Order No 297/N of 2001 of Minister of Labor, Health and Social Affairs of Georgia on Environmental Quality Requirements

1 სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი 470.230.000.11.119.004.920 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის ბრძანება №297/ნ 2001 წლის 16 აგვისტო ქ. თბილისი გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ ადამიანის ჯანმრთელობისათვის უსაფრთხო გარემოს უზრუნველსაყოფად, მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე გარემოსა და ანთროპოგენური ფაქტორების უარყოფითი ზეგავლენის თავიდან აცილების მიზნით, „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖ საქართველოს კანონის 70-ე მუხლის, „გარემოს დაცვის შესახებ‖ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის, „წყლის შესახებ‖ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-11 პუნქტის შესაბამისად, ვბრძანებ: 1. დამტკიცდეს გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმები: ა) მოსახლეობის ჯანმრთელობის დასაცავად დადგენილი ცენტრალიზებული, არაცენტრალიზებული და ზედაპირული წყალმომარაგების სისტემების წყლის ხარისხის, აგრეთვე ზღვის სანაპირო წყლის დაცვისა და გამოყენების ჰიგიენური ნორმებისა და სანიტარიული წესების დამტკიცების შესახებ: ა.ა) (ამოღებულია); საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2007 წლის 17 დეკემბრის ბრძანება №351/ნ – სსმ III, №179, 18.12.2007წ., მუხ.1974 ა.ბ) ,,ზედაპირული წყლების დაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარიული წესები და ნორმები‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 2); ა.გ) ,,ჰიგიენური მოთხოვნები არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყლის ხარისხისადმი. წყაროების სანიტარიული დაცვა‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 3); ა.დ) ,,მოსახლეობის წყალმოხმარების ადგილებში ზღვის სანაპირო წყლის დაცვა დაბინძურებისაგან‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 4); ა.ე) „მიწისქვეშა წყლების დაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარიული წესები― – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 16). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2006 წლის 15 სექტემბრის ბრძანება №251/ნ – სსმ III, №129, 20.09.2006წ., მუხ.1716 ბ) სასმელი და საყოფაცხოვრებო დანიშნულებით წყალმომარაგებისათვის, სამკურნალო და საკურორტო წყალმომარაგებისათვის წყლის ობიექტების სანიტარიული დაცვის ზონების დამტკიცების შესახებ: ბ.ა) ,,წყალმომარაგების წყაროებისა და სასმელ-სამეურნეო დანიშნულების წყალსადენების სანიტარიული დაცვის ზონები‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 5) გ) დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის სანიტარიული დაცვის წესებისა და ჰიგიენური ნორმების დამტკიცების შესახებ: გ.ა) ,,ჰიგიენური მოთხოვნები დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის დაცვისადმი‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 6) გ.ბ) „დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელი ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები‖ – ჰიგიენური ნორმატივები (დანართი 12) საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 24 თებერვლის ბრძანება 2 №38/ნ – სსმ III, №16, 06.03.2002წ., მუხ.150 დ) ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების სარწყავად და სასუქად გამოყენებისას ნიადაგის სანიტარიული დაცვის წესებისა და ჰიგიენური ნორმების დამტკიცების შესახებ: დ.ა) ,,ჰიგიენური მოთხოვნები ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების სარწყავად და სასუქად გამოყენებისადმი‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 7) ე) ადამიანზე რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტო-მაგნიტური გამოსხივების ზემოქმედების სანიტარიული წესებისა და ჰიგიენური ნორმების დამტკიცების შესახებ: ე.ა) ,,რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება (რსდ ემგ)‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 8) ე.ბ) ,,ფიზიკური ფაქტორების დასაშვები დონეების სანიტარიული ნორმები სახალხო მოხმარების საგნების გამოყენებისას საყოფაცხოვრებო პირობებში‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 9). ე.გ) ―რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მქონე ობიექტების სანიტარიულ-დაცვითი ზონის განსაზღვრა‖ – მეთოდური მითითებები (დანართი 15). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 24 თებერვლის ბრძანება №38/ნ – სსმ III, №16, 06.03.2002წ., მუხ.150 ვ) ადამიანის ჯანმრთელობაზე ხმაურისა და ვიბრაციის ზემოქმედების სანიტარიული წესებისა და ჰიგიენური ნორმების დამტკიცების შესახებ: ვ.ა) ,,ხმაური სამუშაო ადგილებზე, საცხოვრებელ, საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში და საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 10) ვ.ბ) ,,საწარმოო ვიბრაცია, ვიბრაცია საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში‖ – სანიტარიული წესები და ნორმები (დანართი 11); ზ) დასახლებული ადგილების ნიადაგის სანიტარიული დაცვის მეთოდური მითითებების დამტკიცების შესახებ: საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 24 თებერვლის ბრძანება №38/ნ – სსმ III, №16, 06.03.2002წ., მუხ.150 ზ.ა) „დასახლებული ადგილების ნიადაგის მდგომარეობის ჰიგიენური შეფასება‖ – მეთოდური მითითებები (დანართი 13); საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 24 თებერვლის ბრძანება №38/ნ – სსმ III, №16, 06.03.2002წ., მუხ.150 ზ.ბ) „მეთოდური მითითებები ნიადაგების ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების საშიშროების ხარისხის შეფასებაზე‖ – მეთოდური მითითებები (დანართი 14). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 24 თებერვლის ბრძანება №38/ნ – სსმ III, №16, 06.03.2002წ., მუხ.150 2. კონტროლი ბრძანების შესრულებაზე დაევალოს მინისტრის მოადგილეს ა. ზოიძეს. 3. ბრძანება ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე. ა. ჯორბენაძე შეტანილი ცვლილებები: 1. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2003 წლის 24 თებერვლის ბრძანება №38/ნ – სსმ III, №16, 06.03.2002წ., მუხ.150 2. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2006 წლის 15 სექტემბრის ბრძანება №251/ნ – სსმ III, №129, 20.09.2006წ., მუხ.1716 3 3. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2007 წლის 17 დეკემბრის ბრძანება №351/ნ – სსმ III, №179, 18.12.2007წ., მუხ.1974 4. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 5. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 14 აპრილის ბრძანება №98/ნ – სსმ III, №39, 14.04.2010წ., მუხ.622 6. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 25 ოქტომბრის ბრძანება №350/ნ – სსმ III, №138, 26.10.2010წ., მუხ.2000 7. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2012 წლის 17 მაისის ბრძანება №01-24/ნ – ვებგვერდი, 17.05.2012წ. 2.1.4. სასმელი წყალი და დასახლებული ადგილების წყალმომარაგება სასმელი წყალი. ჰიგიენური მოთხოვნები სასმელი წყალმომარაგების ცენტრალიზებული სისტემების წყლის ხარისხისადმი. ხარისხის კონტროლი სანიტარიული წესები და ნორმები (ამოღებულია) საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2007 წლის 17 დეკემბრის ბრძანება №351/ნ – სსმ III, №179, 18.12.2007წ., მუხ.1974 2.1.5. დასახლებული ადგილების წყალსარინი, წყალსატევების დაცვა ზედაპირული წყლების გაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარიული წესები და ნორმები სანიტარიული წესები და ნორმები სანწდან 2.1.4. 000 – 00 I. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები ითვალისწინებს მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის მიზნით ზედაპირული წყლების დაცვას გაბინძურებისაგან. II. ნორმატიული დამოწმებები 1. საქართველოს კანონი „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖; 2. საქართველოს კანონი „ნორმატიული აქტების შესახებ‖; 3. საქართველოს კანონი „გარემოს დაცვის შესახებ‖; 4. საქართველოს კანონი „წყლის შესახებ‖; 5. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მარტის №807 ბრძანებულება „ჯანმრთელობის ხელშეწყობისა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების სახელმწიფო პროგრამის 1999–2005 წლების ღონისძიებათა ნუსხის დამტკიცების შესახებ‖; 6. საქართველოს კანონი „წიაღის შესახებ‖; 4 7. ―საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი‖. III. ზოგადი დებულებები 1. წინამდებარე „სანიტარიული წესები და ნორმები‖ მიზნად ისახავს წყლის ობიექტების დაცვასა და ამასთანავე გაბინძურების თავიდან აცილებას; წყლის გაბინძურებამ შეიძლება გამოიწვიოს მოსახლეობის ინტოქსიკაცია, წყლისმიერი ინფექციური და პარაზიტული დაავადებები წყლის სასმელ სამეურნეო მიზნით გამოყენებისას და რეკრეაციის პირობების დარღვევა წყლის ორგანოლეპტიკური (არასასიამოვნო სუნი, შეფერილობა, ქაფი ან აპკი წყლის ზედაპირზე) თვისებების გაუარესებით. 2. წინამდებარე ―სანიტარიული წესები და ნორმები‖ შედგენილია იმ კანონების შესაბამისად, რომლებიც ითვალისწინებს წყლის ობიექტების კომპლექსურ გამოყენებას პირველ რიგში, მოსახლეობის სასმელ- სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო მოთხოვნების დასაკმა ყოფილებლად. ეს კანონები წყალზე სამომავლო მოთხოვნებსაც გულისხმობს. 3. წინამდებარე ―სანიტარიული წესები და ნორმები‖ ვრცელდება საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე არსებულ ყველა წყლის ობიექტზე, რომელიც მოიხმარება ან გამიზნულია მოსახლეობის სხვადასხვა მოთხოვნილებისათვის. ა) შენიშვნა: ა.ა) მოთხოვნები ზღვის სანაპირო ზოლის დაცვაზე რეგლამენტირებულია სპეციალური წესებით; ა.ბ) ძირითადი მოთხოვნები და დებულებები მიწისქვეშა წყლების დაცვაზე რეგლამენტირებულია მიწისქვეშა წყლების დაცვის დებულებით, რომელსაც ამტკიცებს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო, გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო, სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრო. 4. წინამდებარე სანიტარიული წესები ადგენს ჰიგიენურ მოთხოვნებსა და ნორმატივებს ზედაპირული წყლების ხარისხზე, რეგლამენტებს სამეურნეო საქმიანობის იმ სახეებზე, რომლებიც უარყოფითად ზემოქმედებენ ან შეიძლება მოახდინონ არაკეთილსასურველი გავლენა ზედაპირული წყლების მდგომარეობაზე; ასევე ადგენს არინების რეგლამენტს ჩამდინარე* (წყლებისათვის ყველა კატეგორიის წყლის ობიექტში. 5. სასმელ-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო დანიშნულების წყლის ობიექტები ითვლება გაბინძურებულად, თუ წყალმოხმარების პუნქტებში წყლის შედგენილობისა და თვისებების მაჩვენებლები შეიცვალა საყოფაცხოვრებო და სამეურნეო საქმიანობის პირდაპირი ან არაპირდაპირი ზეგავლენით, რის გამოც წყლის ობიექტი მოსახლეობის წყალმოხმარებისათვის ნაწილობრივ ან სრულიად გამოუყენებელი ხდება. 6. ზედაპირული წყლების ვარგისიანობა სასმელ-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარებისათვის უნდა შეესაბამებოდეს წინამდებარე „სანიტარიულ წესებსა და ნორმებში‖ მოცემულ მოთხოვნებსა და ნორმატივებს. 7. წინამდებარე სანიტარიული წესების და ნორმების მოთხოვნები სავალდებულოა ყველა წყალმომხმარებლისათვის, რომელთა საქმიანობაც გავლენას ახდენს წყლის მდგომარეობაზე, საპროექტო და სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციებისათვის წყალდამცავი ღონისძიებების შემუშავებისას, ასევე იმ ორგანოებისა და ორგანიზაციებისათვის, რომლებიც კანონმდებლობის შესაბამისად ახორციელებენ წყლის მოხმარებისა და დაცვის სახელმწიფო მართვასა და კონტროლს. 8. ზედაპირული წყლების გაბინძურებისაგან დაცვის მოთხოვნები, რომლებიც შეტანილია სახელმწიფო სტანდარტებსა და საუწყებო ნორმატიულ დოკუმეტებში, უნდა შეესაბამებოდეს წინამდებარე „სანიტარიული წესებისა და ნორმების‖ დებულებებს, ხოლო წყლის ობიექტების წყლის ხარისხის ნორმატივები არ უნდა აღემატებოდეს ჰიგიენურ ნორმატივებს. * ჩამდინარე წყლები- სამრეწველო, სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო ნახმარი წყლები, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებიდან ჩამონადენი, სანიაღვრე წყლები 5 9. წინამდებარე „სანიტარიული წესებისა და ნორმების‖ მოთხოვნების დაცვაზე სახელმწიფო კონტროლი ხორციელდება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მიერ. IV. სასმელ-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების ობიექტების წყლის ხარისხის ნორმატივები 1. წყლის ობიექტების წყლის შედგენილობისა და თვისებების ნორმატივები, რომლითაც უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მათი სხვადასხვა სამეურნეო მიზნისათვის გამოყენება, დგინდება წყალმოხმარების ცალკეული კატეგორიისათვის. ა) პირველ კატეგორიას მიეკუთვნება წყლის ის ობიექტები, რომლებიც გამოიყენება ცენტრალიზებული ან არაცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროდ და ასევე კვების მრეწველობის საწარმოთა წყალმომარაგებისათვის. ბ) მეორე კატეგორიას მიეკუთვნება წყლის ობიექტები, რომლებიც გამოიყენება, როგორც მოსახლეობის კულტურულ–საყოფაცხოვრებო მიზნებისათვის, რეკრეაციისა და სპორტისათვის, ასევე წყლის ობიექტები, რომლებიც მდებარეობს დასახლებულ პუნქტებში. 2. პირველი და მეორე კატეგორიის წყალმოხმარების პუნქტების უახლოესი გაბინძურების შესაძლო წყაროებს ადგენს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური. ამასთან, აუცილებლად გასათვალისწინებელია ოფიციალური მონაცემები წყლის ობიექტის პერსპექტიულ გამოყენებაზე სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგებისა და მოსახლეობის კულტურულ-საყოფაცხოვრებო საჭიროებისათვის. 3. წყლის ობიექტის წყლის შედგენილობა და თვისებები უნდა შეესაბამებოდეს მოთხოვნებს იმ წყლის კვეთსა, რომელიც მდებარეობს წყალსადინარზე წყალმოხ-მარების უახლოეს პუნქტიდან დინების მიმართულებით 1 კმ-ით მაღლა (წყალასაღები სასმელ-სამეურნეო წყალ-მომარაგებისათვის, საბანაო ადგილები, დასასვენებელი ადგილები, დასახლებული პუნქტების ტერიტორიები და სხვა), ხოლო გაუმდინარე წყალსატევებისათვის – წყალმოხმარების პუნქტებიდან ორივე მხარეს 1 კმ-ში. 4. სასმელი და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების პუნქტებში წყლის ობიექტის წყლის შედგენილობა და თვისებები არც ერთი მაჩვენებლით არ უნდა აღემატებოდეს 1 და 2 დანართში მოცემულ ნორმატივებს. 5. წყლის ობიექტებში ერთნაირი მავნეობის მალიმი-ტირებელი მაჩვენებლის მქონე რამდენიმე ნივთიერების მოხვედრისას, რომლებიც მიეკუთვნება საშიშროების I და II კლასს (წყლის ობიექტამდე განლაგებული წყაროებიდან მოხვედრილი მინარევების ჩათვლით), თითოეული ნივთიერების კონცენტრაციის (C1, C2 . . . . Cn) შესაბამის ზდკ-თან შეფარდებების ჯამი წყლის ობიექტში არ უნდა აღემატებოდეს 1-ს. C1 C2 Cn + +. . . . . . +  1 ზდკ1 ზდკ2 ზდკn V. მოთხოვნები წყლის დაცვაზე სხვადასხვა სახის სამეურნეო საქმიანობისას 1. წყლის ობიექტებში აკრძალულია ჩაიშვას: 6 ა) ჩამდინარე წყლები, რომლებიც შეიცავს ისეთ ნივთიერებებს ან წყალში ნივთიერებათა ტრანსფორმაციის პროდუქტებს, რომელთათვისაც არ არის დადგენილი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ) ან საორიენტაციოდ დასაშვები დონეები (სდდ), ასევე ნივთიერებები, რომელთათვისაც არ არსებობს ანალიზური კონტროლის მეთოდები. ბ) ჩამდინარე წყლები, რომლის წარმოშობა ტექნიკურ-ეკონომიკური პროცესების დაცვით შეიძლება აღკვეთონ, ხოლო რაციონალური ტექნოლოგიური საშულებებით შესაძლებელია მაქსიმალურად გამოიყენონ სათანადო გაწმენდის და გაუსნებოვნების შემდეგ ბრუნვით და განმეორებად წყალმომარაგების სისტემებში, მრეწველობაში, სამოქალაქო მეურნეობაში, სარწყავად სოფლის მეურნეობაში. გ) გაუწმენდავი ან არასაკმარისად გაწმენდილი სამრეწველო, სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო ნახმარი წყლები, დასახლებული ადგილების და სამრეწველო მოედნების ტერიტორიებიდან ზედაპირული ჩამონადენი წყლები. 2. იმ შემთხვევაში, თუ 5.1.-პუნქტში მოცემული ღონისძიებები არასაკმარისი აღმოჩნდა ან შეუძლებელია მათი შესრულება დასაბუთებული ტექნიკურ-ეკონომიკური მოსაზრებებით, წყლის ობიექტებში ჩამდინარე წყლის ჩაშვება ნედაბართული იქნება იმ პირობით, თუ დაცული იქნება წინამდებარე სანიტარიულ წესებსა და ნორმებში მოცემული მოთხოვნები და ნორმატივები. 3. წყლის ობიექტებში აკრძალულია ინფექციური დაავადებების გამომწვევების შემცველი ნახმარი წყლების ჩაშვება. წყლის ობიექტებში ეპიდემიოლოგიური თვალსაზრისით საშიში ნახმარი წყლების ჩაშვება შესაძლებელია შესაბამისი გაწმენდის და გაუსნებოვნების შემდეგ ისე, რომ კოლი-ინდექსი არ აღემატებს 1000, კოლიფაგის ინდექსი კი არ აღემატებოდეს 1000 ნეგატიური კოლონიების რაოდენობა დმ3-ში. 4. რადიონუკლიდების შემცველი ნახმარი წყლების გაუვნებლობა, მოცილება და ჩაშვება უნდა განხორციელდეს რადიაციული უსაფრთხოების მოქმედი ნორმების შესაბამისად. 5. აკრძალულია წყლის ობიექტებში, ყინულოვანი საფარის ზედაპირზე და პულპასაცავებში, იმ კონცენტრირებულ კუბური ნარჩენებისა და ნალექის ჩაშვება, რომელიც წარმოიქმნება ჩამდინარე წყლების გაუვნებლებისას, ასევე რადიონუკლიდების შემცველი ან სხვა ტექნოლოგიური და საყოფაცხოვრებო ნარჩენების ჩაშვება. 6. დაუშვებელია წყლის ობიექტებში ნავთობისა და ნავთობ პროდუქტების სადენებიდან, ნავთობსარეწებიდან გაჟონვა, ასევე ნაგვის ჩაყრა, გაუწმენდავი ბალასტური წყლების ჩაშვება, სხვადასხვა ნივთიერებების გაჟონვა წყლის ტრანსპორტიდან. 7. დაუშვებელია ზედაპირული წყლების დაბინძურება: სამშენებლო, ასაფეთქებელი, სიღრმითი სამუშაოების ჩატარებისას, სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებისას, კაბელების, მილსადენების და სხვა კომუნიკაციების გაყვანისას, სასოფლო-სამეურნეო და სხვა სახის სამუშაოების ჩატარებისას წყლის ობიექტებზე ან წყალდამცავ ზონებში ყველა სახის ჰიდროტექნიკური მშენებლობების ჩათვლით. 8. მოსახლეობის წყალმომარაგებისათვის გამოსაყენებელ წყლის ობიექტებში აკრძალულია ხე-ტყის დაცურება გროვებად და ტივებად შეკრული. 9. აკრძალულია ჩამდინარე წყლების ჩაშვება წყლისა და ტალახის სამკურნალოდ გამოსაყენებელ წყლის ობიექტებში, ასევე იმ წყლის ობიექტებში, რომლებიც კურორტების სანიტარიული დაცვის ზონაშია. 10. მოსახლეობის სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების, სამკურნალო, საკურორტო და გამაჯანსაღებელი საჭიროებისათვის გამოყენებული წყლის ობიექტების დაცვის მიზნით დგინდება სანიტარიული დაცვის ზონები. სანიტარიული დაცვის ზონაში დებულებით რეგლამენტი-რებულია საზღვრების ზომები და აუცილებლად ჩასატარებელი კომპლექსური სანიტარიულ-ჰიგიენური ღონისძიებები. („წყალმომარაგების წყაროებისა და სასმელ-სამეურნეო დანიშნულების წყალსადენების სანიტარიული დაცვის ზონები‖ სანწდან – 2.1.4. 000 – 00) 7 VI. სანიტარიული მოთხოვნები წყლის ობიექტებში ჩამდინარე წყლების არინების პირობებზე ** 1. წინამდებარე სანიტარიულ წესებსა და ნორმებში მითითებული მოთხოვნები ზედაპირული წყლის ობიექტებში ჩამდინარე წყლების არინების პირობებზე ვრცელდება: ა) ყველა სახის არსებულ ჩაშვებაზე, მათ შორის მეცხოველეობის, სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო ნახმარ წყლებზე, დასახლებული ადგილების და სამრეწველო ობიექტების ტერიტორიებიდან ზედაპირულ ჩამონადენზე, განცალკევებული საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების, კომუნალური, სამკურნალო-პროფილაქტიკური, სატრანსპორტო, სამრეწველო საწარმოების და სასოფლო სამეურნეო ობიექტების ჩამდინარე წყლებზე, შახტურ და მადნეულის წყლებზე, წყლით გამაგრილებელი სისტემების წყლებზე, ჰიდრონაცარ-მოცილების, ნავთობმოპოვების, ჰიდროგადახსნით სამუშაოებზე, ჩასაშვებ წყლებზე შხამქიკატებით დამუშავებული, სარწყავი და ამოასაშრობი სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიებიდან, ჩასაშვებ და დრენაჟულ წყლებზე და სხვა ნებისმიერი ობიექტის ნახმარი წყლების ჩაშვებაზე უწყებრივი დაქვებმდებარების მიუხედავად. ბ) მშენებარე, რეკონსტრუქციაში და გაფართოებაში მყოფი და დასაპროექტებელი საწარმოების, შენობების, ნაგებობების, ყველა დასაპროექტებელი ობიექტის ჩამდინარე წყლების ჩაშვებაზე, ასევე იმ საწარმოების, სადაც იცვლება წარმოების ტექნოლოგია, დასახლებული ადგილების და განცალკევებული ობიექტების კანალიზაციის წყლების ყველა ჩაშვებაზე მათი უწყებრივი დაქვემ დებარების მიუხედავად. 2. ჩამდინარე წყლების ჩაშვება დასახლებულ პუნქტებში არსებულ წყლის ობიექტებში შესაძლებელია განხორციელდეს, თუ იგი არ გააუარესებს წყლის ობიექტის შედგენილობის და თვისებების მიმართ დანართი 1 (IX. ჰიგიენური მოთხოვნები წყლის ობიექტების წყლის შედგენილობასა და ხარისხზე სასმელ-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების პუნქტებში) დადგენილ მახასიათებლებს. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2012 წლის 17 მაისის ბრძანება №01-24/ნ – ვებგვერდი, 17.05.2012წ. 3. ჩამდინარე წყლების ჩაშვების ადგილი უნდა მდებარეობდეს დასახლებული პუნქტისა და მოსახლეობის წყალმოხმარების ადგილიდან ქვემოთ, მდინარის დინების მიმართულებით. ამასთანავე ქარის შემთხვევაში გათვალისწინებული უნდა იქნეს შესაძლო უკუდინება. გაუმდინარე და მცირედ გამდინარე წყალსატევებში (ტბები, წყალსაცავები და სხვა) ჩამდინარე წყლების ჩაშვების ადგილი უნდა განისაზღვროს სანიტარიული, მეტეოროლოგიური და ჰიდროლოგიური პირობებით (ცვლად რეჟიმში მომუშავე ელექტროსადგურების რეჟი-მის მკვეთრი შეცვლისას უკუდინების შესაძლო წარ-მოქმნის ჩათვლით), რათა გამოირიცხოს ჩამდინარე წყლების ჩაშვების უარყოფითი მოქმედება მოსახლეობის წყალმოხმარების პირობებზე. 4. (ამოღებულია - 17.05.2012, №01-24/ნ). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2012 წლის 17 მაისის ბრძანება №01-24/ნ – ვებგვერდი, 17.05.2012წ. 5. წყლის ობიექტებში ჩამდინარე წყლების არინების პირობების განსაზღვრისას ითვალისწინებენ: ა) წყლის ობიექტის და ჩამდინარე წყლების შესაძლო შერევისა და განზავების ხარისხს, ჩამდინარე წყლის ჩაშვების ადგილიდან მოსახლეობის სასმელ-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალსარგებლობისათვის გათვლილი (საკონტროლო) უახლოეს კვეთამდე. ბ) ჩამდინარე წყლების ჩაშვების ადგილის ზემოთ წყლის ობიექტის წყლის ფონის ხარისხს არა უმეტეს უკანასკნელი 2 წლის ანალიზების მიხედვით; სხვა ნახმარი წყლის ჩაშვებისას (არსებული ან დასაპროექტებელი) განსახილველ და უახლოეს არსებულ პუნქტებს შორის ფონად მიიჩნევენ წყლის * სამრეწველო ნახმარი წყლების ჩაშვების პირობები დასახლებული ადგილების წყალსარიან სასტემაში დგინდება კომუნალური მეურნეობის ორგანოების მიერ. 8 ობიექტის წყლის დაბინძურების დონეს ჩამდინარე წყლების მითითებული ჩაშვების შენატანის გათვალისწინებით. გ) წინამდებარე „სანიტარიული წესების და ნორმების‖ შესაბამისად წყლის ობიექტების წყლის ხარისხის ნორმატივებს წყალმოხმარების სხვადასხვა სახეობისათვის. შენიშვნა: ჩამდინარე წყლის წყალსარინის პირობების განსაზღვრისას წყლის ობიექტების ასიმილირების უნარი არ უნდა იქნეს გათვალისწინებული. 6. თუ დადგენილი ნორმატივები არ არსებობს, ამ შემთხვევაში საჭიროა აუცილებელი გამოკვლევები წყლის ობიექტების წყალში ზდკ და სდდ დასასაბუთებ-ლად, ასევე ზდკ დონეზე მათი განსაზღვრის მეთოდები. 7. წყლის ობიექტის საანგარიშო (საკონტრო-ლო)კვეთში ჩამდინარე წყლის განზავების ჯერადობის განსაზღვრისას უნდა ვიხელმძღვანელოთ შემდეგით: ა) გაანგარიშება ჩატარდეს წყლის ობიექტის საშუ-ალო საათობრივი ხარჯისა და ჩამდინარე წყლის ფაქტიური ჩაშვების პერიოდის საათობრივი ხარჯის მიხედვით. ბ) საანგარიშო ჰიდროლოგიურ პირობებად მიიღება: ბ.ა) დაურეგულირებელი წყალსადინარისათვის – ჰიდრომეტეოსამსახურის მონაცემებით დადგენილი 95% უზრუნველყოფის შესაბამისი წყლის მინიმალური საშუალო დღე-ღამური ხარჯი; ბ.ბ) დარეგულირებელი წყალსადინარისათვის – კაშხლის ქვემოთ გასაშვები (სანიტარიული გაშვება) წყლის ხარჯის დადგენილი სიდიდე, ქვედა ბიეფში შესაძლო უკუდინების აუცილებელი გამორიცხვით; ბ.გ) ტბების, წყალსაცავებისა და სხვა მცირედგამდინარე წყალსატევებისათვის – ნაკლებად კეთილსასურველი რეჟიმი, განსაზღვრული ქარის ზემოქმედების, ღია და ყინულქვეშა, წყალსაცავების დაცლისა და შევსების რეჟიმის გათვალისწინებით. 8. განსაკუთრებით წყალმცირე წლებში (95% უზრუნ-ველყოფის წყლის უმცირესი საშუალო თვიურ ხარჯზე ნაკლები წყლიანობისას) გაწმენდილი ჩამდინარე წყლების ჩაშვების პირობები დგინდება სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან შეთანხმებით. 9. ჩამდინარე წყლების თითოეული ჩაშვებისათვის და თითოეული დამაბინძურებელი ნივთიერებისათვის ჩატარებული გამოთვლების საფუძველზე დგინდება წყლის ობიექტებში ნივთიერებების ზღვრულად დასშვები ჩაშვების (ზდჩ) ნორმები, რომელიც უზრუნველყოფს წყლის ობიექტის საკონტროლო კვეთში ნორმატიული ხარისხის დაცვას წინამდებარე „სანიტარიული წესებისა და ნორმების‖ შესაბამისად. 10. წყლის ობიექტებში ჩამდინარე წყლების ჩაშვება ხორციელდება სპეციალურ წყალსარგებლობაზე დადგენილი წესით, წყალჩაშვების პირობების სახელმწიფო სანიტარიული ზედმხედველობის სამსახურთან შეთახმების შემდეგ, გაცემული ლიცენზიის საფუძველზე. 11. წყლის ობიექტებში ჩამდინარე წყლების წყალსარინის პირობების შეთანხმება უნდა მოხდეს: ა) იმ საწარმოების, შენობების, ნაგებობებისა და სხვა ობიექტების მშენებლობისათვის მოედნის შერჩევისას, რომლებიც გავლენას ახდენს წყლის მდგომარეობაზე, ასევე საწარმოების რეკონსტრუქციის, ტექნიკური გადაიარაღების ან წარმოების ტექნოლოგიის ციკლის ცვლილების საკითხების განხილვისას. ბ) ახალი და რეკონსტრუქციაში (გაფართოებაში) მყოფი ობიექტების კანალიზაციისა და ჩამდინარე წყლის გაწმენდის, გაუვნებლებისა და გაუსნებოვნების შესახებ პროექტების განხილვისას. გ) სპეციალური წყალმოხმარების მასალების და მოქმედი ობიექტების ზდჩ პროექტების განხილვისას. 9 VII. სანიტარიული მოთხოვნები იმ შენობების, საწარმოებისა და ნაგებობების განთავსებაზე, * დაპროექტებაზე, მშენებლობასა და რეკონსტრუქციაზე (ტექნიკური გადაიარაღება), რომლებიც მოქმედებენ ზედაპირული წყლების მდგომარეობაზე 1. ახალი და რეკონსტრუირებული ობიექტების ექსპლუატაციაში შეყვანისას, განთავსებისას, დაპროექტებისა და მშენებლობისას, მოქმედი ობიექტების ტექნიკური გადაიარაღებისას უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს წყლის ობიექტებში მავნე ნივთიერებების ზდკ დაცვა, რომელიც დაფუძნებული იქნება მცირე ნარჩენიანი და უნარჩენო ტექნოლოგიების გამოყენებაზე, განმეორებითი და ბრუნვითი წყალმომარაგების სისტემებზე, ჩამდინარე წყლების და სამრეწველო ნარჩენების გაწმენდის, გაუვნებლების, გაუსნებოვნებისათვის საჭირო ღონისძიებების ჩატარებაზე, რომლებიც უზრუნველყოფენ უნარჩენო და ნახმარი წყლის გარეშე წარმოების შექმნას. დაუშვებელია შევიდეს ექსპლუატაციაში ახალი და რეკონსტრუირებული ობიექტები, რომლებიც არ არიან აღჭურვილნი მიწისქვეშა და ზედაპირული წყლების დაბინძურებისაგან დამცავი ნაგებობებით. 2. ახალი ობიექტების განთავსება, დაპროექტება და მშენებლობა, მოქმედი ობიექტების რეკონსტრუქცია და ტექნიკური გადაიარაღება ხორციელდება დამტკიცებული წინასაპროექტო და საპროექტო დოკუმენტების შესაბამისად, რომლებიც უნდა მოიცავდნენ მასალებს აღნიშნული ობიექტების გავლენის შესახებ წყლის ობიექტების სანიტარიულ მდგომარეობაზე, ასევე არსებული გაბინძუ-რების თავიდან აცილებისა ან ლიკვიდაციისათვის მიმართულ ღონისძიებებს. 3. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან შეთანხმებას ექვემდებარება შემდეგი წინასაპროექტო და საპროექტო მასალები: ა) მდინარის აუზების, ცალკეული რეგიონების, ტერიტორიული სამრეწველო კომპლექსების ან სამრეწველო რაიონების წყლის რესურსების დაცვის და კომპლექსური გამოყენების სქემები; ბ) ბუნების დაცვის ტერიტორიული კომპლექსური სქემები; გ) სამრეწველო კომპლექსების გენერალური გეგმის სქემები; დ) რაიონული დაგეგმარების, ქალაქების, დასახლებების და სოფლის დასახლებული პუნქტების დაგეგმარების და განაშენიანების პროექტები; ე) ტედ და ტერ ობიექტების მშენებლობის პროექტების. ვ) შენიშვნა: ვ.ა) ტექნიკურ-ეკონომიკური დასაბუთების (ტედ) და ტექნიკურ-ეკონომიკური რეკომენდაციების (ტერ) შემუშავებისას ჩამდინარე წყლის არინების პირობების და დასაგეგმი წყალდამცავი ღონისძიებების შეფასება უნდა შეთანხმდეს მშენებლობისათვის მოედნების შერჩევისას. ვ.ბ) ობიექტების მშენებლობის პროექტები უნდა შეუთანხმდეს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურს საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. 4. ობიექტის მშენებლობის მოედნის (ტრასის) შერჩევის ორგანიზაციაზე, აუცილებელი მასალების მომ-ზადებაზე, წყლების დაბინძურებისაგან დაცვის დაგეგმილი გადაწყვეტილებების შეთანხმებაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება პროექტის დამკვეთს. 5. ყველა მოკვლევა, სპეციალური გამოკვლევები და დაკვირვებები, ასევე აუცილებელი ანალიზების ჩატარება, ჩამდინარე წყლების ჩაშვების აუცილებლობის ტექნიკური დასაბუთება და მათი ამუშავება წინასაპროექტო სტადიებზე წარმოებს იმ წყალმომხმარებელთა ძალებით და საშულებებით, რომელთათვისაც ხორციელდება დაპროექტება; ან მათი დაკვეთით სხვა კომპეტენტური ორგანიზაციების მიერ. 6. დამკვეთი, მშენებლობის დაფინანსებამდე 1 თვით ადრე, ვალდებულია სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედვლობის სამსახურს შეატყობინოს ობიექტის მშენებ-ლობის შესახებ და * შემდგომში ობიექტების 10 წარუდგინოს პროექტის სათანადო ნაწილი (სამუშაო პროექტი) წყალდამცავი ღონისძიებების სრულყოფილი რეალიზაციის შესამოწმებლად, რომელიც შეთანხმებული იყო მოედნის შერჩევის დროს. 7. აკრძალულია ობიექტის ხარვეზებით ექსპლუატა-ციაში გაშვება, დამტკიცებული პროექტებიდან ან გასაშვები კომპლექსების შემადგენლობიდან გადახვევა, რომლებიც ვერ უზრუნველყოფენ წყლის ნორმატიული ხარისხის დაცვას, ასევე აკრძალულია დამონტაჟებული მოწყობილობებისა და მექანიზმების მუშაობა გამოცდის, აპრობაციის, შემოწმების გარეშე. VIII. სანიტარიული მოთხოვნები ზედაპირული წყლების დაცვაზე ობიექტების ექსპლუატაციისას 1. წყალმომხმარებლები ვალდებულნი არიან: ა) ჩაატარონ, სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან შეთანხმებით ან მათი მითითებით, ის ტექნო-ლოგიური, სანიტარიულ-ტექნიკური, სამეურნეო-ორგანიზაციული ღონისძიებები, რომლებიც უზრუნველყოფენ გამწმენდი ნაგებობების უწყვეტ მუშაობას და წყლის ობიექტების წყლის ხარისხის ჰიგიენური ნორმატივების დაცვას; აუცილებელი წყალდამცავი ღონისძიებების პრიორიტეტისა და მოცულობის განსაზღვრისას იხელმძღვანელონ დაბინძურების ხარისხის მიხედვით წყლის ობიექტების ჰიგიენური კლასიფიკაციით (დანართი 3); ბ) სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან შეათანხმონ ტექნოლოგიური პროცესის ან მოწყობილობის ყველა ცვლილება, სამრეწველო სიმძლავრის გადიდება, პროცესების ინტენსიფიკაცია. 2. აკრძალულია ტექნოლოგიური აგრეგატების მწარმოებლურობის გაზრდა, რასაც თან ახლავს ნახმარი წყლების მოცულობის მომატება და მასში დამაბინძურებლების კონცენტრაციის გაზრდა, თუ ერთდროულად არ მოხდა არსებული ნახმარი წყლების გამწმენდი ნაგებობების სიმძლავრის გაზრდა. 3. წყალმომხმარებლები ვალდებულნი არიან უზრუნველყონ სისტემატური ლაბორატორიული კონტროლი გამწმენდი ნაგებობების მუშაობაზე, წყლის ობიექტების წყლის ხარისხზე ჩამდინარე წყლების ჩაშვების ზემოთ და მოსახლეობის წყლმოხმარების უახლოეს პუნქტებთან. 4. კონტრლის თანამიმდევრობა, რომელსაც ახორციელებენ წყალმომხმარებლები (საკონტროლო პუნქტების შერჩევა, საანალიზო მაჩვენებლების ჩამონათვალი, ჩამდინარე წყლების მავნე კომპონენტები საშიშროების ხარისხის გათვალისიწინებით მოსახლეობის ჯანმრთელობისათვის, გამოკვლევების სიხშირე) თანხმდება სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან, ამასთანავე მხედველობაში მიიღება წყლის ობიექტებზე ადგილობრივი პირობები და წყლმოხმარების სახეები. 5. მოსალოდნელი ავარიებით დაზიანებული ობიექტების და ნაგებობებისათვის (ნავთობ და პროდუქტსადენები, ნავთობ და პროდუქტსაცავები, ნახმარი წყლების შემგროვებლები, საკანალიზაციო კოლექტორები და გამწმენდი ნაგებობები, ხომალდები და სხვა მცურავი საშუალებები, ნავთობის ჭაბურღილები, საბურღი პლატფორმები, მცურავი საშაულებების გასამართი პუნქტები და ა.შ.) უნდა შემუშავდეს ავარიის ლიკვიდაციის გეგმა, რომელიც მოიცავს მითითებებს დაინტერესებული სამსახურის და ორგანიზაციებისათვის იმ ნაგებობებისა და ტერიტორიების ჩამონათვალს, რომლებიც საჭიროებს გაბინძურებისაგან განსაკუთრებულ დაცვას (წყალსადენები, პლაჟები და ა.შ.), ავარიულ სიტუაციებში მოქმედების თანმიმდევრობას, ტექნიკური საშუალებებისა და გამაუსნებოვნებელი რეაგენტების საავარიო მარაგს, დამაბიძურებელი ნივთიერებების შეგროვების, გატანისა და ტერიტორიის გაუსნებოვნების ხერხებს, ასევე წყალმოხმარების რეჟიმს წყლის ობიექტების ავარიული გაბინძურებისას. 6. საკონტროლო პუნქტში წყლის ობიექტის წყლის ხარისხის მაჩვენებლების გაუარესებისას, ასევე საავარიო სიტუაციებისას, წყალმომხმარებლები ვალდებულნი არიან სასწრაფოდ შეატყობინონ სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურს. 11 7. სასმელ-სამეურნეო წყალსადენების მფლობელები ვალდებულნი არიან ჰქონდეთ სახელმწიფო სანიტარიულ სამსახურთან შეთანხმებული ღონისძიებების გეგმა, რომელიც წყლის ობიექტის ავარიული გაბინძურებისას უზრუნველყოფს სასმელ-სამეურნეო წყალსადენების მუშაობას. სამრეწველო ნახმარი წყლების ჩაშვების პირობები დასახლებული ადგილების წყალსარიან სისტემაში დგინდება კომუნალური მეურნეობის ორგანოების მიერ IX. ჰიგიენური მოთხოვნები წყლის ობიექტების წყლის შედგენილობასა და ხარისხზე სასმელ სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების პუნქტებში დანართი 1 წყლის ობიექტის წყლის შედგენილობისა და თვისებების მაჩვენებლები წყალმოხმარების კატეგორია ცენტრალიზებული ან არაცენტრალიზებული სასმელ სამეურნეო წყალმომარაგებისა და ასევე კვების საწარმოების წყალმომარაგებისათვის მოსახლეობის ბანაობის, სპორტისა და დასვენებისათვის, აგრეთვე წყალსატევები დასახლებულ ადგილებში. შეწონილი ნაწილაკები* შეწონილი ნაწილაკების შემცველობა არ უნდა გაიზარდოს 0,25 მგ/დმ³ 0,75 მგ/დმ³ წყლის ობიექტისათვის, რომელიც შეიცავს ბუნებრივ მინერალურ ნივთიერებებს 30 მგ/დმ³-ზე საშუალო წყლიანობისას, დასაშვებია წყალში შეწონილი ნაწილაკების შემცველობის გაზრდა 5% ფარგლებში, აკრძალულია ისეთი წონაკის ჩაშვება, რომლის დალექვის სიჩქარე გამდინარე წყალსატევებისათვის 0,4მმ/წმ-ზე მეტია და წყალსაცავისათვის - 0,2მმ/წმ-ზე მეტი. მოტივტივე მინარევები (ნივთიერებები) წყალსატევის ზედაპირზე არ უნდა შეიმჩნეოდეს მოტივტივე აპკები, მინერალური ზეთების ლაქები და სხვა მინარევების გროვები სუნი წყალს არ უნდა ჰქონდეს მისთვის არადამახასიათებელი სუნი 1 ბალზე მეტი ინტენსივობის, რომლის აღმოჩენა შესაძლებელია: უშუალოდ ან შემდგომში დაქლორვის ან სხვა საშუალებებით დამუშავებისას შეფერილობა სვეტში არ უნდა შეიმჩნეოდეს 20 სმ ტემპერატურა უკანასკნელი 10 წლის ზაფხულის ყველაზე ცხელი თვის საშუალო თვიურ ტემპერატურასთან შედარებით წყლის ტემპერატურა ზაფხულში ჩამდინარე წყლების ჩაშვების შედეგად არ უნდა აღემატებოდეს 300ჩ-ს. წყალბადის მაჩვენებელი (პH) 6,5-8,5 მინერალური შედგენილობა მშრალი ნაშთის მიხედვით, არ უნდა აღემატებოდეს 1000 მგ/დმ3, მათ შორის ქლორიდების 350 მგ/დმ3, სულფატების 500 მგ/დმ3 გახსნილი ჟანგბადი წლის ნებისმიერ პერიოდში, დღის 12 საათამდე აღებულ სინჯში არ უნდა იყოს 4მგ/დმ3 ნაკლები. ჟბმ სრული არ უნდა აღემატებოდეს 200ჩ-ზე 3 მგ/02დმ3 ჟქმ არ უნდა აღემატებოდეს 15,0 მგ/02დმ3 დაავადების გამომწვევი არ უნდა შეიცავდეს დაავადების გამომწვევებს ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირი (ლნჩ) არა უმეტეს 10000 დმ3 ში ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირი (ლნჩ) კოლიფაგები არა უმეტეს 100 დმ3 ში კოლიფაგები სიცოცხლისუნარიანი ჰელმინთების კვერცხები (ასკარიდა, თავთმიანა, ტოქსოკარი, ფასციოლა), ტენიიდების ონკოსფერები და პათოგენური ნაწლავური უმარტივესების სიცოცხლისუნარიანი ცისტები არ უნდა შეიცავდეს 1 დმ3 ქიმიური ნივთიერებები არ უნდა შეიცავდეს კონცენტრაციებით, რომლებიც აღემატება ზდკ ან სდდ X. სასმელ-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების ობიექტების წყალში მავნე ნივთიერებების შემცველობის ზღვრულად დასაშვები სანიტარიული ნორმები დანართი 2  წყალში შეწონილი ანთროპოგენური ნაწილაკების შემცველობა (ჩამდინარე წყლების გაწმენდისას წარმოქმნილი მეტალების ჰიდროქსილების ფიფქები, აზბესტის ნაწილაკები, ბოჭკოვანი მინა, ბაზალტი, ლავსანი, კაპრონი და სხვა ) რეგლამენტირდება 2.4. და 4.4. პუნქტების შესაბამისად.  არ ვრცელდება დეცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროებზე 12 ა) ზდკ (ზდკ – ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია)– მაქსიმალური კონცენტრაცია, რომლის დროსაც ნივთიერება არ ახდენს პირდაპირ ან არაპირდაპირ მოქმედებას მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარე-ობაზე (ორგანიზმზე მთელი ცხოვრების მანძილზე მოქმედებისას) და არ აუარესებს წყალმოხმარების ჰიგიენურ პირობებს; ბ) სდდ (სდდ – საორიენტაციოდ დასაშვები დონე)–წყალში ნივთიერების საორიენტაციოდ დასაშვები დონე. შემუშავებული ტოქსიკურობის პროგნოზირების გამოთვლითი და ექსპრეს – ექსპერიმენტული მეთოდების საფუძველზე და შეიძლება გამოიყენებოდეს დასაპროექტებელი ან მშენებარე საწარმოების, გამწმენდი ნაგებობების მხოლოდ გამაფრთხილებელი სანიტარიული ზედამხედველობის სტადიაში; გ) საწარმოების, ახალი საამქროებისა და ტექნოლოგიების ექსპლუატაციის დაწყება შესაძლებელია მხოლოდ წყალში ნივთიერებების ზდკ და მათი განსაზღვრის მეთოდების არსებობისას; დ) წყალში საშიშროების III და IV კლასის ნივთიერებების შემცველობაზე მიმდინარე სანიტარიული ზედამხედველობა დასაშვებია ინტეგრალური შემაფასებელი მაჩვენებლებით: სუნი, გემო, შეფერილობა, ქაფწარმოქმნა – მავნეობის ორგანოლეპტიკური მაჩვენებლით ან ჟბმ-ით მავნეობის საერთოსანიტარიული მაჩვენებლით. ე) ნივთიერებების ზდკ და სდდ დასაბუთება ხდება სამეცნიერო დაწესებულებებში, უმაღლეს სასწავლო დაწესებულებებში, სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურში. ვ) ზდკ დასასაბუთებელი გამოკვლევები წარმოებს მეთოდური მითითებების და მეთოდური რეკომენდაციების შესაბამისად, რომლებითაც განისაზღვრება შესასრულებელი სამუშაოების მოცულობა და მიმართულება. მეთოდურ დოკუმეტებში გადმოცემული წესების და რეკომენდაციების დაცვა არ გამორიცხავს გამოკვლევების ავტორების მიერ ახალი მეთოდების გამოყენების ინიციატივას, რომელიც შესასწავლი ნივთიერებების ბიოლოგიური მოქმედების თავისებურებების ადეკვატურია; ზ) საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტიროს მიერ დაუმტკი ცებელი ზდკ და სდდ გაცემა დაინტერესებული ორგანიზაციების, საწარმოების, სამინისტროებისა და უწყებე-ბისათვის აკრძალულია; თ) 1-ლ ცხრილში წარმოდგენილია წყალში ნივთიერებების ზდკ და სდდ. ნივთიერებების დასახელება მოცემულია ანბანური რიგით. მეორე რუბრიკაში წარმოდგენილია უფრო ხშირად გამოყენებული ქიმიური ნივთიერებების დასახელება. ფრჩხილებში მითითებულია უფრო ხშირად გავრცელებული სინონიმები ან/და სავაჭრო-საფირმო დასახელებები; ი) მესამე რუბრიკაში მითითებულია ნორმატივების (ზდკ ან სდდ) სტატუსი; კ) მეოთხე რუბრიკაში – მავნეობის მალიმიტირებელი მაჩვენებელი, რომლის მიხედვითაც დადგენილია ზდკ: კ.ა) ს.- ტ. – სანიტარიულ- ტოქსიკოლოგიური; კ.ბ) საერთ. – საერთო სანიტარიული; კ.გ) ორგ. – ორგანოლეპტიკური, წყლის ორგანოლეპტიკური თვისებების ხასიათის გაშიფვრით (სუნი – ცვლის წყლის სუნს, შეფ. – გავლენას ახდენს შეფერილობაზე, ქაფი–იწვევს ქაფის წარმოქმნას, აპკი – წყლის ზედაპირზე წარმოქმნის აპკს, გემო – წყალს აძლევს გემოს); ლ) მეხუთე რუბრიკაში მოცემულია ნორმატივების სიდიდეები მგ/ლ-ში. ციფრობრივი ინდექსები, რომლებიც ცალკეულ შემთხვევებში დგას ზდკ და სდდ სიდიდეების ზემოთ, განმარტებულია ცხრილის ბოლოს შესაბამის ჩამოტანილ შენიშვნაში, თუ ზდკ (სდდ) სიდიდის ნაცვლად წერია „არ არსებობს‖. ეს ნიშნავს, რომ წყლის ობიექტებში მოცემული შენაერთის ჩაშვება დაუშვებელია; მ) მეექვსე რუბრკაში მითითებულია ნივთიერებების საშიშროების კლასი: მ.ა) I კლასი – განსაკუთრებით საშიში, მ.ბ) II კლასი – ძლიერ საშიში, მ.გ) III კლასი – საშიში, მ.დ) IV კლასი – ზომიერად საშიში. 13 ნ) კლასიფიკაციას საფუძვლად უდევს მაჩვენებლები, რომლებიც ახასიათებს წყლის გამაბინძურებებლი ქიმიური ნივთიერებების ადამიანისათვის მავნეობის სხვადასხვა ხარისხს, მავნეობის მალიმიტირებელ მაჩვენებლებს განსაზღვრავს ტოქსიკურობა, კუმულაცია და შორეული ეფექტების გამოწვევის უნარი; ო) ნივთიერებათა საშიშრობის კლასებს ითვალისწინებენ: ო.ა) ნივთიერებების (შენაერთებს) შერჩევისას წყალში ინდიკატორ ნივთიერებებად, რომლებიც ექვემდებარება პირველი რიგის კონტროლს; ო.ბ) იმ წყალდამცავი ღონისძიებების თანმიმდევრობის დადგენისას, რომლებიც მოითხოვენ დამატებით კაპიტალდაბანდებებს; ო.გ) ტექნოლოგიურ პროცესში ძლიერ ტოქსიკური ნვთიერებების ნაკლებად საშიშით შეცვლის რეკომენდაციების დასაბუთებისას; ო.დ) წყალში ნივთიერებების ანალიტიკური განსაზღვრის მგრძნობიარე მეთოდების თანმიმდევრობის დადგენისას; პ) ჩამონათვალში ზოგიერთი ნივთიერებები დაჯგუფებულია გამოყენებისა და ქიმიური აგებულების მსგავსების მიხედვით საერთო სახელწოდებით, მაგ: მჟავები, სპირტები, საღებავები; ჟ) I ცხრილის ფრჩხილებში მოცემული ნივთიერებების სინონიმები მე-2 ცხრილში ანბანზეა გაწყობილი და მითითებულია ნივთიერების ნომერი პირველი ცხრილიდან. ცხრილი 1 სასმელი-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმომარაგების წყლის ობიექტების წყალში მავნე ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები № ნივთიერებათა დასახელება ზდკ ან სდდ მავნეობის მალიმიტირებელი მაჩვენებელი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია მგ/ლ საშიშრო-ების კლასი 1 2 3 4 5 6 1. ნატრიუმის ადიპატი ზდკ სანიტარულ-ტოქსიკოლოგიური (ს.-ტ.) 1,0 3 2. აზერბაიჯან-4 სსდ საერთ 5,0 4 3. აკრილამიდი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 4. ალკამონი Oჩ-2 ზდკ ორგანოლეპტიკური (ორგ.) ქაფი 0,5 4 5. ალკილამინო პროპიონიტრილი ჩ17-ჩ20 ზდკ ორგ. ქაფი 0,05 4 6. ნატრიუმის ალკილამიდომეთანსულფანატი ზდკ ორგ. ქაფი 0,5 3 7. ალკილანილინი ზდკ ს.-ტ. 0,003 2 8. ალკილბენზილდიმეთილამონიუმის ქლორიდი ჩ10-ჩ16 ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 3 9. ალკილბენზილდიმეთილამონიუმის ქლორიდი ჩ17-ჩ20 ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 3 10. ამონიუმის ალკილბენზოსულფონატი ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 11. კალციუმის ალკილბენზოსულფონატი (თალამსი) ზდკ ორგ. ქაფი 0,2 4 12. ნატრიუმის ალკილბენზოსულფონატი ზდკ ორგ. ქაფი 0,4 3 13. ტრიეთანოლამინის ალკილბენზოსულფონატი ზდკ ორგ. ქაფი 1,0 3 14. ალკილბენზოსულფონატები (ქლორიანი სულფონოლი) ზდკ ორგ. ქაფი 0,5 4 15. ალკილდიმეთილამინი ზდკ ს.-ტ. 0,2 3 16. ალკილმეთილბენზილამონიუმის ქლორიდი (კატამინი АБ) ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 17. სულფოქარვის მჟავას დინატრიუმის მარილის ალკილპოლიოქსიეთილენგლიკოლის ეთერი (სუკცინოლი ДТ-2) ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 18. ალკილპროპილენდიამინი ზდკ ორგ.სუნი 0,16 4 19. ალკილსულფატები ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 4 20. ალკილსულფონატები ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 4 21. ალკილტრიმეთილამონიუმის ქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 22. ფიქალოვანი ალკილფენოლი ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 3 23. ალილიზოთიურონის ქლორიდი ზდკ ორგ.სუნი 0,004 3 24. ალილმერკაპტანი ზდკ ორგ.სუნი 0,0002 3 25. ალილის ქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0,3 3 26. ალილციანიდი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 27. ალუმინი ზდკ ს.-ტ. 0,53 2 28. ალუმინის ოქსიქლორიდი ზდკ ორგ.სუნი 1,5 3 29. ალფანოლი(ოქსიეთილირებული ალკილფენოლი) ზდკ ორგ.ქაფი 0,18 4 30. გამდიდრებული ნიტროპარაფინის ამინი ზდკ ორგ.გემო 0,15 4 31. 5,6-ამინო-(2-პ-ამინოფენილ)-ბენზიმიდაზოლი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 32. 1-ამინოანტრაქინონიш ზდკ ს.-ტ. 10,0 2 33. პ-ამინობენზოისმჟავას ფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,1 3 34. 2-ამინო-4-6-დინიტროფენოლი ზდკ საერთო 0,1 4 35. 4-ამინოდიფენილამინი ზდკ ს.-ტ. 0,005 2 36. 2-ამინო-4-მეთილ-6-მეტოქსი-1,3,5-ტრიაზინი სდდ ორგ.სუნი 0,4 3 37. 4-ამინოქსიეთილ-ეთილ-ანილინსულფიტი ზდკ ორგ.სუნი 0,2 3 14 38. 4-ამინო-2,2,6,6-ტეტრამეთილპიპერიდინი (ტრიაცეტონამინის ამინი) ზდკ ს.-ტ. 4,0 2 39. კალიუმის 4-ამინო-3,5,6-ტრიქლორპიკოლინატი (ქლორამპი) ზდკ ს.-ტ. 10,0 2 40. ნატრიუმის 4-ამინო-3,5,6-ტრიქლორპიკოლინატი ზდკ ს.-ტ. 10,0 2 41. ო-ამონოფენოლი ზდკ ორგ.შეფ. 0,01 4 42. პ-ამონოფენოლი ზდკ ორგ.შეფ. 0,05 4 43. N--ამინოეთილპიპერაზინი ზდკ ს.-ტ. 0,6 2 44. ამინები ჩ7-ჩ9 ზდკ ორგ.სუნი 0,1 3 45. ამინები ჩ10-ჩ15 ზდკ ორგ.სუნი 0,04 4 46. ამინები ჩ16-ჩ20 ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 47. ამიაკი (აზოტის მიხედვით) ზდკ ს.ტ. 2,0 3 48. ამონიუმის სულფატი (აზოტის მიხედვით) ზდკ ორგ.გემო 1,0 3 49. ამპიცილინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 50. ო-ანიზიდინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 51. პ-ანიზიდინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 52. ანიზოლი (მეტოქსიბენზოლი) ზდკ ს.-ტ. 0,05 3 53. სალიცილის მჟავას ანილიდი ზდკ ორგ.სუნი 2,5 3 54. ანილინი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 55. АНСК-50 (ატმოსფერული კოროზიის ინჰიბიტორი) ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 56. ანტრაქინონი ზდკ ს.-ტ. 10,0 3 57. ნატრიუმის -ანტრაქინონსულფატი ზდკ საერთო 10,0 4 58. ნატრიუმის - ანტრაქინონსულფატი ზდკ საერთო 10,0 4 59. АПН-2 (ფლოტორეაგენტი) ზდკ ორგ.სუნი 0,05 3 60. აცენოლი (ნარევი 8-დოდეცინილ-აცეტატის დოდეცინილის სპირტთან შეფარდებით 1:10) ზდკ ორგ.სუნი 0,00003 4 61. ავეჯის აცეტატური გამხსნელი სდდ ორგ. 0,09 3 62. აცეტალდეჰიდი ზდკ ორგ.სუნი 0,2 4 63. 2-აცეტილამინოფენოლი ზდკ ორგ.შეფ. 2,5 4 64. 4-N-აცეტილამინოფენოლი ზდკ ორგ.გემო 1,25 4 65. რკინის აცეტილაცეტონატი სდდ ს.-ტ. 2,0 2 66. კობალტის აცეტილაცეტონატი სდდ ს.-ტ. 2,0 2 67. ქრომის აცეტილაცეტონატი სდდ ს.-ტ. 2,0 2 68. აცეტოქსიმი ზდკ ს.-ტ. 8,0 2 69. აცეტოპროპილაცეტატი სდდ ს.-ტ. 2,8 2 70. აცეტონი ზდკ საერთო 2,2 3 71. აცეტონიტრილი ზდკ ორგ.სუნი 0,7 3 72. აცეტოციანჰიდრინი ზდკ ს.-ტ. 0,001 2 73. აცეტოფენონი ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 74. ბარიუმი ზდკ ს.-ტ. 0,13 2 75. ცილოვან-ვიტამინური კონცენტრატი (ცვკ) ზდკ ს.-ტ. 0,02 3 76. ბელოფორი КБ სდდ საერთო 1,5 4 77. ბენზალდეჰიდი ზდკ ორგ.სუნი 0003 4 78. ბენზ(ა)პირენი ზდკ ს.-ტ. 0,000005 1 79. ბენზილპენიცილინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 80. ბენზილქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0,001 2 81. ბენზილციანიდი ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 82. ბენზინი ზდკ ორგ.სუნი 0,1 3 83. კალიუმის ბენზოატი ზდკ ორგ.გემო 7,5 3 84. ბენზოკსაზოლონ-2 ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 85. ბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 86. ბენზოლსულფამიდი ზდკ ს.-ტ. 6,0 3 87. ბენზოლსულფოქლორიდი ზდკ ორგ.სუნი 0,5 4 88. ბენზოტრიაზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 89. ბენზოტრიფტორიდი (-ტრიფტორტოლუოლი) ზდკ ს.-ტ 0,1 2 90. ბენზთიოზოლი სდდ ორგ.სუნი 0,25 4 91. ბერილიუმი ზდკ ს.-ტ. 0,00023 1 92. 2,2-ბის-(4-ჰიდროქსი-3,5-დიქლორფენილ)-პროპანი (ტეტრაქლორდიანი) ზდკ ორგ.გემო 0,1 4 93. 1,2-ბის-მეთოქსიკარბონილთიოურეიდობენზოლი (ტოპსინი) ზდკ ორგ.გემო 0,5 3 94. ,-ბის ტრიმეთილ)-2,5-დიმეთილ-პ-ქსილილენდი-ამონიუმის ქლორიდი (Д-4 მარილი) სდდ საერთო 0,2 2 95. ბის-(ტრიბუტილკალა) ოქსიდი ზდკ ს.-ტ. 0,0002 1 96. 1,1-ბის(პ-ქლორფენილ)-2,2,2-ტრიქლორეთანოლი (კელტანი) ზდკ საერთო 0,02 4 97. 2,2-ბის-ციკლოჰექსენ-3 (ოქსიმეთილი) ზდკ საერთო 1,0 4 98. ბორი ზდკ ს.-ტ. 0,53 2 99. ბრომი ზდკ ს.-ტ. 0,23 2 100. ბრომტოლუინი სდდ ორგ.სუნი 0,05 4 101. ბუტადიენ-1,3 ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 102. 1,4-ბუტანდიოლი ზდკ ს.-ტ. 5,0 2 103. ბუტილაკრილატი ზდკ ორგ.გემო 0,01 4 104. -ეთილ-შ-ფენილ-დითიოფოსფორის მჟავას ბუტილამიდი (ფოსბუტილი) ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 105. 4-პ-ბუტილანილინი ზდკ ორგ.სუნი 0,4 3 106. ბუტილაცეტატი ზდკ საერთო 0,1 4 107. ბუტილბენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,1 3 108. ბუტილენი ზდკ ორგ.სუნი 0,2 3 15 109. ბუტილნიტრიტი ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 110. 2-ბუტილთიობენზოთიაზოლი (ბუტილკაპტაკსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,005 4 111. ბუტილის ქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0,004 2 112. 2,4-დიქლორფენოქსიძმარმჟავას ბუტილის ეთერი ზდკ ორგ.სუნი 0,5 3 113. მეტაკრილის მჟავას ბუტილის ეთერი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 4 114. 3-(4-ბუტილფენილ)-6-(4-ბუტილანილინო)- ნატრიუმის ანთრაპირიდონ-დისულფონატი. (საღებავი მჟავა მკვეთრი წითელი ანტრაქინონის Н8С) ზდკ ორგ.შეფ. 0,04 4 115. 1,4-ბუტინდიოლი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 116. -2(პოლი-4-ვინილ--ბენზილტრიმეთილამონიუმის ქლორიდი) ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 117. -2-თ-(პოლივინილტოლუოლის ფლოკულანტი) ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 118. –102(ფლოკულანტი) ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 119. -212(ფლოკულანტი) ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 120. ვანადიუმი ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 121. ვინილაცეტატი ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 122. ვინილ-ნ-ბუტილის ეთერი ზდკ საერთო 0,003 3 1 2 3 4 5 6 123. ვინილმეთილადიპატი ზდკ საერთო 0,2 3 124. მონოეთანოლამინის ვინილის ეთერი ზდკ ორგ.სუნი 0,006 3 125. ნატრიუმის ვინილსილიკონატი (ГКЖ-12) ზდკ ორგ. 2,0 3 126. ვინილის ქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 127. ბისმუტი ზდკ ს.-ტ. 0,13 2 128. ვოლფრამი ზდკ ს.-ტ. 0,053 2 129. 2-მეორეული-ბუტილ-4,6-დინიტროფენილ-3,3 დიმეთილაკრილატი (მოროციდი) ზდკ ს.-ტ. 0,03 2 130. გამანათანაბრებელი  ზდკ ორგ.ქაფი 0,3 4 131. 3—(ჰექსაჰიდრო-4,7-მეთანინდან-5-ილ)-1,1-დიმეთილშარდოვანა (ჰერბანი) ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 132. ჰექსამეთილენდიამინი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 133. ჰექსამეთილენდიამინადიპატი (АГ-მარილი) ზდკ საერთო 1,0 3 134. ჰექსამეთილენიმინის ჰიდროქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 5,0 2 135. ჰექსამეთილენიმინის მეთანიტრობენზოატი(Г-2) ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 136. ჰექსამეთილენტეტრამინი (უროტროპინი) ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 137. კალიუმის ჰექსანიტროკობალტიატი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 138. ჰექსაქლორამინოპიკოლინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 139. ჰექსაქლორბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,05 3 140. ჰექსაქლორბუტადიენი ზდკ ორგ.