცენტრალურ მედია საშუალებებთან თანამშრომლობს დაცული ტერიტორიების სააგენტო. ძირითად მიზნობრივ ჯგუფებს წარმოადგენს მასმედია, ტურ ოპერატორები, ახალგაზრდები (სტუდენტების, მოსწავლეები), 25-60 წლამდე საშუალო სოციალური ფენის წარმომადგენლები, ადგილობრივი მოსახლეობა. მუხლი 35. სოციალ-ეკონომიკური ასპექტები 1. დაცული ტერიტორიის მიმდებარე მოსახლეობისთვის სარგებლის და სოციალურ ეკონომიკური ასპექტების გამოვლენის მიზნით ჩატარდა რაოდენობრივი და თვისობრივი კვლევა 2016 წლის ივლისში სოფ. ოჩხამურში და ფიჭვნარის დასახლებაში. http://www.apa.gov.ge/ 2. ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და აღკვეთილის მიმდებარე ურბანიზებულ ტერიტორიაზე მცხოვრები მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად აუცილებელია შემდეგი ღონისძიებების განხორციელება: ა) ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე არსებული სანიაღვრე და საკანალიზაციო სისტემების გაწმენდითი სამუშაოების ჩატარება საჭიროების შემთხვევაში ან ახალი, შემოვლითი გაყვანილობის შექმნა ნაკრძალის ტერიტორიებს გარეთ; ბ) სასურველია ეკოტურიზმის განვითარება და მასში ადგილობრივი მოსახლეობის ჩართვა/დასაქმება, ვინაიდან გაიზრდება მოტივაციის დონე და ამაღლდება ცნობიერება; გ) გაზიფიცირება იმ დასახლებისა, სადაც მოსახლეობას არ აქვს ბუნებრივი აირი. მუხლი 36. ადმინისტრაციის მდგომარეობა 1. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია წარმოდგენილია: 7 საშტატო ერთეულით და 3 შტატგარეშე მოსამსახურით: დირექტორი, დაცვის განყოფილების უფროსი, ერთი ბუღალტერი, ორი რეინჯერი, ერთი ბუნებრივი რესურსების უფროსი სპეციალისტი, ერთი ვიზიტორთა მომსახურების უფროსი სპეციალისტი, ერთი დამლაგებელი (შტატგარეშე), ერთი დარაჯი (შტატგარეშე) და ერთი სამეურნეო ტექნიკოსი (შტატგარეშე). 2. ადმინისტრაციის ძირითადი ბიუჯეტი ფინანსდება სახელმწიფოს მიერ და შესაბამისად მდგრად ფინანსირებას წარმოადგენს. მატერიალურ-ტექნიკური დაფინანსება „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდის“ მიერ ხდება. 3. 2005 წელს მსოფლიო ბანკის მხარდაჭერითა და სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის ცენტრის დაფინანსებით აშენდა ადმინისტრაციული შენობა (მიშენებული იქნა ქობულეთის სატყეოს შენობაზე); 4. 2017 წელს კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდის დაფინანსებით: ა) აშენდა ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ქობულეთის და კინტრიშის დაცული ტერიტორიების ახალი ადმინისტრაციის შენობა; ბ) კოლხეთის დაცული ტეროტორიების განვითარების ფონდის მიერ შეძენილია ორი მანქანა: პიკაპის მარკის “Mitsubishi” და renauld Duster, ორი ერთეული ველოსიპედი, 1 პროექტორი, 1 ტელესკოპი, ფოტოაპარატები; გ) 2017 წლის 12 თვეში ჩატარებულია სულ 181 საავტომობილო პატრულირება დაცული ტერიტორიის I და II საავტომობილო მარშუტებზე, გარბენილმა მანძილმა შეადგინა 5392 კმ. 5. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია აქტიურად თანამშრომლობს მრავალ ადგილობრივ, ეროვნულ და საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციასთან. თავი V ზონირება მუხლი 37. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ფართობები, საზღვრები და დაშვებული საქმიანობები 1. გარემოსდაცვითი ძირითადი მიზნების, რესურსებით სარგებლობის და დაცული ტერიტორიების საერთაშორისო კატეგორიების გათვალისწინებით, ქობულეთის დაცული ტერიტორიები წარმოდგენილია ქობულეთის სახელწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის სახით. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ფართობები განსაზღვრულია „კოლხეთის დაცული ტერიტორიების შექმისა და მართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით. 2. ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალი წარმოადგენს უმნიშვნელოდ სახეცვლილ უნიკალურ ეკოსისტემას, რომელიც განსაკუთრებული ღირებულების მქონე ობიექტია, მეცნიერული კვლევის თვალსაზრისით. ნაკრძალი წარმოდგენილია მსოფლიო უნიკალური პერკოლაციური ომბროტროფული ტიპის ცოცხალი სფაგნუმიანი ტორფნარით, რომლის სახელწოდებაა „ისპანი 2“ და შემოგარენი რელიქტური კოლხური ტყის ფრაგმენტით. 3. ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალში დაშვებულია მხოლოდ: ა) არამანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა; ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა; გ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფისა და საგანგებო მდგომარეობის დროს სამსახურებრივი მოვალეობების განხორციელების მიზნით, ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციის პერსონალის ავტო-მოტო- და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება; დ) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება; ე) სახელმწიფო ნაკრძალის კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (სახელმწიფო ნაკრძალის ფიზიკური დაცვა); ვ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება. 4. ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე არ ხდება სხვადასხვა ტერიტორიულ ფუნქციონალური ზონების მოწყობა და, შესაბამისად, მთელ მის ტერტერიტორიაზე ვრცელდება სახელმწიფო ნაკრძალის კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის ერთიანი რეჟიმი. 5. „დაცული ტერიტორიების სისტემის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, ქობულეთის აღკვეთილი იქმნება ეროვნული მნიშვნელობის მქონე ცოცხალი ორგანიზმების ველური სახეობების, სახეობათა ჯგუფების, ბიოცენოზების და არაორგანული ბუნების წარმონაქმნების შესანარჩუნებლად საჭირო ბუნებრივი პირობების დაცვის მიზნით. 6. ქობულეთის აღკვეთილში დაშვებულია მხოლოდ: ა) არამანიპულაციური და მანიპულაციური სამეცნიერო კვლევა; ბ) საგანმანათლებლო საქმიანობა; გ) აღდგენითი ღონისძიებების განხორციელება; დ) სტიქიური უბედურების, კატასტროფის, საგანგებო მდგომარეობისა და აღდგენითი სამუშაოების დროს სამსახურებრივი მოვალეობების განხორციელების მიზნით, ავტო-მოტო და საჰაერო სატრანსპორტო საშუალებებით შეზღუდული გადაადგილება; ე) მონიტორინგის სამუშაოების წარმოება; ვ) ქობულეთის აღკვეთილის კანონმდებლობით განსაზღვრული დაცვის რეჟიმის განხორციელებისათვის აუცილებელი ღონისძიებების გატარება (ქობულეთის აღკვეთილის ფიზიკური დაცვა); ზ) უმოტორო ტრანსპორტით გადაადგილება; თ) მკაცრი კონტროლის პირობებში ცალკეული განახლებადი რესურსის მოხმარება. თავი VI მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები მუხლი 38. მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების პასუხისმგებლობა 1. დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ცენტრალური აპარატი და ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია პასუხისმგებელნი არიან მენეჯმენტის გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიებებისა და ქმედებების ორგანიზაციაზე, მათი განხორციელების მონიტორინგსა და დასახული მიზნების მიღწევაზე. 2. დაცული ტერიტორიების სააგენტო უზრუნველყოფს მენეჯმენტის გეგმის გარკვეული ღონისძიებების განხორციელების პროცესში სხვა ორგანიზაციებისა და ექსპერტების ჩართულობას ან მათთან თანამშრომლობას. 3. მენეჯმენტის გეგმის განხორციელება საოპერაციო გეგმის საშუალებით ხდება. საოპერაციო გეგმა შემუშავებული იქნება სამწლიანი პერიოდისათვის, განახლდება ყოველწლიურად და მოიცავს დეტალურ განსახორციელებელ ქმედებებს ყოველი ცალკეული წლის ქმედებებიდან გამომდინარე შემუშავებული ბიუჯეტის ჩათვლით. მუხლი 39. მენეჯმენტის გეგმის პროგრამები 1. სიტუაციური ანალიზის დროს გამოიკვეთა შემდეგი 6 ძირითადი მიმართულება, რომელთა განვითარებაც უზრუნველყოფს მენეჯმენტის გეგმის მიზნების, აქტივობებისა და ღონისძიებათა პროგრამულ სტრუქტურას: ა) დაცვა, პატრულირება და კანონაღსრულება; ბ) ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია; გ) ეკოტურიზმი; დ) კვლევა და მონიტორინგი; ე) ეკო-განათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა; ვ) ინფრასტრუქტურა და ადმინისტრაციის განვითარება. 2. მენეჯმენტის გეგმის მომდევნო მუხლები განსაზღვრავენ მენეჯმენტის გეგმის პროგრამის მიზნებს და ინდიკატორებს. თითოეული მიზნის მისაღწევად განისაზღვრა ღონისძიებებისა და საქმიანობების ჩამონათვალი, რომლებიც უნდა იქნეს გათვალისწინებული ყოველწლიური სამოქმედო გეგმის ფარგლებში. საჭიროებიდან გამომდინარე შესაძლებელია, შეიცვალოს ან შესწორდეს ქმედებები, რათა მიღწეული იქნეს პროგრამის მიზნები. მუხლი 40. დაცვა, პატრულირება და კანონაღსრულება 1. ქობულეთის დაცული ტერიტორიების დაცვას, პატრულირებასა და კანონაღსრულებასთან დაკავშირებულ ძირითად პრობლემებს წარმოადგენს: ა) დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის მიერ მომიჯნავე ტერიტორიებზე მიმდინარე და დაგეგმილი საქმიანობების შესაძლო ნეგატიური ზემოქმედება დაცულ ტერიტორიაზე ვერ კონტროლდება; ბ) პატრულირებისა და მონიტორინგისათვის საჭირო აღჭურვილობის სიმცირე (ცეცხლსასროლი იარაღი, ვიდეო რეგისტრატორი, ფოტო ხაფანგები და სხვა); 2.დაცვასა და პატრულირებასთან დაკავშირებული პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები შემდეგია: მიზანი 1: დაცვის განყოფილების ადამიანური რესურსების გაძლიერება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 1.1.უკანონო ქმედებების გამოვლენისა და აღკვეთის მიზნით არსებული პატრულირების სისტემის გადახედვა/დახვეწა და საჭიროების შემთხვევაში კორექტირება 1.1.სამართალდარღვევის აღკვეთის მიზნით გამოვლენილი და გატარებული აღმკვეთი ღონისძიებების შესახებ დაცული ტერიტორიების სააგენტოში წარდგენილი ინფორმაცია კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მიზანი 2: აუცილებელი აღჭურვილობისა და აპარატურის შესყიდვა, პერიოდული განახლება და ტექნიკური მომსახურება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 2.1.დაცვისა და პატრულირებისათვის აუცილებელი აღჭურვილობის შეძენა/განახლება 2.1. დაცვისა და პატრულირებისათვის შეძენილი აღჭურვილობა: 2 ერთეული ღამის ხედვის მოწყობილობა; 3 ერთეული წყალგაუმტარი სპეც. ტანსაცმელი; 3 ერთეული ცეცხლგამძლე სპეც. ფორმა და ცეცხლმაქრი (წყლის ზურგჩანთა); 1 ერთეული ნავი; რეინჯერებისათვის შეძენილია: ცეცხლსასროლი იარაღი (2 ერთეული), უნიფორმა (5 ერთეული), ვიდეო რეგისტრატორი (2 ერთეული) და სხვა აუცილებელი აპარატურა კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი რაოდენობები დაზუსტდება არსებული საჭიროებების მიხედვით მიზანი 3: სასაზღვრო ნიშნულების განთავსება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 3.1.საზღვრის ნიშნულების დამონტაჟება 3.1. დამონტაჟებული რკინა ბეტონის კონსტრუქციის საზღვრის აღმნიშვნელი საინფორმაციო ნიშნული (3 ცალი) კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი რაოდენობები დაზუსტდება არსებული საჭიროებების მიხედვით მიზანი 4: დაცულ ტერიტორიების მომიჯნავე ტერიტორიებიდან მომდინარე ნეგატიური ზემოქმედების განსაზღვრა და შერბილების ღონისძიებები ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 4.1. დაცულ ტერიტორიებზე მიმდებარე ტერიტორიებიდან მომდინარე ნეგატიური ზემოქმედების განსაზღვრა 4.1. შეფასებული და განსაზღვრულია გარე საფრთხეები ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მერია, დაცული ტერიტორიების სააგენტო და სხვადასხვა კვლევითი ინსტიტუტები საწიროებს გარე ექსპერტის მონაწილეობას მუხლი 41. ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია 1. ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციასთან დაკავშირებით სიტუაციური ანალიზის დროს გამოიკვეთა შემდეგი ძირითადი პრობლემური საკითხები: ა) სახელმწიფო ნაკრძალის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არსებული არხის გაწმენდის გამო ნაწილობრივ დაირღვა ჰიდროლოგიური რეჟიმი და თვით გუმბათი; ბ) პრობლემას წარმოადგენს ინვაზიური სახეობების (თუნბერგის მატიტელა, ამბროზია, ევკალიპტები, გაბატონება, არ შემუშავებულა ამ სახეობების წინააღმდეგ მენეჯმენტის გეგმა; გ) დაურეგულირებელი და უსისტემო ძოვება, რაც იწვევს ბიომრავალფეროვნების კარგვას; დ) ქობულეთის აღკვეთილის ტერიტორიაზე დეგრადირებულ მეორად მდელოებზე ხშირია მტაცებლის მიერ შინაური საქონლის დაზიანების და დარღვეულ სადრენაჟე არხებში დახრჩობის ფაქტები, რაც მოსახლეობის უკმაყოფილობას და კონფლიქტურ სიტუაციებს იწვევს. აუცილებელია დარეგულირების მექანიზმის შემუშავება; ე) ხშირი მოვლენაა ხანძრები ისპანის ტორფნარებზე. 2.ბუნებრივი რესურსებისა და ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციის, მდგრადი გამოყენების მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები შემდეგში მდგომარეობს: მიზანი 1: ნაკრძალის აღმოსავლეთით მდ. ოჩხამურთან დარღვეული ჰიდროლოგიური რეჟიმის აღდგენა ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 1.1. ჰიდროლოგიური კვლევების წარმოება ნაკრძალის მომიჯნავე სადრენაჟე სისტემის სტრუქტურის შესაცვლელად (აღდგენისთვის აუცილებელი საბაზისო კვლევები); 1.2. „ისპანი 2“ ტორფნარის დარღვეული ჰიდროლოგიური რეჟიმის აღდგენის გეგმის შემუშავება 1.1 დარღვეული ჰიდროლოგიის აღდგენისათვის ჩატარებული საბაზისო კვლევების ანგარიშები; 1.2 დარღვეული ჰიდროლოგიური რეჟიმის აღდგენის შესახებ შემუშავებული გეგმა კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მელიორაციის დეპარტამენტი, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მერია, უცხოეთის გარემოსდაცვითი ფონდები და სამეცნირო -კვლევითი ინსტიტუტები, უცხოელი შესაბამისი კომპეტენტური ექსპერტები საჭიროა პროექტის მომზადება დონორი ორგანიზაციების მოსაზიდად მიზანი 2: ქობულეთის აღკვეთილში ძოვების დარეგულირება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 2.1. ქობულეთის აღკვეთილში ძოვების დარეგულირება 2.1. 