სუნი 0,01 3 141 ჰექსაქლორბუტანი ზდკ ორგ.სუნი 0,01 3 142. 1,2,3,4,10,10-ჰექსაქლორ-1,4,4ა,5,8,8ა,-ჰექსაჰიდრო-1,4-ენდოეკზო 5,8-დიმეთანო ნაფტალინი (ალდრინი) ზდკ ორგ. გემო 0,002 3 143. 1,2,3,4,5,6-ჰექსაქლორციკლოჰექსანი (ჰექსაქლორანი) ზდკ ორგ.სუნი 0,02 4 144. ჰექსაქლორმეტაქსილოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,008 4 145. ჰექსაქლორპარაქსილოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 146. ეთილკარბიტოლის და ცხიმოვანი მჟავების ეთერი ზდკ საერთო 0,8 4 147. ჰექსაქლორპიკოლინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 148. ჰეპტაქლორპიკოლინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 149. 1,2,3,4,5,6-ჰექსაქლორციკლოჰექსანი (-იზომერი, ლინდანი) სდდ ს.-ტ. 0,004 1 150. ჰექსაქლორპენტადიენი ზდკ ორგ.სუნი 0,001 3 151. ჰექსაქლორეთანი ზდკ ორგ.სუნი 0,01 4 152. 1,4,5,6,7,8,8,-ჰეპტაქლორ-4,7-ენდომეთილენ-3ა,4,7,7ე-ტეტრა ჰიდროინდენი (ჰეპტაქლორი) ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 153. ჰიდრაზინი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 154. ჰიდროზიდ მალეინ მჟავას ნატრიუმის მარილი ზდკ საერთო 1,0 4 155. ჰიდროლიზებული ბუტილის ―აეროფლოტი‖ ზდკ ორგ.სუნი 0,001 4 156. ჰიდროლიზოვანი პოლიაკრილნიტრილი (გიპან) ТУ 6-01-166-74 ზდკ ს.-ტ. 6,0 2 157. ჰიდროლიზებული პოლიაკრილნიტრილი (პრეპარატი К-4, პოლინაკი) ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 158. იზოპროპილბენზოლის პერჰიდროლი ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 159. -ჰიდროპერფტორპელარგონის მჟავას ამონიუმის მარილი ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 160. ჰიდროპოლ-200 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 161. ჰიდროქინონი ზდკ ორგ.შეფ. 0,2 4 162. ბენზიმიდაზოლილ-2-კარბამინმჟავას მეთილეთერის ჰიდროქლორიდი ზდკ საერთო 0,5 4 163. გლიფტორი (, დიფტორჰიდრინის, გლიცერინის და -ქლორ- ფტორჰიდრინ გლიცერინის ნარევი 3:1) ზდკ ს.-ტ. 0,006 2 164. გლიცერინი ზდკ საერთო 0,5 4 165. გლიციდილმეთაკრილატი ზდკ საერთო 0,09 3 166. გლუტარის ალდეჰიდი (გლუტარის დეალდეჰიდი) ზდკ ს.-ტ. 0,07 2 167. დდ (ნარევი 1,2-დიქლორპროპანისა და 1,3-დიქლორპროპენის) ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 168. დდბ ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 169. დეზოქსონ-3 სდდ ს.-ტ. 0,08 2 170. -დიჰიდროჰეპტაქლორი (დილორი) ზდკ ორგ.სუნი 0,1 4 171. დეფოსი ზდკ ორგ.სუნი 2,0 3 172. დიალკილდიმეთილამონიუმის ქლორიდი ჩ17-ჩ20 (ფლოტორეაგენტ ДМ-2) ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 173. დი (ალკილფენილპოლიგლიკოლი)-ფოსფიტი (ბის-ფოსფიტი) ზდკ ორგ.ქაფი 0,02 4 16 174. დიალილამინი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 175. მალონმჟავას დიამიდი ზდკ საერთო 1,0 3 176. 1,5-დიამინოანტრაქინონი ზდკ ორგ.შეფ. 0,2 4 177. 1,4-დიამინო-2,3-ბის(4-მესამეულიბუთილფენოქსი)-ანტრაქინონ დი-სულფომჟავას ნატრიუმის მარილი (Н4К საღებავი მჟავა იისფერი ანტრაქინონის) ზდკ ორგ.შეფ. 0,3 4 178. 4,4'-დიამინოდიფენილსულფონი ზდკ ს.-ტ. 1.0 2 179. 4,4-დიამინოდიფენილის ეთერი ზდკ ს.-ტ. 0,03 2 180. პირომელიტის მჟავას დიანჰიდრიდი ზდკ საერთო 0,06 3 181. 3,7-დიაცეტილ-1,5-ენდომეთილენ-1,3,5,7 ტეტრაზოციკლოოქტანი ზდკ ორგ.გემო 2,0 4 182. დიბენზანტრანილი (საღებავი კუბური მკვეთრი-მწვანე Н8С) ზდკ ორგ.შეფ. 0,3 4 183. დიბენზტიაზოლდისულფიდი (ალტაკსი) ზდკ ორგ.სუნი არ არსებობა 3 184. 2,4-დიბრომამინოანტრაქინონი ზდკ საერთო 10 3 185. 1,2-დიბრომაროპანი ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 186. დიბრომქლორმეთანი სდდ ს.-ტ. 0,03 2 87. დიბუთილადიპატი ზდკ საერთო 0,1 4 188. დიბუთილამინი ზდკ ორგ.სუნი 1.0 3 189. დიბუტილდილაურატკალა ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 190. კალიუმის დიბუტილდითიოფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,1 3 191. ნატრიუმის დიბუტილდითიოფოსფატი (ბუტილის ―აეროფლოტი‖) ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 192. კალიუმის დიბუტილმონოთიოფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,1 3 193. ნატრიუმის დიბუტილნაფტალინსულფონატი (ნეკალი) ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 3 194. დიეთილენგლიკოლის დივინილის ეთერი სდდ ორგ.სუნი 1,0 3 195. დიბუტილკალაოქსიდი ზდკ ს.-ტ. 0,004 2 196. დიბუტილფენილფოსფატი ზდკ საერთო 1,5 3 197. დიბუტილფტალატი ზდკ საერთო 0,2 3 198. დივინილადიპატი ზდკ საერთო 0,2 4 199. დივინილსულფიდი ზდკ ორგ.სუნი 0,5 3 200. დიჰექსამეთილენკარბამიდი (კარბოქსიდი) ზდკ ორგ.სუნი 2,5 4 201. მ-დიიზოპროპილბენზოლ ნატრიუმის მარილის დიჰიდროპეროქსიდი ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 202. პ-დიიზოპროპილბენზოლ ნატრიუმის მარილის დიჰიდროპეროქსიდი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 203. მ-დიიზოპროპილბენზოლის დიჰიდროპეროქსიდი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 204. პ- დიიზოპროპილბენზოლის დიჰიდროპეროქსიდი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 205 1,1-დიჰიდროპერფტორჰეფტილაკრილატი ზდკ ორგ.სუნი 1,0 2 206. 1,4-დიგლიციდილ-3-მეთილ-1,2,4-ტრიაზოლონ-5 (ჰიდროქინონის დიგლიციდილ ეთერი, ეპოქსიდური ფისი, ЭТМ) ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 207. დიიზობუტილამინი ზდკ ორგ.გემო 0,07 4 208. დიიზობუტილმალეატდიოქტილკალა ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 209. ნატრიუმის დიიზობუტილთიოფოსფატი (იზობუტილის ―აეროფლოტი‖) ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 210. დიიზოოქტილთიოგლიკოლატდიბუტილკალა ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 211. დიიზოპროპანოლამინი ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 212. დიიზოპროპილამინი ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 213. მ-დიიზოპროპილბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 214. პ- დიიზოპროპილბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 215. ნატრიუმის მარილის მ-დიიზოპროპილბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 516. ნატრიუმის მარილის პ-დიიზოპროპილბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 217. დიიზოპროპილგუანიდინი ზდკ საერთო 1,0 4 218. მარილმჟავას დიიზოპროპილგუანიდინი ზდკ საერთო 1,0 4 219. N-(β-O,O-დიიზოპროპილდითიოფოსფორი-ლეთილ) ბენზოლსულფონამიდი (პრეფარი) ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 220. კალიუმის დიიზოპროპილდითიოფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 4 221. O,O-დიიზოპროპილფოსფიტი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 4 222 დიკოტექსი ზდკ ორგ.სუნი 0,25 4 223. 1,3-დი(ქსილილიმინო)-2-მეთილ-2 აზოპროპანი (მიტაკი) ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 224. მეთილციანკარბამატის დიმერი ზდკ ს.-ტ. 0,3 2 225. დიმეთილამინი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 226. დიმეთილაცეტამიდი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 227. O,O-დიმეთილ-შ-2-აცეტილ-ამინოეთილ დითიოფოსფატი (ამიფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,1 4 228. 1,2-დიმეთილ-5-ვინილპირიდინის მეთილსულფატი ზდკ ს.-ტ. 4,0 2 229. 5,5-დიმეთილჰიდანტოინი ზდკ ორგ.გემო 1,06 3 230. O,O-დიმეთილ- შ-14,6-დიამინო-1,3,5-ტრიაზინ-2ილ-მეთილ) დითიოფოსფატი (საიფოსი, მენაზონი) ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 231. O,O-დიმეთილ- შ-(1,2-დიკარბეტოქსიეთილ) დითიოფოსფატი (კარბოფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 232. დიმეთილდიოქსანი ზდკ ს.-ტ. 0,005 2 233. 1,1-დიმეთილ-4,4'-დიპირიდილდიმეთილფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,3 3 234. დიმეთილდისულფიდი ზდკ ორგ.სუნი 0,04 3 235. ამონიუმის დიმეთილდითიოკარბამატი ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 236. ნატრიუმის დიმეთილდითიო კარბამატი ზდკ საერთო 1,0 4 17 237. კალციუმის დიმეთილდითიო კარბამატი ზდკ საერთო 0,52 4 238. N,N-დიმეთილ- დიფენილაცეტამიდი (დიფენამიდი) ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 239. ,-დიმეთილ-2,5-დიქლორ-4-ბრომფენილთიოფოსფატი (ბრომოფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,01 4 240. ,-დიმეთილ--(2,2-დიქლორვინილ) ფოსფატი (ДДВФ) ზდკ ორგ.სუნი 1,0 3 241. ,-დიმეთილ--(2,5-დიქლორ-4-ოიდოფენილ) თიონოფოსფატი (იოდოფენფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 1,0 3 242. (,-დიმეთილ–-1-კარბო)-1-ფენილეთილ პროპენ-1-ილ-2-ფოსფატი (ციოდრინი) ზდკ ს.-ტ. 0,052 2 243. ,-დიმეთილ-შ-კარბეტოქსიმეთილ თიოფოსფატი (მეთილაცეტოფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 244. ,-დიმეთილ-შ-(N-მეთილკარბამიდომეთილ) დითიოფოსფატი (ფოსფამიდი, როგორი) ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 245. ,-დიმეთილ-შ-2(1-N-მეთილკარბამოილეთილ მერკაპოტო) ეთილთიოფოსფატი (კილვალი) ზდკ ორგ.სუნი 0,3 4 246. ,-დიმეთილ--(3-მეთილ-4-მეთილთიოფე-ნილ) თიოფოსფატი(სულფიდოფოსი, ბაიტეკსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,001 4 247. ,-დიმეთილ--(3-მეთილ-4-ნიტროფენილ) თიოფოსფატი (მეთილნიტროფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,25 3 248. ,-დიმეთილ-შ-(N-მეთილ-N-ფორმილკარბა მოილმეთილ)-დითიოფოსფატი (ანტიო) ზდკ ორგ.სუნი 0,004 4 249. '-დიმეთილშარდოვანა ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 250. ,-დიმეთილ--(4-ნიტროფენილ) თიოფოსფატი (მეტაფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,02 4 251. ტეტრაქლორტერეფტალის მჟავას დიმეთილის ეთერი (დაკტალ ჭ 75) ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 252. დიმეთილოქტადეცილბენზილ ამონიუმის ქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 253. 2,2-დიმეთილოლპროპან-დიოლ-1,3 (პენტაერიტრიტი) ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 254. დიმეთილსულფიდი ზდკ ორგ.სუნი 0,01 4 255. დიმეთილსულფოქსიდი ზდკ საერთო 0,1 3 256. დიმეთილტერეფტალატი ზდკ ორგ.სუნი 1,5 4 257. 3,5-დიმეთილტეტრაჰიდრო-1,3,5-თიადიაზინთიონ-2 (მილონი) ზდკ ორგ.სუნი 0,01 4 258. ,-დიმეთილ-(2,2,2-ტრიქლორ-1-ოქსიეთილ) ფოსფატი (ქლოროფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 259. დიმეთილფენილკარბინოლი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 260. დიმეთილფენოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,25 4 261. დიმეთილფორმამიდი ზდკ საერთო 10,0 4 262. დიმეთილფოსფიტი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 3 263. დიმეთილფტალატი (ო-ფტალის მჟავას მეთილის ეთერი) ზდკ ს.-ტ. 0,3 3 264. -დიმეთილ-შ-ფტალიმიდომეთილდითიო ფოსფატი (ფტალოფოსი) ზდკ ორგ.გემო 0,2 3 265. დიმეთილქლორთიოფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,07 3 266. N,N-დიმეთილ-N'-(მ-ქლორფენილ)გუანიდინი ზდკ ორგ.გემო 0,003 4 267. -დიმეთილ--(2-ქლორ)-2,4,5,3-ქლორ ფენილ(ვინილ) ფოსფატი (ვინილფოსფატი) ზდკ ორგ.გემო 0,2 3 268. N,N-დიმეთილ-1-(2-ქლორეთილ)-ჰიდრაზინის ქლორიდი. ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 269. ,-დიმეთილ--(4ციანფენილ)თიოფოსფატი (ციანოკსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 269ა დიმეთილეთანოლამინი ზდკ საერთო 0,07 4 270. დიმეთილეთანოლ-დიოლ-ამინი ზდკ საერთო 0,07 4 271. -დიმეთილ-შ-ეთილმერკაპტოეთილდითიოფოსფატი (М-81) ზდკ ორგ.სუნი 0,001 4 272. ,-დიმეთილ-შ-ეთილმერკაპტოეთილთიოფოს ფატის და ,-დიმეთილ--ეთილმერკაპტოე თილთიოფოსფატის ნარევი (მეთილსისტოკსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,01 4 273. 1,4-დი(4-მეთილ-2-სულფოფენილამინო)-5,8 დიოქსიანტრაქინონის დინატრიუმის მარილი (საღებავი ქრომის მწვანე ანტრაქინონის 2-Ж) ზდკ ორგ.შეფ. 0,01 4 274. დი-პარანორმალური-ბუთილანილინანტრაქინონ-3,3 დისულფომჟავას დინატრიუმის მარილი (საღებავი მჟავა მწვანე ანტრაქინონის Н2С) ზდკ ორგ.შეფ. 0,04 4 275. 1,4-პარატოლუიდინოანტრაქინონის-N,N-დისუ ლფომჟავას დინატრიუმის მარილი (სარებავი ქრომის მწვანე ანტრაქინონის) ზდკ ორგ.შეფ 0,3 4 276. 1-ოქსი-2,10-დიანილიდო-4,9-ანტრაქინონის დინატრიუმის მარილი, (საღებავი ქრომის ლურჯ-შავი ანტრაქინონისС)ნახეთ ასევე#862 ზდკ ორგ.შეფ. 0,04 4 277. ადიპინის მჟავას დინიტრელი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 278. იზოფტალის მჟავას დინიტრილი (იზოფტალონიტრილი) ზდკ ს.-ტ. 5,0 3 279. 2,4-დინიტროანილინი ზდკ ორგ.შეფ. 0,05 4 280. 2,5-დინიტროანილინი ზდკ ორგ.შეფ. 0,05 4 281. 3,4-დინიტროანილინი ზდკ ორგ.შეფ. 0,05 4 282. 2,4-დინიტროანილინი-(1-ამინო-2,4-დინიტრობენზოლი) ზდკ ორგ.სუნი 0,05 3 283. დინიტრობენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,5 4 284. 2,4-დინიტრო-2,4-დიაზოპენტანი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 285. 3,5-დინიტრო-4-დიპროპილამინობენზოტრიფ-ტორიდი (ტრეფლანი) ზდკ ორგ.სუნი 1,0 4 286. 3,5-დინიტრო-4-დიეთილამინობენზოტრიფ-ტორიდი (ნიტროფორი) ზდკ ორგ.სუნი 1,0 4 287. დინიტროდიეთილენგლიკოლი ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 288. დინიტრონაფტალინი ზდკ ორგ.შეფ. 1,0 4 18 289. დინიტროროდანბენზოლი ზდკ საერთო 0,5 4 290. 2,4-დინიტროტოლუოლი ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 291. დინიტროტრიეთილენგნიკოლი ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 292. 2,4-დინიტროფენოლი ზდკ ს.-ტ. 0,03 3 293. დინიტროქლორბენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,5 3 294. 1,8-დიოქსი-5-ამინო-4,3-სულფამიდოფენილა-მინო-ანტრაქინონი (საღებავი დისპერსიული ლურჯი პოლიეთერის, შუქმდგრადი). ზდკ ორგ.შეფ. 0,4 3 295. 1,2-დიოქსიანტრაქინონი (ალიზარინი) ზდკ ს.-ტ. 3,0 2 296. 1,8- დიოქლიანტრაქინონი ზდკ ორგ.შეფ. 0,25 3 297. 1,4- დიოქსიანტრაქინონი (ქინიზარინი) ზდკ ს.-ტ. 4,0 2 298. 1,5- დიოქსიანტრაქინონი ზდკ ორგ.შეფ. 0,1 3 299. დიოქსინი სდდ ს.-ტ. 0,000035 1 300. დიოქტილფტალატი ზდკ საერთო 1,0 3 301. 2,2'-დიპირიდილი ზდკ ორგ.სუნი 0,03 3 302. 4,4'-დიპირიდილდიჰიდრატი ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 303. 4,4'-დიპირიდილ-,'-დიპირიდილი ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 304. დიპირიდილფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,3 4 305. 2,4-დი(პირიდინი-N-მეთილ)-მეთილენსალიგენი პდიქლორიდი (ინკორ-3) ზდკ საერთო 0,5 3 306. დიპროპილამინი ზდკ ორგ.გემო 0,5 3 307. დისპერგატორი НФ ზდკ საერტო **1 4 308. კობალტის დისულფოფტალოციანინი ზდკ ორგ.სუნი 0,3 3 309. კრეზილის დითიოფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,001 4 310. დიფალონ ტ.პ. 6-09-5283-86 ზდკ ორგ.გემო 5,0 4 311. დიფენამიდი ზდკ ს.-ტ. 1,2 2 312. დიფენილი (ფენილბენზოლი) ზდკ ს.-ტ. 0,001 2 313. დიფენილამინი ზდკ ორგ.სუნი 0,05 3 314. დიფენილგუანიდინი ზდკ საერთო 1,0 3 315. მარილმჟავა დიფენილგუანიდინი ზდკ საერთო 1,0 3 316. დიფენილშარდოვანა (კარბანილიდი) ზდკ ორგ.სუნი 0,2 4 317. ,-დიფენილ-1-ოქსი-2,2,2-ტრიქლორეთილ ფოსფონატი ზდკ ორგ.ქაფი 0,3 3 318. დიფენილოლპროპანი ზდკ ორგ,გემო 0,01 4 319. დიფტორდიქლორმეთანი (ფრეონ-12) ზდკ ს.-ტ. 10,0 2 320. დიფტორქლორმეთანი (ფრეონ-22) ზდკ ს.-ტ. 10,0 2 321. შ-(2,3-დიქლორალილ)-,-დიიზოპროპილთიოკარბამატი (ავადექსი) ზდკ ორგ.სუნი 0,03 4 322. იზოფტალის მჟავას დიქლორანჰიდრიდი (იზოფტალოილქლორიდი) ზდკ ორგ.სუნი 0,08 4 323. ტერეფტალის მჟავას დიქლორანჰიდრიდი (ტერეფტალოილქლორიდი) ზდკ ორგ.სუნი 0,02 4 324. 2,3,5,6-ტეტრაქლორტერეფტალის მჟავას დიქლორანჰიდრიდი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 4 325. 5-დიქლორანილიდ-3(ძმარმჟავას 2,4 დიმესამეულიამილფენოქსი-აცეტილამინო-ბენზოლი) სდდ ს.-ტ. 16,0 2 326. 2,5-დიქლორანილინი ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 327. 3,4 დიქლორანილინი ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 328. 1,5- დიქლორანტრაქინონი ზდკ საერთო 1,0 3 329. ო-დიქლორბენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,002 3 330. პ-დიქლორბენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,002 3 331. (3,3-დიქლორ-ბიციკლო-2,2,1-ჰეპტენ-2-სპირო)-2,4,5დიქლორ-4 ციკლოპენტენ-1,3დიონი(ЭФ-2) ზდკ საერთო 0,01 4 332. დიქლორბრომმეთანი სდდ ს.-ტ. 0,03 2 333. 2,3-დიქლორბუტადიენ-1,3 ზდკ ს.-ტ. 0,03 2 334. 1,3-დიქლორბუტენ-2 ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 335. 3,4- დიქლორბუტენ-1 ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 336. დიქლორდიბუტილკალა ზდკ ს.-ტ. 0,002 2 337. 1,3-დიქლორ-5,5-დიმეტილგიდანტოინი (დიქლორანტინი) ზდკ ს.-ტ. არ არსებობს 3 338. დიქლორდიფენილი ზდკ ს.-ტ. 0,001 2 339. 4,4-დიქლორფენილსულფონი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 340. დიქლორდიფენინილტრიქლორეთანი (დდტ) ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 341. 2,3-დიქლორ-5-დიქლორმეთილენ-2-ციკლოპენტენ-1,1-დიონი (დიკეტონი) ზდკ ორგ. სუნი 0,1 3 342. დიქლორიდ-ბის-(,-დიმეთილ--ეთილენამონიუმი) სულფიდი ზდკ საერთო 0,1 3 343. 1,2-დიქლორიზობუტანი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 344. 1,3-დიქლორიზობუტილენი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 345. 3,3- დიქლორიზობუტილენი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 346. დიქლორიზოციანურის მჟავას ნატრიუმის მარილი სდდ ს.-ტ. 0,26 2 347. დიქლორალეინის ანჰიდრიდი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 348. დიქლორმეთანი (ქლორიანი მეთილენი) ზდკ ორგ.სუნი 7,5 3 349. 2,3-დიქლორ-1,4-ნაფტოქინონი ზდკ ს.-ტ. 0,25 2 350. 2,6-დიქლორ-4-ნიტროანილინი ზდკ ორგ. შეფ.. 0,1 3 351. 2,5-დიქლორნიტრობენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 352. 3,4-დიქლორნიტრობენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 353. 1,2-დიქლორპროპანი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 354. 1,3-დიქლორპროპენი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 355. 2,3-დიქლორპროპენი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 356. დიქლორპროპილ-2-ეთილ-ჰექსილფოსფატი ზდკ ორგ. 6,0 4 357. 3,4-დიქლორპროპიონანილიდი (პროპანიდი) ზდკ საერთო 0,1 4 19 358. ნატრიუმის ,-დიქლორპრპიონატი(დალაპონი) ზდკ ორგ.სუნი 2,0 3 359. 2,5-დიქლორ-პ-მესამეული-ბუტილტოლუოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,003 3 360. 2,4-დიქლორტოლუოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,03 3 361. -(3,4-დიქლორფენილ) ალანინი ზდკ საერთო 0,1 4 362. -(3,4-დიქლორფენილ)-,-დიმეთილშარდოვანა (დიურონი) ზდკ ორგ.სუნი 1,0 4 363. -(3,4-დიქლორფენილ)--მეთოქსიმეთილშარდოვანა (ლინურონი) ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 364. 2,4-დიქლორფენილ-4-ნიტროფენილის ეთერი (ნიტროქლორი) ზდკ ს.-ტ 4,0 2 365. 3,4-დიქლორფენილ--ოქსიშარდოვანა ზდკ ს.-ტ. 0,8 2 366. დიქლორფენილფოსფატი ზდკ საერთო 0,5 3 367. ამონიუმის დიქლორფენოქსიაცეტატი (2,4-Д ამინის მარილი) ზდკ ორგ.გემო 0,2 3 368. ნატრიუმის დიქლორფენოქსიაცეტატი ზდკ ორგ.სუნი 1,0 4 369. დიქლორფენოლი ზდკ ორგ.გემო 0,002 4 370. დიქლორციკლოჰექსანი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 3 371. 1,2-დიქლორეთანი სდდ ს.-ტ. 0,02 2 372. 1,1-დიქლორთილენი სდდ ს.-ტ. 0,0006 1 373. დიციანდიამიდი ზდკ ორგ.სუნი 10,0 4 374. დიციკლოჰექსილამინის ნიტრიტი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 375. დიციკლოჰექსილკალას ოქსიდი ზდკ ს.-ტ. 0,001 2 376. დიციკლოჰეპტადიენი (ნორბორნადიენი) ზდკ ორგ.სუნი 0,004 4 377. 2,3-დიციკლო(2,2,1)ჰეპტენი (ნორბორნენი) ზდკ ორგ.სუნი 0,004 4 1 2 3 4 5 6 378. დიციკლოპენტადიენი ზდკ ორგ.სუნი 0,015 3 379. დიეთანოლამინი ზდკ ორგ.გემო 0,8 4 380. 2(-ნაფტოქსი)-პროპიონიმჟავას დეთილამიდი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 381. დიეთილამინი ზდკ ს.-ტ. 2,0 3 382. აზოტოვანმჟავას დიეთილამინი ზდკ საერთო 0,1 4 383. მარილმჟავას დიეთილამინი ზდკ ორგ.სუნი 0,25 4 384. სინთეთიკური ცხიმოვანი სპირტების დიეთილამინომეთილის ეთერი ჩ10-ჩ18 (ალკამონ ДС) ზდკ ს.-ტ. 0,15 2 385. ეთილშარდოვანას დიეთილამინომეთილის ეთერი (ეთამონ ДС) ზდკ ორგ.სუნი 4,0 4 386. ,-დიეთილანილინი ზდკ ორგ.შეფ. 0,15 3 387. დიეთილაცეტალი ზდკ ორგ.სუნი 0,1 4 388. მ-დიეთილბენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,04 4 389. ,-დიეთილგუანიდინი ზდკ საერთო 0,3 3 390. მარილმჟავა დიეთილგუანიდინი ზდკ ს.-ტ. 0,8 3 391. დიეთილდიკაპრილატკალა ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 392. ,-დიეთილ-2,5-დიმეთილბენზამიდი ზდკ საერთო 0,06 4 393. კალიუმის დიეთილდითიოფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0,5 3 394. დიეთილდიქლორიდკალა ზდკ ს.-ტ. 0,002 2 395. დიეთილენგლიკოლი ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 1 2 3 4 5 6 396. დიეთილენდიამინი (პიპერაზინი) ზდკ ორგ.სუნი 9,0 3 397. დიეთილენტრიამინი ზდკ ორგ.სუნი 0,2 4 398. ,-დიეთილ-შ-ბენზილთიოფოსფატი (რიციდ-პ) ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 399. ,-დიეთილ--(2-იზოპროპილ-4-მეთილპირიმედილ-6 თიოფოსფატი (ბაზუდინი) ზდკ ორგ.სუნი 0,3 4 400. ნატრიუმის დიეტილდითიოკარბამატი ზდკ საერთო 0,5 3 401. ,-დიეთილკარბამილქლორიდი ზდკ 6,0 2 402. ,-დიეთილ- შ-კარბეტოქსიმეთილთიო ფოსფატი (აცეტოფოსი) ზდკ ორგ. სუნი 0,03 4 403. დიეთილკეტონი (3-პენტანონი) ზდკ ორგ. სუნი 0,1 4 404. ,- დიეთილ--(4-ნიტროფენილ) თიოფოსფატი (თიოფოსი) ზდკ ორგ. სუნი 0,003 4 405. დიეთილის ეთერი ზდკ ორგ. გემო 0,3 4 406. მალეინის მჟავას დიეთილის ეთერი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 407. დიეთილტყვია ზდკ ს.-ტ, 0,0001 1 408. ,-დიეთილთიოფოსფორილ-2-ციანბენზოლი (ფოქსიმი) ზდკ ორგ. სუნი 1,0 3 409. დიეთილფენილშარდოვანა (ცენტრალიტი) ზდკ ორგ. გემო. 0,5 4 410. ,- დიეთილ-პ-ფენილენდიამინსულფატი (ЦПВ-1,4 ამინოდიეთილანილინსულფატი) ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 1 2 3 4 5 6 411. ,-დიეთილ- შ-6-ქლორბენზოქსაზოლინილ მეთილდითიოფოსფატი (ფოზალონი) ზდკ ორგ. სუნი 0,001 4 412. დიეთილქლორთიოფოსფატი ზდკ ორგ. სუნი 0,05 4 413. ,-დიეთილ- -2-(ეთილთიო)-ეთილთიო ფოსფატი 70%+,-დიეთილ- შ-2-(ეთილთიო)-ეთილფოსფატი 30% (მერკაპტოფოსი) ზდკ ორგ. გემო. 0,01 4 414. 2-ქლორეთილფოსფონის მჟავას დიეთერი ზდკ ორგ. გემო 0,2 3 415. Д შ-70 (ნეიონეგენი ЭА-140) ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 20 416. დნ-75 (დისპერგატორი) ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 417. 1,12-დოდეკამეთილენდიამიდი ზდკ ს.-ტ. 0,05 3 418. ДЦМ (ფიქსატორი) ზდკ ორგ. გემო 0,5 4 419. ДЦУ (ფიქსატორი) ზდკ საერთო 1,0 4 420. ენამენი ზდკ ორგ. აპკიфзлш 0,05 4 421. ტექნიკური ჟელატინი ზდკ საერთო 0,1 4 422. რკინა (ქლორიანი რკინის ჩათვლით) Fე-ის მიხედვით ზდკ ორგ. ფერი 0,33 3 423. წყალში ხსნადი აკრილის შემასქელებელი ზდკ საერთო 1 3 424. გასაზეთი А-1 ზდკ ორგ. აპკი 0,4 4 425. გასაზეთი Б-73 ზდკ ორგ. აპკი 3,0 4 426. გასაზეთი БВ ზდკ ორგ. სუნი 1,0 4 427. კალიუმ-1-იზოამილქსანტოგენატი ზდკ ორგ. სუნი 0,005 4 428. იზობუთილაცეტატი ზდკ საერთო 0,5 4 1 2 3 4 5 6 429. იზობუტილენი ზდკ ორგ. სუნი 0,5 3 430. კალიუმიზობუტილქსანტოგენატი ზდკ ორგ. სუნი 0,005 4 431. იზობუტირონიტრილი სდდ ს.-ტ. 0,4 2 432. იზოგოლი (კოაგულანტი) სდდ საერთო 0,5 4 433. იზოკროტონონიტრილი ზდკ ს.-.ტ. 0,1 2 434. პ-ტოლუოლსულფონის მჟავას იზოპენტილის ეთერი ზდკ საერთო 5,0 3 435. იზოპრენი ზდკ ორგ. სუნი 0,005 4 436. იზოპროპანოლამინი ზდკ ს.-ტ. 0,3 2 437. იზოპროპილამინი ზდკ ს.-ტ. 2,0 3 438. - იზოპროპილანილინი სდდ ორგ. სუნი 0,9 3 439. იზოპროპილბენზოლი ზდკ ორგ. სუნი 0,1 3 440. იზოპროპილმეთილოქსიპირიმიდინი (ოქსიპირიმიდინი) ზდკ საერთო 0,2 3 441. კალიუმიზოპროპილქსანტოგენატი ზდკ ორგ. სუნი 0,05 4 442. -იზოპროპილ--მეთილთიოკარბამატი (ფლოტორეაგენტი НТК) ზდკ ს.-ტ. 0,06 3 443. რძემჟავას იზოპროპილის ეთერი ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 444. იზოპროპილოქტადეცილამინი ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 445. იზოპროპილფენილკარბამატი ზდკ ორგ. სუნი 0,2 4 446. იზოპროპილქლორექსი ზდკ საერთო 0,1 3 447. იზოპროპილქლორფენილკარბამატი ზდკ ორგ. სუნი 1,0 4 1 2 3 4 5 6 448. ИМ-50 (ფლოტორეაგენტი) ზდკ საერთო 0,1 4 449. ეთილენდიამინ-7-(2-იმიდაზოლინილ)პერფტორ-4,7-დიმეთილ 3,6-დიოქსაჰეპტილსულფამიდი (ოქსამიდი) ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 450. კალიუმ-7-(2-იმიდაზოლინილ)პერფტორ-4,7-დიმეთილ-3,6 დიოქსაჰეპტილსულფონატი (დიოქსალიმი) ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 451. პირდაპირი გადადენის მერქანის ფისის ინჰიბიტორი ზდკ ორგ. სუნი 0,001 3 452. ინჰიბიტორი СНПХ 7401 ზდკ ორგ. სუნი 0,7 3 453. ინჰიბიტორი СНПХ 6004 ზდკ ორგ. გემო 0,03 3 454. ინდოტოლუიდინი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 455. იოდოფორმი (3-იოდმეთანი) ზდკ ორგ. სუნი 0,0002 4 456. ИОМС-1 (ტ.პ. 6-0.5-211-1153-81) ზდკ ორგ. სუნი 4,0 4 457. К-4 (ჰიდროლიზირებული პოლიაკრილნიტრილი, ფლოკულანტი) ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 458. К-6 (ჰიდროლიზირებული პოლიაკრილნიტრიული, ფლოკულანტი) ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 459. კადьიუმი ზდკ 0,0013 2 460. კალციუმის ფოსფატი (PO4-ის მიხედვით) ზდკ საერთო 3,5 4 461. კანიფოლის საპონი სდდ ს.-ტ. 3,0 3 462. კაპროლაქტამი ზდკ საერთო 1,0 4 1 2 3 4 5 6 463. კარბამიდის ფისი (შარდოვანაფორმალდეჰიდური) სდდ ორგ. გრმო 1,5 4 464. კარბოზოლინი СПД-3 ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 465. კარბოზონი – О ზდკ საერთო 1,0 3 466. კარბოქსიმეთილცელულოზა (ცელულოზა გლიკოლმჟავაეთერი) ზდკ საერთო 5,0 3 467. კარბომოლი ზდკ საერთო 1 4 468. კარბომოლი ЦЭМ ზდკ საერთო 10,0 4 469. დაჟანგული ნავთი ზდკ ორგ. სუნი 0,01 4 470. სანათი ნავთი (სოსტი 4753-68) ზდკ ორგ. სუნი 0,05 4 471. სულფინირებული ნავთი (ტ.პ. 38-1-115-67) ზდკ ორგ. სუნი 0,1 4 472. ტექნიკური ნავთი ზდკ ორგ. სუნი 0,01 4 473. ტრაქტორის ნავთი (სოსტი 1842-52) ზდკ ორგ. სუნი 0,01 4 474. 4,4-აზობის-4-ციანპენტანმჟავა ზდკ ორგ. სუნი 0,25 4 475. აკრილის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 476. ალკილსულფოქარვამჟავა ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 477. პ-ამინობენზოინის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 478. 2- ამინობენზოინის მჟავა (ანტრანილის) ზდკ საერთო 0,1 3 479. 3- ამინობენზოინის მჟავა ზდკ ორგ. შეფ. 10,0 4 480. ამინობენზოლ-3-სულფომჟავას მჟავა (მეთანილის) ზდკ ორგ. შეფ. 0,7 4 21 1 2 3 4 5 6 481. 1,8-ამინონაფტალინის-4 სულფონის მჟავა (С-მჟავა) ზდკ ორგ. სუნი 1,0 3 482. 5-ამინოსალიცილის მჟავა ზდკ ორგ. სუნი 0,5 4 483. 4-ამინო-3,5,6-ტრიქლორპიკოლინის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 10,0 3 484. -ამინოეთილდითიოკარბამინის Mჟავა (პრეპარატი 275) ზდკ ს.-ტ. 0,8 2 485. 2-ამინო-2-ეტოქსინაფტალინ-6-სულფომჟავას მჟავა (ეტოკსიკლევე მჟავა) ზდკ ორგ. შეფ. 2,5 4 486. ანტრიქინონ-1,5-დისულფომჟავას მჟავა ზდკ საერთო 5,0 4 487. ანტრიქინონ-1,8-დისულფომჟავას მჟავა ზდკ საერთო 5,0 4 488. ბენზოლმჟავა ზდკ საერთო 0,6 4 489. ჰიდროპერფტორენანტის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 490. 1,5-დეკანდიკარბონის მჟავა (ადიპინის) ზდკ ს.-ტ. 2,0 3 491. 1,8- დეკანდიკარბონის მჟავა (სებაინის) ზდკ ს.-ტ. 1,5 3 492. დიამინოსტილბენდისულფომჟავას მჟავა ზდკ საერთო 2,0 4 493. დიმეთილდითიოფოსფორმჟავა ზდკ ორგ. სუნი 0,1 4 494. დინიტროსტილბენდისულფომჟავას მჟავა ზდკ საერთო 3,0 4 495. დიფენილძმარმჟავა ზდკ საერთო 0,5 4 496. 2,5-დიქლორ-3-ამინობენზოინის მჟავა (ამიბენი) ზდკ საერთო 0,5 3 497. 2,5-დიქლორ-3-ნიტრობენზოინის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 498. 2,4-დიქლორფენოქსი--ერბო მჟავა (2,4-ДМ) ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 1 2 3 4 5 6 499. 2,4-დიქლორფენოქსი--პროპიონის მჟავა (2,4-ДП) ზდკ ორგ. გემო 0,5 3 500. დიქლორფენოქსიძმარმჟავა სდდ ს.-ტ. 0,1 2 501. -დიქლორ--ფორმილაკრილის მჟავა (მუკოქლორის) ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 502. დი(2-ეთილ-ჰექსილ)-დითიოფოსფორის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 503. დიეთილდითიოფოსფორის მჟავა ზდკ ორგ. სუნი 0,2 4 504. იზოფტალის მჟავა ზდკ საერთო 0,1 4 505. კაპრილჰიდროქსამის მჟავა ზდკ საერთო 0,1 4 506. კაპრინჰიდროქსამის მჟავა ზდკ საერთო 0,1 4 507. კაპრონჰიდროქსამის მჟავა ზდკ საერთო 0,1 4 508. მალეინის მჟავა ზდკ ორგ. სუნი 1,0 4 509. ერბომჟავა ზდკ საერთო 0,7 4 510. მეტაკრილის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 511. -მეთილსუფამინის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 512. 2-მეთილ-4-ქლორფენოქსიერბომჟავა (ტროპოტოქსი) ზდკ ორგ. სუნი 0,03 3 513. 2-მეთილ-4-ქლორფენოქსიძმარმჟავა (2М-4Х, ―დიკოტეკსი‖) ზდკ ს.-ტ. 2,0 3 514. 2-მეტოქსი-3,6-დიქლორბენზონის მჟავა (დიანატი) ზდკ ს.-ტ. 15,0 2 515. რძემჟავა ზდკ საერთო 0,9 4 1 2 3 4 5 6 516. 7-მონოჰიდროპერფტორეთანის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 517. -მონოქლორპროპიონის მჟავა ზდკ ორგ. გემო 0,8 3 518. მონოქლორძმარმჟავა ზდკ ს.-ტ. 0,06 2 519. ჭიანჭველმჟავა ზდკ საერთო 3,5 3 520. ნაფტალინ-1,5-დისულფომჟავას მჟავა ზდკ საერთო 1,0 4 521. 1-ნაფტილამინო-4,8-დისულფომჟავას მჟავა (ამინო-С-მჟავა) ზდკ საერთო 5,0 4 522. 2-ნაფტილამინო-4,8-დისულფომჟავას მჟავა (ამინო-Ц-მჟავა) ზდკ საერთო 10,0 4 523. 2-(-ნაფტოქსი)-პროპიონის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 524. ნიტრილოტრიმეთილფოსფორის მჟავა ზდკ საერთო 1,0 3 525. 3-ნიტროანილინ-4-სულფომჟავას მჟავა ზდკ ორგ. შეფ. 0,9 4 526. 1-ნიტროანტრაქინონ-2-კარბონის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 2,5 3 527. 4-ნიტრობენზოინის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 528. 3- ნიტრობენზოინის მჟავა ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 529. 2-ოქსი-3,6-დიქლორბენზოინის მჟავა ზდკ ორგ. შეფ. 0,5 3 530. ოქსიეთილიდენდიფოსფორის მჟავა ზდკ ორგ. გემო 0,6 4 531. ოლეინის მჟავა ზდკ საერთო 0,5 4 532. პელარგონჰიდროქსამის მჟავა ზდკ საერთო 0,1 4 533. პერფტორვალერიანის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 0,7 2 534. პერფტორენანტის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 535. ტერეფტალის მჟავა ზდკ საერთო 0,1 4 1 2 3 4 5 6 536. ტეტრაქლორტერეფტალის მჟავა ზდკ საერთო 10,0 4 537. პ-ტოლუოლსულფინის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 538. ტრიქლორბენზოინის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 539. ტრიქლორნუშის მჟავა ზდკ საერთო 0,2 3 540. -ტრიქლორპროპიონის მჟავა ზდკ ორგ. გემო 0,01 4 541. -(2,4,5-ტრიქლორფენოქსი)-პროპიონის მჟავა (სილვეკსი) სდდ ს.-ტ. 0,01 2 542. ძმარმჟავა ზდკ საერთო 1,0 4 543. ფენოქსიძმარმჟავა ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 544. ფტალის მჟავა ზდკ საერთო 0,5 3 545. 2-ქლორ-5-ამინობენზოინის მჟავა ზდკ საერთო 2,0 4 546. 2-ქლორბეზოინის მჟავა ზდკ ორგ. გემო 0,1 4 547. 4-ქლორბეზოინის მჟავა ზდკ ორგ. გემო 0,2 4 548. 2-ქლორ-5-ნიტრბენზოინის მჟავა ზდკ ორგ. გემო 0,3 4 549. 4-ქლორ-3-ნიტრბენზოინის მჟავა ზდკ ორგ. გემო 0,25 3 550. ქლორპელარგონის მჟავა ზდკ ორგ. სუნი 0,3 4 551. ქლორუნდეკანის მჟავა ზდკ ორგ. სუნი 0,1 4 22 552. ქლორენანტის მჟავა ზდკ ორგ. სუნი 0,05 4 553. 2-ქლორეთილფოსფორის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 4,0 2 554. ქრიზანთენის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 5,0 3 555. ციანურის მჟავა ზდკ ორგ. გემო 6,0 3 556. მჟაუნმჟავა ზდკ საერთო 0,5 3 1 2 3 4 5 6 557. ენანტჰიდროქსამის მჟავა ზდკ საერთო 0,1 3 558. -დიქლორკარბონის მჟავები (ფლოტორეაგენტები) სდდ საერთო 1,0 3 559. დიქლორკარბონის მჟავები ჩ17-ჩ20 ზდკ საერთო 1,0 4 560. ცხიმოვანი სინთეტიკური მჟავები ჩ5-ჩ20 ზდკ საერთო 0,1 4 561. ლიგნოსულფინის მჟავები ზდკ საერთო 0,3 4 562. ნაფტენის მჟავები ზდკ ორგ. სუნი 1,0 4 563. პოლიქლორბენზოინის მჟავები (2-КФ) ზდკ ს.-ტ. 5,0 3 564. სულფირებული ცხიმოვანი ტექნიკური მჟავები (ფლოტორეაგენტი) სდდ საერთო 1,0 3 565. ტყავდასამუშავებელი ემულგირებული პასტა სდდ ორგ. სუნი. 0,04 3 566. კობალტი ზდკ ს.-ტ. 0,13 2 567. კორექსტი 7664 ზდკ ორგ. სუნი ,0,2 4 568. კორექსიტი ОС-5 ზდკ ორგ. სუნი 0,3 3 569. აცეტონგამხსნელი ლურჯშავი საღებავი ზდკ ორგ. შეფ. 0,02 4 570. საღებავი ბრომინდიგო-П (БП) (ტ.პ. 6-14-541-76) ზდკ ორგ. შეფ. 5,0 4 571. საღებავი გელანტრენ მწვანე-П სდდ ორგ. შეფ. 2,5 4 572. საღებავი კათიონ ყვითელი 6 ‖З‖ C21H30ON2CI ზდკ ორგ. შეფ. 0,04 3 573. საღებავი კათიონ ვარდისფერი 2 ―С‖ C22H29N2CI ზდკ ორგ. შეფ. 0,04 3 1 2 3 4 5 6 574. საღებავი კათიონ წითელიისფერი C28H34N2CI ზდკ ორგ. შეფ. 0,04 3 575. საღებავი კათიონ ნარინჯისფერი ―Ж‖ C24H25N2CI ზდკ ორგ. შეფ. 0,04 3 576. საღებავი მჟავა ანტრაქინონის სუფთა ცისფერი 2 ―З‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 577. საღებავი მჟავა ანრტაქინონის კაშკაშა-ლურჯი ზდკ ორგ. შეფ. 0,02 4 578. საღებავი მჟავა ყავისფერი К C23H17O7S4Na ზდკ ორგ. შეფ. 0,2 4 579. საღებავი მჟავა წითელი 2С C20H12O7N2S2Na2 ზდკ ორგ. შეფ. 0,03 4 580. საღებავი მჟავა ნარინჯისფერი შუქმდგრადი C16H10N2O7Nა2S2 ზდკ ორგ. შეფ. 0,04 4 581. საღებავი მჟავა ლურჯ-შავი ზდკ ორგ. შეფ. 0,025 4 582. საღებავი მჟავა ლურჯი 2К C26H16O10N3S3Na3 ზდკ ორგ. შეფ. 0,02 4 583. საღებავი მჟავაქრომყვითელი К ზდკ ორგ. შეფ. 0,01 4 584. საღებავი მჟავაშავი ―С‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,01 4 585. საღებავი მჟავა კაშკაშა-წითელი 4Ж C32H18O14S4N4Na4 ზდკ ორგ. შეფ. 0,02 4 586. საღებავი ყავისფერი ბ/მ ზდკ ორგ. შეფ. 0,8 4 587. საღებავი წითელი ადვილად ჩამოსარეცხი ჩ18H13O8N3შ2Nა2 ზდკ ორგ. შეფ. 0,04 4 588. საღებავი წითელ-იისფერი ადვილად ჩამოსარეცხი ჩ16H 10O 10N 3შ 3Nა3 ზდკ ორგ. შეფ. 0,02 4 1 2 3 4 5 6 589. საღებავი კუბური ნარინჯისფერი (სოსტი 7539-75) ზდკ ორგ. შეფ. 3,0 4 590. საღებავი კუბური შავი П (ტ.პ. 6-14-150-80) ზდკ ორგ. შეფ. 3,0 4 591. საღებავი კუბური კაშკაშა-ცისფერი ЭП (სოსტი 24678-81) ზდკ ორგ. შეფ. 5,5 4 592. საღებავი კუბური კაშკაშა-მწვანე ЖП (ტ.პ. 6-14-69-80) ზდკ ორგ. შეფ. 1,0 4 593. საღებავი კუბური კაშკაშა-მწვანე 4ЖП (ტ.პ. 6-14-190-80) ზდკ ორგ. შეფ. 1,0 4 594. საღებავი კუბური კაშკაშა-იისფერი К (სოსტი 22568-77) ზდკ ორგ. შეფ. 1,0 4 595. საღებავი М ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 596. საღებავი მარველანი შF სდდ ორგ. სუნი 2,0 4 597. საღებავი ნიგროზინი წყალშიხსნადი მარკა ―А‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 598. საღებავი ნიგროზინი წყალშიხსნადი მარკა ―Б‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 599. საღებავი ერთქრომიანი ზეითუნის ჩ14O10O7N5Nა ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 600. საღბავი ძირითადი იისფერი ―К‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 601. საღებავი სწორი ბორდო შუქმდგრადი ―СМ‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 602. საღებავი სწორი ცისფერი შუქმდგრადი ჩ43H26O13N7შ4Nა ზდკ ორგ. შეფ. 0,05 4 1 2 3 4 5 6 603. საღებავი სწორი დიაზომწვანე Ж ჩ35H23O13N6შ3Nა3ჩI2 ზდკ ორგ. შეფ. 0,03 4 604. სარებავი სწორი ყვითელი შუქმდგრადი К ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 605. საღებავი სწორი ყავისფერი შუქმდგრადი 2К ჩ30H20O8N6შNა2 ზდკ ორგ. შეფ. 0,03 4 606. საღებავი სწორი ვარდისფერი შუქმდგრადი ―С‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 607. საღებავი სწორი ლურჯი შუქმდგრადი КУ ზდკ ორგ. შეფ. 0,2 4 608. საღებავი სწორი ლურჯი შუქმდგრადი ჩ40H23O12N7შ4Nა4 ზდკ ორგ. შეფ. 0,02 4 609. პირდაპირი მუქმწვანე საღებავი ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 610. პირდაპირი 2С შავი საღებავი ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 23 611. პირდაპირი С შავი საღებავი ჩ45H34O11N13Nა3შ3 ზდკ ორგ. შეფ. 0,3 4 612. პირდაპირი З შავი საღებავი, კანისათვის ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 613. საღებავი როდამინ ―Ж‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 614. გოგირდოვანი შავი საღებავი (იმმედიალ შავი АТ) სდდDD ორგ. შეფ. 0,01 4 615. საღებავი ლურჯი ―З‖ ზდკ საერთო 10,0 4 616. საღებავი სკოტჩგარდი ФС-108 სდდ საერთო 0,5 4 617. საღებავი თიოზოლ ყავისფერი БС ზდკ ორგ. შეფ. 0,5 4 618. საღებავი თიოინდიგო წითელ-ყავისფერი ЖП (სახ.სტ. 225 69-77) ზდკ ორგ. შეფ. 5,0 4 1 2 3 4 5 6 619. საღებავი თიოინდიგონარინჯისფერი КХП (სახ.სტ. 7538-80) ზდკ ორგ. შეფ. 5,0 4 620. საღებავი თიოინდიგო შავი (სახ.სტ. 7536-80) ზდკ ორგ. შეფ. 4,0 4 621. საღებავი თიოინდიგო მკვეთრი ვარდისფერი ЖП (სახ.სტ. 7537-69) ზდკ ორგ. შეფ. 2,0 622. საღებავი ურანის А (ფლუორესცეინის დინატრიუმის მარილი) ზდკ ორგ. შეფ. 0,0025 4 623. საღებავი ფლუორესცეინი (3,6-დიოქსიფლუორანი) ზდკ ორგ. შეფ. 0,0025 4 624. საღებავი ქრიზოფენინი ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 625. საღებავი ქრომბორდო ―С‖ ზდკ ორგ. შეფ. 0,05 4 626. საღებავი ქრომყვითელი ჩ18H82შO6Nა2 ზდკ ორგ. შეფ. 0,06 4 627. საღებავი ქრომყავისფერი К ჩ12H9O8N6Nაშ ზდკ ორგ. შეფ. 0,06 4 628. საღებავი ქრომლალი С ჩ27H15O18N3შ4Nა5 ზდკ ორგ. შეფ. 0,03 4 629. საღებავი ქრომ ლურჯი 2კ ჩ18H12O9N3შ2Nა2ჩI ზდკ ორგ. შეფ. 0,02 4 630. საღებავი ქრომლურჯშავი ჩ20H13O5N2შNა ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 631. საღებავი ქრომმკვეთრი წითელი 2С (ჩ23H13O15N3შ4Nა4) ზდკ ს.-ტ. 0,02 4 632. М-კრეზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,004 2 633. П-კრეზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,004 2 634. სილიციუმი (ში-ის მიხედვით) ზდკ 10,0 2 1 2 3 4 5 6 635. 3-კროტილიზოტიურონის ქლორიდი (ფლოტორეაგენტ-ИР-70) ზდკ ორგ. ქაფი არარსებობა 4 636. კროტონიტრილი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 637. ბუტილის ქსანტოგენატი ზდკ ორგ. სუნი 0,001 4 638. ქსილოლი ზდკ ორგ. სუნი 0,05 3 639. КФ-6 (-დიმეთილამინომეთილაკრილამიდი) ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 640. КО-075 ლაქი ზდკ ორგ. აპკი 0,1 4 641. КО-921 ლაქი ზდკ ორგ. აპკი 0,03 4 642. ლაკრისი 20 А მარკის ზდკ ორგ. აპკი 2,0 4 643. ლაკრისი 20 Б მარკის ზდკ ორგ. აპკი 2,0 4 644. ლაპროქსიდი 503 (პოლიოქსიპროპილენტრი ოლის ტრიგლიციდის ეთერი) ზდკ ორგ. აპკი 0,3 4 645. ლაპროლი 6003-2Б-18 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 646. ლაპროლი 6003-2Б-7 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 647. ლაპროლი 4202-2Б-30 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 648. ლაპროლი 2402 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 649. ლაპროლი 2501-2-50 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 650. ლაპროლი 2502-2Б-40 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 651. ლაპროლი 3003/2-60 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 652. ლაპროლი 3502-2Б-20 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 653. ლაპროლი 350-2-70 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 654. ლაპროლი4003-2-20 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 655 ლაპროლი-503 ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 4 1 2 3 4 5 6 656. ლაპროლი 402-2-100 ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 4 657. ლაპროლი 1502-2-70 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 658. ლაპროლი 2505-2-70 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 659. ლაპროლი 3003 ზდკ საერთო 10,0 4 660. ლაპროლი 702 (პოლიოქსიპროპილენდიოლი) ზდკ ორგ. ქაფი 0,2 4 661. ლაპროლი 202 ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 4 662. ლაპროლი 564 ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 4 663. ლაპროლი 2102 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 664. ლაპროლი 3603-2-12 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 665. ლაპროლი 501-2-100 ზდკ ორგ. ქაფი 1,0 4 666. ლაპროლი 502-2-10 ზდკ ორგ. ქაფი 0,5 4 667. ლაპროლი 805 ―О‖ ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 4 668. ლაპროლი 1102-4-80 ზდკ ორგ. ქაფი 0,5 4 669. ლაპროლი 1103 К ზდკ ორგ. ქაფი 0,5 4 670. ლაპროლი 1601-2-50 ―Р‖ ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 671. ლაპროლი 1601-2-50 ―Б‖ ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 4 672. ლაპროლი 5003 2Б10 (პოლიოქსიალკილირებული გლიცერინი) ზდკ ორგ. გემო 16,0 4 673. ლაპროლი 805(პოლიოქსიპროპილენპენტოლი) ზდკ საერთო 10,0 4 674. ლაპროლი 294(ტეტრაოქსიპროპილეთილენდიამინი) ზდკ საერთო 2,0 4 675. ლატექსი ЛМФ ზდკ ორგ. ქაფი 6,0 4 676. ლატექსი ВИБ-2 სდდ ს.-ტ. 17,0 2 1 2 3 4 5 6 677. ლაურილამინოპროპიონიტრილი ზდკ ორგ. სუნი 0,07 4 678. ლაურილპროპილენდიამინი ზდკ ორგ. სუნი 0,1 3 679. ლეიკო-1,4-დიამინოანტრაქინონი ზდკ ორგ. შეფ. 0,02 3 24 680. ლეიკო-1,4,5,8-ტეტრაოქსიანტრაქინონი ზდკ ს.-ტ. 3,0 2 681. ლენოლი 10 სდდ საერთო 0,5 4 682. ლენოლი 32 სდდ ორგ. გემო 0,03 4 683. ЛЗЖ-2М სდდ საერთო 0,5 4 684. ლეომინი КП სდდ საერთო 0,2 4 685. ლიგნინი სულფატური წიწვოვანი ზდკ ორგ. შეფ. 5,0 4 686. ლიგნინი სულფატური ფოთლოვანი ზდკ ორგ. შეფ. 5,0 4 687. ლინგოსულფონის მჟავები ზდკ საერთო 1,0 4 688. ლითიუმი ზდკ ს.-ტ. 0,033 2 689. 2,5-ლუთიდინი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 690. მაგნიუმის ქლორატი ზდკ საერთო 20,0 3 691. მალონონიტრილი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 692. მაგნიუმი ზდკ ორგ, ფერი 0,13 3 693. სპილენძი ზდკ ორგ. გემო 1,03 3 694. 2-მერკაპატობენზთიაზოლი (კაპტაქსი) ზდკ ორგ. სუნი 5,0 4 695. -მერკაპტოდიეთილამინი ზდკ ორგ. სუნი 0,1 4 696. მეტაზინი ზდკ ორგ. გემო 0,3 4 697. მეტაკრილამიდი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 698. მეთანი სდდ ს.-ტ. 2,0 2 699. მეტასი (სოპოლიმერმეთაკრილის მჟავა და მეთაკრილამიდი) ზდკ ს.-ტ. 5,0 2 1 2 3 4ს.-ტ. 5 6 700. მეთილაკრილატი ზდკ ორგ. სუნი 0,02 4 701. -მეთილაკროლეინი (კროტონის ალდეჰიდი) ზდკ ს.-ტ. 0,3 3 702. -მეთილდითიოკარბამინის მჟავას -მეთილამინის მარილი ზდკ ორგ. სუნი 0,02 3 703. 1-მეთილამინოანტრაქინონი ზდკ საერთო 5,0 3 704. 1-მეთილამინო-4-ბრომანტრაქინონი ზდკ საერთო 5,0 3 705. პ-მეთილამინოფენოლის სულფატი (მეთოლი) ზდკ ორგ. შეფ. 0,3 3 706. მეთილაცეტატი ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 707. მეთილ--(2-ბენზიმიდაზოლილ)-კარბამატი ზდკ ორგ. აპკი 0,1 4 708. 2-ქლორაცეტოძმარმჟავას -მეთილბენზილის ეთერი ზდკ ს.-ტ. 0,152 2 709. აცეტოძმარმჟავას -მეთლბენზილის ეთერი ზდკ საერთო 0,8 4 710. მეთილბეზოატი (ბენზოინის მჟავას მეთილის ეთერი, ნეობონის ზეთი) ზდკ ორგ. გემო 0,05 4 711. მეთილ-1-ბუთილკარბომოილ 2-ბენზიმიდაზოლკარბამატი (არილატი) ზდკ ორგ. აპკი 0,5 4 712. -მეთილგუანილიზოშარდოვანას თუთიის ქლორიდი სდდ ორგ. სუნი 0,01 3 713. 2-მეთილ-4,6-დინიტროფენოლი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 714. 2-მეთილ-1,3-დიოქსოლანი (აცეტალი) სდდ ორგ. სუნი 1,0 3 715. 2,2-მეთილენბისი (3,4,6-ტრიქლორფენოლი) ჰექსაქლოროფენი) ზდკ საერთო 0,03 3 1 2 3 4 5 6 716. ნატრიუმის მეთილდითიოკარბამატი (კარბატიონი) ზდკ ორგ. სუნი 0,02 3 717. მეთილიზობუთილკარბინოლი სდდ ს.-ტ. 0,15 2 718. მეთილიზობუთილკეტონი სდდ ს.-ტ. 0,2 2 719. მეთილკარბიტოლი (დიეთილენგლიკოლის მონომეთილის ეთერი) ზდკ საერთო 0,3 3 720. მეთილმერკაპტანი ზდკ ორგ. სუნი 0,0002 4 721. მეთილმეტაკრილატი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 722. 3- მეთილ-4-მეთილმერკაპტოფენოლი (მეთილთიომეთილფენოლი) ზდკ ორგ. აპკი 0,01 4 723. პ-ტოლუოლის მჟავას მეთილის ეთერი (პ-ტოლუოლის ეთერი) ზდკ ორგ. აპკი 0,05 4 724. ფენოქსიძმარმჟავას მეთილის ეთერი ზდკ საერთო 0,5 4 725. მეთილოლმეტაკრილამიდი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 726. -მეთილპირიდინის ქლორიდი ზდკ ორგ. სუნი 0,01 4 727. მეთილპიროლიდონი ზდკ საერთო 0,5 3 728. 1-მეთილ-ნ-პროპილ-4,6-დინიტროფენილ კარბონატი (აკრექსი, დინობუტონი) ზდკ ორგ. აპკი 0,2 4 729. 2-(1-მეთილპროპილ)-4,6-დინიტროფენოლი (დინოსები) ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 4 730. 5-მეთილრეზორცინი ზდკ ორგ. შეფ. 1,0 4 731 ნატრიუმის მეთილსიდიკონატი (ГКЖ-11) ზდკ ორგ. სუნი 2,0 3 1 2 3 4 5 6 732. -მეთილსტრიროლი ზდკ ორგ. გემო 0,1 3 733. ნატრიუმის მეთილსულფატი ზდკ ორგ. სუნი 0,1 4 734. 2-მეთილთიო–4,6-ბის-(იზოპროპილამინო)-სიმ თრიაზინი (პრომეთრინი) ზდკ ორგ. სუნი 3,0 3 735. 2-მეთილთიო-ო-მეთილკარბომოილბუთანონ ოქსი-3 (დრავინ 755) ზდკ ორგ. სუნი 0,1 3 736. 3-მეთილ-1,2,4-ტრიაზოლონ-5(ტრიაზოლონ-5) ზდკ საერთო 1,0 4 737. მეთილტრიალკილამონიუმის მეთილსულფატი ზდკ ს.-ტ. 0,01 3 738. 3-მეთილფენილ--მეთილკარბამატი (დიკრეზილი) ზდკ ორგ. სუნი 0,1 3 739. მეთილქლოროფორმი სდდ ს.-ტ. 10,0 2 740. 2-მეთილფურანი (სილვანი) ზდკ ორგ. სუნი 0,5 4 741. მეთილეთილკეტონი ზდკ ორგ. სუნი 1,0 3 742. -მეთილ--ეთილ--(2,4,5-ტრიქლორფენილ თიოფოსფატი) (ტრიქლორმეტაფოსი-3) ზდკ ორგ. სუნი 0,4 4 743. 3-მეთოქსიკარბამიდოფენილ- ფენილკარბამატი (ფენმედიფამი) ზდკ ს.-ტ. 2,0 3 744. მჟავას (ЗГ-4М)4-1-ოქსი-2-ნაფტონის-4-(М-მეთოქსიფენილაზო)-პ (პ-მესამეული-ამილფენოქსი) ანილიდი სდდ ორგ. სუნი 2,0 4 25 745 -მეთოქსიეთილქლორაცეტატ-ო-ტოლუიდიდი (ტოლუინი) ზდკ ორგ. სუნი 0,05 4 1 2 3 4 5 6 746. -მეთოქსიეთოქსი-ეტანოლი (მეთილკარბინოლი) ზდკ საერთო 0,3 3 747. მეტრიბუზინ-4-ამინო-6-მესამეულიბუტილ-3 მეთილ(თიო)-1,2,4-ტრიაზინ-5-(4H)-OH (ზენკორი) ზდკ საერთო 0,1 4 748. მოდიფიკატი პოლიეთილენიმინა М.М. 30 000 ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 749. მოდიფიკატორი 113-63 ზდკ ორგ. აპკი 0,2 3 750. მოდიფიკატორი РУ-ВМ ზდკ ორგ.ოპალესცენ 0,7 3 751. მოლანტინიР(ფენოქსიბენზოლის წარმოებული) ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 752. მოლიბდენი ზდკ ს.-ტ. 0,25 2 753. მონოალკილსულფოქარვის მჟავას დინატრიუმის მარილი ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 754. მონოალილამინი (ალილამინი) ზდკ ს.-ტ. 0,005 2 755. მონობუთილამინი ზდკ ორგ. სუნი 4,0 3 756. მონობუеილსულფომჟავა ნაფტალინის Nა-ის მარილი (დამასველებელი ДБ) ზდკ ორგ. სუნი 0,1 3 757. დიეთილენგლიკოლის მონოვინილის ეთერი სდდ ორგ. სუნი 1,0 3 758. ეთილენგლიკოლის მონოვინილის ეთერი სდდ ორგ. სუნი 1,0 3 759. მ-დიიზოპროპილბენზოლის-მონოჰიდროპეროქსიდი ზდკ საერთო 0,6 3 760. დიიზოპროპილბენზოლის მონოჰიდროპეროქსიდი ზდკ საერთო 0,3 3 761. მონოიზობუტილამინი ზდკ ორგ. გემო 0,04 3 762. ეთილენგლიკოლის მონომეთაკრილის ეთერი ზდკ ს.-ტ. 0,03 4 1 2 3 4 5 6 763. მონომეთილამინი ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 764. მონომეთილანილინი ზდკ ორგ. სუნი 0,3 2 765. მონომეთილდიქლორთიოფოსფატი ზდკ ს.-ტ. 0,012 2 766. მონოპროპილამინი ზდკ ორგ. სუნი 0,5 3 767. ნატრიუმის მონოქლორაცეტატი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 768. მონოქლორაცეტონი სდდ ს.-ტ. 0,52 2 769. მონოქლორჰიდრინი ზდკ ორგ. გემო 0,7 3 770. მონოქლორდიფენილი ზდკ ს.-ტ. 0,001 2 771. ნატრიუმის მონოქლოროპროპიონატი ზდკ ორგ. სუნი 2,0 3 772. მონოეთანოლამინი ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 773. მონოეთილამინი ზდკ ორგ. სუნი 0,5 3 774. მონოეთილდიქლორთიოფოსფატი ზდკ ორგ. სუნი 0,02 4 775. 2-ქლორეთილფოსფონის მჟავას მონოეთერი ზდკ ს.-ტ. 1,5 3 776. მოროზოლი (ტ.პ. 38.4.01-79) სდდ ორგ. გემო 0,003 3 777. შარდოვანა ზდკ საერთო 1 4 778. МСДА(დიციკლოჰექსილამინის და ტექნიკური ცხიმოვანი მჟავების ჩ10-ჩ13 და ჩ17-ჩ20მარილი) ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 779. დარიშხანი ზდკ ს.-ტ. 0,053 2 780. ინდენკარბონის მჟავას ნატრიუმის მარილი, ბისფენოლფორმალდეჰიდის ფისი 4-სულფოეთერი (ИКК) ზდკ ორგ. შეფ. 0,04 4 1 2 3 4 5 6 781. ინდენდიფოსფორის მჟავას თუთიის კომპლექსის ნატრიუმის მარილი ზდკ ს.-ტ. 5,0 3 782. ნატრიუმი ზდკ ს.-ტ. 200,0 2 783. მეტაფოსფორმჟავას ნატრიუმი (PO4-ის მიხედვით) ზდკ საერთო 3,5 4 784. პიროფოსფორმჟავას ნატრიუმი (PO4-ის მიხედვით) ზდკ საერთო 3,5 4 785. სამჩანაცვლებული ფოსფორმჟავანატრიუმი (PO4-ის მიხედვით) ზდკ საერთო 3,5 4 786. ნატრიუმის ქლორატი ზდკ ორგ. გემო 20,0 3 787. ნატრიუმის ქლორიტი ზდკ ს.-ტ. 0,2 3 788. ნაფტალინი ზდკ ორგ. სუნი 0,01 4 789. 1-ნაფტილ--მეთილკარბამატი (სევინი) ზდკ ორგ. სუნი 0,1 4 790. -ნაფტოლი ზდკ ორგ. სუნი 0,1 3 791. -ნაფტოლი ზდკ ს.-ტ. 0,4 3 792. 2-ნაფტოლ-6-სულფომჟავა (შეფერის მარილი) ზდკ ს.-ტ. 4,0 3 793. არაიონოგენი ЕА-160 (ДТშ-Оღ-701) ზდკ ორგ. ქაფი 0,05 4 794. ნეონოლი FАФ-14 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 795. ნეონოლი В-1020-3 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 3 796. ნეონოლი 2В-1317-12 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 797. ნეონოლი В-1020-3 (ოქსიეთილირებული მეორადი სპირტები) ზდკ ორგ. ქაფი 1,0 3 1 2 3 4 5 6 798. ნეონოლი აფ-12 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 799. ნეონოლი აფ-9-25 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 800. ნეონოლი აფს9-4კმ ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 801. ნეონოლი აფს9-5კმ ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 802. ნეონოლი აფს9-6კმ ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 803. ნეონოლი აფს9-10კმ ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 804. ნეონოლი АФ9-6 ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 4 805. ნეონოლი АФ 9-4 ზდკ ორგ. ქაფი 0,3 4 806. ნეონოლი АФМ9-10 (0,9) ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 807. ნეონოლი АФМ9-10 (0,5) ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 808. ნეონოლი АФМ 9-12 (0,3) ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 809. ნეონოლი АФ 9-8 ზდკ ორგ. ქაფი 0,2 4 810. ნეონოლი АФМ-10 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 811. ნეონოლი АФ9-12СН ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 812. ნავთობი მრავალგოგირდოვანი ზდკ ორგ. აპკი 0,1 4 813. ნავთობი დანარჩენი ზდკ ორგ. აპკი 0,3 4 26 814. ნავთობიანი სულფოდიოქსიდი სდდ საერთო 0,1 4 815. ნიკელი ზდკ ს.-ტ. 0,13 3 816. ნიობიუმი ზდკ ს.-ტ 0,013 2 817. ნიტრატები (3-ის მიხედვით) ზდკ ს.-ტ 45,0 3 818. ნიტრიტები (2-ის მიხედვით) ზდკ ს.-ტ. 3,3 2 819. ნიტრილ აკრილის მჟავა ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 1 2 3 4 5 6 820. სპილენძის კომპლექსის ნიტრილო-3-მეთილ-ფოსფონის მჟავას ტრინატრიუმის მარილი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 821. თუთიის კომპლექსის ნიტრილო-3-მეთილ-ფოსფონის მჟავას ტრინატრიუმის მარილი ზდკ საერთო 1,0 3 822. 1-ნიტროანტრაქინონი ზდკ საერთო 2,5 3 823. ო-ნიტროანიზოლი ზდკ ორგ. გემო 0,3 3 824. პ-ნიტროანიზოლი ზდკ ორგ. გემო 0,1 3 825. 2-ნიტროანილინი ზდკ ორგ. შეფ. 0,001 3 826. 3-ნიტროანილინი ზდკ ორგ. შეფ. 0,15 3 827. 4-ნიტროანილინი ზდკ ს.-ტ. 0,05 3 828. 