10 % – ით დარეგულირებული ძოვება კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, ადგილობრივი მოსახლეობა, შესაბამისი კომპეტენტური ექსპერტი საჭიროა შესაბამისი (გარე) ექსპერტის ჩართულობა მიზანი 3. „ადამიანის კონფლიქტი მტაცებელთან“ დარეგულირება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 3.1.,,ადამიანის და მტაცებელის კონფლიქტის“ დარეგულირების მექანიზმის შემუშავება 3.1. კონფლიქტის დარეგულირების მიმზნით დაინტერესებულ მხარეებთან რეგულარული შეხვედრების ამსახველი ფოტოები, ოქმები და ანგარიშები; 3.2. 30 % -ით დარეგულირებული კონფლიქტები გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, შესაბამისი კომპეტენტური ექსპერტები, ადგილობრივი მოსახლეობა საჭიროა შესაბამისი (გარე) ექსპერტის ჩართულობა მიზანი 4: ტორფნარზე ხანძრების შემცირება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 4.1. შესაბამისი ტექნიკისა 4.1. ვარგისიანი ბუფერული ზონის სახელმწიფო და აღჭურვილობის შემოწმება ვარგისიანობისა და მდგომარეობის შესახებ, მისი გამართულ მდგომარეობაში მოყვანა; 4.2.ხანძარსაშიშ პერიოდში ხანძრების რისკების მინიმუმამდე დაყვანა, გავრცელების კერების დროული აღმოჩენა და მყისიერი რეაგირება ხანძარსაწინააღმდეგო ინვენტარით უზრუნველყოფილი ადმინისტრაცია; 4.2. ხანძრების ლიკვიდაციის აღმნიშვნელი ფოტოები; 4.3. ტორფნარებზე 20 %-ით შემცირებული ხანძრები მოსახლეობა, შსს -ს სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება – საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახური ბიუჯეტი მიზანი 5: ინვაზიური სახეობების შემცირება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 5.1.განსაკუთრებით აგრესიული ინვაზიური სახეობების წინააღმდეგ ბრძოლის მართვის გეგმის შემუშავება და განხორციელება 5.1. ინვაზიური სახეობების (თუნბერგის მატიტელას, ამბროზიას, ევლალიას) შემცირების მიზნით შემუშავებული სამოქმედო გეგმა; 5.2. შემუშავებული გეგმის მიხედვით მიმდინარე ღონისძიებების ამსახველი ფოტოები და ანგარიშები; 5.3. 10 % – ით შემცირებული ინვაზიური სახეობები კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, მიმდებარე მოსახლეობა, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები საჭიროა შესაბამისი (გარე) ექსპერტის ჩართულობა მიზანი 6: ქობულეთის აღკვეთილში რელიქტური ტყის ბუნებრივად აღდგენა ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 6.1 ქობულეთის აღკვეთილში რელიქტური ტყის ბუნებრივად აღდგენითი პროცესების ხელშეწობა, შესაბამისი პროექტის შემუშავება და განხორციელება 6.1. ტყის ბუნებრივად აღდგენა შემუშავებული პროექტის მიხედვით ხორციელდება, რის შედეგადაც: ა) 10 % ფართობზე აღდგენილია ინვაზიური სახეობებით წარმოდგენილი მეორადი მდელო; ბ) ევკალიპტების ნარგაობები 5 % -ით ჩანაცვლებულია კოლხეთის ფლორის ელემენტებით კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, უცხოეთის დონორი ორგანიზაციები, ფონდები და სამეცნიერო კვლევითი ორგანიზაციები, ადგილობრივი მოსახლეობა, შესაბამისი კომპეტენტური ექსპერტი საჭიროა შესაბამისი (გარე) ექსპერტის ჩართულობა მუხლი 42. მენეჯმენტის პროგრამა: კვლევა და მონიტორინგი 1. სიტუაციური ანალიზისას კვლევამონიტორინგის საკითხებში გამოიკვეთა პრობლემები, რომელთა გადაჭრაც აუცილებელია: ა) მონიტორინგისთვის მნიშვნელოვანი საკვანძო ჰაბიტატების, ფლორისა და ფაუნის სახეობათა ნუსხა არასრულყოფილია; ბ) მონიტორინგის მეთოდოლოგიები დასახვეწია; გ) არ მიმდინარეობს ისპანი 2 ტორფნარის ჰიდროლოგიური რეჟიმის მონიტორინგის; დ) არ არსებობს ჰართვისის მუხის კონსერვაციის მენეჯმენტის გეგმა; ე) არ არსებობს დაცულ ტერიტორიებზე წლების განმავლობაში განხორციელებული სამეცნიერო კვლევების, ბიომრავალფეროვნების მონაცემების ელექტრონული მონაცემთა ბაზა; ვ) არ არსებობს ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ როგორ შეიცვალა ისპანი 2 ტორფნარზე გლობალური სტატუსის მქონე სფაგნუმის Sphganum austinii -ის არეალი დაცული ტერიტორიების დაარსების მენეჯმენტის შემდეგ. 2. კვლევა – მონიტორინგის პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები შემდეგში მდგომარეობს: მიზანი 1: სამეცნიერო კვლევების მონაცემთა ბაზის შექმნა ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 1.1.დაცულ ტერიტორიებზე წლების განმავლობაში განხორციელებული პროექტების და ჩატარებული სამეცნიერო კვლევების მონაცემთა ბაზის შექმნა 1.1. შექმნილი სრულყოფილი მონაცემთა ბაზა დაცულ ტერიტორიებზე ჩატარებული სამეცნიერო კვლევების შესახებ სამეცნიერო დაწესებულებები, არასამთავრობო ორგანიზაციები მიზანი 2: ეროვნულ და საერთაშორისო გარემოსდაცვით და სამეცნიერო-კვლევით ორგანიზაციებთან თანამშრომლობის გაფართოება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 2.1.ჰაბიტატებისა და სახეობათა კონსერვაციის მიზნით თანამშრომლობა ეროვნულ და საერთაშორისო გარემოსდაცვით და სამეცნიერო ორგანიზაციებთან 2.1.“ისპანი 2“ პერკოლაციური ტორფნარის კონსერვაციის მიზნით მიმდინარე სამეცნიერო პროექტები; 2.2. ყოველწლიურად, 10 % – ით გაზრდილი გლობალური წითელი ნუსხის (IUCN Red List) (მუხლი ბიომრავალფეროვნება) სახეობების პოპულაციური რიცხოვნება; 2.3. თანამშრომლობა ტორფნარების კონსერვაციის საერთაშორისო ჯგუფთან და მიმდინარე ერთობლივი სამეცნიერო პროექტები; კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, ეროვნული და უცხოეთის სამეცნიერო კვლევითი და გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები (IUCN, UNESCO,IMCG, WWF და სხვა), რუსთაველის სამეცნიერო ფონდი საჭიროა დაფინსების მოძიება მიზანი 3. „ისპანი 2“ ტორფნარის პერკოლაციური ჰიდროლოგიური რეჟიმის მონიტორინგი ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 3.1. „ისპანი 2“ პერკოლაციური ტორფნარის ჰიდროლოგიური რეჟიმის მონიტორინგის მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელოს შექმნა; 3.2. ისპანის ტორფნარის პერკოლაციური ჰიდროლოგიური რეჟიმის მონიტორინგისათვის შესაბამისი აღჭურვილობის შეძენა: 3.3. ჰიდროლოგიური რეჟიმის მონიტორინგი 3.1. ჰიდროლოგიური რეჟიმის მონიტორინგის მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელო; 3.2. ადმინისტრაცია აღჭურვილია მონიტორინგისათვის აუცილებელი ხელსაწყოებით: pH – მზომი (1 ცალი), ტორფნარში წყლის დინების საზომი ხელსაწყო Logger (1 ცალი), წყლის თერმომეტრი (3 ცალი); 3.3. ისპანის ტორფნარის პერკოლაციური ჰიდროლოგიური რეჟიმის ყოველწლიური მონიტორინგის ამსახველი ანგარიშები კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, სხვა სამეცნიერო ორგანიზაციები, უცხოელი კომპეტენტური ექსპერტ/ჰიდროლოგი საჭიროებს დაფინანსების მოძიებას მიზანი 4: უხერხემლო ცხოველების მონაცემთა ბაზის შექმნა ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 4.1.უხერხემლო ცხოველების მონაცემთა ბაზის შექმნა; 4.2.საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობების გამოვლენა, გავრცელების რუკის შექმნა 4.1.მონაცემთა ბაზა და რუკა უხერხემლო ცხოველების, საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობების და მათი გავრცელების შესახებ კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, სსიპ – შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდი, კომპეტენტური ექსპერტი საჭიროა დონორის მოძიება მიზანი 5: კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული ფიტო- და ენტომოდაავადებების შესწავლა და ბრძოლის ღონისძიებების განხორციელება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 5.1. მუდმივი ფიტოპათოლოგიური და ენტომოლოგიური კვლევა მონიტორინგი 5.1. მონაცემთა ბაზა და რუკა პარკში მავნე ორგანიზმების გავრცელების შესახებ: 5.2. მავნებლებთან წინააღმდეგ ბრძოლის ღონისძიებების ამსახველი ფოტოები და წლიური ფიტოპათოლოგიური გამოკვლევების ანგარიშები კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, სსიპ შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდი, სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტები, შესაბამისი კომპეტენტური ექსპერტი მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მიზანი 6: გლობალური სტატუსის მქონე სფაგნუმის Sphagnumm austinii-ის მონიტორინგი ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორი სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 6.1 „ისპანი 2“ ტორფნარის მცენარეულობის რუკის შექმნა (20-წლიანი შედარებითი 6.1. „ისპანი 2“ ტორფნარის მცენარეულობის რუკა და გლობალური სტატუსის მქონე კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, საჭიროა დონორებთან თანამშრომლო ანალიზი); 6.2. Sphagnum austinii ის მონიტორინგისათვის სახელმძღვანელო მეთოდოლოგიის შემუშავება; 6.3. მონიტორინგი სფაგნუმის -Sphagnum austinii – ს 20 წლიანი სუქცესიის შესახებ სრულყოფილი მონაცემები; 6.2. Sphagnum austinii – ს მონიტორინგის მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელო; 6.3. ყოველწლიური მონიტორინგის ამსახველი ფოტოები და ანგარიშები სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები, შესაბამისი კომპეტენტური ექსპერტი ბა და დაფინასების მოძიება მიზანი 7: გადამფრენი, მობუდარი და წყალმცურავი ფრინველების მონიტორინგი ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 7.1.ფრინველების მონიტორინგის აღრიცხვის მეთოდოლოგიის შემუშავება; 7.2. გადამფრენი, მობუდარი და წყალმცურავი ფრინველების მონიტორინგი 7.1. ფრინველების მონიტორინგის აღრიცხვის მეთოდოლოგიის სახელმძღვანელო; 7.2. ფრინველების მონიტორინგის ამსახველი ფოტოები და ანგარიშები კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, არასამთავრობო ორგანიზაციები და სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციები მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მიზანი 8: ნემსიყლაპიების კვლევა ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 8.1 ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ნემსიყლაპიების შესწავლა 8.1. დაბეჭდილი და გავრცელებული ბროშურა: „ქობულეთის სფაგნუმანი ტორფნარები და ნემსიყლაპიები“ კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, არასამთავრობო ორგანიზაციები და სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციები საჭიროა დონორ ორგანიზაციე ბთან თანამშრომ ლობა დადაფინანსე ბის მოძიება მუხლი 43 . ეკოტურიზმის პროგრამა 1. ეკოტურიზმთან დაკავშირებით სიტუაციური ანალიზისას გამოიკვეთა შემდეგი ძირითადი პრობლემები: ა)არსებული ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა ამორტიზებულია და განახლებას საჭიროებს, არასაკმარისია ვიზიტორთა მომსახურეობისთვის; ბ) ბილიკები საჭიროებს განახლებას და შესაბამისი ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის მოწყობას; გ) ადმინისტრაციაში ეკოტურისტული სერვისებიდან მიღებული შემოსავლები მცირეა, საჭიროა დამატებითი სერვისების დანერგვა და ეკოტურისტული ინვენტარის განახლება; დ) ვიზიტორებისათვის საინფორმაციო მასალა საჭიროებს განახლებას; ე) დაცული ტერიტორიების ეკოტურისტული შეთავაზებები საჭიროებს დივერსიფიკაციას. 2. ეკოტურიზმის პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები შემდეგია: მიზანი 1. ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურის შექმნა ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა ეკოტურისტული ინფრაქტრუქტურის მოწყობა 1.1. ეკოტურიზმისათვის მოწყობილი ეკოტურისტული ინფრასტრუქტურა: ხის ბილიკი („სმეკალოვკის“ არხიდან მდ. შავ ღელემდე); ბილიკის გასწვრივ ბუნგალოს ტიპის 5 საინფორმაციო -საინტერპრეტაციო სივრცე; ინფრასტრუქტურა შშმ პირებისათვის; ფრინველებზე დაკვირვების კოშკურები (ერთი შავ ღელესთან, მეორე სფაგნუმიან ტორფნარებზე), მოსასვენებელი ადგილები, ხიდები და ა.შ.; კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი, დაფინანსების სხვა წყაროები, გარე ექსპერტების ჩართულობა, რაოდენობები დაზუსტდება ინფრასტრუქტუ რის დაგეგმვის დროს მიზანი 2. ეკოტურისტული პროდუქტების დივერსიფიკაცია და ახალი პროდუქტების შექმნა ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 2.1. სხვადასხვა ხანგრძლივობის ტურების მომზადება; 2.2.ქობულეთის დაცულ ტერიტორიაზე სეზონური გამოფენების, პრეზენტაციების, ფოტოკონკურსების, სხვა თემატური ღონისძიებების ორგანიზება; 2.3.ქობულეთის დაცული ტერიტორიების საიმიჯო ბრენდირებული სუვენირების და პროდუქციის შექმნა 2.1.ჩატარებული ტურების, სეზონური გამოფენების და სხვა თემატური ღონისძიებების (წელიწადში არანაკლებ 3) ამსახველი ფოტოები; 2.2. ბრენდირებული სუვენირები (ქუდები, მაისურები, ჩანთები და სხვა) და ქობულეთის დაცული ტერიტორიების სიმბოლიკიანი სარეალიზაციო აქსესუარები კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი საოპერაციო გეგმით გათვალისწინებუ ლი ბიუჯეტი მიზანი 3. საინფორმაციო მასალების, რუკების ბეჭდვა ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 3.1.ისპანის ტორფნარების შესახებ საინფორმაციო მასალის შექმნა; 3.2.მარშრუტების რუკების და თემატური ბროშურების დამზადება და ბეჭდვა 3.1. დაბეჭდილი და გავრცელებული (15000 ცალი) საინფორმაციო ფლაიერი; 3.2. ყოველწლიურად (2500 ცალი) გამოცემული ეკოტურისტული მარშრუტის ამსახველი რუკები კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, აჭარის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტი, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მერია მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მიზანი 4. კომუნიკაციისა და მარკეტინგის გეგმის შემუშავება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 4.1.გამოფენებში, კონფერენციებში მონაწილეობა და პერიოდული PR და სარეკლამო აქტივობების განხორციელება; 4.2.საინფორმაციო ტურების ორგანიზება მეცნიერებისთვის, ტურისტული სააგენტოებისა და სხვა სამიზნე ჯგუფებისთვის 4.1. ჩატარებული გამოფენების, ინფოტურების, პერიოდული PR და სარეკლამო აქტივობების, კონფერენციების (წელიწადში არანაკლებ 4 ღონისძიება) ამსახველი ფოტოები; 4.2. 