4-ნიტროანილინ-2-სულფომჟავას ამონიუმის მარილი ზდკ ორგ. შეფ. 0,008 4 829. ნიტრობენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,2 3 830. ნატრიუმის-მ-ნიტრობენზოლსულფონატი (ლუდიგოლი) ზდკ საერთო *1 4 831. ნიტროგუანიდინი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 832. 1-ნიტრო-3,4-დიამინობენზოლი (ყვითელი საღებავი ბეწვისათვის) ზდკ ორგ. შეფ. 0,005 4 833. 4-ნიტრო-,-დიეთილანილინი ზდკ ორგ. შეფ. 0,002 3 834. -ნიტროზოდიფენილამინი ზდკ ორგ. სუნი 0,1 4 835. ნიტროზოფენოლი ზდკ ორგ. შეფ. 0,1 3 836. ნიტრომეთანი ზდკ ორგ. სუნი 0,005 4 1 2 3 4 5 6 837. ნიტროპროპანი ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 838. პ-ნიტროფენეტოლი ზდკ ს.-ტ. 0,002 2 839. პ-ნიტროფენილამინოეთანოლი (ოქსიამინი) ზდკ ორგ. სუნი 0,5 4 840. პ-ნიტროფენილაცეტილამინოეთანოლი (ოქსიაცეტილამინი) ზდკ ორგ. სუნი 1,0 4 841. პ-ნიტროფენილქლორმეთილკარბინოლი (კარბინოლი) ზდკ ორგ. სუნი 0,2 4 842. ო-ნიტროფენოლი ზდკ ს.-ტ. 0,006 2 843. მ–ნიტროფენოლი ზდკ ს.-ტ. 0,006 2 844. პ–ნიტროფენოლი ზდკ ს.-ტ. 0,002 2 845. ნიტროქლორბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 0,005 3 846. ნიტროციკლოჰექსანი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 847. ნიტროეთანი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 848. ნორსულფაზოლი ზდკ საერთო 1,0 3 849. ოქსალატები ზდკ საერთო 0,2 4 850. ოქსამატი ზდკ საერთო 1,5 4 851. ოქსანოლი КШ-9 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 852. ოქსანოლი Л-7 ზდკ ორგ. ქაფი 0,1 4 853. ოქსაცილინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 854. ოქსიბენზთიაზოლი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 855. ნატრიუმის ოქსიჰექსილიდენდიფოსფონატი ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 956. ნატრიუმის ოქსიჰეპტილიდენდიფოსფონატი ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 857. ალკილდიმეთილამინის ოქსიდი ზდკ ს.-ტ. 0,4 2 1 2 3 4 5 6 858. დიოქტილიზოპენტილფოსინის ოქსიდი ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 859. მეზითილის ოქსიდი სდდ ს.-ტ. 0,06 2 860. პროპილენის ოქსიდი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 861. ტრიიზოპენტილფოსფინის ოქსიდი ზდკ ს.-ტ. 0,3 2 862. 1-ოქსი-2,10-დიანილიდო-4,9-ანარაქინონის დინატრიუმის მარილი (ქრომის, ლურჯ-შავი,ანტრაქინონის საღებავი ჩ) ნახეთ ასევე #276 ზდკ ორგ. შეფ. 0,04 4 863. 1-ოქსი-4(4-მეთილ-2-სულფოფენილამინო)-ანტრაქინონის ნატრიუმის მარილი (საღებავი მჟავა იისფერი ანტრაქინონის) ზდკ ორგ. შეფ. 0,01 4 864. (4-ოქსი-2-მეთილფენილ) დიმეთილსულფონის ქლორიდი ზდკ ორგ. სუნი 0,007 4 865. ნატრიუმის ოქსინონილიდენდიფოსფატი ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 866. ნატრიუმის ოქსიოქტილიდენდიფოსფონატი ზდკ ს.-ტ. 0,5 3 867. 1(2-ოქსიპროპილ)-1-მეთილ-2-პენტადეცილ-2-იმიდაზო-2 იმიდაზოლინის მეთილსულფატი (კარბოზოლინი, СПД-3) ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 868. 2-ოქსი-1,3-პროპილენდიამინ-,,‘,‘ ტეტრამეთილენფოსფონის მჟავას ნატრიუმის მარილი (ДПФ-1Н) ზდკ ორგ. გემო 4,0 4 1 2 3 4 5 6 869. 2-ოქსიპროპილენ-1,3-დიამინო-,,‘,‘ ტეტრამეთილენფოსფონის მჟავა (ДПФ-1) ზდკ ორგ.გემო 4,0 4 870. ოქსიფოსი Б ზდკ ორგ.ქაფი 0,2 3 871. ოქსიფენილმეთილშარდოვანა (მეტურინი) ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 872. ოქსიეთილიდენდიფოსფონმჟავას სპილენძამო ნიუმის კომპლექსი ზდკ ს.-ტ. 0,6 3 873. ოქსიეთილიდენდიფოსფონმჟავას თუთიის კომპლექსი ზდკ ს.-ტ. 5,0 3 874. ოქსიეთილიდენდიფოსფონმჟავას მონოკალიუმის მარილი სდდ საერთო 0,3 4 27 875. ოქსიეთილიდენდიფოსფონმჟავას ტრიამონიუმის მარილი სდდ საერთო 0,5 3 876. ოქსიეთილიდენდიფოსფონმჟავას ტრინატრიუმის მარილი სდდ საერთო 0,3 3 877. ოქსიეთილპიპერაზინი ზდკ ს.-ტ. 6,0 2 878. დიქლორფენოქსიძმარმჟავას ოქტილის ეთერი ზდკ ორგ.სუნი 0,2 3 879. -ოლეილ--ამინოკაპრონის მჟავას ნატრიუმის მარილი ზდკ საერთო 0,5 4 880. ნატრიუმის ოლეინსულფონატი ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 4 881. ოლეინსულფონატი ჩ12-ჩ14 ზდკ ორგ.ქაფი 0,4 4 882. ოლეინსულფონატი ჩ15-ჩ18 ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 883. -ნაფტოქინონდიაზიდი ზდკ ორგ.ფერი 0,06 4 1 2 3 4 5 6 884. ОП-7 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 885. ОП-10 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 886. ОПС-Б ზდკ საერთო 2,0 3 887. ОПС-М ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 888. მარილმჟავას პენტადეცილამინი (აპნ-2) ზდკ ორგ.სუნი 0,4 3 889. რკინის პენტაკარბონილი სდდ ორგ.სუნი 0,1 4 890. პენტაქლორამინოპიკოლინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 891. პენტაქლორაცეტოფენონი ზდკ ორგ.გემო 0,02 3 892. პენტაქლორბიფენილი ზდკ ს.-ტ. 0,001 1 893. პენტაქლორბუტანი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 3 894. პენტაქლორპიკოლინი ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 895. პენტაქლორპროპანი ზდკ ორგ.სუნი 0,03 3 896. პენტაქლორფენოლი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 897. ნატრიუმის პენტაქლორფენოლატი ზდკ ორგ.სუნი 5,0 3 898. ტერპენომალეინის ადუქტის პენტაქლორფენოლატი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 899. პენტაეთილენგლიკოლი (ეთილენგლიკოლტეტრაოქსიდიეთილის ეთერი) ზდკ ს.-ტ. 1,0 3 900. პირველადი ალკილსულფატი ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 3 901. დიჰიდროიზოფორონის პეროქსიდი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 902. ამონიუმის პერსულფატი ზდკ ს.-ტ 0,5 2 903. კალიუმის პერსულფატი ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 1 2 3 4 5 6 904. პერფტორჰეპტანალის ჰიდრატი ზდკ ს.-ტ. 0,5 2 905. ამონიუმის პერქლორატი ზდკ ს.-ტ. 5,0 2 906. პერქლორბუტანი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 3 907. პექლორმეთილენციკლოპენტენი ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 908. -პიკოლინი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 909. პიკოლინის -ჰიდროქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0,05 2 910. პიპერიდინი ზდკ ს.-ტ. 0,06 3 911. პირიდინი ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 912. პიროგალოლი ზდკ ორგ.შეფ. 0,1 3 913. პიროკატეხინი ზდკ ორგ.შეფ. 0,1 4 914. მერქნის ფისის პიროლიზატი ზდკ ორგ.სუნი 0,02 4 915. ნატრიუმის პოლიაკრილატი ზდკ ს.-ტ. 15,0 2 916. პოლიაკრილამიდი ზდკ ს.-ტ. 2,0 2 917. პოლიამინომეთილფოსფატი (ПАФ-13А) ზდკ საერთო 5,0 3 918. პოლიდიმეთილდიალილამონიუმის ქლორიდი (ВПК-402) ზდკ ს.-ტ. 0,1 3 919. პოლი-(1,2-დიმეთილ-5-ვინილ-პირიდინი) მეთილსულფატი ზდკ ს.-ტ. 4,0 2 920. პოლიოქსიპროპილენდიამინი (ДА 500) ზდკ ორგ.გემო 0,3 2 921. პოლიოქსიპროპილენდიამინი (ДА 1050) ზდკ ს.-ტ. 0,3 2 922. პოლიოქსიპროპილენტრიამინი (ТА 750) ზდკ ორგ.ქაფი 0,03 2 923. პოლიოქსიპროპილენტრიამინი (ТА 1100) ზდკ ს.-ტ. 0,03 2 1 2 3 4 5 6 924. პოლიოქსიპროპილენტრიამინი (ТА 1500) ზდკ ს.-ტ. 0,2 4 925. პოლიოქსიეთილენიу მ.მ. 2-3 მლნ. ზდკ საერთო 0,1 4 926. პოლიოქსიეთილენი მ.მ. 5 მლნ. ზდკ საერთო 0,02 4 927. პოლიტრიბუტილკალამეტაკრილატი (ფლუკონატი ППС) ზდკ ს.-ტ. 0,08 2 928. პოლიფოსფატები (PO4) ზდკ ორგ. 3,5 3 929. პოლიფურიტი 500 ზდკ საერთო 1,0 4 930. პოლიფურიტი 1000 ზდკ საერთო 1,0 4 931. პოლიფურიტი 1500 ზდკ საერთო 0,2 4 932. პოლიქლორკამსენი (ტოკსაფენი) სდდ ს.-ტ. 0,005 2 933. პოლიქლორპინენი ზდკ ს.-ტ. 0,2 3 934. პოლიეთილენიმინი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 935. პოლიეთილენის ემულსია (25% პოლიეთილენის წყლის დისპერსია) ზდკ ორგ.ქაფი 0,3 4 936. პოლიეთილენპოლიამინი ზდკ ს.-ტ. 0,005 2 937. თუთიის პოლიეთილენთიურამდისულფიდი (პოლიკარბაცინი) ზდკ ორგ.სუნი 2,0 4 938 პრევოცელი -12 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 939. პრევოცელი У ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 940. პრევოცელი W-OFP ზდკ ორგ.ქაფი 0,025 4 941. პრევოცელი WOFP-100 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 942. პრეპარატი АМ ზდკ საერთო 5,0 3 28 1 2 3 4 5 6 943. პრეპარატი Д-11 (ტ.პ. 3840830-79) ზდკ ს.-ტ. 0,2 3 944. პრეპარატი ДА-52 (ტ.პ. 3840831-79) ზდკ ს.-ტ. 0,6 2 945. პრეპარატი ОС-20 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 946. პროქსამინი 385 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 947. პროქსანოლი 186 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 948. პროპილბენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,2 3 949. პროპილენი ზდკ ორგ.სუნი 0,5 3 950. პროპილენგლიკოლი ზდკ საერთო 0,6 3 951. ო-პროპილფენოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,01 4 952. პ- პროპილფენოლი ზდკ ორგ.სუნი 0,01 4 953. შ-პროპილ--ეთილ--ბუტილთიოკარბამატი (ტილლამი) ზდკ ორგ.სუნი 0,01 3 954. ნატრიუმის პროპიონატი ზდკ საერთო 0,8 4 955. რეზორცინი ზდკ საერთო 0,1 4 956. როდამინი 4С ზდკ ორგ.ფერი 0,1 4 957. როდამინი Ж ზდკ საერთო 0,01 4 958. 2Ц-ფუძე როდამინი ზდკ საერთო 0,01 4 959. როდანიდები ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 960. ვერცხლისწყალი ზდკ ს.-ტ. 0,00053 1 961. რუბიდიუმის ქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 962. საპონინი ზდკ ორგ.სუნი 0,2 3 963. ტყვია ზდკ ს.-ტ. 0,03 2 964. სელენი ზდკ ს.-ტ. 0,013 2 1 2 3 4 5 6 965. ვერცხლი ზდკ ს.-ტ. 0,053 2 966. გოგირდმჟავაეთერის 2-ეთილჰექსანოლის ნატრიუმის მარილი (სულფიროლ-8) ზდკ ორგ.გემო 5,0 4 967. გიგირდნახშირბადი ზდკ ორგ.სუნი 1,0 4 968. ლაქის სილანოლი КО-075 ზდკ ორგ.აპკი 0,5 4 969. ლაქის სილანოლი КО-116 ზდკ ორგ.სუნი 0,015 4 970. ლაქის სილანოლი КО-921 ზდკ ორგ.აპკი 0,05 4 971. ნატრიუმის სილიკატი, კალიუმის სილიკატი ( შიO3-ის მიხედვით) ზდკ ს.-ტ. 30,0 2 972. სილოქსანჰექსა (-ტრიფტორპროპილ) პოლიდიმეთილ(პოლიმეთილ)-ტრიფტორპროპილ-სილოქსანი (სითხე 169 1П) ზდკ ორგ.აპკი 5,0 4 973. სილოქსანჰექსამეთილპოლიდიმეთილპოლიმეთილ ( ტრიფტორპროპილ)-სილოქსანი (ФСТ-5) ზდკ ორგ.აპკი 10,0 3 974. სილოქსანის სითხე 187 ზდკ ორგ.აპკი 5,0 4 975. სილოქსანმეთილიზობუთილპოლისილოქსანი (НПС-50) ზდკ ორგ.აპკი 2,0 976. სილოქსანნიტრილპოლისილოქსანი (НПС-50) ზდკ ორგ.აპკი 5,0 4 977. სილოქსანპოლიმეთილჰიდროსილოქსანი (ГКЖ-94-М) ზდკ ორგ.აპკი 2,0 4 1 2 3 4 5 6 978. სილოქსანპოლიმეთილდიქლორფენილსილოქსანი (ХС-2-1) ზდკ ორგ.აპკი 10,0 4 979. სილოქსანპოლიმეთილფენილსილოქსანი (ФМ-5) ზდკ ორგ.აპკი 2,5 4 980. სილოქსანპოლიეთილფენილსილოქსანი (ФМ-1322/30) ზდკ ორგ.აპკი 10,0 4 981. სილოქსანპოლიეთილჰიდროსილოქსანი (ГКЖ-94) ზდკ ორგ.აპკი 10,0 4 982. სილოქსანპოლიეთილსილოქსანის სითხე (საპოხი №3) ზდკ ორგ.აპკი 10,0 4 983. სინტამიდი 5 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 984. სინტანოლი ВН-7 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 985. სინტანოლი ВТ-15 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 986. სინტანოლი ДТ-7 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 987. სინტანოლი МЦ-10 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 988. სინტანოლი ДС-10 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 989. სკიპიდარი ზდკ ორგ.სუნი 0,2 4 990. მჟაუნმჟავასა და უმაღლესი სპირტების ეთერების ნარევი ზდკ საერთო 1 3 991. ფოთლოვანი ჯიშების მერქნის ფისი ზდკ ორგ.სუნი 0,01 4 992. ფისი КС-35 ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 993. ფისი МКС-10 ზდკ ს.-ტ. 3,0 3 1 2 3 4 5 6 994. ტრიეთანოლამინ-2-ბრომ-4(4-მეთილ-2-სულფოფენილ-ამინო)-1 ამინო-ანტრაქინონის მარილი (საღებავი მჟავა სუფთა ცისფერი ანტრაქინონის) ზდკ ორგ.შეფ. 0,2 4 995. თანაპოლიმერი М-14 (მეტილმეტაკრილატთან მეტაკლის მჟავას თანაპოლიმერი ტ.პ. 6-01-1040-76) ზდკ ს.-ტ. 10,0 2 996. სოფტანოლ-70 სდდ ორგ.ქაფი 0,3 4 997. ალილის სპირტი ზდკ ორგ.გემო 0,1 3 998. ამილის სპირტი ზდკ ორგ.სუნი 1,5 3 999. ‘-აცეტოპროპილის სპირტი ზდკ საერთო 5,0 4 1000. ბენზოლის სპირტი ზდკ საერთო 0,4 3 1001. ნორმალური ბუტილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 0,1 2 29 1002. მეორადი ბუტილის სპირტი (მეთილიზობუტილკარბინოლი) ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 1003. მესამეული ბუტილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 1,0 2 1004. მეორეული ჰექსილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 1005. ნორმალური ჰექსილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 1006. მესამეული ჰექსილის სპირტი (ფლოტორეგენტი ТГС) ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 1007. ჰეპტილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 0,005 2 1008. დიაცეტონის სპირტი სდდ ს.-ტ. 0,5 2 1009. 1,1-დიჰიდროპერფტორჰეპტილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 4,0 2 1 2 3 4 5 6 1010. -დიქლორიზოპროპილის სპირტი (დიქლორჰიდრინი) ზდკ ორგ.სუნი 1,0 3 1011. იზობუტილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 0,15 2 1012. იზოპროპილის სპირტი ზდკ ორგ.სუნი 0,25 4 1013. იზოოქტილის სპირტი (2-ეთილჰექსანოლი) ზდკ საერთო 0,15 3 1014. მეთილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 3,0 2 1015. -მეთილბენზილის სპირტი ზდკ საერთო 0,4 4 1016. ნონილის სპირტი ზდკ ს.-ტ. 0,01 2 1017. ოქტილის სპირტი ზდკ ორგ.გემო 0,05 3 1018. პოლივინილის სპირტი 18/11 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 1019. პოლივინილის სპირტი М.М. 5000 ზდკ ორგ.ქაფი 0,1 4 1020. პროპილის სპირტი ზდკ ორგ.სუნი 0,25 4 1021. ტეტრაჰიდროფურილის სპირტი ზდკ საერთო 0,5 4 1022. 1,1,9-ტრიჰიდროჰექსადეკაფტორნონილის სპირტი (პ-4) ზდკ ორგ.სუნი 0,25 4 1023. 1,1,7-ტრიჰიდროდოდეკაფტორჰეპტილის სპირტი (პ-3) ზდკ ორგ.სუნი 0,1 4 1024. 2,4,6-ტრიჰიდროქსი-1,3,5-ტრიაზინის მონომატრიუმის მარილის სპირტი (ციანურმჟავას მონონატრიუმის მარილი) ზდკ ორგ.გემო 25,0 3 1025. 1,1,5-ტრიჰიდროოქტაფტორპენტილის (პ-2) სპირტი ზდკ ორგ.სუნი 0,25 4 1 2 3 4 5 6 1026. 1,1,3-ტრიჰიდროტეტრაფტორპროპილის (პ-1)სპირტი ზდკ ორგ.სუნი 0,25 3 1027. 1,1,13-ტრიჰიდროტეტრაეიკოზაფტორტრიდეცილის (პ-6) სპირტი ზდკ ორგ.სუნი 0,25 3 1028. 1,1,11-ტრიჰიდროეიკოზაფტორუნდეცილის (პ-5) სპირტი ზდკ ორგ.სუნი 0,5 3 1029. -ფენილეთილის სპირტი ზდკ საერთო 0,01 3 1030. ფურილის სპირტი სდდ ს.-ტ. 0,6 2 1031. სტეაროქს-6 ზდკ ორგ.ქაფი 1,0 4 1032 სტეაროქს-920 ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 4 1033. სტიროლი ზდკ ორგ.სუნი 0,1 3 1034. სტრეპტოციდი ზდკ საერთო 0,5 4 1035. სტრონციუმი (სტაბილური) ზდკ ს.-ტ. 7,0 2 1036. სუკციონიტრილი ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 1037. სულგინი ზდკ საერთო 0,01 3 1038. სულფამიდი C12-C17 ზდკ საერთო 0,1 4 1039. სულფატები (SO4-ის მიხედვით) ზდკ ორგ.გემო 500,0 4 1040. სულფენამიდი БТ ზდკ ორგ.სუნი 0,05 4 1041. სულფიდდიბუტილკალა ზდკ ს.-ტ. 0,02 2 1042. სულფიდები ზდკ საერთო არარსებობს 3 1043. სულფოდიმეზინი ზდკ საერთო 1,0 3 1 2 3 4 5 6 1044. 3-სულფო-1,2-დიოქსიანტრაქინონის ნატრიუმის მარილი (საღებავი ქრომის ალიზარინ წითელი) ზდკ ორგ.შეფ. 0,3 4 1045. სულფოკარბონის მჟავების ნატრიუმის მარილები ზდკ ორგ.ქაფი 3,0 4 1046. ნავთობის სულფოქსიდები სდდ საერთო 0,1 4 1047. სულფოლენი ზდკ საერთო 0,1 3 1048. სულფონოლი НП-1 ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 3 1049. სულფონოლი НП -3 ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 3 1050. ფიქალოვანი სულფონოლი ЭС -1 ზდკ ორგ.ქაფი 0,5 3 1051. სულფოეთოქსილატი C10-C13 ზდკ ორგ.ქაფი 0,2 4 1052. სტრიბიუმი ზდკ ს.-ტ. 0,053 2 1053. Т-66 (ВТУ №02-68, ფლოკულანტი) ზდკ ს.-ტ. 0,2 2 1054. ტალკის პასტა სდდ ორგ.ქაფი 0,6 4 1055. ტალაქტამი С (ფლოტორეაგენტი) სდდ საერთო 0,5 4 1056. ტალაქტამ-6 (ფლოტორეაგენტი) სდდ საერთო 0,5 4 1057. ტალიუმი ზდკ ს.-ტ. 0,00013 1 1058. ტელური ზდკ ს.-ტ. 0,013 2 1059. ტეტრაბრომფლუორესცეინი (ეოზინ ―Г‖) ზდკ ორგ.შეფ. 0,1 4 1060. ტეტრაბუტილკალა ზდკ ს.-ტ. 0,002 2 1061. ტეტრაჰიდრობენზალდეჰიდი ზდკ საერთო 0,1 3 1062. ტეტრაჰიდრობენზილის ეთერი ზდკ საერთო 0,1 3 1063. ტეტრაჰიდრო-1,4-ოქსაზინი (მორფოლინი) ზდკ ორგ.გემო 0,04 3 1 2 3 4 5 6 1064. ტეტრაჰიდროთიოფენ-1,1-დიოქსიდი (სულფოლანი) ზდკ ორგ.სუნი 0,5 3 1065. 1,2,5,6- ტეტრაჰიდროფტალის ანჰიდრიდი ზდკ საერთო 0,5 4 1066. 1,2,5,6- ტეტრაჰიდროფტალიმიდი ზდკ საერთო 0,7 3 1067. 3,4,5,6- ტეტრაჰიდროფტალიმიდმეთილ Д, L, ცის, ტრანს ქრიზანტემატი (ნეოპინამინი) ზდკ საერთო 1,0 4 1068. ტეტრაჰიდროფურანი ზდკ საერთო 0,5 4 1069. ტეტრაჰიდროქინონი ზდკ ორგ.სუნი 0,05 3 30 1070. 2,2,6,6-ტეტრამეთილპიპერიდილამიდი-2,2,6,6 ტეტრამეთილპიპერიდილამინოპროპიონის მჟავა (დიაცეტამ-5) ზდკ ს.-ტ. 8,0 2 1071. ტეტრამეთილთიოურამიდისულფიდი (ტიურამ Д) ზდკ ს.-ტ. 10 2 1072. ტეტრამონი С ზდკ საერთო 1 4 1073. ტეტრანიტრომეთანი ზდკ ორგ.სუნი 05 4 1074. ტეტრაოქსიპროპილეთილენდიამინი (ლაპრომოლ-294) ზდკ ს.-ტ. 20 2 1075. ტეტრაქლორბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 001 2 1076. 2,3,5,6-ტეტრაქლორ-პ-ბენზოქინონი (ქლორანილი) ზდკ ორგ.შეფ. 001 3 1077. 1,2,3,4-ტეტრაქლორბუტანი ზდკ ს.-ტ. 002 2 1078. ტეტრაქლორჰეპტანი ზდკ ორგ.სუნი 00025 4 1079. ტეტრაქლორნონანი ზდკ ორგ.სუნი 0003 4 1 2 3 4 5 6 1080. ტეტრაქლორპენტანი ზდკ ორგ.სუნი 0005 4 1081. ტეტრაქლორპიკოლინი ზდკ ს.-ტ. 002 3 1082. ტეტრაქლორპროპანი ზდკ ორგ.სუნი 001 4 1083. ტეტრაქლორპროპენი ზდკ ს.-ტ. 0002 2 1084. ტეტრაქლორუნდეკანი ზდკ ორგ.სუნი 0007 4 1085. ტეტრაქლორეთანი ზდკ ორგ.სუნი 02 4 1086. 1,1,2,2-ტეტრაქლორეთილენი სდდ ს.-ტ. 002 2 1087. 1,3,5,7-ტეტრაცეტილ Т 1,3,5,7-ტეტრაზაციკლოოქტანი სდდ ორგ.გემო 35 4 1088. ტეტრაეთილენგლიკოლი ზდკ ს.-ტ. 10 3 1089. ტეტრაეთილკალა ზდკ ს.-ტ. 00002 1 1090. ტეტრაეთილტყვია ზდკ ს.-ტ. არარსებობს 1 1091. ტეტრაეთილთიურამდისულფიდი (ტიურამ Е) ზდკ ორგ.სუნი არარსებობს 3 1092. -(1,2,3-თიოდიაზოლილ-5)--ფენილშარდოვანა (დროპპ) ზდკ საერთო 20 4 1093. თიოაცილანილიდი, თიოაცილანილიმიდის მჟავების ფრაქციის C5-C6 ჩათვლით ზდკ ორგ.სუნი 05 4 1094. თიოდიფენილამინი (ფენოთიაზინი, დიბენზ-1,4-თიაზინი) ზდკ საერთო 10 4 1095. თიოშარდოვანა ზდკ ს.-ტ. 003 2 1096. ნატრიუმის თიოსულფატი (ნატრიუმის ჰიპოსულფიტი) ზდკ საერთო 25 3 1 2 3 4 5 6 1097. თიოფენი ზდკ ორგ.სუნი 20 3 1098. ტიტანი ზდკ საერთო 013 3 1099. --ტოლილ-1,2,3,4,7,7-ჰექსაქლორ-1,4-მეთანო-1,4,5,6 ტეტრაჰიდროფტალიმიდი (ჰექსიმიდი) ზდკ საერთო 01 3 1100. ტოლუინ-7 სდდ ორგ.სუნი 005 4 1101. ტოლუინ-8 სდდ ორგ.სუნი 005 4 1102. ტოლუინ-9 სდდ ორგ.სუნი 005 4 1103. ტოლუინ-10 სდდ ორგ.სუნი 005 4 1104. ტოლუინ-ПА სდდ ორგ.სუნი 005 4 1105. ტოლუინ-ПБ სდდ ორგ.სუნი 005 4 1106. ტოლუოლი ზდკ ორგ.სუნი 05 4 1107. ნტრიუმის პ-ტოლუოლსულფინატი ზდკ ს.-ტ. 10 3 1108. ნატრიუმის ტოლუოლსულფონატი ზდკ საერთო 005 4 1109. პ- ტოლუოლსულფოქლორიდი ზდკ საერთო 10 3 1110. ტომილონი (ХОЭ 2992, ტეტრაფლორანი) სდდ ორგ.სუნი 005 4 1111. ―მწირი‖ ადსორბენტი (ТА) სდდ ორგ.სუნი 004 3 1112. 1,2-ოქსინაფტოის მჟავას პ-(პ-ტრეტამილფე-ნოქსი)-ანილიდი (ЗГ 2) სდდ ს.-ტ. 40 2 1113. მესამეული-ბუტილამინი ზდკ ს.-ტ. 10 3 1114. მესამეული-3-ბუტილტოლუოლი ზდკ ორგ.სუნი 05 3 1115. ტრიალკილამინი C7-C9 ზდკ ს.-ტ. 01 3 1 2 3 4 5 6 1116. ტრიალილამინი ზდკ ს.-ტ. 001 2 1117. 2,4,4-ტრიამინობენზანილიდი ზდკ ს.-ტ. 002 2 1118. 1,2,4-ტრიამინობენზოლის ფოსფატი ზდკ ორგ.გემო 001 3 1119. ტრიაცეტონამინი ზდკ ს.-ტ. 40 2 1120. ტრიბუტილამინი ზდკ ორგ.სუნი 09 3 1121. ტრიბუტილმეტაკრილატკალა ზდკ ს.-ტ. 00002 1 1122. ტრიბუტილკალას ქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 002 2 1123. S,S,S-ტრიბუტილტრითიოფოსფატი (ბუტიფოსი) ზდკ ორგ.გემო 00003 4 1124. ტრიბუტილფოსფატი ზდკ ორგ.გემო 001 4 1125. ტრიიზოოქტილამინი ზდკ ს.-ტ. 0025 2 1126. ტრიიზოპროპანოლამინი ზდკ ს.-ტ. 05 2 1127. დიქლორიდ მონოჰიდრატ ტრიკაპროლაქტამოსპილენძი (ფიტონი,კარტოციდი) ზდკ საერთო 01 4 1128. ტრიკრეზილფოსფატი ზდკ ს.-ტ. 0005 2 1129. ო-ტრიქსილენილფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 005 3 1130. ტრიმეთილამინი ზდკ ორგ.სუნი 005 4 1131. 2,4,6-ტრიმეთილანილინი (მეზიდინი) ზდკ ს.-ტ. 001 2 1132. ტრიმეთილფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 03 4 1133. ტრიმეთილფოსფიტი ზდკ ორგ.სუნი 0005 4 1134. 1,1,3-რტიმეთილციკლოჰექსენ-3-OH-5 (იზოფორონი) სდდ ს.-ტ. 003 2 31 1 2 3 4 5 6 1135. 2,4,4-ტრინიტრობენზანილიდი ზდკ ს.-ტ. 002 2 1136. ტრინიტრობენზოლი ზდკ ს.-ტ. 04 2 1137. ტრინიტრომეთანი (ნიტროფორმი) ზდკ ორგ.შეფ. 001 3 1138. ტრინიტროტოლუოლი ზდკ საერთო 05 4 1139. 2,4,6-ტრინიტროფენოლი (პიკრინის მჟავა) ზდკ ორგ.შეფ. 05 3 1140. ფოსფორმჟავას ტრის-(,-დიბუტილამიდი) ზდკ საერთო 05 4 1141. ტრიფენილფოსფიტი ზდკ ს.-ტ. 0012 2 1142. მ-ტრიფტორმეთილანილინი ზდკ ს.-ტ. 002 2 1143. მ-ტრიფტორმეთილშარდოვანა ზდკ ორგ.გემო 003 4 1144. მ-ტრიფტორმეთილნიტრობენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 001 3 1145. -(ტრიფტორმეთილფენილ)-,-დიმეთილშარდოვნა (კოტორანი) ზდკ ორგ.აპკი 03 4 1146. მ-ტრიფტორმეთილფენილშარდოვანა ზდკ ორგ.გემო 003 4 1147. ტრიფტორპროპილსილანი (A3შიH) ზდკ ორგ.გემო 15 4 1148. ტრიფტორქლორპროპანი (ფრეონ – 253) ზდკ ს.-ტ. 01 2 1149. 2,4,5- ტრიქლორანილინი ზდკ ორგ.აპკი 10 4 1150. 2,4,6- ტრიქლორანილინი ზდკ ორგ.გემო 08 3 1151. ნატრიუმის ტრიქლორაცეტატი ზდკ საერთო 50 4 1152. ტრიქლორბენზოქსაზოლინონ-2 (ტრილანი ტექნიკური) ზდკ ორგ.აპკი 10 4 1153. ტრიქლორბენზოლი ზდკ ორგ.სუნი 003 3 1 2 3 4 5 6 1154. 1,1,1-ტრიქლორ-2,2-ბის(4-მეთოქსიფენილ)ეთანი (მეტოქსიქლორი) სდდ ს.-ტ. 01 2 1155. ტრიქლორბიფენილი ზდკ ს.-ტ. 0001 1 1156. 2,3,4-ტრიქლორბუტენ-1 ზდკ ს.-ტ. 002 2 1157. 1,1,5-ტრიქლორ1,2-დიბრომპენტენი (ბრომტანი) ზდკ ორგ.სუნი 004 3 1158. ტრიქლორმეთილთიოტეტრაჰიდროფტალიმიდი (კაპტანი) ზდკ ორგ.სუნი 20 4 1159. -ტრიქლორმეთილთიოფტალიმიდი (ფტალანი) ზდკ ორგ.სუნი 004 4 1160. 1,1,5-ტრიქლორპენტენი ზდკ ორგ.სუნი 004 3 1161. ტრიქლორპროპანი ზდკ ორგ.სუნი 007 3 1162. ნატრიუმის ტრიქლორპროპიონატი ზდკ ორგ.სუნი 10 3 1163. 2,3,6-ტრიქლორტოლუოლი ზდკ ორგ.სუნი 003 3 1164. 2,3,6-ტრიქლორ-პ-მესამეულიბუტილტოლუოლი ზდკ ორგ.სუნი 01 4 1165. 2,4,5-ტრიქლორფენოქსიეთილტრიქლორაცე-ტატი (ჰექსანატი) ზდკ ს.-ტ. 50 3 1166. ტრიქლორფენოლი ზდკ ორგ.გემო 0004 4 1167. 2,4,5-ტრიქლორფენოქსიეთილ--დიქლორპროპიონატი (პენტანატი) ზდკ ს.-ტ. 25 3 1168. ტრიქლორეთილელენი სდდ ს.-ტ. 006 2 1169. ტრიციკლოჰექსილკალაქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 0001 2 1170. ტრიეთანოლამინი ზდკ ორგ.გემო 10 4 1171. ტრიეთილამინი ზდკ ს.-ტ. 20 2 1 2 3 4 5 6 1172. ტრიეთილენგლიკოლი ზდკ საერთო 05 3 1173. ტრიეთილენდიამინი ზდკ ს.-ტ. 60 2 1174. ტრიეთილფოსფატი ზდკ საერთო 03 3 1175. უვიტექს-ЕБФ სდდ საერთო 01 4 1176. თხევადი ბატუმი კომპაუნდირებული უნივერსინი (ტ.პ. 83 3028 75) ზდკ ორგ.სუნი 001 3 1177. ფენაზეპამი ზდკ ს.-ტ. 08 2 1178. პ-ფენეტიდინი (ამინოფენეტოლი) ზდკ ს.-ტ. 002 2 1179. 7-ფენილაზო-1(4,6-დიქლორ-1,3,5-ტრიაზინილ2-ამინო-8 ნაფტოლ)-3,6-დისულფომჟავას დინატრიუმის მარილი (საღებავი აქტიური კაშკაშა წითელი 5 ―СХ‖) ზდკ ორგ.შეფ. 0003 4 1180. 1-ფენილ-4-ამინო-5-ქლორპირიდაზონ-6 (ფენაზონი) ზდკ ს.-ტ. 20 2 1181. ფენილჰიდრაზინი ზდკ ს.-ტ. 001 3 1182. ფენილჰიდროქსილამინი ზდკ ს.-ტ. 01 3 1183. -ფენილ---დიმეთილშარდოვანა (ფენურონი) ზდკ საერთო 02 4 1184. 1-ფენილ-3-3-(2,4-დიტეტრაამილფენოქსი) ბუტიროილამინობენზოილამინო-4-)-(4 მეტოქსიფენილაზო)პირაზოლონი ЗП-10მ სდდ ს.-ტ. 160 2 1 2 3 4 5 6 1185. 1-ფენილ-3,3--2,4-დიმესამეული ამილფენოქსიბუტიროლამინოპირაზოლონ-5 ЗП-7 სდდ ს.-ტ. 50 2 1186. 1-ფენილ-4,5-დიქლორპირიდაზონ-6 ზდკ ს.-ტ. 20 3 1187. პ-ფენილენდიამინი (ურსოლი) ზდკ ს.-ტ. 01 3 1188. მ- ფენილენდიამინი ზდკ ს.-ტ. 01 2 1189. ო-ფენილენდიამინი ზდკ ორგ.შეფ. 001 3 1190. ფენილმეთილშარდოვანა ზდკ საერთო 50 3 1191. 1-ფენილ-3-პირაზოლიდონი (ფენიდონი) ზდკ ორგ.შეფ. 05 3 1192. 1-ფენოქსიაცეტილ-2-მეთოქსიკარბონილამინო-ბენზიმიდაზოლი (ბენაცილი) ზდკ საერთო 100 3 1193. ფენოლი ზდკ ორგ.სუნი 0001 4 1194. ფეროციანიდები ზდკ ს.-ტ. 125 2 32 1195. ფლოტოლი ჩ7-ჩ9 (ტ.პ. 6-09-4426-77) ზდკ ს.-ტ. 05 3 1196. ფლოტორეაგენტი AАP-1 (ტ.პ. 38 უსსრ 201221-77) ზდკ ორგ.სუნი 0001 4 1197. ფლოტორეაგენტი APP-2 (გაზოილი) (ტ.პ. 38 უსსრ 101765-78) ზდკ ორგ.სუნი 0005 4 1198. ფლოტორეაგენტი МИГ-4Э სდდ ორგ.სუნი 0002 4 1199. ფლოტორეაგენტი СВК (ამილის სპირტის მიხედვით) ზდკ ს.-ტ. 002 2 1 2 3 4 5 6 1200. ფლოტორეაგენტი ოქსალი (Т-80) (ტ.პ. 38-103429-80) ზდკ ს.-ტ. 02 2 1201. ფლოტორეაგენტი Т-81 (ტ.პ. 38103429-80) ზდკ ს.-ტ. 02 2 1202. კანიფოლის აქტივირებული ფლუსი (ტ.პ.-ОП-29-75) სდდ ს.-ტ. 08 3 1203. ფორმალდეჰიდი ზდკ ს.-ტ. 005 2 1204. თიოსამქლორიანი ფოსფორი ზდკ ს.-ტ. 0052 2 1205. ფოსფორი ელემენტარული ზდკ ს.-ტ. 00001 1 1206. ფტორი  კლიმატური რაიონებისათვის ზდკ ს.-ტ. 156 2 1207. ფტორი  კლიმატური რაიონებისათვის ზდკ ს.-ტ. 12 2 1208. ფტორი V კლიმატური რაიონებისათვის ზდკ ს.-ტ. 07 2 1209. ფურანი ზდკ ს.-ტ. 02 2 1210. ფურფუროლი ზდკ ორგ. 10 4 1211. პ-ხინონდიოქსიმი ზდკ ს.-ტ. 01 3 1212. აქტიური ქლორი ზდკ საერთო არარსებობს6 3 1213. ქლორალი ზდკ ს.-ტ. 02 2 1214. 3-ქლორ-4-ამინოფენოლი ზდკ ორგ.შეფ. 01 4 1215. დიფენილძმარმჟავას ქლორანჰიდრიდი ზდკ საერთო 01 4 1216. მ-ქლორანილინი ზდკ ს.-ტ. 02 2 1217. პ-ქლორანილინი ზდკ ს.-ტ. 02 2 1218. 1-ქლორანტრაქინონი ზდკ ს.-ტ. 30 2 1219. 2-ქლორანტრაქინონი ზდკ ს.-ტ. 40 2 1 2 3 4 5 6 1220. კანიფოლის ამინის ქლორაცეტატი ზდკ ორგ.სუნი 05 3 1221. -ქლორაცეტოძმარმჟავას ეთერი ზდკ საერთო 05 3 1222. 1-ქლორ-4-ბენზოილამინოანტრაქინონი ზდკ ს.-ტ. 25 3 1223. 6-ქლორბენზოქსაზოლონი ზდკ ორგ.აპკი 02 3 1224. ქლორბენზოლი ზდკ ს.-ტ. 002 3 1225. ო-ქლორბენზოლსულფამიდი სდდ ორგ.სუნი 02 3 1226. ნატრიუმის პ-ქლორბენზოლსულფონატი ზდკ ს.-ტ. 20 2 1227. ო-ქლორბენზოლსულფოქლორიდი სდდ ორგ.სუნი 001 4 1228. ხოსტოპალი СФ სდდ ორგ.ქაფი 02 4 1229. ხოხსტალუქს-ЕРУ სდდ საერთო 01 4 1230. 2-ქლორ-4,6-ბის-(იზოპროპილამინო)-სიმმ-ტრიაზინი (პროპაზინი) ზდკ ორგ.სუნი 10 4 1231. 2-ქლორ-4,6-ბის-(ეთილამინო)-სიმმ-ტრიაზინი (უხსნადი სიმაზინი) ზდკ ორგ. არარსებობს 4 1232. 2-ქლორ-4,6-ბის-(ეთილამინო)-სიმმ-ტრიაზინის 2 ოქსიწარმოებული (სიმაზინის 2-ოქსიწარმოებული ) ზდკ ორგ. არარსებობს 4 1233. 4-ქლორ-2-ბუტინილ--3-ქლორ ფენილკარბამატი (კარბინი) ზდკ ორგ.სუნი 003 4 1234. 1-ქლორ-2,3-დიბრომპროპანი (ნემაგონი) ზდკ ორგ.სუნი 001 3 1235. 3-ქლორ-2,4-დიმეთილვალერანილიდი (სოლანი) ზდკ ორგ.სუნი 01 4 1 2 3 4 5 6 1236. ქლორიდები (CI-ს მიხედვით) ზდკ ორგ.გემო 3500 4 1237. 2-ქლორ--იზოპროპილაცეტანილიდი (რამროდი) ზდკ საერთო 001 4 1238. დიქლორფენოქსიძმარმჟავას -ქლორკროტილის ეთერი (კროტილინი) ზდკ ორგ.სუნი 002 4 1239. 3-ქლორ-2-მეთილპროპენი (მეტალლილქლორიდი) ზდკ ს.-ტ. 001 2 1240. -(2–ქლორ-4-მეთილფენილ)--(იზოპროპილ) ამიდოქლორმეთილთიოფოსფონატი (იზოფოს-3) ზდკ ორგ.სუნი 04 4 1241. 3-ქლორმეთილ–6-ქლორბენზოქსაზოლონი ზდკ ს.-ტ. 04 2 1242. ქლორნაფტალინი ზდკ ორგ.სუნი 001 4 1243. 4-ქლორ-2-ნიტროანილინი ზდკ ორგ.შეფ. 0025 3 1244. ქლორნიტროზოციკლოჰექსანი ზდკ ორგ.სუნი 0005 4 1245. -ქლოროპრენი ზდკ ს.-ტ. 001 2 1246. ქლოროფორმი ზდკ ს.-ტ. 006 2 1247. 2-ქლორთიოფენი ზდკ ორგ.სუნი 0001 4 1248. ქლორ-პ-მესამეული-ბუტილტოლუოლი ზდკ ორგ.სუნი 0002 4 1249. ო-ქლორტოლუოლი ზდკ ს.-ტ. 02 3 1250. პ-ქლორტოლუოლი ზდკ ს.-ტ. 02 3 1251. 2-ქლორ-1-(2,4,5-ტრიქლორფენილ) ვინილდიმეთილფოსფატი (გარდონა) ზდკ საერთო 03 4 1 2 3 4 5 6 1252. -(2ქლორფენილ)-,-დიმეთილშარდოვანა (მონურონი) ზდკ ორგ.აპკი 50 4 1253. -(4-ქლორფენილ)--მეთილ--მეთოქსიშარდოვანა (არეზინი) ზდკ საერთო 005 4 1254. -(პ-ქლორფენილ)--ოქსიშარდოვანა ზდკ ორგ.აპკი 01 4 1255. 4-ქლორფენილ-2,4,5-ტრიქლორფენილაზოსულფიდი ზდკ ორგ.აპკი 02 4 1256. 4-ქლორფენილ-4-ქლორბენზოლსულფონატი (ეთერსულფონატი) ზდკ ორგ.გემო 02 4 33 1257. ქლორფენოლი ზდკ ორგ.სუნი 0001 4 1258. ქლორქოლინქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 02 2 1259. ქლორციკლოჰექსანი ზდკ ორგ.სუნი 005 3 1260. 2-ქლორციკლოჰექსილთიო--ფტალიმიდი ზდკ ორგ.სუნი 002 4 1261. 2-ქლორ-4-ეთილამინო-6-იზოპროპილამინო-სიმმ-ტრიაზინი (ანტრაზინი) ზდკ საერთო 05 3 1262. ქლორენდიკის ანჰიდრიდი ზდკ ორგ.სუნი 10 3 1263. -ქლორეთილტრის(დიეთილამინო)ფოსფონის ქლორიდი (დეფოსი) ზდკ ორგ. 20 3 1264. ნატრიუმის ქრიზანტემატი ზდკ საერთო 08 4 1265. ქრომი (ჩრ3+) ზდკ ს.-ტ. 05 3 1266. ქრომი (ჩრ6+) ზდკ ს.-ტ. 005 3 1267. ქრომოლანი ზდკ საერთო 05 3 1 2 3 4 5 6 1268. კალციუმის ციანამიდი ზდკ ს.-ტ. 10 3 1269. ცაკსი ზდკ ს.-ტ. 20 2 1270. ცელატოქსი ზდკ ორგ. 05 3 1271. ციანბენზალდეჰიდ ოქსიმი, ნატრიუმის მარილი ზდკ ორგ.სუნი 003 4 1272. ციანიდები ზდკ ს.-ტ. 017 2 1273. ციანურის მჟავას მონონატრიუმის მარილი ზდკ ორგ. 250 3 1274. ციკლოჰექსანი ზდკ ს.-ტ. 01 2 1275. ციკლოჰექსანოლი ზდკ ს.-ტ. 05 2 1276. ციკლოჰექსანონი ზდკ ს.-ტ. 02 2 1277. ციკლოჰექსანონოქსიმი ზდკ ს.-ტ. 10 2 1278. ციკლოჰექსენი ზდკ ს.-ტ. 002 2 1279. ციკლოჰექსილამინი ზდკ საერთო 01 3 1280. ციკლოჰექსილამინის კარბონატი ზდკ ს.-ტ. 001 2 1281. ციკლოჰექსილამინის ქლორჰიდრატი ზდკ ს.-ტ. 20 2 1282. ციკლოჰექსილამინის ქრომატი ზდკ ს.-ტ. 001 2 1283. დიქლორმალეინის მჟავას ციკლოჰექსილიმიდი (ციმიდი) ზდკ ორგ.სუნი 004 4 1284. ციკლოჰექსილშარდოვანა ზდკ საერთო 30 4 1285. 3-ციკლოჰექსილ-5,6-ტრიმეთილენურაცილი (ჰეკსილური) ზდკ ს.-ტ. 02 2 1286. -ციკლოჰექსილთიოფტალიმიდი (სულფენამიდი) ზდკ ორგ.სუნი 006 4 1 2 3 4 5 6 1287. ციკლოპენტანონ-2-კარბოქსიბუტან-1 ზდკ საერთო 01 4 1288. ციკლოტეტრამეთილენტეტრანიტროამინი (ოქტაგენი) ზდკ ს.-ტ. 02 2 1289. ციკლოტრიმეთილენტრინიტროამინი (ჰექსოგენი) ზდკ ს.-ტ. 01 2 1290. თუთია ზდკ საერთო 103 3 1291. ცირაზოლი AaN-P სდდ ორგ.ქაფი 15 4 1292. ცის-8-დოდეცინილაცეტატი (დენაცილი) ზდკ ორგ.სუნი 000001 4 1293. ოთხქლორიანი ნახშირმადი სდდ ს.-ტ. 0006 2 1294. ემუკრილი C ზდკ ორგ.ქაფი 50 3 1295. ნავთობქიმიური ემულსოლი ЭН-4 (ტ.პ. 38 101628-76) სდდ ორგ.სუნი 004 4 1296. ეპამინი 06 ზდკ საერთო 20 3 1297. ეპიქლორჰიდრინი ზდკ ს.-ტ. 001 2 1298. ЭПН-5 ზდკ ორგ.ქაფი 02 4 1299. ეთილაკრილატი ზდკ ორგ.სუნი 0005 4 1300. -ეთილ--აკროლეინი (2-ეთილჰექსენალი) ზდკ ორგ.სუნი 02 4 1301. 2-ეთილამინო-4-ოქსიტოლუოლი ზდკ საერთო 01 3 1302. -ეთილანილინი ზდკ ორგ.სუნი 15 3 1303. ეთილაცეტატი ზდკ ს.-ტ. 02 2 1304. ეთილბენზილანილინი ზდკ ს.-ტ. 40 2 1305. ეთილბენზოლი ზდკ ორგ.გემო 001 4 1 2 3 4 5 6 1306. ეთილბუტილამინი ზდკ ორგ.გემო 05 3 1307. S-ეთილ--ჰექსამეთილენთიოკარბამატი (იალანი) ზდკ ორგ.სუნი 007 4 1308. S-ეთილ---დიპროპილთიოკარბამატი (ეპტამი) ზდკ ორგ.სუნი 01 3 1309. -ეთილდიქლორთიოფოსფატი ზდკ ს.-ტ. 006 2 1310. -ეთილ-0,2,4-დიქლორფენილქლორთიოფოსფატი ზდკ საერთო 005 4 1311. ეთილენი ზდკ ორგ.სუნი 05 3 1312. თუთიის ეთილენ-ბის-დითიოკარბამატი (ცინები) ზდკ ორგ. 03 3 1313. ეთილენბისთიოგლიკოლატდიოქტილკალა ზდკ ს.-ტ. 0002 2 1314. ამონიუმის ეთილენ-ბის-თიოკარბამატი ზდკ ორგ.სუნი 004 3 1315. ეთილენგლიკოლი ზდკ ს.-ტ. 10 3 1316. ეთილენდიამინი ზდკ ორგ.სუნი 02 4 1317. ეთილენდიამინტეტრაძმარმჟავას დინატრიუმის მარილი (ტრილონ ―Б‖) ზდკ ს.-ტ. 40 2 1318. ეთილენქლორჰიდრინი ზდკ ს.-ტ. 01 2 1319. ეთილიდინდიაცეტატი ზდკ ს.-ტ. 06 2 1320. კალიუმის ეთილქსანტოგენატი ზდკ ორგ.სუნი 01 4 1321. ეთილმერკურქლორიდი ზდკ ს.-ტ. 00001 1 1322. -ეთილ--მეთან-სულფამიდო-2-პ-ფენილენ-დიამინის სესკესულფატი (მონოჰიდრატი) ზდკ ს.-ტ. 01 2 1 2 3 4 5 6 1323. -ეთილ--4(მეთილთიო)ფენილ-შ-პროპილდითიოფოსფატი (ბოლსტარი) ზდკ ორგ.სუნი 0003 4 1324. -ეთილ--მეთილქლორთიოფოსფატი (დიეთერი) ზდკ ორგ.სუნი 00022 4 1325. -ბენზოილ--(3,4-დიქლორფენილ-2-ამინოპროპიონმჟავას ეთილის ეთერი (სუფფიქსი) ზდკ ს.-ტ. 10 2 1326. ,-დიმეთილაკრილმჟავას ეთილის ეთერი ზდკ ორგ.სუნი 04 3 34 1327. -3,4-დიქლორფენილალანინის ეთილის ეთერი ზდკ საერთო 01 4 1328. დიეთილენგლიკოლის ეთილის ეთერი (კარბიტოლი) ზდკ საერთო 03 3 1329. რძემჟავას ეთილის ეთერი ზდკ ს.-ტ. 04 3 1330. ტრიეთილენგლიკოლის ეთილის ეთერი ზდკ საერთო 008 4 1331. ეთილენგლიკოლის ეთილის ეთერი ზდკ საერთო 10 3 1332. ეთილ-ორთო-ტოლუიდინი ზდკ ორგ.სუნი 03 3 1333. -ეთილ-შ-პროპილ-0,2,4-დიქლორფენილთიოფოსფატი (ეტაფოსი) ზდკ ორგ.სუნი 005 3 1334. ნატრიუმის ეთილსილიკონატი (ГКЖ-10) ზდკ ორგ. 20 3 1335. ეთილციკლოჰექსილამინი ზდკ საერთო 05 3 1336. ეთილციკლოჰექსილამინის ქლორჰიდრატი ზდკ ს.-ტ. 01 4 1337. Ц-ეთილციკლოჰექსილთიოკარბამინის მჟავას ეთილციკლოამინის მარილი ზდკ ს.-ტ. 40 2 1 2 3 4 5 6 1338. -ეთილ--ფენილთიოფოსფორმჟავას ნატრიუმის მარილი ზდკ ორგ.სუნი 01 4 1339. -ეთილ-ფენილქლორთიოფოსფატი ზდკ ორგ.სუნი 0005 3 1340. შ-ეთილ--ეთილ--ციკლოჰექსილთიოკარბამატი (ეთსანი) ზდკ ს.-ტ. 02 3 1341. ეთინილვინილბუტილის ეთერი (ბუტოქსიბუტენინი) ზდკ ორგ.სუნი 0002 4 1342. 3-ეტოქსიკარბამიდოფენილ--ფენილკარბამატი (დესმედიფამი) ზდკ საერთო 50 3 1343. პირველადი სპირტების C12-C15 ეტოქსილატი ზდკ ორგ.ქაფი 01 4 1344. ეტოქსილინი სდდ ორგ.სუნი 005 4 1345. ეთილენგლიკოლის და ცხიმოვანი მჟავების ეთერი ზდკ საერთო 07 4 1346. ეთილკარბიტოლის და ცხიმოვანი მჟავების ეთერი ზდკ საერთო 08 4 შენიშვნა: 1 – წყალში დასაშვები ორგანული ნივთიერებების შემცველობა ჟბმ-სა და გახსნილი ჟანგბადის მაჩვენებლების გაანგარიშებით. 2 – საშიშია კანის გზით ორგანიზმში მოხვედრისას. 3 – არაორგანული, მათ შორის გარდამავალი ელემენტების ნაერთებისათვის ყველა ფორმის საერთო შემცველობის გათვალისწინებით. 4 – ზამთრის პირობებში ჟანგბადის რეჟიმის გათვალისწინებით. 5 – ფენოლის ზდკ – 0,0001 მგ/დმ3 – ნაჩვენებია აქროლადი ფენოლების ჯამისათვის, რომლებიც წყალს ქლორირებისას აძლევს ქლორფენოლის სუნს (სასინჯი ქლორირების მეთოდი). ეს ზდკ ეხება სასმელ-სამეურნეო წყალმოხმარების წყლის ობიექტებს, თუ წყალსადენის ნაგებობებში წყლის გაუსნებოვნება ქლორით ხდება. ასევე ქლორით გაუსნებოვნებული ჩამდინარე წყლების ჩაშვების პირობებსაც. სხვა შემთხვევებში წყლის ობიექტის წყალში აქროლადი ფენოლების ჯამის შემცველობა დასაშვებია 0,1 მგ/დმ3 კონცენტრაციით. 6 – წყლის ობიექტებში ჩაშვება დასაშვებია მხოლოდ იმ პირობით, თუ წინასწარ მოხდება წყალში წარმოქმნილი აქტიური ქლორის შეკავშირება. 7 – მარტივი და კომპლექსური ციანიდები (ციან-იონზე გადაანგარიშებული ციანფერატის გარდა). ცხრილი 2 სასმელ-სამეურნეო და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების წყლის ობიექტების წყალში მავნე ნივთიერებების ზდკ-ს ჩამონათვალის ტექნიკური და სავაჭრო დასახელებების საძიებელი ნივთიერების დასახელება რიგითი ნომერი ცხრილში#1 ნივთიერების დასახელება რიგითი ნომერი ცხრილში#1 1 2 1 2 ავადექსი 321 ბრომტანი 1157 АГ-მარილი 133 ბუტილკაპტაკსი 110 აკრეკსი 728 ბუტილის აეროფლოტი 191 ალიზარინი 295 ბუტიფოსი 1123 ალკამონ ДС 384 ბენზოინისმჟავას მეთილის ეთერი 710 ალილამინი 754 ალდრინი 142 Г-2 135 ალტაკსი 183 გაზოილი 1197 ამიბენი 496 გარდონა 1251 ამინო-ჩ-მჟავა 521 გიპანი 156 ამინოფენეტოლი 1178 ГКЖ-10 1334 ამიფოსი 227 ГКЖ –11 731 ამინო-Ц-მჟავა 522 ГКЖ –12 125 ანტიო 248 ГКЖ –94 981 АПН-2 888 ГКЖ –94М 977 არეზინი 1253 გლუტარის დეალდე ჰიდი 166 არილატი 711 ატრაზინი 1261 დაკტალ ჭ75 251 აცეტალი 387 დალაპონი 358 აცეტოფოსი 402 ДДВФ 240 ადიპინის მჟავა 490 დდტ 340 ანტრანილის მჟავა 478 2,4-ДМ 498 ბაზუდინი 399 2,4-ДП 499 ბაიტეკსი 246 დენაცილი 1292 БВК 75 დესმედიფამი 1342 ბენაცილი 1192 დეფოსი 1263 ბის-ფოსფიტი 173 დიანატი 514 ბოლსტარი 1323 დიაცეტამ-5 1070 ბრომოფოსი 239 დიბენზ-1,4-თიაზინი 1094 დიკეტონი 341 ЗГ-2 1112 დიკრეზილი 738 ზენკორი 747 დიკოტეკსი 513 ЗГ-4М 744 დილორი 170 თიოფოსი 404 დიმეთილამინომეთილ- აკრილამიდი 639 იზობუტილის აეროფლოტი 209 დინობუტონი 728 იზოფორონი 1134 დინოსები 729 იზოფოს-3 1240 დიოქსალიმი 450 იზოფტალოილ-ქლორიდი 322 35 3,6-დიოქსიფლუორანი 623 იზოფტალონიტ-რილი 278 დიურონი 362 იმედიალ შავი АТ 614 დიფენამიდი 238 ინკორ-3 305 დიქლორანტინი 337 ИКК 780 დიქლორჰიდრინი 1010 3-იოდმეთანი 455 დიეთერი 1324 იოდოფენფოსი 241 ДТშ-Oღ-701 793 იალანი 1307 ДПФ-1 869 К-4(პოლიაკ-რილიმიდის ფლოკულანტი) 157 ДПФ-1 Н 868 დრავინ 755 735 კაპტანი 1158 დროპ 1092 კარბანილიდი 316 დიეთილგლიკოლის მონომეთილის ეთერი 719 კარბატიონი 716 კარბინი 1233 დამასველებელი ДБ 756 კარბინოლი 841 ეპოქსიდური ფისი ЭТМ 206 კარბიტოლი 1328 ეოზინი-Г 1059 კარბოზოლინი 867 ეპტამი 1308 კარბოქსიდი 200 ეტამონი ДС 385 კარბოფოსი 231 ეტაფოსი 1333 კაპტაკსი 694 2-ეთილჰექსენალი 1300 კარტოციდი 1127 2-ეთილჰექსანოლი 1013 კატამინ АБ 16 ეთილენგლიკოლ-ტეტრა-ოქსიდი ეთილის ეთერი 899 კელტანი 96 კილვალი 245 ეტოკსი-კლევე მჟავა 485 კოტორანი 1145 ეთსანი 1340 კროტილინი 1238 ЭФ-2 331 კროტონის ალდეჰიდი 701 ეთერსულფონატი 1256 КФ 2 563 ვინილფოსფატი 267 КФ-6 (პოლიაკ-რილამი-დის -ფლოკულანტი) ы639 ВПК-402 918 ლაპრომოლ-294 1074 ნეობონის ზეთი 710 ლინდანი 149 ნეოპინამინი 1067 ლინურონი 363 ნიტროფორი 286 ლუდიგოლი 830 ნიტროფორმი 1137 М-81 271 ნიტროქლორი 364 2М-4Х 513 ნორბონადიენი 376 მეზიდინი 1131 ნორბორნენი 377 მენაზონი 230 ნატრიუმის ჰიპოსულფიტი 1096 მერკაპტოფოსი 413 НПС - 50 976 მეტალილქლორიდი 1239 ოქსამიდი 449 მეტაფოსი 250 ოქსიამინი 839 მეთილაცეტოფოსი 243 ოქსიაცეტილამინი 840 მეთილიზობუტილკარ ბინოლი 1002 ოქსიმეთილი 97 მეტანილის მჟავა 480 ოქსიპირიმიდინი 440 ოქსიეთილირებუ-ლი ალკილფე-ნოლი 29 მუკოქლორის მჟავა 501 მეთილნიტროფოსი 247 ოქტაგენი ორთოფტალის მჟავას მეთილის ეთერი 1288 263 მეთილსისტოკსი 272 მჟავა-ჩ 481 ПАФ-13-А პენტანატი 917 1167 მეთოლი 705 3-პენტანონი 403 მეთოქსიბენზოლი 52 პენტაერიტრიტი 253 მეთოქსილქლორი 1154 პიპერაზინი 396 მეთილკარბინოლი 746 პირაზოლონ 3П-10М 1184 მეთილთიომეთილ-ფენოლი 722 პირაზოლან 53П-7 1185 მეტურინი 871 პიკრინის მჟავა 1139 მილონი 257 პოლივინილტოლუოლის ფლოკულანტი 117 მიტაკი 223 პოლიკარბაცინი 937 პოლინაკი 157 М-И-С 975 პოლიოქსიალკილირებული გლიცერინი 672 მონოჰიდრატი 1322 პოლიოქსიპროპილენ-დიოლი 660 მონურონი 1252 პოლიოქსიპროპილენ-ტრიოლი 659 მოროციდი 129 მორფოლინი 1063 საღებავი ალიზარინის ქრომის წითელი 1044 მარილი 2,4-Д ამინის 367 საღებავი ქრომის ლურჯ-შავი ანტრაქინონის С 276 მარილი Д-4 94 С-მჟავა სითხე 187 481 974 НПС-50 976 ნეიონოგენი ЕА-140 415 სითხე 169 1П საიფოსი 972 230 ნეკალი 193 ნემაგონი 1234 სევინი 789 პოლიოქსიპროპილენ პენტოლი 673 სილვანი 740 პოლიოქსიპროპილენტრი-ოლის ტრიგლიციდილის ეთერი 644 სილვეკსი 541 სიმაზინი 1231 პრეპარატი 275 484 საპონი #3 982 პრეფარი 219 სოლანი 1235 პრომეთრინი 734 СПД-3-1 867 პროპაზინი 1230 სუკცინოლი ДТ-2 17 პროპანიდი 357 სულფენამიდი 1286 36 რამროდი 1237 სულფიდოფოსი 246 რიციდ-П 398 სულფიროლ-8 966 როგორი 244 სულფოლანი 1064 სებაინის მჟავა 491 სუფფიკსი 1325 საღებავი აქტიური კაშკაშა წითელი 5СХ 1179 სიმაზინის 2-ოქსიწარმოებული 1232 Т-80-ტალამსი 11 საღებავი დისპერსიული ლურჯი პოლიეთილენის შუქმდგრადი 294 ტერეფტალოილქლორიდი 323 ტეტრაოქსიპროპილეთი-ლენდიამინი 674 ტეტრაფლუორანი 1110 საღებავი წითელი ბეწვისათვის 832 ტეტრაქლორდიანი 92 ტილლამი 953 საღებავი მჟავა მწვანე ანტრაქინონის Н2С 274 ტიურამ Д 1071 საღებავი მჟავა იისფე-რი ანტრაქინონის 863 ტიურამ Е 1091 ტოკსაფენი 932 საღებავი მჟავა იისფერი ანტრაქინონის Н4К 177 ტოლუინი 745 723 93 პ-ტოლუოლის ეთერი ტოპსინი საღებავი მჟავა სუფთა ცისფერი ანტრაქინონის 994 ტრეფლანი (ალიზარინი) 295 საღებავი მჟავა კაშკაშაწითელი ანტრაქინონის Н8С 114 ტრიაზოლონ-5 736 ტრილონ ―Б‖ 1317 საღებავი კუბური მკვეთრი მწვანე С 182 ტრილანი ტექნიკური 1152 ცენტრალიტი 409 ციანოკსი 269 საღებავი ქრომის მწვანე ანტრაქინონის 275 ციანურმჟავას მონონა-ტრიუმის მარილი 1024 ციმიდი 1283 საღებავი ქრომის მწვანე ანტრაქინონის 2Ж 273 ცინები 1312 ციოდრინი 242 -ტრიფტორტოლუილი 89 ЦПВ-1 410 ტრიქლორმეტაფოს-3 742 ცელულოზა გლიკოლმჟავა ეთერი 466 ტრიაცეტონამინის ამინი 38 ХОЭ-2992 1110 ХС-2-1 987 ჰექსანატი 1165 ტროპოტოქსი 512 უროტროპინი 136 ურსოლი 1187 ჰექსაქლორანი 143 ფიტონი 1127 ჰექსაქლოროფენი 715 ფენაზონი 1180 ჰეკსილური 1285 ფენიდონი 1191 ჰექსიმიდი 1099 ფენილბენზოლი 312 ჰექსოგენი ჰექტაქლორი 1289 152 ფენმედიფამი 743 ფენოთიაზინი 1094 ჰიდროქინო-ნის დიგლი ციდილეთერი 206 ფენურონი 1183 ჰერბანი 131 ფლოკულანტი ППС 927 ფლოტორეაგენტი ДМ-2 172 ფლოტორეაგენტი ИР-70 635 ფლოტორეაგენტი ИТК 442 ფლოტორეაგენტი ТГС 1006 ფლუორესცეინის დინა-ტრიუმის მარილი 622 ФМ-5 979 ФМ-1322/30 980 ფოზალონი 411 ფოქსიმი 408 ფოსბუტილი 104 ფოსფამიდი 244 ფრეონ-12 319 ფრეონ-22 320 ფრეონ-253 1148 ФСТ 973 ფტალანი 1159 ფტალოფოსი 264 ქინიზარინი 297 ქლორამპი 39 ქლორანილი 1076 ქლორიანი მეთილენი 348 ქლორიანი სულფონოლი 14 ქლოროფოსი 258 შეფერ მარილი 792 37 დანართი 3 წყლის ობიექტის ჰიგიენური კლასიფიკაცია გაბინძურების ხარისხის მიხედვით გაბინძურების ხარისხი გაბინძურების შესაფასებელი მაჩვენებლები I და II კატეგორიის წყლის ობიექტებისათვის ორგანოლეპტიკური ტოქსიკოლ ოგიური სანიტარიული რეჟიმი ბაქტერიოლოგი-ური გაბინძურების ინდექსი სუნი გემო (ბალებში) ზდკორგ. (გადამეტების ხარისხი) ზდკ. ტოქს. (გადამეტებ ის ხარისხი) ჟბმ20 მგ/დმ3 გახსნილი ჟანგბადი მგ/დმ3 ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირის რიცხვი 1 დმ3* I II დასაშვები 2 1 1 3 6 4 1ხ104– ზე ნაკლები 0 ზომიერი 3 4 3 6 8 3 1ხ104–1ხ105 1 მაღალი 4 8 10 8 10 2 1ხ105–1ხ106–ზე მეტი 2 საგანგებოდ მაღალი >4 >8 100 >8 >10 1 1ხ106–ზე მეტი 3 100 დანართი 3-ის შენიშვნა: ზდკორგ.– ნივთიერებათა ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები, დადგენილი მავნეობის ორგანოლეპტიკური მაჩვენებლის მიხედვით; ზდკტოქს. – ნივთიერებათა ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები , დადგენილი მავნეობის ტოქსიკოლოგიური მაჩვენებლის მიხედვით; ჟბმ20 – მოცემულია დონეები I და II კატეგორის წყალმოხმარების წყალსატევებისათვის; * სარეკრეაციო წყლის ობიექტებისათვის გაბინძურების დასაშვები ხარისხი – ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირების რიცხვი არა უმეტეს 1ხ103, მოცემულ რაიონში კეთილსაიმედო ეპიდემიური სიტუაციისას 1დმ3 წყალში არა უმეტეს 1ხ104 (შესაბამისად იცვლება მაჩვენებლების გრადაცია). გაბინძურების დასაშვები ხარისხი – ყოვალგვარი შეზღუდვის გარეშე განსაზღვრავს წყლის ობიექტების ვარგისიანობას მოსახლეობის წყალმოხმარების ყველა სახეობისათვის. გაბინძურების ზომიერი ხარისხი – ადასტურებს კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების წყლის ობიექტის საშიშროებას მოსახლეობისათვის. მისმა გამოყენებამ სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროდ, წყალსადენის გამწმენდ ნაგებობებზე ქიმიური გაბინძურების დონის შემცირების გარეშე, შეიძლება გამოიწვიოს მოსახლეობის ნაწილის ინტოქსიკაციის საწყისი სიმპტომები, განსაკუთრებით მაშინ, როცა წყალში არის საშიშროების 1 და 2 კლასის ნივთიერებები. გაბინძურების მაღალი ხარისხი – მიუთითებს კულტურულ-საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების წყლის ობიექტის რეალურ საშიშროებაზე. დაუშვებელია ასეთი წყლის ობიექტის გამოყენება სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროდ, რადგან წყალსადენის ნაგებობებში შეუძლებელია წყლის გაწმენდა ტოქსიკური ნივთიერებებისაგან. გაბინძურების მაღალი საშიშროების მქონე წყლის სასმელად გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს მოსახლეობის ინტოქსიკაციის სიმპტომების გამოვლინება და მოქმედების შორეული ეფექტების განვითარება, განსაკუთრებით მაშინ, როცა წყალში არის საშიშროების 1 და 2 კლასის ნივთიერებები. საგანგებოდ საშიში ხარისხი – განსაზღვრავს წყალმოხმარების ყველა სახეობისათვის მის აბსოლუტურ გამოუსადეგარობას. ჰიგიენური თვალსაზრისით, ეს წარმოადგენს ექსტრემალურად მაღალ გაბინძურებას და ასეთი წყლის ობიექტის წყლის მოკლევადიანი გამოყენებაც კი საშიშია მოსახლეობის ჯანმრთელობისათვის. XI. ბიბლიოგრაფია 1. „მოსახლეობის წყალმოხმარების ადგილებში ზღვის სანაპირო წყლის დაცვა გაბინძურებისაგან‖, სანიტარიული წესები და ნორმები. 2. წყალმომარაგების წყაროებისა და სასმელ-სამეურნეო დანიშნულების წყალსადენების სანიტარიული დაცვის ზონები. სანწდან. 3. Санитарные правила и нормы. Охраны поверхностных вод от загрязнения. СанПиН. № 4630-88. М. 1988г. 2.1.4. სასმელი წყალი და დასახლებული ადგილების წყალმომარაგება ჰიგიენური მოთხოვნები არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყლის ხარისხისადმი. წყაროების სანიტარიული დაცვა სანიტარიული წესები და ნორმები სანწდან 2.1.4. 000 – 00 I. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები შემუშავებულია საქართველოს კანონების საფუძველზე: „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖, „გარემოს დაცვის შესახებ, „წყლის შესახებ‖ და მიზნად ისახავს საზოგადოებრივი და ინდივიდუალური მოხმარების არაცენტრალიზებული წყაროების წყლის დაცვას დაბინძურებისაგან. II. ნორმატიული დამოწმებები 1. საქართველოს კანონი „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖; 2. საქართველოს კანონი „ნორმატიული აქტების შესახებ‖; 3. საქართველოს კანონი „გარემოს დაცვის შესახებ‖; 4. საქართველოს კანონი „წყლის შესახებ‖; 5. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მარტის №807 ბრძანებულება „ჯანმრთელობის ხელშეწყობისა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების სახელმწიფო პროგრამის 1999–2005 წლების ღონისძიებათა ნუსხის დამტკიცების შესახებ‖. III. ზოგადი დებულებები 101 1. სანიტარიული წესები და ნორმები ვრცელდება გამოყენებული ან გამოსაყენებელი არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების მიწისქვეშა წყაროებზე, მოსახლეობის სასმელი და საყოფაცხოვრებო წყლის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. 2. არაცენტრალიზებული წყალმომარაგება გულისხმობს, დასახლებულ ადგილებში, მოსახლეობის მიერ, მიწისქვეშა წყაროების სამეურნეო-სასმელი მიზნებისათვის გამოყენებას, წყალშემკრები მოწყობილობების დახმარებითა და წყალსარინი ქსელის გარეშე. 3. საზოგადოებრივი და ინდივიდუალური მოხმარების არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყაროებს წარმოადგენს მიწისქვეშა წყლები, რომელთა შეკრება ხორციელდება სპეციალური წყალასაღები მოწყობი-ლობისა და დანადგარების საშუალებით (შახტები და მილისებრი ჭები, წყაროების კაპტაჟი). 4. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები ადგენს ჰიგიენურ მოთხოვნებს არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყაროების წყლის ხარისხის, ადგილ-მდებარეობის შერჩევის, მოწყობილობების, წყალშემკრები ნაგებობებისა და მიმდებარე ტერიტორიების დაცვის მიმართ. 5. მოცემული სანიტარიული წესებისა და ნორმების დაცვაზე პასუხისმგებლობა ეკისრებათ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს, კოლექტიურ ან ინდი-ვიდუალურ მფლობელებს, რომელთა მოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყაროების წყლის თვისებებისა და ხარისხის ცვლილებები. 6. სანიტარიული წესებითა და ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების დაცვის კონტროლს ახორციელებს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური. IV. მოთხოვნები არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყალასაღები ნაგებობების განლაგების ადგილის შერჩევისადმი 1. არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყალასაღები ნაგებობის ადგილის შერჩევას პრიორიტეტული მნიშვნელობა ენიჭება სასმელი წყლის ხარისხის შესანარჩუნებლად, მისი ბაქტერიოლოგიური ან ქიმიური გაბინძურების თავიდან ასაცილებლად და წყლისმიერი ინფექციური დაავადებებისა და შესაძლო ინტოქსიკაცი-ების პროფილაქტიკისათვის. 2. წყალასაღები ნაგებობების ადგილმდებარეობა უნდა შეირჩეს სათანადო სპეციალისტებთან ერთად, გეოლოგიური და ჰიდროგეოლოგიური მონაცემების, ასევე ახლომდებარე ტერიტორიის სანიტარიული გამოკვლევების შედეგების საფუძველზე. 3. გეოლოგიური და ჰიდროგეოლოგიური მონაცემები გულისხმობს: გრუნტის წყლების განლაგების სიღრმეს, გრუნტის წყლის ნაკადის მიმართულებას დასახლებული პუნქტებისკენ, წყალშემცველი ქანების საორიენტაციო სიმძლავრეს, მიმდებარე მონაკვეთებსა და დასაპროექტებელ წყალასაღებთან არსებული, ზედაპირული წყლების (გუბურა, ჭაობი, ნაკადულები, წყალსაცავი, მდინარე), შესაძლო ზეგავლენას. 4. სანიტარიული გამოკვლევების მონაცემები უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას, პროექტით გათვალისწინებული წყალასაღები ნაგებობების ადგილმდებარეობისა და მიმდებარე ტერიტორიის სანიტარიული მდგომარეობის შესახებ წყლის, არსებული და შესაძლო, ბაქტერიოლოგიური და ქიმიური გაბინძურების წყაროების მითითებით. 5. წყალასაღები ნაგებობებისათვის უნდა შეირჩეს სუფთა ადგილი, გრუნტის წყლების ნაკადის მიმართულების ზემოთ, არანაკლებ 50 მეტრით დაშორებული არსებული ან შესაძლო გაბინძურების წყაროებიდან (ტუალეტი ღრმა ორმოზე, ადამიანისა და ცხოველების სამარხი ადგილი, სასუქებისა და შხამქიმიკატების საწყობი, ადგილობრივი სამრეწველო საწარმოები, საკანალიზაციო მოწყობილობები და სხვა). 6. არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყალასაღები ნაგებობანი არ უნდა მოეწყოს წყალდიდობისას დატბორილ, დაჭაობებულ, დამეწყრილ ან სხვა სახის დეფორმაციის მქონე უბნებზე და დაცილებული უნდა იყოს მაგისტრალურ გზას 30 მეტრით. 7. წყალასაღებმა ნაგებობამ უნდა უზრუნველყოს საჭირო მოცულობის წყლის გატარება ამასთან ერთად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყაროების მომხმარებელი მოსახლეობის რაოდენობა უნდა განისაზღვროს წყაროს დებიტითა და წყალმოხმარების ნორმებით. 102 V. მოთხოვნები არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყალასაღები ნაგებობების მოწყობისა და აღჭურვილობისადმი 1. წყალასაღები ნაგებობების სწორი მოწყობა განსაზღვრავს ნაგებობების არა მარტო საიმედობას, ხანგრძლივ და მოხერხებულ გამოყენებას, არამედ გაბინძურებისა და დანაგვიანებისაგან წყლის დაცვასაც. 2. დასახლებული ადგილებისათვის ყველაზე გავრცელებული წყალასაღები მოწყობილობაა სხვადასხვა კონსტრუქციისა და სიღრმის შახტური და მილისებრი ჭები, ასევე წყაროების კაპტაჟი. 3. მოთხოვნები შახტური ჭების მოწყობისადმი: ა) შახტური ჭები ზედაპირული უდაწნეო წყალშემცველი ქანიდან მიწისქვეშა წყლების მისაღებადაა გამიზნული. ასეთი ჭები მრგვალი ან კვადრატული ფორმის შახტს წარმოადგენს და შედგება: თავის, ტანისა და წყალმიმღები ნაწილისაგან. ბ) თავი ანუ ჭის მიწისზედა ნაწილი, მიწის ზედაპირიდან არანაკლებ 0,7-0,8 მ-ით უნდა იყოს დაცილებული, იგი იცავს შახტს დანაგვიანებისა და გაბინძურებისაგან, მისივე საშუალებით ხდება წყლის დონის აწევასა და წყალასაღებზე დაკვირვება. გ) ჭის თავს უნდა ჰქონდეს საფარი ან რკინა-ბეტონის გადახურვა სახურავიანი ლიუკით. ზემოდან ჭის თავი დაცული უნდა იყოს ფარდულით ან ჯიხურით. დ) ჭის თავი ირგვლივ უნდა მოპირკეთდეს 2 მ სიღრმისა და 1 მ სიგანის კარგად აზელილი და საგულ-დაგულოდ დატკეპნილი თიხის ან გაპოხილი თიხნარის „საკეტით‖, ფართობი ჭიდან თხრილისაკენ ასევე უნდა მოპირკეთდეს აგურით, ქვით, ბეტონით ან ასფალტით, არანაკლებ 2 მეტრი რადიუსით და 0,1 მეტრი დაქანებით. ჭა ირგვლივ უნდა იყოს შემოღობილი და მასთან უნდა მოეწყოს მერხი ვედროებისათვის. ე) ჭის ტანის დანიშნულებაა წყლის ამოსაღებ საშუალებათა (ვედრო, ბადია, ხაპი) გატარება, ასევე, მთელ რიგ შემთხვევებში, წყლის ამოსაქაჩი მექანიზმების დამონტაჟება. შახტის კედლები უნდა იყოს მჭიდრო, ზედაპირული წყლის ჩაწრეტისა და ნიადაგის ზედა ფენის წყლის შეღწევისაგან კარგად იზოლირებული. ვ) ჭის შიგა კედლების (ლაკვანი) მოსაპირკეთებლად, პირველ რიგში, რეკომენდებულია ბეტონისა და რკინაბეტონის რგოლები. დასაშვებია ასევე ქვის, აგურისა და ხის გამოყენება. ჭის კედლების მოსაპირკეთებლი ქვა (აგური), უნდა იყოს მკვრივი, ნახეთქების გარეშე, წყალს არ უნდა აძლევდეს შეფერილობას და ცემენტით ისევე უნდა ამოშენდეს, როგორც ბეტონისა და რკინაბეტონის რგოლები (ცემენტი უნდა იყოს მაღალი მარკის, მინარევების გარეშე). ზ) ჭის მიწისზედა ნაწილის (გვიმის) მოსაწყობად გამოყენებული უნდა იყოს გარკვეული მერქნის ჯიშები – მორებისა და ძელების სახით. გვიმის წყლისზედა ნაწილის გვირგვინისათვის – ნაძვი ან ფიჭვი, გვიმის წყალმიმღები ნაწილისათვის – რბილწიწვოვანი, მურყანი, თელა, მუხა. ხის მასალა უნდა იყოს კარგი ხარისხის, ქერქისაგან გაწმენდილი, სწორი, ჯანმრთელი, ღრმა ბზარებისა და ჭიანების გარეშე, არ უნდა იყოს სოკოთი დასნებოვნებული და უნდა მომზადდეს 5-6 თვით ადრე. თ) გრუნტის წყლების მოდინება და შეკრება ჭის წყალმიმღებ ნაწილში ხდება. იგი უნდა იყოს ჩაღრმა-ვებული წყალშემცველ ქანებში დებიტის გასაზრდელად. ჭაში წყლის უკეთესად მოდინებისათვის მისი კედლების ქვედა ნაწილი შეიძლება იყოს ხვრელებიანი ან კარვის ფორმის. ი) ჭის ფსკერიდან ამომავალი გრუნტის წყლის ნაკადით გრუნტის ამობურცვის, წყლის ამღვრევის თავიდან ასაცილებლად და გაწმენდის გასაადვილებლად, ჭის ფსკერზე უნდა მოიყაროს უკუფილტრი. კ) რემონტისა და გაწმენდის დროს ჭაში ჩასასვლელად კედლებში თუჯის კაუჭები (სახელურები) უნდა ჩაშენდეს, რომლებიც ჭადრაკისებურად უნდა განლაგდნენ ერთმანეთისაგან 30 სმ-ის დაშორებით. ლ) შახტური ჭებიდან წყლის ამოღება სხვადასხვა სამარჯვისა და მექანიზმის მეშვეობით ხდება. ჰიგიენური თვალსაზრისით, ყველაზე მისაღებია სხვადასხვა კონსტრუქციის ტუმბოს გამოყენება (ხელისა ან ელექტრული). თუ ჭის ტუმბოთი მოწყობა არ არის შესაძლებელი, დასაშვებია გამოიყენონ ჯალამბარი, ერთი ან ორი სახელურით, ბორბლიანი ერთი ან ორი ბადიისათვის, საზოგადოებრივი მოხმარების ოწინარი მჭიდროდ მიმაგ-რებული ბადიით და სხვა. ბადია ვედროს მოცულობისა უნდა იყოს, რათა წყლის ვედროში გადმოსხმა სირთულეს არ წარმოადგენდეს. 4. მოთხოვნები მილისებრი ჭის მოწყობისადმი 103 ა) მილისებრი ჭების დანიშნულებაა სხვადასხვა სიღრმის წყალშემცველი ჰორიზონტებიდან ნიადაგქვეშა წყლების შეკრება. მილისებრი ჭები გვხვდება ნაკლებად ღრმა (8 მ-მდე) და ღრმა (100 მ და მეტი). ისინი სხვადასხვა დიამეტრის სამაგრი მილებისაგან (ან მილისაგან), ტუმბოსა და ფილტრებისაგან შედგებიან. ბ) წვრილი მილისებრი ჭები (აბისინური) შეიძლება ინდივიდუალური და საზოგადოებრივი სარგებლობისა იყოს. ღრმა (არტეზიული ჭაბურღილები), როგორც წესი, საზოგადოებრივი სარგებლობისთვისაა განკუთვნილი. გ) შენიშვნა: არტეზიული ჭაბურღილების მოწყობისა და აღჭურვის სანიტარიულ-ჰიგიენური წესები და მოთხოვნები მოცემულია ნორმებში „წყალმომარაგებისა და კანალიზაციების გარე ქსელები და მოწყობილობები‖ 3.05.04–85. დ) მილისებრი ჭების აღჭურვილობისათვის (ფილტრები, დამცავი ბადეები, ტუმბოს დეტალები და სხვა) გამოყენებული უნდა იყოს მასალები, რომლებიც შესულია: „მასალების, რეაგენტებისა და მცირეგაბარიტიანი გამწმენდი ნაგებობების მოწყობილობების ჩამონათვალში, დაშვებული საქართველოს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მიერ, სამეურნეო სასმელი წყალმომარაგების პრაქტიკაში გამოყენებისათვის‖. ე) მილისებრი ჭის თავი უნდა იყოს ჰერმეტულად დახურული, გარსაცმით, გადმოსასხმელი მილითა და ვედროს ჩამოსაკიდი კაუჭით, ზედაპირიდან 0,8-1,0 მ-ის სიმაღლეზე. ჭის გარშემო უნდა მოეწყოს ბოგირი და მერხი ვედროსათვის (იხ. პუნქტი 3, ქვეპუნქტი „ბ‖). ვ) წყლის ამოღება მილისებრი ჭიდან შესაძლებელია ხელის ან ელექტრონული ტუმბოს დახმარებით. 5. მოთხოვნები წყაროების კაპტაჟის მოწყობისადმი ა) კაპტაჟი სპეციალურად მოწყობილ სხვადახვა კონსტრუქციის წალშემკრებ კამერას წარმოადგენს. მისი დანიშნულებაა აღმავალი ან დამავალი წყაროებიდან ზედაპირზე გამოჟონილი მიწისქვეშა წყლების შეკრება. ბ) აღმავალი წყაროებიდან წყლის აღება საკაპტაჟე კამერის ფსკერიდან ხდება, დამავალიდან კი – კამერის კედლებში არსებული ხვრელიდან. გ) დამავალი წყაროების საკაპტაჟე კამერებს წყალ-გაუმტარი კედლები (წყალშემცველი ჰორიზონტის კედ-ლის გარდა), დამუშავებული, აზელილი და თიხის „საკეტით‖ დატკეპნილი ფსკერი უნდა ჰქონდეთ. აღმავალი წყაროების კამერა ირგვლივ თიხის „საკეტითაა‖ გაწყობილი. კედლის მასალა შეიძლება იყოს ბეტონი, აგური ან გარკვეული ჯიშის ხე (იხ. პუნქტი 3, ქვეპუნქტი „ე‖ და „ვ‖). დ) საკაპტაჟე კამერებს უნდა ჰქონდეს ყელი ლუკით და სახურავით; აღჭურვილი წყალასაღები და გადმოსაღვრელი მილებით. უნდა გააჩნდეს დასაცლელი მილი დიამეტრით არა ნაკლებ 100 მმ-ისა, სავენტილაციო მილი და მოთავსებული უნდა იყოს მიწისზედა სპეციალურ პავილიონებში ან ჯიხურებში. კაპტაჟის ირგვლივ ტერიტორია შემოღობილი უნდა იყოს. ე) წყალასაღებ მილს უნდა ჰქონდეს ონკანი, ვედროს ჩამოსაკიდი კაუჭი და გაყვანილი უნდა იყოს კაპტაჟიდან 1-1,5 მ-ით. ონკანის ქვეშ იდგმევა მერხი ვედროსათვის. წყალასაღები და გადმოსაღვრელი მილების ბოლოს კეთდება მოკირწყლული ღარი თხრილში ჭარბი წყლის გასაშვებად. ვ) საკაპტაჟე კამერის ყელი დათბილული უნდა იყოს და მიწიდან არანაკლებ 0,8მ-ის სიმაღლეზე უნდა მდე-ბარეობდეს. საკაპტაჟე კამერები, ზედაპირული წყლებით დატბორვისაგან დასაცავად, აგურის, ბეტონის ან ასფალტის ბოგირით უნდა იყოს გაწყობილი, რომელიც წყალსარინი თხრილისაკენ იქნება გადახრილი. ზ) საკაპტაჟე კამერის ქვიშით დალამვისაგან და-საცავად, წყლის ნაკადის მხრიდან უნდა მოეწყოს უკუფილტრები, ხოლო წყლის შეწონილი ნაწილაკე-ბისაგან გასათავისუფლებლად საკაპტაჟე კამერას გადა-საღვრელი კედლით ყოფენ ორ ნაწილად: ერთი – წყლის დასალექად და ნალექებისაგან გასაწმენდად, მეორე – დამწდარი წყლის შესაკრებად. თ) კაპტაჟის გაწმენდის, დეზინფექციისა და დათვალი-ერებისათვის კამერის კედლებში უნდა მოეწყოს კარები და ლიუკები, ასევე საფეხურები ან კაუჭები. კამერაში შესასვლელი უნდა მოეწყოს არა წყლის ზემოთ, არამედ გვერდზე, რათა არ მოხდეს წყლის დაბინძურება ზღურ-ბლიდან ან ფეხით; საკაპტაჟე კამერაში მოხერხებული შეღწევისათვის საჭიროა, კარები და ლიუკი საკმარისი სიმაღლისა და ზომის იყოს. 104 VI. მოთხოვნები არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყლის ხარისხისადმი 1. თავისი შემადგენლობითა და თვისებებით არა-ცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყალი უნდა შეესაბამებოდეს ცხრილში მოყვანილ ნორმატივებს. მაჩვენებლები საზომი ერთეული ნორმატივი სუნი გემო ფერიანობა სიმღვრივე ნიტრატები (NO3) ნაწლავის ჩხირის ჯგუფის ბაქტერიების რიცხვი (კოლი-ინდექსი) ქიმიური ნივთიერებები ბალები ბალები გრადუსები მგ/დმ3 მგ/დმ3 ნ.ჩ.ჯ.ბ. რაოდენობა 1000მლ წყალში მგ/დმ3 არა უმეტეს 2-3 არა უმეტეს 2-3 არა უმეტეს 30 არა უმეტეს 2 არა უმეტეს 45 არა უმეტეს 10 ზდკ 2. ადგილობრივი ბუნებრივი და სანიტარიული პირობებიდან, ასევე დასახლებული ადგილების ეპიდემი-ოლოგიური მდგომარეობიდან გამომდინარე, თავ VI პუნქტ 1-ში მოცემული წყლის ხარისხის საკონტროლო მაჩვენებლები იზრდება საქართველოს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის დადგენილებით. VII. მოთხოვნები არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყალასაღები ნაგებობების მოვლასა და ექსპლუატაციისადმი 1. წყალასაღები მოწყობილობების სწორ მოვლასა და ექსპლუატაციას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს პირველ რიგში, სასმელი წყლის ბაქტერიოლოგიური გაბინძურების პროფილაქტიკისათვის. წყალასაღები მოწყობილობების მოვლასა და სათანადო სანიტარიულ-ტექნიკურ მდგომარეობაზე პასუხს აგებენ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები, კოლექტიური და ინდივიდუალური მფლობელები. 2. ჭიდან (კაპტაჟიდან) 20 მ რადიუსით არ დაიშვება მანქანების რეცხვა, ცხოველების დარწყულება, თეთრეულის რეცხვა და გავლება, სხვადასხვა სახის საქმიანობა, რაც წყლის დაბინძურებას გამოიწვევს. 3. ჭებიდან (კაპტაჟებიდან) წყლის აღების ყველაზე რაციონალური მეთოდია მისი ამოტუმბვა, ან უკიდურეს შემთხვევაში, ამოღება ვედროს (ბადიის) დახმარებით. რეკომენდებული არ არის წყლის ამოღება მოსახლეობის მიერ მოტანილი ვედროებით, ასევე ბადიიდან, მოტანილი ციცხვებით წყლის ამოხაპვა. 4. გაყინვისაგან დასაცავად წყალასაღები მოწყობილობები უნდა დაითბილოს სუფთა, დაპრესილი ჩალის, თივისა და ბურბუშელის საშუალებით, რომლებიც ჭაში (კაპტაჟში) არ უნდა მოხვდნენ. არ შეიძლება ამ მიზნისათვის მინის ბამბის ან სხვა სინთეტიკური მასალების გამოყენება, რომლებიც „საქართველოს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მიერ, სასმელი სამეურნეო წყალმომარაგების პრაქტიკაში გამოყენებისათვის დაშვებული მასალების, რეაგენტებისა და მცირეგაბარიტიანი გამწმენდი მოწყობილობების ჩამონათვალში‖ არ შედის. ელექტრული ტუმბოს გაყინვისაგან დასაცავად საჭიროა მათი გათბობის გათ-ვალისწინება. 5. ჭის (კაპტაჟის) გაწმენდა, მიმდინარე რემონტი და გასამაგრებელი სამუშაოები უნდა ხდებოდეს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მოთხოვნისთანავე, მაგრამ არანაკლებ წელიწადში ერთხელ. 6. ყოველი გაწმენდის ან რემონტის შემდეგ უნდა მოხდეს წყალასაღები მოწყობილობების ქლორშემცველი რეაგენტებით დეზინფექცია და მისი შემდგომი გარეცხვა. 7. წყალასაღები მოწყობილობების გაწმენდა, დეზინფექცია და გარეცხვა ადგილობრივი ბიუჯეტის, კოლექტიური ან კერძო მესაკუთრეების საშუალებებით უნდა ხდებოდეს. 8. მოწყობილობის ცვეთისას (მილების კოროზია, ფილტრების ჩალამვა და ა.შ.), წყლის დებიტის მკვეთრი შემცირებისას, გათავთხელებისას ან წყლის ხარისხის გაუარესებისას, რაც მას სასმელ სამეურნეო საჭიროებისათვის გამოუსადეგარს ხდის, წყალასაღები მოწყობილობის მფლობელი ვალდებულია მოახდინოს ჭის ლიკვიდაცია. დემონტაჟის შემდეგ ჭის ამოვსება (ტამპონაჟი) სასურველია მოხდეს სუფთა გრუნტით, ან დატკეპნილი თიხით. ამოვსებული ჭის ზემოდან, გრუნტის დაწევის გათვალისწინებით, კეთდება 0,2 – 0,3 მ სიმაღლის მიწის ბორცვი. VIII. კონტროლი არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყლის ხარისხისადმი 105 1. წყლის ხარისხის კონტროლი უნდა შეესაბამებოდეს ადგილობრივ სანიტარიულ ეპიდემიოლოგიურ პირობებს და მჭიდროდ უნდა იყოს დაკავშირებული დასახლებულ ადგილებში ჩასატარებელ სანიტარიულ ღონისძიებებთან. 2. მოსახლეობისათვის უსაფრთხო და მისაღები წყალმომარაგების, აგრეთვე წყლის მუდმივი ხარისხის უზრუნველსაყოფად, უნდა აკონტროლებდნენ არა მარტო წყალმომარაგების წყაროს, დანადგარებსა და აღჭურვილობებს, არამედ წყალასაღები მოწყობილობების მიმდებარე ტერიტორიას (დანართი 3,4,5). 3. წყალმომარაგებზე პასუხისმგებელ მფლობელსა და მისგან დამოუკიდებელ სახელმწიფო სანიტარიულ ზედამხედველობის სამსახურს შორის უნდა გაიმიჯნოს ზედამხედველობის ფუნქციები, წინამდებარე „სანიტარიული წესებისა და ნორმების‖ მოთხოვნების დაცვისათვის. 4. ტერიტორიის სანიტარიულ მდგომარეობაზე, წყლის ხარისხსა და უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელია ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები, რომელთაც ეკუთვნით წყალასაღები მოწყობილობა და საზოგადოებრივი მოხმარების ნაგებობები. ამ ორგანიზაციებმა უნდა დანიშნონ პირები, რომლებსაც ევალებათ მიმდებარე ტერიტორიაზე წყალასაღები მოწყობილობის ტექნიკური მდგომარეობის შემოწმება, მათი სწორი შენახვა და ექსპლუატაცია. ასევე წყლის სინჯების აღება და მიტანა ლაბორატორიაში, რომლის ვადები შეთანხმებულია სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან. 5. წყალასაღები მოწყობილობის შენახვასა და ექსპლუატაციაზე პასუხისმგებელმა პირებმა, წინამდებარე სანიტარიული წესებისა და ნორმების მოთხოვნების შესაბამისად უნდა შეისწავლონ საანალიზოდ წყლის სინჯის აღების მეთოდები და ლაბორატორიაში მათი მიტანის წესები. 6.სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური ახორციელებს საზოგადოებრივი მოხმარების ჭებისა და კაპტაჟების წყლის ხარისხის გეგმურ ან ამორჩევით კონტროლს, ასევე აკონტროლებს, სამეურნეო ხელშეკრულების საფუძველზე, კერძო მფლობელის მოთხოვნით. 7. ახლად აშენებული საზოგადოებრივი ან ინდივიდუალური მოხმარების წყალასაღები მოწყობილობებისათვის წყლის ხარისხის აუცილებელი გამოკვლევა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების, კოლექტიური ან კერძო მფლობელების ხარჯებით ხდება. 8.თუ ჭაში (კაპტაჟში) მიმდინარე კონტროლისას აღინიშნება კოლი-ინდექსის მომატება, უნდა ჩატარდეს წყლის დამატებითი გამოკვლევები ფეკალური კოლიფორ-მების არსებობაზე, ასევე, ამონიუმის ნაერთებზე, ნიტრატებსა და ქლორიდებზე. აღნიშნული ქიმიური ნივთიერებების კონცენტრაციის გაზრდა წყლის ორგანულ გაბინძურებას მოწმობს, რომლის მიზეზიც უნდა დადგინდეს, ლიკვიდირებულ იქნეს და ჩატარდეს ჭის (კაპტაჟის) პროფილქატიკური დეზინფექცია. 9. პროფილაქტიკური დეზინფექცია ტარდება ჭის გაწმენდის შემდეგ (დანართი 1), რის შემდეგაც აქტი უნდა შედგეს (დანართი 2). 10. თუ სანიტარიული გამოკვლევისას არ მოხდა წყლის ხარისხის გაუარესების მიზეზის დადგენა, ან ჭის გაწმენდის, ამორეცხვისა და სადეზინფექციო პროფი-ლაქტიკის ჩატარების შემდეგ წყლის ხარისხი სტაბილურად არ გაუმჯობესდა, მაშინ ჭის (კაპტაჟის) გაუსნებოვნება მუდმივად უნდა წარმოებდეს ქლორორ-განული რეაგენტებით. 11. დასახლებულ ადგილებში, არაკეთილსაიმედო ეპიდემიოლოგიური მდგომარეობიდან ან ადგილობრივი პირობებიდან გამომდინარე, ზედაპირული, არასაკმარისად დაცული გრუნტის წყლების გამოყენებისას (რაზეც მოწმობს ნალექიანობისას, ხანმოკლე დროში, ჭაში (კაპტაჟში) დებიტის საგრძნობი მომატება), სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან შეთანხმებით უნდა წარმოებდეს წყლის მუდმივი ან განსაზღვრული დროით გაუსნებოვნება (დანართი 1). 12. სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მიერ დადგენილ ვადებში წარმოებს ჭაში (კაპტაჟში) წყლის გაუსნებოვნების ეფექტურობის კონტროლი. IX. შახტური ჭების დეზინფექციის ჩატარების მეთოდი და მათში წყლის გაუსნებოვნება დანართი 1 (სავალდებულო) 1. შახტური ჭების დეზინფექცია 106 ა) ჭის დეზინფექციის აუცილებლობა სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მიერ დგინდება და ხორციელდება: ა.ა) ეპიდემიოლოგიური ჩვენების მიხედვით (დასახლებულ ადგილებში ნაწლავური ინფექციების აფეთქებისას და ჭის წყალში ნახმარი წყლების, ფეკალების, ცხოველთა ლეშის მოხვედრისას); ა.ბ) პროფილაქტიკის მიზნით (ახალი ჭის მშენებლობის დასრულებისას ან გაწმენდისა და რემონტის შემდეგ). ბ) ჭების დეზინფექციისათვის შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი შესაფერისი სადეზინფექციო პრეპარატი, რომელიც „საქართველოს ტერიტორიაზე დაშვებული სამამულო და უცხოური სადეზინფექციო საშუალებების ჩამონათვალში‖ შედის. ყველაზე ხშირად, ამ მიზნებისათვის გამოიყენება ქლორშემცველი პრეპარატები ქლორიანი კირი ან ორმესამედტუტოვანი კალციუმის ჰიპოქლორიტის მარილი (ოტკჰმ). 2. ჭის დეზინფექცია ეპიდემიოლოგიური მაჩვენებლების მიხედვით ა) ეპიდემიოლოგიური მაჩვენებლებით ჭების დეზინფექცია მოიცავს: ა.ა) ჭის წინასწარ დეზინფექციას; ა.ბ) ჭის გაწმენდას; ა.გ) ჭის განმეორებით დეზინფექციას. ბ) წყლის მოცულობა განისაზღვრება დეზინფექციის ჩატარებამდე, ჭის ფართობის (მ 2 ) და წყლის სვეტის სიმაღლის ნამრავლით (მ). ბ.ა) შახტის ტანის გარე და შიგა ნაწილს 5%-იან ქლორიანი კირის ხსნარს ან 3%-იან ოტკჰმ-ს ხსნარს ჰიდროპულტით ასხურებენ ისე, რომ 1 მ 2 ზედაპირზე 0,5 ლ ხსნარი მოდიოდეს. ბ.ბ) თუ ცნობილია ჭაში წყლის მოცულობა, მისი ქვედა (წყლიანი) ნაწილის დეზინფექცია ქლორშემცველი პრეპარატებით ხდება ისე, რომ ჭაში 1 ლ (მ 3 ) წყალზე მოდიოდეს 100-150 მგ (გ) აქტიური ქლორი. წყალს კარგად ურევენ, ჭას სახურავს ახურავენ და ტოვებენ 1,5-2 საათის განმავლობაში, ამ დროს დაუშვებელია, წყლის ამოღება. ბ.გ) იმისათვის, რომ ჭის წყალში შეიქმნას აქტიური ქლორის საჭირო დოზა 1 ლ (მ3)-ზე 100-150 მგ(გ), აუცილებელია, ქლორიანი კირის ან ოტკჰმ-ს რაოდე-ნობის გამოთვლა შემდეგი ფორმულით: EEC100 P= , სადაც H P – ქლორიანი კირის ან ოტკჰმ-ს რაოდენობა; C – ჭის წყალში აქტიური ქლორის საჭირო დოზა, მგ/დმ3 (გ/მ3); E – ჭაში წყლის მოცულობა, მ3; H – პრეპარატში აქტიური ქლორის შემცველობა, %; 100 – რიცხვითი კოეფიციენტი. 3. ჭის გაწმენდა ა) ჭის გაწმენდა ხდება წინასწარი დეზინფექციის, 1,5-2 საათის შემდეგ. ჭიდან მთლიანად ამოქაჩავენ წყალს, ასუფთავებენ უცხო საგნებისაგან და დაგროვილი ლამისაგან. შახტის კედლებს მცენარეებისაგან და ჭუჭ-ყისაგან მექანიკური გზით ასუფთავებენ. ბ) ჭიდან ამოღებული ჭუჭყი და ლამი სანაგვეზე გააქვთ ან 20 მეტრის დაშორებით 0,5მ სიღრმის ორმოში ყრიან და მიწას გადააყრიან, ორმოს წინასწარ ამუშავებენ 10%-იანი ქლორიანი კირის ან 5% ოტკმჰ-ს ხანარით. გ) აუცილებლობის შემთხვევაში, გაწმენდილი ჭის კედლებს არემონტებენ, შემდეგ კი შახტის შიგა და გარე ნაწილებს ქლორიანი კირის 5%-იან ან ოტკჰმ-ს 3%-იან ხსნარს ჰიდროპულტით შეაფრქვევე – ანგარიშით 0,5 ლ შახტის მოცულობის მ3-ზე. 3. ჭის განმეორებითი დეზინფექცია 107 ა) შახტას კედლების გაწმენდის, რემონტისა და დეზინფექციის შემდეგ, ხდება მისი განმეორებით დეზინფექცია. გარკვეული დროის განმავლობაში ჭა ხელახლა ივსება წყლით, შემდეგ ხელმეორედ საზღვრავენ წყლის მოცულობას (მ3) და შეიტანენ ქლორიანი კირისა და ოტკჰმ-ს საჭირო რაოდენობას, ისეთი ანგარიშით რომ 1 ლ(მ3) წყალზე მოდიოდეს 100-150 მგ(გ) აქტიური ქლორი. ბ) ჭაში სადეზინფექციო ხსნარის შეტანის შემდეგ წყალს ურევენ 10 წუთის განმავლობაში, ხურავენ და აყოვნებენ 6 სთ. ამ დროს, დაუშვებელია, წყლის ამოღება. გ) აღნიშნული დროის შემდეგ წყალში საზღვრავენ ნარჩენი ქლორის არსებობას თვისობრივად – სუნით ან იოდომეტრიული მეთოდით. თუ წყალში ნარჩენი ქლორი აღარ არის, წყალს უმატებენ სადეზინფექციო პრეპარტის თავდაპირველ რაოდენობის 0,25-0,3-ს და აყოვნებენ 3-4 საათს. დ) ნარჩენი ქლორის არსებობაზე განმეორებითი შემოწმებისა და დადებითი შედეგების მიღების შემდეგ წყალს ამოქაჩავენ ქლორის მკვეთრი სუნის გაქრობამდე. მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება წყალი გამოიყენონ სასმელად და სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო მიზნებისათვის. ე) პროფილაქტიკის მიზნით ჭის წინასწარი დეზინფექცია არ ხდება. ვ) ჭის გაწმენდასა და რემონტს, ასევე ახლად აშენებული ჭის კედლების დეზინფექციას ასრულებენ მოცულობითი მეთოდით (იხ. პუნქტი 1.1.3.). 4. ჭაში წყლის გაუსნებოვნება ა) ჭაში წყლის გაუსნებოვნების აუცილებლობას სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური ადგენს, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ჭის წყლით მოსახლეობაში ინფექციების გავრცელება და უნდა ჩატარდეს: ა.ა) როგორც დროებითი პროფილაქტიკური ღონისძიება ნაწლავური ინფექციების კერებში; ა.ბ) თუ ჭის წყალი კოლი-ინდექსის მიხედვით არ პასუხობს არაცენტრალიზებული წყალმომარაგების წყლის ხარისხს. ბ) ჭაში წყლის გაუსნებოვნება დეზინფექციის შემდეგ სხვადასხვა ხერხებითა და მეთოდებით ხდება, მადოზირებელი მასრის საშუალებით, რომელიც, როგორც წესი, შევსებულია ქლორშემცველი პრეპარატებით. გ) ჭაში წყლის გაუსნებოვნებისას ნარჩენი (აქტიური) ქლორის შემცველობა უნდა იყოს 0,5 მგ/დმ 3 . ეს კონცენტრაცია დამოკიდებულია მთელ რიგ ფაქტორებზე, უმთავრესად კი, მადოზირებელი მასრის ასავსები სადე-ზინფექციო პრეპარატის რაოდენობაზე, რომლის მეშვეობითაც ხდება წყლის გაუსნებოვნება. დ) მადოზირებელ მასრაში (A) სადეზინფექციო პრეპარატების რაოდენობა გამოითვლება შემდეგი პარამეტრებით: A1 – ჭაში წყლის მოცულობა (მ 3 ) A2 – ჭის დებიტი, მ 3 /სთ. A3– წყალასაღების სიდიდე მ 3 /დღე-ღამეში (ისაზღვრება მოსახლეობის გამოკითხვით). A4– წყლის ქლორშთანთქმა. ანგარიშს აწარმოებენ ფორმულით: A =0,07 A1+0,08 A2+0,02 A3+0,14 A4 ე) შენიშვნა: ე.ა) ფორმულა მოცემულია 52%-იანი აქტიური ქლორის შემცველი ოტკჰმ-ს რაოდენობის გამოსათვლელად, წყლის 17-18 0 C.-ტემპერატურაზე. ე.ბ) 25%-იანი აქტიური ქლორის შემცველი ქლორიანი კირისათვის, ანგარიში ხდება იგივე ფორმულით და პრეპარატის გამოთვლილი რაოდენობის 2-ზე გამრავ-ლებით. ე.გ) თუ ოტკჰმ-ში ან ქლორიან კირში აქტიური ქლორის შემცველობა სხვაგვარია – ხდება გადაანგარიშება. ე.დ) წყლის 4-6 0 C ტემპერატურაზე (ზამთრის პერიოდში) გამოთვლით განსაზღვრული პრეპარატების რაოდენობა 2-ჯერ იზრდება. ე.ე) ჭის დებიტისა და წყლის ქლორშთანთქმის განსაზღვრა ქვემოთ არის მოყვანილი. ვ) პრეპარატების რაოდენობის მიხედვით არჩევენ შესაბამისი მოცულობის მასრას (ან მცირე მოცულობის რამოდენიმე მასრას), ავსებენ მას პრეპარატებით, უმა-ტებენ წყალს და თანაბარი სისქის 108 ფაფის მიღებამდე ურევენ, ახურავენ საცობს და უშვებენ წყალში ფსკერიდან 20– 50 სმ-ზე, თოკის თავისუფალ ბოლოს ამაგრებენ შახტის თავზე წყლის სვეტის სიმაღლის შესაბამისად. ზ) ნარჩენი ქლორის (0,5 მგ/დმ 3 ) სიდიდითა და კოლი-ინდექსის მაჩვენებლებით (არა უმეტეს 10 ისა) განსაზღვრავენ ჭაში წყლის გაუსნებოვნების ეფექ-ტურობას. განმეორებითი განსაზღვრის სიხშირე არ უნ-და იყოს კვირაში ერთზე ნაკლები. თ) ნარჩენი ქლორის სიდიდის შემცირების ან მისი გაქრობისას (დაახლოებით 30 დღე-ღამის შემდეგ), მასრას ამოიღებენ ჭიდან, შიგთავსისაგან ათავისუფლებენ, რეცხავენ და ხელახლა ავსებენ სადეზინფექციო პრეპარატით. ამასთან, ჭაში წყლის გაუსნებოვნების გამოცდილებებიდან გამომდინარე შეაქვთ აუცილებელი შესწორებები. 6. ჭის დებიტის განსაზღვრა ა) ჭის დებიტის განსაზღვრისათვის ზომავენ ჭაში წყლის მოცულობას, შემდეგ სწრაფად ამოქაჩავენ წყალს (3-10წთ.) და ინიშნავენ ჭაში წყლის დონის აღდგენის დროს. ანგარიშს აწარმოებენ ფორმულით: V60 D = , სადაც t D – ჭის დებიტი, ლ/სთ. V – ჭაში წყლის მოცულობა ამოქაჩვამდე, ლ. t – დრო წთ-ში, წყლის დონის აღდგენის დროს პლიუს წყლის ამოქაჩვის დრო. 60 – რიცხვითი კოეფიციენტი. 7. ჭის წყლის მიერ ქლორშთანთქმის განსაზღვრა ა) ჭურჭელში იღებენ 1ლ ჭის წყალს, უმატებენ 1% ქლორიანი კირის ხსნარს ან ოტკჰმ-ს 2 მგ/დმ3 აქტიური ქლორით (გამჭვირვალე წყლისათვის), ან 3-5 მგ/დმ3 (მღვრიე წყლისათვის). ჭურჭელს კარგად შეანჯღრევენ, ახურავენ საცობს და ტოვებენ 30წთ, ამის შემდეგ საზღვრავენ ნარჩენი ქლორის სიდიდეს წყალში. წყლის მიერ ქლორშთანთქმას ანგარიშობენ წყალში შეტანილი აქტიური ქლორის რაოდენობითა და 30 წთ-იანი დაყოვნების შემდეგ, წყალში ქლორის რაოდენობის სხვაობით. X.აქტი ჭების (კაპტაჟების) გარეცხვაზე, გაწმენდასა და დეზინფექციაზე დანართი 2 (სარეკომენდაციო) დასახლებული პუნქტი ------------------------―--------―---------------20. . წელი კომისიის შემადგენლობა: სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური (ქალაქი, რაიონი) (გვარი, სახელი, მამის სახელი, თანამდებობა) მეურნე სუბიექტი (მეურნე სუბიექტის დასახელება, წარმომადგენლის გვარი, სახელი, თანამდებობა) წინამდებარე აქტი შედგა მასზედ, რომ ჭა, კაპტაჟი, წყარო (საჭიროს გაუსვით ხაზი) 109 (ადგილმდებარეობა, ტექნიკური მონაცემები–სიღრმე, მოცულობა და სხვა) ექვემდებარება გაწმენდას, ამორეცხვას და დაქლორვით დეზინფექციას აქტიური ქლორის კონცენტრაციით (რეაგენტის ჩვენებით) მგ/დმ3(გ/მ3),კონტაქტის ხანგრძლივობა სთ‖----―---------------20 . . წელი დეზინფექციის შემდეგ ფიზიკურ-ქიმიური და ბაქტერიოლოგიური ანალიზის შედეგები ფურცელზე დართვით სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის წარმომადგენელი მეურნე სუბიექტის წარმომადგენელი XI. შახტური ჭის სანიტარიულ-ჰიგიენური გამოკვლევის პროგრამა დანართი 3 (სარეკომენდაციო) ა) მხარე, რაიონი, დასახლებული პუნქტი, ქუჩა, ჭა№, გამოკვლევის თარიღი; ბ) ჭის ადგილმდებარეობა; ბ.ა) დასახლებული ადგილის ტერიტორიაზე – ქუჩა, მოედანი, ადგილი სახლებს შორის, ბაღი, ბოსტანი; ბ.ბ) დაუსახლებელ ადგილზე – მეცხოველეობის ფერმების ტერიტორია, საფრინველე, სამეურნეო ეზო, საწარმოო (დაწესებულება) და ა.შ.; ბ.გ) სწორ ადგილზე, ამაღლებულ ფერდობზე, დაბ-ლობზე, ხევში ან ხევის ახლოს, მდელოზე, წყალსატევის ნაპირზე. ბ.დ) ჭის წყლით დაფარვის შესაძლებლობა თოვლის დნობისას, ძლიერი წვიმებისას და წყალდიდობისას. გ) ჭის მომსახურეობის რადიუსი; დ) ჭის აშენების, რემონტის, გაწმენდისა და დეზინფექციის დრო; ე) ჭის ტიპი: ძელური, ბეტონის, აგურის ან სხვა მასალისა; ე.ა) ძელური მასალა: მუხა, ფიჭვი, მურყანი და სხვა; ე.ბ) კედლის სიმაღლე მიწის დონიდან; ე.გ) ჭის სიღრმე მიწის ზედაპირიდან ფსკერამდე და წყლის სარკემდე; ე.დ) ჭაში წყლის მოცულობა; ე.ე) თიხის ―საკეტის‖ არსებობა, მისი სიღრმე და სიგანე; ვ)როგორი ჰორიზონტიდან იკრიბება წყალი; ზ) ჭის შიგა კედლების ზედაპირის მდგომარეობა; თ) ჭის ირგვლივ ნიადაგის მდგომარეობა; თ.ა) მოკირწყლული ტერიტორიის მანძილი; თ.ბ) დაქანების, წყალსარინი თხრილისა და შემოღობ-ვის არსებობა; თ.გ) საქონლის დასაწყურებელი ვარცლის არსებობა და ჭიდან მისი დაცილების მანძილი; ი) ჭიდან წყლის ამოღების საშუალებები: ტუმბო, ოწინარი; კ) ბადია ან ვედრო (საზოგადოებრივი, ინდივიდუა-ლური), ვედროს დასადგმელი; ლ) სახურავის, ფარდულის, ჯიხურის არსებობა და მათი მდგომარეობა; მ) მანძილი საცხოვრებელი სახლებიდან, გზის სავალი ნაწილიდან, ამოთხრილი ორმოდან, საპირფარეშოდან, სანაგვე ორმოდან, ნაკელსაცავიდან და დაბინძურების სხვა წყაროებიდან; ნ) დამაბინძურებელი წყაროების მდებარეობა რელიეფის მიხედვით ჭის ზევით ან ქვევით; ო) ნიადაგის ტიპი (ქვიშნარი, თიხნარი, შავმიწა) ჭასა და დამაბინძურებელ წყაროებს შორის; პ) ჭაში წყლის ხარჯი დღე-ღამის განმავლობაში, წყლის ამოხაპვის რაოდენობა; 110 ჟ) ჭაში წყლის დონის მერყეობა (წლის დროის მიხედვით, დამოკიდებულება წვიმაზე და თოვლის დნობაზე); რ) წყლის ხარისხის ლაბორატორიული ანალიზების მონაცემები; ს) როდის და ვის მიერ შესრულდა ბოლო ანალიზები; ტ) მონაცემები დასახლებულ ადგილებში ინფექციური დაავადებების გავრცელების შესახებ; უ) მოსახლეობის, წყლის ფაქტორთან დაკავშირებული, სხვა დაავადებათა მონაცემები; ფ) დასახლებულ ტერიტორიაზე მღრღნელებისა და შინაური ცხოველების ეპიზოოტიის შესახებ მონაცემები; ქ) ვინ აწარმოებს ზედამხედველობას ჭაზე და ვინ არის პასუხისმგებელი მის სანიტარიულ მდგომარეობაზე; ღ) საერთო დასკვნა ჭის სანიტარიულ-ჰიგიენურ მდგომარეობაზე და აუცილებელ ღონისძიებებზე; ყ) შენიშვნა: პროგრამის საფუძველზე დგება „ობიექტის რუქა მიმდინარე სანიტარიულ ზედამხედველობაზე‖. XII. მილისებრი ჭის სანიტარიულ-ჰიგიენური გამოკვლევის პროგრამა დანართი 4 (სარეკომანდაციო) ა) ოლქი, რაიონი, დასახლებული პუნქტი, ქუჩა, სახლი №, ჭა№, გამოკვლევის თარიღი; ბ) ჭის ადგილმდებარეობა: დასახლებული ადგილის გარეთ, დასახლებული ადგილის ტერიტორიაზე, შენობის შიგნით; გ) ვის ეკუთვნის ჭა (მფლობელი); დ) რამდენ სახლსა და მოსახლეს ემსახურება ჭა, მომსახურების რადიუსი; ე) როდისაა ჭა აშენებული, როდის ჩაუტარდა რემონტი; ვ) ჭის გაყვანის მეთოდი: ბურღვა, გაბურღვით ამოთხრა და სხვა; ზ) ჭის სიღრმე, როგორი წყალშემცველი ჰორიზონ-ტიდან ხდება წყლის ამოღება; თ) ჭაში წყლის სიღრმის მუდმივი დონე; ი) ჭის წარმადობა (დებიტი), თვითგადმოდინებადია თუ არა; კ) წყლის დონის ცვლილება დროის განმავლობაში, ხასიათი, სიდიდე და ცვლილებების შესაძლო მიზეზები; ლ) მილისებრი ჭის კედლების მასალა, ფილტრის არსებობა, დამცველი ბადე, ბადის მასალა; მ) ჭის თავის მოწყობილობა, ჯიხურის ან ფარდულის არსებობა; ნ) წყლის ამოღების მეთოდი (ხელის ან ელექტრო ტუმბო); ო) გაყინვისაგან დაცვა (შეფუთვის სახეობა და ხასიათი, საიზოლაციო მასალა, ტუმბოს ელექტროგამთბობი); პ) თიხის ― საკეტის‖ არსებობა, მოკირწყვლა, წყალ-გადასაგდები თხრილი, ვედროს დასადგმელი; ჟ) დაბინძურების შესაძლო წყარო, ჭიდან მისი დაცილება; რ) წყლის ლაბორატორიული ანალიზების მონაცემები; ს) როდის და ვის მიერ იქნა ჩატარებული ბოლო ანალიზები; ტ) პასუხისმგებელი პირი ჭის სანიტარიულ მდგო-მარეობაზე; უ) მილოვანი ჭის სანიტარიულ-ჰიგიენური მდგომა-რების საერთო დასკვნა და აუცილებელი ღონისძიებები. XIII. წყაროს კაპტაჟის სანიტარიულ-ჰიგიენური გამოკვლევის პროგრამა დანართი 5 (სარეკომენდაციო) ა) მხარე, რაიონი, დასახლებული პუნქტი; ბ) კაპტაჟის ადგილმდებარეობა, ხომ არ ხდება კაპტაჟის წყლით დაფარვა წყალდიდობის, ძლიერი წვიმისა და თოვლის დნობის დროს; გ) ვის ეკუთვნის კაპტაჟი; დ) რამდენ სახლსა და მოსახლეს ემსახურება კაპტაჟი, მომსახურების რადიუსი; 111 ე) წყაროს ხასიათი; ე.ა) აღმავალი ან დამავალი წყარო, როგორი წყალ-შემცველი ჰორიზონტიდან ხდება წყაროს გაჟონვა. ზედაპირული დაბინძურებისაგან დაცვის საიმედოობა; ე.ბ) კაპტაჟის მეშვეობით, დღე-ღამეში, მიღებული წყლის რაოდენობა; ე.გ) სეზონის მიხედვით, წყლის დონის ცვლილება; ვ) მშენებლობის წელი; ზ) ბოლო რემონტის წელი; თ) როდის და ვის მიერ ჩაუტარდა კაპტაჟს ბოლო გაწმენდა და დეზინფიცირება; ი) კაპტაჟის ირგვლივ ნიადაგის ზედაპირის მდგომარეობა (მოკირწყვლა, წყალგადასაგდები თხრილი, შემოღობვა); კ) ფარდულის ან ჯიხურის არსებობა; ლ) კაპტაჟის მოწყობა; ლ.ა) საკაპტაჟე კამერის კონსტრუქცია, კედლის მასალა, კედლების ჰერმეტულობა, თიხის „საკეტის‘ არსებობა; ლ.ბ) წყლის გაუფერულების შესაძლებლობა (გადმოსაღვრელი კედლის არსებობა); ლ.გ) გადმოსაღვრელი და სატალახე მილების არსებობა, გადმოსაღვრელი და სატალახე მილებიდან წყლის გადაგდების ადგილი, მისი მოკირწყვლა, ღარის არსებობა; ლ.დ) სავენტილაციო მილის არსებობა, მისი სიმაღლე გრუნტის დონიდან, სავენტილაციო მილის დაცვა; ლ.ე) კარებისა და სახურავიანი ლიუკის არსებობა, გაწმენდის ორგანიზების საშუალება; მ) გაყინვისაგან დაცვა. (შეფუთვის სახე და ხასიათი). ნ) შესაძლო დაბინძურების წყარო, მისი დაცილება კაპტაჟიდან, რელიეფის მიხედვით კაპტაჟის მიმართ განლაგება; ო) წყლის ლაბორატორიული ანალიზების მონაცემები. როდის და ვის მიერ იქნა ჩატარებული ბოლო ანალიზი; პ) დასახლებულ ადგილებში ინფექციური დაავადებების გავრცელების მონაცემები; ჟ) მოსახლეობის, წყლის ფაქტორთან დაკავშირებული (ინტოქსიკაცია), სხვა დაავადებების მონაცემები; რ) მონაცემები დასახლებული ტერიტორიის რაიონში მღრღნელებისა და შინაური ცხოველების ეპიზოოტიის შესახებ; ს) ვინ ახორციელებს კაპტაჟის სანიტარიულ ზედამხე-ველობას და ვინ არის პასუხისმგებელი სანიტარიულ მდგომარეობაზე; ტ) კაპტაჟის სანიტარიულ-ჰიგინური მდგომარეობის შესახებ საერთო დასკვნა და აუცილებელი ღონისძიებები. XIV. ბიბლიოგრაფია 1. სანიტარიული წესები და ნორმები 3.05.04–85 ,,გარე ქსელები, წყალმომარაგების და კანალიზაციის ნაგებობანი‖ 2. Требования к качеству воды нецентрализованного водооснабжения. Санитарная охрана источников. СанПин 2. 4.544-96. 3. ―ზედაპირული წყლების გაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარიული წესები და ნორმები‖ სანწდან 2.1.5. 112 2.1.5. დასახლებული ადგილების წყალსარინი, წყალსატევების დაცვა მოსახლეობის წყალმოხმარების ადგილებში ზღვის სანაპირო წყლის დაცვა გაბინძურებისაგან სანიტარიული წესები და ნორმები სანწდან 2.1.4. 000 – 00 I. გამოყენების სფერო და დანიშნულება 1. ზღვის სანაპირო წყლების გაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარიული წესები და ნორმები შემუშავებულია ქვეყნის მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვისა და ზღვის ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენების მიზნით. 2. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები მიზნად ისახავს ზღვის წყლის გაბინძურების თავიდან აცილებას, რადგან გაბინძურებული ზღვის წყლის სარეკრეაციო, სამკურნალო გამაჯანსაღებელ და სასმელ-სამეურნეო დანიშნულებით წყალმოხმარებას, აგრეთვე იმ ჰიდრობიონტებისა და თევზის ადამიანის მიერ საკვებად გამოყენებას, რომლებიც მავნე ნივთიერებებისა და მიკროორგანიზმების მატარებლებია, შეუძლიათ ინფექციური, პარაზიტული დაავადებებისა და კანის გამაღიზიანებელი მოქმედების გამოწვევა, ინტოქსიკაციების განვითარება და ამით მოსახლეობის მიერ ზღვის წყალმოხმარებისას გამაჯანსაღებელი ეფექტის შემცირება. 3. წინამდებარე წესები და ნორმები შემუშავებულია ინსტრუქციულ-მეთოდურ და ნორმატიულ დოკუმენტებზე, საქართვეელოს კანონმდებლობაზე, საქართველოს შრო-მის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინს-ტროსა და სხვა საკანონმდებლო აქტებზე, სამთავრობო დადგენილებებზე მოქმედ სტანდარტებსა და წესებზე დაყრდნობით. 4. წესები ვრცელდება წყლის მაქსიმალური დონიდან ხმელეთის 2კმ სიგანის ზოლზე საქართველოს ტერიტორიული წყლების სანაპირო რაიონებზე, ქალაქის სანაპირო ზონებისა და ზღვაში ჩამავალი მდინარეების შესართავებზე, რომელიც გამოიყენება და პერსპექტიულია მოსახლეობის სარეკრეაციო, სამკურნალო-გამაჯანსაღებელ და სასმელ-სამეურნეო მიზნებისათვის. 5. წესებით რეგლამენტირებულია: ა) ზღვის წყალმოხმარების რაიონის ორგანიზაციის წესი და მისი სანიტარიული დაცვის ზონის დადგენა; ბ) დაცულ რაიონებში ზღვის წყლის შედგენილობასა და თვისებებზე მოთხოვნები; გ) მოსახლეობის ჯანმრთელობისათვის უსაფრთხო სარეკრეაციო, სამკურნალო-გამაჯანსაღებელი და სასმელ-სამეურნეო ზღვის წყალმოხმარების პირობების შესაქმნელი ღონისძიებები. 6. ზღვის სანაპირო წყლის კომპლექსურად გამოყენებისას წყალდამცავი ღონისძიებები იგეგმება ჰიგიენური ინტერესებისა და მოსახლეობის ჯანმრთელობის უზრუნველყოფის პრიორიტეტზე დაყრდნობით. 7. წინამდებარე სანიტარიული წესებისა და ნორმების მოთხოვნები სავალდებულოა ყველა იმ წყალმომხმარებლისათვის, რომელთა საქმიანობამაც შეიძლება გამოიწვიოს ზღვის წყლის ხარისხისა და თვისებების შეცვლა. წყალდამცავი ღონისძიებების პროექტების დამუშავება უნდა ხდებოდეს წინამდებარე წესებისა და მოთხოვნების გათვალისწინებით. II. ნორმატიული დამოწმებები 1. წინამდებარე ჰიგიენურ ნორმატივებში გამოყენებულია დამოწმებები შემდეგ დოკუმენტებზე: ა) საქართველოს კანონი „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖; ბ) საქართველოს კანონი „გარემოს დაცვის შესახებ‖; გ) საქართველოს კანონი „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ‖; დ) საქართველოს კანონი „წყლის შესახებ‖ ე) საქართველოს კანონი: „წიაღის შესახებ‖; 113 ვ) საქართველოს კანონი: „საზღვაო სივრცის შესახებ‖; ზ) საქართველოს კანონი: „კურორტებისა და საკურორტო ადგილების სანიტარიული დაცვის ზონების შესახებ‖; თ) საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მარტის №807 ბრძანებულება „ჯანმრთელობის ხელშეწყობისა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების სახელმწიფო პროგრამის 1999–2005 წლების ღონისძიებათა ნუსხის დამტკიცების შესახებ‖. III. ზოგადი დებულებები 1. წყალმოხმარებისა და ზღვის სანაპირო წყლების დაცვის სფეროში კონტროლს ახორციელებს სანიტარიული ზედამხედველობისა და გარემოს დაცვითი სახელ-მწიფო სამსახურები. 2. წყალმოხმარების რაიონების გაბინძურებისაგან დასაცავად, მოსახლეობის მიერ სარეკრეაციო, სასმელ-სამეურნეო, სამკურნალო-გამაჯანსაღებელი მიზნით წყლის გამოყენებისას უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად და აკვაკულტურების წყაროების უსაფრთხო პირობების შესაქმნელად დგინდება ზღვის წყალმოხმარების დაცული რაიონები, რომლებშიც შედის აგრეთვე ზღვის წყალმოხმარების რაიონების სანიტარიული დაცვის ზონები და ხმელეთის სანაპირო ზოლი. 3. ზღვის წყალმოხმარების სანაპირო რაიონების საზღვარი დგინდება წყლის მოჭრის ხაზიდან ზღვის სიღრმეში არანაკლებ 2 მილისა (3,9კმ). 4. შენიშვნა: კონკრეტული სანიტარიული, ჰიდროფი-ზიოლოგიური, ტოპოგტაფიულ ჰიდროლოგიური თავი-სებურებისა და, აგრეთვე, ზღვის სანაპიროს სახალხო-სამეურნეო გამოყენების პირობების მიხედვით, სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მოთხოვნებითა და მათთან შეთანხმებით, ზღვის წყალმოხმარების სანა-პირო რაიონი შეიძლება გაგრძელდეს ზღვისკენ. 114 წყალმოხმარების რაიონის სანიტარიული დაცვის ზონა 22 კმ 22 კმ (12 საზღვაო მილი) (12 საზღვაო მილი) 3,9 კმ წყალმოხმარების 3,9 კმ (2 მილი) რაიონი (2 მილი) არანაკლებ 10კმ არანაკლებ 10კმ წყლის მოჭრის ხაზი 2 კმ ხმელეტის ზოლი 2 კმ 115 ნახ. 1. ზღვის წყალმოხმარების დაცული რაიონის სქემა 5. მოსახლეობის წყალმოხმარების რაიონის სანიტარი-ული დაცვის ზონის საზღვარი განისაზღვრება ზღვის მიმართულებით ტერიტორიული წყლების საზღვრით და წყალმოხმარების რაიონიდან ორივე მხარეზე წყლის მოჭრის ხაზის გასწვრივ 10კმ-ზე (ნახ. 1). 6. დაცულ რაიონებში საზღვრებს, რეჟიმსა და სამეურნეო საქმიანობის თანამიმდევრობას ამტკიცებს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო სხვა კომპეტენტურ უწყებებთან შეთანხმებით იმ გეგმური და საპროექტო მასალების აუცილებელი ჩათვლით, რომლებიც ითვალისწინებენ ზღვის წყლის სარეკრეაციო, სამკურნალო-გამაჯანსღებელი და სასმელ-სამეურეო მოთხოვნებისათვის პერსპექტიულ გამოყენებას. 7. მოსახლეობის წყალმოხმარების რაიონებში ზღვის სანაპირო წყლებში ჩასატარებელი არც ერთი სახის სამუშაო არ უნდა იწვევდეს ზღვის წყლის ხარისხის გაუარესებას. 8. ზღვის სანაპიროს განვითარებისა და ათვისების გენერალური სქემისა და ზღვისპირა დასახლებული პუნქტების გენერალური გეგმების შემუშავება უნდა განხორციელდეს წინამდებარე წესების მოთხოვნების გათვალისწინებით, მოსახლეობის ჯანმრთელობისა და სანაპირო წყლების შეცვლილი ხარისხის მოქმედების შესაძლო შედეგების ჰიგიენური და სოციალურ-ეკონომიკური შეფასების პროგნოზის შესაბამისად. 9. ზღვისპირა და 2კმ სიგანის ზღვის სანაპირო ზოლში ახალი და ექსპლუატაციაში მყოფი საქმიანობის ობიექტების დაპროექტებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს წყალმოხმარების რაიონის დაბინძურებისა და საავარიო სიტუაციების თავიდან ასაცილებლად ღონისძიებათა კომპლექსი, ხოლო ავარიის შემთხვევაში – მათი შედეგების სალიკვიდაციო ღონისძიებები. ა)შენიშვნა: წყალდამცავმა ღონისძიებებმა, რომლებიც ტარდება ზღვაში ჩამავალი მდინარეების აუზში, წყალმოხმარების დაცული რაიონის ფარგლებში უნდა უზრუნველყოს წინამდებარე წესებითა და ნორმებით რეგლამენტირებული ზღვის სანაპირო წყლის ხარისხი. 10. სანაპირო წყლის გაბინძურების საწინააღმდეგო ღონისძიებები უნდა ჩატარდეს ქვეყნის საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და წინამდებარე წესების მოთხოვ-ნების დაცვით. IV. მოთხოვნები ზღვის სანაპირო წყლის ხარისხზე 1. ზღვის სანაპირო წყლის ფიზიკურ-ქიმიური და მოკრობიოლოგიური მაჩვენებლების რეგლამენტირებულმა დონეებმა უნდა უზრუნველყოს მოსახლეობის სარეკრეაციო, სამკურნალო გამაჯანსაღებელი და სასმელ-სამეურნეო (გამტკნარებული) წყალმოხმარების უსაფრთხოება. 2. ზღვის დაცული რაიონების (წყალმოხმარების რაიონი და სანიტარიული დაცვის ზონები) ზღვის წყლის შედგენილობა და ხარისხი უნდა შეესაბამებოდეს 1-ლ (ფიზიკურ-ქიმიური მაჩვენებლების მიხედვით) და მე-2 ცხრილში (სანიტარიულ-მიკრობიოლოგიური მაჩვენებლების მიხედვით) მოყვანილ მოთხოვნებს. 3. მიმდინარე კონტროლის წესით განისაზღვრება ზღვის წყლის ეპიდემიური უსაფრთხოების ძირითადი მიკრობიოლოგიური მაჩვენებელი – ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირი (ლნჩ), აგრეთვე კოლიფაგები, როგორც ვირუსული გაბინძურების მაჩვენებელი. 4. დამატებითი გამოკვლევები წყლისა და ფსკერის დანალექში ინფექციური დაავადებების (სალმონელა, მუცლის ტიფი, პარატიფი, დიზენტერია) გამომწვევების არსებობაზე და სხვა პათოგენურ მიკროორგანიზმებზე ტარდება წყალმოხმარების რაიონების განმეორებითი კვლევისას, როცა დაბინძურების დონე, ძირითადი მიკრობიოლოგიური მაჩვენებლების მიხედვით, აღემატება დასაშვებს, ეპიდსიტუაციის გათვალისწინებით. თუ წყალში არ აღინიშნება ინფექციური დაავადებების გამომწვევი, სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შეუძლია ნებართვის გაცემა სარეკრეაციო წყალმოხმარებაზე ზღვის მოცემულ მონაკვეთში იმ პირობით, თუ მაქსიმალური დღიური სარეკრეაციო დატვირთვის პერიოდში ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირის ინდექსი არის არა უმეტეს 25000, კოლიფაგის ინდექსი კი – 500. 5. შენიშვნა: 116 ა)ეპიდჩვენების მიხედვით წყლის ანალიზების ჩატარებისას სარეკრეაციო ადგილებში 1 დმ 3 წყალში პარაჰემოლიტიკური ვიბრიონების რაოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 1000, წყლის აღების წერტილში კი – 500. ბ)ადამიანის კანისა და ლორწოვანის დაავადებების წარმოქმნის საშიშროების შესაფასებლად დამატებით ისაზღვრება ლეციტინაზადადებითი სტაფილოკოკები, რომელთა რაოდენობა წყლის დმ 3 ში არ უნდა აღემატებოდეს 100. გ)ზღვის წყლის მიკრობული დაბინძურების წყაროს გამოსავლენად და მისი ხასიათის დასაზუსტებლად განისაზღვრება ეშერიხია კოლი და ენტეროკოკები, რომელთა რაოდენობა 1 დმ 3 წყალში არ უნდა აღემატებოდეს 1000. დ) ფსკერის დანალექებში წყლის ხარისხის მაჩვენებლებთან შედარებით დასაშვებია მიკრობული დაბინძურების 10-ჯერადი ზრდა. ცხრილი 1 მოთხოვნები ზღვის წყლის შედგენილობასა და თვისებებზე მოსახლეობის წყალმოხმარების რაიონებში და სანიტარიული დაცვის ზონებში ზღვის წყლის შედგენილობისა და თვისებების მაჩვენებლები წყლის შედგენილობისა და თვისებების ზღვრულად დასაშვები მაჩვენებლების ნორმები და მოთხოვნები წყალმოხმარების რაიონი სანიტარიული დაცვის ზონა მოტივტივე ნაწილაკები წყლის ზედაპირზე და წყლის ზედა ფენაში არ უნდა იყოს ზღვის წყლისათვის არადამახასიათებელი მოტივტივე ნივთიერებები წყლის ზედაპირზე და წყლის ზედა ფენაში არ უნდა იყოს ზღვის წყლისათვის არადამახასიათებელი მოტივტივე ნივთიერებები სუნი ზღვის წყლისათვის უჩვეულო სუნის ინტენსივობა არ უნდა აღემატებოდეს აღქმის ზღვარს @(2 ბალი) ზღვის წყლისათვის უჩვეულო სუნის ინტენსივობა არ უნდა აღემატებოდეს აღქმის ზღვარს @(2 ბალი) გამჭვირვალობა 1 სნელენის შრიფტით არა- ნაკლებ 30 სმ სნელენის შრიფტით არა ნაკლებ 30 სმ შეფერილობა 2 დაუშვებელია ზღვის წყლის 10 სმ სვეტში არ არის რეგლამენტირებული pH 6,5-8,5 (მერყეობა არ უნდა აღემატებოდეს ± 1 ფონის მნიშვნელობის ერთეული) 6,5-8,5 გახსნილი ჟანგბადი არანაკლებ 4,0 მგ/დმ3 არანაკლებ 4,0 მგ/დმ3 ჟბმ5 4 არა უმეტეს 3,0 მგ/დმ3 02 არა უმეტეს 3,0 მგ/დმ3 02 ქიმიური ნივთიერებები 3 (ზღვის წყლის მარილოვანი შედგენილობის გარეშე) შემცველობა არ უნდა აღემატებოდეს ზდკ*-ს და სდდ-ს, რომლებიც დამტკიცებულია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ სასმელ-სამეურნეო და კულტურულ საყოფაცხოვრებო წყალმოხმარების წყალსატევებისათვის არ არის რეგლამენტირებული 1. შენიშვნა: ა) 1,2 იმ შემთხვევაში, როდესაც გამჭვირვალობის მაჩვენებლის შემცირება და შეფერილობა განპირობებულია ადგილობრივი ჰიდროლოგიური პირობებითა და ბუნებრივ-კლიმატური ფაქტორებით, მათი მნიშვნელობა რეგლამენტირებული არ არის. ბ) ქიმიური ნივთიერებების ჩაშვება სანიტარიული დაცვის ზონაში შესაძლებელია მხოლოდ იმ პირობით, თუ დაცულია წყალმოხმარების რაიონის წყლებში ნივთიერებათა ნორმატიული შემცველობა. გ) განსაზღვრული გაბინძურებისას, რომელიც აღემატება დადგენილ ნორმატივს, გაბინძურების ხასიათისა და ხარისხის შეფასება ტარდება ზოგადი სანიტარიული სიტუაციისა და ზღვის წყლის გაბინძურების სხვა პირდაპირი და არაპირდაპირი სანიტარიული მაჩვენებლების გათვალისწინებით (ჟბმ სრულის ჩათვლით). ცხრილი 2 *ზდკ ზღვრულად დასაშვები კონცეტრაცია  სდდ საორიენტაციო დასაშვები დონე მოთხოვნები ზღვის წყლის ხარისხისადმი სანიტარიულ-მიკრობიოლოგიური მაჩვენებლების მიხედვით მოსახლეობის წყალმოხმარების რაიონებში მაჩვენებლები მიკროორგანიზმების რაოდენობა წყლის 1დმ3 (ინდექსი) არ უნდა აღემატებოდეს ბანაობა საწყალოსნო სპორტი, აგრეთვე დასახლებული ადგილების ფარგლებში წყალაღების ადგი-ლები საცურაო აუზებისა და წყალსამკურნალო დაწესებულებები-სათვის წყალაღების ადგილები გამამტკნარე-ბელი დანად გარებისათვის ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირები ლნჩ 5000 10000 100 1000 117 ა) სანიტარიული დაცვის ზონაში რეგლამენტირებულია ნახმარი წყალსარინების პირობების გათვალისწინებით, რომელთა გაწმენდისა და გაუვნებლობის ხარისხმა უნდა უზრუნველყოს კოლი ინდექსი არა უმეტეს 1000 და კოლიფაგის ინდექსი არა უმეტეს 1000 ნეგატიური კოლონიების რაოდენობა დმ 3 ში. ბ) დამატებითი გამოკვლევები ტარდება სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მითითებით. V. მოთხოვნები ზღვის წყლის დაცვაზე სამეურნეო საქმიანობისას 1. მოცემული თავის მოთხოვნები ვრცელდება ყველა სახის ნახმარი წყლის ჩაშვების პირობებზე: საყოფაცხოვრებო-სამეურნეო, სამრეწველო, ზედაპირული, დრენაჟული, სარწყავი და სხვა. სამრეწველო, საყოფაც-ხოვრებო-სამეურნეო, კულტურულ-გამაჯანსაღებელი და სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების ობიექტის ექს-პლუატაციის, დაპროექტების და რეკონსტრუქციისას, მათი უწყებრივი დაქვემდებარებისა და სამუშაოს სახეობისაგან დამოუკიდებლად. 2. მოსახლეობის წყალმოხმარების რაიონში აკრძალულია ყველა სახის გადანაყარისა და ნახმარი წყლის ჩაშვება, გაწმენდილი და გაუსნებოვნებული, საყოფაცხოვრებო-სამეურნეო, სამრეწველო, სანიაღვრე, საკოლექტორო-სადრენაჟო და სხვა სახის ჩამდინარე წყლების ჩათვლით. 3. სანიტარიული დაცვის ზონაში აკრძალულია: ა) ყველა სახის გაუწმენდავი და გაუსნებოვნებული ნახმარი წყლის ჩაშვება; ქიმიური ნივთიერებების, დაბინძურებული ფსკერის დანალექისა და გრუნტის ჩამარხვა, რომლებიც წარმოიქმნება ფსკერის გასაღრმავებელი სამუშაოების ჩატა-რების შედეგად; ბ) პულპების, კუბური ნარჩენებისა და ნალექების ჩაშვება, რომლებიც წარმოიქმნება ნახმარი წყლის გაუვნებლობის შედეგად და გემების ექსპლუატაციისას. გ) ნახმარი წყლების, მათ შორის გაწმენდილისა და გაუსნებოვნებულის, ჩაშვება: გ.ა) თუ ისინი შეიცავენ ნივთიერებებს, რომლებზეც არ არის დადგენილი ზდკ და სდდ და რომელთათვისაც არ არსებობს ანალიზური კონტროლის მეთოდები; გ.ბ) თუ ისინი შეიძლება გამოიყოს წყალსარინი სისტემებიდან რაციონალური ტექნოლოგიის გზით ან წყალ-მოხმარების საბრუნავ სისტემებში გამოყენებისას; გ.გ) თუ ისინი შეიცავენ სამრეწველო ნედლეულს, რეაგენტებს, წარმოების შუალედურ პროდუქტებს, ან საბოლოო პროდუქტებს, ფასეულ ნარჩენებს, რომელთა უტილიზაცია შესაძლებელია არსებულ ან სხვა საწარმოში; გ.დ) თუ შეიცავენ ინფექციური და პარაზიტული დაავადებების გამომწვევებს; გ.ე)თუ წარმოიქმნება ნავთობისა და გაზის მოპოვებისას, ჭაბურღილების ბურღვისას, პლატფორმებისა და გემების ექსპლუატაციისას იმ ნახმარი წყლის გამოკლებით, რომლის გაწმენდა და გაუსნებოვნებაც მოხდა გემის მოწყობილობებზე და მისი მაჩვენებლები ცხრილში მოცემულის ტოლია: – ჟბმ5 50მგ02/დმ3 შეწონილი ნივთიერებები 100მგ/დმ3 ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირის რაოდენობა (კოლი ინდექსი) 1000კლ/დმ3 ნარჩენი ქლორი 1,5-დან 5,0 მგ/დმ3- მდე დ) ჩაშვება უნდა წარმოებდეს გემის მოძრაობისას წყლის მოძრაობასთან შეფარდებით არანაკლებ 4 კვანძის სიჩქარით და არ უნდა წარმოქმნიდეს თვალხილულ მცურავ ნივთიერებებს, არ უნდა ცვლიდეს წყლის ფერს; ე) თუ მავნე ნივთიერებების შემცველობა აღემატება მოცემული ნახმარი წყლისათვის დადგენილ ზღვრულად დასაშვებ ჩაშვებას (ზდჩ). ვ) შენიშვნა: ნაწლავის ჩხირის ჯგუფის ბაქტერიები (კოლი-ინდექსი) 10000 ––– ––– –––– კოლიფაგი (ეშერიხიას ფაგი) 100 ––– ––– ––– ენტეროვირუსი 0 ––– ––– ––– ფეკალური სტრეპტოკოკი <1000 ––– ––– ––– ოქროსფერი სტაფილოკოკი <1000 ––– ––– ––– პათოგენები საერთო (მათ შორის სალმონელა) 0 ––– ––– ––– 118 ვ.ა) ზდჩ-ს გაანგარიშება წარმოებს ნივთიერებების ზდკ-ს გათვალისწინებით, რომელიც დადგენილია საყოფაცხოვრებო-სამეურნეო წყლისა და თევზსამეურნეო წყალსატევებისათვის, იმ ჰიდროლოგიური სიტუაციისათვის, რომელიც ითვალისწინებს ზდჩ გამოთვლის შედეგების დამახინჯების შესაძლებლობას და დაბინძურების გავრცელებას წყალმოხმარების რაიონებში. 4. დასაცავი რაიონების ხმელეთის ორ კილომეტრიან ზოლში, რომელიც ათვლილია ზღვის მაქსიმალური დონის ხაზიდან და დადგენილია მოცემულ ადგილებში, აკრძალულია: ა) შხამქიმიკატების გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო, სატყეო და სხვა სავარგულის დამუშავების დროს; ბ) საწყობების მშენებლობა ქიმიური ნივთიერებების შესანახად, მათ შორის შხამქიმიკატების, მინერალური სასუქების, საწვავ–საპოხი მასალების, სასოფლო-სამე-ურნეო ავიაციისათვის ასაფრენ დასაჯდომი მოედნის მოწყობა, აგრეთვე სხვა ობიექტებისა და ნაგებობების მოწყობა, რომლებიც გავლენას ახდენენ სანაპირო წყლის ხარისხზე; გ) საყოფაცხოვრებო და სამრეწველო საწარმოების არაუტილიზებული ნარჩენების პოლიგონებისა და ნახმარი წყლების შემგროვებლების მოწყობა, მეცხოველეობისა და მეფრინველეობის ფერმებისა და კომპლექსების მშენებლობა; დ) დღე-ღამეში 1 მ 3 ზე მეტი საყოფაცხოვრებო-სამეურნეო ნახმარი წყლების შემგროვებელი ორმოების მოწყობა და ექსპლუატაცია; ე) საასენიზაციო მინდვრების, თხიერი გადანაყრების მისაღები და გამაუსნებოვნებელი ნაგებობების მოწყობა; ვ) საფილტრაციო და სარწყავი მინდვრების მოწყობა; ზ) ატმოსფეროში გამონატყორცნების წარმომქმნელი საწარმოების მშენებლობა, რომელიც ხელს შეუწყობს ზღვის დაბინძურებას. 5. ტრასის, საინჟინრო-ტექნიკური და ტექნოლოგიური გადაწყვეტილებების შერჩევა წყლის ღრმა ჩაშვების განლაგებაზე, ასევე ზღვის სანაპირო ზოლში ნახმარი წყლის განზავების ხარისხის გამოთვლა უნდა წარმოებდეს ზღვის წყლის ყველაზე უარესი მაჩვენებლების გათვალისწინებით მაქსიმალური წყალმოხმარების პერიოდში. 6. კონტინენტური შელფის საზღვრების დამთხვევისას დაცული რაიონების საზღვრებთან, მოთხოვნები შელფზე ზღვის წყლის შედგენილობასა და თვისებებზე უნდა პასუხობდეს მოცემული წესების მოთხოვნებს. 7. გემები, ასევე საზღვაო, სავაჭრო, მეთევზეობისა და სხვა პორტები, რომლებიც ემიჯნება დაცულ ზღვისპირა რაიონებს, უნდა აღიჭურვოს და მოეწყოს სპეციალური სანიტარიული ტექნიკით და ზღვის დაბინძურებისაგან დამცავი საშუალებებით. 8. რეიდზე და პორტებში მდგარმა გემებმა ნახმარი წყალი უნდა შეაგროვონ და ჩააბარონ ან შემგროვებელ გემებს, ან ნაპირზე. გამონაკლისს წარმოადგენს გემები არა უმეტეს 10 კაცის შემადგენლობით, თუ ისინი არ არიან აღჭურვილი დახურული ფანური სისტემით. 9. შავი ზღის გაბინძურებისაგან დაცვის საერთაშორისო კონვენციის მოთხოვნების შესრულებაზე კონტროლი ევალება გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროსთან არსებულ შავი ზღვის კონვენციურ ინსპექციას. VI. ზღვის წყლის ხარისხის ლაბორატორიული კონტროლის წესი 1. წყალმომხმარებლები ვალდებულნი არიან უზრუნველყონ სისტემატური ლაბორატორიული კონტროლი გამწმენდი ნაგებობების მუშაობაზე, გაწმენდილი ნახმარი წყლების ხარისხზე და ასევე ზღვისპირა დაცული რაიონის წყალმოხმარების საკონტროლო პუნქტებში ზღვის წყალზე. 2. კონტროლის წესი, რომელსაც ახორციელებენ წყალმომხმარებლები (საკონტროლო პუნქტების შერჩევა, საანალიზო მაჩვენებლების ჩამონათვალი, გამოკვლევების სიხშირე, მოსახლეობის ჯანმრთელობისათვის ნახმარი წყლის კომპონენტების საშიშროების ხარისხის გათვა-ლისწინებით), უნდა შეთანხმდეს სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის ორგანოებთან და დაწესებულებებთან ზღვისპირა დაცვის რაიონში სანიტარიული სიტუაციის, ადგილობრივი ჰიდროლოგიური და მეტეოროლოგიური პირობებისა და წყალმოხმარების სახეობის მიხედვით. 