20 %-ით გაზრდილი თანამშრომლობა საქართველოში არსებულ ტურისტულ სააგენტოებთან და ტუროპერატორებთან კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, აჭარის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტი, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მერია მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მუხლი 44. პროგრამა – ეკოგანათლება და საზოგადოებასთან ურთიერთობა 1. სიტუაციური ანალიზის განხილვისას ეკოსაგანმანათლებლო და საზოგადოებასთან ურთიერთობის საქმიანობებში გამოიკვეთა შემდეგი პრობლემები: ა) საგანმანათლებლო მასალების არასაკმარისი რაოდენობა; ბ) დაცული ტერიტორიების შესახებ ფლორისა და ფაუნის ამსახველი წიგნის არ არსებობა; გ) სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფებისათვის სპეციალური ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების არარსებობა; დ) საგანმანათლებლო ფილმების, ვიდეორგოლების არქონა; ე) ღონისძიებების ჩატარებისათვის საოპერაციო ფინანსების ნაკლებობა; ვ) არასაკმარისი და არასათანადო აღჭურვილობა. 2. ეკოსაგანმანათლებლო და საზოგადოებასთან ურთიერთობის პროგრამის მიზნები, ქმედებები და ინდიკატორები შემდეგია: მიზანი 1: თანამშრომლობა ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებთან და ეკოსაგანამანათლებლო პროგრამების შემუშავება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 1.1 ეკოსაგანამანთლებლო პუბლიკაციების და ფლაიერების დაბეჭდვა; 1.2 სხვადასხვა სამიზნე ჯგუფებისათვის ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამების მომზადება და განხორციელება; 1.1. დაბეჭდილი და გავრცელებული ( 5000 ცალი) ფლაიერი: „ისპანის ტორფნარები და გლობალური წითელი ნუსხის სახეობები“; 1.2. საგამოფენო დარბაზში და ველზე ორგანიზებული ეკოსაგანმანათლებლო და შემეცნებითი ღონისძიებების ამსახველი ფოტოები; 1.3. 10-15 %-ით გაზრდილი ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებებში ჩართულ მონაწილეთა რაოდენობა კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, არასამთავრობო ორგანიზაციები მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მიზანი 2: სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისთვის სპეციალური ეკოსაგანმანათლებლო პროგრამის შემუშავება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 2.1.ფონდების მოძიება 2.1. სკოლამდელი ასაკის კოლხეთის მიმდინარე სკოლამდელი ასაკის ბავშვების გარემოსდაცვითი პროგრამების შემუშავებისათვის; 2.2. სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისათვის ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების ორგანიზება ბავშვებისთვის შემუშავებული ეკოსაგანამანათლებლო პროგრამა; 2.2. ადმინისტრაციის საგამოფენო დარბაზში ჩატარებული ეკოსაგანმანათლებლო ღონისძიებების (წელიწადში არანაკლებ 7 ღონისძიება) ამსახველი ფოტოები დაცული ტერიტორიების ფონდი და სხვა დონორი ორგანიზაციები და ფონდები (კივიტას ჯეორჯია, იაპონიის საელჩო და სხვა, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მერია დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი, გარე ექსპერტის ჩართულობა; მიზანი 3: ქობულეთის დაცული ტერიტორიების მომიჯნავედ მცხოვრებ მოსახლეობასთან კომუნიკაციის გაუმჯობესება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 3.1.დაინტერესებული მხარეების ინფორმირებულობა და ცნობიერების გაზრდა; 3.2.მოსახლეობის ჩართულობა არემოსდაცვით ღონისძიებებში 3.1. ჩატარებული შეხვედრების და ღონისძიებების ამსახველი ფოტოები; 3.2. გარემოსდაცვით ღონბისძიებებში 20 % -ით გაზრდილი მოსახლეობის ჩართულობა კოლხეთის დაცული ტერიტორიის განვითარების ფონდი, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის მერია მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მიზანი 4: ისპანის სფაგნუმიანი ტორფნარების ეკოსისტემური სერვისების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორი სხვა პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 4.1. ისპანის სფაგნუმიანი ტორფნარების ეკოსისტემური სერვისების შესახებ პუბლიკაციის მომზადება და გავრცელება; 4.2. მოსახლეობასთან შეხვედრების ორგანიზება ეკოსისტემური სერვისების შესახებ ინფორმაციის გავრცელების მიზნით 4.1. დაბეჭდილი და გავრცელებული ფლაიერები (2000 ცალი) ისპანის ტორფნარების ეკოსისტემური სერვისების შესახებ; 4.2. მოსახლეობასთან შეხვედრების ამსახველი ფოტოები; 4.3. მოსახლეობის 70 % აცნობიერებს ისპანის ტორფრნარების ეკოსისტემურ სერვისების ღირებულებებს და შესაბამისად 70% ით შემცირებულია კონფლიქტური სიტუაციები კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი, ეროვნული და უცხოეთის სამეცნიერო კვლევითი დაწესებულებები და ორგანიზაციები, შესაბამისი კომპეტენტური ექპსერტის ჩართულობა დამატებითი დაფინანსება შესაბამისი ექსპერტის დასაფინანსებლად მუხლი 45. მენეჯმენტის პროგრამა: ადმინისტრაციის გაძლიერება 1. სიტუაციური ანალიზის დროს გამოიკვეთა შემდეგი პრობლემები: ა)ტრენინგების ნაკლებობა დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის პერსონალისათვის; ბ)ეროვნულ და საერთაშორისო დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გამოცდილების გაზიარების არქონა, სტაჟირების არარსებობა; 2.ადმინისტრაციის გაძლიერებასთან დაკავშირებული პროგრამის მიზნები, ქმედებები და შეფასების ინდიკატორები მდგომარეობს შემდეგში: მიზანი 1: ადამიანური და მატერიალურ-ტექნიკური რესურსების მობილიზება და გაუმჯობესება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 1.1.მოცემული მენეჯმენტის გეგმის განხორციელებისათვის საკმარისი ადამიანური და მატერიალურ ტექნიკური რესურსების უზრუნველყოფა არსებული დაფინანსების მაქსიმალურად ეფექტურად გამოყენების გზით 1.1 შენარჩუნებულია კვალიფიციური პროფესიონალი კადრები, დაგეგმილი ღონისძიებების 90% წარმატებით განხორციელდა დაცული ტერიტორიების განვთარების ფონდი მიზანი 2: თანამშრომელთა უნარ – ჩვევების და კვალიფიკაციის ამაღლებისათვის ტრენინგების ჩატარება ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 2.1. ტრენინგის საჭიროებათა ანალიზის შედეგად მიმართულებების მიხედვით შესაბამისის ტრენინგების განხორციელება 2.1. ჩატარებული ტრენინგების (წელიწადში არანაკლებ 2 ტრენინგი) ამსახველი ფოტოები და ანგარიშები დაცული ტერიტორიების განვთარების ფონდი მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მიზანი 3: გამოცდილების გაზიარება ეროვნულ და საერთაშორისო დაცულ ტერიტორიებზე ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 3.1. ეკოტურიზმისა და მენეჯმენტის სფეროში გამოცდილების გაზიარების მიზნით ვიზიტი საქართველოს და საერთაშორისო დაცულ ტერიტორიებზე 3.1. ეკოტურიზმისა და მენეჯმენტის სფეროში გამოცდილების გაზიარების მიზნით განხორციელებული ვიზიტების (საქართველოს და საერთაშორისო დაცულ ტერიტორიებზე) ამსახველი ფოტოები და ანგარიშები (წელიწადში ერთხელ ორი ადამიანი) დაცული ტერიტორიების განვთარების ფონდი მიმდინარე დაფინანსება, სახელმწიფო ბიუჯეტი მიზანი 4: არსებული ინფრასტრუქტურის მოვლა-პატრონობისათვის საკმარისი ფინანსების მოძიება სავარაუდო ღონისძიებები და ქმედებები ინდიკატორები პარტნიორების ჩართულობა წინაპირობა 4.1.ინფრასტრუქტურის მოვლა პატრონობა 4.1. მოვლილი და შენარჩუნებული ადმინისტრაციის დაქვემდებარებაში არსებული ინფრასტრუქტურა კოლხეთის დაცული ტერიტორიების განვითარების ფონდი მიმდინარე დაფინანსება სახელმწიფო ბიუჯეტი თავი VII მუხლი 46. დაცული ტერიტორიის მენეჯმენტის გეგმის შესრულების მონიტორინგი 1. მენეჯმენტის გეგმის მონიტორინგი მიზნად ისახავს ქობულეთის დაცული ტერიტორიების – ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალისა და ქობულეთის აღკვეთილის ადმინისტრაციისათვის ინფორმაციის მიწოდებას მართვის უწყვეტად ადაპტირების ხელშეწყობის მიზნით. მართვის უწყვეტად ადაპტირება წარმოადგენს გამოცდილებისა და ახლად მიღებული ინფორმაციიდან გამომდინარე მართვის ქმედებებისა და აქტივობების შეცვლა-ადაპტირების პროცესს. 2. ადმინისტრაცია მონიტორინგს სამ ეტაპად განახორციელებს: ა) ყოველწლიური მონიტორინგი: ყოველი წლის ივნისში ადმინისტრაცია მოამზადებს განხორციელებული ქმედებებისა და ღონისძიებების ანგარიშს მენეჯმენტის გეგმის მე-6 თავში განსაზღვრულ და დაგეგმილ ქმედებებსა და ღონისძიებებთან მიმართებაში. აღნიშნული ანგარიში წარმოადგენს 3-წლიანი საოპერაციო გეგმის განხილვა-განახლების საფუძველს, რაც, თავის მხრივ, წლიური ბიუჯეტის განსაზღვრისა და წარდგენის საფუძველია. ბ) მენეჯმენტის ეფექტურობის 3-წლიანი ინტერვალით მონიტორინგი: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-3 და მე-6 წლების ბოლოს ადმინისტრაცია მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების (Management Effectiveness Tracking Tool (METT)) მეშვეობით განახორციელებს მართვის ეფექტურობის შეფასებას. მიღებული შედეგების 2019 წელს ჩატარებული საბაზისო შეფასების შედეგებთან შედარების გზით ადმინისტრაცია შეძლებს, ზუსტად შეაფასოს მართვის ეფექტურობის პროგრესი და მიღებული გამოცდილების გათვალისწინებით მოახდინოს მენეჯმენტის გეგმის ქმედებებისა და ღონისძიებების ადაპტირება. გ) ძირეული განხილვა: მენეჯმენტის გეგმის განხორციელების მე-9 წელს მენეჯმენტი განახორციელებს ძირეულ, განახლებულ სიტუაციურ ანალიზსა და მიზნებისა და ქმედებების განხილვას. განახლებული სიტუაციური ანალიზისა და მიზნებისა და ქმედებების განხილვის შედეგები წარმოადგენს ახალი, მომდევნო 9-წლიანი მენეჯმენტის გეგმის შემუშავების საფუძველს. თავი VIII. დანართები დანართი 1 ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ადგილმდებარეობის რუკა დანართი 2 ა) მდებარეობა და საზღვრები ბ) რამსარის კონვენციით დაცული ტერიტორიის საზღვარი დანართი 3. ჰაბიტატები დანართი 4. ფლორა ა) ქობულეთის დაცული ტერიტორიების ფლორა ოჯახები, გვარები, სახეობები 1 ხავსისნაირებიB R Y O P H Y T A Aulacomniaceae 1 Aulacomnium palustre (Hedw) Schwagr Geocalycaceae 2 Lophocolea bidentata L. Bartramiaceae Schwagr. 3 Philonotis marchica (Hedw.) Brid. Cephaloziaceae Mig. 4 Cephalozia connivens (Dicks.) Lindb 5 Odontoschisma denudatum (Nees) Dumort. Dicranaceae Schimp. 6 Campylopus pyriformis (Schultz) Brid. 7 C. fragilis (Brid.) Bruch & Schimp. 8 Paraleucobryum longifolium (Ehrh. ex Hedw.) Loeske Hypnaceae Schimp. 9 Calliergonella cuspidata (Hedw.) Loeske 10 Hypnum cupressiforme Hedw. Polytrichaceae Schwagr. 11 Polytrichum strictum Menzies ex Brid. 12 Atrichum undulatum (Hedw.) P. Beauv. Sphagnaceae Dumort. 13 Sphagnum austinii Sull. 14 S. capillifolium (Ehrh.) Hedw. 15 S. cuspidatum Ehrh.ex Hoffm. 16 S. denticulatum Brid. 17 S. palustre L. 18 S. papilosum Lindb. 19 S. rubellum Wilson გვიმრანაირები P T E R I D O P H Y T A Dennstaedtiaceae Lotsy 20 Pteridium tauricum V. Krecz. Lycopodiaceae Beauv. ex Mirb. 21 Lycopodiella inundata (L.) Holub Osmundaceae 22 Osmunda regalis L. Thelypteridaceae 23 Thelypteris confluens (Thunb.) C.V. Morton (Thelypteris palustris (A. Gray) Schott) შიშველთესლოვნები GYMNOSPERMAE Pinaceae Lindl. 24 Pinus pinaster Aiton ფარულთესლოვნები (ორლებნიანიანები) A N G I O S P E R M A E (D I C O T Y L E D O N E A) Apiaceae Lindl. (Umbelliferae Juss.) 25 Hydrocotyle ranunculoides L.f. 26 H. ramiflora Maxim. Araliaceae Juss. 27 Hedera helix L.(H.caucasigena Pojark.) Asteraceae Dumort. (Compositae Giseke.) 28 Achillea beibersteinii Afan. 29 A. filipendulina Lam. 30 A. nobilis L. 31 Ageratum houstonianum Mill. 32 Ambrosia artemisiifolia L. 33 Anthemis cotula L. 34 Arctium lappa L. 35 Artemisia absinthium L. 36 Bidens cernua L. 37 B.tripartita L. (B.orientalis Velen.) 38 Carpesium abrotanoides L. 39 C. cernuum L. 40 Pulicaria dysenterica (L.) Gaertn. 41 Cirsium incanum (S.G.Gmel.) Fisch. 42 Conyzanthus graminifolius (Spreng) Tamamsch. 43 Crassocephalum crepidioides (Benth.) S.Moore.; Gynura crepioides Bernth. 44 Dichrocephala integrifolia (L.f.) Kuntze 45 Echinops colchicus Sosn. 46 Erigeron annus (L.) Pers. (Stenactis annua (L.) Cass. 47 E. canadensis L. (Conyzanthus canadensis (L.) Cronq. ) 48 Eupatorium cannabinum L. 49 Galinsoga ciliata (Rafin) Blake 50 G. parviflora Cav. 51 Gnaphalium luteoalbum L. 52 Gymnaster savatieri (Makino) Kitam. 53 Helianthus tuberosus L. 54 Leucanthemum vulgare Lam.; (L.vulgare Lam.subsp.multicaule A.Khokhr.) 55 Matricaria chamaemilla Hill 56 Santolina chamaecyparissus L. 57 Senecio erraticus Bertol. (Jacobaea erratica (Bertol.) Fourr.) 58 S. sylvaticus L. 59 S.vernalis Waldst.& Kit. 60 S.vulgaris L. 61 Sigesbeckia orientalis L. 62 Silybum marianum (L.) Gaertn. 63 Sonchus arvensis L. 64 S. virgaurea L. (S.armena Kem.-Nath.ex Grossh.) 65 Tagetes minuta L. 66 Xanthium californicum Greene 67 X. occidentale Bert. (X.albinim (Widd.) H.Scholz.) 68 X.spinosum L. 69 X.strumarium L. Betulaceae S.F.Gray 70 Alnus barbata C.A.Mey. Salicaceaea 71 Salix caprea L. 72 S.cinerea L. Caprifoliaceae Juss. 73 Lonicera caprifolium L. Convolvulaceae Juss. 74 Calystegia sepium ( L.) R.Br. 75 Convolvulus arvensis L. Corylaceae Mirb. 76 Carpinus betulus L.(C.caucasica Grossh.) Cuscutaceae Dumort. 77 Cuscuta australis R.Br. Droseraceae Salisb. 78 Drosera rotundifolia L. Ericaceae Juss. 79 Calluna vulgaris (L.) Hull 80 Rhododendron luteum Sweet. 