3. გეგმური ლაბორატორიული კონტროლი ზღვის წყლის ხარისხზე მოსახლეობის საბანაო ადგილებში და არჩევითი კონტროლი გასამტკნარებელი დანადგარებისათვის წყალასაღებ 119 ადგილებში, სამკურნალო და საცურაო აუზებში, და აგრეთვე, დასახლებული პუნქტების ფარგლებში ხორციელდება სანიტარიული ზედამხედვე-ლობისა და გარემოს დაცვითი სამსახურების მიერ. VII. ძირითადი ტერმინები და განსაზღვრებები დანართი 1 1. წინამდებარე სანიტარიულ წესებში მიღებულია შემდეგი ტერმინები და განსაზღვრებები: 2. პორტის აკვატორია – წყლის ობიექტის მონაკვეთი, რომელიც ეკვრის პორტის ნავსადგომის კედელს, იგი ნავმისაბმელის კედლის სიგრძის ტოლია, ხოლო სიგანით 1 კმ-მდეა; 3. უახლესი ნაპირი – საწყისი ხაზი, საიდანაც 24.12.98 წლის კანონის „საქართველოს საზღვაო სივრცის შესახებ‖ თანახმად, ათვლილია საქართველოს ტერიტორიული წყლების სიგანე; 4. საქართველოს შიდა საზღვაო წყლები მოიცავს: ა) საქართველოს ნავსადგურების შიდა აკვატორიას, ნავსადგურს შესასვლელი ჰიდროტექნიკური ნაგებობების უკიდურესი წერტილების შემაერთებელი საწყისი ხაზებიდან ნაპირის მიმართულებით; ბ) საქართველოს მდინარეთი შესართავებს მდინარის სიგანეზე გავლებული სწორი ხაზებიდან, რომლებიც აერთებენ მის ნაპირებზე განლაგებული საწყისი ხაზების შესაბამის წერტილებს; გ) ზღვის ნაწილს, რომელიც მოქცეულია სანაპირო ზოლისა და იმ საწყის ხაზებს შორის, საიდანაც აითვლება ტერიტორიული ზღვის სიგანე; 5. მოსახლეობის წყალმოხმარება – ზღვის წყლის გამოყენება საბანაო, საწყალოსნო სპორტის, წყალ-მკურნალობისა და საცურაო აუზებისათვის, გამტკნარების შემდეგ სასმელ-სამეურნეო მიზნებისათვის, ასევე დასახლებული პუნქტების საზღვრებში. 6. ზღვის გარემოს გაბინძურება – ზღვის გარემოში, მათ შორის, ესტუარიაში ნივთიერებების, მიკროორ-განიზმების ან ენერგიის პირდაპირ ან არაპირდაპირ შეტანა, რასაც შეუძლია ზიანი მიაყენოს ცოცხალ რესურსებს, საფრთხე შეუქმნას ზღვაში სიცოცხლის არსებობასა და ადამიანის ჯანმრთელობას, ხელი შეუშალოს ზღვაზე საქმიანობას, თავზჭერასა და ზღვის მართლზომიერ გამოყენებას, გამოიწვიოს გამოსაყენებელი წყლის ხარისხისა და დასვენების პირობების გაუარესება; 7. საზღვაო სანიტარიული რაიონები: ა) პირველი საზღვაო სანიტარიული რაიონი (წყლით სარგებლობის ზონა) – საქართველოს შიდა წყლები და ტერიტორიული ზღვის სანაპირო ზოლი, რომლის სიგანე 12 საზღვაო მილია. ამ ზონაში აკრძალულია ნავთობშემ-ცველი ნარევების, გემების ექსპლუატაციის შედეგად მიღებული ნარჩენების, გემის გამდინარე წყლებისა და ტანკერებიდან სუფთა ბალასტის ზღვაში ჩაშვება. ბ) მეორე საზღვაო სანიტარიული რაიონი – სანაპირო ზონა, რომლის სიგანე 50 საზღვაო მილია. ამ ზონაში აკრძალულია ნავთობშემცველი წყლების და სუფთა ბალასტის ზღვაში ჩაშვება, იმ შემთხვევების არდა, როდესაც იმავდროულად სრულდება ‖გემებიდან გაბინ-ძურების თავიდან აცილების შესახებ‖ საერთაშორისო კონვენციით დადგენილი მოთხოვნები. 8. სანიტარიული დაცვის ზონა – ტერიტორია და აკვატორია, რომელზეც დადგენილია განსაკუთრებული სანიტარიულ-ეპიდსაწინააღმდეგო რეჟიმი წყლის ხარისხის გაუარესების თავიდან ასაცილებლად; 9. წყლის გაბინძურების წყაროები – წყაროები, რომლებსაც ზღვის გარემოში შეაქვთ წყლის გამბინძურებელი ნივთიერებები, მოკროორგანიზმები ან ენერგია; 10. წყლის ხარისხი – წყლის შედგენილობისა და თვისებების დახასიათება, რომელიც განსაზღვრავს მის ვარგისიანობას წყალსარგებლობის კონკრეტული სახი-სათვის; 11. საზღვაო მილი – მანძილი, რომელიც 1852 მ-ის ტოლია. 12. ჩამდინარე წყლის გაუვნებლება – ჩამდინარე წყალი, დამუშავებული წყლიდან მავნე და რადიაქტიური ნივთიერებების მოცილების მიზნით; 13. ჩამდინარე წყლის გაუსნებოვნება – ჩამდინარე წყლის დამუშავება პათოგენური და სანიტარიულ –მაჩვენებელი მიკროორგანიზმების მოსაცილებლად; 120 14. დაცული რაიონი – ზღვის აკვატორია და ხმელეთის ორკილომეტრიანი უბნები, განსაზღვრული მოსახლეობის ფაქტობრივი და პერპექტიული წყალმოხმარების რაიონების საზღვრებითა და მათი სანიტარიული დაცვის ზონებით. 15. ზღვის სანაპირო წყალი – ზღვის ზონა, რომელიც ეკვრის სანაპირო ზოლს, მდინარეების ესტუარიის ჩათვლით; 16. წყალმოხმარების რაიონი – სარეკრეაციო, სამკურნალო-გამაჯანსაღებელი წყალმოხმარების და მოსახლეობის სასმელ-საყოფაცხოვრებო წყალაღების აკვატორია. 17. საწყისი ხაზები – სანაპირო ზოლი ზღვის მაქსიმალური უკუქცევის დროს ან სწორი ხაზები, რომლებიც აერთებენ ზღვაში ნაპირის ყველაზე დაშორებულ წერტილებს, ღუზაზე სადგომი რეიდების, ჰიდროტექნიკური და სხვა მუდმივი სანავსადგურო ნაგებობების ჩათვლით. 18. ფანური წყალი – გემის საყოფაცხოვრებო ფეკალური ნახმარი წყალი. 19. საქართველოს ტერიტორიული წყლები – შავი ზღვის სანაპირო წყლების ნაწილი, რომლის სიგანეა 12 საზღვაო მილი და აითვლება იმ წერტილების შემაერთებელი სწორი ამოსავალი ხაზებიდან, რომელთა კოორდინატებს სახელმწიფო საზღვრის დაცვის დეპარტამენტის წარდგინებით ამტკიცებს საქართველოს პრე-ზიდენტი. ბიბლიოგრაფია 1. Санитарные правила и нормы охраны при-брежных вод морей от загрязнения в местах водопользования населения. СанПиН №4631-88. Москва. 1988. 2. ზედაპირული წყლის გაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარიული წესები და ნორმები‖. სანწდან. 3. ‗წყალმომარაგების წყაროებისა და სასმელ-სამეურნეო დანიშნულების წყალსადენების სანიტარიული დაცვის ზონები‖. სანწდან. 4. Convention on Protection of the Marine Enviroment Against the Pollution Generated on the Ship. 1992. 5. Guidelines for safe Recreational – Water Environments: Coastal and Fresh-waters. WHO. Geneva. 1998. 2.1.4. სასმელი წყალი და დასახლებული ადგილების წყალმომარაგება წყალმომარაგების წყაროების და სასმელ– სამეურნეო დანიშნულების წყალსადენების სანიტარიული დაცვის ზონები Zones of Sanitary Preservation Water Pipelines for Economy and Drinking Purposes სანიტარიული წესები და ნორმები სანწდან 2.1.4. 000 – 00 კარი I. ზოგადი ნაწილი I. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები შემუშავებულია საქართველოს კანონების შესაბამისად: „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖, „გარემოს დაცვის შესახებ‖ და „წყლის შესახებ‖. კანონმდებლობის თანახმად სასმელ-სამეურნეო, საყოფაცხოვრებო დანიშნულების წყალმომარაგებისათვის, სამკურნალო და საკურორტო საჭიროებისათვის გამოყენებული წყლის დასაცავად იქმნება სანიტარიული დაცვის ზონები. 2. მოსახლეობის სასმელ-სამეურნეო და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების წყლის ობექტის დაცვის წესების გამოყენება უზრუნველყოფს მოსახლეობის მოთხოვნილების დაკმაყოფილებას სახელმწიფო სტანდარტების შესაბამისი ხარისხის წყალზე. II. ნორმატიული დამოწმებები (ამოღებულია) 121 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 III. ზოგადი დებულებები 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები (სწდან) განსაზღვრავს წყალმომარაგების წყაროებისა და სასმელ-სამეურნეო დანიშნულების წყალსადენების სანიტარიული დაცვის ზონების (სდზ) მოწყობისა და ექსპლუატაციის სანიტარიულ-ეპიდემიოლოგიურ მოთხოვნებს. 2. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები გამიზნულია სახელმწიფო ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებისათვის, საწარმოებისა და დაწესებულებებისათვის, თანამდებობის პირებისა და მოქალაქეებისათვის, იმ ორგანოებისა და დაწესებულებებისათვის, რომლებიც სახელმწიფო სანიტარიულ-ეპიდემიოლოგიურ ზედამხედველობას და ეკოლოგიურ კონტროლს ახორციელებენ. 3. სდზ-ის მოწყობა ხდება ყველა ზედაპირული და მიწისქვეშა წყაროების წყალსადენებზე, მიუხედავად უწყებრივი კუთვნილებისა. სდზ-ში რეჟიმის შექმნისა და უზრუნველყოფის ძირითადი მიზანია წყალმომარაგების წყაროების, წყალსადენის ნაგებობების და აგრეთვე იმ ტერიტორიების დაცვა გაბინძურებისაგან, სადაც ისინია განლაგებული. 4. „წყლის კანონის‖ თანახმად სდზ უნდა მოეწყოს 3 სარტყლად: ა) პირველი სარტყელი (მკაცრი რეჟიმის ზონა) მოიცავს ტერიტორიას, სადაც მდებარეობს წყალმომარაგების წყლის ობიექტი, წყლის აღების უბნების და წყალსადენის ნაგებობების განლაგების ფარგლებში. აუცილებლობის შემთხვევაში, განსაკუთრებული სანიტარიული მაჩვენებლებიდან გამომდინარე და სპეციალური გამოკვლევების საფუძველზე, პირველ სარტყელში ჩაირთვება ასევე წყლის აღების უბნებისა და წყალსადენის ნაგებობების განლაგების მიმდებარე ტერიტორია. ბ) პირველ სარტყელში აკრძალულია: ბ.ა) იმ პირთა ცხოვრება და დროებით ყოფნა, რომლებიც უშუალოდ არ არიან დაკავშირებულნი წყალსადენის ნაგებობების მომსახურებასთან, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც წყალსადენის ტექნიკური საჭიროებიდან გამომდინარე, ჩარიცხულნი არიან მომსახურე პერსონალის საშტატო განრიგში და საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული პირების გარდა; ბ.ბ) ნებისმიერი მშენებლობა, გარდა წყალსადენის ნაგებობებისა; ნებისმიერი დანიშნულების საცხოვრებელი და ადმინისტრაციული შენობების განთავსება; ინერტული მასალის მოპოვება; მილსადენის გაყვანა (გარდა წყალსადენის ნაგებობების მომსახურებისათვის აუცილებელისა); ჩამდინარე წყლების ჩაშვება, ბანაობა, პირუტყვის ძოვება და დარწყულება, რეცხვა, თევზჭერა, შხამქიმიკატების გამოყენება მცენარეთა დაცვის მიზნით; გ) მეორე სარტყელი მოიცავს ტერიტორიას, რომელიც უშუალოდ ესაზღვრება წყალმომარაგების წყლის ობიექტებს და მათ შენაკადებს. მეორე სარტყელში აკრძალულია: გ.ა) ტერიტორიის ან წყლის ობიექტების ისეთი გამოყენება, რომელსაც შეუძლია გამოიწვიოს წყლის ხარისხობრივი ან ნაწილობრივი გაუარესება; გ.ბ) მშენებლობა, მცენარეული საფარის გაკაფვა, სარკინიგზო და საავტომობილო გზების გაყვანა, მიწის უბნების გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით. ამ სარტყელში სპორტულ გამაჯანსაღებელი ღონისძიებების გამართვა ხორციელდება ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 დ) მესამე სარტყელი მოიცავს მეორე სარტყლის მოსაზღვრე ტერიტორიას, რომლის არასასურველმა მდგომარეობამ შეიძლება გამოიწვიოს წყლის ქიმიური გაბინძურება. ე) წყალსატარის სანიტარიულ დაცვას უზრუნველყოფს სანიტარიული დაცვის ზონა. ვ) სამივე სარტყელში, აგრეთვე სანიტარიული დაცვის ზოლში, მათი დანიშნულების შესაბამისად, დგინდება ის სპეციალური რეჟიმი და ღონისძიებათა კომპლექსი, რომლებიც მიმართულია წყლის ხარისხის გაუარესების თავიდან ასაცილებლად. 5. სდზ-ის მოწყობას წინ უნდა უძღოდეს მისი პროექტის დამუშავება, რომელშიც შედის: ა) ზონა და მისი შემადგენელი სარტყლების საზღვრის დადგენა; 122 ბ) სდზ-ის ტერიტორიების სანიტარიული მდგომარეობის გასაუმჯობესებელი ღონისძიებებისა და წყაროს გაბინძურებისაგან დაცვის გეგმა; გ) სდზ-ის სამივე სარტყლის ტერიტორიის, სამეურნეო გამოყენების რეჟიმი და წესები; დ) მსხვილი წყალსადენების სდზ-ის პროექტის დამუშავებისას წინასწარ იქმნება დებულება სდზ ის შესახებ, რომელიც მოცემული წყალსადენის მოწყობის ჰიგიენურ საფუძვლებს მოიცავს. 6. სდზ-ის საზღვრების დადგენა და აუცილებელი ორგანიზაციული, ტექნიკური, ჰიგიენური და ეპიდემიასაწინააღმდეგო ღონისძიებების კომპლექსური შემუშავება დამოკიდებულია წყალმომარაგების წყაროების სახეობაზე (მიწისქვეშა ან ზედაპირული), ასევე დასაპროექტებელი და მოქმედი სამეურნეო-სასმელი წყალმომარაგების წყლების ბუნებრივი დაცვის ხარისხსა და შესაძლო მიკრობულ ან ქიმიურ დაბინძურებაზე. 7. მდინარის კალაპოტქვეშა წყალასაღების წყალსადენებზე სდზ-ის მოწყობა ხდება ისე, როგორც წყალმომარაგების ზედაპირული წყაროებისათვის. ა)იმ წყალსადენებზე, რომელთა ხელოვნურად შევსება ხდება მიწიქვეშა წყლებით, სდზ ეწყობა ისევე, როგორც ზედაპირული (წყალამღები ინფილტრაციული აუზების მსგავსად) და მიწისქვეშა წყაროებისათვის (ინფილტრაციული აუზებისა და ექსპლუატაციაში მყოფი ჭაბურღილების დასაცავად). 8. სდზ-ის მოწყობის შესახებ პრინციპული გადაწყვეტილების მიღება, წყალმომარაგების წყაროს შერჩევისას, ხდება რაიონული დაგეგმარების პროექტის ან გენერალური გეგმის შედგენის სტადიაზე. დასახლებული ადგილების გენერალურ გეგმაში წყალმომარაგების სანიტარიული დაცვის ზონები განსაზღვრულ სქემაზე უნდა იყოს ნაჩვენები. ა)ცალკეული ობიექტებისათვის სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროს შერჩევისას სდზ-ის მოწყობის შესაძლებლობა განისაზღვრება წყალასაღების მშენებლობისათვის მოედნის შერჩევის სტადიაზე. 9. წყალასაღების მშენებლობისათვის დამკვეთი შეიმუშავებს პროექტს წყალმომარაგების წყაროს სდზ-ის საორიენტაციო საზღვრებისა და დაბინძურების შესაძლო წყაროების მახასიათებელთა შესახებ. მასალის სარეკომენდაციო მოცულობა მოცემულია დანართ 1-ში. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 10. სდზ-ის პროექტი სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების პროექტის შემადგენელ ნაწილს უნდა წარმოადგენდეს. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 11. სდზ-ის პროექტის შემადგენლობაში შედის ტექსტი, კარტოგრაფიული მასალები და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების გადაწყვეტილების პროექტი, გათვალისწინებულ ღონისძიებათა ჩამონათვალით (მისი შესრულების ვადები და შემსრულებლები), რომელიც შეთანხმებულია მიწათმოსარგებლესთან. 12. ამ თავის 10 პუნქტი უნდა მოიცავდეს: ა) წყალმომარაგების წყაროების სანიტარიული მდგომარეობის დახასიათებას, მე-2 და მე-3 დანართით გათვალისწინებული წყლის ხარისხის ანალიზებს – სეზონში არანაკლებ 3 ნიმუშისა. ბ) ჰიდროლოგიურ მონაცემებს (ძირითადი პარამეტრები და მათი დინამიკა დროში) – წყალმომარაგების ზედაპირული წყაროს შემთხვევაში, ან ჰიდროგეო-ლოგიურ მონაცემებს – მიწისქვეშა წყალმომარაგებისას; გ) მონაცემებს, რომლებიც ახასიათებენ მიწისქვეშა წყაროებისა და წყლის ობიექტების ურთიერთგავლენას, მათ შორის ჰიდრავლიკურ კავშირს; დ) მონაცემებს სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროების განლაგების რაიონში მშენებლობის, მათ შორის საცხოვრებელი, საწარმოო და სასოფლო-სამეურნეო ობიექტების მშენებლობის პერსპექტივაზე; ე) სდზ-ის პირველი, მეორე და მესამე სარტყლების საზღვრების განსაზღვრას შესაბამისი დასაბუთებით და ღონისძიებების ჩამონათვალით, სადაც მითითებული იქნება შესრულების ვადები, პასუხისმგებელი საწარმოები, დაწესებულებები, ორგანიზაციები და კერძო პირები, დაფინანსების წყარო; 123 ვ) სდზ-ის ყველა სარტყელში შემავალი ტერიტორიების გამოყენების სამეურნეო წესებსა და რეჟიმს. 13. კარტოგრაფიული მასალა წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგი მოცულობით: ა) სდზ-ს მეორე და მესამე სარტყლების საპროექტო საზღვრების არსებული მდგომარეობის გეგმა წყალასაღების ადგილის, წყალსადენის ნაგებობების მოედნის, წყალმომარაგების წყაროს და მისი კვების აუზის (შენაკადებთან ერთად) მინიშნებით, ზედაპირული წყალმომარაგების წყაროებისათვის – 1:50000 – 1:100000 მასშტაბით, მიწისქვეშა წყაროებისათვის – 1:10000 –1:25000; ბ) მიწისქვეშა წყალმომარაგების წყაროს შემთხვევაში – წყალასაღების კვების რაიონის ფარგლებში, დამახასიათებელი მიმართულებების ჰიდროლოგიური პროფილი; გ) სდზ-ის პირველი სარტყლის გეგმა 1:500 – 1:1000 მასშტაბით; დ) გეგმა სდზ-ის პირველი და მეორე სარტყლების შესახებ 1:10000 – 1:25000 მასშტაბით მიწისქვეშა წყაროებისათვის და – 1: 25000 – 1:50000 – ზედაპირული წყაროებისათვის, მოცემულ ტერიტორიებზე განლაგე-ბული ყველა ობიექტის აღნიშვნით. 14. (ამოღებულია). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 14 აპრილის ბრძანება №98/ნ – სსმ III, №39, 14.04.2010წ., მუხ.622 15. სდზ-ის დადგენილი საზღვრები და მასში შემავალი სარტყლები შეიძლება გადაისინჯოს წყალმომარაგების წყაროების ექსპლუატაციის (მათ შორის, მიწისქვეშა წყლების წყალასაღების წარმადობა), ან ადგილობრივი ეკოლოგიური პირობების ცვლილებების, ახალი ტექნოლოგიების გამოყენების და ა.შ. შემთხვევაში. სდზ-ის ახალი საზღვრების დადგენა უნდა მოხდეს იმ თანმიმდევრობით, როგორც ეს საწყის სტადიაში ხდება. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 16. სანიტარიული ღონისძიებები უნდა გატარდეს: ა) სდზ-ის პირველი სარტყელში – კომუნალური მეურნეობის ორგანოების ან წყალსადენის სხვა მფლობელების მიერ, მშენებლობისა და ექსპლუატაციისათვის გამიზნული საშუალებების ხარჯზე. ბ) სდზ-ის მეორე და მესამე სარტყლში – იმ ობიექტის მფლობელების მიერ, რომლებიც უარყოფით ზეგავლენას ახდენენ (ან შეუძლიათ მოახდინონ) წყალმომარაგების წყაროების წყლების ხარისხზე. 17. დამკვეთის მიერ სდზ-ის პროექტის შემუშავებასა და სარტყლების ფარგლებში სანიტარიული ღონისძიებების შესრულებაზე ზედამხედველობას ახორციელებენ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 18. სდზ-ის მეორე და მესამე სარტყლის ფარგლებში წყალდასაცავი ღონისძიებები და ჩამდინარე წყლების შედგენილობის სახელმწიფო კონტროლი ხორციელდება კანონმდებლობით დადგენილი წესით. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 19. სდზ-ის დამტკიცებული პროექტის უქონლობა წყალსადენის, სდზ-ის საზღვრებში არსებული ობიექტების, საწარმოების, ორგანიზაციების და სხვადასხვა სამეურნეო ობიექტების მფლობელებს, აგრეთვე მოქალაქეებსა და თანამდებობის პირებს არ ათავისუფლებს წინამდებარე სწდან-ით დადგენილი მოთხოვნების შესრულებისაგან. კარი II. ძირითადი ნაწილი სდზ-ის სარტყლების საზღვრების დადგენა IV. სდზ-ის განმსაზღვრელი ფაქტორები 124 1. სდზ-ში დაბინძურების გავრცელების ფარგლები დამოკიდებულია: ა) წყალმომარაგების წყაროს სახეობაზე (ზედაპირული, მიწისქვეშა); ბ) დაბინძურების ხასიათზე (მიკრობული თუ ქიმიური); გ) ზედაპირული დაბინძურებისაგან ბუნებრივი დაცვის ხარისხზე (მიწისქვეშა წყაროსათვის); დ) ჰიდროგეოლოგიურ ან ჰიდროლოგიურ პირობებზე. 2. სდზ-ის სარტყლების ზომების განსაზღვრისას აუცილებელია მხედველობაში იქნეს მიღებული მიკროორ-განიზმების სიცოცხლისუნარიანობა (მე-2 სარტყელი), ხოლო ქიმიური გაბინძურებისათვის, თუ მათი შედგე-ნილობა წყალში სტაბილურია – გავრცელების მანძილი (მე-3 სარტყელი). ა) მიკროორგანიზმების გავრცელების შემზღუდავი სხვა ფაქტორები (ადსორბცია, წყლის ტემპერატურა და სხვა), აგრეთვე წყალმომარაგების წყაროებში მიმდინარე ქიმიური გამაბინძურებლების ტრანსფორმაციის და ფიზიკურ-ქიმიური პროცესების გავლენით მათი კონ ცენტრაციის შემცირების უნარი, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული, თუ ამ პროცესების კანონზო-მიერება საკმარისად არის შესწავლილი. V. მიწისქვეშა წყაროს სდზ-ის სარტყლების საზღვრების დადგენა. პირველი სარტყლის საზღვრები 1. მიწისქვეშა წყლების წყალასაღები განლაგებული უნდა იყოს სამრეწველო საწარმოებისა და საცხოვრებელი ტერიტორიების მიღმა. სამრეწველო საწარმოს, ან საცხოვრებელ ტერიტორიაზე მათი განლაგება შესაძლებელია სათანადო დასაბუთების შემდეგ. თუ გამოყენებულია დაცული მიწისქვეშა წყლები, პირველი სარტყლის საზღვარი წყალასაღებიდან არანაკლებ 30 მ მანძილზე დგინდება; არასაკმარისად დაცული მიწისქვეშა წყლების გამოყენების შემთხვევაში კი – არანაკლებ 50 მ-ისა. ა) რამდენიმე მიწისქვეშა წყალასაღების არსებო-ბისას, სდზ-ის პირველი სარტყლის საზღვარი უნდა იყოს განაპირა ჭაბურღილიდან არანაკლებ 30 მ და 50 მ-ის დაშორებით. ბ) ობიექტის ტერიტორიაზე დაცული მიწისქვეშა წყალასაღებისათვის, სადაც გამორიცხულია ნიადაგისა და მიწისქვეშა წყლების შესაძლო გაბინძურება, ჰიდ-როგეოლოგიური დასაბუთების შემთხვევაში დასაშვებია სდზ-ის პირველი სარტყლის ზომების შემცირება. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 2. დაცულ მიწისქვეშა წყლებს მიეკუთვნება, დაწნევის და უდაწნეო ფენათაშორისი წყლები, რომლებსაც სდზ-ის ყველა სარტყლის ფარგლებში გააჩნიათ ერთიანი წყალ-გამძლე ზედა საფარი, რომელიც ზემოთ განლაგებული, არასაკმარისად დაცული წყალშემცველი ფენებიდან ადგილობრივი კვების შესაძლებლობას გამორიცხავს. 3. არასაკმარისად დაცულ მიწისქვეშა წყლებს მიეკუთვნება: ა) გრუნტის წყლები, ანუ მიწისქვეშა წყლები, რომლებიც ყალიბდება მიწის ზედაპირის უდაწნეო პირველი წყალშემცველი ჰორიზონტიდან და იკვებებიან თავისი გავრცელების მთელი ფართობიდან; ბ) დაწნევის და უდაწნეო ფენათაშორისი წყლები, რომლებიც ბუნებრივ პირობებში და წყალასაღების ექსპლუატაციისას იკვებებიან სდზ-ის ტერიტორიის, ზემდებარე არასაკმარისად დაცული წყალშემცველი ფენებიდან, ჰიდროგეოლოგიური სარკმლიდან ან შეღწევადი ქანების ჭერის საშუალებით, აგრეთვე ზედაპირული წყლის ობიექტებიდან უშუალო ჰიდრავ-ლიკური კავშირის გზით. 4. მიწისქვეშა წყლების მარაგის ხელოვნურად შევსებისას, წყალაღებისათვის სარტყლის საზღვარი დგინდება ისევე, როგორც წყალმომარაგების მიწისქვეშა, არასაკმარისად დაცული წყაროსათვის – წყალასაღებიდან არანაკლებ 50 მ-ის დაშორებით და – ინფილტრაციული ნაგებობებიდან (აუზები, არხები და სხვა) არანაკლებ 100 მ-ის დაშორებით. 5. მიწისქვეშა წყლების ინფილტრაციული წყალასაღების პირველი სარტყლის საზღვრებში შედის წყალა-საღებსა და ზედაპირულ წყალსატევს შორის არსებული სანაპირო ტერიტორია, თუ მათ შორის მანძილი 150 მ-ზე ნაკლებია. VI. სდზ-ის მეორე და მესამე სარტყლის საზღვრები 125 1. მეორე და მესამე სარტყლის საზღვრების დადგენისას გათვალისწინებული უნდა იყოს, რომ მიწისქვეშა წყლების მოდინება წყალშემცველი ჰორიზონტიდან წყალასაღებისაკენ მხოლოდ წყალასაღების კვების არედან ხდება. მათი ფორმა და ზომები გეგმაში დამოკიდებულია: ა) წყალასაღების ტიპზე (ცალკეული ჭაბურღილები, ჭაბურღილების ჯგუფი, ჭაბურღილების მწკრივი, ჰორიზონტალური დაწრეტა (დრენირება) და სხვა); ბ) წყალასაღების სიდიდეზე (წყლის ხარჯი) და მიწისქვეშა წყლების დონის დაქვეითებაზე; გ) წყალშემცველი ფენის ჰიდროლოგიურ თავისებუ-რებებზე, მისი კვებისა და დაწრეტის პირობებზე. 2. სდზ-ის მეორე სარტყლის საზღვრები დგინდება ჰიდროდინამიკური გამოთვლებით, იმის გათვალისწინებით, რომ წყალშემცველ ფენაში შეღწეული მიკრობული დაბინძურება მეორე სარტყლის ფარგლებიდან ვერ აღწევს წყალასაღებამდე. ა) ძირითად პარამეტრს, რომელიც განსაზღვრავს მანძილს სდზ-ის მეორე სარტყლის საზღვრებიდან წყალ-ასაღებამდე, წარმოადგენს მიწისქვეშა ნაკადებით მიკრობული გაბინძურების წყალსაღებისაკენ გავრცელების დრო (T/მ*).* 3. სდზ-ის მესამე სარტყლის საზღვრები, რომელიც წყალშემცველ ფენებს ქიმიური გაბინძურებისაგან იცავს, ასევე განისაზღვრება ჰიდროდინამიკური გამოთვლებით. ამასთან წყალასაღებისაკენ ქიმიური გაბინძურების გავრცელების დრო გამოთვლილ T/ქ**** უფრო მეტი უნდა იყოს. T/ქ მიიღება, როგორც წყალასაღების ექსპლუატაციის ვადა (წყალსაღების ექსპლოატაციის ვადა ჩვეულებრივ 25-50 წელია). ა) თუ მიწისქვეშა წყლების მარაგი წყალასაღების ექსპლოატაციას განუსაზღვრელი ვადით უზრუნველყოფს, მესამე სარტყელმა შესაბამისად მიწისქვეშა წყლების ხარისხის შენარჩუნება უფრო ხანგრძლივი დროით უნდა შეძლოს. 4. მიწისქვეშა წყლების ინფილტრაციული წყალასაღებისას აუცილებელია სდზ-ის მეორე და მესამე სარტყლების დადგენა მისი მკვებავი ზედაპირული წყალსატე-ვებისთვისაც, VIII და IX თავების შესაბამისად. 5. მიწისქვეშა წყალმომარაგების წყაროების სდზ-ის მეორე და მესამე სარტყლების საზღვრების დადგენა სხვადასხვა ჰიდროგეოლოგიური პირობებისათვის ხდება შესაბამისი ჰიდროგეოლოგიური გამოთვლების მეშვეობით. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 VII. ზედაპირული წყაროს სდზ-ის სარტყლების საზღვრების დადგენა. პირველი სარტყლის საზღვრები 1. ზედაპირული წყაროს წყალსადენის სდზ-ის პირვე-ლი სარტყლის საზღვარი კონკრეტული პირობების გათვალისწინებით შემდეგ ფარგლებში დგინდება: ა) წყალსადინარი: ა.ა) დინების ზემოთ – არანაკლებ 200 მ-ისა წყალ-ასაღებიდან; ა.ბ) დინების ქვემოთ – არანაკლებ 100 მ-ისა წყალ-ასაღებიდან; ა.გ) წყალაღების მომიჯნავე ნაპირთან – არანაკლებ 100 მ-ისა. საზაფხულო-საშემოდგომო წყლის საშუალო დონის კიდედან. ბ)წყალასაღებიდან საწინააღმდეგო ნაპირის მიმართუ-ლებით, როცა მდინარის ან არხის სიგანე 100 მ-ზე ნაკლებია – მთელი აკვატორია და საწინააღმდეგო ნაპირი 50 მ სიგანით, საზაფხულო და საშემოდგომო წყლის საშუალო დონის კიდედან; 100 მ-ზე ნაკლები სიგანის მდინარის ან არხის არსებობისას – აკვატორიის სარტყელი ფართობით არანაკლებ 100 მ-ისა. გ) წყალსატევისათვის (წყალსაცავები, ტბები) პირველი სარტყლის საზღვარი ადგილობრივი სანიტარიული და ჰიდროლოგიური პირობების გათვალისწინებით დგინდება: არანაკლებ 100 მ-ისა, წყალასაღების აკვატორიის ყველა მიმართულობით და წყალასაღების მიმ-დებარე ნაპირისაკენ საზაფხულო-საშემოდგომო წყლის საშუალო დონის კიდედან. 2. შენიშვნა: ციცხვის ტიპის წყალასაღებზე სდზ-ის პირველი სარტყელი მოიცავს ციცხვის მთელ აკვატორიას. * T-დრო, მ-მიკრობული გაბინძურება ** T-დრო, ქ-ქიმიური გაბინძურება. 126 VIII. მეორე სარტყლის საზღვრები 1. სდზ-ის მეორე სარტყლის საზღვრები წყალსადინარისათვის (მდინარეები, არხები) და წყალსატევებისათვის (წყალსაცავები, ტბები) ბუნებრივი, კლიმატური და ჰიდროლოგიური პირობებით განისაზღვრება. ა) მიკრობული თვითგაწმენდის მიზნით, წყალსადინარის მეორე სარტყლის საზღვრები უნდა დაშორდეს წყალასაღებს დინების ზემო წელში, ისე რომ წყლის გარბენის დრო, ძირითადად წყალსადინარში და მის შენაკადებში, როცა წყლის ხარჯი 95%-ია, 3 დღე-ღამეზე ნაკლები არ უნდა იყოს. ბ)მდინარის დინების მკვეთრი ცვალებადობისას მისი სიჩქარე მ/დღე-ღამეში გამოიანგარიშება, წყალსადინარის ან მისი ცალკეული ნაწილების სიგრძისა და სიგანის საშუალო მაჩვენებლებით. 2. წყალსატევებზე სდზ-ს მეორე სარტყლის საზღვარი 10%-მდე მონაბერი ქარების არსებობისას დაშორებული უნდა იყოს წყალასაღებიდან აკვატორიის ყველა მიმარ-თულებით – 3კმ მანძილზე, 10%-ზე ზემოთ კი – 5კმ მანძილზე. 3. სდზ-ის მეორე სარტყლის გვერდითი საზღვრები საზაფხულო-საშემოდგომო წყლის საშუალო დონის კიდედან შემდეგ მანძილზე უნდა მდებარეობდეს: ა)ვაკე რელიეფისას არანაკლებ – 500 მ–ისა; ბ) მთიანი რელიეფისას – წყალმომარაგების წყაროს მხარეს მიქცეული პირველი ფერდობის მწვერვალამდე, დამრეცი ფერდობისას არანაკლებ 750 მ-ისა და 1000 მ-ისა ციცაბო ფერდობის შემთხვევაში. 4. წყალსადინარის ქვემო წელში სდზ-ის მეორე სარტყლის საზღვრები წყალასაღებიდან არანაკლებ 250 მ–ით უნდა იყოს დაშორებული, ამასთან უნდა გამოირიცხოს ქარებით გამოწვეული უკუდინებების გავლენა. 5. ცალკეულ შემთხვევებში, კონკრეტული ეკოლოგიური სიტუაციის გათვალისწინებით, სდზ პროექტში მეორე სარტყლის ტერიტორიის საზღვრები შესაძლებელია შეიცვალოს, კანონმდებლობით დადგენილი წესის შესაბამისად. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 IX. მესამე სარტყლის საზღვრები 1. ზედაპირული წყალმომარაგების წყაროების სდზ-ის მესამე სარტყლის საზღვრები წყალსადინარის დინების ზემო და ქვემო წელში მეორე სარტყლის საზღვრებს ემთხვევა. გვერდითი საზღვრები უნდა მიყვებოდეს წყალგამყოფის ხაზს 3-5 კმ-ის ფარგლებში, შენაკადების ჩართვით; წყალსატევზე ზედაპირული წყაროს მესამე სარტყლის საზღვრები მთლიანად ემთხვევა მეორე სარტყლის საზღვრებს. X. წყალსადენისა და წყალსატარი ნაგებობების სდზ-ის საზღვრების დადგენა 1. წყალასაღების ტერიტორიის გარეთ განლაგებული წყალსადენის ნაგებობების სდზ პირველი სარტყელითაა წარმოდგენილი (მკაცრი რეჟიმი), წყალსატარისა – სანიტარიული დაცვის ზოლით. 2. წყალსადენის ნაგებობების სდზ-ის პირველი სარტყლის საზღვარი შემდეგი მანძილებით განისაზღვრება: ა) სათადარიგო და მარეგულირებელი მოცულობე-ბის კედლებიდან, ფილტრებიდან და კონტაქტური გამაუფერულებლებისაგან – არანაკლებ 10 მ-ისა; ბ) წყალსაწნეო კოშკიდან – არანაკლებ 10 მ-ისა. ხოლო, სდზ პროექტში მოცემული დასაბუთების შემთხვევაში, სდზ-ის პირველი სარტყელი ცალკე მდგომი წყალსაწნეო კოშკებისათვის, მათი კონსტრუქციული თავისებურებებიდან გამომდინარე, შეიძლება არ დადგინდეს; გ) სხვა ნაგებობებიდან (სალექარები, სარეაგენტო მეურნეობა, ქლორის საწყობი, სატუმბო სადგური და სხვა) – არანაკლებ – 10 მ-ისა. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 14 აპრილის ბრძანება №98/ნ – სსმ III, №39, 14.04.2010წ., მუხ.622 127 4. სანიტარიული დაცვის ზოლის სიგანედ მიღებული უნდა იყოს წყალსადენის ორივე განაპირა ხაზი: ა) გრუნტის წყლების არარსებობის შემთხვევაში – არანაკლებ 10 მ–ისა, როცა წყალსადინარის დიამეტრი 1000 მმ-მდეა და არანაკლებ 20 მ-ისა, როცა წყალსადინარის დიამეტრი 1000 მმ-ზე მეტია; ბ) გრუნტის წყლების არსებობისას – არანაკლებ 50 მ-ისა წყალსადინარის დიამეტრის მიუხედავად. გ) შესაძლებელია განაშენიანებულ ტერიტორიებზე გამავალი წყალსატარების სანიტარიული დაცვის ზოლის სიგანის შემცირება სდზ პროექტში, კანონმდებლობით დადგენილი წესის შესაბამისად. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 5. წყალსადენის ნაგებობათა განლაგების ტერიტორიაზე ქლორის სახარჯო საწყობის არსებობის შემთხვევაში, სდზ-დან საცხოვრებელ და საზოგადოებრივ შენობებამდე უნდა იყოს არანაკლებ 300 მ ისა. XI. სდზ-ის ტერიტორიაზე გასატარებელი ძირითადი ღონისძიებები 1. სდზ-ის თითოეული სარტყლისათვის ღონისძიებები განისაზღვრება დანიშნულების მიხედვით, ისინი შეიძლება იყოს ან ერთდროული, რომელიც განხორციელდება წყალაღების ექსპლოატაციამდე, ან მუდმივი რეჟიმის ხასიათისა. 2. სდზ ტერიტორიებზე გასატარებელი ქვემოთ მოყვანილი ძირითადი ღონისძიებების მოცულობა, შესაბამისი დასაბუთების არსებობისას, შეიძლება დაზუსტდეს და შეივსოს კონკრეტული ბუნებრივი პირობებისა და სანიტარიული მდგომარეობის მიხედვით და სდზ-ის ტერიტორიის სახალხო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების პერსპექტივის გათვალისწინებით. 3. ღონისძიებების მიზანია წყალასაღებში წყლის ბუნებრივი შემადგენლობის შენარჩუნება და მისი დაბინძურების შესაძლებლობის თავიდან აცილება. 1. პირველ სარტყელში გასატარებელი ღონისძიებები ა) სდზ-ის პირველი სარტყლის ტერიტორია უნდა დაიგეგმოს ზედაპირული ნაკადების ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ გატანის გათვალისწინებით. უნდა იყოს გამწვანებული, შემორაგული და დაცვით უზრუნველ-ყოფილი. ნაგებობებისაკენ მიმავალი ბილიკები უნდა დაიფაროს მყარი საფარით. იკრძალება ტანმაღალი ხეების დარგვა. ბ) იკრძალება მშენებლობა, რომელსაც არა აქვს უშუალო კავშირი წყალსადენის ნაგებობების ექსპლოატაციასთან, რეკონსტრუქციასა და გაფართოებასთან; აგრეთვე სხვადასხვა დანიშნულების მილების ჩაწყობა, საცხოვრებელი, საყოფაცხოვრებო-სამეურნეო შენობების განლაგება, ტერიტორიის სამოსახლოდ გამოყენება, შხამქიმიკატებისა და სასუქების გამოყენება. გ) შენობებში უნდა იყოს ისეთი კანალიზაციის სისტემა, რომლის ნახმარი წყლები მიმართული იქნება უახლოეს საყოფაცხოვრებო, სამრეწველო კანალიზაციების სისტემისაკენ ან გამწმენდი ნაგებობების ადგილობრივი სადგურებისაკენ, ისინი განლაგებული უნდა იყოს სდზ-ის პირველი სარტყლის ფარგლებს გარეთ, და მეორე სარტყლის ტერიტორიის სანიტარიული რეჟიმის გათვალისწინებით. დ) გამონაკლის შემთხვევაში, კანალიზაციის უქონლობისას, სიბინძურისა და საყოფაცხოვრებო ნარჩენების წყალგაუმტარი მიმღებები უნდა მოეწყოს. ისინი ისე უნდა განლაგდნენ, რომ მათი გატანის დროს სდზ-ის პირველი სარტყლის ტერიტორიის დაბინძურება გამოირიცხოს. ე) სდზ-ის პირველ სარტყელში განლაგებული წყალსადენის ნაგებობები ისე უნდა მოეწყოს, რომ გათვალისწინებული იყოს სასმელი წყლის შესაძლო გაბინძურების თავიდან აცილება ჭაბურღილების სათავსოდან და პირიდან, ჭებიდან, რეზერვუარების გადასასხმელი მილებიდან, ტუმბოებში ჩასასხმელი მოწყობილობებიდან. ვ) წყალსადენის ექსპლუატაციის ფაქტობრივი დებიტის საპროექტო მწარმოებლურობასთან შესადარებლად და სისტემატურად გასაკონტროლებლად ყველა წყალასაღები უნდა აღიჭურვოს შესაბამისი აპარატურით, რომლის გათვალისწინებაც მისი დაპროექტებისას ან სდზ საზღვრების დასაბუთებისას ხდება. 2. მეორე და მესამე სარტყელში გასატარებელი ღონისძიებები 128 ა) გამოვლენა, ტამპონირება ან აღდგენა ყველა იმ ძველი, უმოქმედო, დეფექტიანი ან არასწორად ექსპლუატირებული ჭაბურღილებისა, რომლებიც ქმნიან წყალშემცველი ჰორიზინტების გაბინძურების საშიშროებას. ბ) ახალი ჭაბურღილების გაბურღვა და ახალი მშენებლობა, რომელიც უკავშირდება ნიადაგის საფარის რღვევას, ხორციელდება კანონმდებლობით დადგენილი წესით; საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 გ) მიწისქვეშა ჰორიზონტებში გადამუშავებული წყლე-ბის გადაქაჩვის, მყარი ნარჩენების მიწისქვეშა შენახვისა და წიაღისეულის დამუშავების აკრძალვა. დ) მიწისქვეშა წყლების ქიმიური გაბინძურების საშიშროების შემქმნელი საწვავ-საპოხი მასალების, შხამქიმიკატების, მინერალური სასუქების, ნარეცხი ნახმარი წყლების შემგროვებლებისა და სხვა ობიექტების აკრძალვა; ასეთი ობიექტების განლაგება დასაშვებია სდზ-ის მესამე სარტყლის ფარგლებში, მხოლოდ დაცული მიწისქვეშა წყლების გამოყენებისას, წყალშემცველი ჰორიზონტის გაბინძურებისაგან დაცვის სპეციალური ღონისძიებების შემუშავების შემდეგ და სდზ პროექტში დასაბუთებით; საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 14 აპრილის ბრძანება №98/ნ – სსმ III, №39, 14.04.2010წ., მუხ.622 ე) აუცილებელი ღონისძიებების დროული განხორციელება, იმ ზედაპირული წყლების სანიტარიული დაცვისათვის, რომლებსაც უშუალო გეოლოგიური კავ-შირი აქვთ გამოყენებულ წყალშემცველ ჰორიზონტთან, ‖ზედაპირული წყლების გაბინძურებისაგან დაცვის‖ საწ-დან-ის მოთხოვნების თანახმად. 3. მეორე სარტყელში გასატარებელი ღონისძიებები ა) გარდა იმ სარტყლისა, რომელიც მითითებულია XI თავის მე-2 პუნქტში, წყალმომარაგების მიწისქვეშა წყაროს სდზ-ის მეორე სარტყლის ფარგლებში უნდა განხორციელდეს შემდეგი დამატებითი ღონისძიებები. ბ) ღონისძიებები დასახლებული პუნქტების ტერიტორიების და სხვა ობიექტების სანიტარიული კეთილმოწყობისათვის (საკანალიზაციო აღჭურვილობა, წყალგაუმტარი სანაგვე ორმოების მოწყობა, ზედაპირული ნაკადების წყალსარინის ორგანიზება და სხვ). გ) იკრძალება: გ.ა) სასაფლაოების, ცხოველთა სამარხების, საასენი-ზაციო მინდვრების, საფილტრაციო მინდვრების, ნაკელის საწყობების, სასილოსე თხრილების, მეცხოველეობისა და მეფრინველეობის საწარმოების და სხვა ობიექტების განლაგება, რომლებიც მიწისქვეშა წყლების მიკრობული დაბინძურების საშიშროებას ქმნიან; გ.ბ) სასუქებისა და შხამქიმიკატების გამოყენება; გ.გ) ძირითადი სარგებლობის ტყის ჭრა და რეკონ-სტრუქცია. 4. წყალმომარაგების ზედაპირული წყაროების სდზ-ის ტერიტორიებზე გასატარებელი ღონისძიებები ა) ღონისძიებების მიზანია წყალმომარაგების წყარო-ების წყლების მიკრობული და ქიმიური გაბინძურების მაქსიმალური შემცირება, რაც თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებით, სასმელად ვარგისი წყლის მიღების საშუალებას იძლევა. 5. პირველ სარტყელში გასატარებელი ღონისძიებები ა) წყალმომარაგების ზედაპირული წყაროს სდზ-ის პირველი სარტყლის ტერიტორიებზე უნდა გატარდეს XI თავის 1 პუნქტია ა), ბ) და გ) ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ღონისძიებები. ბ) იკრძალება ნებისმიერი ნახმარი წყლის ჩაშვება, მათ შორის წყლის ტრანსპორტის მიერ ნახმარი წყლებისა, აგრეთვე ბანაობა, თეთრეულის რეცხვა, პირუტყვის დარწყულება და სხვა წყალსარგებლობის სახეობები, რომლებიც წყლის ხარისხზე გავლენას ახდენენ. პირველი სარტყლის აკვატორია შემოიფარგლება ტივტივებითა და სხვა გამაფრთხილებელი ნიშნებით. სანაოსნო წყალსატევებზე, წყალმიმღებებზე უნდა განლაგდეს ტივტივები განათებით. 6. სდზ-ის მეორე და მესამე სარტყელში გასატარებელი ღონისძიებები 129 ა) წყალმომარაგების წყაროების გამაბინძურებელი ობიექტების გამოვლენა კონკრეტული წყალდამცავი ღონისძიებების შემუშავებით; საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 ბ) ახალი საცხოვრებელი, სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო ობიექტების მშენებლობისათვის ტერიტორიების გამოყოფის მოწესრიგება და მოქმედი დაწესებულებების იმ ტექნოლოგიების შეცვლის შეთანხმება, რომელიც დაკავშირებულია წყალმომარაგების წყაროს ნახმარი წყლებით გაბინძურების საშიშროების გაზრდასთნ. გ) წყალმომარაგების წყაროსა და მისი შენაკადების წყალშეკრების ზონაში იმ ნახმარი წყლების ჩაშვების აკრძალვა, რომლებიც არ პასუხობენ „ზედაპირული წყლების გაბინძირებისაგან დაცვის‖ სანწდან-ის მოთხოვნებს. დ) ფსკერის გასაღრმავებელი სამუშაოები სდზ-ის აკვატორიის ფარგლებში დაიშვება, თუ წინასწარი ჰიდროლოგიური გამოთვლებით დასაბუთებულია, რომ არ ხდება წყლის ხარისხის გაუარესება წყალაღების წერტილებში 1 კმ-ით ზემოთ წყალასაღებიდან, ხოლო წყალსატევის ევტროფიკაციის საწინააღმდეგოდ ქიმიური მეთოდებისათვის მიმართვის შემთხვევაში გამოიყენება მხოლოდ აპრობირებული პრეპარატები. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 ე) ნაოსნობის არსებობისას აუცილებელია გემების, დებარკადერების და ბრანდვახტების მოწყობილობების აღჭურვა, ფანური და ნახმარი წყლების და მყარი ნარ-ჩენების შესაგროვებლად. ნავმისადგომზე უნდა მოეწყოს, თხევადი და მყარი ნარჩენების შესაგროვებელი მიმღები სადგურები 7. მეორე სარტყელში გასატარებელი ღონისძიებები ა) გარდა ამ თავის მე-6 პუნქტში მითითებული ღონისძიებებისა, ზედაპირული წყაროების სდზ-ის მეორე სარტყლის ფარგლებში უნდა განახორციელონ ის ღო-ნისძიებები, რომლებიც მითითებულია მე-2 პუნქტის დ) და მე-3 პუნქტის ბ) ქვეპუნქტში; ბ) იკრძალება ტყის ჭრა მთავარი სარგებლობისათვის და სარეკონსტრუქციოდ დასაშვებია ტყის მხოლოდ მოვლისათვის ჭრა და ტყის სანიტარიული ჭრა. გ) იკრძალება ცხოველთა სადგომების მოწყობა, საქონლის ძოვება, ყველა სახის სარგებლობა წყალსატე-ვებით, მიწისა და ტყის ნაკვეთით, სავარგულით სანაპირო ზოლის არანაკლებ 500 მ-ის ფარგლებში, რომელმაც შეიძლება გამოიწვიოს წყალმომარაგების წყაროს ხარისხის გაუარესება ან წყლის რაოდენობის შემცირება. დ) სდზ მეორე სარტყლის ფარგლებში წყალმომარაგების წყაროების გამოყენება ბანაობისათვის, ტურიზმისათვის, საწყლოსნო სპორტისა და თევზჭერისათვის, დაიშვება მხოლოდ დადგენილ ადგილებში ―ზედაპირული წყლების გაბინძურებისაგან დაცვა‖ სანწდან-ის მოთხოვნებისა და წყლის ობიექტების სარეკრეაციო ზონების მიმართ ჰიგიენური მოთხოვნების დაცვით. ე) ზედაპირული წყაროების წყლების ხარისხის პროგრესირებული გაუარესების დადგენისას ნახმარი წყლების ჩაშვების ნორმატიული მოთხოვნები უნდა შეეხოს არა წყლის ობიექტის წყალს, არამედ ნახმარ წყლებს. ვ) სდზ-ის მეორე სარტყლის საზღვრები გზებისა და ბილიკების და სხვა გადაკვეთაზე აღინიშნება სპეციალური – ნიშნებით (დანართი 4), ნიშანი მზადდება და იდგმება ხელისუფლების ადგილობრივი აღმასრულებელი ორგანოების განკარგულებით და ხელწერილით გადაეცემა მიწის მფლობელს დასაცავად. 8. წყალსატარის სანდაცვის ზოლში გასატარებელი ღონისძიებები ა) წყალსადინარების სანიტარიული დაცვის ზოლში არ უნდა იყოს ნიადაგისა და გრუნტის წყლების გამაბინძურებელი წყაროები. ბ) იკრძალება წყალსადინარში მილების ჩაწყობა ნაგავსაყრელების, საასენიზაციო, საფილტრაციო მინდვრების, სარწყავი მინდვრების, სასაფლაოების, ცხოველთა სამარხების ტერიტორიებზე, აგრეთვე მაგისტრა-ლური წყალსადინარის ჩაწყობა სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო საწარმოთა ტერიტორიებზე. XII. სდზ-ის საზღვრის დასადგენად წყალმომარაგების წყაროების შესწავლის პროგრამა 130 დანართი 1 (სარეკომენდაციო) 1. მიწისქვეშა წყაროებისათვის ა) წყალმომარაგების წყაროს ტერიტორიის საერთო გეოლოგიური აგებულება და მისი ჰიდროგეოლოგიური პირობების საერთო დახასიათება; შერჩეული წყალშემცავი ჰორიზონტის ტიპი (არტეზიული – დაწნევისას; გრუნტისა-უდაწნეო) სიღრმე (აბსოლუტური ნიშნული); წყალშემცავი ჰორიზონტის სახურავის განლაგება, სიმძლავრე, წყალშემცველი ქანები (ქვიშა, ხრეში, კირქვის ნაპრალები); კვების ადგილი და პირობები წყალშემცავი ჰორიზონტის განტვირთვა; საერთო მონაცემები ჰორიზონტის წყალუხვობაზე (საექსპლუატაციო მარაგი); მონაცემები ჰორიზონტის არსებული და პერსპექტიული გამო-ყენების შესახებ წყალმომარაგებისა და სხვა მიზნებისათვის. ბ) საერთო მონაცემები რაიონის ჰიდროგეოლოგიურ პირობებზე (მოპოვების ადგილზე), წყალმომარაგებისთვის გამიზნული წყალშემცავი ფენების კვების პირობები. წყალასაღების ადგილის სანიტარიული-ტოპოგრაფიული და ნიადაგის დახასიათება, ექსპლუატაციისთვის გამიზნული წყალშემცავი ჰორიზონტის დახასიათება, (ლითო-ლოგიური შემადგენლობა, სიმძლავრე, გადახურვის სახე, გამოთვლითი წყალშერჩევისას წყლის დინამიკური დონე). გ) მონაცემები ფენის მფარავი შრეების შეღწევადობის ხარისხზე, მონაცემები წყლის ხარისხზე მკვებავი ზონის შესაძლო გავლენის შესახებ. დ) იმ ადგილის სანიტარიული დახასიათება, რომელიც უშუალოდ ეკვრის წყალასაღებს; მდებარეობა და მანძილი წყალასაღებიდან გაბინძურების შესაძლო წყარომდე; მიტოვებული ჭაბურღილები, მშთანთქმელი ძაბრები, ჩანაქცევები, ჭები, მიტოვებული სამთო სამუშაოები, შემაგროვებლები და სხვა. 2. ზედაპირული წყაროებისათვის ა) ჰიდროლოგიური მონაცემები: წყალასაღების კვების აუზის ფართობი, ზედაპირული ნაკადის რეჟიმი, მაქსიმალური, მინიმალური და საშუალო ხარჯვა, წყალასაღების ადგილზე წყლის სიჩქარე და დონე, ყინულით შეკვრისა და გახსნის საშუალო ვადები, წყლის სავარაუდო ხარჯვა წყაროში, მონაცემები დინების მიმოქცევის დახასიათების შესახებ. ბ) აუზის იმ ნაწილის საერთო სანიტარიული დახასიათება, რომელსაც შეუძლია გავლენა იქონიოს წყალასაღების წყლის ხარისხზე. ბ.ა) აუზის გეოლოგიური აგებულება, ნიადაგი, მცენარეული საფარი, ტყეების, დამუშავებული მიწების, დასახლებული პუნქტების არსებობა. ბ.ბ) სამრეწველო საწარმოები (მათი რიცხვი, ზომები, განლაგება, წარმოების ხასიათი); ბ.გ) მიზეზები, რომლებიც მოქმედებენ, ან შეუძლიათ იმოქმედონ წყალასატევის წყლის ხარისხის გაუარესებაზე წყაროს მდებარეობის ადგილას მყარი და თხიერი ნარჩენების მოცილების მეთოდები და ადგილი, წყალსატევების გამაბინძურებელი საყოფაცხოვრებო, სამრეწველო ნახმარი წყლების არსებობა, რაოდენობა, მათი გამწმენდი ნაგებობები, განლაგების ადგილები; ბ.დ) მანძილი ნახმარი წყლების ჩაშვების ადგილიდან წყალასაღებამდე; ბ.ე) წყაროს გამაბინძურებელი სხვა შესაძლო მიზეზების არსებობა (ნაოსნობა, ხე-ტყის დაცურება, პირუტყვის დარწყულება, ზამთრის ნაგავსაყრელები ყინულზე, ბანაობა, საწყლოსნო სპორტი, სამელიორაციო სამუშაოები, სასუქებისა და შხამქიმიკატების გამოყენება სოფლის მეურნეობაში და სხვ.). გ) წყალსატევის თვითგაწმენდის უნარის დახასიათება. დ) გარდა ამისა წყალსაცავებისათვის მითითებული უნდა იყოს: წყალსაცავის მოცულობა და სარკის ფართობი, სასარგებლო და „მკვდარი‖ მოცულობა, კვების და გამოყენების რეჟიმი, წყლის დამუშავება წყალსაცავში, წყალსაცავის გეგმა, მისი მაქსიმალური და მინიმალური სიღრმე, ნაპირების, ფსკერის, ფსკერის ნადების ხასიათი, წყლის აყვავება, მცენარეებით მოდება, მოშლამვა, გაბატონებული ქარების და დინების მიმართულება, წყლის მოძრაობის სიჩქარე წყალსაცავში. XIII. ცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების მიწისქვეშა წყაროს წყლის ხარისხის საკონტროლებელი მაჩვენებლების ჩამონათვალი დანართი 2 სავალდებულო 131 1. წყლის ორგანოლეპტიკური მაჩვენებლების ჩამონათვალი ა) ტემპერატურა სინჯის აღებისას, C 0 ; ბ) სუნი 20 0 C -ხარისხობრივად და ბალებში; გ) გემო 20 0 C -ხარისხობრივად და ბალებში; დ) სუნი 60 0 C -ხარისხობრივად და ბალებში; ე) ფერიანობა გრადუსებში; ვ) სიმღვრივე მგ/დმ . 2. წყლის ქიმიური შედგენილობის მაჩვენებლები ა) წყალბადის მაჩვენებელი (pH); ბ) ბერილიუმი, მგ/დმ 3 ; გ) ბორი, მგ/დმ 3 ; დ) რკინა, მგ/დმ 3 ; ე) მანგანუმი, მგ/დმ 3 ; ვ) სპილენძი, მგ/დმ 3 ; ზ) მოლიბდენი, მგ/დმ 3 ; თ) დარიშხანი, მგ/დმ 3 ; ი) ნიტრატები, მგ/დმ 3 ; კ) საერთო სიხისტე, მილიმოლი/დმ 3 ; ლ) (ამოღებულია); მ) ჟანგბადის ქიმიური მოთხოვნილება, მგ0/დმ 3 ; ნ) ტყვია, მგ/დმ 3 ; ო) სელენი, მგ/დმ 3 ; პ) გოგირდწყალბადი, მგ/დმ 3 ; ჟ) სტრონციუმი, მგ/დმ 3 ; რ) სულფატები, მგ/დმ 3 ; ს) მშრალი ნაშთი, მგ/დმ 3 ; ტ) თავისუფალი ნახშირმჟავა, მგ/დმ 3 ; უ) ფტორი, მგ/დმ 3 ; ფ) ქლორიდები, მგ/დმ 3 ; ქ) თუთია, მგ/დმ 3 ; ღ) კადმიუმი, მგ/დმ 3 ; ყ) ქრომი, მგ/დმ 3 . საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 3. (ამოღებულია). საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 18 სექტემბრის ბრძანება №304/ნ – სსმ III, №115, 22.09.2009წ., მუხ.1312 4. წყლის მიკრობიოლოგიური მაჩვენებლები ა) მეზოფილური აერობებისა და ფაკულტატური ანაერობების რაოდენობა 1 სმ 3 ში; ბ) ნაწლავის ჩხირის ჯგუფის ბაქტერიების რაოდენობა 1 დმ -ში. XIV. ცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების ზედაპირული წყაროს წყლის ხარისხის საკონტროლებელი მაჩვენებლების ჩამონათვალი დანართი 3 132 სავალდებულო 1. წყლის ორგანოლეპტიკური მაჩვენებლების ჩამონათვალი ა) ტემპერატურა, სინჯის აღების მომენტში, C 0 ; ბ) სუნი 20 0 C ხარისხობრივად ბალებში; გ) სუნი 60 0 C ხარისხობრივად ბალებში; დ) გემო 20 0 C ხარისხობრივად ბალებში; ე) ფერიანობა გრადუსებში; ვ) სიმღვრივე მგ/დმ . 2. წყლის ქიმიური შედგენილობის მაჩვენებლები ა) წყალბადის მაჩვენებელი (pH); ბ) შეწონილი ნივთიერებები, მგ/დმ 3 ; გ) რკინა, მგ/დმ 3 ; დ) მანგანუმი, მგ/დმ 3 ; ე) საერთო სიხისტე, მილიმოლი/დმ 3 ; ვ) სულფატები, მგ/დმ 3 ; ზ) მშრალი ნაშთი, მგ/დმ 3 ; თ) თავისუფალი ნახშირმჟავა, მგ/დმ 3 ; ი) ფტორი, მგ/დმ 3 ; კ) ტუტიანობა, მგ-ეკვ/დმ ; ლ) საწარმოო, სასოფლო-სამეურნეო და საყოფაცხოვრებო დამაბინძურებელები, რომელთა მაჩვენებლების ჩამონათვალი შეთანხმებული უნდა იყოს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან. 3. წყლის ხარისხის სანიტარიული მაჩვენებლების ჩამონათვალი ა) ზედაპირული ანიონაქტიური ნივთიერებები (ზან) შეჯამებული მგ/დმ 3 ; ბ) ჟანგბადის ბიოქიმიური მოთხოვნილება (ჟბმ – სრული) მგ0/დმ 3 ; გ) ჟანგბადის ქიმიური მოთხოვნილება, მგ0/დმ 3 ; დ) პერმანგანატული ჟანგვადობა, მგ0/დმ 3 ; ე) ამონიუმის მარილები, მგ/დმ 3 ; ვ) ნიტრიტები, მგ/დმ 3 ; ზ) ნიტრატები, მგ/დმ 3 . 4. წყლის ბიოლოგიური მაჩვენებლების ჩამონათვალი ა) მეზოფილური აერობები და ფაკულტატური ანა-ერობების რაოდენობა 1 სმ 3 ში; ბ) ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირის რაოდენობა 1 დმ 3 ში; გ) ნაწლავური ინფექციების გამომწვევები, პათოგენური მოკროორგანიზმები (სალმონელა, შიგელა) ენტეროვირუსი–1 დმ 3 ; დ) კოლიფაგების რაოდენობა, დმ 3 ; ე) ფეკალური სტრეპტოკოკების რაოდენობა 100 დმ 3 ში; ვ) ფიტოპლანქტონი, მგ/დმ 3 ; ზ) ფიტოპლანქტონი, რაოდ/სმ 3 . XV. ბიბლიოგრაფია 1. Законы санитарной охраны источников водо-снобжения и водопроводов хозяйственно-пищевого назначения. Санитарные правила и нормы санПиН 2.1.4.-95 2. ზედაპირული წყლების გაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარული წესები და ნორმები. 133 3. სასმელ-სამეურნეო ცენტრალიზებული წყალმომარაგების გაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარიული წესები და ნორმები. 4. სასმელი წყლის ხარისხის შეფასების სახელმძღვანელო რეკომენდაციები (ჯანმოს ჟურნალი, ტომი 1, 1992). 5. სასმელი წყლის ხარისხის სანიტარიულ-პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლები (სისნის სახ. ინსტიტუტი, ჟ. „სტანდარტები და ხარისხი,‖ №11, 1995წ). 2.1.6. ატმოსფერული ჰაერი და დახურული სათავსოების ჰაერი, ჰაერის სანიტარიული დაცვა ჰიგიენური მოთხოვნები დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის დაცვისადმი Hygienic requirements to atmosfheric air care of populated area სანწდან 2.1.6. 000 – 00 კარი I. ზოგადი ნაწილი I. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები შემუშავებულია „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖, „გარემოს დაცვის შესახებ‖ და „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ‖ საქართველოს კანონების შესაბამისად. 2. წინამდებარე სანიტარიული წესები ადგენენ მოთხოვნებს დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის ხარისხისა და ჰიგიენური ნორმატივების დაცვისადმი იმ ობიექტების განლაგების, დაპროექტების, მშენებლობის, რეკონსტრუქციისა (ტექნიკური გადაიარაღება) და ექსპლუატაციისას, აგრეთვე ქალაქდაგეგმარებითი დოკუმენტაციის შემუშავების ყველა სტადიისას, რომელთაც შესაძლოა მავნე ზეგავლენა მოახდინონ ატმოსფერული ჰაერის მდგომარეობაზე. 3. წინამდებარე სანიტარიული წესების მოთხოვნათა შესრულება სავალდებულოა ქვეყნის ტერიტორიაზე მოქმედი ნებისმიერი ფიზიკური, აგრეთვე იურიდიული პირისათვის, საკუთრების, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისა და უწყებრივი დაქვემდებარების მიუხედავად. 4. სახელმწიფო სტანდარტებსა და უწყებრივ ნორმატიულ დოკუმენტებში ასახული ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურებისაგან დაცვის მოთხოვნები და ღონისძიებები, უნდა შეესაბამებოდეს წინამდებარე სანიტარიული წესების დებულებებს. 5. წინამდებარე სანიტარიული წესების დაცვაზე კონტროლს ახორციელებს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური. II. ნორმატიული დამოწმებები 1. წინამდებარე სანიტარიულ წესებში და ნორმებში გამოყენებულია დამოწმებები შემდეგ დოკუმენტებზე: ა) საქართველოს კანონი „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖. ბ) საქართველოს კანონი „გარემოს დაცვის შესახებ‖. გ) საქართველოს კანონი „ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ‖. დ) გოსტ 17.2.3. 01-86 ბუნების, ატმოსფეროს დაცვა, დასახლებული პუნქტების ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის კონტროლის წესები. ე) გოსტ 17.2.3. 02-87 ბუნების, ატმოსფეროს დაცვა, სამრეწველო წარმოებების მავნე ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები გამონაბოლქვის დადგენის წესები. 134 III. ჰიგიენური მოთხოვნები დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის ხარისხისადმი 1. დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის დარეგულირების საფუძველს წარმოადგენს ჰიგიენური ნორმატივები – ქიმიური და ბიოლოგიური ნივთიერებების ატმოსფერული დამაბინძურებლების ზღვრული დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ), რომელთა დაცვაც უზრუნველყოფს მოსახლეობის ჯანმრთელობასა და ცხოვრების პირობებზე, მათი უშუალო ან ირიბი ზემოქმედების თავიდან აცილებას („დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელი ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ)‖ №3086-84 – მოსკოვი 1984წ.). 2. ცალკეული ნივთიერებებისათვის დასაშვებია ზემოქმედების საორიენტაციო უსაფრთხო დონეების გამოყენება (ზსუდ), რომელთა მოქმედების ვადები დგინდება საქარ-თველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ. 3. დაუშვებელია ზდკ-ს გადაჭარბება სამოსახლო და სხვა დასახლებულ ტერიტორიებზე, 0,8 ზდკ ს – მოსახლეობის მასობრივი დასვენების, ასევე ავადმყოფთა ხანგრძლივი მკურნალობის სამკურნალო-პროფილაქტიკური დაწესებულებებისა და სარეაბილიტაციო ცენტრების განთავსების ადგილებში. 4. მოსახლეობის მასობრივი დასვენების ადგილები ის ტერიტორიაა, რომელიც ქალაქის გენერალურ გეგმაში, რაიონული დაგეგმარების და ქალაქის მიმდებარე ზონების განვითარების სქემებში, ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების დადგენილებებში გამოყოფილია – მოსახლეობის ორგანიზებული დასვენების ზონების, სანატორიუმების, დასასვენებელი სახლების, პანსიონატების, ტურიზმის ბაზების, სააგარაკო და საბაღე-საბოსტნე ნაკვეთების, მოსახლეობის ორგანიზებული დასვენების (ქალაქის პლაჟები, პარკები, სპორტული ბაზები და მათი ღია ნაგებობები) მოსაწყობად. 5. ატმოსფერული ჰაერის შემადგენელი ნივთი-ერებების კონცენტრაციების ხანმოკლე მომატებების პერიოდებში მოსახლეობაზე გამაღიზინებელი მოქმედების, სუნის შეგრძნების, რეფლექტორულ რეაქციებსა და საერთოდ ჯანმრთელობაზე მწვავე ზემოქმედების თავიდან აცილება უნდა განხორციელდეს მაქსიმალური ერთჯე-რადი დასაშვები კონცენტრაციების დაცვით (ზდკმე). 6. ატმოსფეროს დამაბინძურებლების ორგანიზმისათვის ხანგრძლივი მიწოდებისას მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე მათი უარყოფითი მოქმედების თავიდან აცილება უნდა განხორციელდეს საშუალო სადღეღამისო ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის (ზდკსს) დაცვით. 7. დაუშვებელია, როგორც მაქსიმალური ერთჯერადი, ასევე საშუალო სადღეღამისო და ნივთიერების ზემოქმედების საორიენტაციო უსაფრთხო დონის გადაჭარბება. 8. სამისახლო ტერიტორიებისათვის ზდკ-ს, ხოლო მასობრივი დასვენების ზონებისათვის 0,8 ზდკ-ს დაცვა უნდა ხდებოდეს ნივთიერებების ან მათი ატმოსფეროში ტრანსფორმაციის პროდუქტების ბიოლოგიური მოქმედების ჯამური ეფექტის, აგრეთვე ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელი წყაროდან (არსებული, მშენებარე და პროექტით გათვალისწინებული ობიექტები) დაბინძურების დონის გათვალისწინებით. კარი II. ძირითადი ნაწილი IV. ჰიგიენური მოთხოვნები ატმოსფერული ჰაერის დაცვისადმი ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების წყაროს ობიექტების განთავსების, მშენებლობისა და რეკონსტრუქციისას (ტექნიკური გადაიარაღებისას) 1. ახალი და რეკონსტრუირებადი ობიექტების განთავსების, დაპროექტების, მშენებლობისა და ექსპლუატაციაში შესვლისას, ასევე მოქმედი ობიექტების ტექნიკური გადაიარაღებისას, მიღებული უნდა იქნეს ზომები დამაბინძურებელი ნივთიერებების გამოფრქვევის მაქსიმალური შემცირებისათვის მცირენარჩენიანი ან უნარჩენო ტექნოლოგიების გამოყენებით და ბუნებრივი რესურსების კომპლექსურად ათვისება, მავნე გამონაფრქვევებისა და ნარჩენების დაჭერა, გაუვნებლება და უტილიზაცია. 2. ტერიტორიებზე, რომელთა დაბინძურების დონე აჭარბებს დადგენილ ნორმატივებს, აკრძალულია ატმოსფეროს დაბინძურების წყაროების ობიექტების განთავსება, დაპროექტება, მშენებლობა და ექსპლუატაციაში გაშვება. 135 3. ასეთ ტერიტორიებზე მოქმედი ობიექტების რეკონსტრუქცია და ტექნიკური გადაიარაღება დასაშვებია იმ პირობით, თუ მათი გამონაფრქვევები შემცირდება დადგე-ნილი, ზღვრულად დასაშვები გამონაფრქვევის დონემდე (ზდგ), 5.2. განყოფილებაში მოყვანილი მოთხოვნების გათვალისწინებით. 4. აკრძალულია იმ ობიექტების განთავსება, დაპროექტება, მშენებლობა და ექსპლუატაციაში გაშვება, რომელთა გამონაფრქვევების შედგენილობაში შემავალ ნივთიერებებს არ გააჩნიათ დამტკიცებული ზდკ ან მსუდ. 5. ახალმშენებლობისა და არსებული ობიექტების გასაფართოებელი მოედანი უნდა შეირჩეს აეროკლიმატური მახასიათებლების, მიდამოს რელიეფის, ატმოსფე-როში სამრეწველო გამონაბოლქვების გაფანტვის კანონზომიერებისა და ატმოსფეროს დაბინძურების პოტენციალის (ადპ) გათვალისწინებით. 6. სანიტარიული კლასიფიკაციის მიხედვით I და II კლასებს მიკუთვნებული, ატმოსფეროს დაბინძურების მაღალი ან ძალიან მაღალი პოტენციალის ტერიტორი-ებზე წარმოების განთავსება უნდა გადაწყდეს ინდივიდუ-ალურად, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ, სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის წარდგი ნებით. 7. დასახლებული პუნქტის სამოსახლო ტერიტორიაზე და მოსახლეობის მასობრივი დასვენების ზონებში აკრძალულია მავნეობის I, II, III კლასს მიკუთვნებული ობიექტების განთავსება. 8. საწარმოების, წარმოებებისა და ობიექტების სანიტარიული კლასიფიკაციის შესაბამისად წარმოებებისათვის, მათი ცალკეული შენობებისა და ნაგებობებისათვის, რომელთა ტექნოლოგიური პროცესი წარმოადგენს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების წყაროს, დგინდება სანიტარიულ დაცვითი ზონები (სდზ). 9. სანიტარიული კლასიფიკაცია, მოთხოვნები სდზ ზონების მიმართ, მისი ორგანიზება და კეთილმოწყობა მოცემულია სანიტარიულ წესებსა და ნორმებში (სანწდან) „წარმოებების, ნაგებობების და სხვა ობიექტების სანიტარიული დაცვითი ზონები და სანიტარიული კლასიფიკაცია‖. 10. სანიტარიული დაცვითი ზონის სიგანის საკმარისობა უნდა დადასტურდეს დაბინძურების პროგნოზირების დონის თანახმად, სამრეწველო გამონაფრქვევების მავნე ნივთიერებების გაფანტვის გამოთვლის მოქმედი მითითებების თანახმად და ასევე, მსგავსი მოქმედი ობიექტების განთავსების რაიონებში ატმოსფერული ჰაერის ლაბორატორიული გამოკვლევების შედეგების მიხედვით. 11. აკრძალულია სდზ-ში მოსახლეობის განსახლება. მისი რომელიმე ნაწილი არ შეიძლება განიხილებოდეს, როგორც ობიექტის სარეზერვო ტერიტორია და გამოიყენებოდეს წარმოების გასაფართოებლად ან სამოსახლო ტერიტორიად. V. ჰიგიენური მოთხოვნები სამშენებლო მოედნის შერჩევისადმი 1. ობიექტის მშენებლობისათვის მოედნის შერჩევა უნდა განხორციელდეს წინასაპროექტო სტადიაში. ობიექტის მშენებლობისათვის მოედნის (ტრასის) შერჩევის ორგანიზებაზე, აუცილებელი მასალების მომზადებასა და ამ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებული შეთანხმებების სრულად შეკრებაზე, პასუხისმგებელია პროექტის დამკვეთი. 2. მშენებლობისათვის საჭირო მოედნის შერჩევა უნდა მოხდეს მიწის, წყლის, ტყის და სხვა მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად და სათანადო წესით დამტკი-ცებული ქალაქდაგეგმარების დოკუმენტაციის (ქალაქისა და სხვა ტიპის დასახლებების გენერალური გეგმა, ტერიტორიული წარმონაქმნების დაგეგმარებისა და მშენებლობის პროექტები და სქემები) შესაბამისად. 3. მოედნის შერჩევის სტადიაში, სანიტარიული წესებითა და ნორმებით დადგენილი მოთხოვნებთან შესაბამისობაზე დასკვნისათვის წარმოდგენილი, ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ არსებული მასალა უნდა შეიცავდეს: ა) ფიზიკურ-გეოგრაფიული და აეროკლიმატური პირობების თავისებურებებს, მათ შორის: ცალკეული რუმბების ქარების სიჩქარეს და განმეორებადობას, მიდამოს რელიეფს, ადპ-ს; ასევე სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის ტერიტორიალურ სამსახურთან შეთანხმებული, ატმოსფერული ჰაერის ფონური დაბინძურების გათვალისწინებით რაიონის, პუნქტის, მოედნის (ტრასის) შერჩევის დასაბუთებას მშენებლობისათვის. ბ) ატმოსფეროში გამოფრქვეული დამაბინძურებელი ნივთიერებების ნუსხას ზდკ-ს ან ზსუდ-ის მოქმედების დადგენილი ვადის მითითებით. 136 გ) აკრძალულია, ნუსხიდან ამოღებული იქნეს ნივთიერებები, რომელთაც არ გააჩნიათ ნორმატივები (ზდკ ან ზსუდ). დ) ატმოსფეროში გამოფრქვეული დამაბინძურებელი ნივთიერებების ახალი ტექნოლოგიის საცდელ-სამრეწველო გამოცდით, მოქმედი ანალოგების ხანგრძლივი ექსპლუატაციის და საზღვარგარეთ ამგვარი წარმოებების შექმნის გამოცდილების მასალებით დასაბუთებულ თვისობრივ და რაოდენობრივ დახასიათებას. ე) საჰაერო აუზის დაბინძურების გამაფრთხილებელ პრინციპულ ღონისძიებებს, მეორადი წყაროების და არაორგანიზებული გამონაფრქვევების ჩათვლით. ვ) მონაცემებს, შესაძლო ავარიულ და ზალპურ გამოტყორცნაზე ატმოსფეროში. ზ) სდზ ზომებისა და მისი ორგანიზებისათვის საჭირო დაფინანსების მოცულობის დასაბუთებას. მოქმედი, მშენებარე და სამშენებლოდ გამიზნული ობიექტების გათვალისწინებით ატმოსფერული ჰაერის მოსალოდნელი დაბინძურების გამოთვლას. თ) სამეცნიერო-კვლევითი ექსპერიმენტალური და/ან საცდელი სამუშაოების ნუსხას და დახასიათებას, რომლებიც აუცილებელია ატმოსფერული ჰაერის დაც-ვისათვის მიღებული გადაწყვეტილებების შესასრულებლად, მათი შესრულების ვადებს. თუ ნივთიერებებს ესაჭიროებათ ჰიგიენური ნორმატივების დადგენა (ზდკ, ზდკ ნაცვლად ზსუდ) სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოები უნდა დასრულდეს საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის დამტკიცებამდე. ი) გრაფიკულ მასალას: სიტუაციური გეგმა მოქმედი, მშენებარე, სამშენებლოდ გამიზნული ობიექტებისა და მათი სანიტარიული დაცვითი ზონის მითითებით, საცხოვრებელ-სამოქალაქო მშენებლობის არსებული და პერსპექტიული რაიონების, „ქარების მარაო‖-სა და ატმოსფერული ჰაერის არსებული და მოსალოდნელი დაბინძურების აღნიშვნით. ასევე ობიექტის მშენებლობისათვის შერჩეული მოედნის გენერალური გეგმა, ატმოსფეროს დამაბინძურებელი წყაროების აღნიშვნით. 4. წარმოდგენილი მასალის საფუძველზე, სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური გასცემს დასკვნას ატმოსფერული ჰაერის დასაცავად მიღებული გადაწყვეტილებების, სანიტარიულ წესებსა და ნორმებთან შესაბამისობაზე. 5. საკითხები, რომლებსაც ესაჭიროებათ სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობა, ექსპერიმენტებისა და (ან) ცდების ჩატარება, ფორმულირდება სანიტარიული დავალების სახით და საჭიროა შეტანილ იქნეს ობიექტის საპროექტო დავალებაში. 6. აკრძალულია მშენებლობისათვის მიწების და ნაკვეთების გამოყოფა, სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის დასკვნის გარეშე და სანიტარიული ნორმებისა და წესების დარღვევის შესახებ შენიშვნების არსებობისას. VI. ჰიგიენური მოთხოვნები ატმოსფერული ჰაერის დაცვისადმი პროექტის შემუშავების სტადიაში 1. საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაცია სამშენებლო მოედნის შერჩევის სტადიაში უნდა შემუშავდეს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მიერ გაცემული დასკვნის მიხედვით, ატმოსფერული ჰაერის დაცვის გადაწყვეტილების სანიტარიულ წესებსა და ნორმებთან შესაბამისობაზე. აღნიშნულ გადაწყვეტილებებში ცვლილებების შეტანა პროექტის შემუშავების დამთავრებამდე, საჭიროებს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის დასკვნას დადგენილი თანამიმდევრობით. 2. სახელმწიფო სანიტარული ზედამხედველობის სამსახურს დასკვნისათვის ერთდროულად უნდა წარედგინოს სამშენებლო ობიექტის საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაცია და სანიტარული დაცვითი ზონის ორგანიზებისა და კეთილმოწყობის პროექტი. 3. სდზ ორგანიზებისა და კეთილმოწყობის პროექტი უნდა შემუშავდეს სანიტარიული წესებისა და ნორმების - „სანიტარიული დაცვითი ზონები და წარმოების, ნაგებობების და სხვა ობიექტების სანიტარიული კლასიფიკაცია‖ - შესაბამისად და უპირველესად უნდა მოიცავდეს მოსახლეობის განსახლების ღონისძიებებს, იმ შემთხვევაში, თუ საცხოვრებელი ნაგებობანი მოხვდა სანიტარიულ დაცვით ზონაში. 4. ობიექტის მშენებლობის საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაცია, პროექტის ტექნოლოგიურ ნაწილსა და განყოფილებაში - „ბუნებრივი გარემოს დაცვა‖, უნდა შეიცავდეს შემდეგ მასალას: 137 ა) წარმოების ტექნოლოგიის დარგში მიღებული საპროექტო გადაწყვეტილების დასაბუთებას დამაბინძურებელი ნივთიერების წარმოქმნის და გამოყოფის შემცირების ჭრილში და მათ შედარებას ჩვენში და საზღვარგარეთ არსებულ საუკეთესო ანალოგებთან. ბ) გამონაფრქვევების გამწმენდი მოწყობილობებისა და აპარატების შერჩევის დასაბუთებას, ანალოგიური ექსპლუატაციის პირობების მქონე საწარმოებში გამოყენებული გაწმენდის ეფექტურობის ტექნოლოგიური გადაწყვეტას ჩვენში არსებული და საზღვარგარეთული პრაქტიკის ან გაწმენდის ახალი მიდგომების გამოყენებით და ლაბორატორიულ-საწარმოო გამოცდის მასალების მოყვანით. გ) წინადადებებს, დამაბინძურებელი ნივთიერებების ავარიული გამოფრქვევის აღსაკვეთად; დ) ტექნოლოგიური რეგლამენტებით გათვალისწინებული ზალპური გამონაფრქვევის, უარყოფითი მოქმედების შემცირების ღონისძიებებს; ე) არახელსაყრელი მეტეოროლოგიური პირობების პერიოდში ატმოსფეროს დამაბინძურებელი ნივთიერებების გამოფრქვევის შემცირების ღონისძიებების დასაბუთებას; ვ) ცალკეული საამქროების, წარმოებების, ნაგებობების მიერ ატმოსფეროში გამოფრქვეული მავნე ნივთიერებების თვისობრივ და ხარისხობრივ დახასიათებას; ზ) სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან შეთანხმებულ და დაკვირვებების ან გათვლის მეთოდით მიღებული მასალის საფუძველზე დადასტურებულ მონაცემებს ატმოსფერული ჰაერის არსებული დაბინძურების (ფონური კოცენტრაციები) შესახებ; თ) წარმოებების განთავსების რაიონში, ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების გამოთვლის შედეგებს და მის ანალიზს (ტრანსფორმაციის პროდუქტების გათვალისწინებით); ი) წინადადებებს მავნე ნივთიერებების ზდგ-ს ირგვლივ; კ) ატმოსფერული ჰაერის დაცვისათვის მიმართული ღონისძიებების რეალიზებისათვის საჭირო თანხის ხარჯთაღრიცხვის უწყისს; ლ) მშენებლობის თანამიმდევრულობას და გამშვებ კომპლექსებს; მ)წინადადებებს, ობიექტის გამონაფრქვევების გავრცელების ზონაში ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების კონტროლის სისტემასთან დაკავშირებით; ნ) გრაფიკულ მასალას: წარმოების განთავსების რაიონის სიტუაციური გეგმა – მოქმედი, მშენებარე და მშენებლობისათვის შერჩეული წარმოებების სანიტარიულ დაცვითი ზონის დატანით; სამოსახლო ტერიტორიის, მოსახლეობის მასობრივი დასვენების ზონების, სამშენებლოდ გამიზნული ობიექტის მოედნის გენერალურ გეგმას, ატმოსფეროში გამოფრქვევის წყაროების აღნიშვნით; ო) დანართებს: სამშენებლო მოედნის შერჩევის აქტი; მაღალი მილების დაპროექტების შემთხვევაში სამოქალაქო ავიაციის ტერიტორიალური სამმართველოს დას-კვნას; 5. სანიტარული-დაცვითი ზონის ორგანიზების პროექტი შესრულებული უნდა იყოს მოქმედი სანიტარული წესების და ნორმების მოთხოვნების გათვალისწინებით. აკრძალულია სდზ ორგანიზაციისა და კეთილმოწყობის პროექტის რეალიზაციის ვადების გადატანა ობიექტის მშენებლობის დამთავრების ვადების შემდეგ. 6. დაუშვებელია დასკვნის გაცემა საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის შესაბამისობაზე სანიტარი-ულ ნორმებსა და წესებთან იმ პირობით, რომ დამატებები საპროექტო მასალაში შეტანილი იქნება შემდეგში. VII. ჰიგიენური მოთხოვნები ატმოსფერული ჰაერის დაცვისადმი, ობიექტების მშენებლობისა და ექსპლუატაციაში გაშვების სტადიაში 1. აკრძალულია ობიექტის მშენებლობა პროექტით, რომელზეც არ არის სახელმწიფო სანიტარული ზედამ-ხედველობის სამსახურის დასკვნა, სანიტარიულ ნორმებსა და წესებთან შესაბამისობაზე. 2. სანიტარიული ნორმებისა და წესების დარღვევის შემთხვევაში პასუხს აგებს დამკვეთი და შესაბამისი საპროექტო ორგანიზაცია. 3. მშენებლობისას დაუშვებელია პროექტით გათვალისწინებული გადაწყვეტილებებიდან გადახრა. ატმოსფერული ჰაერის დაცვაზე ცვლილებების შეტანის აუცილებლობა უნდა იქნას დასაბუთებული საპროექტო ორგანიზაციის ობიექტის გენერალური დამპროექტებლის მიერ, ხოლო მშენებლობა უნდა წარიმართოს, მხოლოდ სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის დასკვნის მიღების შემდგომ ამ ცვლილებების სანიტარიულ წესებსა და ნორმებთან შესაბამისობაზე. 138 4. მშენებარე ობიექტის დამკვეთი (მშენებლი) მოვალეა, მიმღები კომისიის ფორმირების შესახებ არსებული წესის მიხედვით შეატყობინოს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურს. 5. აკრძალულია მიმღები კომისიის შემადგენლობიდან სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის წარმომადგენლის ამოღება. 6. აკრძალულია იმ ობიექტების და გამშვები კომპლექსების ექსპლუატაციაში გაშვება რომელთაც აქვთ ხარვეზები და აბრკოლებენ ნორმალურ ექსპლუატაციასა და ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ჰიგიენური ნორმების დაცვას; დამონტაჟებული მოწყობილობების მექანიზმების და პროექტით გათვალისწინებული პროდუქციის გამოშვების აპრობაციის, გამოცდის და მუშაობის შემოწმების გარეშე იმ მოცულობით, რომელიც შეეფარდება საპროექტო სიმძლავრის ნორმებს საწყისი პერიოდისათვის; საწარმოს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ლაბორატორიული კონტროლისათვის მზადყოფნის გარეშე. ასევე აკრძალულია, გამშვები კომპლექსის შემადგენ-ლობის დამტკიცებული პროექტიდან გადახვევა; 7. მოწყობილობების კომპლექსური აპრობაციისას დამკვეთი (მშენებელი) მოვალეა, ობიექტის მოქმედების ზონაში უზრუნველყოს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ლაბორატორიული გამოკვლევა. 8. მიმღები კომისიისათვის წარდგენილი დოკუმენტების აუცილებელ ნაწილს წარმოადგენს, დამკვეთის (მშენებლის) მიერ ლაბორატორიული გამოკვლევის შედეგები, საწყის პერიოდში გამოშვებულ პროდუქციასთან შეფარდებით. ობიექტის პროექტით გათვალისწინებულ სიმძლავრეზე გადასვლის შემდეგ დამკვეთი მოვალეა, ობიექტის მოქმედების ზონაში უზრუნველყოს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ლაბორატორიული გამოკვლევის ჩატარება, რაც უნდა დაფიქსირდეს მიმღები კომისიის აქტით და გამოკვლევის შედეგები გადაეცეს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურს. 9. სანიტარიული კანონმდებლობის დარღვევის არსე-ბობისას, დამკვეთი მოვალეა, მიმღებ კომისიაში ობიექტის საექსპლუატაციოდ გაშვებაზე წარდგენამდე მიიღოს საჭირო ზომები არსებული დარღვევების აღმოსაფხვრელად. 10. მიმღები კომისიის მიერ ობიექტის ექსპლუატაციაში გაშვება აკრძალულია აქტში სახელმწიფო სანი-ტარიული ზედამხედველობის სამსახურის წარმომადგენლის დასკვნისა და ხელის მოწერის გარეშე. სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის წარმომად-გენლის ხელის მოწერის უქონლობა ითვლება კანონის დარღვევად. VIII. ჰიგიენური მოთხოვნები ატმოსფერული ჰაერის დაცვისადმი ატმოსფეროს დაბინძურების წყაროების ობიექტების ექსპლუატაციისას 1. ობიექტების ხელმძღვანელები, საკუთრების ფორმის მიუხედავად, მოვალენი არიან: ა) შეიმუშავონ და განახორციელონ ორგანიზაციულ-ტექნიკური გეგმები ან სხვა ღონისძიებები, ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურებისაგან დასაცავად და მოსახლეობის სანიტარიულ ეპიდემიოლოგიური კეთილდღეობის უზრუნველსაყოფად; ბ)უზრუნველყონ ზდკ ან მსუდ-ის შემუშავება იმ ნივთიერებებისათვის, რომელთაც არ გააჩნიათ დადგენილი ნორმატივები; გ) უზრუნველყონ ობიექტის გამონაფრქვევების მოქმედების ზონაში არსებული, სამოსახლო ტერიტორიების ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების კონტროლი; დ) მიიღონ სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის დასკვნა ტექნოლოგიური პროცესის ან მოწყობილობების ყოველგვარ ცვლილებებზე (წარმოების სიმძლავრის გაზრდა, ნედლეულის შემადგენლობის შეცვლა, გამოსაშვები პროდუქციის ნომეკლატურა და სხვა გადახრები დამტკიცებული პროექტიდან); ე) უზრუნველყონ სამუშაოების ჩატარება სანიტარიულ-დაცვითი ზონის პროექტირების, ორგანიზებისა და კეთილმოწყობისათვის იმ ობიექტებზე, რომლებთაც არ გააჩნიათ მოქმედი სანიტარიული წესების და ნორმების შესაბამისად ორგანიზებული სანიტარიულ-დაცვითი ზონები; ვ) ოპერატიულად მიაწოდონ ინფორმაცია სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურს ატმოსფერულ ჰაერში არარეგლამენტირებული მავნე მინარევების გამოფრქვევის ყველა შემთხვევაზე, დაამუშავონ ღონისძიებები მათი ლიკვიდაციისა და ანალოგიური სიტუაციების აღსაკვეთად. 139 ზ) სანიტარიული ნორმებისა და წესების დარღვევის თავიდან ასაცილებლად, დადგენილ ვადებში შეასრულონ სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსა-ხურის ორგანოების მითითებები. 2. სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის დასკვნის გარეშე აკრძალულია ტექნოლო-გიური პროცესის ნებისმიერი შეცვლა, რომელზეც დამო-კიდებულია გამოყოფილი აირების მოცულობისა და მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციების გაზრდა, ან მავნე ნივთიერებების შემადგენლობის შეცვლა. IX. ჰიგიენური მოთხოვნები ზღვრულად დასაშვები გამონაფრქვევის (ზდგ) დადგენისადმი მოქმედი ობიექტებისათვის 1. მოქმედი ობიექტის ყველა წყაროსათვის, სპეცი-ალური რწმუნების მქონე სახელმწიფო ორგანოს მიერ ზდგ მტკიცდება, სახელმწიფო სანიტარიული ზედამ-ხედველობის სამსახურთან შეთანხმების შემდეგ. 2. აკრძალულია ზდგ-ს დადგენა, რომელიც აღემატება ობიექტის დაპროექტების ეტაპზე სანიტარიული ზედამ-ხედველობის სამსახურთან შეთანხმებულ გამონაფრქვევს ატმოსფერული დაბინძურების მოცემული წყაროსათვის. 3. ზდგ-ს შემუშავების წინადადებებში მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, როგორც მოცემული, ასევე მეზობლად მდებარე ობიექტების წყაროს მიერ გამოფ-რქვეული მავნე ნივთიერებები, რომლებიც განაპირობებს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურებას განსახილველი ობიექტის გამონაფრქვევების ზემოქმედების ზონაში. 4. ზდგ-ს შემუშავების წინადადებებში,, ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების არსებული დონე (ფონური დაბინძურება), შესაძლებელია გათვალისწინებულ იქნეს გამოთვლითი გზით, ან განისაზღვროს დადგენილი წესის შესაბამისად ლაბორატორიული გამოკვლევების საშუალებით. 5. გამოთვლის გზით მიღებული გამონაფრქვევის ჩათვლით ფონური კონცენტრაციის მნიშვნელობა და მეზობლად მდებარე საწარმოების დაბინძურების წყაროების ნუსხა, ექვემდებარება აუცილებელ შეთანხმებას სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან. 6. თითოეული ობიექტის ნორმატივის პროექტი, კონკრეტული ტერიტორიის ზღვრულად დასაშვები გამონაფრქვევების კრებულში ჩართვამდე, აუცილებელია, განსახილველად და შესათანხმებლად წარედგინოს სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურს. 7. ცალკეული ობიექტების ზდგ უნდა შეიცავდეს: ა) წყაროების საინვენტარიზაციო ნუსხას, თითოეული მათგანის ხარისხობრივი და რაოდენობრივი დახასიათებით; ბ) წინადადებებს ზდგ ნორმატივების შესახებ ყოველი წყაროსა და დამაბინძურებელი ნივთიერებისათვის; გ) ღონისძიებათა გეგმას ზდგ-ს მისაღწევად; დ) ფონური კონცენტრაციების აღრიცხვის წესს; ე) საპროგნოზო გამოთვლის შედეგს (აუცილებლობის შემთხვევაში გამოთვლების პირველად მასალას) ზდგ-ს მიღწევის ყველა ეტაპისათვის; ვ) სიტუაციურ გეგმას კონცენტრაციების იზოხაზებით (იზოზღვრებით) ზდგ-ს მიღწევის ყველა ეტაპისათვის. 8. ცალკეული ობიექტის ზდგ ნორმატივის პროექტი კრებულში შეიძლება შევიდეს მასალის საბოლოო დამუშავების შემდეგ, მხოლოდ სახელმწიფო სანიტარიული ზედამზედველობის სამსახურის შენიშვნების შესაბამისად; 9. იმ შემთხვევაში, როცა თანამედროვე საშუალებებით შეუძლებელია ზდგ-ს მიღწევა, ტექნოლოგიური პროცესის და სიმძლავრის შესამცირებლად ან საწარმოს პროფილის შესაცვლელად მიღებულ უნდა იქნას არსებული დაბინძურების შემცირებისა და აღკვეთის ზომები და კონკრეტული ვადები. 10. ზდგ მიღწევის ღონისძიებათა გეგმაში დაუშვებელია, რომელიმე ეტაპზე, მავნე ნივთიერებების არსებული გამონაფრქვევის გადაჭარბება. 11. ზდგ მიღწევის პერიოდში გამონაფრქვევების მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე უარყოფითი მოქმედების მონაცემების არსებობის შემთხვევაში, მწარმოებელი ვალდებულია, აუნაზღაუროს, ამ ობიექტის გამონაფრქვევების მოქმედების ზონაში მცხოვრებ მოსახლეობას ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზარალი. 140 X. ჰიგიენური მოთხოვნები დასახლებული ტერიტორიების ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების საუწყებო ლაბორატორიული კონტროლის ორგანიზებისადმი 1. თითოეულმა ობიექტმა, რომელიც წარმოადგენს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების წყაროს, უნდა უზრუნველყოს ამ ობიექტის გამონაფრქვევების მოქმე-დების ზონაში არსებული სამოსახლო ტერიტორიის ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების კონტროლი და დაკვირვება. 2. დაკვირვების პოსტების განლაგება, კონტროლს დაქვემდებარებული დამაბინძურებელი ნივთიერებების ნუსხა, მათი განსაზღვრის მეთოდები და აგრეთვე ატმო-სფერული ჰაერის სინჯების აღების პერიოდულობა ექვემდებარება შეთანხმებას სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან. 3. დაბინძურების ცვალებადობის დინამიკის მიზეზების ანალიზითა და ატმოსფეროს დაბინძურების შემცირების ღონისძიებებით, მათი შესრულების კონკრეტული ვადებით, სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურს ყოველწლიურად უნდა წარედგინოს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების საუწყებო კონტროლის და უკანსკნელი 3 წლის მანძილზე განხორციელებული დაკვირვების განზოგადებული შედეგები, შეთანხმებული ფორმის მიხედვით. XI. ტერმინები და განსაზღვრებები ტექსტში მოყვანილ ტერმინთა საერთაშორისო განმარტება 1. ატმოსფეროს ანთროპოგენური დაბინძურება – ადამიანის მოღვაწეობის შედეგად ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურება; 2. ატმოსფეროს დაბინძურება (ემისია) – ატმოსფერულ ჰაერში შენარევების არსებობა, ან ნორმალური კომპონენტების თანაფარდობის შეცვლა, რომელმაც შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს მოსახლეობის ცხოვრების პირობებზე, მათ ჯანმრთელობაზე და გარემო ფაქტორებზე 3. ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების კონტროლის სისტემა – ორგანიზაციების და დაწესებულებათა ქსელი, რომლებიც ეწევიან კონტროლს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ხარისხზე და აწარმოებენ მის შეფასებას. 4. ატმოსფეროს დამაბინძურებელთა ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია (ზდკ) – ნივთიერების მაქსიმალური კონცენტრაცია დროის გარკვეულ მონაკვეთში (20-30წ. 24 ს), რომელიც არ ახდენს არც უშუალო და არც ირიბ მავნე ზეგავლენას ადამიანის ორგანიზმზე, მის აწმყო და მომავალ თაობებზე შორეული შედეგების ჩათვლით, არ აქვეითებს მათ შრომის უნარიანობას და არ აუარესებს მათ თვითშეგრძნებებს. 5. გამონაფრქვევის ჩირაღდანი – ორგანიზებული გამონაფრქვევების მიერ აირებით ან ბოლით დაკავებული არე, რომლის რეალური გამონაფრქვევების მიმართულება და გავრცელება დამოკიდებულია დამაბინძურებელი გამონაფრქვევების სიმაღლეზე, მეტეოროლოგიურ, გეოგრაფიულ და სხვა პირობებზე. 6. გამონაფრქვევების ინვენტარიზაცია – გარკვეულ ტერიტორიაზე დაბინძურების წყაროების სახეობის, განლაგების, რაოდენობის და გამონაფრქვევების ქიმიური შემადგენლობის ირგვლივ არსებული მასალის სისტემატიზაცია. 7. დამაბინძურებელი ნივთიერებების კონცენტრაცია – ჰაერის გარკვეული მოცულობით ერთეულში მავნე ნივთიერების რაოდენობა (ჩვეულებრივად მგ/მ3). 8. მაქსიმალური ერთჯერადი კონცენტრაცია –30 წუთის განმავლობაში აღებული სინჯების საერთო რაოდენობიდან ყველაზე მაღალი კონცენტრაცია. 9. ზემოქმედების საორიენტაციო უსაფრთხო დონე (ზსუდ) – ნივთიერების ცნობილი ტოქსიკომეტრული პარამეტრების, ფიზიკო-ქიმიური თვისებების და სხვათა საფუძველზე გამოთვლის მეშვეობით დადგენილი ატმოსფერულ ჰაერში ნივთიერების საორიენტაციო უსაფრთხო კონცენტრაცია დგინდება გამაფრთხილებელი სანიტარი-ული დაკვირვების მიზნით. 10. ორგანიზებული გამონაფრქვევი – სამრეწველო გამონაფრქვევი, რომელიც ხვდება ატმოსფერულ ჰაერში სპეციალური აირმსვლელების და მილების საშუალებით. 11. რეზორბციული მოქმედება – ნივთიერების თვისება, სისხლში მოხვედრის შემთხვევაში გამოიწვიოს ტოქ-სიკური ეფექტი. 12. რეფლექსური მოქმედება – ნივთიერების თვისება გამოიწვიოს რეფლექსური (გამაღიზიანებელი) რეაქცია სასუნთქი გზების ლორწოვან გარსებში ან თვალში არსებულ რეცეპტორებზე მოქმედების შედეგად. 141 13. სანიტარიულ-დაცვითი ზონა – დაკანონებული ზონა, რომელიც წარმოადგენს დაბინძურებული ტერი-ტორიის ნაწილს განლაგებულს სამრეწველო ობიექტის ან მათი ჯამის და დასახლებულ ტერიტორიას შორის არეალს. სანიტარიული დაცვითი ზონის მიზანია მრეწ-ველობის ან სხვა ობიექტების გამონაფრქვევებით დაბინძურებული ატმოსფეროს, მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე უარყოფითი მოქმედების აცილება. 14. საშუალო სადღეღამისო კონცენტრაცია – დღის განმავლობაში, ხანმოკლე დროის მანძილზე აღებულ სინჯებში აღმოჩენილი კონცენტრაციების საშუალო მონაცემი. 15. ფონური დაბინძურება – ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ყველა არსებული წყაროების ერთობლივი მოქმედება, რომელიც ჩამოყალიბდა გარკვეულ რაიონში, ახალი ობიექტის მშენებლობისას ან არსებული წარმოების სავარაუდო გაფართოების მომენტისათვის. 16. ტოქსიკური ნივთიერებების ჯამური მოქმედება – ნივთიერების ჯგუფის მოქმედების ეფექტი, რომელიც თითოეული მათგანის მოქმედების ეფექტის ჯამის ტოლია. XII. ატმოსფეროს დაბინძურების პოტენციალის (ადპ) განსაზღვრა, მეტეოროლოგიური პარამეტრების საშუალო წლიური მნიშვნელობების მიხედვით დანართი 1 (სავალდებულო) ატმოსფეროს დაბინძურების პოტენციალი მიწის ზედაპირული ინვერსიები განმეორებადობა %-ში გადაად გილების ფენის სიმაღლე. კმ ნისლის ხან გრძლივობა, სთ. განმეო-რება, % სიმძლავ-რე, კმ ინტენსიურო-ბა, 0C ქარის სიჩქარე 0-1 მ/წმ მ.შ. ჰაერის უძრაობა ზედიზედ რამდენიმე დღე დაბალი 20-30 0,3-0,4 2-3 10-20 5-10 0,7-0,8 80-350 ზომერი 30-40 0,4-0,5 3-5 20-30 7-12 0,8-1,0 100-550 მომატებული: კონტინენტა-ლური ზღვისპირული 30-45 30-45 0,3-0,6 0,3-0,7 2-6 2-6 20-40 10-30 3-18 10-25 0,7-1,0 0,4-1,1 100-600 100-600 მაღალი 40-60 0,3-0,7 3-6 30-60 10-30 0,7-1,6 50-200 ძალიან მაღალი 40-60 0,3-0,9 3-10 50-70 20-45 0,8-1,6 10-600 ბიბლიოგრაფია 1. „დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელი ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ)‖ №3086-84 – მოსკოვი 1984წ. 2. „გარემოს ჰიგიენური ასპექტები‖ – ევროპის ეკონომიკური ურთიერთდახმარების საბჭოს მეთოდური მასალების კრებული – მოსკოვი 1981წ. 3. „გარემო. ქიმიური ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები‖ – გ. ბეზმიატნიკოვი, ი. კროტოვი. ლენინგრადი 1985წ. 4. სანიტარიისა და ჰიგიენის ს/კ ინსტიტუტის მასალები. 5. ეკონომიკური ურთიერთდახმარების საბჭოში შემავალი სახელმწიფოების სამეცნიერო კონფერენციის მასალები, მ. 1976 წ. 2.1.7. ნიადაგი. დასახლებული ადგილების დასუფთავება. საყოფაცხოვრებო და სამრეწველო ნარჩენები. ნიადაგის სანიტარიული დაცვა ჰიგიენური მოთხოვნები ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების სარწყავად და სასუქად გამოყენებისადმი Higienic requirements to wastewater and sewage sludge use for land irrigation and fertilzation სანიტარიული წესები და ნორმები სანწდან 2.1.7. 000 - 00 142 კარი I. ზოგადი ნაწილი I. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები შემუშავებულია საქართველოს კანონების: ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖ და ,,გარემოს დაცვის შესახებ‖ და ―ნიადაგის დაცვის შესახებ‖ საფუძველზე. 2. წინამდებარე სანიტარული წესებისა და ნორმების დაცვა აუცილებელია იმ ორგანიზაციებისა და სპეციალისტებისათვის, რომლებიც მიწათმოქმედების სარწყავი მინდვრების დაპროექტებასა და ექსპლუატაციას ემსახურებიან. 3. წინამდებარე სანიტარული წესებისა და ნორმების შესრულებაზე სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური. II. ნორმატიული დამოწმებები 1. წინამდებარე სანიტარიულ წესებსა და ნორმებში გამოყენებულია დამოწმებები შემდეგ დოკუმენტებზე: ა) საქართველოს კანონი ,, ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖; ბ) საქართველოს კანონი ―გარემოს დაცვის შესახებ‖; გ) საქართველოს კანონი ,,ნიადაგის დაცვის შესახებ‖; III. ზოგადი დებულებები 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები განსაზღვრავენ სანიტარიულ-ჰიგიენურ მოთხოვნებს მიწათმოქმედების სარწყავი მინდვრებისათვის სარწყავად და სასუქად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხის, მიწათმოქმედების სარწყავი მინდვრების ტერიტორიის შერჩევის და მათ ექსპლუატაციაზე კონტროლის განხორციელების მიმართ. მიწათმოქმედების სარწყავი მინდვრები (მსმ)-სპეციალიზებული სამელიორაციო სისტემებია, რომლებიც განკუთვნილია სარწყავ და გასამდიდრებელ მინდვრებზე წინასწარ მომზადებული ნახმარი წყლების გამოსაყენებლად, რათა განხორციელდეს მათი ბუნებრივი ბიოლოგიური გაწმენდა. 2. წინამდებარე სანწდან არ ვრცელდება იმ სამელიორაციო სისტემებზე, სადაც გამოიყენება თხევადი ნაკელი და მეცხოველეობის ფერმებისა და კომპლექსების ნახმარი წყლები. 3. მსმ-ის მოწყობის შესაძლებლობა განისაზღვრება სასოფლო-სამეურნეო მიწების მდგომარეობის ანალიზისა და ეკოლოგიურ-ჰიგიენური მოთხოვნების საფუძველზე და შეთანხმებულ უნდა იქნეს ადგილობრივ დაწესებულებებთან: ა) სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის ორგანოებთან; ბ) სახელმწიფო ვეტერინარული სამსახურის ორგანოებთან; გ) გარემოს დაცვის სამსახურის ორგანოებთან; დ) წყლის დაცვის და გამოყენების მარეგულირებელ ორგანოებთან; ე) ჰიდროგეოლოგიური სამსახურის ორგანოებთან. IV. მოთხოვნები მიწათმოქმედების სარწყავი მინდვრების ტერიტორიის შერჩევისადმი 1. მსმ-თვის მიწის ნაკვეთები შეირჩევა ადგილობრივი რელიეფის, ნიადაგის გრუნტის და ჰიდროგეოლოგიური თავისებურებების გათვალისწინებით, ასევე სანიტარიული დაცვითი ზონების ზომების აუცილებელი დაცვით. 2. მსმ-ის დაპროექტებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შემდეგი: ა) დასახლებული ადგილებისა და საწარმოო ობიექტების განვითარების პერსპექტივა, ნახმარი წყლების მოცულობის შესაძლო გაზრდა, რათა მათმა მოცულობამ დანაკარგის გარეშე დააკმაყოფილოს მთელი სარწყავი ტერიტორია; ბ) იმ ნიადაგქვეშა წყლების ბუნებრივი დაცვა გაბინძურებისაგან, რომლებიც უკვე გამოიყენება ან შემდგომში შეიძლება დაპროექტდეს მათი წყალმომარაგებაში გამოყენება. 3. მსმ-ის მოწყობა არ დაიშვება: ა) ცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომა-რაგების, წყალაღებისა და სამკურნალო მინერალური წყლის წყაროების სანიტარიული დაცვის ზონების I-II სარტყლების ტერიტორიაზე; 143 ბ) მიწის ზედაპირზე კარსტული ღრუების გამოსვლისა და წყალშემცველი ნაპრალოვანი ქანების ნაირსახეობის ადგილებში; გ) საკურორტო, სარეკრეაციო და წყალსაცავების სანიტარიული დაცვის ზონების ფარგლებში; დ) გამოკვლეული სასმელი დანიშნულების ნიადაგქვეშა მტკნარი წყლების საბადოების ფარგლებში, რომელნიც დაცული არ არიან მიწის ზედაპირიდან გამაბინძურებელი ნივთიერებების შეღწევისაგან. 4. მსმ-ის მშენებლობა დასაშვებია სილიან და ქვიშნარ ნიადაგებზე გრუნტის წყლების 1,25 მ-ის, ხოლო თიხნარ და თიხიან ნიადაგებზე 1,0 მ-ის სიღრმეზე მდებარეობის შემთხვევაში, ნიადაგქვეშა წყლების დაცვის შესახებ ზემოთ აღნიშნული მოთხოვნების გათვალისწინებით. გრუნტის წყლების მაღალ დონეზე დგომის შემთხვევაში, აგრეთვე ტორფიან ნიადაგებში საჭიროა დრენაჟის მოწყობა. დრენაჟის წყლები შეიძლება გამოყენებულ იქნას სარწყავად ან ჩაშვებული წყალსატევებში ზედაპირული 5. წყლების დაბინძურების შესახებ მოქმედი სანიტარიული წესებისა და ნორმების მოთხოვნების დაცვით. 6. მსმ-ის ქვემოთ მდებარე გრუნტის წყლების (ჭები, მცირე ჭაბურღილები) სასმელ-სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების შემთხვევაში საჭიროა ცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების მოწყობა. ამასთან, წყალსადენის სათავისათვის უნდა შეირჩეს ადგილი ისე, რომ შეიძლებოდეს სანიტარული დაცვის ზომების ორგანიზება და მისი სარტყლების ფარგლებში სათანადო რეჟიმის დაცვა, შესაბამისად სანწდან „სამეურნეო-სასმელი დანიშნულების წყალმომარაგებისა და წყალ-გაყვანილობის წყაროებისათვის სანიტარიული დაცვითი ზონების დაპროექტებისა და ექსპლუატაციის წესები‖ N2640-82. 7. ტერიტორიაზე, სადაც მოსახლეობასა და პირუტყვში აღინიშნება ჰელმინთოზების (ასკარიდოზი, ტრიქო-ცეფალოზი, ანკილოსტომიდოზი, ტენიიდოზი) გავრცელების მაღალი მაჩვენებლები (უკანასკნელი 3-5 წლის სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით) და ასევე ბაქტერიული და ვირუსული წარმოშობის ინფექციური დაავადებები, მსმ-ის მოწყობა დაიშვება შესაბამისი გამაჯანსაღებელი ღონისძიებების ჩატარების შემდეგ, როგორც მოსახლეობაში ასევე პირუტყვსა და გარემოში. 8. დასახლებულ პუნქტებსა და მსმ-ის ტერიტორიას შორის ეწყობა სანიტარული დაცვითი ზონა, რომლის სიგანე დამოკიდებულია მორწყვის წესზე და უნდა იყოს არანაკლებ: ა) ნიადაგქვეშა და ნიადაგშიგა მორწყვისას –––––100მ; ბ) ზედაპირული მორწყვისას –––––––––––––––– 150მ; გ) წვიმისებური დასხურებისას მოკლე ნაკადით ძირს მიმართული აპარატით ––––200მ; დ)საშუალო ნაკადით ––––––––– ––––––––––––300მ; ე) შორი ნაკადით ––––––––––– ––––––––––– 500მ; 9. მსმ-ის დასახლებული პუნქტისაკენ მიქცეულ საზღვარზე გათვალისწინებული უნდა იქნას არანაკლებ 15მ. სიგანის ტყის დამცავი ზოლის მოწყობა. თუ და-შორება დასახლებული პუნქტიდან სჭარბობს 1000მ-ს, მაშინ ტყის ნარგავების გაშენება არ არის აუცილებელი. 10. სანიტარიული დაცვის ზონა საავტომობილო და სარკინიგზო მაგისტრალებამდე უნდა შეადგენდეს არა ნაკლებ 100მ-ს, გამყოფი ზოლის დართვით. გზების საზ-ღვარზე უნდა გაშენდეს არანაკლებ 10მ-ის სიგანის ტყის ზოლები. 11. ნიადაგქვეშა წყლის მდგომარეობის საკონტრო-ლოდ (დონეების რეჟიმი, ქიმიური შემადგენლობა) მსმ-ის მოქმედების ზონაში უნდა იქნას მოწყობილი სამეთვალყურეო ჭაბურღილები, შესაბამისი აღჭურვილობით. 12. მსმ-ის ტერიტორიის საზღვრებზე უნდა მოეწყოს გამაფრთხილებელი ნიშნები მოსახლეობისათვის. V. მოთხოვნები ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხისადმი 1. ქალაქების, დასახლებული ადგილების, ფერმერული მეურნეობების, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის გადამამუშავებელი წარმოების საყოფაცხოვრებო-სამეურნეო, საწარმოო და შერეული წყლები მსმ-ზე შეიძლება გამოყენებული იქნეს მექანიკურ და ბიოლოგიურ გამწმედ ნაგებობებში შესაბამისი მომზადების შემდეგ. 2. მსმ-ზე აკრძალულია ცხოველური წარმოშობის ნედლეულის გადამამუშავებელი ცალკეული საწარმოების, სასაკლაოების, ვაქცინებისა და შრატების დამამზადებელი ბიოფაბრიკების, 144 სამკურნალო-პროფილაქტიკური დაწესებულებების, პესტიციდებისა და გალვანური საწარმოების, აგრეთვე რადიონუკლიდების შემცველი ნახმარი წყლების გამოყენება. 3. მსმ-ზე საწარმოო და შერეული ნახმარი წყლების გამოყენების შესაძლებლობა ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის წყდება სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის, ვეტრინარიული და გარემოს დაცვის სამსახურის ორგანოების მიერ სპეციალური გამოკვლევების საფუძველზე, რომელსაც ატარებენ ჰიგიენური, აგრომელიორაციული და ვეტერინარიული პროფილის სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებები ნიადაგზე, მოყვანილ კულტურებზე, პირუტყვსა და ცხოველურ პროდუქციაზე ნახმარი წყლების გავლენის ხარისხისა და ხასიათის გამოსაკვლევად. 4. მსმ-ზე გამოსაყენებელი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხის რეგლამენტირება ხდება ქიმიური, ბაქტეროლოგიური და პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლების მიხედვით. 5. ნახმარ წყლებში მძიმე ლითონების დასაშვები კონცეტრაციების დადგენა ხდება სარწყავი ნორმიდან გამომდინარე ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის – გამოთვლის წესით, სარწყავად და სასუქად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების შესახებ მოქმედი მოთხოვნების შესაბამისად (კარი II). 6. ნახმარი წყლები, რომლებშიც მიკროელემენტების და მათ შორის მძიმე ლითონების შემცველობა არ სჭარბობს სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგებისათვის ზღვრულად დასაშვებ კონცეტრაციებს, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სარწყავად შეუზღუდავად. 7. სარწყავად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლების ხარისხის მიკრობიოლოგიური და პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლები მოცემულია ცხრილში 1. ცხრილი 1 სარწყავად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლების ხარისხის მიკრობიოლოგიური და პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლები მაჩვენებლები დასაშვები შემცველობა 1 დმ-ში ლდნ (ლაქტოზა დადებითი ნაწლავის ჩხირები პათოგენური მიკროორგანიზმები) გეოჰელმინთების (ასკარიდა, ანკილოსტომიდები ბეწვთავები)სიცოცხლის უნარიანი კვერცხები ბიოჰელმინთების (ტენიიდების ონკოსფეროები, ფასციოლები)სიცოცხლისუნარიანი კვერცხები ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების სიცოცხლისუნარიანი ცისტები (ლამბლიები, ბალანტიდიები, კრისტოსპორიდიების ოოცისტები)  10 000 არ უნდა იყოს  1  1  1 8. გაწმენდილი საწარმოო და შერეული ნახმარი წყლების მსმ-ზე გამოყენების შესაძლებლობა ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის წყდება სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის და ვეტერინარიული სამსახურების ორგანოების მიერ. ჰიგიენური, აგრომელიორაციული და ვეტერინარიული პროფილის სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებები ატარებენ სპეციალურ გამოკვლევებს მოყვანილ კულტურებზე, პირუტყვსა და ცხოველურ პროდუქციაზე ნახმარი წყლების გავლენის ხარისხისა და ხასიათის გამოსავლენად. 9. ნახმარი წყლების ნალექის სასუქად გამოყენება დაშვებულია ტოქსიკურობის (საშიშროების) კლასის დადგენისა და გაუვნებლობის ღონისძიებების ჩატარების შემდეგ, მოქმედი ნორმატიული დოკუმენტების შესაბამისად. ნალექებში სხვადასხვა ტოქსიკური ინგრედიენტების, აგრეთვე მძიმე ლითონების შემცველობისას მისი შეტანის ნორმები ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის განისაზღვრება გამოთვლითი გზით. შეტანის ნორმები არ უნდა იწვევდეს მძიმე ლითონების დაგროვებას ნიადაგში 0,7-0,8 ზდკ-ზე მეტად (ტრანსლოკაციური მაჩვენებლების მიხედვით). A +L  0,8 ზდკ, სადაც, A- ნალექის შეტანამდე ნიადაგში ელემენტის თავდაპირველი შემცველობაა მგ\კგ; L - მოცემული ელემენტის ნიადაგში დამატებითი შეტანა ნალექის საშუალებით მგ\კგ; ზდკ - მოცემული ელემენტის ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია ნიადაგში (ტრანსლოკაციური მაჩვენებლების მიხედვით) მგ\კგ. 10. ნიადაგში შეტანილი ამა თუ იმ ელემენტის დასაშვები სიდიდე ‖ L―მაქს განისაზღვრება ფორმულით (კგ\ჰა-ზე): „L―მაქს.=0,8X(ზდკ-A)X3, სადაც 3 არის ერთეულ განზომილებამდე დაყვანილი, მშრალ ნივთიერებაზე გადაანგარიშებული 3000 ტ\ჰა-ზე მასის ნიადაგის სახნავი შრის კოეფიციენტი. 145 11. მაქსიმალური დოზის დამატებითი შეზღუდვა ხდება ნიადაგში ნალექით შეტანილი საერთო აზოტის სიდიდის მიხედვით, რაც არ უნდა აღემატებოდეს წელიწადში 300 კგ\ჰა-ს, აქ შედის მინერალური აზოტის ის რაოდენობაც, რაც გამოაქვს წლიურ მოსავალს. VI. მოთხოვნები ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების წინასწარი მომზადების მეთოდებისადმი 1. ნახმარი წყლების ხარისხზე წაყენებული მოთხოვ-ნების დასაკმაყოფილებლად (ცხრილი1) მინდორზე მიწო-დების წინ ისინი ექვემდებარებიან შესაბამის მომზადებას, რაც უზრუნველყოფს ჰელმითების კვერცხების 99,9-ის მოშორებას. იმასთან დაკავშირებით, თუ რა სახით ხდება ნაკადის გადანაწილება მინდვრებზე და სარწყავ კულტურებზე, მათი წინასწარი მომზადება ხორციელდება მექანიკურ და ბიოლოგიურ გამწმენდ ნაგებობებში. 2. ნახმარი წყლების დღე-ღამეში 1000 კუბ.მ. – 50000 კუბ.მ. რაოდენობისას, როდესაც არ არსებობს ხელოვნური ბიოლოგიური გამწმენდი ნაგებობები, მათი მომზადება დაიშვება მექანიკურ გამწმენდ ნაგებობებში ბიოლოგიურ ან შემგროვებელ გუბურებთან კომპლექსში. 3. გამდინარე ბიოლოგიური გუბურების მოწყობისას სექციების რაოდენობა უნდა იყოს არანაკლებ 4-ისა. კონტაქტურ ბიოლოგიურ გუბურებში ნახმარი წყლების დაყოვნების ხანგრძლივობა განისაზღვრება ყოველი კლიმატური რაიონისათვის შესაბამისი ექპერიმენტული გამოკვლევების საფუძველზე. სხავადასხვა კლიმატური რაიონისათვის ეს ვადები სეზონთან დაკავშირებით (გაზაფ ხული, ზაფხული, შემოდგომა) მერყეობენ 5-14 დღე-ღამემდე. 4. ზამთრის პერიოდში ნახმარი წყლები გადაედინებიან შემგროვებელ გუბურებში. 5. კვების მრეწველობის (შაქრის, სპირტის, ლუდის ჰიდროლიზური, სახამებელ-ბადაგის, საფუარის მწარმო-ებელი, რძის, ბოსტნეულისა და ხილის გადამამუშავებელი ქარხნების) ნახმარი წყლები მოსარწყავად დაიშვება მექანიკური გამწმენდი ნაგებობების, გუბურა სალექარების და შემგროვებელი გუბურების ან ბიოპლატოს გავლის შემდეგ. 6. მსმ-თვის ნახმარი წყლების მომზადების და გამოყენების სამაგალითო სქემები მოცემულია დანართში 2 ( I კარი). 7. ნახმარი წყლების მომზადების სისტემაში მიწის სალექარების, გუბურა-დამაგროვებლების, ბიოლოგიური გუბურების არსებობისას უნდა გატარდეს სისხლის მწოველი მწერების გამრავლების საწინააღმდეგო პროფილაქტიკური ღონისძიებები. 8. ნახმარი წყლების გაუვნებლობა და გაუსნებოვანება უნდა განხორციელდეს შემდეგი რომელიმე ხერხით: ა) მეთანტენკებში თერმოფილური დუღილით ან თერმული გამოშრობით; ბ) ინფრაწითელი დასხივებით (დეჰელმინთიზაციის კამერა); გ) არანაკლებ 20 წთ.-ის ხანგრძლივობის პასტერიზა-ციით +70 0 C ტემპერატურაზე; დ) ნედლი ნალექის ნარევის აქტიურ ლამთან ერთად წინასწარი გახურებით +60 0 C-+65 0 C ტემპერატურაზე, აერობული სტაბილიზაციით 2 სთ.-ის განმავლობაში; ე) კომპოსტირებით (ნახერხით, გამხმარი ფოთლებით, ჩალით, ტორფით ან სხვა წყალმშთანმთქმელი საშუალებებით) 4-5 თვის განმავლობაში. აქედან 1-2 თვე უნდა მოდიოდეს წელიწადის თბილ დროზე, იმ პირობით, რომ კომპოსტის ყველა მონაკვეთში ტემპერატურა არ უნდა იყოს +60 0 C –ზე ნაკლები; ვ) ლამიან მინდვრებზე 1-2წლის დაყოვნებით 9. ლამიან მინდვრებზე ნახმარი წყლების ნალექის დაყოვნების ვადები ზუსტდება სამეცნიერო კვლევითი დაწესებულებების ან სახელმწიფო სანიტარული ზედამ-ხედველობის სამსახურის მიერ იმ ლაბორატორიული გამოკვლევების საფუძველზე, რომლებიც გამორიცხავენ ნალექში სიცოცხლისუნარიანი ჰელმითნების კვერცხების (ასკარიდები, თავბეწვები, ანკილოსტომიდები, ტენიიდების ონკოსფეროები და ფასციოლები) არსებობას. 10. ნახმარი წყლების ნალექების ეფექტური გაუვნებლობა მიიღწევა ჩაუმქრალი კირით (გადასამუშავებელი ნალექის მოცულობის 30%), ამიაკის წყლით (ნალექის მასის 5-8% - 5-10 დღე ღამის დაყოვნებით) და ტიაზონით გადამუშავებისას. ეს უკანასკნელი გამოიყენება ნალექის საერთო მასაზე 0,2-2,2% დოზით და 3-10 დღე-ღამის ექსპოზიციით დამღუპველად მოქმედებს არა მარტო ჰელმითების კვერცხებზე,არამედ პათოგენურ მიკროფ-ლორაზე, ბუზის კვერცხებსა და ჭუპრებზე, უმარტივესთა პათოგენურ ცისტებზე, ობზე, ფიტონემატოდებზე და სარეველას თესლებზეც. 146 ტიაზონით ნალექის დამუშავების შემდეგ იგი უნდა დაყოვნდეს 30 დღე-ღამე მოედანზე მკვრივი აპკით დაფარულ სალექარებში. ქიმიური საშუალებებით ამგვარად დამუშავებული ნალექი მიზანშეწონილია შეტანილ იქნეს ნიადაგში მოსავლის აღების შემდეგ, შემოდგომაზე. 11. ნახმარი წყლების ნალექები და მათგან დამზადებული კომპოსტი გამოიყენება როგორც სასუქი: იმ ნიადაგებზე, რომლებზეც უნდა გაშენდეს ხე-ბუჩქნარის ტიპის ნარგავები, საცდელი ნაკვეთები, პარკები მრავალწლიანი სათიბები და საძოვრები; გადატბორვისას საფურაჟე მარცვლეული, სასილოსე და ტექნიკური კულტურები, აგრეთვე სათიბების მინდვრებზე და მიწების რეკულ ტივაციისას მიწათმოქმედების სარწყავ მინდვრებზე სალექარებში წარმოქმნილი ნალექის უტილიზაციისათვის სპეციალურად გამოიყოფა აღნიშნული პერიოდისათვის არასარწყავი უბანი, რომელზეც ითესება მრავალწლიანი ბალახი. 12. ნალექის გამოყენების ტექნოლოგია დამოკიდებულია მის დამზადებასა და გაუვნებლების ხარისხზე. სასუქად მშრალი ნალექის (კომპოსტი) გამოყენებისას იხმარება სპეციალური, ორგანული სასუქის შესატანი და გამფანტავი მანქანები. ნალექის შეტანის შემდეგ მიწა იხვნება 25-30 სმ-ის სიღრმეზე. 13. თხევადი ნალექის შესატანადაც გამოიყენება სხვა-დასხვა ტიპის სპეციალური მანქანები. 14. თხევადი ნალექის ნიადაგშიგა შეტანა მიზანშეწონილია მოხდეს მორწყვით დახვნისას. 15. ნალექის გადმოტვირთვის, ტრანსპორტირების და შეტანის დროს მომუშავე პერსონალის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად უნდა დაცულ იქნეს სანიტარიულ-ჰიგიენური პირობები. 16. ნალექის შეტანა აკრძალულია წყალსატევებისა და ნაკრძალ ზონებში, ზედაპირულად ტყეებში, ტყეპარ-კებში, სათიბებსა და საძოვრებში. VII. მოთხოვნები მიწათმოქმედების სარწყავი მინდვრების ექსპლუატაციისადმი 1. მსმ-ის ექსპლუატაციაში შეყვანა ხდება მისი მოწყობის ყველა სამუშაოს სრულყოფილად დამთავრების ან პროექტით გათვალისწინებული მორწყვის ტექნოლოგიის რიგითობის დაცვის შემდეგ, არსებული სანიტარიულ ჰიგიენური მოთხოვნებისა და ნორმების შესაბამისად. 2. მსმ-მა უნდა უზრუნველყონ ნახმარი წყლების გამოთვლილი რაოდენობის მიღება მათი დღე ღამური და სეზონური არათანაბარი მიწოდების გათვალისწინებით. ნახმარი წყლების ჩაშვება წყალსატევებსა და სარწყავი მინდვრების საზღვრებს გარეთ აკრძალულია. ზედაპირული მორწყვისას მსმ-ის ქვემო საზღვარი უნდა შემოიზვინოს 0,5 მ სიმაღლის ნაყარით. 3. სარწყავი და მოსასხურებელი ნორმების გამოთვლა ხდება ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის ადგილობრივი ნიადაგურ-კლიმატური პირობების, ნახმარი წყლების გამოყენების ტექნოლოგიის, მორწყვის ტექნიკისა და მსმ-ზე მოყვანილი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების გათვალისწინებით. 4. ავარიის ან გამოთვლილი რაოდენობით ნახმარი წყლების მინდვრებზე მიწოდების შეუძლებლობის შემთხვევაში სარწყავ სისტემაში უნდა გათვალისწინებულ იყოს სარეზერვო და ბუფერული მოედნების მოწყობა, რომელთა საერთო ფართობი უნდა შეადგენდეს მსმ-ის ტერიტორიის არანაკლებ 5%-ს და განთავსებულ იყვნენ რელიეფის ყველაზე დაბალ მონაკვეთებში. სარეზერვო მოედნები ეწყობა 0,5 მ-ის სიმაღლის ლილვაკებით გამო-ყოფილ ჭილიბების მაგვარად. ბუფერული და სარეზერვო მოედნების საერთო ფართობი არ უნდა იყოს სარწყავი მინდვრების ტერიტორიის 5%-ზე ნაკლები. 5. სარწყავ მინდვრებზე დაშვებულია ტექნიკური, მარცვლეული, პირუტყვთა საკვები კულტურებისა და ხე-ბუჩქნარის ტიპის ნარგავების მოშენება. 6. მსმ-ზე კარტოფილის, ხილის, ბაღჩეულობის, სასალათე და კენკროვანი კულტურების კულტივირება აკრძალულია. 7. სანიტარიულ-ჰიგიენური და ვეტერინარიული მოთხოვნების უმაღლეს დონეზე უზრუნველყოფა მიიღწევა მრავალწლიანი ბალახის მოყვანისას (იონჯა, სამყურა, უფხო შვრიელა, მდელოს მელაკუდა, მდელოს ტიმოთელა, მდელოს წივანა, სათითურა და სხვა), რომლებმაც რეკომენდებულია დაიკავონ 60-70% სარწყავი ფართობისა. ასევე სასურველია ერთწლიანი ბალახებისა და ბალახნარევების მოყვანაც. 8. პირუტყვის საკვები პროდუქციის გამოყენების შესაძლებლობა შეთანხმებულ უნდა იქნეს სახელმწიფო ვეტერინარიულ სამსახურთან. 147 9. ნახმარი წყლებით რეკომენდებულია ტყის ზოლების, ტყესაცდელების, დეკორატიული და კენკროვანი კულტურების საცდელი ნაკვეთების, ასევე ხე-ტყის ინტენსიური წარმოების პლანტაციების, ტირიფნარისა და დამცველი ტყის ნარგავების მორწყვა. 10. ნახმარი წყლების მსმ-ზე გადანაწილებისათვის გამოიყენება მორწყვის სხვადასხვა ხერხი: დაწვიმება, ზედაპირული (ღარებში, ჭილიბებში, ზოლებად, ფერ-დობის გასწვრივ), ნიადაგქვეშა და ნიადაგშიგა (25-60სმ-ის სიღრმეზე მოთავსებული პოლიეთილენის პერფორირებული მილებით) და მორწყვა დახვნის დროს. ჰიგიენური თვალსაზრისით ყველაზე ოპტიმალური ვარიანტებია ნიადაგქვეშა და ნიადაგშიგა მორწყვა. ნახმარი წყლებით მსმ-ის ამა თუ იმ მორწყვის ხერხის შერჩევა დამოკიდებულია მათ წინასწარ მომზადებაზე, ბუნებრივი პირობებისა და მოსაყვანი კულტურების გათვალისწინებით. 11. მსმ-ის ექსპლუატაციისას უნდა დადგინდეს საკა-რანტინო ვადა უკანასკნელ მორწყვასა და მოსავლის აღებას შორის. განთავსების ზონასთან დამოკიდებულებით მსმ-ის საკარანტინო ვადები უნდა იყოს: ა) არიდული ზონისათვის (უდაბნო, ნახევარუდაბნო) – არანაკლებ 8 დღე-ღამისა; ბ) სუბარიდული ზონისათვის (ტყესტეპები) – არანაკლებ 10 დღე-ღამისა; გ) ჰუმიდური ზონისათვის (ტყე-მდელოს ზონა) – არანაკლებ 14 დღე-ღამისა. 12. საკარანტინო ვადების დადგენა ხდება ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის ადგილობრივი ეპიდემი-ოლოგიური და ეპიზოოტიური სიტუაციის, ნახმარი წყლების მომზადების ხარისხის, მორწყვის ხერხის, მოყვანილი კულტურებისა და მოსავლის გამოყენების საჭიროების სახის გათვალისწინებით სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობისა და ვეტერინარიულ სამსახურებთან შეთანხმებით. 13. იმ რაიონებში, სადაც არაკეთილსაიმედო მდგომა-რეობაა მოსახლეობაში ტენიარინხოზის და მსხვილფეხა რქოსან პირუტყვში ფინიოზის მხრივ, მსმ-ზე მოყვანილი მწვანე მასა უნდა გადამუშავდეს ბალახის (ვიტამინურ) ფქვილად, გრანულებად, ბრიკეტებად ან ჩალაგდეს დრენაჟებად და სილოსად და არ იქნეს გამოყენებული 3 თვეზე ადრე. VIII. მოთხოვნები საწარმოო კონტროლის ორგანიზაციისადმი სანიტარიული წესებისა და ნორმების დაცვაზე მიწათმოქმედების სარწყავი მინდვრების ექსპლუატაციისას 1. მსმ-ის ექსპლუატაციისას სანიტარული წესებისა და ნორმების დაცვის საწარმოო ლაბორატორიულ კონ-ტროლში იგულისხმება შემდეგი: ა) კონტროლი ნახმარ წყლებსა და მათ ნალექებზე მსმ-ზე მიწოდებამდე. აგრეთვე, წინასწარ მოსამზადებელი გამწმენდი ნაგებობების მუშაობის ეფექტურობაზე. ბ) კონტროლი მსმ-ის სამოქმედო ზონაში მდებარე ზედაპირულ და მიწისქვეშა წყლების ხარისხზე. გ) კონტროლი ნიადაგისა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ხარისხზე. დ) საწარმოო კონტროლს დაქვემდებარებული რეკომენდებული ელემენტები და მაჩვენებლები მოყვანილია II კარში. 2. საწარმოო ლაბორატორიული კონტროლი ხორციელდება: ა) წყლის მიმწოდებლების ლაბორატორიაში – ნახ-მარი წყლებისა და მათი ნალექის შედგენილობის ხარისხზე; ბ) წყლის მომხმარებლების ლაბორატორიაში – სარწყავი, სადრენაჟო, მახლობელი წყალმომარაგების წყარო-ების (ჭები, ჭაბურღილები, ღია წყალსატევები) და დასაკვირვებელი ჭაბურღილების გრუნტის წყლების ხარისხობრივ შედგენილობაზე; გ) ნიადაგის მომხმარებლების ლაბორატორიაში – ნიადაგისა და მოყვანილი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ხარისხზე. 