81 R.ponticum L. Fabaceae Lindl. (Leguminosae Juss.) 82 Amoria ambigua (Bieb.) Sojak (Trifolium ambiguum Bieb.) 83 Lotus corniculatus L. 84 L.tenuis Waldst. & Kit. ex Willd. (L.corniculatus L. subsp. tenuis Briq ex Rech.fil.) 85 L.palustris Willd. 86 Medicago arabica (L.) Huds. 87 M. denticulata Willd. 88 Ononis arvensis L. 89 Psoralea acaulis Stev. 90 Securigera varia (L.) Lassen (Coronilla varia L.) 91 Trifolium campestre Schreb. 92 T. fragiferum L. 93 T. resupinatum L. 94 T. subterraneum L. 95 T. tumens M.Bieb. 96 Ulex europaea L. 97 Vicia sativa L. Fagaceae Dumort. 98 Quercus hartwissiana Stev. Geraniaceae Juss. 99 Geranium rotundifolium L. Hypericaceae Juss. 100 Hypericum mutilum L. Lamiaceae Lindl. (Labiatae Juss.) 101 Galepsis tetrahit L. 102 Glechoma hederacea L. 103 Lamium album L. 104 Lycopus europaeus L. 105 Mentha pulegium L. 106 Perilla nankinensis Wender. Lythraceae St.-Hil 107 Lythrum salicaria L. Malvaceae Juss. 108 Malva sylvestris L. Menianthaceae Dumort. 109 Menyanthes trifoliata L. Nymphaeaceae Salisb. 110 Nymphaea colchica C.Presl 111 Nuphar lutea (L.) Sm. Onagraceae Juss. 112 Epilobium palustre L. Oxalidaceae R.Br. 113 Oxalis acetosella L. Phytolaccaceae R.Br. 114 Phytolacca americana L. Plantaginaceae Juss. 115 Plantago lanceolata L. 116 P.major L. Polygonaceae Juss. 117 Persicaria hydropiper (L.) Spach (Polygonum hydropiper L.) 118 P.aviculare L. 119 Polygonum perfoliatum L. 120 P. thunbergii Siebold & Zucc. 121 Rumex acetosella L. Primulaceae Vent. 122 Lysimachia vulgaris L. Ranunculaceae Juss. 123 Ficaria popovii A.P. Khokhr. 124 Ranunculus bulbosus L. 125 R. muricatus L. 126 R.oreophilus Bieb. (R.acutilobus Ledeb., R.makaschwilii Kem.-Nath.) 127 R. sceleratus L. 128 Ranunculus trachycarpus Fisch. & C.A.Mey. (Ranunculus marginatus d'Urv.) Rhamnaceae Juss. 129 Frangula alnus Mill. Rosaceae Juss. 130 Crataegus macrophylla Sarg. 131 Potentilla erecta (L.) Raeusch. 132 P.reptans L. 133 P.supina L. 134 Rubus hirtus Waldst.& Kit. Rubiaceae Juss. 135 Galium palustre L. 136 G. tricornutum Dandy Scrophulariaceae Juss. 137 Rhamphicarpa medwedewii Albov 138 Verbascum thapsus L. 139 Veronica anagallis-aquatica L. 140 V.beccabunga L. 141 V.filiformis Smith 142 V.persica Poir. 143 V.polita Fries. (V. didyma auct. vix Ten.) Lentibulariaceae 144 Utricularia minor L. Solanaceae Juss. 145 Datura stramonium L. 146 Solanum pseudocapsicum L. Vacciniaceae S.F.Gray 147 Vaccinium arctostaphylos L. Viburnaceae Rafin. 148 Viburnum opulus L. ერთლებნიანები MONOCOTILEDONEAE Amaryllidaceae J. ST.-Hil. 149 Leucojum aestivum L. Commelinaceae R.Br. 150 Commelina communis L. Cyperaceae Juss. 151 Bulbostylis tenerrima (Fisch. & C.A.Mey. ex Ledeb.) Palla 152 Carex elata All. 153 C. hirta L. 154 C.latifrons V.Krecz. 155 C. lasiocarpa Ehrh. 156 Cyperus badius Poir. 157 C. longus L. 158 C. rotundus L. 159 Juncellus serotinus (Rottb.) C.B.Clarke 160 Kyllinga gracillima Miq. 161 Rhynchospora alba (L.) Vahl 162 R. caucasica Palla 163 Scirpus triqueter Godr. (Schoenoplectus litoralis (Schrad.) Palla) 164 Schoenoplectus juncoides (Roxb.) Palla 165 S. mucronatus (L.) Palla Iridaceae Juss. 166 Sisyrinchium angustifolium Mill. Juncaceae Juss. 167 Juncus acutus L. 168 J. bufonius L. 169 J.effusus L. Orchidaceae Juss. 170 Spiranthes amoena (M.Bieb.) Spreng. (Spiranthes sinensis (Pers.) Ames) Poaceae Barnhart 171 Aegilops cylindrica Host 172 Agropyron caninum (L.) P.Beauv. 173 Agrostis alba L. Poa nemoralis L. 174 Andropogon virginicus L. 175 Anthoxanthum amarum Brot. 176 Bromus japonicus Thunb. 177 B. tectorum L. 178 Calamagrostis arundinacea (L.) Roth. 179 C.epigeios (L.) Roth. 180 Catabrosa aquatica (L.) Beauv. (Aira aquatica L.) 181 Cladium mariscus (L.) Pohl 182 Cynodon dactylon (L.) Pers. 183 Dactylis glomerata L. 184 Digitaria sanguinalis (L.) Scop. [D.vulgaris (Schrad.) Bess.] 185 D. ciliaris (Retz.) Koeler 186 D. ischaemum (Schreb.) Muhl. 187 D.violascens Link [D.chinensis (Retz.) A.Camus ;Paspalum chinense Nees] 188 Echinochloa crusgalli (L.) Beauv.s.l. 189 Eleusine indica (L.) Gaertn. 190 E. tristachya (Lam.) Lam. 191 Eragrostis minor Host. 192 E. pilosa (L.) P.Beauv. 193 Erianthus ravennae (L.) P.Beauv. (Saccharum ravennae (L.) L.) 194 Holcus lanatus L. 195 Hordelymus leporinum Link 196 Koeleria phleoides (Vill.) Pers. 197 Leersia oryzoides (L.) Sw. 198 Leymus racemosus (Lam.) Tzvelev 199 Lolium loliaceum (Bory & Chaub.) Hand.-Mazz. 200 Microstegium imberbe (Nees ex Steud.) Tzvelev (Microstegium vimineum (Trin.) A.Camus) 201 M. japonicum (Miq.) Koidz. 202 Miscanthus sinensis Andersson 203 Molinia litoralis Host 204 Oplismenus burmanni (Retz.) P.Beauv. 205 O. undilatifolium (Ard.) Beauv. 206 Panicum dichotomiflorum Michx. 207 P. lanuginosum Elliott (Panicum acuminatum Sw.) 208 Paspalum paspalodes (Michx.) Scribn. (Paspalum distichum L.) 209 P. thunbergii Kunth ex Steud. 210 Phalaroides arundinacea (L.) Rauschert (Phalaris arundinacea L.) 211 Phleum paniculatum Huds. 212 Ph. phleoides(L.)Karst. (P.boehmeri.Wib.; Phalaris phleoides L.) . 213 Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud. 214 Poa bulbosa L.; P.crispa Thuill. [P.bulbosa subsp.vivipara (Koel.) Arcang.] 215 P. compressa L. 216 P.trivialis L. 217 Polypogon semiverticillatus (Forssk.) Hyl. (Polypogon viridis (Gouan) Breistr.) 218 Rostraria cristata (L.) Tzvel. (Koeleria phleoides (Vill.) Pers.) 219 Scleropoa rigida (L.) Griseb. 220 Setaria faberi R.A.W.Herrm. 221 S.intermedia Roem. & Schult. 222 S. glauca (L.) P.Beauv. (Pennisetum glaucum (L.) R.Br.) 223 Sorghum halepense (L.) Pers. 224 Sporobolus fertilis (Steud.) Clayton 225 Tragus racemosus (L.) All. 226 Vulpia myuros (L.) C.C.Gmel. Smilacaceae Vent. 227 Smilax excelsa L. Thyphaceae Juss. 228 Sparganium neglectum Beeby (Sparganium erectum subsp. neglectum (Beeby) K.Richt.) 229 Typha angustifolia L. 230 T. latifolia L. ა.ა) ქობულეთის სახელმწიფო ნაკრძალის ფლორა ქართული ხავსები 1 Atrichum undulatum 2 Calliergonella cuspidata 3 Campylopus cf. pyriformis 4 Campylopus fragiles 5 Cephalozia connivens 6 Hypnum cf. cupressiforme 7 Odontoschisma denudata 8 Paraleucobryum longifolium 9 Philonotis marchia 10 Polytrichum strictum 11 Sphagnum austinii 12 Sphagnum capillifolium 13 Sphagnum cuspidatum 14 Sphagnum denticulatum 15 Sphagnum palustre 16 Sphagnum papilosum 17 Sphagnum rubellum ჭურჭლოვანი 18 Alnus glutinosa subsp.barbata ჩვეულებრივი მურყანი 19 Callicarpa japonica კალიკარპა 20 Calluna vulgaris ჩვეულებრივი მანანა 21 Crataegus macrophylla კუნელი 22 Hedera colchica სურო 23 Lonicera carpiniifolia თხისფოთოლა ჯიქა 24 Pinus pinaster ზღვისპირა ფიჭვი 25 Quercus hartvissiana კოლხური მუხა 26 Rhamnus frangula ხეჭრელი 27 Rhododendron luteum იელი 28 Rhododendron ponticum პონტოს შქერი 29 Rubus hirtus ბაღის მაყვალი 30 Rubus sp მაყვალი 31 Smilax exelsa ეკალღიჯი 32 Spiraea japonica იაპონური გრაკლა 33 Vaccinium arctostapyllos მაღალი მოცვი 34 Viburnum opulus ძახველი 35 Carpinus betulus რცხილა კავკასიური 36 ბალახოვნები 37 Ambrosia artemisifolia არტემიზისფოთოლა ამბროზია 38 Bidens cernua თავჩაქინდრული ორკბილა 39 Bidens frondosa ორკბილა 40 Bidens tripartita სამნაწილიანი ორკბილა 41 Calystegia sepium დიდი ხვართქლა 42 Carex hirta ბანჯგვლიანი ისლი 43 Carex lasiocarpa გაპობილნაყოფა ისლი 44 Convolvolus arvensis ხვართქლა 45 Crassocephalum crepidioides კრასოცეფალუმი 46 Cynodon dactylon გლერტა 47 Cyperus badius წამალწვრილა 48 Cyperus longus თავნასკვა ჩალა 49 Drosera rotundifolia დროზერა, ცვრიანა 50 Eupatorium cannabinum ვარდკანაფა 51 Galeopsis tetrahit თავცეცხლა 52 Galium palustre ენდრონიკა 53 Holcus lanatus ბეწვიანი თავთეთრა 54 Hordeum leporinum თაგვიყანა 55 Hydrocotyle ramiflora ტოტყვავილა ჰიდროცოტილე 56 Hydrocotyle ranunculoides ბაიასებრი ჰიდროცოტილე 57 Hypericum mutilum დასახიჩრებული კრაზანა 58 Iris pseudacorus წყლის ზამბახი 59 Juncus articulatus ჭილი 60 Juncus bufonius გომბეშოს ჭილი 61 Juncus effusus ტოტებგაშლილი ჭილი 62 Kyllinga gracillima ტანწერწეტა კილინგა 63 Leucojum aestivum ცხენისკბილა 64 Lonicera caprifolia თხისფოთოლა ჯიქა 65 Lycopodiela inundata ლიკოპოდიელა 66 Lycopus europaeus ევროპული ლიკოპუსი 67 Lysimahia vulgaris ხახვთესლა 68 Lythrum salicaria ცოცხმაგარა 69 Menyanthes trifoliata წყლის სამყურა 70 Microstegium imberbe მიკროსტეგიუმი 71 Microstegium japonicum იაპონური მიკროსტეგიუმი 72 Miscanthus sinensis ჩინური მისკანტუსი 73 Molinia litoralis იმერული ისლი 74 Nymphaea colchica დუმფარა 75 Nymphaea lutea ყვითელი დუმფარა 76 Osmunda regalis სამეფო გვიმრა 77 Paspalum paspaloides პასპლუმი 78 Paspalum thunbergii ტუნბერგის პასპალუმი 79 Phragmites australis სამხრეთის ლელი 80 Pinus pinaster ზღვისპირა ფიჭვი 81 Polygonum aviculare ჩვეულებრივი მატიტელა 82 Polygonum hydropiper წყლის წიწაკისებრი წალიკა 83 Polygonum perfoliatum გახვრეტილფოთოლა მატიტელა 84 Polygonum thunbergii თუნბერგის მატიტელა 85 Potentilla erecta ოთხფურცელა მარწყვაბალახი 86 Pteridium aquilinum გვიმრა 87 Rhynchospora alba თეთრი რინქოსპორა 88 Rumex acetosella მჟავე მჟაუნა 89 Schoenoplectus triqueter კოკოზა 90 Senecio erraticus მოხეტიალე თავყვითელა 91 Smilax excelsa ეკალღიჯი 92 Solidago virgaurea ოქროწკეპლა 93 Sonchus arvensis ღიჭა 94 Spiranthes amoena მშვენიერი სპირანთესი 95 Thelypteris palustre ჭაობის თელიპტერისი 96 Tradescantia virginiana ვირჯინიის ჭორტანა ა.ბ) ქობულეთის აღკვეთილის ფლორა ლათინური ქართული ხავსები 1 Atrichum undulatum 2 Calliergonella cuspidata 3 Campylopus cf. pyriformis 4 Campylopus fragiles 5 Cephalozia connivens 6 Hypnum cf. cupressiforme 7 Odontoschisma denudata 8 Paraleucobryum longifolium 9 Philonotis marchia 10 Polytrichum strictum 11 Sphagnum austinii 12 Sphagnum capillifolium 13 Sphagnum cuspidatum 14 Sphagnum denticulatum 15 Sphagnum palustre 16 Sphagnum papilosum 17 Sphagnum rubellum ჭურჭლოვანი 18 Alnus barbata ჩვეულებრივი მურყანი 19 Callicarpa japonica იაპონური ლამაზნაყოფა 20 Calluna vulgaris ჩვეულებრივი მანანა 21 Carpinus betulus კავკასიური რცხილა 22 Crataegus macrophylla კუნელი 23 Hedera helix სურო 24 Lonicera carpiniifolia თხისფოთოლა ჯიქა 25 Pinus pinaster ზღვისპირა ფიჭვი 26 Rhamnus frangula ხეჭრელი 27 Rhododendron luteum იელი 28 Rhododendron ponticum პონტოს შქერი 29 Rubus hirtus ბაღის მაყვალი 30 Rubus sp მაყვალი 31 Smilax exelsa ეკალღიჯი 32 Spireaea japonica იაპონური გრაკლა 33 Ulex europeaus ევროპული ჯოჯო 34 Vaccinium arctostapyllos მაღალი მოცვი 35 Viburnum opulus ძახველი ბალახოვნები 36 Achilea bieberteini ბიბერშტეინის ფარსმანდუკი 37 Achilea filipendulina ქაფურასფოთოლა ფარსმანდუკი 38 Achilea nobilis ფარსმანდუკი 39 Aegilops tauschii აეგილოპსი 40 Ageratum haustonianum ჰაუსტონის ციცინო 41 Agropyron caninum ჭანგა 42 Andropogon virginicus წნელის მელაკუდა 43 Ambrosia artemisiifolia არტემიზიის ფოთოლა ამბროზია 44 Anthemis cotula კამანია 45 Anthoxanthum amarum ყვითელთავთავა 46 Anthoxanthum odoratum სურნელოვანი ყვითელთავთავა 47 Arctium lappa ოროვანდი 48 Arhenathum elatus ფრანგული კოინდარი 49 Artemisia absinthium აბზინდა 50 Bidens tripartita სამნაწილიანი ორკბილა 51 Bolbostllis maritima ლელქაში 52 Bromus japonicus იაპონური შვრიელა 53 Bromus tectorum ბანის სვრიელა 54 Calamagrostis arundinaceae ლერწმისებრი ბრძამი 55 Calamagrostis epigeios მიწისზედა ქასრა 56 Canyzanthus graminifolius კონიზანტუსი 57 Carex elata ზეაღმართული ისლი 58 Carex lasiocarpa გაპობილნაყოფა ისლი 59 Carex latifrons ფართოშუბლა ისლი 60 Carpesium abrotanoides ოჩოპენტრე 61 Carpesium cernuum ოჩოპინტრე 62 Catabrosa aquatiaca წყლის კატაბროზა 63 Cirsium incanum თეთრი ნარი 64 Coix lacrimajobi ჩალა მძივი 65 Commelina communis ტყის ჭორტანა 66 Coronilla varia ყვავისფრჩხილა 67 Cripsis alopecuroides კიჭკიჭა 68 Cuscuta australis სამხრეთის აბრეშუმა 69 Cuscuta europaea ევროპული აბრეშუმა 70 Cynodon dactilon გლერტა 71 Xanthium oxidentale დასავლური ღორისბირკა 72 Cyperus badius წაბლისფერი წამალწვრილა 73 Cyperus difformis არაერთგვაროვანი თავნასკვა 74 Cyperus rotundus მრგვალი თავნასკვა 75 Dactylis glomerata დაგორგლილი სათითურა 76 Datura stramonium ჩალის ლემა 77 Daucus carota ფერისცვალა 78 Dichrocephala bicolor ორფერა მეჭეწა 79 Digitaria cilliaris წამწამიანი მწყერფეხა 80 Digitaria ischaemom სისხლდენის შემაჩერებელი მწყერფეხა 81 Digitaria sanguinalis სისხლივით წითელი მწყერფეხა 82 Digitaria violascens მოიისფრო მწყერფეხა 83 Drosera rotundifolia მრგვალფოთოლა დროზერა 84 Echinochloa crusgalli მამლის-დეზი ბურჩხა 85 Echinops colchicus კოლხური თავკომბალა 86 Eleusine indica ელეუსინე 87 Eleusine tristachya ელეუსინე 88 Epilobium palustre ჭაობის წყალნაწყენი 89 Eragrostis pilosa თმიანი თეფი 90 Eragrostis minor პატარა ტეფი 91 Erianthus ravennae რავენაეს ერიანთუსი 92 Erigeron annus ცხენისკუდა 93 Erigeron canadensis ცხენისკუდა 94 Eupatorium canabinum კანაფის ვარდკანაფა 95 Ficaria popovii ჩაწყობილა ბაია 96 Filago eriocephala ბეწვთავა ნაცარა 97 Filago gallica L ფრანგული ნაცარა 98 Galinsoga ciliata წამწამისებრი გალინზოგა 99 Galinsoga parviflora პატარაყვავილა გალინზოგა 100 Galium tricornutum სამრქიანი ხოვერა 101 Geranium purpureum მეწამული ნემსიწვერა 102 Geranium robertianum რობერტის უჟმურა 103 Gimnaster savatieri გიმნასტერი 104 Glechoma hederaceae სუროსებრი ოშოშა 105 Gnaphalium luteoalbum მოყვითალო-თეთრი ბერულა 106 Gomphocarpus fruticosus ბამბაცა 107 Hamarthia altissima ჰამარტია 108 Helianthus tuberosus მიწავაშლა 109 Holcus lanatus ბეწვიანი თავთეთრა 110 Hordeum leporinum თაგვიყანა 111 Hydrocotile ramiflora ტოტყვავილა ჰიდროკოტილე 112 Hydrocotile vulgaris ჩვეულებრივი ჰიდროკოტილე 113 Hyoscyamus niger შავი ლენცოფა 114 Hypericum mutilus დასახიჩრებული კრაზანა 116 Iris pseudocorus წყლის ზამბახი 117 Jucus acutus ბასრი ჭილი 118 Juncus effusus ტოტებგაშლილი ჭილი 119 Juncellus serotinus 120 Koeleria phleoides კეწეწურა 121 Lamium album ჯინჭრის დედა 122 Leersia oryzoides 123 Leucanthemum vulgare მინდვრის გვირილა 124 Leucojum aestium ცხენისკბილა 125 Leymus racemosus მტევნიანი ლეიმუსი 126 Lycopodiela inundata ლიკოპოდიელა 127 Lysimachia vulgaris ჩვეულებრივი ხახვთესლა 128 Lolium loliaceum კოინდარისებრი ღვარძლი 129 Lolium rigidum ხეშეში ნამკალა 130 Lotus corniculatus რქიანი კურდღლისფრჩხილა 131 Lotus palustris ჭაობის კურდღლისფრჩხილა 132 Lotus tenius წვრილი კურდღლისფრჩხილა 133 Matricaria chamomilla სამკურნალო მატრიკარია 134 Medicago arabica არაბული იონჯა 135 Medicago denticulata წვრილკბილა იონჯა 136 Mentha pulegium ომბალო 137 Menyanthes trifoliata წყლის სამყურა 138 Microstegium imberbe მიკროსტეგიუმი 139 Microstegium japonicum იაპონური მიკროსტეგიუმი 140 Milinia litoralis სანაპიროს იმერული ისლი 141 Miscanthus sinensis ჩინური მისკანთუსი 142 Nuphar lutea ყვითელი დუმფარა 143 Nymphaea cilchica კოლხური დუმფარა 144 Ononis arvensis ყანის ფშნის ეკალი 145 Oplismenus burmanii ბურმანის მჭადა 146 Oplismenus undulatifolium ტალღოვანფოთოლა მჭადა 147 Osmunda regalis სამეფო გვიმრა 148 Otanthus maritimus ზღვისპირეთის ოთანთუსი 149 Oxalis acetosella ჩვეულებრივი მჟაველა 150 Oxalis corniculata რქიანი მჟაველა 151 Panicum dichotomiflorum ნახევარყვავილა ფეტვი 152 Panicum lanuginosum ფეტვი 153 Paspalum dilatatum გაფართოებული პასპალუმი 154 Paspalum paspaloides პასპალუმისებრი პასპალუმი 155 Paspalum thunbergii თუნბერგის პასპალუმი 156 Perilla nankinensis წითელი ჯინჭარი 157 Phalaroides arundinacea ლერწმისებრი ჩიტიფეტვა 158 Phleum paniculatum საგველასებრი ტიმოთელა 159 Phleum pratense მინდვრის ტიმოთელა 160 Phragmites australis სამხრეთის ლელი 161 Phytolaca americana ჭიაფერა 162 Plantago lanceolata ლანცეტა მრავალძარღვა 163 Plantago major დიდი მრავალძარღვა 164 Poa bulbosa ბოლქვიანი თივაქასრა 165 Poa compressa ჩაჭყლეტილი თივაქასრა 166 Poa trivialis ჩვეულებრივი თივაქასრა 167 Polygonum hydropiper წყლის წიწაკისებრი წალიკა 168 Polygonum perfolatum გახვრეტილ ფოთოლა მატიტელა 169 Polygonum thunbergii თუნბერგის პოლიგონუმი 170 Polypogon semiver ticillatus პოლიპოგონი 171 Potentilla erecta ოთხფურცელა მარწყვაბალახი 172 Potentilla reptans მცოცავი მარწყვა ბალახი 173 Potentilla supina უკან გადაღუნული მარწყვაბალახი 174 Psoralea acaulis უღერო დათვიმარწყვა 175 Pteridium aquilinum გვიმრა 176 Pulicaria dysenterica დიზენტერიული პულიკარია 177 Ranunculus bulbosus ბოლქვიანი ბაია 178 Ranunculus sceleratus შხამიანი ბაია 179 Ranunculus chius ქონა 180 Ranunculus muricatus დუგუმი 181 Ranunculus trachicarpus ბაია 182 Rhynchospora caucasica კავკასიური რინქოსპორა 183 Rhynchospora alba თეთრი რინქოსპორა 184 Rhamphicarpa medwedewii მედვედევის რამიკარპა 185 Sambucus edulis საჭმელად ვარგისი ანწლი 186 Santolina chmaecyparissus სანტოლინა 187 Schoenoplectus juncoides ჭილისებრი კოკოზა 188 Schoenoplectus mucronatus კოკოზა 189 Scleroproa rigida ხეშეში თივაქასრა 190 Senecio sylvaticus ტყის თავყვითელა 191 Senecio erraticus მოხეტიალე თავყვითელა 192 Senecio vernalis გაზაფხულის თავყვითელა 193 Senecio vulgaris ჩვეულებრივი თავყვითელა 194 Setaria faberi ფაბერის ძურწა 195 Setaria glauca ყვითელი ძურწა 196 Setaria intermedia შუალედური ძურწა 197 Setaria viridis მწვანე ძურწა 198 Siegesbeckia orientalis აღმოსავლური ბირკალუა 199 Sieglingia procumbens მწოლიარე წივანა 200 Silybum marianum ბაყაყურა 201 Sisyrinchium angustifolium სიზირინხიუმი 202 Solanum pseudocaspicum ძაღლყურძენა 204 Solidago virgaurea ოქროწკეპლა 205 Sorghum halepense ალეპის შალაფა 206 Sparganium neglectum შხაპრი 207 Sporobolus fertilis შხაპრი 208 Spriranthes sinensis სპირანთესი 209 Succisa pratensis მინდვრის სუკციზა 210 Tagetes minuta ხავერდა 211 Thelipteris palustris ჭაობის თელიპტერისი 212 Tragus racemosus მტევნიანი ტრაგუსი 213 Trifolium ambiguum ცხვრის სამყურა 214 Trifolium campestre მინდვრის სამყურა 215 Trifolium resupinatum გადაბრუნებული შაბთარი 216 Trifolium subterraneum მიწისქვეშა სამყურა 217 Trifolium tragiferum სამყურა 218 Trifolium tumens სამყურა 219 Tussilago farfara ვირისტერფა 220 Typha angustifolia წვრილფოთოლა ლაქაში 221 Typha latifolia ფართოფოთოლა ლაქაში 222 Veronica baccabunga ჩაღანდარი 223 Verbascum thapsis ქერიფქლა 224 Veronica anagalis-aquatica წყლის საპოვნელა ჩაღანდარი 225 Veronica didyma ჩაღანდარი 226 Veronica filiformis ძაფისმაგვარი ჩაღანდარი 227 Veronica persica ბოსტნის ია 228 Vicia sativa ოსპისებრი ცერცველა 229 Vulpia myuros . თაგვისკუდა ვულპია ბ) კაინოზოური (მესამეული) პერიოდის ფლორის რელიქტები N სახელწოდება ლათინურად სახელწოდება ქართულად გავრცელება 1 Drosera rotundifolia მწერიჭამია დროზერა ისპანი 2 2 Molinia littoralis ჩრდილოეთის ისლი ისპანი 1&2 3 Rhynchospora alba თეთრი რინხოსპორა ისპანი 1&2 4 Osmunda regalis სამეფო გვიმრა ისპანი 1&2 5 Menyanthes trifoliata წყლის სამყურა ისპანი 2 6 Calluna vulgarus მანანა ჩვეულებრივი ისპანი 1&2 7 Cladium mariscus ხერხა ისპანი 2 8 Sphagnum austinii (Sph. Imbricatum) იმბრიკატუმის სფაგნუმი ისპანი 2 9 Sphagnum papillosum ხავსი ანუ თეთრი ხავსი ისპანი 1&2 10 Sphagnum rubellum წითელი სფაგნუმი ანუ ტორფის ხავსი ანუ თეთრი ხავსი ისპანი 1&2 11 Sphagnum palustre ჭაობის სფაგნუმი ანუ ტორფის ხავსი ანუ თეთრი ხავსი ისპანი 1&2 12 Spiranthes amoena ჯადვარი ისპანი 1&2 13 Rhododendron ponticum შქერი ისპანი 1&2 14 Rhododendron luteum იელი ისპანი 1&2 15 Vaccinium arctostaphyllus მოცვი ისპანი 1&2 16 Carex lasiocarpa ისლი ისპანი 1&2 გ) ფლორის ენდემები სახეობა კავკასიის კოლხეთის გავრცელება Sphagnum austinii სფაგნუმი თეთრი ხავსი + ისპანი 1&2 Rhynchospora caucasica კავკასიის რინხოსპორა + ისპანი 1 Nymphaea colchica კოლხური დუმფარა + ისპანი 1&2 დ) წითელი ნუსხის სახეობები სახეობა კავკასიის წითელი ნუსხა გლობალური წითელი ნუსხა საქართველოს წითელი ნუსხა გავრცელება 1 Sphagnum austinii ისპანი 1&2 2 Sphagnum palustre ისპანი 1&2 3 ჰარტვისის მუხა Quercus hartwissiana + + + ისპანი 2 4 სამეფო გვიმრა Osmunda regalis + ისპანი 1&2 5 ჯადვარი Spiranthes amoena + ისპანი 1&2 6 თეთრი რინხოსპორა Rhynchospora alba + ისპანი 1&2 7 იელი Rhododendron luteum ისპანი 1&2 8 ბუშტოსანა Utricularia vulgaris + ისპანი 1 9 წყლის სამყურა Menyanthes trifoliata + ისპანი 2 10 ხერხა Cladium mariscus + ისპანი 1 11 ღიმი + ისპანი 1 ე) ფლორის საკვანძო სახეობები ქობულეთის დაცულ ტერიტორიაზე დანართი 5. ფაუნა ა) წითელი ნუსხის ფრინველები ლათინური სახელწოდება ქართული სახელწოდება IUCN 1 Podiceps grisegaena წითელყელა კოკონა(მურტალა) საჭიროებს ზრუნვას LC 2 Pelecanus onocrotalus ვარდისფერი ვარხვი საჭიროებს ზრუნვას LC 3 Pelecanus crispus ქოჩორა ვარხვი მოწყვლადი Ceratophyllum demersum 12 კოლხური დუმფარა Nymphaea Colchica + ისპანი 1&2 4 Ciconia ciconia თეთრი ყარყატი (ლაკლაკი) საჭიროებს ზრუნვას LC 5 Ciconia nigra შავი ყარყატი საჭიროებს ზრუნვას LC 6 Anser erythropus პატარა ღერღეტი მოწყვლადი VU 7 Tadorna ferruginea წითელი იხვი საჭიროებს ზრუნვას LC 8 Marmaronetta angustirostris მარმარილოსებრი იხვი მოწყვლადი VU 9 Melanitta fusca თეთრფრთიანი გარიელა მოწყვლადი VU 10 Oxyura leucocephala თეთრთვალა იხვი გლობალურად EN მოწყვლადი 11 Accipiter brevipes ქორცქვიტა საჭიროებს ზრუნვას LC 12 Buteo rufinus ველის კაკაჩა საჭიროებს ზრუნვას LC 13 Aquila heliaca ბექობის არწივი მოწყვლადი VU 14 Aquila clanga დიდი მყივანი არწივი მოწყვლადი VU 15 Neophron percnopterus ფასკუნჯი გლობალურად მოწყვლადი EN 16 Grus grus რუხი წერო საჭიროებს ზრუნვას LC ბ) მოზამთრე წყალმცურავი ფრინველების სრული რიცხოვნობა ქართული დასახელებითა და კონსერვაციული სტატუსით ლათინური დასახელება ქართული დასახელება IUCN-ის კონსერვაციული სტატუსი საქართველოს წითელი ნუსხის სახეობა Cygnus cygnus ყვეითელნისკარტა გედი LC Cygnus olor წითელნისკარტა გედი LC Anser erythropus მცირე თეთრშუბლა ბატი VU EN Anser albifrons დიდი თეთრშუბლა ბატი LC Tadorna tadorna ამლაყი იხვი LC Tadorna ferruginea წითელი იხვი VU Anas platyrhynchos გარეული იხვი LC Anas strepera რუხი იხვი LC Anas acuta კუდსადგისა იხვი LC Anas clypeata განიერნისკარტა იხვი LC Anas penelope თეთრშუბლა იხვი LC Anas crecca სტვენია იხვი LC Aythya marila ზღვის ყვინთია LC Aythya ferina წითელთავა ყვინთია VU Netta rufina წითელნისკარტა ყვინთია LC Aythya fuligula ქოჩორა ყვინთია LC Aythya nyroca თეთრთვალა ყვინთია NT Melanitta fusca გარიელი VU EN Bucephala clangula ამაყა LC Gavia stellata წითელჩიჩახვა ღორიხვა LC Gavia arctica შავჩიჩახვა ღორიხვა LC Mergellus albellus მცირე ბატასინი LC Mergus merganser დიდი ბატასინი LC Mergus serrator წვრილნისკარტა ბატასინი LC Podiceps nigricollis შავყელა კოკონა LC Tachybaptus ruficollis მცირე კოკონა LC Podiceps cristatus დიდი კოკონა LC Puffinus yelkouan ხმელთაშუაზღვისპირული ქარიშხალა VU Pelecanus onocrotalus ვარდისფერი ვარხვი LC VU Pelecanus crispus ქოჩორა ვარხვი VU EN Phalacrocorax carbo დიდი ჩვამა LC Nycticorax nycticorax ღამის ყანჩა LC Egretta garzetta მცირე თეთრი ყანჩა LC Casmerodius albus დიდი თეთრი ყანჩა LC Ardea cinerea რუხი ყანჩა LC Gallinula Chloropus წყლის ქათამი LC Fulica atra მელოტა LC Recurvirostra avosetta ნისკარტსადგისა LC Calidris alpina მექვიშია LC Tringa ochropus შავი ჭოვილო LC Actitis hypoleucos მებორნე LC Tringa erythropus წითელფეხება ჭოვილო LC Sterna sandvicensis ჭრელნისკარტა თევზიყლაპია LC Alcedo atthis ალკუნი LC გ) მობუდარი და გადამფრენი ფრინველები დასახელება არსებობის სტატუსი 1 შავჩიჩახვა ღორიხვა Gavia arctica გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 2 წითელჩიჩახვა ღორიხვა Gavia stellata გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 3 წითელყელა მურტალა Podiceps auritus გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 4 დიდი მურტალა Podiceps cristatus მრავალრიცხოვანი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 5 რუხლოყება მურტალა Podiceps grisegena გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 6 შავყელა მურტალა Podiceps nigricollis გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 7 მცირე მურტალა Tachybaptus ruficollis იშვიათად მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 8 ხმელთაშუაზღვის ქარიშხალა Puffinus yelkowan გვხვდება მთელი წლის განმავლობაში 9 ხუჭუჭა ვარხვი Pelecanus crispus იშვიათი მოზამთრე სახეობა 10 დიდი ჩვამა Phalacrocorax მობინადრე სახეობა 11 მცირე ჩვამა Phalacrocorax pygmaeus შემომფრენი სახეობა 12 რუხი ყანჩა Ardea cinerea მობინადრე, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 13 ქარცი ყანჩა Ardea purpurea გადამფრენი სახეობა. 14 ყვითელი ყანჩა Ardeola ralloides გადამფრენი სახეობა. 15 წყლის ბუღა Botaurus stellaris იშვიათად მობუდარი, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 16 ეგვიპტური ყანჩა Bubulcus ibis გადამფრენი სახეობა 17 თეთრი ყარყატი Ciconia ciconia აჭარაში მხოლოდ გადაფრენისას გვხვდება 18 შავი ყარყატი, იშხვარი Ciconia nigra იშვიათი გადამფრენი სახეობა 19 დიდი თეთრი ყანჩა Egretta alba გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 20 მცირე თეთრი ყანჩა Egretta garzetta გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 21 მცირე ყარაულა (Ixobrychus minutes მობუდარი, გადამფრენი და გადამფრენი სახეობა 22 ღამის ყანჩა Nycticorax nycticorax მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 23 ივეოსი Plegadis falcinellus იშვიათი გადამფრენი სახეობა 24 ჟერო Platalea leucorodia იშვიათი არარეგულარულად გადამფრენი სახეობა 25 ბოლოსადგისა იხვი Anas acuta მცირერიცხოვანი გადამფრენი და შემთხვევითი მოზამთრე სახეობა 26 ფართონისკარტა იხვი Anas clypeata გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 27 ჭიკვარა Anas crecca გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 28 თეთრშუბლა იხვი Anas Penelope გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 29 გარეული იხვი Anas platyrhynchos მობუდარი მოზამთრე სახეობა. გვხვდება მთელი წლის განმავლობაში 30 იხვინჯა Anas querquedula მობუდარი სახეობა. გვხდება მთელი წლის განმავლობაში 31 რუხი იხვი Anas strepera გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 32 თეთრშუბლა ბატი Anser albofrons არარეგულარული გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 33 რუხი ბატი Anser anser არარეგულარული გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 34 წრიპინა ბატი Anser erythropus შემომფრენი სახეობა 35 მეკალოე ბატი Aser fabialis შემომფრენი სახეობა 36 წითელთავა ყვინთია Aythya ferina გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 37 ქოჩორა ყვინთია Aythya fuligula გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 38 ზღვის ყვინთია Aythya marila გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 39 თეთრთვალა ყვინთია Aythya nyroca გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 40 წითელგულა ღერღეტი Branta ruficollis შემომფრენი სახეობა. 