3. წყლის მომხმარებლების მიერ განხორციელებული ნიადაგქვეშა და ზედაპირული წყლების ხარისხის კონტროლის წესი (საკონტოლო პუნქტების შერჩევა, საანალიზო მაჩვენებლების ნუსხა, გამოკვლევათა სიხშირე) შეთანხმებული უნდა იყოს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედვედელობის სამსახურთან. 4. მსმ-ის ექსპლუატაციისას საწარმოო კონტროლის შედეგები სანიტარიული წესებისა და ნორმების დაცვაზე უნდა წარედგინოს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამ-ხედველობის სამსახურთან შეთანხმებული ფორმით. 148 IX. მოთხოვნები შრომის პირობების მიმართ 1. მსმ-ზე მომუშავე პერსონალი უნდა იყოს უზრუნველყოფილი სპეცტანსაცმლით, აფთიაქით, დასასვენებლით, საშხაპე და ტანსაცმლის საშრობი სათავსოებით. 2. პირებს, რომლებიც უშუალოდ მუშაობენ მსმ-ზე წელიწადში ერთხელ უტარდებათ პროფილაქტიკური აცრები ნაწლავური ინფექციების წინააღმდეგ, ასევე გამოკვლევები ჰელმინთოზებზე, ნაწლავურ უმარტივესებზე და ბაქტერიომტარებლობაზე. 3. მსმ-ზე მომუშავე პერსონალმა უნდა ჩააბაროს მსმ-ის ექსპლუატაციის წესების ტექმინიმუმი და პირადი ჰიგიენის სანმინიმუმი. პირები, რომელთაც არ გააჩნიათ უშუალო კავშირი მსმ-სთან, არ დაიშვებიან მის ტერიტორიაზე. დანართი 1 X. სამაგალითო სქემები მიწათმოქმედების სარწყავ მინდვრებზე ნახმარი წყლების მომზადებისა და გამოყენების შესახებ ნახმარი წყლების წყარო ქალაქებისა და მცირედ დასახლებული პუნქტების ნახმარი წყლები კვების მრეწველობის საწარმოების ნახმარი წყლები მექანიკური გაწმწნდა სრული ბიოლოგიური გაწმენდა საგროვებელი გუბურა ბიო-გურა მარეგულირებელი ტევადობა (მოცულობა) s a r w y a v i m i n d v r e b i 149 დანართი 2 XI. საწარმოო კონტროლს დაქვემდებარებული რეკომენდებული ელემენტები და მაჩვენებლები. № მაჩვენებლები ნახმარი წყლები ნიადაგი მოსავალი სასოფლო სამეურნეო კულტურები ჭაბურღილე-ბის გრუნტის წყლები სადრენა-ჟო წყლები წყალსატ- ევების წყლები 150 1 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. ხარჯვა PH ჟ ქ მ J b m შეწონილი ნაწილაკები მინერალიზაცია ტუტიანობა საერთო აზოტი ნიტრატები სზპნ ქრომი სპილენძი რკინა კადმიუმი თუთია მოლიბდენი გრუნტის წყლების დონე საერთო კოლი ფორმები ჰელმითების სიცოცხლისუნარიანი კვერცხები (ასკარიდები, თავბეწვები, ანკილოსტომიდები, ტენიდიების ონკოსფეროები, ფასციოლების კვერცხები). ნაწლავური უმარტივესების სიცოცხლისუნარიანი ცისტები (ლამბლიების ცისტები, ბალანტიდიები, კრიპტოსპორიდიების ოოცისტები) დღე-ღამურად 1 X თვეში ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― -------- ― ― ------- ― – 1X კვარტ. ― -------- ― – 1Xწელიწ. – – – – 1Xწელიწ. – 1Xწელიწ. 1Xწელიწ. `---------~ – 1Xწელიწ. – 1Xწელიწ. – – 1Xწელიწ. – – – – – – – ყოველ მომკ. – 1Xწელიწად. – – 1Xწელიწად. – 1Xწელიწად. – – ჩვენების მიხედვით – 1 X კვ-ში ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― ― ------- ― – 1Xთვეში ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ― ---- ― ―------ ― – ჩვენების მიხდვით ― ---- ― – 1Xსეზონზ. ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― ― ------ ― – 1Xსეზონზ. ― ------ ― * ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის დაზუსტება ხდება ნახმარი წყლების ხარისხის, მათი წინასწარი მომზადების, მორწყვის რეჟიმის, მოსავლის აღების ვადების, მოსაყვანი კულტურების და მათი გამოყენების სახის, აგრეთვე, მსმ-ის ფართობის გათვალისწინებით. ** პათოგენური მიკრობების განსაზღვრა წარმოებს ეპიდჩვენების მიხედვით. კარი II. ძირითადი ნაწილი XII. მოთხოვნები სარწყავად და სასუქად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხისადმი 1. წინამდებარე მოთხოვნები ვრცელდება იმ საყოფაცხოვრებო-სამეურნეო, სამრეწველო და შერეულ ნახმარ წყლებზე და მათ ნალექებზე, რომლებიც გამოიყენებიან სარწყავად და სასუქად. მოთხოვნები არ ვრცელდება მეცხოველეობის კომპლექსების, ფერმების, პესტიციდებისა და ისეთი საწარმოების ნახმარ წყლებზე, რომლებიც შეიცავენ რადიონუკლიდებსა და გალვანურ ნაკადებს. 2. წინამდებარე მოთხოვნები ადგენენ იმ ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების შესაძლებელ შედგენილობებსა და თვისებებს, რომლებიც გამოიყენებიან სარწყავად და სასუქად ტექნიკურ, 151 პირუტყვის საკვებ კულტურებსა და ხე-ბუჩქნარის ტიპის ნარგავებზე – ნიადაგის ნაყოფიერების, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ხარისხის შენარჩუნებისა და გაზრდის და წყლის ობიექტების გაბინძურებისაგან დაცვის გათვალისწინებით. 3. წინამდებარე მოთხოვნები შედგენილია შემდეგი ნორმატიულ-ტექნიკური დოკუმენტების საფუძველზე: ა) გოსტ 17.4.3.05 - 86 ბ) სწდან 2.04.03 – 85 კანალიზაცია, გარეგანი ქსელი და ნაგებობები; გ) სწდან 2.06.08 – 85 სამელიორაციო სისტემები და ნაგებობები; დ) მსმ მოწყობისა და ექსპლუატაციის სანიტარიული წესები № 3236-85; ე) სარწყავად და სასუქად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექებისადმი წაყენებული მოთ-ხოვნები; ვ) სარწყავი სისტემები ნახმარი წყლების გამოყენებით, პროექტირების ნორმები №33-2,2,02-86. 4. სარწყავად და სასუქად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხის შეფასება ხდება კომპლექსურად აგროქიმიური, სანიტარიულ-ჰიგიენური და ვეტერინარიულ სანიტარიული მაჩვენებლების მიხედვით.სარწყავი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხის მაჩვენებლების ნორმირება ხორციელდება კონკრეტული ობიექტის ტერიტორიის ნიადაგურ კლიმატური და ჰიდროგეოლოგიური პირობების, მოსაყვანი კულტურების ბიოლოგიური თავისებურებებისა და მორწყვის ტექნოლოგიის გათვალისწინებით. 5. ნახმარი წყლების შედგენილობის, ნიადაგურ-კლიმატური, ეკოლოგიური, აგრეთვე ობიექტების სოციალურ-ეკონომიური პირობების მრავალფეროვნების გათვალის-წინებისას არ არის გამორიცხული რომ წინამდებარე მოთხოვნების ცალკეული მაჩვენებლების სიდიდეები გაიზარდოს, მხოლოდ იმ პირობით, თუ ეს არ გამოიწვევს ნიადაგის ნაყოფიერების შემცირებას, მოსავლის ხარისხის გაუარესებას და არ მოახდენს უარყოფით ზეგავლენას პირუტყვის საკვებსა და ჯანმრთელობაზე, ასევე გარემოს ეკოლოგიურ მდგომარეობაზე. ეს საკითხი უნდა შეთანხმდეს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის და გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამსახურების ორგანოებთან. XIII. ნახმარი წყლებისადმი წაყენებული აგროტექნიკური, სანიტარიულ-ჰიგიენური და ვეტერინარულ-სანიტარიული მოთხოვნები 1. სარწყავი ნახმარი წყლისადმი წაყენებული აგროქიმიური მოთხოვნები მიმართულია იმისკენ, რომ: ა) გაიზარდოს ნიადაგის ნაყოფიერება და თავიდან აცილებული იქნეს მასში ტოქსიური ნივთიერებების კუმულაცია, დამლაშება და დაბიცოება; ბ) მიღებულ იქნას უხვი და სტაბილური მოსავალი, რომელიც თვისობრივად უპასუხებს სანიტარიულ-ჰიგიენურ და ვეტერინარიულ მოთხოვნებს. 2. სარწყავი ნახმარი წყლების ქიმიური შედგენილობა ფასდება წყალბადის იონების აქტივობით (Ph), ადვილად ხსნადი მარილების ჯამური შემცველობით, ერთი და ორვალენტიანი კათიონების ურთიერთდამოკიდებულებით, ძირითადი ბიოგენური ელემენტების (აზოტი, ფოსფორი, კალიუმი), მიკროელემენტებისა და ორგანული ნივთი-ერებების არსებობით. 3. რეგულარული (წყლის განმავლობაში) ან გასანოყიერებელი მორწყვისათვის საჭირო ნახმარი წყლების გამოყენების ტექნოლოგია განისაზღვრება მათი ქიმიური შედგენილობით, აგრეთვე ნიადაგის ფიზიკო-ქიმიური და აგრეთვე მოსაყვანი კულტურების თავისებურებების გათვალისწინებით. რეგულარულად მორწყვისათვის ზოგიერთი ნახმარი წყლის ქიმიური შემადგენლობის ძირითადი მაჩვენებლები მოყვანილია დანართ 1-ში. ნახმარი წყლების იონის აქტივობა უნდა იყოს 6,0 –8,5-ის ფარგლებში, დიფერენციალურად ნიადაგის – PH-ის გათვალისწინებით. < 6,0 – PH სარწყავი წყლის 6,5 – 8,5; > 8,0 – PH სარწყავი წყლების 6,0 – 7,5 4. სარწყავი წყლით ნიადაგში ტოქსიკური მარილების მოხვედრამ არ უნდა გამოიწვიოს მასში წყალში ხსნადი მარილების კრიტიკული შემცველობის გადაჭარბება, კერძოდ სოდით დამარილიანებამ – 0,1%, ხოლო სხვა ტიპის მარილებით – 0,25%. 5. მოსარწყავი ნიადაგების გრანულომეტრიული შედგენილობის გათვალისწინებით მარილების ჯამური კონცენტრაცია არ უნდა აჭარბებდეს: 152 ა) მძიმე და საშუალო თიხნარ ნიადაგებში – 1 გ/ლ (15 მგ. ექვ/ლ); ბ) მსუბუქ თიხნარ ნიადაგებში – 2 გ/ლ (30 მგ/. ექვ/ლ) გ) ქვიშიან და ქვიშნარ ნიადაგებში – 3 გ/ლ (45 მგ. ექვ/ლ). 6. სარწყავი წყლების მარილოვანი შედგენილობის შეფასების მაგალითი სარწყავი ნორმის მცენარეების მიერ ატმოსფერული ნალექების გამოყენების, ნიადაგის გრანულომეტრიული შედგენილობისა და წყალ-ფიზიკური თავისებურებების (უმცირესი ტენტევადობა – 50 სმ-ის ფენაში) გათვალისწინებით – მოყვანილია დანართში 2. 7. ნიადაგების ნატრიუმით დაბიცოების თავიდან აცილების მიზნით ხდება ნახმარ წყლებში ნატრიუმის კათი-ონების კალციუმთან და მაგნიუმთან ურთიერთდამოკი-დებულების განმსაზღვრელი სიდიდეების ნორმირება, რაც მოცემულია ცხრილში 1. 8. 6. და 7. პუნქტებში აღნიშნული წყლის მარილოვანი შედგენილობის შეფასების მაგალითი მოცემულია დანართში 2. 9. ნახევარსტეპების ზონების ნიადაგებში მაგნიუმით დაბიცოების თავიდან აცილებისთვის ნახმარ წყლებში Mg-ისა და Ca-ის კონცენტრაციების (მგ ექვ/ლ) ურთიერთ-დამოკიდებულება Mg:Ca არ უნდა იყოს 1-ზე ნაკლები. 10. სარწყავი მინდვრების დაპროექტებისას ნახმარ წყლებში ბიოგენური ელემენტების (აზოტი, ფოსფორი, კალიუმი) დასაშვები შემცველობა განისაზღვრება იმის მიხედვით, რომ ნიადაგში მორწყვის დროს მოხვედრილ მათ რაოდენობას არ უნდა აჭარბებდეს ნიადაგიდან გამოტანილი მათი რაოდენობა როგორც მოსავლით, ასევე ყველა სახის დანაკარგით. 11. ნახმარ წყლებში აზოტის, ფოსფორისა და კალი-უმის საორიენტაციო გამოტანა არაშავმიწა ზონების პირობებისათვის მოცემულია დანართში 3. 12. აზოტის, ფოსფორისა და კალიუმის საორიენ-ტაციო გამოტანა არაშავმიწა ზონების პირობებისათვის მოცემულია დანართში 4. ცხრილი 1 სარწყავ წყლებში კათიონების დასაშვები ურთიერთდამოკიდებულება Na :√ Ca + Mg კარბონატული ნიადაგები* არაკარბონატული ნიადაგები მძიმე თიხნარი HB50 =200მმ ქვიშიანი HB50=50მმ მძიმე თიხნარი HB50=200მმ ქვიშიანი HB50=50მმ 4 8 2 4 * CaCO3-ის 0,5%-ზე მეტი შემცველობა 13. თუ ნახმარი წყლით მორწყვისას ნიადაგში შეტანილი NPK – ს სიდიდე მოსავლის მიერ გამოტანილზე ნაკლებია, მაშინ უნდა მოხდეს დანაკლისის სასუქებში შევსება. (წყლის დასხურებით, ჰიდრომკვებავებით ან უშუალოდ ნიადაგში შეყვანით). იმის გათვალისწინებით, რომ მრავალი სარწყავი წყლები შიცავენ საკვებ ნივთიერებებს: აზოტს 50-120, ფოსფორს 10-30, კალიუმს –30-120 მგ/ლ, მორწყვას აწარმოებენ როგორც წესი კულტურების წყალზე მოთხოვნილების მიხედვით. ჰუმიდური ზონისათვის მისაღებია NPK-ს მაქსიმალური სიდიდე, არიდულისათვის – მინიმალური. თუ სპირტის სახამებელი 789 პროდუქტების, საფუარისა და სხვა საწარმოთა ნახმარი წყლები მაღალ კონცენტრაციით შეიცავენ აზოტს, ფოსფორსა და კალიუმს, ისინი გამოიყენებიან გასანოყიერებელი მორწყვისათვის მოსავლის მიერ გამოტანილი საკვები ნივთიერებების ნორმების რაოდენობების შესაბამისად; ანდა უნდა მოხდეს მათი განზავება ნაკლებად კონცენტრირებული სამეურნეო საყოფაცხოვრებო და სხვა წყლებით. სხვადასხვა სახის ნახმარი წყლების დახასიათება გასამდიდრებელი ნივთიერებების შემცველობის მიხედვით მოცემულია დანართში 5. 14. სარწყავი მინდვრების ექსპლუატაციისას სასოფლო-სამეურნეო კულტურების განოყიერების მოთხოვნილება განისაზღვრება ნორმატიული (საბალანსო-საანგარიშო) მეთოდით ნიადაგების აგროქიმიური გამოკვლევის საფუძველზე (დანართი 6). 15. ნახმარი წყლები, რომლებიც შეიცავენ მიკრო-ელემენტებსა და მძიმე მეტალებს ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციების ფარგლებში შეიძლება გამოყენებულ იქნენ სარწყავად, ყოველგვარი შეზღუდვების გარეშე. 16. ნახმარ წყლებში მძიმე ლითონების და მიკროელემენტების დასაშვები კონცენტრაციები დგინდება სარწყავი ნორმისა და ნიადაგში მათი არსებული რაოდენობისაგან გამომდინარე. სარწყავ 153 წყლებში მიკროელემენტების დასაშვები კონცენტრაციების გამოთვლის მაგალითი მოცემულია დანართებში 7 და 8. 17. სარწყავი ნორმით შეტანილი მიკროელემენტების სიდიდე არ უნდა აღემატებოდეს 0,7-0,8 ზდკ-ას ნიადაგისათვის (დანართი 9). 18. სარწყავი სისტემის დაპროექტების სტადიაში ნიადაგში მილროელემენტების დაგროვებაზე ჩატარებული პროგნოზული გამოკვლევები წარმოადგენს ნახმარი წყლების სარწყავად გამოყენების დასაბუთების ძირითად ელემენტს. 19. ნახმარ წყლებში ტოქსიკური, მათ შორის ორგანული ნივთიერებების დასაშვები ჯამური შემცველობა განისაზღვრება მათი ნიადაგების მიკრობიოლოგიურ აქტივობაზე (მანიტრიფიცირებელი და ცელულოზადამშლელი) ზემოქმედების, ასევე მოსაყვანი კულტურების ზრდა-განვითარების და ხარისხის გათვალისწინებით ან სასოფლო-სამეურნეო კულტურების თესლის გაღვივების ბიო-ტესტირებით, თუ მორწყვა წარმოებს კონკრეტული ნახმარი წყლებით პირველად. ბიოტესტირების მეთოდიკა წარდგენილია დანართში 10. 20. სარწყავად გამოყენებული ნახმარი წყლების ხარისხის სანიტარიულ-ჰიგიენური და ვეტერინარიულ-სანიტარიული შეფასება წარმოებს მიკრობიოლოგიური და პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლების მიხედვით, რაც მოცემულია ცხრილში 2. ცხრილი 2 სარწყავად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლების ხარისხის მიკრობიოლოგიური და პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლები მ ა ჩ ვ ე ნ ე ბ ლ ე ბ ი დასაშვები შემცველობა 1 დმ3-ში ლ დ ნ-ს რიცხვი (ლაქტოზა დადებითი ნაწლავის ჩხირები) პათოგენური მიკრორგანიზმები (განისაზღვრებიან ეპიდჩვენებისას) ნაწლავური უმარტივესების სიცოცხლისუნარიანი ცისტები (დიზენტერიის ამება, ლამბლიები) ჰელმითების სიცოცხლისუნარიანი კვერცხები (ასკარიდები, ბეწვთავები, მახვილა, ტოქსაკარი, ფასციოლები, ტენიიდები, ჯუჯა ჯაჭვები) <1000 არა < 1 < 1 21. ნახმარი წყლების ხარისხის აღნიშნულ მაჩვენებლებთან შეუსაბამობის ან მათი ინვაზიურ დაავადებებთან პოტენციური კონტამინაციის შემთხვევაში პირუტყვის პარაზიტული დაავადებების გამომწვევებით დასნებოვნების წინააღმდეგ პროფილაქტიკურ ღონისძიებებს წარმოადგენს მცენარეული მასის გადამუშავება და მისი გამოყენება პირუტყვის საკვებად სენაჟის, სილოსის, ბალახის ფქვილისა და კონცენტრატების სახით. ნახმარ წყლებში და მათ ნალექებში არსებული პარაზიტული დაავადებების გამომწვევებთან კონტამინაციის შესაძლო ხარისხის გამოთვლის მაგალითი მოცემულია დანართში 11. 22. მოცემულ მოთხოვნებში მითითებული პარამეტრების უზრუნველსაყოფად ქალაქებისა და დიდი დასახლებული პუნქტების ნახმარი წყლები სარწყავად გამოყენების წინ ექვემდებარებიან ბიოლოგიურ გაწმენდას თანახმად სანწდან 2.04.03-85. კვების მრეწველობის (შაქრის, სპირტის, სახამებელ-ბადაგის პროდუქციის, ხილისა და ბოსტნეულის გადამამუშავებელი ქარხნები) ნახმარი წყლები, სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო ნახმარი წყლის გარეშე სარწყავად დაიშვებიან მექანიკური გაწმენდის ან საჭიროების მიხედვით განზავების შემდეგ. 23. პირუტყვის საკვების მოსარწყავად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლების მომზადებისა და გაშვების წინ საფუძვლიანი გაწმენდისათვის გამოიყენება სხვადასხვა სახის ბიოლოგიური გუბურები, რომელთა დაპროექტება ხორციელდება შესაბამისად –– სწდან 2.04.03-85 - ,,კანალიზაცია. გარეგანი ქსელი‖. 24. პირუტუვის საკვები კულტურების მოყვანისას (გარდა ძირხვენებისა) პროდუქციის ხარისხის უზრუნველსაყოფად აუცილებელია სარწყავ მინდვრებზე ზოოვეტერინარული მოთხოვნების დაცვა. 25. პირუტყვის საკვებში ნიტრატებისა და ნიტრიტების შემცველობა არ უნდა აღემატებოდეს მაქსიმალურ დასაშვებ დონეს (მდდ), რაც მოცემულია დანართში 12. 26. პირუტყვის საკვებში ნიტრატების გადაჭარბებული დაგროვების თავიდან ასაცილებლად რეკომინდებულია აზოტის სასუქის დანაწილებით შეტანა (40-50% - გაზაფ-ხულზე და ორჯერ 25 30% - ზაფხულში), ასევე NPK-ს ბალანსირებული შეტანა სარწყავ წყალთან და მინერალურ სასუქებთან ერთად, მოსავლის მიერ მათი გამოტანის შესაძლებლობისა და მორწყვის რეჟიმის შესაბამისად. 154 27. სარწყავი მინდვრების განოყენებისას არსებული სანიტარიული წესების შესაბამისად დგინდება საკარანტინო ვადა უკანასკნელი მორწყვისა და მოსავლის აღებამდე, რომელიც ზუსტდება ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის ნახმარი წყლების მომზადების ხარისხის, მოსაყვანი კულტურების მოსავლის გამოყენების დანიშნულების მიხედვით და უნდა იყოს შეთანხმებული სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობისა და სანიტარიულ-ვეტერინარიული ზედამხედველობის სამსახურის ადგილობრივ ორგანოებთან. 28. ტენიარიქნოზით და მსხვილფეხა რქოსან საქონელში ფინოზით არაკეთილსაიმედო რაიონების მოსახლეობაში ბალახი უნდა გადამუშავდეს ფქვილად, ან დაეწყოს სენაჟად და სილოსად, იმ ვარაუდით, რომ მათი გამოყენება არ მოხდეს 3 თვის განმავლობაში. 29. სარწყავ მინდვრებზე სანიტარიულ-ჰიგიენური და ვეტერინარიული მოთხოვნების დაცვის უმაღლეს დონეზე უზრუნველყოფა შესაძლებელია მრავალწლიანი და ერთწლიანი ბალახების მოყვანისას, რომლებითაც უნდა იყოს დაკავებული არანაკლებ 60% ფართობისა. მრავალწლიანი ბალახების მოყვანა ხელს უწყობს მწვანე მასის თანაბარ გავრცელებას, ნიადაგის ნაყოფიერების ზრდას და ნახმარი წყლების ეფექტურ გაწმენდას. 30. წყლისა და საკვები ნივთიერბების დიდი მოთხოვნილებით და მაღალ გამწმენდი თავისებურებებით ხასიათდებიან შემდეგი მრავალწლიანი ბალახები: შრიალა ბალახი (Digraphis arundinacea), უფხო შვრიელა (Bromis inermis), მდელოს მელაკუდა (Alopecuris pratensis), მდელოს ტიმოთელა (Phleum pratensus), მდელოს წივანა (Festuca arundinasis), აგრეთვე იონჯა, სამყურა, ძიძი, კურდღლის ფრჩხილა და სხვა. 31. ერთწლიანი ბალახებიდან რეკომენდებულია ქერისა და შვრიის ნარევი ბარდასთან და ცერცველასთან, რომლებიც მოიმკებიან არამანტის, საგაზაფხულო რეირის, და ერთწლიანი კოინდარის მწვანე მასაზე და მორწყვის პირობებში საჭიროებენ 3 მოთიბვას, ასევე სიდერატების კულტურები: ჩიტიფეხა, ზეთოვანი ბოლოკი. ეს უკანასკნელი წარმოადგენს კარგ ფიტოსანიტარიულ კულ-ტურას. კულტურების შერჩევისას მათი გახარებისათვის გათვალისწინებული უნდა იქნეს შესაბამისი ზონალური პირობები. XIV. სასუქად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლების ნალექისადმი წაყენებული მოთხოვნები 1. ნახმარი წყლების ნალექის სასუქად შეტანა შეიძლება დაშვებულ იქნას მხოლოდ მისი გაუვნებლობის შემდეგ მსმ-ის მოწყობისა და ექსპლუატაციის მოქმედი სანიტარიული წესების შესაბამისი ხერხით. 2. ნალექები, გადამუშავების ტექნოლოგიისა და შენახვის წესიდან გამომდინარე შეიძლება გამოყენებულ იქნეს თხევადი სახით – ტენიანობით 92-96% ან ფხვიერი სახით – ტენიანობით 50-70%, ასევე კომპოსტის სახითაც. კომპოსტისათვის გამოიყენება ტორფი, ჩალა, ნაკელი, ხისა და სხვათა ორგანული ნარჩენები. 3. უბნებზე, რომლებზეც გათვალისწინებულია ნალექის სასუქის შეტანა უნდა ჩატარდეს ნიადაგის წინასწარი აგროქიმიური გამოკვლევა შემდეგ მაჩვენებლებზე: PH, ფოსფორის, კალიუმის და მძიმე ლითონების – ტყვიის, კადმიუმის, ქრომის, სპილენძის, ნიკელის, ვერცხლის-წყლის, თუთიის მოძრავი ფორმების შემცველობაზე, გამოკვლევები წარმოებს აგროქიმსამსახურში მიღებული მეთოდებით. 4. ნალექების შეტანა აკრძალულია წყალსატევებსა და ნაკრძალ ზონებში, ზედაპირულად – ტყეებში, ტყეპარკებში, ასევე მძიმე მეტალებით დაბინძურებულ ნიადაგებში. სათიბებსა და საძოვრებზე ნალექების შეტანა დაიშვება მხოლოდ დატბორვისას (ხნულის ქვეშ). 5. გასამდიდრებელი თვისებების მიხედვით ნახმარი წყლები განიხილებიან როგორც ორგანულ მინერალური ან ორგანული სასუქები, რომლებიც ანალოგიურია ორგანულ-მინერალური კომპოსტისა და საფენი ან არასაფენი (თხევადი) ნაკელისა. ნალექების მშრალი მასა შეიცავს ორგანული ნივთიერებების 40-60%-ს, აზოტის –1-3%, ფოსფორის (P205) –1-4%, კალიუმის (K2O) – 0,2-0,7%, კალციუმის (Ca) 3-5%-ს, გარდა ამისა მაგნიუმს, გოგირდს და სხვა მაკრო და მიკროელემენტებს, რომლებიც აუცილებელნი არიან მცენარეთა საკვებად. ნალექებს, რომლებიც მიიღებიან ნახმარი წყლების ბიოლოგიურ გამწმენდ ნაგებობებში გატარების შემდეგ, ჩვეულებრივ აქვთ ნეიტრალურ გარემოსთან მიახლოებული რექცია (PH 6,5-8,0).ერთგვაროვანი წარმოშობის ნალექის ყოველ პარტიაში გასამდიდრებელი ღირებულების შესაფასებლად უნდა განისაზღვროს PH., მარილების მშრალი და ორგანული ნივთიერებები, ნაცარი, საერთო და მინერალური 155 (ნიტრატული N-NO3) და ამონიუმის (N-NO4) აზოტის, ფოსფორის საერთო და მოძრავი ფორმები (P2 O5), კალიუმი (K2O) და საერთო კალციუმი (Ca). ნახმარი წყლების ნალექების მიმართ წაყენებული მოთხოვნები მოყვანილია დანართში 13. 6. საყოფაცხოვრებო-სამრეწველო ნახმარი წყლების ნალექები შეიძლება შეიცავდნენ მძიმე ლითონებს, რო-მელთა რაოდენობა დამოკიდებულია მათში სამრეწველო ნახმარი წყლების წილზე, ასევე ნალექების წინასწარ მომზადების წესზე. მძიმე ლითონების შემცველობა ნა-ლექებში მერყეობს ფართო ზღვრების ფარგლებში. 7. სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის გადამამუ-შავებელი წარმოების ნახმარი წყლების ნალექებში ქალაქის გამწმენდი ნაგებობების ნახმარი წყლების ნალექებთან შედარებით მძიმე მეტალების შემცველობა როგორც წესი ნაკლებია, ხოლო საკვები ნივთიერებებისა კი – მეტი. 8. ნახმარ წყლებში შემცველი მძიმე ლითონებით ნიადაგების, პროდუქციისა და გარემოს დაბინძურების თავიდან აცილების მიზნით, როგორც წესი, უნდა ჩატარ-დეს ანალიზები მძიმე ლითონების – ტყვიის, კადმიუმის, ქრომის, სპილენძის, ნიკელის, ვერცხლისწყლის და თუთიის შემცველობაზე. 9. ნალექებში საკვები ნივთიერებებისა და მძიმე ლითონების შემცველობაზე ქიმიური ანალიზი სრულდება იმ ორგანიზაციების მიერ, რომლებიც პასუხისმგებელი არიან მის სასუქად მიწოდებაზე. შედეგები გადაეცემა მომხმარებელს, როგორც თანმხლები დოკუმენტი (სერტი-ფიკატი). 10. ნალექების შეტანის ნორმატივი დგინდება მისი გამამდიდრებელი ღირებულების და ნიადაგსა და ნალექებში მძიმე ლითონების შემცველობის მიხედვით. ნალექების შეტანა აკრძალულია, თუ მათში მძიმე ლითონების შემცველობა აღემატება დანართში 13 მითითებულ ნორმებს. ასეთ შემთხვევაში დასაშვებია ნალექების ფუძეზე სხვა კომპონენტების (ტორფი, ნაკელი, მცენარეული ნარჩენები) მინარევებით კომპოსტების დამზადება, მძიმე ლითონების შემცველობის იმ დონემდე დაყვანით, რომელიც მითითებული დანართში 14. 11. საკვები ნივთიერებების მიხედვით ნალექების შეტანის ნორმის შემზღუდავ ფაქტორად ითვლება მათში საერთო და მინერალური აზოტის შემცველობა. დაუშვებელია საერთო აზოტის 300 კგ/ჰა-ზე და მათ შორის მინერალური აზოტის ისეთი რაოდენობით შეტანა, რაც აღემატება მოსავლის მიერ მის წლიურ გამოტანას. ნალექებში მძიმე მეტალებისა და აზოტის დასაშვები ნორმების გამოთვლის მაგალითი მოყვანილია დანართში 15. 12. აკრძალულია ისეთი სამრეწველო-საყოფაცხოვრებო ნახმარი წყლების ნალექებისა და მათგან დამზადებული კომპოსტების შეტანა, რომელთა მძიმე ლითონების შემცველობა გამოიწვევს ნიადაგში მათი დონის გაზრდას დანართში 9 მოყვანილ ზდკ-ს 0,7-0,8 მნიშვნელობამდე. 13. ხანგრძლივი სამეცნიერო და საწარმოო დაკვირვებების საფუძველზე, „მსმ-ის მოწყობისა და ექსპლუატაციის სანიტარიული წესების‖ მოთხოვნების შესაბამი-სად და საზღვარგარეთ შემუშავებული ანალოგიური კანონების (გფრ-ის კანონი ტექნიკურ შლამებზე 15.04.92) მიხედვით საშუალო და მძიმე მექანიკური შედგენილობის ნიადაგებზე, მძიმე ლითონების დაგროვების თავიდან ასაცილებლად პერიოდული შეტანისას არ დაიშვება სამრეწველო-საყოფაცხოვრებო ნახმარი წყლების ნალექის მშრალი მასის 10ტ/ჰა-ზე მეტი –5 წლის ინტერვალით, როგორც სუფთა სასუქის შეტანის ნორმა შეზ-ღუდულია 7 ტ/ჰა-მდე – პერიოდულად შეტანისას – არანაკლებ 3 წლის ინტერვალით. 14. გაზრდილ ნორმებში (მშრალი ნივთიერების 30 ტ/ჰა-მდე) სამრეწველო-საყოფაცხოვრებო და კვების მრეწველობის ნახმარი წყლების ნალექები სასუქად გამო-იყენება მიწების რეკულტივაციისას მძიმე ლითონებით გაუბინძურებელ ნიადაგებზე, ხე-ბუჩქნარის ტიპის ნარგავების, საცდელი ნაკვეთების, პარკების, მრავალწლიანი სათიბ-საძოვრების ქვეშ. 15. ნალექების შეტანა ტორფიან ნიადაგებში აგროქი-მიური თვალსაზრისით არ დაიშვება. 16. აკრძალულია ნალექებისა და მათგან დამზადებული კომპოსტების გამოყენება 5,5-ზე დაბალი PH-ის მქონე ნიადაგებზე, მათი წინასწარი მოკირიანების გარეშე, თუ კალციუმის შემცველობა ნალექებში ან კომპოსტში ვერ უზრუნველყოფს ნიადაგის PH –ის 5,5-მდე და მეტად გაზრდას. 17. ნალექების შენახვა და კომპოსტირება დასაშვებია უშუალოდ იმ ნაკვეთებში, სადაც უნდა მოხდეს მათი შეტანა, ან მათ მახლობლად. 18. მკვრივი და თხევადი ნალექების შეტანისას გამოიყენება მანქანები და ტექნოლოგიები, რომლებიც შემუშავებულნი არიან მკვრივი და თხევადი ორგანული სასუქების გამოყენებისათვის (ორგანული სასუქები. ცნობარი მ. 1988). 156 19. ნალექები შეაქვთ მინდორზე სპეციალური სახნისით უშუალოდ დახვნის წინ. 20. შესაფერისი რაციონალური ტექნოლოგიების გათვალისწინებით ნახმარი წყლებით ნალექების ან მათ საფუძველზე დამზადებული კომპოსტების ნიადაგებში შეტანა არ გამორიცხავს სასოფლო სამეურნეო კულტურების გასანოყიერებლად სხვა ორგანული და მინერალური სასუქების გამოყენების შესაძლებლობას; ამასთან, მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული ნიადაგში ნალექებთან ერთად შეტანილი ელემენტების რაოდენობა. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ნიადაგში ფოსფორის შეტანას მრავალი სახის ნალექებში მისი მნიშვნელოვანი კონცენტრაციების გამო. XV. სარწყავად და სასუქად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხის კონტროლი 1. წინამდებარე მოთხოვნებზე სახელმწიფო კონტროლი ხორციელდება სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის, გარემოს დაცვის და სახელმწიფო ვეტერი-ნარიული სამსახურების მიერ. 2. სარწყავად და სასუქად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხის საწარმოო კონტროლი ხორციელდება წყლის მიმწოდებელი ან წყალმომხმარებელი სამსახურების მიერ ხელშეკრულების საფუძველზე. 3. საკონტროლო წერტილები, ნახმარი წყლების სინჯების აღების ვადები და შედგენილობის ძირითადი მაჩვენებლები განისაზღვრება ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის დაპროექტების დროს, მათი დაზუსტება კი ხდება სარწყავი სისტემების ექსპლუატაციისას მაკონტროლებელ ორგანოებთან შეთანხმებით. 4. ნახმარი წყლების სინჯების მოცულობისა და აღების წესების შერჩევა, შენახვა და ტრანსპორტირება ხდება მოქმედი სტანდარტების შესაბამისად. 5. ნახმარი წყლების ქიმიური შედგენილობის ანალი-ზისათვის გამოიყენება მეთოდიკები, რომლებიც მოცემულია დანართში 16. 6. ნახმარი წყლებით მორწყულ მინდვრებზე სისტემა-ტიურად ტარდება კონტროლი ნიადაგის აგროქიმიურ თვისებებზე, მოსავლის ხარისხსა და ნიადაგქვეშა წყლების შედგენილობაზე. ნიადაგის, მცენარეებისა და წყლის სინჯების აღების წერტილები და ვადები განისაზღვრება ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის დაპროექტების დროს და ზუსტდება სისტემების ექსპლუატაციისას ადგილობრივ მაკონტროლებელ ორგანოებთან შეთანხმებით, როგორც მითითებულია XIV მუხლის I პუნქტში. 7. ნახმარი წყლების ნალექების შემადგენლობის ანალიზი ტარდება უშუალოდ მათი შეტანის წინ. იმ ნაკვეთების ნიადაგებში, რომლებიც განკუთვნილია სარწყავად და ნალექების შესატანად, უნდა განისაზღვროს მძიმე ლითონების ფონური შემცველობა. 8. იმ ნიადაგების ძირითად აგროქიმიური თავისებურებების კონტროლი, რომელთა სისტემატიური გამდიდრება ხდება ნალექებითა და მათზე დამზადებული კომპოსტით, ტარდება აგროქიმიური სამსახურის ან შესაბამისი სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების მიერ შემდეგი მაჩვენებლების მიხედვით: PH, ჰუმუსის შემცველობა, აზოტის, ფოსფორისა და კალიუმის მოძრავი ფორმები, მძიმე ლითონები, რომლებიც ჩამოთვლილია XIV მუხლის VI პუნქტში. – არანაკლებ 5 წელიწადში ერთხელ. ნიადაგებსა და ნახმარი წყლების ნალექებში საკონტროლო პარამეტრების რაოდენობა განისაზღვრება მათი განსაკუთრებული თავისებურებების მიხედვით და შეიძლება დაზუსტდეს კონკრეტულ პირობებში ანალიზების შედეგების საფუძველზე. არსებულ ფართობზე ნალექების შემდგომი გამოყენების შესახებ საკითხი წყდება აგროქიმი-ური, სახელმწიფო სანიტარიული და ვეტერინარიული ზედამხედველობის სამსახურებთან შეთანხმებით. 9. ქალაქისა და სამრეწველო ნახმარი წყლების პირუტყვის საკვებ კულტურებად მრავალწლიანი გამოყენებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ისეთი ღონისძიებების გატარება, რომლებიც უზრუნველყოფენ პირუტყვის საკვებში ტოქსიკური ნივთიერებების იმ მაქსიმალურად დასაშვები დონის ფარგლებში არსებობას, რაც მოცემულია დანართში 17. დანართი 1 XVI. სარწყავად გამოსაყენებელი ზოგიერთი სახის ნახმარი წყლების ქიმიური შედგენილობის ძირითადი მაჩვენებლები 157 (საშუალო მონაცემები, მგ/ლ) ქიმიური შედგე ნილობის მაჩვენებ ლები ნ ა ხ მ ა რ ი წ ყ ლ ე ბ ი ს ს ა ხ ე ე ბ ი სამეურნეო-საყოფაცხ. მწარმოებელი და გადამამუშავებელი საწარმოები ქალა ქების მცირე დაბე-ბის კარტოფილიდან სახამებლის ჭარხ ლიდან შაქრის საფუვ რების ცხი-მის, ყვე-ლის, რძის პომიდ ვრის ვაშ ლის ხილის და ბოსტ ნეულის აზო-ტის სასუ ქების ჰიდრო ლიზის პროდუ ქტების PH (KCL) 7,2 7,2 5,1 7,0 5,3 6,9 6,5 5,9 7,3 8,2 6,6 შეწონილი ნაწილაკები 50-60 160 2300 1215 103 290 840 551 198 - 600 გამომწვარი ნარჩენები 1000 600 1250 1610 1210 2230 780 600 500 700 1450 HCO3 300 350 650 962 493 641 517 465 386 - 1281 CL 80 70 80 180 63 190 128 84 878 170 126 SO4 100 80 230 141 285 170 177 215 112 125 854 Ca 60 55 60 195 118 280 49 55 44 30 253 Mg 25 25 80 65 49 84 101 104 39 30 81 Na 100 90 80 240 80 175 85 79 104 45 46 K2O 15 20 130 75 160 85 73 9 17 1 66 NH4 5 15 50 16 15 49 34 7 8 55 358 Nსაერთ 15 40 200 52 60 107 46 14 14 89 387 P2O5 5 8 40 2,5 4 30 4 0,5 1,8 27 37 ჟქმ 50 350 400 200 - 1500 800 600 330 360 500 დანართი 2 XVII. სარწყავი წყლების მარილოვანი შედგენილობის შეფასების მაგალითი საწყისი მონაცემები წყლის მარილოვანი შედგენილობა (ყველ-კარაქის ქარხნის მაგალითზე შავმიწანიადაგიან ზონაში) შენიშვნა: ALK – ტუტიანობა განპირობებული ნახმარ წყლებში ძირითადად ორგანული მჟავების ანიონებით, აგრეთვე სუსტი მინერალური მჟავებით და ჰიდროქსილის იონებით. მძიმე თიხნარკარბონატული ნიადაგები: 200 200 HB50 =190მმ, K1=2, K2 =  ---- ----- =  ------- =1.026 HB50 190 3. თესლბრუნვის მიხედვით საშუალო სარწყავი ნეტო ნორმა,325 მმ(j); მცენარეების მიერ გამოყენებული საშუალო მრავალწლიური ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა 350 მმ (ჟ); მარილების ჰიპოთეთიკურ შედგენილობას რაოდენობრივად განსაზღვრავენ ანიონებისა და კათიონების გაერთიანებით, მათი აქტივობის ზრდის მიხედვით მგ. ექვ/ლ. MgNH4PO4 –1,3 MgALK - 6,1 Ca SO4 -9,6 NN4ALK - 2,3 CaCL23,5- ٭ KALKK-2,2 CaALk 1,3- ٭ NaALK 2,0 - ٭ კათიონები მგ. ექვ/ლ აქტივობა ანიონები მგ. ექვ/ლ აქტივობა Ca Mg NH4 K Na 14,4 7,0 2,7 2,2 2,0 0,405 0,450 0,750 0,755 0,775 PO4 SO4 CL ALK 1,3 9,6 3,5 13,9 0,095 0,355 0,755 0,770 158 4. მარილების ჰიპოთეტიკური შედგენილობის განსაზღვრის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ განსაზღვრა იწყება MgNH4PO4-ით, რადგანაც ეს მარილი ხასიათდება ყველაზე მცირე ხსნადობით წყალში. .ტოქსიკური მარილები, რომელთა ჯამი შეადგენს 12,9 მგ. ექვ/ლ ٭ წყლის ვარგისიანობის შეფასება მარილების ჯამური შედგენილობის მიხედვით წარმოებს ფორმულით: C: J . HB50 < 1, სადაც (1) (J+P) . 2000 C – ტოქსიური მარილების ჯამი, მგ. ექვ/ლ HB50 –ნიადაგის 0-50 სმ.მმ ფენის უმცირესი ტენტევადობა. 5. წყლის შეფასება ხდება ტოქსიური მარილების საწყისი მონაცემების, ატმოსფერული ნალექების რაოდენობის, მორწყვას ნორმების და ნიადაგის ტენტევადობის გათვალისწინებით ფორმულა 1 – ის მიხედვით. 12,9 X 325 X 190 = 0,59, რაც < 1,0 (325+350)X200 6. სარწყავი წყლის შეფასება ნიადაგების დაბიცობების საშიშროების თვალსაზრისით წარმოებს ფორმულით: Na: √ Ca +Mg < 2 X K1 X K2, სადაც Na, Ca და Mg –ნახმარ წყლებში კათიონების შემცველობა მგ ექვ/ლ; K1- კოეფიციენტი, რომელიც ტოლია 2 კარბონატული და 1 არაკარბონატული ნიადაგებისათვის; 200 K2 – კოეფიციენტი, რომელიც ტოლია  HB50 წყალში კათიონების საწყისი შემცველობის, ტენტევადობის და ნიადაგის კარბონატულობის გათვალისწინებით წყლის შეფასება ხდება ფორმულა 2-ით. 2,0 X √ 14,4+ 7,0 = 0,43, რაც ნაკლებია 2 X 2  200 = 4,1 190 დასკვნა: მარილოვანი შედგენილობის მიხედვით წყალი სარწყავად ვარგისიანად ჩაითვლება 1 და 2 შესაფასებელი ფორმულების და XIII მუხლის IX პუნქტში მოცემული მოთხოვნების შესაბამისად. დანართი 3 XVIII. სარწყავ წყლებში აზოტის, ფოსფორისა და კალიუმის დასაშვები კონცენტრაციების გამოთვლის მაგალითი 1. გამოთვლა წარმოებს ფორმულით: 100 X B C Nპკ= ------------- , სადაც (3) J X K3 C Npk – სარწყავ წყალში აზოტის, ფოსფორისა და კალიუმის დასაშვები კონცენტრაციები მგ/ლ; B – თესლბრუნვის მიხედვით მოსავლის მიერ გამოტანილი აზოტის, ფოსფორისა და კალიუმის საშუალო შეწონილი სიდიდე, კგ/ჰა; J- თესლბრუნვის მიხედვით განსაზღვრული საშუალო შეწონილი სარწყავი ნეტო ნორმა, მმ; JK3 – ნიადაგებზე მოსავლის მიერ ელემენტების შეთვისების კოეფიციენტი – დაბალი უზრუნველყოფისას – აზოტისათვის 0,5 , ფოსფორისა და კალიუმისათვის 0,8, საშუალო 159 უზრუნველყოფისას – აზოტისათვის 0,6, ფოსფორისა და კალიუმისათვის 0,85. მაღალი უზრუნველყოფისას – აზოტისათვის 0,8, ფოსფორისა და კალიუმისათვის - 0,9. 2. ნიადაგები საშუალოდ არიან უზრუნველყოფილი აზოტით, ფოსფორითა და კალიუმით, ამიტომ სიდიდე K3- შეადგენს აზოტისათვის – 0,6, ფოსფორისა და კალიუმისათვის – 0,85. ელემენტების დასაშვები კონცენტრაციები შეადგენს მგ/ლ: 100 X 240 CN = -------------------- = 133 300 X 0,6 100 X 45 CP = ---------------------- = 18 300 X 0,85 100 X 230 CK = ----------------- = 90 300 X 0,85 დანართი 4 XIX. მოსავლის აღებისას ძირითადი სასოფლო- სამეურნეო კულტურების მიერ აზოტის, ფისფორისა და კალიუმის საორიენტაციო გამოტანა (არაშავმიწანიადაგიანი ზონისათვის) კულტურა ძირითადი პროდუქცია საკვები ნივთიერებების გამოტანა 1 ტ ძირითადი პროდუქციით (თანამდეგის გათვალისწინებით) კგ N P2O5 K2O საშემოდგომო ხორბალი მარცვალი 30 13 25 საგაზაფხულო ხორბალი მარცვალი 25 12 25 საშემოგგომო ქერი მარცვალი 25 12 25 ჭვავი მარცვალი 25 11 22 შვრია მარცვალი 33 14 29 ბარდა მარცვალი 66 16 20 ცერცველა მარცვალი 65 14 16 ხანჭკოლა მარცვალი 66 19 47 სიმინდი მწვანე მასა 4 2 5 მზესუმზირა მწვანე მასა 5 3 15 სელი ბოჭკო 80 40 70 კანაფი ბოჭკო 200 62 100 შაქრის ჭარხალი ძირხვენა 6 2 8 საკვები ჭარხალი ძირხვენა 5 2 7 სამყურა თივა 20 6 15 იონჯა თივა 26 7 15 ტიმოთელა თივა 13 6 17 სამყურა ტიმოთელა თივა 19 6 15 ბუნებრივი სათიბები თივა 17 7 18 მრავალწლიანი მარცვლოვანი ბალახები მწვანე მასა 4 1 5 გეგმით გათვალისწინებული მოსავლით ნიადაგიდან საკვები ნივთიერებების გამოტანა ზუსტდება სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების, საპროექტო ინსტიტუტების, აგროქიმლაბორატორიების და სხვა მონაცემების მიხედვით. დანართი 5. XX. ნახმარი წყლების დახასიათება მათი გამამდიდრებელი ღირებულების მიხედვით ნახმარი წყლების სახეები ნახმარ წყლებში კვების ელემენტების შემცველობა მგ/ლ ნახმარი წყლების გამამდიდრებელი ღირებულება პირველი ჯგუფი სახამებლის, სახამებელბადაგის, ჰიდროლიზის, ბიოქიმიური, ქიმიურ-ფარმაცევტული, სპირტისა და სხვა ქარხნების ნახმარი აზოტი > 100 მაღალი როგორც წესი საჭიროებს განზავებას და ფოსფორიანი სასუქების დამატებით შეტანას 160 წყლები მეორე ჯგუფი შაქრის, საფუვრის, საკონსერვო ქარხნებისა და ბოსტნეულის გადამამუშავებელი პუნქტების, მინერალური სასუქების ქარხნების ნახმარი წყლები მესამე ჯგუფი ქალაქების, დაბების, საფეიქრო, ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობისა და სხვა ნახმარი წყლები ფოსფორი > 30 კალიუმი > 70 აზოტი 50-100 ფოსფორი 10-30 კალიუმი 30-70 აზოტი < 100 ფოსფორი < 30 კალიუმი < 70 საშუალო ზონის ჩვეულებრივი მორწყვისას საჭიროებს NPK – ის შეტანას საჭირო ნორმის 50% ის ოდენობით დაბალი ზონის ჩვეულებრივი მორწყვისას საჭიროებს მინერალური და ორგანული სასუქების შეტანას რეკომენდებული ნორმით დანართი 6. XXI. ნახმარი წყლებით მორწყვისას მრავალწლიანი მარცვლოვანი ბალახის ქვეშ შესატანი მინერალური სასუქის ნორმის გამოთვლის მაგალითი 1.კულტურების სასუქებზე მოთხოვნილების გამოთვლა წარმოებს ფორმულით: HNPK = B X KB, სადაც HNPK ----კულტურების მოთხოვნილება საკვებ ნივთიერებებზე კგ/ჰა; B --- საკვები ნივთიერებების გამოტანა დაგეგმილი მოსავლით კგ/ჰა; KB--- გამოტანილი საკვები ელემენტების ანაზღაურების კოეფიციენტი. კულტურა – მრავალწლიანი მარცვლოვანი ბალახების მწვანე მასა – მოსავლიანობა – 40 ტ/ჰა. 2. 1 ტ პროდუქციის მიერ გამოტანილი საკვები ნივთიერებები, კგ-ში N-6, P2O5- 1, K2O-6. 3. ნიადაგი – კორდ–ეწეროვანი, (PH-5,0), საშუალოდ უზრუნველყოფილია აზოტითა და ფოსფორითა და მაღალუზრუნველყოფილია კალიუმით. 4.საკვები ნივთიერებების შემცველობა მგ/100გ-ზე: მაჰიდროლიზებული აზოტი – 6, P2O5 - 7, K2O – 14. ამოტანილი საკვები ნივთიერებების ანაზღაურების კოეფიციენტი ნიადაგის ნაყოფიერებასთან დამოკიდებულებაში ნიადაგის ნაყოფიერება საკვები ნივთიერებების უზრუნველყოფის მიხედვით საკვები ნივთიერებების შემცველობა მგ/100გ გამოტანის ანაზღაურების კოეფიციენტი მაჰიდროლეზებელი აზოტი (ტურინის და კონონოვას მიხედვით) მოძრავი ფოსფორი P2O5 მოძრავი კალიუმიK2O N N PP2O5 K2O კირსანოვის მიხედვით დაბალი < 5 <5 <8 1,2 3 1,3 საშუალო 6-8 5-10 8-12 1,0 2 1,0 მაღალი > 8 >10 >12 0,8 0,8-1 0,7-0,9 5. საკვებ ნივთიერებებზე კულტურის მითხოვნილება, კგ-ში: HN=40 X 6 X 1 =240; HP2O5 = 40 X 1 X 2 =80; HK2O= 40 X 6 X 0,7=168 6.საკვები ნივთიერებების შემცველობა ნახმარ წყლებში, მგ/ლ; Nსაერთო = 40; P205 = 10; K2O = 36. 7.სარწყავი ნორმა – 3000 მ3/ჰა 8.სარწყავი ნახმარი წყლით მოხვედრილი საკვები ნივთიერებები, კგ/ჰა Nსაერთო = 120; P205 = 30; K2O = 108. 9.მინერალური სასუქებით საჭიროებს შეტანას, კგ/ჰა Nსაერთო = 240 –120 = 120; P205 = 80-30=50; K2O = 168-108=60. დანართი 7. 161 XXII. სარწყავ წყლებში მიკროელემენტების დასაშვები კონცენტრაციების გამოთვლის მაგალითი 1.სარწყავ წყლებში მიკროელემენტების დასაშვები კონცენტრაციების გამოთვლა წარმოებს ფორმულით: ზდკწყ X ეტ Cმე = ------------------- , სადაც (5) J Cმე –სარწყავ წყალში მიკროელემენტების დასაშვები კონცენტრაცია მგ/ლ; ეტ – ევაპოტრანსპირაცია (მცენარეების ტრანსპირაცია და ნიადაგის ზედაპირის აორთქლება), მმ; J- თესლბრუნვის მიხედვით საშუალო შეწონილი სარწყავი ნეტო ნორმა მმ; ზდკწყ – მიკროელემენტების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყლისათვის, მგ/ლ (დანართი 8). 2. პირობებში, როდესაც ეტ=630მმ, J = 320მმ - ზდკწყ კობალტისათვის არის 0,1 ; სპილენძისათვის 1,0 და ფტორისათვის – 0,7მგ/ლ. დასაშვები კონცენტრაციები სარწყავ წყალში შეადგენს, მგ/ლ; 0,1 X 630 CCO = -------------- = 0,2 320 1 X 630 CCu = -------------- = 2,0; 320 0,7 X 630 CF = -------------- = 1,38 320 დანართი 8. XXIII. მიკროელემენტების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები სასოფლო-სამეურნეო წყალმომარაგების წყლისათვის მ ი კ რ ო ე ლ ე მ ე ნ ტ ე ბ ი ზ დ კ წყ მგ/ლ ბარიუმი 0,1 ბერილიუმი 0,0002 ბორი 0,5 ბრომი 0,1 ვანადიუმი 0,1 ბისმუტი 0,1 ვოლფრამი 0,05 კადმიუმი 0,001 კობალტი 0,1 ლითიუმი 0,3 სპილენძი 1,0 მოლიბდენი 0,25 დარიშხანი 0,05 ნიკელი 0,1 კალა 0,1 ვერცხლისწყალი 0,0005 ტყვია 0,03 სტრონციუმი 7,0 ფტორი 1,5 ქრომი 0,5 თუთია 1,0 სელენი 0,01 დანართი 9. XXIV. მძიმე მეტალების ზღვრულად დასაშვები და საორიენტაციო 162 დასაშვები კონცენტრაციები – სხვადასხვა ფიზიკურ-ქიმიური თვისებების მქონე ნიადაგებში ნივთიერების დასახელება ზდკ-ს სიდიდეები (მგ/კგ) ნიადაგის ფონის გათვალისწინებით მავნეობის მალიმიტირებელი მაჩვენებლები 1 2 3 ვანადიუმი 150,0 საერთო სანიტარიული ვანადიუმი+მანგანუმი 100,0 + 1000,0 საერთო სანიტარიული დარიშხანი 2,0 ტრანსლოკაციური ვერცხლისწყალი 2,1 ტრანსლოკაციური ტყვია 32,0 საერთო სანიტარიული ტყვია+ვერცხლისწყალი 120,0 + 1,0 ტრანსლოკაციური სტიბიუმი (სურმა) 4,5 საერთო სანიტარიული მ ო ძ რ ა ვ ი ფ ო რ მ ა კობალტი1 5,0 საერთო სანიტარიული მანგანუმი, გამოწვლილი 0,1 N H2SO4 –ით შავმიწა ნიადაგებისათვის კორდეწეროვანი ნიადაგებისათვის: PH 4,0 PH 5,1-6,0 PH >6,0 გამოწვლილი აცეტატ-ამონიუმის ბუფერით (PH4,8) შვმიწა ნიადაგებისათვის კორდეწეროვანი ნიადაგებისათვის: PH 4,0 PH 5,1-6,0 PH >6,0 700,0 300,0 400,0 500,0 140,0 60,0 80,0 100,0 საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული სპილენძი2 3,0 საერთო სანიტარიული ნიკელი2 4,0 საერთო სანიტარიული ტყვია2 6,0 საერთო სანიტარიული თუთია2 23,0 ტრანსლოკაციური ფთორი2 2,0 ტრანსლოკაციური ქრომი2 6,0 საერთო სანიტარიული წ ყ ა ლ შ ი ხ ს ნ ა დ ი ფ ო რ მ ა ფთორი3 10,0 ტრანსლოკაციური საორიენტაციო დასაშვები კონცენტრაციები (სდკ) საერთო შემცველობა, მგ/კგ ნიკელი ქვიშიანი და ქვიშნარი მჟავე თიხნარი და თიხიანი: PH< 5,5-ით PH>5,5-ით 20 40,0 80,0 საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული სპილენძი ქვიშიანი და ქვიშნარი მჟავე თიხნარი და თიხიანი: PH< 5,5-ით PH>5,5-ით 33,0 66,0 132,0 საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული თუთია ქვიშიანი და ქვიშნარი მჟავე თიხნარი და თიხიანი: PH< 5,5-ით PH>5,5-ით 55,0 110,0 220,0 საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული დარიშხანი ქვიშიანი და ქვიშნარი მჟავე თიხნარი და თიხიანი: PH< 5,5-ით PH>5,5-ით 55,0 2,0 5,0 10,0 საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული კადმიუმი ქვიშიანი და ქვიშნარი მჟავე თიხნარი და თიხიანი: PH< 5,5-ით PH>5,5-ით 0,5 1,0 2,0 საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული ტყვია ქვიშიანი და ქვიშნარი მჟავე თიხნარი და თიხიანი: PH< 5,5-ით PH>5,5-ით 32,0 65,0 130,0 საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული საერთო სანიტარიული შენიშვნა: კობალტის მოძრავი ფორმა ნაცრისფერი ნიადაგებიდან გამოიწვლილება აცეტატური ნატრიუმის ბუფერული ხსნარით (PH–3,5), ხოლო დანარჩენი ტიპის ნიადაგებიდან აცეტატური ამონიუმის ბუფერული ხსნარით (PH–4, 8); ელემენტის მოძრავი ფორმა ნიადაგებიდან გამოიწვლილება აცეტატური ამონიუმის ბუფერული ხსნარით (PH – 8) ფტორის მოძრავი ფორმა ნიადაგიდან გამოიწვლილება 0,006 მოლ HCL – ით (PH <6,5), 0,003 მოლ K2S4 – ით (PH >6,5). დანართი 10. 163 XXV. თესლის გაღვივების ბიოტესტირების მეთოდიკა წითელი, მრგვალი თეთრ ბოლოიანი ბოლოკის ან თეთრი მდოგვის (Sinapis alba) 30 ან 50 ცალ თესლს თანაბრად ათავსებენ 10 სმ დიამეტრის პეტრის ფინჯანზე ფილტრის ქაღალდით. (CEB-ის წევრი ქვეყნების დასკვნითი მოხსენება თემაზე 7.08.05 ბუდაპეშტი, 1975, გვ.2-4).ყოველ პეტრის ფინჯანზე ასხამენ 5 მლ საკვლევ და სუფთა წყალს. ასე იმეორებენ 4-8-ჯერ. სითხის დონე უნდა იყოს თესლების ზედაპირზე დაბლა. ფინჯნებს ახურავენ და ათავსებენ თერმოსტატში 200 C –ზე. თერმოსტატის უქონლობის შემთხვევაში ექსპერიმენტის ჩატარება შეიძლება ოთახის პირობებში, მაგრამ ტემპერატურის ცვალებადობის გამო შედეგების შეპირისპირება გართულებულია. გამოყენებამდე პეტრის ფინჯნები უნდა გასტერილდეს ავტოკლავში 2 ატმ-ზე 10 წთ-ის, ან მდუღარე წყალში 30 წთ-ის განმავლობაში. ექსპერიმენტი მთავრდება 72 საათში. ზომავენ ფესვების სიგრძეს. მონაცემებიდან გამორიცხავენ ხუთ ყველაზე მცირე მნიშვნელობას, გაუზრდელი ფესვების ჩათვლით. თუ საკვლევ ხსნარში საკონტროლოსთან შედარებით თესლები არ აღმოცენდება, ან მათი ფესვების სიგრძე საკონტროლოს 70%-ით ჩამორჩება, მაშინ წყალი უვარგისია სარწყავად. 70% ზღვარი იმაზეა დაფუძნებული, რომ ნიადაგი თავისი სორბციული შესაძლებლობებით ამცირებს საკვლევი წყლის მაინჰიბირებელ ზემოქმედებას. როდესაც ფესვების სიგრძე ცდის დროს აღემატება საკონტროლოს 120%-ით, იგულისხმება, რომ წყალს გააჩნია მასტიმულირებელი თვისებები. შენიშვნა: ტესტი თესლების გაღვივებაზე შეიძლება ჩატარდეს სხვა მცენარეების თესლებზეც, პირველ რიგში კი მათზე, რომლებიც მოყვანილი უნდა იქნან მორწყვისას. დანართი 11. XXVI. ნახმარი წყლებითა მათი ნალექებით ნიადაგის მორწყვის და გამდიდრებისას პარაზიტული დაავადებების გამომწვევებთან შესაძლო კონტამინაციის ხარისხის გამოთვლის მაგალითი. პროფ. ა. ა. ჩერეპანოვის მიერ შემუშავებულ მეთოდიკა 1. ტერმინი ,,კონტამინაცია‖ ამ შემთხვევაში ნიშნავს გარემოს ობიექტში (ნახმარ წყლებში, მათ ნალექებში, ნიადაგში, მცენარეებზე, სხვადასხვა წყალსატევებში) ინვაზიური დაავადებების გამომწვევთა არსებობას (განსხვავებით ტერმინებისაგან – დაბინძურება, მოთესვიანობა, დაინვაზირება, დასნებოვნება, რაც არ ესადაგება ზემოთ მინიშნებულ აზრს). 2. სარწყავი წყლებისა და მათი ნალექების ხარისხის კონტროლს კონტამინაციის მაჩვენებელზე ახორციელებენ საზოგადოდ მიღებული მეთოდიკებით, ხოლო მასის მოცულობის ერთეულში გამომწვევების რაოდენობის გამოთვლას კი შემდეგი ფორმულით: კი = პ X 1000 X E, სადაც კი – კონტამინაციის ინტენსივობის მაჩვენებელი (ყველა სახის გამომწვევის რაოდენობა მასის მოცულობის ერთეულში ც/ლ – მ3 ; პ – პარაზიტოზების გამომწვევთა რაოდენობა, ც/ლ; მ. სმ3, მ3; 1000 – გამსაზღვრული ტენიანობისას მასის მოცულობის გამოთვლითი ერთეული, ლ,გ, სმ3, მ3. E – მასის მოცულობა, რომელშიც განსაზღვრავენ პარაზიტოზების გამომწვევთა რაოდენობას და ხარისხს ლ.მ3. 3. გამოთვლის მაგალითი: თუ 1ლ ნახმარი წყალი შეიცავს საშუალოდ 0,5 ცალ ერთი სახის პარაზიტოზის გამომწვევს, მაშინ 1 მ3-ში იქნება 500 ც. ნახმარ წყლებში და მათ ნალექებში არსებული პარაზიტოზების გამომწვევთა შესაძლო კონტამინაციის ხარისხის გამოთვლა მათი მიწის სავარგულებზე, აგრეთვე პირუტყვის საკვების მიწოდებისას –აწარმოებენ ფორმულით: დ X პ კი= , სადაც 1000 კი – გარემოს ობიექტების (კერძოდ ნიადაგების) პარაზიტოზების გამომწვევებთან კონტამინაციის ინტენსივობა, ც/მ2; პ –პარაზიტების გამომწვევთა რაოდენობა ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების მოცულობით ერთეულში ც/ლ, მ3; 164 დ – მინდვრებზე შეტანილი მოცემული ტენიანობის ნახმარი წყლებისა და მათი ნალექების დოზა, შეტანის ჯერადობის გათვალისწინებით, მ3,ტ/ჰა; 1000 – ფართობი (1 ჰა, მ2); პ – 500 ც/მ3.დ = 300 მ3/ჰა 300 . 500 კი= = 15 1000 ეს ნიშნავს, რომ ნახმარი წყლებით მინდვრებზე შეტანილი პარაზიტოზების გამომწვევების გამოთვლითი რაოდენობა საშუალოდ შეადგენს 15 ც/მ2 ფართობზე. ნახმარი წყლების და მათი ნალექების მიწის სავარგულებზე შეტანილი ნორმები, დოზები, ვადები და ჯერადობა განისაზღვრება აგროქიმიური და სანიტარიული წესებით. დანართი 12. XXVII. სასოფლო-სამეურნეო პირუთყვის საკვებში ნიტრატებისა და ნიტრიტების ზღვრულად დასაშვები დონე  პირუტყვის საკვების ან ნედლეულის სახეობა ნედლი პროდუქტი მგ/კგ ნიტრატები NO3-ის მიხედვით ნიტრიტები NO2-ის მიხედვით მსხვილფეხა და წვრილფეხა პირუტყვის, ღორების, ქათმების კომბინირებული საკვებიAA 500 100 მარცვლეული ფურაჟი და მარცვლეულის გადამუშავების პროდუქტები 300 10 კოპტონი, შროტი 450 10 ცხოველური წარმოშობის ნედლეული (ხორცძვლოვანი, თევზის ფქვილი, რძის ფხვნილი) 250 10 ჰიდროლიზური საკვები საფუვრები 300 10 ბალახის ფქვილი 2000 10 წიწვოვანის ფქვილი 1000 10 მელასა – ჭენჭი 1500 10 ჭარხლის მშრალი წეწონი 800 10 პირუტყვის უხეში საკვები (თივა, ჩალა) 1000 10 პირუტყვის მწვანე საკვები 500 10 სილოსი (სენაჯი) 500 10 საკვები ჭარხალი 2000 10 კარტოფილი 300 10  მეთოდური მითითებანი სასოფლო-სამეურნეო პირუტყვის ნიტრატებითა და ნიტრიტებით მოწამვლის დიაგნოსტიკის, პროფილაქტიკისა და მკურნალობის შესახებ (28.03.91) დანართი 13. XXVIII. ნახმარი წყლების ნალექებისადმი წაყენებული მოთხოვნები და მათი შედგენილობის განსაზღვრის მეთოდები მაჩვენებელი ნორმა მეთოდი ტენი, % არა უმეტეს 82 სსტ 26713 – 86 ორგანული ნივთიერება, % მშრალ პროდუქტზე არა ნაკლებ 20 სსტ 26714 – 85 მჟავურობა, PH(KCl) 5,5-8,5 დადგენილი ტექნიკური დოკუმენტაცია საერთო შემცველობა ტყვია (Pb) მგ/კგ არა უმეტეს 1000 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი დარიშხანი (As) მგ/კგ არა უმეტეს 20 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი ვერცხლისწყალი(Hg) მგ/კგ არა უმეტეს 15 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი კადმიუმი (Cd) მგ/კგ არა უმეტეს 30 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი ნიკელი (Ni) მგ/კგ არა უმეტეს 400 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი ქრომი (Cr-3) მგ/კგ არა უმეტეს 1200 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი მანგანუმი (Mn) მგ/კგ არა უმეტეს 2000 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი თუთია (Zn) მგ/კგ არა უმეტეს 4000 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი სპილენძი (Cu) მგ/კგ არა უმეტეს 1500 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი კოლიტიტრი არანაკლები 0,01 დასახლებული ადგილების ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შესაფასებელი მაჩვენებლები ჰელმინთების (სიცოცხლისუნარიანი) კვერცხები ცალობით 0 `-----------------------------------― პათოგენური ენტერობაქტერიები 0 `-----------------------------------― დანართი 14. 