41 ჩვეულებრივი კოკონა Bucephala clangula იშვიათი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა. 42 მყივანი გედი Cygnus Cygnus აჭარაში ცნობილია, როგორც არარეგულარული გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 43 სისინა გედი Cygnus olor იშვიათი, არარეგულარულად გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 44 შავი გარიელი Melanitta fusca გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 45 შავი ყურყუმელა Melanitta nigra გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 46 მცირე ბატასინი Mergus albellus იშვიათი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 47 დიდი ბატასინი Mergus merganser იშვიათი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 48 გრძელნისკარტა ბატასინი Mergus serrator იშვიათი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 49 წითელნისკარტა იხვი Netta rufina გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 50 წითელი იხვი Tadorna ferruginea იშვიათი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 51 ამლაყი იხვი Tadorna tadorna იშვიათი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 52 ქორცქვიტა Accipiter brevipes გადამფრენი სახეობა 53 ქორი Accipiter gentilis იშვიათი მობუდარი, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 54 მიმინო Accipiter nisus იშვიათი, მობუდარი და მრავალრიცხოვანი გადამფრენი სახეობა 55 სვასი Aegypius monachus შემომფრენი სახეობა 56 მთის არწივი Aquila chrysaetos მობინადრე სახეობა 57 მყივანი არწივი Aquila clanga გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 58 ბექობის არწივი Aquila heliaca გადამფრენი სახეობა 59 ველის არწივი Aquila nipalensis გადამფრენი სახეობა 60 მცირე მყივანი არწივი Aquila pomarina გადამფრენი სახეობა 61 ჩვეულებრივი კაკაჩა Buteo buteo ჩვეულებრივი მობუდარი და მრავალრიცხოვანი გადამფრენი სახეობა 62 ფეხებბანჯგვლიანი კაკაჩა Buteo lagopus გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 63 ველის კაკაჩა Buteo rufinus იშვიათი გადამფრენი სახეობა 64 ძერა ბოტი Circaetus gallicus გადამფრენი სახეობა 65 ჭაობის ბოლობეჭედა Circus aeruginosus იშვიათი მობუდარი, მრავალრიცხოვანი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 66 მინდვრის ბოლობეჭედა Circus cyaneus გადამფრენი სახეობა. 67 ველის ბოლობეჭედა Circus macrourus გადამფრენი სახეობა 68 მდელოს ბოლობეჭედა Circus pygargus გადამფრენი სახეობა 69 ბატკანძები, კრავიჭამია Cypaetus barbatus შემომფრენი სახეობა. აღმოსავლეთ საქართველოში მობუდარი სახეობაა 70 ორბი Gyps fulvus შემომფრენი სახეობა. აღმოსავლეთ საქართველოში მობუდარი სახეობაა 71 თეთრკუდა ფსოვი Haliaeetus albicilla იშვიათი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 72 ქორისებრი არწივი Hieraaetus fasciatus გადამფრენი სახეობა 73 ჩია არწივი Hieraaetus pennatus გადამფრენი სახეობა 74 ძერა Milvus migrans იშვიათი მობუდარი და მრავალრიცხოვანი გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 75 ბორა Milvus milvus შემომფრენი სახეობა 76 ფასკუნჯი Neophron percnopterus იშვიათი მობუდარი და გადამფრენი სახეობა 77 ირაო Pernis apivorus იშვიათი მობუდარი სახეობა 78 წითელთავა შავარდენი Falco biarmicus შემომფრენი სახეობა 79 ბარი, გავაზი Falco cherrug cray გადამფრენი სახეობა 80 ალალი Falco columbarius გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 81 ველის კირკიტა Falco naumanni გადამფრენი სახეობა 82 შევარდენი Falco peregrinus i მობინადრე, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 83 მარჯანი Falco subbuteo მობუდარი, გადამფრენი და გადამფრენი სახეობა 84 ჩვეულებრივი კირკიტა Falco tinnunculus მობუდარი, გადამფრენი, გადამფრენი და არარეგულარულად მოზამთრე სახეობა 85 თვალშავი Falco vespertinus გადამფრენი სახეობა 86 შაკი Pandion haliaetus გადამფრენი სახეობა, წარსულში ბუდობდა 87 მწყერი Coturnix coturnix გადამფრენი სახეობა 88 ჩიჩხინაკი Turdus iliacus linnaeus გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 89 წრიპა Turdus philomelos მობინადრე სახეობა 90 ბოლოშავა Turdus pilaris linnaeus გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 91 წეროტურფა Anthropoides virgo გადამფრენი სახეობა 92 რუხი წერო Grus grus იშვიათი გადამფრენი და შემთხვევით მოზამთრე სახეობა 93 ღალღა Crex crex მცირერიცხოვანი მობუდარი გადამფრენი სახეობა 94 მელოტა Fulica atra გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 95 წყლის ქათამი Gallinula chloropus მობინადრე და გადამფრენი სახეობა 96 მცირე ქათამურა Porzana parva გადამფრენი სახეობა 97 ქათამურა Porzana porzana მობინადრე გადამფრენი და გადამფრენი სახეობა 98 პაწაწინა ქათამურა Porzana pusilla იშვიათი გადამფრენი სახეობა 99 ჩვეულებრი ვილიანა Rallus aquaticus მობინადრე, გადამფრენი სახეობა 100 თვალჭყეტია Burhinus oedicnemus გადამფრენი სახეობა 101 ზღვის წინტალა Charadrius alexandrinus მობუდარი, გადამფრენი და სახეობა 102 მცირე წინტალა Charadrius dubius მცირერიცხოვანი მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 103 საყელოიანი წინტალა Charadrius hiaticula გადამფრენი სახეობა 104 მღრინავი Charadrius morinellus გადამფრენი სახეობა 105 ოქროსფერი მეჭვავია Pluvialis apricaria გადამფრენი სახეობა 106 ტულესი Pluvialis squartarola გადამფრენი სახეობა 107 პრანწია Vanellus vanellus გადამფრენი სახეობა 108 მდელოს მერცხალა Glareola pratincola გადამფრენი სახეობა 109 ველის მერცხალა Pratincola nordmanni გადამფრენი სახეობა 110 ზღვის კაჭკაჭი Haematopus ostralegus გადამფრენი სახეობა 111 კულუმბური Coccothraustes coccothraustes მობინადრე სახეობა 112 ცისფერგულა Luscinia svecica გადამფრენი სახეობა 113 მოკლეთითა მეღორღია Oenanthe isabellina გადამფრენი სახეობა 114 ჩვეულებრივი მეღორღია Oenanthe oenanthe მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 115 მელოტჩიტა Oenanthe pleschanka გადამფრენი ან იშვიათი არარეგულარულად გადამფრენი სახეობა 116 შავი ბოლოცეცხლა Phoenicurus ochrurus მობინადრე, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 117 ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა Phoenicurus phoenicurus მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 118 მდელოს ოვსადი Saxicola rubetra მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 119 შავთავა ოვსადი Saxicola torquata გადამფრენი სახეობა 120 ჩვეულებრივი ოჩოფეხა Himantopus himantopus გადამფრენი სახეობა 121 სადგისნისკარტა Recurvirostra avosetta გადამფრენი სახეობა 122 მებორნე Actitis hypoleucos მობუდარი და გადამფრენი სახეობა 123 ჩვეულებრივი მეკენჭია Arenaria interpres გადამფრენი სახეობა 124 ქვიშაქექია Calidris alba გადამფრენი სახეობა 125 შავჩიჩახვა მექვიშია Calidris alpina გადამფრენი სახეობა 126 ისლანდიური მექვიშია Calidris canutus გადამფრენი სახეობა 127 წითელგულა მექვიშია Calidris ferruginea გადამფრენი სახეობა 128 კოკორინა ბეღურა Calidris minuta გადამფრენი სახეობა 129 თეთრკუდა მექვიშია Calidris temminckii გადამფრენი სახეობა 130 გულწითელა Erithacus rubecula მობინადრე, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 131 ჩიბუხა Gallinago gallinago გადამფრენი სახეობა 132 გოჭა Gallinago media გადამფრენი სახეობა 133 მეტალახია Limicola falcinellus გადამფრენი სახეობა 134 დიდილია Limosa limosa გადამფრენი სახეობა 135 ჩიბუხელა Lymnocryptes minimus გადამფრენი სახეობა 136 დიდი კრონშნეპი Numenius arquata გადამფრენი სახეობა 137 საშუალო კროშნები Numenius phaeopus გადამფრენი სახეობა 138 მრავალნისკარტა ტივტივა Phalaropus lobatus გადამფრენი სახეობა 139 ტურუხტანი Philomachus pugnax გადამფრენი სახეობა 140 ტყის ქათამი Scolopax rusticola გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 141 კოხტა ჭოვილო Tringa erythropus გადამფრენი სახეობა 142 ჭაობის ჭოვილო Tringa glareola l გადამფრენი სახეობა 143 შავი ჭოვილო Tringa ochropus გადამფრენი სახეობა 144 მერუე Tringa stagnatilis გადამფრენი სახეობა 145 მსევანი Tringa totanus გადამფრენი სახეობა 146 რუხი კოკორინა Xenus cinereus გადამფრენი სახეობა 147 მოკლეკუდა მეზღვია Stercorarius parasiticus გადამფრენი სახეობა 148 საშუალო მეზღვია Stercorarius pomarinus გადამფრენი სახეობა 149 ლოყათეთრი თევზიყლაპია Chlidonias hybridus გადამფრენი სახეობა 150 ფრთათეთრი თევზიყლაპია Chlidonias leucopterus გადამფრენი სახეობა 151 შავი თევზიყლაპია Chlidonias niger გადამფრენი სახეობა 152 თოლიის ნისკარტა მეთოვლია Gelochelidon nilotica გადამფრენი სახეობა 153 მცირე მეთოვლია Sterna albifrons pallas გადამფრენი სახეობა 154 კასპიური მეთოვლია Sterna caspia pallas გადამფრენი სახეობა 155 მდინარის მეთოვლია Sterna hirundo linnaeus გადამფრენი სახეობა 156 ჭრელნისკარტა მეთოვლია Sterna sandvicensis latham გადამფრენი სახეობა 157 გარეული მტრედი Columba livia გადამფრენი სახეობა 158 გულიო, გვიძინი Columba oenas მობინადრე, მომთაბარე, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 159 ჩვეულებრივი გვრიტი Streptopelia turtur გადამფრენი სახეობა 160 ქოჩორა გუგული Clamator glandarius გადამფრენი სახეობა 161 ბუკიოტი Aegolius funereus მობინადრე სახეობა 162 ბაიყუში Asio flammeus გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 163 ყურებიანი ბუ, ოლოლი Asio otus მობუდარი, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 164 ჭოტი Athene noctua გადამფრენი სახეობა 165 ზარნაშო Bubo bubo მობინადრი სახეობა 166 წყრომი Otus scops მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 167 ჩვეულებრივი ტყის ბუ Strix aluco გადამფრენი სახეობა 168 ბუხრინწა Tyto alba გადამფრენი სახეობა 169 ჩვეულებრივი უფეხურა Caprimulgus europaeus მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 170 ნამგალა Apus apus მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 171 ჩვეულებრივი ალკუნი Alcedo atthis მობინადრე სახეობა 173 კვირიონი Merops apiaster linnaeus მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 174 მწვანე კვირიონი Merops persicus გადამფრენი სახეობა 175 ოფოფი Upupa epops მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 176 წითელთავა ნარჩიტა Regulus ingicapillus იშვიათი მობინადრე სახეობა 177 ბაღის ასპუჭაკა Sylvia borin გადამფრენი სახეობა 178 რუხი ასპუჭაკა Sylvia communis მობუდარე და გადამფრენი სახეობა 179 ჭვინტია ასპუჭაკა Sylvia curruca მობუდარი და გადამფრენი სახეობა 180 მგალობელი ასპუჭაკა Sylvia hortensis გადამფრენი სახეობა 181 მიმინოსებრი ასპუჭაკა Sylvia nisoria მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 182 მაქცია Jynx torquilla მობუდარი და გადამფრენი სახეობა 183 თოხიტარა Aegithalos caudatus მობინადრე და გადამფრენი სახეობა 184 მინდვრის ტოროლა Alauda arvensis მობინადრე, გადამფრენი მომთაბარე და მოზამთრე სახეობა 185 მცირე ტოროლა Calandrella brachydactyla გადამფრენი სახეობა 186 რუხი ტოროლა Calandrella rufescens გადამფრენი სახეობა 187 ქოჩორა ტოროლა Galerida cristata მოზამთრე სახეობა 188 ტყის ტოროლა Lullula arborea მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 189 ველის ტოროლა Melanocorypha calandra გადამფრენი სახეობა 190 მედუდუკე Bombycilla garrulus შემომფრენი სახეობა 191 მოკლეთითა მგლინავა Certhia brachydactila მობინადრე და მომთაბარე სახეობა 192 ჩვეულებრივი მგლინავა Certhia familiaris მობინადრე და მომთაბარე სახეობა 193 ჩვეულებრივი წყლის შაშვი Cinclus cinclus მობინადრე სახეობა 194 ყორანი Corvus corax მობინადრე სახეობა 195 ულვაშა წივწივა Panurus biarmicus იშვიათი მოზამთრე სახეობა 196 რუხი ყვავი Corvus cornix მობინადრე სახეობა 197 ჭილყვავი Corvus frugilegus გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 198 ლელიანის გრატა Emberiza schoeniclus მოზამთრე სახეობა 199 მეფეტვია Miliaria calandra მობუდარი, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 200 სამხრეთული ბულბული Luscinia megarhynchos გადამფრენი სახეობა 201 აღმოსავლური ბულბული Luscinia luscinia გადამფრენი სახეობა 202 ჭინჭრაქა, ღობემძვრალა Troglodytes troglodytes მობინადრე სახეობა 203 მდინარის ჭრიჭინა-მეჩალია Locustella fluviatilis გადამფრენი სახეობა 204 ბულბულისებრი ჭრიჭინა მეჩალია Locustella luscinioides იშვიათი შემომფრენი სახეობა 205 მეკანაფია Carduelis cannabina მობუდარე, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 206 ჩიტბატონა Carduelis carduelis მობუდარე, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 207 მწვანულა Carduelis chloris მობუდარე, გადამფრენი და მოზამთრე სახეობა 208 ჭივჭავი Carduelis spinus მობინადრე სახეობა 209 მთიულა Fringilla montifringilla linnaeus მოზამთრესახეობა 210 სტვენია Pyrrhula pyrrhula მობინადრე სახეობა 211 ქალაქის მერცხალი Delichon urbica მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 212 სოფლის მერცხალი Hirundo rustica მობუდარი, გადამფრენი და გადამფრენი სახეობა 213 მენაპირე მერცხალი Riparia riparia იშვიათი მობუდარი და გადამფრენი სახეობა 214 ყვითელთავა ბოლოქანქარა Motacilla citreola pallas მოიპოვება გადაფრენის პერიოდში 215 ჩვეულებრივი ღაჟო Lanius collurio მრავალრიცხოვანი მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 216 რუხი ღაჟო Lanius excubitor მოზამთრე სახეობა 217 შავშუბლა ღაჟო Lanius minor გადამფრენი სახეობა 218 წითელთავა ღაჟო Lanius senator შემომფრენი სახეობა 219 მინდვრის მწყერჩიტა Anthus campestris მობუდარი და გადამფრენი სახეობა 220 წითელგულა მწყერჩიტა Anthus cervinus მოიპოვებამი მომფრენის პერიოდში 221 ყარანა–მეგაზაფხულე Phylloscopus trochilus მობუდარი და გადამფრენი სახეობა 222 ჭედია–ყარანა Phylloscopus collybita მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 223 კავკასიური ყარანა Phylloscopus lorenzii მობუდარი, გადამფრენი და მობინადრე სახეობა 224 ყვითელმუცელა ყარანა Phyllosopus nitidus მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 225 მწვანე ყარანა Phylloscopus trochilodes გადამფრენი სახეობა 226 საყელოიანი მემატლია Ficedula albicollis გადამფრენი სახეობა 227 ჭრელი მემატლია Ficedula hypoleuca გადამფრენი სახეობა 228 მცირე მემატლია Ficedula parva მობუდარი, გადამფრენი სახეობა 229 კავკასიური საყელოიანი მემატლია Ficedula semitorquata მობუდარი და გადამფრენი სახეობა 230 მოლაღური Oriolus oriolus გადამფრენი სახეობა 231 შავი წივწივა Parus ater მობინადრე სახეობა 232 წიწკანა Parus caeruleus მობინადრე სახეობა 233 სახლის ბეღურა Passer domesticus მობინადრე სახეობა 234 მინდვრის ბეღურა Passer montanus მოზამთრე სახეობა 235 ჩვეულებრივი რემეზი Remiz pendulinus იშვიათი გადამფრენი და მოზამთრე ან შემომფრენი სახეობა 236 ჩვეულებრივი სინეგოგა Sitta europea linnaeus მობინადრე სახეობა 237 შავთავა ცოცია Sitta krueperi pelzeln მობინადრე და მომთაბარე სახეობა 238 ტარბი Stunus roseus გადამფრენი სახეობა 239 შოშია, შროშანი Sturnus vulgaris linnaeus გადამფრენი სახეობა 240 ინდური მეჩალია Acrocephalus agricola იშვიათი გადამფრენი სახეობა 241 შაშვისებრი მეჩალია Acrocephalus arundinaceus 242 ბაღის მეჩალია Acrocephalus dumetorum 243 წვრილნისკარტა ლერწამა Acrocephalus melanopogon 244 ჭაობის მეჩალია Acrocephalus palustris იშვიათი გადამფრენი სახეობა 245 ჩახჩახა მეჩალია Acrocephalus schoenobaenus გადამფრენი სახეობა 246 ლელიანის მეჩალია Acrocephalus scirpaceus 247 ფართოკუდა ლერწამა Cettia cetti გადამფრენი სახეობა 248 მდელოს მწყერჩიტა Anthus pratensis ჩვეულებრივი გადამფრენი და მცირერიცხოვანი მოზამთრე სახეობა დ) ძუძუმწოვრები ქართული სახელწოდება ლათინური სახელწოდება 1 ტურა Canis aureus 2 მაჩვი Meles meles 3 რუხი კურდღელი Lepus europaeus 4 წავი Lutra lutra 5 რუხი ვირთაგვა Rattus norvegicus 6 სახლის თაგვი Mus musculus 7 ტყის თაგვი Apodemus sylvaticus 8 ბუჩქნარის მემინდვრია Sylvaemus mystacinus 9 დედოფალა Mustela nivalis 10 ნუტრია Myocastor coypus ე) ამფიბიები ქართული სახელწოდება ლათინური სახელწოდება 1 ჩვეულებრივი გომბეშო Bufo bufo 2 მწვანე გომბეშო Bufo viridis 3 ტბის ბაყაყი Rana ridibunda 4 ჩვეულებრივი ტრიტონი Triturus vulgaris (Lissotriton vulgaris) 5 მცირეაზიური ტრიტონი Triturus vitatus (Ommatotriton vitatus) ვ) ქვეწარმავლები ქართული სახელწოდება ლათინური სახელწოდება 1 წყლის ანკარა Natrix tesselata 2 ჩვეულებრივი ანკარა Natrix natrix 3 გველხოკერა Ophisaurus apodus 4 წენგოსფერი მცურავი Platyceps najadum 5 წითელმუცელა მცურავი Coluber jugularis 6 მწვანე ხვლიკი Daverskia armeniaca 7 ქართული მარდი ხვლიკი Lacerta agilis grusinica 8 ზოლიანი ხვლიკი Lacerta strigata 9 ჭაობის კუ Emys orbicularis 10 მარდი ხვლიკი Lacerta agilis ზ) თევზები ქართული სახელწოდება ლათინური სახელწოდება 1 ქარიყლაპია Esox lucius 2 ქორჭილა Perca fluviatilis 3 კარჩხანა, ლოქორია Tinca tinca 4 კობრი Carpinus carpio 5 ქაშაყი Alosa kessleri pontica 6 წვერა Barbus barbus 7 ჩოჩია Gobio gobio 8 ტობი Chondrostoma nasus თ) უხერხემლოები ოჯახი: Cantharidae Imhoff – რბილტანიანები 1 Malthodes adjaricus wittmer 2 Malthodes fascus 3 Carabus puschkini adams 4 Cicindela hybrid Linnaeus 5 Clivina collaris 6 Dyschiriodes apicalis 7 Ocydromus tetrasemus 8 Anisorus quercus 9 Anoplodera rufipes 10 Callidiellum rufipenne 11 Cerambyx cerdo Linnaeus 12 Poecilium alni - მურყნის ხარაბუზა 13 Pogonocherus hispidus 14 Pogonocherus inermicollis reitter 15 Rhaesus serrcollis – კავკასიური ხარაბუზა „ბუმბერაზი“ 16 Sphegoclytus stepanovi 17 Stenurella jaegeri 18 Stromatium unicolor – ქარცი ხარაბუზა სახლის ხარაბუზა 19 Trichoferus griseus 20 Xylosteus caucasicola plavilstshikov ოჯახი: Chysomelidae latreille – ფოთოლმჭამიები 21 Agelastica alni – მურყნის ფოთოლმჭამია 22 Chrysomela hyperici 24 Chrysolina sanguinolenta 25 Galeruca pomonae 26 Gastrophysa polygoni – წიწიბურას ფოთოლმჭამია 27 Hyperaspis reppensis 28 Curculio nucum Linnaeus – თხილის ცხვირგრძელა 29 Otiorhynchus conspicabilis faldermann 30 Phyllobius deyrollei tournier 31 Phyllobius sinuatus 32 Pityogenes bidentatus – ორკბილა ქერქიჭამია 33 Pityogenes quadridens – ოთხკბილა ქერქიჭამია 34 Plinthus diversesculptus meregalli 35 Polydrusus pterygomalis bohemian 36 Xyleborus dispar – დასავლეთის არაფარდი ქერქიჭამია, დასავლეთის არაფარდი მემერქნია 37 Xyleborus monographus – მუხის არაფარდი ქერქიჭამია 38 Xyleborus pfeili ოჯახი: Dryophthoridae schonherr 39 Sitophilus oryzae – ბრინჯის ცხვირგძელა 40 Dytiscus latissimus Linnaeus 41 Ditiscus marginalis Linnaeus 42 Melanotus villosus 43 Quasimus minutissimus ოჯახი: Lucanidae latreille – ირემა ხოჭოები 44 Dorcus parallelipipedus ოჯახი: Scarabaeidae – ულვაშფირფიტოვანი ხოჭოები 45 Acrossus depressus 46 Acrossus luridus 47 Blitopertha arenicola 48 Maladera iaponica – იაპონური მიხაკისფერი ღრაჭუნა 49 Melinopterus prodromus 50 Melolontha pectoralis megerlevon muhlfeld – მაისის კავკასიური ღრაჭუნა 51 Nimbus obliteratus 52 Onthophagus furcatus 53 Onthophagus Taurus 54 Oryctes nasicornis – ევროპული მარტორქა ხოჭო 55 Oxythyrea cinctella – ჩოფურა ბრინჯაოსანა 56 Polyphylla olivieri – ამიერკავკსიური მარმარა ღრაჭა 57 Scarabaeus sacer 58 Tropinota hirta – ბანჯგვლიანი ბრინჯაოსანა ოჯახი: Scraptiidae mulsant 59 Anaspis pulicaria costa ოჯახი: Staphylinidae lameere – სტაფილინიდები 60 Dianous anatolicus korge 61 Scopaeus argonauta v.gusarov 62 Stenus bohaci hromadka 63 Stenus stigmula erichson 64 Stenus trapezipennis puthz ოჯახი: Tenebrionidae latreille – შავტანები 65 Nalassus arcanus nabozhenko 66 Nalassus gloriosus 67 Nalassus lineatus ოჯახი: Chrysopidae Schneider – ოქროთვალები 68 Chrysopa Formosa brauer 69 Chrysopa pallens 70 Chrysopa perla 71 Chrysoperla carnea – ჩვეულებრივი ოქროთვალა 72 Dichochrysa ventralis 73 ოჯახი: Hemerobiidae latreille 74 Hemerobius humulinus Linnaeus რიგი: Hymenoptera Linnaeus – სიფრიფანაფრთიანები ოჯახი: Apoidea latreille 75 Andrena dorsata 76 Andrena ovatula ოჯახი: Apidae 77 Bombus campestris 78 Bombus haematurus – უნგრული ბაზი 79 Bombus hortorum – ბაღის ბაზი 80 Bombus lapidaries 81 Bombus lucorum – მუხნარის ბაზი 82 Bombus mesomelas 83 Bombus mlokosievitzii 84 Bombus pascuorum ოჯახი: Colletidae bingham 85 Hylaeus annulatus ოჯახი: Halictidae cockerell 86 Lasioglossum lucidulum ოჯახი: Megachilidae – მეგაქილიდები 87 Anthidium florentium 88 Megachile circumcincta 89 Osmia andrenoides spinola ზეოჯახი: Chalcidoidea latreille ოჯახი: Aphelinidae 90 Aphytis aonidiae 91 Aphytis chilensis გრძელულვაშა აფიტისი 92 Aphytis chrysomphali – ოქროსფერი აფიტისი ზეოჯახი: Ichneumonoidea latreille ოჯახი: Braconidae nees 93 Aleiodes seriatus 94 Apanteles dilectus 95 Aphidius cingulatus ruthe 96 Aphidius matricariae haliday ოჯახი: Formicidae latreille – ჭიანჭველასებრნი 98 Aphaenogaster subterranean 99 Camponotus aethiops 100 Temnothorax forte forel 101 Temnothorax unifasciatus 102 Tetramorium chefteki ოჯახი: Vespidae Linnaeus – ნამდვილი კრაზანები 103 Discoelius dufourii lepeletier 104 Discoelius zonalis 105 Leptochilus alpestris 106 Odynerus reniformis ოჯახი: Cephidae haliday – მარცლოვანთა ანუ ღეროს ხერხიები 107 Cephus pulcher tischbein ოჯახი: Pamphiliidae Cameron – მხერხავ-მქსოველები 108 Megalodontes flabellicornis 109 Neurotoma saltuum რიგი: Trichoptera Kirby – რუისელები ოჯახი: Beraeidae wallengren 110 Ernodes palpates ოჯახი: Goeridae ulmer 111 Lithax incanus 112 Silo pallipes 113 Silo proximus martynov ოჯახი: Hydropsychidae Curtis 114 Cheumatopsyche lepida 115 Hydropsyche angustipennis 116 Hydropsyche cornuta martynov 117 Hydropsyche instabilis 118 Hydropsyche ornatula mclachlan 119 Hydropsyche pellucidula ოჯახი: Hydroptilidae stephens 120 Hydroptila forcipata 121 Ptilocolepus dilatatus martynov ოჯახი: Lepidostomatidae ulmer 122 Dinarthrum chaldyrense ოჯახი: Psychomyiidae walker 123 Psychomyia pusilla ოჯახი: Sericostomatidae stephens 124 Notidobia ciliaris 125 Sericostoma grusiense martynov ოჯახი: Agonoxenidae meyrick 126 Parametriotes theae kuznetsov-ჩაის ჩრჩილი ოჯახი: Arctiidae leach-დათუნელები 127 Amata phegea – ჩვეულებრივი ცრუ ჭრელურა 128 Arctia caja Linnaeus – დათუნელა კაია 129 Arctia festiva – დათუნელა ჰებე 130 Arctia villica – სოფლის დათუნელა 131 Callimorpha dominula დათუნელა ბანოვანი 132 Coscinia striata – ზოლებიანი დათუნელა 133 Dysauxes punctate – დაწინწკლული ცრუ ჭრელურა 134 Eilema griseola – მონაცრისფრო მღიერულა 135 Eilema lurideola zink – ტყვიისფერი მღიერულა 136 Eilema sororcula – ოქროსფერი მღიერულა 137 Lithosia quadra Linnaeus – ოთხლაქიანი მღიერულა 138 Parasemia caucasica menetries – კავკასიური დათუნელა 139 Parasemia plantaginis – შარახვეტია დათუნელა 140 Pelosia muscerda- მურა – ყვითელი მღიერულა 141 Phragmatobia fuliginosa – ჩვეულებრივი დათუნელა 142 Setina irrorella Linnaeus – ყვითელი ჩრჩილისმაგვარი მღიერულა 143 Spilosoma lubricipeda – ყვითელი დათუნელა 144 Spilosoma mendica – მურა დათუნელა 145 Spilosoma menthastri esper – პიტნის დაწინწკლული დათუნელა 146 Spilosoma urticae – ჭინჭრის დათუნელა 147 Tyria jacobaeae – იაკობის სისხლისფერი დათუნელა ოჯახი: Cossidae- მერქანჭამიები 148 Cossus cossus – სუნიანი მერქნიჭამია 149 Lamellocossus terebra – შემოდგომის მერქანჭამია 150 Zeuzera pyrina- მაჟაურა ოჯახი: Drepanidae meyrick – ნამგალფრთიანები 151 Cilix glaucata – თეთრი ბლაგვ-ნამგალფრთიანა 152 Drepana binaria – ორწერტილიანი ნამგალფრთიანა 153 Habrosyne derasa – ჟოლოს ბუმბულზურგა 154 Tethea ocularis – თვლიანი ნამდვილი ბუმბულზურგა 155 Tethea or – ნაცრისფერი ნამდვილი ბუმბულზურგა 156 Thyatira batis – ვარდისფერი ბუმბულზურგა 157 Thyatira hedemanni – ჰადემანის ბუმბულზურგა ოჯახი: Ethmiidae busck 158 Sitotroga cerealella- სიმინდის ჩრჩილი ოჯახი: Geometridae leach- მზომელები 159 Aplocera plagiata – ღია-ნაცრისფერი მოკლეფეხება მზომელა 160 Asmate clathrata – სამყურას მზომელა 161 Aspitates gilvaria 162 Asthena albulata – მოთეთრო ჩხარუნა ლარენცია 163 Biston betularia – არყის აბრეშუმქსოვია მზომელა 164 Boarmia viertlii 165 Cabera pusaria – უღიმღამო მოთეთრო მზომელა 166 Calospilos sylvata- თელის ჭრელი მზომელა 167 Campaea margaritata – მარგალიტისებრი მზომელა 168 Charissa glaucinaria – მატიტელას მოყვითალო-ნაცრისფერი მზომელა 169 Chlorissa cloraria – მუქი-მწვანე ფრთაკუთხა მზომელა 170 Chloroclystis vitata – კვიდოს მომწვანო მზომელა 171 Cidaria trifasciata – სამზოლიანი ლარენცია 172 Colostygia viridaria fabricius – მწვანე ფრთაკუთხა მზომელა 173 Dysstroma truncate – მრავალფერა ციდარია 174 Ectropis bistortata – სოჭის ბოლისფერი მზომელა 175 Ectropis crepuscularia – ბინდის ბოლისფერი მზომელა 176 Ematurga atomaria – მანანას მზომელა 177 Epirrhoe alternate 178 Epirrhoe tristata – ხოვერას ზანტი მზომელა 179 Eulithis pyraliata – ჩიტისთვალის მოყვითალო ლარენცია 180 Euphyia picata hubner – შავ-თეთრი ლარენცია 181 Euphyia unangulata – ჟუნჟრუკოს ლარენცია 182 Eupithecia pumilata – კურდღლის ცოცხას ყვავილის მზომელა 183 Geometra papilionaria – დიდი მწვანე მზომელა 184 Hydrelia flammeolaria – კუნელის მზომელა 185 Hydriomena furcate 186 Hylaea fasciaria – ფიჭვის მურაწითელა მზომელა 187 Hypomecis roboraria – ბოლისფერი დიდი მზომელა 188 Idaea aversata – წვიმის პატარა მზომელა 189 Idaea degeneraria – მურა ლაქებიანი პატარა მზომელა 190 Idaea sylvestraria – თივის პატარა მზომელა 191 Jodis lactearia – მოთეთრო ბლაგვკუთხა მზომელა 192 Lomaspilis marginata – არშიანი მზომელა 193 Lomographa temerata – ვშლანას კიდემთლიანი მზომელა 194 Macaria liturata – ფიჭვის ფრთაკუთხა მზომელა 195 Macaria notata – მურა ყვითელი ფრთაკუთხა მზომელა 196 Melanthia procellata – კატაბარდას ლარენცია 197 Pseudopanthera macularia 198 Rhodostrophia vibicaria – წითელზოლიანი მონაცისფრო მზომელა 199 Selenia lunaria – ორზოლიანი მთვარე ნამგალა მზომელა 200 Selenia tetralunaria – ოთხზოლიანი მთვარე ნამგალა მზომელა 201 Selidosema plumaria – კურდღლის ფრჩხილის მზომელა 202 Siona lineata – თეთრი ზოლიანი მზომელა ოჯახი: Limacodidae – ჟუნჟრუკოები 203 Apoda limacodes – რცხილის ჟუნჟრუკო ოჯახი: Lycaenidae – ცისფერები 204 Aricia astrarche – მუქიმურა ცისფერა 205 Celastrina argiolus – გაზაფხულის ცისფერა 206 Cupido argiades – მოკლეკუდა ცისფერა 207 Cupido minimus – ჯუჯა ცისფერა 208 Cyaniris semiargus – ტყის ცისფერა 209 Eumedonia eumedon – ევმედონი 210 Lycaena dispar – მჟაუნას მრავალთვალა 211 Lycaena phlaeas – მუქწითელა მრავალთავა 212 Lycaena virgaureae – ალისფერი მრავალთავა 213 Lysandra coridon – კორიდონი 214 Palaeochrysophanus hippothoe 215 Plebejus argus – არგუსი 216 Polyommatus baeticus – კუდიანი მრავალთვალა 217 Polyommatus bellargus – მოხდენი ლიცისფერა 218 Polyommatus icarus – იკარუსი 219 Satyrium ilicis – მუხის კუდალა 220 Satyrium album- კუდალა თეთრი, თელის კუდალა 221 Thecla betulae 222 Thersamonia thersamon – თერზამონი 223 Tiora sebrus – პატარა ცისფერა ოჯახი: Lymantriidae – ტალღურები 224 Arctornis nigrum – ტალღურაშავი 225 Calliteara pudibunda – ბაღის მატყლთათა 226 Euproctis chrysorrhoea – ოქროკუდა 227 Lymantria dispar – არაფარდი აბრეშუმქსოვია 228 Lymantria monacha – მონაზონა 229 Orgyia antique – ანტიკური ტალღურა ოჯახი: Noctuidae latreille- ხვატრები 230 Abrostola tripartite – ჭინჭრის ნაცრისფერი ხვატარი 231 Abrostola triplasia – ჭინჭრის მურა ხვატარი 232 Acontia lucida – ღია ლაქებიანი ხვატარი 233 Acronicta aceris – ნეკერჩხლის შურდულა 234 Acronicta leporine – ხტუნია შურდულა 235 Acronicta megacephala 236 Acronicta psi – კუნელის შურდულა 237 Acronicta rumicis – მჟაუნას შურდულა 238 Agrotis exclamationis – ხვატარი წკირა 239 Agrotis segetum – შემოდგომის პურეულის ხვატარი 240 Agrotis ypsilon – ხვატარი იფსილონი 241 Amphipyra pyramidea – პარამიდალური ხვატარი 242 Anaplectoides prasina – დიდი მომწვანო ხვატარი 243 Autographa gamma – ფოლადაგამმა 244 Autographa jota – ფოლადაიოტა 245 Blepharita adusta 246 Callopistria purpureofasciata – მოწითალო ბანჯგვლიანფეხიანი ხვატარი 247 Caradrina kadenii – კადენის მიწისზედა ხვატარი 248 Catocala promissa- პატარა წითელბაბთიანი ხვატარი 249 Colobochyla salicalis – ტირიფის ფერფლისფერ -მოცისფრო ხვატარი 250 Cucullia gnaphalii – ოქროწკეპლას ხვატარი 251 Cucullia umbratica – ღიჭას ხვატარი 252 Diachrysia chrysitis- ოქროსფერი ფოლადა 253 Diachrysia chryson – სალბის ფოლადა 254 Axylia putris – ნიადაგის მუქკიდიანი ხვატარი 255 Dichonia aprilina – გაზაფხულის მწვანე ხვატარი 256 Discestra trifolii- სამყურას ბაღის ხვატარი 257 Dysgonia algira – მოხატული ხვატარი 258 Eugnorisma depuncta – გაზაფხულის ნიადაგის ხვატარი 259 Euxoa conspicua – სამხრეთული მღრღნელი ხვატარი 260 Euxoa nigricans – ნიადაგის მოშავო ხვატარი 261 Herminia tarsicrinalis – მურაზოლიანი ხვატარ-მზომელა 262 Herminia tarsipennalis – გრძელსაცეცებიანი ხვატარ-მზომელა 263 Hoplodrina ambigua – მურა- ნაცრისფერი მიწის ზედა ხვატარი 264 Leucania putrescens – ნიადაგის მურა-ნაცრისფერი ხვატარი 265 Ochropleura plecta – კიდეთეთრა ხვატარი 266 Pammene fasciana – მუქიმურა ფოთოლხვევია ხვატარი 267 Peridroma saucia – ევკალიპტის ხვატარი 268 Phlogophora meticulosa – ჭარხლის აქატისებრი ხვატარი 269 Plisia festucae – ხორბლის ფოლადა 270 Polia advena fabricius 271 Polia nebulosa – ბაღის მავნე-ნაცრისფერი მეღამურა 272 Pilymixis flavicincta – მოყვითლო ქვის ხვატარი 273 Protoschinia scutosa – თეთრძარღვა ფეხძარღვიანი ხვატარი 274 Rivula sericealis – მოყვითალო მომცრო ხვატარი 275 Sideridis turbid – ნაცარქათამას ბაღის მეღმურა 276 Trichoplusia nihubner – ნაცრისფერი ფოლადა ხვატარი 277 Xestia ditrapezium – ორტრაპეციანლაქიანი ხვატარი ოჯახი: Nolidae hampson 278 Bena bicolorana – მუხის მაქოსებრი აბრეშუმქსოვია 279 Chloethripa chlorana – ტირიფის მწვანე აბრეშუმქსოვია 280 Roeselia albula – მოთეთრო ჯუჯა აბრეშუმქსოვია ოჯახი: Notodontidae stephens 281 Cerura vinula – დიდიჰარპია 282 Drymonia ruficornis – რუხი დაკბილულფრთიანი ქოჩორა 283 Furcula furcula – პატარა ჰარპია 284 Furcula hermelina – პატარა ჰარპია 285 Notodonta dromedaries – მურყნის ქოჩორა 286 Ochrostigma velitaris – მუხის კიდემთლიანიქოჩორა 287 Peridae anceps – მუხის ქოჩორა 288 Pterostoma palpina – მახვილთვალა ქოჩორა 289 Ptilodon capucina – ცაცხვის ქოჩორა, აქლემა 290 Stauropus fagi – მუხის კუდჩანგალა ოჯახი: Nymphalidae rafinesque 291 Aglias urticae – მეჭინჭრია 292 Argunnis Pandora – დიდი სადაფა 293 Argynnis paphia – მინდვრის სადაფა 294 Clossiana dia – ტყის სადაფა 295 Clossiana euphrosyne – კამათელა ეფროსინე 296 Coenonympha arcania – ყვითელზოლიანი მეტივია, სატირი 297 Coenonympha pamphilus – ჩვეულებრივი მეთივია, პატარა ყვითელი სატირი 298 Erabia aethiops – ეთიოპური შავტუხა 299 Erebia hewitsonii lederer – ჰევისტონის შავტუხა 300 Erebia iranica gum – grshimailo-ირანული შავტუხა 301 Erabia medusa – შავტუხა მედუზა 302 Fabriciana noibe – სადაფა ნიობე 303 Hyponephele lycaon – პატარა მსხვილთვალა 304 Issoria lathonia – ველის სადაფა 305 Maniola jurtina – დიდი მსხვილთვალა 306 Melitaea cinxia – ჩვეულებრივი კამათელა 307 Melitaeae didyma – წითელი კამათელა 308 Melitaeae transcaucasica – ამიერკავკასიური კამათელა 309 Mellicta athalia – მუქი -მურა კამათლა 310 Mellicta Aurelia – კამათელა აურელია 311 Nymphalis io – დღის ფარშავანგთვალა 312 Nymphalis polychloros-მრავლფერა 313 Pararge aegeria – ტყის მურათვალა 314 Pararge maera – დიდი მურათვალა 315 Pararge megera – მურა თალამეგერა 316 Polygonia calbul – ფრთკუთხა თეთრი 317 Vanessa atalanta – ადმირალი 318 Vanessa cardui – ნარშავას ფრთაკუთხა ოჯახი – pantheidae 319 Colocasia coryli – აბრეშუმქსოვია ხვატარი ოჯახი: Papilionidae latreille – აფსონები, მხედრები 320 Allancastria caucasica – კავკასიური თაისი 321 Iphiclides podalirius – პოდალირი, მერცხალკუდა 322 Papilion machaon – მაქაონი 323 Parnassius mnemosyne – ტყისაპოლონი, შავი აპოლონი 324 Parnassius nordmanni – ნორდმანის აპოლონი ოჯახი: Pieridae duponchel – თეთრულები 325 Anthocharis cardamines – გაზაფხულის თეთრულა, აისი 326 Aporia crataegi – კუნელის თეთრულა 327 Colias chysotheme – მომწვანო ყვითელა 328 Colias croceus – ჩვეულებრივი ყვითელა, ფოსტის საყვირა 329 Colias myrmidone – მირმიდონა 330 Pontia dadlidice – მომწვანო თეთრულა 331 Ostrinia nubilalis – სიმინდის ფარვანა ოჯახი: Saturniidae boisduval - ფარშავანგთვალები 332 Saturnia pyri – ღამის დიდი ფარშავანგთვალა 333 Saturnia sipini – მსხლის ფარშავანგთვალა ი) ქობულეთის ნაკრძალის სფაგნუმის სახეობების მიკობიოტა Deuteromycetes 1 Bacteriodesmium sp. 2 Aspergillus sp. 3 Penicilium sp. 4 Trichodma sp. 5 Cladosporium sp. 6 Phoma sp. 7 Amphiliferina sp. 8 Alternaria sp Chytridiomycetes 9 Allomyces sp. Zygomycetes 10 Mucor sp. 11 Mucor sp. კ) ფაუნის საკვანძო სახეობების რუკა დანართი 6. „ისპანი 2“ ტორფნარის სტრატიგრაფიული ჭრილი 1920 წლიდან ტყის ჩეხვის შემდეგ სარეველები დაღია მცენარეული საფარაი ღია ფართობებიდან გაიზარდა მტვერის შემოღწევა, შემცირა ორგანული მასა Mt vr i s mar cvl i s di agr ama Qi mi ur i maxasi aT ebl ebi Makr o ganamar xebul i f l o r i s di agr ama ტორფის სტრატიგრაფიული ჭრილი ისპანი 2 ტორფნარის გუმბათის ცენტრში დანართი 7. კლიმატოდიაგარმა (ქობულეთი) 2531 მმ ნალექი14.1 საშუალო წლიური ტემპერატურა 0 10 20 30 40 50 I I I II I I V V V I VI I VII I I X X X I XI I 0 20 40 60 80 100 T [°C] N [მმ] ქობულეთი (7მმ) 1955-2005 წწ მმ 2338 მმ კლიმატოდიაგრამა 1955-2005 შეგროვებული მონაცემების მიხედვით დანართი 8 ა) ტურისტული ბილიკი ბ) ტურისტული ბილიკის აღწერა ტურისტული ინფასტრუქტურა გულისხმობს: არსებული „სმეკალოვკის“ არხზე გადასასვლელ ხიდის რეკონსტრუქციას. ტოპოგეგმის გაკეთებას. სამი გადასახედი კოშკის მშენებლობას. ყველაზე მაღალი 17 მ სიმაღლის სათვალთვალო კოშკი, განთავსდება დაცული ტერიტორიის შესასვლელში. საიდანაც ვიზიტორი შეძლებს გადახედოს ორივე დაცულ ტერიტორიას. მას ასევე დაცვითი ფუნქციაც დაეკისრება, განსაკუთრებით შემოდგომითა და გაზაფხულზე, როდესაც არსებობს საშიშროება ხანძრებისა. ადვილადაა შესაძლებელი მთლიანი ტერიტორიის დანახვა. ასევე წვიმებისას, როცა ტერიტორია იტბორება და ქობულეთში ზღვაზე ჩამოსულ ტურისტს შესაძლებლობა ექნება ეწვიოს დაცულ ტერტორიას და კოშკზეც განთავსება საინფორმაციო საინტერპრეტაციო დაფები. შესაძლებლობა ექნება ფრინველებზე თვალთვალისა. აქ არხებთან მუდმივადაა ალკუნი. კოშკიდან დავალება გულისხმობს ხის ბილიკის მშენებლობას ხიდაკებით დაკავშირებული 5 ხის პატარა კოტეჯისა 5 მხ 5 მ იმის საჩვენებლად, რათა ვიზიტორს შეექმნას სრული წარმოდგენა იმაზე, თუ როგორ ჩამოყალიბდა დღევანდელი ისპანის ცოცხალი სფაგნუმიანი ტორფნარი, რომ შორეულ წრსულში აქ ზღვა იყო, შემდეგ თანდათანობით წარსულ გეოლოგიურ ეპოქაში როგორ წარმოიქმნა ახალშავზღვური ტერასა, შემდეგ თუ როგორ დასახლდა ბრინჯაოს ხანის „ისპანის” მოსახლეობა, თანდათანობით წყლის მოძალების გამო თუ როგორ დაჭაობდა არემარე, როგორ გახდა იძულებული მოსახლეობა მთაში გახიზნულიყო და როგორ მოვიდა და დასახლდა სფაგნუმი, როგორ იცვლებოდა მცენარეული საფარი და, შესაბამისად, კლიმატიც, და რა უძღოდა წინ კოლხეთის თბილი და რბილი კლიმატის ჩამოყალიბებას რომელმაც მსოფლიო უნიკალური ისპანის ტორფნარები მოგვცა. ამ პატარა შენობებში ვიზიტორი სიარულიას შეისწავლის წარსულ გეოლოგიურ ეპოქას, რომელიც უძღოდა წინ თანამდეროვე მცენარეული საფარის ჩამოყალიბებას. საბოლოოდ ვიზიტორი ჭილიანი ცენოზის გავლით მიაღწევს დღეისათვის არსებულ გადასახედ კოშკს, საიდანაც დაინახავს ისპანი II ტორფნარს – მსოფლიოში ყველაზე მეტად ხელუხლებელ ეკოსისტემას. გამომდინარე იქედან, რომ აღკვეთილისაკენ გასასვლელი გზა ჭარბტენიანია და მოითხოვს მდ. შავი ღელეს გადაკვეთას აუცილებელია გადასახედი კოშკიდან აღკვეთილისაკენ და შემდეგ უკან ტყის გავლით დაკიდებული ბილიკის გაკეთება. ბილიკიდან, რომელიც მიეშურება აღკვეთილისაკენ სამხრეთით, გზადაგზა ნახავს: ჭილს რომლისგანაც მოსახლეობა სხვადასხვა ხელნაკეთობებს აკეთებს. ნახავს მდელოს სადაც ადრე მუხნარი ტყე შრიალებდა, ნახავს თუ რა უარყოფითი შედეგი შეიძლება მოჰყვეს ტყის ჩეხვას, დრენაჟს. აქ ხარობს იშვიათი ყვითელი დუმფარა, გლობალურდ საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობები როგორიცაა: იელი, თეთრი რინხოსპორა, კავკასიის ენდემი კავკასიის რინხოსპორა, ჭაობის ზამბახი, თანდათანობით მიუახლოვდება მდ. შავ ღელეს, გზად მიმავალი ნახავს კუს, ჩვეულებრივ და მცირეაზიურ ტრიტონს, მდ. შავ ღელეზე გადასასვლელ ხიდით გადავა ტყეში აღკვეთილი, სადაც შესაძლებელია დაცული ტერიტორიის სიმბოლოს ძელქორის ბუდეებიც კი დაინახოს. ამ ადგილებში ტექნიკური დავალება გულისხმობს ჩამოსასხდომის გაკეთებას. აქ შემოდგომითა და გაზაფხულზე უამრავი ფრინველი იყრის თავს: მყივანა და სისინა გედი, ვარხვი. დაახლოებით 70-80 მ სიგრძის მურყნარი ტყის მასივის გავლის შემდეგ (ტყეში გაკეთდება გზაჯვარედინი აივნებით) უკვე იშლება სფაგნუმიანი ხალიჩა, სადაც გაკეთდება ფართო ჩამოასახდომი და ასევე პატარა 3 მ სიმაღლის კოშკი. აქ განთავსდება ტორფის სტრატიგრაფიული ჭრილები მაკროგანამარხებული ფლორა, მოთხრობილი იქნება იმის შესახებ, თუ როგორი იყო კლიმატი წარსულში, ვარაუდი იმისა, თუ როგორ შეიძლება შეიცვალოს კლიმატი. მას შეუძლია ტორფნარზე ისეირნოს სპეციალური თხილამურების გამოყენებით, სფაგნუმის ხალიჩაზე სასიარულოდ. ნახავს ტორფნარისათვის დამახასიათებელ ყველა სახეობას, როგორიცაა: სამეფო გვიმრა, მოცვი, შქერი, დროზერა, კავკასიის რინხოსპორა. ნახავს ნემსიყლაპიების სხვადასხვა სახეობას. ბილიკის სიგრძე დაახლოებით 1600 მ-ია, საინფორმაციო-საინტერპრეტაციო დაფებით. აქედან ბილიკი შესაძლებელია სფაგნუმიან ტორფნარზე გავიდეს და დაბრუნდეს მდ. შავი ღელედან გამომავალი არხის გასწვრივ ტყის პირას. მოსალოდნელი შედეგები. ქობულეთის დაცულ ტერიტორიას ექნება ტურისტრული ინფრასტრუქტურა, გაიზრდება ტურისტების რაოდენობა, აღარ მოხდება ვიზიტორთა შეღწევა მკაცრი დაცვის ზონაზე – ისპანი II-ზე და ის კიდევ უფრო მკაცრად იქნება დაცული, გაიზრდება შემოსავლები, ამაღლდება გარემოსდაცვითი ცნობიერება. დანართი 9 ქობულეთის ნაკრძალის ჩრდილო-აღმოსავლეთით სამელიორაციო ზემოქმედებით გამოწვეული ნეგატიური ზეგავლენა ისპანი 2 ტორფნარის ეკოსისტემაზე ქვემოთ მოყვანილ სურათზე, წითელი ისრებით ნაჩვენებია სასოფლო-სამეურნეო სადრენაჟე სისტემის არსებობა პირდაპირ ნაკრძალის საზღვარზე ფოტოზე ნაჩვენებია სადრენაჟე არხი, რომელმაც გამოიწვია ისპანის გუმბათის „გარღვევა“, გაუხრწნელი და ელასტიკური ტორფი ისპანისა გახდა არასტაბილური და არამდგრადი, რის შედეგადაც იგი გამოედინება სადრენაჟე არხებში და შემდეგ მდ. ტოგონაში. „ისპანი 2“ ტორფნარის დარღვეული ჰიდროლოგიის ლანდშაფტის ეკოლოგიის კონცეპტუალური მოდელი ტორფნარის ადრინდელი მდგომარეობა ტორფნარის მომავალი მდგომარეობა ასე შეიძლება გამოიყურებოდეს მტკნარი წყალი ტყე მზარდი გუმბათი სადრენაჟე არხები (სასოფლო)