165 XXIX. შეტანილი ნახმარი წყლების ნალექის თეორიულად დასაშვები ნორმების გამოთვლის მაგალითი მასში მძიმე მეტალების შემცველობის მიხედვით 1. გამოთვლა წარმოებს ფორმულით: (0,8 X ზდკ – ფ ) X 3000 დ = , სადაც CTm დ – ნალექის მშრალი მასის თეორიულად დასაშვები ნორმა ტ/ჰა; ზდკ – მძიმე ლითონის ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია ნიადაგში მგ/კგ; სდკ – თუ არ არსებობს რომელიმე მძიმე ლითონის დამტკიცებული ზდკ ნიადაგში, გამოთვლის დროს იყენებენ საორიენტაციო დასაშვებ კონცენტრაციას ნიადაგში მგ/კგ (დანართი 9); ფ – ნიადაგში მძიმე ლითონის ფაქტობრივი შემცველობა მგ/კგ; მმ – ნალექში მძიმე ლითონის შემცველობა ტ/ჰა (მშრალ მასაზე); 3000 – ნიადაგის მშრალ ნივთიერებაზე გადაანგარიშებული სახნავი ფენის მასა ტ/ჰა; XXX. შეტანილი ნახმარი წყლების ნალექის თეორიულად დასაშვები ნორმების გამოთვლის მაგალითი, მინერალური და საერთო აზოტის შემცველობის მიხედვით 1. ნალექის შესატანი ნორმის გამოთვლა მასში მინერალური აზოტის შემცველობის მიხედვით წარმოებს ფორმულით: B X Y D1N მინ = , სადაც CNმინ D1N მინ – ნალექის თეორიულად დასაშვები ნორმა ტ/ჰა; B – 1 ტონა მოსავლის აზოტის გამოტანა (დანართი 4); Y – ძირითადი პროდუქციის მოსავალი ტ/ჰა; CNმინ – 1 ტონა ნალექის მშრალ მასაში მინერალური აზოტის ( N-NO3 + N – NH4) შემცველობა, კგ; ნალექის ნორმის გამოთვლა, მასში საერთო აზოტის შემცველობის მიხედვით წარმოებს ფორმულით: 300 D1N = ------------------ , სადაც CN D1N – ნალექის მშრალი მასისი თეორიულად დასაშვები ნორმა, ტ/ჰა; CN – 1ტ ნალექის მშრალ მასაში საერთო აზოტის შემცველობა, კგ; 300 – ნალექით აზოტის შეტანის მაქსიმალური დოზა, კგ/ჰა. დასკვნა: XIV მუხლის მე-13 პუნქტში ნალექების ზემოაღნიშნული თეორიულად დასაშვები ნორმები განკუთვნილია სახნავი მიწებისათვის, ამიტომ მათთვის საერთო და მინერალური აზოტის შემცველობა არ არის შეზღუდული. დანართი 15. XXXI. სარწყავად გამოსაყენებელი ნახმარი წყლების ქიმიური ნივთიერებების განსაზღვრის მეთოდიკები მაჩვენებლები საერთაშორისო სტანდარტის ნომერი მეთოდიკის დასახელება ლიტერატურა ამონიუმის აზოტი ისო –5664 გადადენა წყლის ორთქლით და გაფილტვრა [1] gv.138-146 საერთო აზოტი ისო – 11905 დაწვა და ფოტომეტრიული განსაზღვრა PD 118024-85 ჟ ბ მ ისო - 5815 სტანდარტული მეთოდი PD 522474-89 შეწონილი ნივთიერებები გრავიმეტრიული განსაზრვრა PDPPD 118027-88 ჰიდროკარბონატები უკუტიტრაცია PDPDPD 522461 -88 რკინა ისო – 6332 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი [1] გვ. 53-56 PD 522436-87 კალიუმი ისო – 9961 ალიან-ემისიური განსაზრვრა [1] გვ. 353-355 PD 522456-88 კალციუმი ისო - 6056 ტიტრომეტრიული განსაზღვრა ტრილონი B [1] გვ. 356-363 PD 522456-88 166 კობალტი ისო – 8288 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი [5] გვ. 66-69 მაგნიუმი ატომურ-აბსორბციული მეთოდი [1] გვ. 453-457 მანგანუმი ატომურ-აბსორბციული მეთოდი [5] გვ. 73-75 სპილენძი ისო - 8288 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი PD 522481-89 ნატრიუმი ისო – 9964-3 ალიან-ფოტომეტრიული განსაზღვრა [1] გვ. 533-537 PD 522443-87 ნავთობპროდუქტები ისო – 9377 ქრომატიგრაფიული განსაზღვრა [1] გვ. 550-556 [3] გვ. 350-359 ნიკელი ისო – 8288 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი [5] გვ. 94-97 ნიტრატები ისო – 7898-3 ფოტომეტრია სალიცილის მჯავით PD 118022-90 ნიტრიტები ფოტომეტრია გრისის რეაქტივით სსტ 18826-73 PH ისო –10523-3 ელექტრომეტრიული განსაზღვრა [1] გვ. 251-255 სულფატები ისო - 9280 გრავიმეტრიული განსაზრვრა [3] გვ. 118-121 [1] გვ, 893-896 ფოსფორი – საერთო დაწვა და ფოტომეტრიული განსაზღვრა PD 522439-82 PD 118-02-3-83 ქლორიდები ისო – 9297 არგენტომეტრიული განსაზღვრა PD 1 2 3 4 ჟ ქ მ ისო – 6060 ტიტრომეტრიული განსაზღვრა PD 522475-88 PD 118021-85 ქრომი ატომურ-აბსორბციული მეთოდი [5] გვ. 118-119 თუთია ისო - 8288 ატომურ-აბსორბციული მეთოდი [2] გვ. 22-24 მშრალი ნაშთი გრავიმეტრიული განსაზღვრა სახ. სტ. 18164-72 დანართი 16. XXXII. სასოფლო-სამეურნეო პირუტყვის საკვებში ზოგიერთი ქიმიური ელემენტის დროებითი მაქსიმალურად დასაშვები დონე (მდდ) ქიმიური ელემენტი კომბინირებული საკვები მარცვალი და მარცვალ-ფურაჟი უხეში და წვნიანი საკვები ტუბერნა-ყოფები ძირხვენე-ბი ღორი ფრინველი მსხვილ- და წვრილფეხა პირუტყვი სახორცე საკვერ-ცხე სახორცე სარ-ძევე ვერცხლის-წყალი 0,1 0,1 0,05 0,1 0,05 0,1 0,05 0,05 კადმიუმი 0,1 0,4 0,30 0,4 0,30 0,3 0,30 0,30 ტყვია 3,0 5,0 3,00 5,0 3,00 5,0 5,00 5,00 დარიშხანი 1,0 1,0 0,50 1,0 0,50 0,5 0,50 0,50 სპილენძი 80,0 80,0 80,00 30,0 30,00 30,0 30,00 30,00 თუთია 100,0 100,0 50,00 100,0 50,00 50,0 50,00 100,00 რკინა 200,0 200,0 100,00 200,0 100,00 100,0 100,00 100,00 სტიბიუმი 1,0 1,0 0,50 1,0 0,50 0,5 0,50 0,50 ნიკელი 3,0 3,0 1,00 3,0 1,00 1,0 3,00 3,00 სელენი 1,0 1,0 0,50 1,0 0,50 0,5 1,00 1,00 ქრომი 1,0 1,0 0,50 1,0 0,50 0,5 0,50 0,50 ფთორი 50,0 50,0 20,00 20,0 10,00 10,0 20,00 20,00 იოდი 5,0 5,0 2,00 5,0 2,00 2,0 2,00 5,00 მოლიბდენი 3,0 3,0 2,00 3,0 2,00 2,0 2,00 2,00 კობალტი 2,0 3,0 2,00 3,0 2,00 1,0 1,00 2,00 ბიბლიოგრაფია Санитарные правила устройства и эксплуатации земледельческих полей орощенияю. № 3236-85; Методические указания по осуществлению государственного санитраного надзора за устройством и эксплуатацией земледельческих полей орощения. № 4099-88; Орощительные системы с использованием сточных вод. Нормы проектирования ВСН 33-22.02-86; Предельно допустимые концентрации тяжѐлых металов. в прочве, утверждѐнные Минздравом СССР. № 6229-91; Рекомендации по использованию осадков городских сточных вод в земельном строительстве и селсьском хозяйстве. Ленинград. 1987; Касагинов В.А. использование осадка сточных вод и компостов из твѐрдых бытовых отходов. //Химизация сельского хозяйства/. 1989.№ 11. Овцов Л.И. и др. Сельскохозяйственное использование сточных вод. Справочник. М.: 1989. 2 2. 4. საწარმოო გარემოს ფიზიკური ფაქტორები 2. 1. 8. ბუნებრივი გარემოს ფიზიკური ფაქტორები რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება (რსდ ემგ) 167 RADIOFREQUENCY ELECTROMAGNETIC RADIATION (RF EWR) UNDER OCCUPATIONAL AND LIVING CONDITIONS სანიტარიული წესები და ნორმები სწდან 2. 2. 42. 1. 8. 001 -– 01 I. გამოყენების სფერო და ზოგადი დებულებები 1. სანიტარიული წესები და ნორმები „რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება (რსდ ემგ)‖ ადგენს ადამიანზე ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვებ დონებს 30კჰც-300გჰც სიხშირის დიაპაზონში და ძირითად სანიტარიულ ჰიგიენურ მოთხოვნებს რსდ ემგ წყაროების დამზადებისა და რეალიზაციის, აგრეთვე მუშაობის, სწავლების, ყოფაცხოვრებისა და დასვენების პროცესში მათი გამოყენებისას. 2. წინამდებარე სანიტარიული წესების მოთხოვნების შესრულება სავალდებულოა ქვეყნის ტერიტორიაზე მოქმედი ნებისმიერი ფიზიკური, აგრეთვე იურიდიული პირისათვის, საკუთრების, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისა და უწყებრივი დაქვემდებარების მიუხედავად. 3. რსდ ემგ წყაროების დამზადების, რეალიზაციის, გამოყენების პირობები, ნორმატიულ ტექნიკური დოკუმენტაცია რსდ ემგ წყაროებზე შესაბამისობაში უნდა იყოს მოყვანილი წინამდებარე სანიტარიულ წესებთან, რომლის ვადები განისაზღვრება სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის ორგანოებთან და დაწესებულებებთან შეთანხმებით. II. ნორმატიული დამოწმებები 1. წინამდებარე სანიტარიულ წესებსა და ნორმებში გამოყენებულია დამოწმებები შემდეგ დოკუმენტებზე: ა)საქართველოს კანონი ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖. ბ) საქართველოს კანონი ,,გარემოს დაცვის შესახებ‖. გ) საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მარტის №807 ბრძანებულება {ჯანმრთელობისათვის ხელშეწყობისა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების სახელმწიფო პროგრამის 1999-2005 წლების ღონისძიებათა ნუსხის დამტკიცების შესახებ‖. დ) საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის 1998 წლის 30 იანვრის №44/ო ბრძანება ,,საქართველოში 1992 წლამდე მოქმედი სანიტარიულ-ჰიგიენური წესების, ნორმებისა და ჰიგიენური ნორმატივების დროებით ძალაში დატოვების შესახებ‖. ე) სახელმძღვანელო 1.1.001-99 ―ზოგადი მოთხოვნები სანიტარიულ-ჰიგიენური და ეპიდემიოლოგიური ნორმატიული და მეთოდური დოკუმენტების წყობაზე, გადმოცემაზე, გაფორმებაზე და შინაარსზე‖. დამტკიცებულია საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის 1999 წლის 8 დეკემბრის №490/ო ბრძანებით. III. ნორმირებული პარამეტრები და გაზომვის ერთეულები 1. რსდ ემგ ადამიანზე ზემოქმედების შეფასება ხორციელდება შემდეგი პარამეტრებით: ა) ენერგეტიკული ექსპოზიციით, რომელიც განისაზღვრება რსდ ემგ ინტენსივობით და მისი ადამიანზე ზემოქმედების დროით. ენერგეტიკული ექსპოზიციის მიხედვით შეფასება გამოიყენება იმ პირთათვის, რომელთა მუშაობა ან სწავლა დაკავშირებულია რსდ ემგ წყაროების ზემოქმედების ზონაში ყოფნის აუცილებლობასთან (ორსულების და 18 წლამდე ასაკის პირთა გარდა იმ პირობით, რომ ამ პირებმა სამუშაოზე მოწყობისას წინასწარ და შემდგომში პერიოდულად გაიარეს სამედიცინო შემოწმება მოცემულ ფაქტორზე დადგენილი წესით და მიიღეს დადებითი დასკვნა სამედიცინო შემოწმების საფუძველზე). ბ) რსდ ემგ ინტენსივობის მნიშვნელობებით ასეთი შეფასება გამოიყენება: იმ პირთათვის, რომელთა მუშაობა ან სწავლა არ არის დაკავშირებული რსდ ემგ წყაროს ზემოქმედების ზონაში ყოფნის აუცილებლობასთან; იმ პირთათვის, რომლებმაც სამუშაოზე მოწყობისას წინას-წარ არ გაიარეს სამედიცინო შემოწმება მოცემულ ფაქტორზე, ან სამედიცინო შემოწმების შედეგად მიიღეს უარყოფითი დასკვნა; მომუშავე პირებისათვის ან მოსწავლეებისათვის, რომლებსაც არ მიუღწევიათ 18 წლის ასაკისათვის; ორსულებისათვის; იმ პირებისათვის, რომლებიც იმყოფებიან საცხოვრებელ, 168 საზოგადოებრივ და სამსახურეობრივ შენობა - ნაგებობებში (გადამცემი რადიოტექნიკური ობიექტების შენობა - ნაგებობების გარდა) გარე რსდ ემგ ზემოქმედების ქვეშ; იმ პირებისათვის, რომლებიც იმყოფებიან საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე და მასობრივი დასვენების ადგილებში. 2. 30კჰც –- 300მგჰც სიხშირის დიაპაზონში რსდ ემგ ინტენსივობის შეფასება ხდება ელექტრული ველის დაძაბულობის (E, ვ/მ) და მაგნიტური ველის დაძაბულობის ( H, ა/მ) მნიშვნელობებით. 3. 300მგჰც-300გჰც სიხშირის დიაპაზონში რსდ ემგ ინტენსივობა ფასდება ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის მნიშვნელობით (ენს, ვტ/მ2, მკვტ/სმ2). 4. რსდ ემგ ენერგეტიკული ექსპოზიცია (ეე) 30კჰც-300მგჰც სიხშირის დიაპაზონში განისაზღვრება, როგორც ელექტრული ან მაგნიტური ველის დაძაბულობის კვადრატის ნამრავლით ადამიანზე ზემოქმედების დროზე. 5. ელექტრული ველის მიერ წარმოქმნილი ენერგე-ტიკული ექსპოზიცია უდრის ეეE = E 2T და გამოისახება (ვ/მ) 2 სთ. 6. მაგნიტური ველის მიერ წარმოქმნილი ენერგეტი-კული ექსპოზიცია უდრის ეეH = E 2T და გამოისახება (ა/მ) 2 სთ. 7. იმპულსურ-მოდულირებული რხევების შემთხვევაში შეფასება ხდება საშუალო სიდიდით და შესაბამისად რსდ ემგ-ის საშუალო ინტენსივობით. IV. რსდ ემგ ადამიანზე ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები დონეები (ზდდ) 1. წინამდებარე სანიტარიული წესების III მუხლის 1-ლი პუნქტის ა) ქვეპუნქტში მითითებულ შემთხვევებში ენერგეტიკული ექსპოზიცია სამუშაო დროის (სამუშაო ცვლის) განმავლობაში არ უნდა აღემატებოდეს 4.1 ცხრილში მითითებულ მნიშვნელობებს. ცხრილი 4.1 ენერგეტიკული ექსპოზიციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები სიხშირის დიაპაზონი ზღვრულად დასაშვები ენერგეტიკული ექსპოზიცია ელექტრული მდგე-ნელის მიხედვით (ვ/მ)2სთ მაგნიტური მდგენე-ლის მიხედვით (ა/მ)2სთ ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის მიხედვით (მკვტ/სმ2)სთ 30კჰც-3მგჰც 20000.0 200.0 3-30მგჰც 7000.0 არ არის შემუშავებული 30-50მგჰც 800.0 0.72 50-300მგჰც 800.0 არ არის შემუშავებული 300მგჰც-300გჰც - - 200.0 2. წინამდებარე სანიტარიულ წესებსა და ნორმებში სიხშირის დიაპაზონის მითითების ყველა შემთხვევაში თითოეული დიაპაზონი გამორიცხავს სიხშირის ქვედა, და შეიცავს ზედა ზღვარს. 3. სამუშაო დღის (სამუშაო ცვლის) განმავლობაში რსდ ემგ ინტენსივობის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები ( Eზდდ, H ზდდ, ენსზდდ) ზემოქმედების დროსთან დამოკიდებულებაში და ზემოქმედების დასაშვები დრო რსდ ემგ ინტენსივობასთან დამოკიდებულებაში განისაზღვრება ფორმულებით: Eზდდ = (eeEზდ/T)½ T = ee/E2 Hზდდ= (eeHზდ/T)½ T = ee/ H2 ensზდდ = (eeენსზდ/T) T = eeენსზდ/ენს 4. რსდ ემგ ელექტრული (E ზდდ) და მაგნიტური (Hზდდ) მდგენელების დაძაბულობის ზღვრულად დასაშვები დონის მნიშვნელობები ზემოქმედების ხანგრძლივობის შესაბამისად მოცემულია 4.2 ცხრილში. ცხრილი 4.2 169 30კჰც-300მგ/ჰც სიხშირის დიაპაზონში ელექტრული და მაგნიტური მდგენელების დაძაბულობის ზღვრულად დასაშვები დონეები ზემოქმედების ხანგრძლივობის მიხედვით ზემოქმედების ხანგრძლივობა, T, სთ E E ზდდ, ვ/მ EH H ზდდ, ა/მ 0.03-3 მგჰც 3-30 მგჰც 30-300 მგჰც 0,03-3 მგჰც 30-50 მგჰც 8,0 და მეტი 50 30 10 5,0 0.30 7,5 52 31 10 5,0 0.31 7,0 53 32 11 5,3 0,32 6,5 55 33 11 5,5 0,33 6,0 58 34 12 5,8 0,34 5,5 60 36 12 6,0 0,36 5,0 63 37 13 6,3 0,38 4,5 67 39 13 6,7 0,40 4,0 71 42 14 7,1 0,42 3,5 76 45 15 7,6 0,45 3,0 82 48 16 8,2 0,49 2,5 89 52 18 8,9 0,54 2,0 100 59 20 10,0 0,60 1,5 115 68 23 11,5 0,69 1,0 141 84 28 14,2 0,85 0,5 200 118 40 20,0 1,20 0,25 283 168 57 28,3 1,70 0,125 400 236 80 40,0 2,40 0,08 და ნაკლები 500 296 80 50,0 3,00 5. 0,08 საათზე ნაკლები ხანგრძლივობის ზემოქმედების შემთხვევაში დაუშვებელია ზემოქმედების ინტენსივობის შემდგომი მომატება. 6. რსდ ემგ ზემოქმედების ხანგრძლივობის მიხედვით ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის ზღვრულად დასაშვები დონის მნიშვნელობები მოცემულია 4.3 ცხრილში ცხრილი 4.3 300მგჰც - 300გჰც სიხშირის დიაპაზონში ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის ზღვრულად დასაშვები დონეები ზემოქმედების ხანგრძლივობის მიხედვით ზემოქმედების ხანგრძლივობა თ, სთ ზემოქმედების ხანგრძლივობა თ, სთ 8,0 25 7,5 27 7,0 29 6,5 31 6,0 33 5,5 36 5,0 40 4,5 44 4,0 44 3,5 57 3,0 67 2,5 80 2,0 100 1,5 133 1,0 200 0,5 400 0,25 800 0,2 da naklebi 1000 7. 0,2 საათზე ნაკლები ხანგრძლივობის ზემოქმედების შემთხვევაში დაუშვებელია ზემოქმედების ინტენსივობის შემდგომი მომატება. 8. წრიული მიმოხილვის, ან სკანირების რეჟიმში მომუშავე (არა უმეტეს 1ჰც სიხშირით და სიმეჩხრით არანაკლებ 20) ანტენებისაგან წინამდებარე სანიტარიული წესების და ნორმების 2.1.1 პუნქტში აღნიშნულ პირთა დასხივების ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები ინტენსივობა განისაზღვრება ფორმულით: ეე ენსზდდ ენს ზდდ = K , სადაც 170 K – წყვეტილი ზემოქმედების ბიოლოგიური აქტივობის შესუსტების კოეფიციენტია და ტოლია 10 –ის. ზემოქმედების ხანგრძლივობის მიუხედავად ზემოქმედების ინტენსივობა არ უნდა აღემატებოდეს 4.3 ცხრილში მოცემულ მაქსიმალურ მნიშვნელობას (1000 მკვტ/სმ2). ზემოქმედების ხანგრძლივობის მიუხედავად, ზემოქმედების ინტენსივობა არ უნდა აღემატებოდეს 4.2 და 4.3 ცხრილებში მითითებულ მაქსიმალურ მნიშვნელობებს (მაგ. 1000მკვტ/სმ2 300მგჰც-300გჰც სიხშირის დიაპაზონში). 4.6 ვიწროზოლიანი ზემაღალი სიხშირის დანადგარებთან მუშაობისას ხელის მტევნის ლოკალური დასხივების შემთხვევაში ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები დონე განისაზღვრება ფორმულით: ეე ენსზდდ ენს ზდდ = K1 , სადაც K1 - ბიოლოგიური ეფექტურობის შესუსტების კოეფიციენტია, რომელიც 12,5 -ის ტოლია. ამასთან, ხელის მტევანზე ენერგიის ნაკადის სიმკვრივე არ უნდა აღემატებოდეს 5000 მკვტ//სმ2. 9. რსდ ემგ-ის ზღვრულად დასაშვები დონეები, როგორც წესი, უნდა განისაზღვრებოდეს იმ ვარაუდიდან, რომ ზემოქმედებას ადგილი აქვს მთელი სამუშაო დღის (სამუშაო ცვლის) განმავლობაში. 10. ზემოქმედების ხანგრძლივობის შემცირება დადასტურებული უნდა იყოს ტექნოლოგიური, განმკარგულებელი დოკუმენტებით და (ან) ქრონომეტრაჟის შედეგებით. 11. რსდ ემგ-ის ინტესივობის მაღალი დასაშვებთან შედარებით მომატებული მნიშვნელობების გამოყენება 4.1 - 4.4 პუნქტების გათვალისწინებით, ზემოქმედების ხანგრძლივობის შემცირების ხარჯზე დასაშვებია მხოლოდ სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან შეთანხმებით იმ შემთხვევაში, როცა სხვა დამცავი ღონისძიება არ იძლევა საჭირო შედეგს. 12. მუშაობის ზღვრულად დასაშვები დრო შეტანილი უნდა იქნას უსაფრთხოების ტექნიკის ინსტრუქციებში და ტექნოლოგიურ საბუთებში, ხოლო რსდ ემგ წყაროზე, ან უშუალოდ მის სიახლოვეს თავსდება შესაბამისი გამაფრთხილებელი ნიშანი ან წარწერა. 13. პერსონალის ყოფნა იმ ადგილზე, სადაც ზემოქმედების მინიმალური ხანგრძლივობისას რსდ ემგ-ის ინტენსივობა აღემატება ზღვრულად დასაშვებ დონეს, ნებადართულია მხოლოდ ინდივიდუალური დამცავი საშუალებების გამოყენების შემთხვევაში. 14. რსდ ემგ-ის ინტენსივობა საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე და ასობრივი დასვენების ადგილებში, აგრეთვე საცხოვრებელ, საწარმოო და საზოგადოებრივ შენობებში (გარე რსდ ემგ, მეორადი გამოსხივების ჩათვლით), 18 წლამდე ასაკის პირთა და ორსული ქალების სამუშაო ადგილზე არ უნდა აღემატებოდეს 4.4 და 4.5 ცხრილებში მითითებულ მნიშვნელობებს. ცხრილი 4.4 რსდ ემგ-ის ზღვრულად დასაშვები დონეები მოსახლეობისათვის, 18 წლამდე ასაკის პირთა და ორსული ქალებისათვის ტერიტორიის ან შენობის დანიშნულება სიხშირის დიაპაზონი 30კჰც-300კჰც 0,3-3მგჰც 3-30მგჰც 30-300მგჰც 300მგჰც-300გჰც რსდ ემგ-ის ზღვრულად დასაშვები დონეები ვ/მ ვ/მ ვ/მ ვ/მ მკვტ/სმ2 171 საცხოვრებელი განაშე-ნიანების ტერიტორია და მასობრივი დასვენე ბის ადგილიები; საცხოვრებელი, საზო-გადოებრივი და საწა-რმოო შენობების სა-თავსოები (გარე რსდ ემგ, მეორადი გამოსხივების ჩათვლით); 18 წლამდე ასაკის პირთა და ორსული ქალების სამუშაო ადგილები 25,0 15,0 10,0 3,0+ 10,0 * 100,0++ * +* - წრიული მიმოხილვის ან სკანირების რეჟიმში მომუშავე სატელევიზიო და რადიოლოკაციური სადგურების გარდა. ** - წრიული მიმოხილვის ან სკანირების რეჟიმში მომუშავე ანტენებიდან დასხივების შემთხვევაში 4.5 პუნქტში მითითებული პირობების შესრულებისას. ცხრილი 4.5 სატელევიზიო სადგურების მიერ წარმოქმნილი რსდ ემგ-ის ზღვრულად დასაშვები დონეები №№ სიხშირე, მგჰც ზდდ, ვ/მ 1 48,4 5,0 2 88,4 4,0 3 192,0 3,0 4 300,0 2,5 15. კოსმოსური სივრცის კონტროლისათვის განკუთვნილი, 150-300მგჰც სიხშირეების დიაპაზონში სხივის ელექტრონული სკანირების რეჟიმში მომუშავე სპეციალური დანიშნულების რადიოლოკაციური სადგურების (სდ რლს) რსდ ემგ-ის ინტენსივობა გამოსხივების დიაგრამის უახლოეს ზონაში განლაგებულ დასახლებულ ტერიტორიაზე არ უნდა აღემატებოდეს 10მკვტ/სმ2 (6 ვ//მ) და სდ რლს-ის გამოსხივების დიაგრამის შორეულ ზონაში განლაგებული დასახლებული ტერიტორიებისათვის-100მკვტ//სმ2 (19 ვ//მ). 15. უახლოესი ზონის პირობებს ადგილი აქვს უპირატესად дарьял‖Днепр‖-ის ტიპის სდ რლს-ის გავლენის ტერიტორიაზე (უახლოესი ზონა შეადგენს 20კმ-ს). ―дарьял‖Дарьял‖-ის ტიპის სდ რლს-ის მიერ დასახლებული ადგილების დასხივების პირობები შეესაბამება შორეული ზონის კანონზომიერებებს და ხასიათდება წყვეტილი ზემოქმედების მაღალი სიმეჩხრით 400-დან 5000-მდე. ამასთან, ჭეშმარიტი დასხივების ჯამური დრო არ აღემატება დღეღამეში 4 წუთს. უახლოეს და შორეულ ზონებს შორის საზღვარი ‖Дарьял‖- ―дарьял‖-ის ტიპის სდ რლს-ის გავლენის ტერიტორიაზე შეადგენს 1,2კმ-ს. 16. სდ რლს გამოსხივების დიაგრამის უახლოეს და შორეულ ზონებს შორის საზღვარი განისაზღვრება ფორმულით: D2 r = , სადაც  r - მანძილია ემგ –ის წყაროდან; D - გამომსხივებელი აპერტურის მაქსიმალური ზომა;  - გამოსხივების ტალღის სიგრძე. 172 17. წინამდებარე სანიტარიული წესებით სამედიცინო ხელსაწყოების გამოსხივების ზემოქმედება პაციენტებზე არ რეგლამენტირდება, რადგან ამ ზემოქმედების დონე და ხანგრძლივობა განისაზღვრება აუცილებელი სამკურნალო ეფექტით. 18. რსდ ემგ ინტენსივობა ფიჭური სატელეფონო სისტემის რადიო-ტელეფონების მომხმარებლისათვის არ უნდა აღემატებოდეს 100მკვტ/სმ2. 19. რსდ ემგ-ის რამდენიმე წყაროდან ერთდროული დასხივებისას, რომელთათვისაც დაწესებულია ერთი და იგივე ზდდ, დაცული უნდა იყოს შემდეგი პირობები: ნ ნ ∑ (E12თ1) ≤ ეეEზდ (∑ E12)½ = Eჯამ ≤ Eზდდ і=1 і=1 ნ ნ ∑ (H12თ1 ) ≤ ეეHზდ (∑ H12)½ = Hჯამ ≤ Hზდდ і=1 і=1 ნ ნ ∑ (ენს1/თ1) ≤ ეეენსზდ ∑ენს 1 = ენსჯამ ≤ ენსზდდ , სადაც і=1 і=1 E1 - არის ემგ-ის i-წყაროს მიერ წარმოქმნილი ელექტრული ველის დაძაბულობა; H1 - ემგ –ის i-წყაროს მიერ წარმოქმნილი მაგნიტური ველის დაძაბულობა; ენს - ეგმ –ის i-წყაროს მიერ წარმოქმნილი ენერგიის ნაკადის სიმკვრივე; თ1 - ემგ-ის i-წყაროს ზემოქმედების დრო; ნ - ემგ-ის წყაროების რაოდენობა. 20. რსდ ემგ-ის მქონე რამოდენიმე წყაროდან დასხივებისას, რომელთათვისაც დადგენილია სხვადასხვა ზღვრულად დასაშვები დონე, დაცული უნდა იყოს შემდეგი პირობები: n ∑ (ეე1/ეეზდდ1) ≤ 1; і=1 n n n ∑ (E1/Eზდდ1)2 + ∑(H1/Hზდდ1)2 + ∑(ენს1/ენსზდდ1) ≤ 1, სადაც і=1 і=1 і=1 ეე1 - ნორმირებული і დიაპაზონის ენერგეტიკული ექსპოზიცია; ეეზდდ1 - ნორმირებული і დიაპაზონის ენერგეტიკული ექსპოზიციის ზღრვრულად დასაშვები დონე; Eზდდ1 - ნორმირებული і დიაპაზონის ელექტრული ველის დაძაბულობის ზღვრულად დასაშვები დონე; Hზდდ1 - ნორმირებული і დიაპაზონის მაგნიტური ველის დაძაბულობის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობა; Hენსზდდ1 - ნორმირებული і დიაპაზონის ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობა; n - ნორმირებული დიაპაზონების რაოდენობა. V. მოთხოვნები რსდ ემგ წყაროებისადმი 1. საქართველოს ტერიტორიაზე წარმოებული და საზღვარგარეთიდან შემოტანილი პროდუქცია უნდა აკმაყოფილებდეს წინამდებარე სანიტარიული წესების მოთხოვნებს. 2. რსდ ემგ-ის წყაროების საქართველოს ტერიტორიაზე წარმოება და საზღვარგარეთიდან შემოტანა დასაშვებია მხოლოდ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ნებართვის შემთხვევაში (ამ სანიტარიული წესებით დადგენილი შემთხვევების გარდა). 3. წინამდებარე სანიტარიული წესების მიხედვით კონტროლს არ ექვემდებარება: 173 ა) წარმოების პირობებში გამოყენებული რსდ ემგ-ის წყაროები, თუ ისინი არ მუშაობენ ღია ტალღგამტარებზე, გარემოში გამოსხივებისათვის განკუთვნილ ანტენაზე ან სხვა ელემენტზე და მათი მაქსიმალური მაღალსიხშირული სიმძლავრე საპასპორტო მონაცემების მიხედვით არ აღემატება: ა.ა)5ვტ - 30კჰც-3მჰც სიხშირეთა დიაპაზონში; ა.ბ)2ვტ - 3-30მგჰც სიხშირეთა დიაპაზონში; ა.გ)0,2ვტ - 30მგჰც-300გჰც სიხშირეთა დიაპაზონში.] ბ) საყოფაცხოვრებო ხელსაწყოები და მოწყობილობები, თანსატარებელი რადიოგადამცემი საშუალებები, 18 წლამდე ასაკის პირების და ორსული ქალების სამუშაო ადგილებზე გამოყენებული რსდ ემგ-ის წყაროები, რომელთა ნომინალური მაღალსიხშირული სიმძლავრე არ აღემატება: ბ.ა)1ვტ - 30კჰც-3მგჰც სიხშირეთა დიაპაზონში; ბ.ბ)0,5 ვტ - 3-30მგჰც სიხშირეთა დიაპაზონში; ბ.გ)0,05ვტ - 30მგჰც-300გჰც სიხშირეთა დიაპაზონში. 4. სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის ორგანოების მიერ პროდუქციის წარმოებაზე, შემოტანაზე, რეალიზაციაზე და გამოყენებაზე ნებართვის გაცემის წესი განისაზღვრება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ. 5. პროდუქციის წარმოება (შემატანა,) რეალიზაცია და გამოყენება შესაბამისი ნებართვის გარეშე აკრძალულია. 6. პროდუქციის გამოცდის, რსდ ემგ ინტესივობის და სხვა ჰიგიენურად მნიშვნელოვანი მაჩვენებლების და მახასიათებლების გამოკვლევის ორგანიზაცია, უსაფრთხოების აუცილებელი ზომების დამუშავება პროდუქციის შემმუშავებლის (მწარმოებლის, გამყიდველის) აუცილებელი მოვალეობაა. 7. ნორმატიული და საექსპლუატაციო დოკუმენტაცია პროდუქციაზე უნდა მოიცავდეს შემდეგ ინფორმაციას: ა) ნორმატიული დოკუმენტაცია: ზუსტად განსაზღვრული პროდუქციის გამოყენების სფერო და პირობები; პროდუქციის ჰიგიენურად მნიშვნელოვანი მაჩვენებლები და მახასიათებლები (ადამიანზე იმ არაკეთილსაიმედო ფაქტორების ზემოქმედების სახეები და დასაშვები დონეები, რომელთა წყაროსაც წარმოადგენს მოცემული პროდუქცია); პროდუქციის ჰიგიენურად მნიშვნელოვანი მაჩვენებლებისა და მახასიათებლების კონტროლის წესები და მეთოდები; პროდუქციის მიღების წესები, რომლებიც უზრუნველყოფენ მავნე ფაქტორების ფაქტიური დონეების დასაშვებ დონესთან შესაბამისობის უტყუარ დადგენას. ბ) საექსპლუატაციო დოკუმენტაცია: პროდუქციის ჰიგიენურად მნიშვნელოვანი მაჩვენებლები და მახასიათებლები (ადამიანზე ზემოქმედების ფაქტიური დონეები), უსაფრთხოების ზომები პროდუქციის გამოყენებისას; მწვავე დაავადებათა შემთხვევაში პირველადი დახმარების ზომები (საჭიროების შემთხვევაში); ჯანმრთელობის უსაფრთხოების დამადასტურებელი დოკუმენტი (დასკვნა, ნებართვა, სერთიფიკატი), მისი გაცემის დრო და მოქმედების ვადა. 8. საჭიროების შემთხვევაში პროდუქციის ზედაპირზე გაკეთებული უნდა იყოს გამაფრთხილებელი წარწერა. VI. მოთხოვნები წარმოების პირობებში რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების წყაროების განთავსებისადმი 1. რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების წყაროები ისე უნდა განლაგდეს საწარმოო შენობებში, რომ მეზობელ სამუშაო ადგილებზე, შენობებში და ახლო მდებარე ტერიტორიაზე არ მოხდეს ელექტრომაგნიტური ზემოქმედების მომატება. 2. საწარმოო შენობის ფართობი, კუბატურა, ვენტილაცია, განათება, ფიზიკური, ქიმიური და სხვა ფაქტორების დონე, სხვა ჰიგიენური მაჩვენებლები და მახასიათებლები უნდა შეესაბამებოდეს ამ მაჩვენებლების მიმართ დადგენილ სანიტარიულ-ჰიგიენური ნორმებისა და წესების მოთხოვნებს. VII. მოთხოვნები გადამცემი რადიოტექნიკური ობიექტების (გრტო) განთავსების, სანიტარიული დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების ორგანიზაციისა და კეთილმოწყობისადმი 174 1. გრტო-ს (მოძრაობაში მომუშავეთა გარდა) – რადიოლოკაციის, რადიოგადამცემების, სატელევიზიო და რადიოსარელეო სადგურების, დედამიწის თანამგზავრული კავშირის სადგურების, სხვა ობიექტების, რომელთა დანიშნულება გარემომცველ სივრცეში ელექტრომაგნიტური ენერგიის გამოსხივებაა, აგრეთვე მოცემული ობიექტების საშტატო რეჟიმში გამოცდისათვის განკუთვნილი სპეციალური პოლიგონების (მათ შორის ქარხნის) განლაგება და ექსპლოატაცია დაიშვება მხოლოდ სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის ნებართვით. 2. თავდაცვის, შინაგან საქმეთა და უშიშროების სამინისტროების სპეციალური ობიექტებზე ყველა საკითხის განხილვა ხდება ამ უწყებათა სამედიცინო სამსახურის სპეციალიზებული ქვედანაყოფების მონაწილეობით. 3. სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის ორგანოებთან შეთანხმებას არ ექვემდებარება ისეთი გრტო-ს განლაგება, რომელთაც აქვთ ანტენები შენობების გარეთ (მათ შორის სახურავებზე), მიმართული მოქმედების კოეფიციენტი არ აღემატება 5-ს და მაქსიმალური სიმძლავრე არ აღემატება შემდეგ მნიშვნელობებს: ა)40ვტ - 30კჰც-3მგჰც სიხშირეთა დიაპაზონში; ბ)20 ვტ - 3-30მგჰც სიხშირეთა დიაპაზონში; გ)2ვტ - 30მგჰც-300გჰც სიხშირეთა დიაპაზონში. 4. გრტო-ს განთავსებისათვის ადგილის შერჩევა ხორციელდება გადამცემის სიმძლავრის, გამოსხივების მიმართულების მახასიათებლების, ანტენის განთავსების სიმაღლისა და კონსტრუქციული თავისებურებების, რელიეფის, მიმდებარე ტერიტორიის ფუნქციური დანიშნულების, განაშენიანების სიმაღლის გათვალისწინებით, რათა თავიდან იქნას აცილებული როგორც ღია ტერიტორიაზე, ისე შენობებში რსდ ემგ ინტესივობის ზღვრულად დასაშვებ მნიშვნელობებთან შედარებით მომატება. რეკომენდებულია გრტო განლაგდეს სხვა ადგილებთან შედარებით მაქსიმალურად ამაღლებულ ადგილზე. 5. გრტო-ს ტექნიკურ ტერიტორიაზე და სპეციალურ პოლიგონებზე არ დაიშვება საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების განლაგება. 6. საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი და სხვა შენობების სახურავზე ანტენების განლაგება დაიშვება იმ შემთხვევაში, თუ შენობის შიგნით და მიმდებარე ტერიტორიაზე რსდ ემგ-ის ინტესივობა არ აღემატება ზღვრულად დასაშვებ მნიშვნელობას. 7. გრტო-ს მიერ წარმოქმნილი რსდ ემგ-ის ზემოქმედებისაგან მოსახლეობის დაცვის მიზნით დგინდება სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონები. 8. სანიტარიულ-დაცვითი ზონა წარმოადგენს ფართობს, რომელიც ესაზღვრება გრტო-ს ტექნიკურ ტერიტორიას. სანიტარიულ-დაცვითი ზონის გარე საზღვარი განისაზღვრება მიწის ზედაპირიდან 2მ ის სიმაღლეზე რსდ ემგ-ის ზღვრულად დასაშვები დონის მიხედვით, რომელიც მოცემულია 4.4; 4.5 ცხრილებში და IV მუხლის მე-15 პუნქტში. 9. სანიტარიულ-დაცვითი ზონა დგინდება ობიექტისა და დასახლებული პუნქტის განვითარების პერსპექტივის გათვალისწინებით და აითვლება ემგ წყაროდან (ანტენა და ა.შ.). 10. შეზღუდვის ზონას წარმოადგენს ტერიტორია, სადაც რსდ ემგ-ის ინტენსივობა მიწის ზედაპირიდან 2 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე აღემატება ზდდ-ს, რომელიც მოცემულია 4.4; 4.5 ცხრილებში და IV მუხლის მე-15 პუნქტში. შეზღუდვის ზონის გარე საზღვარი განისაზღვრება პერსპექტიული განაშენიანების შენობების მაქსიმალური სიმაღლით, რომლის ზედა სართულის სიმაღლეზე რსდ ემგ-ის ინტენსივობა არ აღემატება ზდდ-ს. 11. მკვეთრად დაღარული რელიეფის მქონე ადგილზე შეიძლება წარმოიქმნას მონაკვეთები, რომლებიც არ ესაზღვრებიან გრტო -ს ტერიტორიას, მაგრამ რსდ ემგ-ს ინტენსივობა აღემატება ზდდ-ს, მაშასადამე, ამ მონაკვეთებისათვის შეიძლება დადგინდეს სანიტარიულ-დაცვითი და შეზღუდვის ზონები. 12. სანიტარიულ - დაცვითი ზონა და შეზღუდვის ზონა, როგორც საპროექტო სტადიაზე, ისე მოქმედი გრტო-სთვის განისაზღვრება გამოთვლითი გზით შესაბამისი მეთოდების მიხედვით და ზუსტდება რსდ ემგ-ის ინტენსივობის ინსტრუმენტული გაზომვით. ა)სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის პროექტს ადგენს შესაბამისი სახელმწიფო ლიცენზიის მქონე საპროექტო ორგანიზაცია (დაწესებულება). ბ)სანიტარიულ - დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის ორგანიზაციისა და კეთილმოწყობის ღონისძიებები მოცემული უნდა იყოს პროექტის ცალკე თავში. 175 გ)რსდ ემგ ზღვრულად დასაშვები დონეების უზრუნველყოფისათვის აუცილებელი ღონისძიებები, ან რეკომენდაციები მოცემული უნდა იყოს პროექტის ცალკე თავში. დ)გრტო-ს მფლობელი (ადმინისტრაცია) ვალდებულია ორგანიზაცია გაუკეთოს საპროექტო სამუშაოებისა და შესაბამისი ინსტრუმენტული გაზომვების ჩატარებას. 13. გრტო-სათვის, რომლებსაც აქვს მიმართული ან განსაზღვრულ სექტორში მასკანირებელი ანტენები, სანიტარიულ დაცვითი ზონა და შეზღუდვის ზონა დგინდება ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მიმართულებით, მიმართულების დიაგრამების სიგანის, ასევე გვერდითი და უკანა ფრთების გათვალისწინებით. 14. გრტო-სათვის, რომელთაც აქვთ წრიული მიმოხილვის ან არა მიმართული მოქმედების ანტენები, სანიტარიულ-დაცვითი ზონა და შეზღუდვის ზონა დგინდება წრიულად. 15. გრტო-სათვის, რომელთა ანტენებიც ასხივებენ ელექტრომაგნიტურ ენერგიას ჰორიზონტის მიმართ განსაზღვრული კუთხით და რსდ ემგ ინტენსივობა იცვლება სიმაღლის მიხედვით, შეზღუდვის ზონა დგინდება დიფერენცირებულად ვერტიკალზე არსებული და პერსპექტიული საცხოვრებელი განაშენიანების სიმაღლის საზღვრებში. 16. დასახლებულ ტერიტორიაზე გამოსხივების ინტენსივობის და სანიტარიულ- დაცვითი და შეზღუდვის ზონების შესამცირებლად გრტო-ს ანტენები უნდა განთავსდეს ბუნებრივ მაღლობზე, ნაყარზე, ესტაკადაზე და ა.შ.; მაქსიმალურად უნდა შეიზღუდოს ანტენების მაქსიმალური გამოსხივების უარყოფითი კუთხეების გამოყენება. 17. საპროექტო და მოქმედი გრტო-ს ზონაში დაგეგმარება და განაშენიანება უნდა განხორციელდეს სანიტარიულ-დაცვითი და შეზღუდვის ზონების საზღვრების გათვალისწინებით. 18. სანიტარიულ-დაცვითი და შეზღუდვის ზონებში აკრძალულია ყველა სახის საცხოვრებელი შენობების, სტაციონარული სამკურნალო-პროფილაქტიკური, სანატორიულ-საკურორტო, საბავშო სკოლამდელი დაწესებულებების, ყველა სახის სასწავლებლების, ინტერნატების და სხვა შენობების მშენებლობა, რომლებიც განკუთვნილია ადამიანების სადღეღამისო ყოფნისათვის. 19. საზოგადოებრივი და საწარმოო შენობების რსდ ემგ-გან დაცვის აუცილებლობლობის შემთხვევაში გათვალისწინებული უნდა იქნას შემოსაღობი კონსტრუქციების და სახურავის შესრულება მაღალი რადიომაეკრანებელი თვისების მქონე მასალით (რკინაბეტონი და სხვა) ან შემოსაღობი კონსტრუქციების დაფარვა დამიწებული მეტალური ბადით. 20. გათვალისწინებული უნდა იქნას მეორადი რსდ ემგ-ის ზემოქმედებისაგან დაცვის აუცილებლობა, რომელიც წარმოიქმნება შენობის კონსტრუქციების, კომუნიკაციების, შიდა გაყვანილობების ელემენტების კვლავგამოსხივების საშუალებით. საჭიროების შემთხვევაში გათბობის ბატარეების და სხვა კომუნიკაციების ელემენტები და ქსელები საჭიროა დაიფაროს დიელექტრიკული (ხის და სხვა) ხოკერებით, რომლებიც ხელს უშლის ამ ელემენტებთან უშუალო შეღწევას. კომუნიკაციების ელემენტებს, ქსელებს და ხოკერს შორის აუცილებელი დაშორება განისაზრვრება რსდ ემგ-ის ინტენსივობის გაზომვის გზით. 21. ყოველ გადამცემ გრტო-ს (VII მუხლის მე-2 პუნქტში მითითებულის გარდა) უნდა ჰქონდეს სანიტარიული პასპორტი (დანართი №1). 22. სანიტარიულ პასპორტს ადგენს გრტო-ს მფლობელი (ადმინისტრაცია), ამტკიცებს მისი მფლობელი (ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი) და თანხმდება სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან. 23. სანიტარიული პასპორტი დგება ორ ეგზემპლარად და ინახება ერთი უშუალოდ ობიექტზე, მეორე – სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურში. 24. სპეციალური გრტო-სათვის მისი ხელმძღვანელობის თხოვნით სანიტარიული პასპორტი შეიძლება შედგეს ერთ ეგზემპლიარად, რომელიც ინახება გრტო-ზე. ამ შემთხვევაში სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურში ინახება ამონაწერი სანიტარიული პასპორტიდან, რომელიც შეიცავს სიტუაციურ გეგმას, სადაც მითითებულია სანიტარიულ- დაცვითი ზონის და შეზღუდვის ზონის საზღვრები შესაბამისი განმარტებით. სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის ორგანოს თანამდებობის პირების პირველივე მოთხოვნისას ხდება სანიტარიული პასპორტის წარდგება. 25. გრტო-ს სამუშაო რეჟიმში და პირობებში რაიმე ცვლილების შეტანა, რომელიც აუარესებს ელექტრომაგნიტურ მდგომარეობას, სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურთან შესაბამისი შეთანხმების გარეშე აკრძალულია. 176 26. გამოსხივების სიმძლავრის სისტემური შემცირება, ანტენის და გადამცემის დემონტაჟი და მუშა მდგომარეობიდან მათი საბოლოო გამოყვანა შეთანხმებას არ მოითხოვს, მაგრამ ობიექტის მფლობელი (ხელმძღვანელი) ამის შესახებ უგზავნის ინფორმაციას სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის შესბამის ორგანოს. აუცილებელი ცვლილებები შეიტანება ობიექტის სანიტარულ პასპორტში ან ფორმდება მისი დანართის სახით. 27. ამ განყოფილებაში გათვალისწინებული მოთხოვნები აუცილებელია ასევე იმ გადამცემი რადიოტექნიკური ობიექტებისათვის, რომელიც დადგმულია სატრანსპორტო საშუალებებზე (საფრენ აპარატებზე, საზღვაო და სამხედრო გემებზე, მატარებლებზე) და მუშაობენ მუდმივ სადგომებზე (აეროდრომებზე, პორტებში და ნავმისადგომებზე, სადგურებში). ამ შემთხვევაში სანიტარიული პასპორტი დგება მთლიანად სატრანსპორტო საშუალებების ბაზირების ობიექტებზე. VIII. რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ზემოქმედებისაგან მომუშავეთა დაცვის ზომები 1. პერსონალის დაცვა რსდ ემგ-ის ზემოქმედებისაგან ხორციელდება ორგანიზაციული და საინჟინრო-ტექნიკური ღონისძიებების ჩატარების გზით, ასევე ინდივიდუური დაცვის საშუალებების გამოყენებით. 2. ორგანიზაციულ ღონისძიებებს მიეკუთვნება: მოწყობილობის მუშაობის რაციონალური რეჟიმის შერჩევა, რსდ ემგ-ის ზონაში პერსონალის ყოფნის ადგილის და დროის შეზღუდვა (დაცვა დროით და მანძილით) და სხვ. 3. საინჟინრო-ტექნიკურ ღონისძიებებში შედის მოწყობილობების რაციონალური განლაგება, პერსონალის სამუშაო ადგილზე ელექტრომაგნიტური ენერგიის შეღწევის შემზღუდავი საშუალებების გამოყენება (სიმძლავრის მშთანთქავი, ეკრანირება, გენერატორის მინიმალური სიმძლავრის გამოყენება); იმ ზონების აღნიშვნა და შემოღობვა, სადაც რსდ ემგ-ის დონე მომატებულია. 4. ინდივიდუალურ დამცავ საშუალებებს მიეკუთვნება: დამცავი სათვალეები, ჩაფხუტი, ფარი, დამცავი ტანსაცმელი (კომბინეზონი, ხალათი და სხვ.). 5. დაცვის წესი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა განისაზღვროს სამუშაო სიხშირის დიაპაზონის გათვალისწინებით, შესასრულებელი სამუშაოს ხასიათით, დაცვის საჭირო ეფექტურობით. 6. რსდ ემგ-ის წყაროებთან მუშაობა მოხსნილი ქარხნული ეკრანებით აკრძალულია (გამონაკლისია შეკეთება, აწყობა, რეგულირება და სხვ.) 7. ანტენაზე მიმართული გამოსხივების დანადგარის გამოცდა საშტატო მძლავრი გადამცემის გამოყენებით აუცილებლად უნდა ჩატარდეს სპეციალურ პოლიგონებზე. აღნიშნული გამოცდის საამქროებში და საწარმოო ტერიტორიაზე ჩატარების საჭიროების შემთხვეაში აუცილებლად უნდა იქნას მიღებული ზომები, რომლებიც გამორიცხავენ რსდ ემგ -ის ზდდ-ის მომატებას საამქროს (ტერიტორიის) გარეთ და საწარმოს სამუშაო ადგილებზე. დანადგარების გამოსხივებაზე მუშაობის პერიოდში ანტენებზე გათვალისწინებული უნდა იქნას ხმოვანი და სინათლის სიგნალიზაცია. 8. რსდ ემგ -ის წყაროების ან სამუშაო ადგილების ეკრანირება ხორციელდება ამრეკლი და მშთანთქმელი (სტაციონარული ან გადასატანი) ეკრანების საშუალებით. ამრეკლი ეკრანები მზადდება ლითონის ფურცლებისაგან, ბადისაგან, მიკროსადენიანი ქსოვილისაგან და სხვ. (დანართი №4). 9. მშთანთქმელ ეკრანებში გამოიყენება სპეციალური მასალები, რომლებიც უზრუნველყოფენ შესაბამისი ტალღის სიგრძის გამოსხივების შთანთქმას. გამოსხივების წყაროების სიმძლავრის და წყაროს და სამუშაო ადგილების ურთიერთგანლაგების მიხედვით, ეკრანის კონსტრუქციული გადაწყვეტა შეიძლება სხვადასხვაგვარი იყოს (ჩაკეტილი კამერა, ფარი, შალითა, ფარდა და სხვ.). 10. ჩაკეტილი კამერის ტიპის ეკრანის დამზადებისას ტალღსატარის, კოკსიალური ფიდერების, წყლის, ჰაერის შესასვლელი, მართვის სახელურების გამოსასვლელები არ უნდა არღვევდეს კამერის მაეკრანირებელ თვისებებს. 11. სათვალთვალო სარკმელების, ხელსაწყოთა პანელების ეკრანირება ხორციელდება რადიოდამცავი მინის დახმარებით. სავენტილაციო ჟალუზებიდან ელექტრომაგნიტური ენერგიის გაჟონვის შესამცირებლად ეს უკანასკნელი ეკრანირდება ლითონის ბადით. 177 12. ტალღასატარის მილტუჩის შენაწევრების ადგილიდან ენერგიის გაჟონვის შემცირება ხორციელდება „დროსელური მილტუჩის― გამოყენებით, შენაწევრების შემჭიდროებით გამტარი ( ფოსფოროვანი ბრინჯაო, სპილენძი, ალუმინი, ტყვია და სხვ.) და მშთანთქმელი მასალებისაგან დამზადებული შუასადების გამოყენებით, დამატებითი ეკრანირების განხორციელებით. 13. ინდივიდუალური დაცვის საშუალებები გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როცა რსდ ემგ-ის დონის შემცირება დაცვის ზოგადი საშუალებებით ტექნიკურად შეუძლებელია. თუ დამცავი ტანსაცმელი დამზადებულია მასალისაგან, რომელიც თავის სტრუქტურაში შეიცავს ლითონურ გამტარს, მაშინ მისი გამოყენება შეიძლება მხოლოდ ისეთ პირობებში, როცა გამორიცხულია დანადგარის ღია დენგამტარ ნაწილებთან შეხება. 14. ეკრანირებულ შენობაში (კამერაში) მუშაობისას შენობის კედლები, იატაკი და ჭერი აუცილებლად დაფარული უნდა იყოს რადიომშთანთქავი მასალით. მიმართული გამოსხივების შემთხვევაში დაშვებულია მშთანთქმელებით მხოლოდ კედლების, ჭერის და იატაკის შესაბამისი მონაკვეთების დაფარვა. იმ შემთხვევაში, როცა ეკრანირებული შენობის შიგნით სამუშაო ადგილზე რსდ ემგ აღემატება ზდდ-ს პერსონალი გამოყვანილი უნდა იქნას კამერის საზღვრებს გარეთ და უზრუნველყოფილი იქნას აპარატურის დისტანციური მართვა. 15. გრტო-ს ტერიტორიაზე სამსახურებრივი შენობები უნდა განლაგდეს უპირატესად `„რადიოჩრდილის― ზონაში. მათი კარები და ფარჯრები უნდა განლაგდეს რსდ ემგ-ის წყაროების საწინააღმდეგო მხარეს. 16. გრტო-ს ტერიტორიაზე პერსონალის მოძრაობის მარშუტი უნდა დადგინდეს ისეთნაირად, რომ გამოირიცხოს ხალხის დასხივების შესაძლებლობა ზღვრულად დასაშვებზე მაღალი დონით. ზონები, სადაც რსდ ემგ-ის დონე დასაშვებზე მაღალია, აუცილებლად უნდა იყოს აღნიშნული სპეციალური გამაფრთხილებელი ნიშნით და წარწერით. IX. სამკურნალო-პროფილაქტიკური ღონისძიებები 1. რსდ ემგ-ის ზემოქმედებით გამოწვეული მუშათა ჯანმრთელობის მდგომარეობის ცვლილებების ადრეული დიაგნოსტიკის, მკურნალობის და პროფილაქტიკისათვის მუშებმა უნდა გაირონ სამუშაოზე მოწყობისას წინასწარი და შემდგომში პერიოდული სამედიცინო შემოწმება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ დადგენილი წესის შესაბამისად. 2. მომუშავენი არ გადიან სამედიცინო შემოწმებას იმ შემთხვევაში, თუ რსდ ემგ-ის დონე სამუშაო ადგილზე არ აღემატება ზღვრულად დასაშვებ მნიშვნელობას, მითითებულს 4.4; 4.5 ცხრილებში და IV მუხლის მე-15 პუნქტში. 3. ყველა პირი რსდ ემგ-ის ზემოქმედებით გამოწვეული კლინიკური დარღვევის საწყისი გამოვლინებით (ასთენიური, ასთენო-ვეგატატიური, ჰიპოთალამუსის სინდრომი), ასევე ზოგადი დაავადებებით, რომელთა მიმდინარეობა შეიძლება დამძიმდეს საწარმოო გარემოს არახელსაყრელი ფაქტორების გავლენით (ცენტრალური ნერვული სისტემის ორგანული დაავადებები, ჰიპერტონული დაავადება, ენდოკრინული სისტემის დაავადებები, სისხლის დაავადებები და სხვ.) აყვანილი უნდა იქნენ სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ და გატარდეს მათ მიმართ შრომის პირობების გაჯანსაღებისა და მომუშავეთა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებისაკენ მიმართული ჰიგიენური და სამკურნალო ღონისძიებები. 4. მომუშავეთა დროებით ან მუდმივად სხვა სამუშაოზე გადაყვანა ხორციელდება იმ შემთხვევაში, რომლებიც ხასიათდება პროფესიული პათოლოგიის გამოხატული ფორმით ან პროგრესირებადი მიმდინარეობით, ან როცა რსდ ემგ-ის ზემოქმედებით ხდება ზოგადი დაავადების დამძიმება. სხვა სამუშაოზე გადაყვანას ექვემდებარებიან აგრეთვე ქალები ორსულობისას და ლაქტაციის პერიოდში. 5. 18 წლამდე ასაკის პირები და ორსული ქალები დანადგარებზე სამუშაოდ დაიშვებიან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ რსდ ემგ-ის ინტესიობა არ აღემატება 4.4 და 4.5. ცხრილებში მოცემულ მნიშვნელობებს. X. პირობითი აღნიშვნები და შემოკლებები E, ვ/მ ელექტრული ველის დაძაბულობა, გაზომილი ვატი/მეტრებში. H, ა/მ მაგნიტური ველის დაძაბულობა, გაზომილი ამპერ/ი/მეტრებში. ენს-ვტ//მ2; მკვტ/სმ2 ენერგიის ნაკადის სიმკვრივე. 178 ეე - ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ენერგეტიკული ექსპოზიცია. ეეE=HE = E2თ - ელექტრული ველის მიერ წარმოქმნილი ენერგეტიკული ექსპოზიცია, (ვ//მ2) სთ. ეეH=HH = H2თ მაგნიტური ველის მიერ წარმოქმნილი ენერგეტიკული ექსპოზიცია, გამოსახული (ა///მ2)სთ. ჰც - ჰერცი, ერთი სრული რხევა 1 წამის განმავლობაში 1კჰც -კილოჰერცი (1კჰც=103ჰც) მგჰც- მეგაჰერცი (1მგჰც==106ჰც) გჰც- გიგაჰერცი (1გჰც==109ჰც) სდ რსდ - სპეციალური დანიშნულების რადიოლოკაციური სადგურები. გრტო - გადამცემი რადოიტექნიკური ობიექტები. მმკ - მეთოდური მითითებები კონტროლის მეთოდზე 179 დანართი 1 სანიტარიული პასპორტი გადამცემი რადიოტექნიკური ობიექტებისათვის ობიექტის დასახელება (მისი კუთვნილება ან დაქვემდებარება, მისამართი) შეადგინა: ორგანიზაციის დასახელება: მისამართი: სახელმწიფო ლიცენზია №ორგანიზაციის მფლობელი (ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი): ბ.ა. ვამტკიცებ:ობიექტის მფლობელი(ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი): ბ.ა. შეთანხმებულია:საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისადა სოციალური დაცვის სამინისტროსსახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური: ბ.ა. სანიტარიული პასპორტი - წარმოადგენს კომპლექსურ დოკუმენტს, რომელიც განსაზღვრავს ობიექტის დანიშნულებას, მის პარამეტრებს, სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონებს, მიწის ნაკვეთზე (შენობაზე) განთავსების შესაძლებლობის საკითხს, სამუშაო ადგილებზე და ობიექტის მიმდებარე ტერიტორიაზე ელექტრომაგნიტური ველის დონეების განაწილებას, აგრეთვე ელექტრომაგნიტური ველის ზღვრულად დასაშვები დონეების უზრუნველყოფის პირობებს. პასპორტის შემადგენლობა 1. საერთო ნაწილი. 2. ობიექტის პარამეტრები. 3. ობიექტის მიმდებარე ტერიტორიაზე ელექტრომაგნიტური ველის დონეების განაწილებაზე ანგარიშის შესახებ მასალები. 180 4. სიტუაციური გეგმა (მ. 1 : 2000 ან 1 : 10000) სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების საზღვრების დატანით. 5. ობიექტის განთავსების სანიტარიულ-ჰიგიენური შეფასება და ღონისძიებები ან რეკომენდაციები ელექტრომაგნიტური ველის ზღვრულად დასაშვები დონეების უზრუნველყოფისათვის (მ.შ. სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის ორგანიზაციისა და კეთილმოწყობის ღონისძიებები). 6. ზღვრულად დასაშვებ დონესთან შედარებით მომატებული ინტენსივობის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ზემოქმედების ზონაში არსებული საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობები, მასობრივი დასვენების ადგილები და მოსახლეობის რაოდენობა. 7. ემგ ზემოქმედების ზონაში მყოფი მოსამსახურე პერსონალის რაოდენობა (საერთო რაოდენობა, მ.შ. ქალების და 18 წლამდე ასაკის პირები). 8. სამუშაო დღის (სამუშაო ცვლის) განმავლობაში ცალკეული სამუშაო ადგილების მიხედვით მოსამსახურე პერსონალზე ემგ ზემოქმედების დრო. 9. მოსამსახურე პერსონალის წინასწარი და პერიოდული სამედიცინო შემოწმების შესახებ სამედიცინო დასკვნა. 10. სანიტარიული პასპორტის შედგენის დროს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მიერ ობიექტის გამოკვლევის შედეგები. 11. მონაცემები ობიექტის რეკონსტრუქციის და პარამეტრების ცვლილებების შესახებ. 12. სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის მიზნით ობიექტის გამოკვლევის შედეგები. 1. საერთო ნაწილი 1.1. ობიექტის დასახელება (მისი კუთვნილება ან დაქვემდებარება) ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1.2. ობიექტის მფლობელის (ორგანიზაციის) მისამართი (რეკვიზიტები) ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1.3. ობიექტის მისამართი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1.4. ობიექტის ექსპლუატაციაში შესვლის წელი, თვე, რიცხვი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1.5. ობიექტის რეკონსტრუქციის წელი, თვე, რიცხვი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2. ობიექტის პარამეტრები 2.1. გადამცემების რაოდენობა, თითოეულის სიმძლავრე და სამუშაო სიხშირე (სიხშირის დიაპაზონი) –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 181 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.2. ანტენების განთავსების ადგილი და მათი გამოსხივების მიმართულება –––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.3. გამოყენებული ანტენების ტიპი, მწარმოებლის დასახელება ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.4 ანტენის ჰიგიენურად მნიშვნელოვანი მაჩვენებლები და მახასიათებლები (ადამიანის ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების მავნე ფაქტორების სახე და მათი ფაქტიური დონეები) ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.5. ჯანმრთელობის უსაფრთხოების სერტიფიკატი (ან სხვა დამადასტურებელი დოკუმენტი) დანართის სახით –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.6. ანტენის გაძლიერების კოეფიციენტი –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.7. ანტენების განთავსების სიმაღლე (მიწის ზედაპირიდან, შენობის სახურავიდან) –– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.8. ანტენის მაქსიმალური გამოსხივების კუთხე (კუთხეების დიაპაზონი)––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.9. სამუშაო სიხშირეები––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.10. მოდულაციის ტიპი 182 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.11. ჰორიზონტალურ და ვერტიკალურ სიბრტყეებში ანტე-ნის გამოსხივების მიმართულების დიაგრამები –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2.12. გამოსხივებაზე მუშაობის დრო და რეჟიმი –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 3. ობიექტის მიმდებარე ტერიტორიაზე ელექტრომაგნიტური ველის დონეების განაწილებაზე ანგარიშის შესახებ მასალები –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 4. სიტუაციური გეგმა (მ. 1 : 2000 ან 1 : 10000) სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების საზღვრების დატანით ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 5. ობიექტის განთავსების სანიტარიულ-ჰიგიენური შეფასება და ღონისძიებები ან რეკომენდაციები ელექტრომაგნიტური ველის ზღვრულად დასაშვები დონეების უზრუნველყოფისათვის (მ. შ. სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების ორგანიზაციისა და კეთილმოწყობის ღონისძიებები) –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 183 6. ზღვრულად დასაშვებ დონესთან შედარებით მომატებული ინტენსივობის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ზონაში არსებული საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების, მასობრივი დასვენების ადგილების ჩამონათვალი, მოსახლეობის რაოდენობის ჩვენებით ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 7. ემგ ზემოქმედების ზონაში მყოფი მოსამსახურე პერსონალის რაოდენობა (საერთო რაოდენობა, მ.შ. ქალები და 18 წლამდე ასაკის პირები) ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 8. სამუშაო დღის (სამუშაო ცვლის) განმავლობაში ცალკეული სამუშაო ადგილების მიხედვით მოსამსახურე პერსონალზე ემგ ზემოქმედების დრო ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 9. მოსამსახურე პერსონალის წინასწარი (სამუშაოზე მიღებისას) და შემდგომში პერიოდული სამედიცინო შემოწმების შესახებ სამედიცინო დასკვნა (სამედიცინო დასკვნის ასლი თან ერთვის) ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 10. სანიტარიული პასპორტის შედგენის დროს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის მიერ ობიექტის გამოკვლევის შედეგები: 10.1 გამოკვლევის წელი, თვე, რიცხვი–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 184 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––10.2 ელექტრომაგნიტური ველის დონეების ინსტრუმენტული გაზომვის შედეგები (ხელსაწყოს ტიპის, ნომრის და დამოწმების ვადის ჩვენებით) –––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 10.3 გაზომვის შედეგებზე დასკვნა ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 10.4. ღონისძიებები ან რეკომენდაციები ზღვრულად დასაშ-ვები დონეების უზრუნველსაყოფად (შესრულების ვადების ჩვენებით) –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 10.5. ღონისძიებების ან რეკომენდაციების შესრულების მდგომარეობა, შესრულებული ღონისძიებების ან რეკომენდაციების ეფექტურობის შეფასება –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 11. მონაცემები ობიექტის რეკონსტრუქციის და პარამეტრების ცვლილებების შესახებ ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 12. სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის მიზნით ობიექტის გამოკვლევის შედეგები 200... წელი, თვე, რიცხვი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 185 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 200... წელი, თვე, რიცხვი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 200... წელი, თვე, რიცხვი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––200... წელი, თვე, რიცხვი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 200... წელი, თვე, რიცხვი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 200... წელი, თვე, რიცხვი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– XI. მოთხოვნები რსდ ემგ-ის ინტენსივობის კონტროლის ჩატარებისადმი დანართი 2 (აუცილებელი) 186 1. მოთხოვნები გაზომვის საშუალებების მიმართ. ა) რსდ ემგ-ის ინტენსივობის გაზომვა უნდა ხორციელდებოდეს ხელსაწყოებით, რომელთაც გავლილი აქვთ მეტროლოგიური ატესტაცია დადგენილი წესით და აქვთ მოქმედი მოწმობა დამოწმების შესახებ. ბ) 30კჰც-300მგჰც სიხშირის დიაპაზონში გაზომვებისათვის გამოიყენება ელექტრული და ელექტრომაგნიტური ველების დაძაბულობის საშუალო კვადრატული მნიშვნელობების განსაზღვრისათვის განკუთვნილი ხელსაწყოები დასაშვები 30% ფარდობითი ცდომილებით. გ) 0,3-300 გჰც დიაპაზონში გაზომვებისათვის გამოიყენება ხელსაწყოები, რომლებიც განკუთვნილია ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის საშუალო მნიშვნელობის განსაზღვრისათვის დასაშვები 30 % ცდომილებით. დ) გაზომვების ჩასატარებლად უპირატესობა უნდა მიეცეს იზოტროპულ გადამწოდიან ხელსაწყოებს. 2. საკონტროლო წერტილების შერჩევა. ა) საწარმოო პირობებში გაზომვები უნდა ჩატარდეს პერსონალის მუდმივ სამუშაო ადგილზე. თუ არაა განსაზღვრული მუდმივი სამუშაო ადგილი, მაშინ გან-საზღვრა უნდა მოხდეს სამუშაო ზონის რამდენიმე წერ-ტილში ისეთ ადგილებზე, სადაც პერსონალი მუშაობისას დროის არანაკლებ 50% ატარებს. ამის გარდა გაზომვები ტარდება მუშაობის პროცესში პერსონალის შესაძლო ყოფნის ადგილებში. ბ) ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის გაზომვისას ისეთი ხელსაწყოებით, რომელთაც აქვთ მიმართული მოქმედების ანტენა და გათვალისწინებულია გამოსხივების შორეულ ზონაში მუშაობისათვის, ხელსაწყოს ანტენები არ უნდა მიუახლოვდეს ენერგიის გამოსვლის ზონას უფრო ახლო მანძილზე ვიდრე r მინ==d 2 / λ, სადაც d - მიმღები ანტენის მაქსიმალური გეომეტრიული ზომაა, λ - გამოსხივების ტალღის სიგრძე. გ) ნფმ-1 ან ანალოგიური ხელსაწყოებით რსდ ემგ ელექტრული მდგენლის განსაზღვრისას დიპოლურ ანტენასა და ლითონის ზედაპირებს (საგნებს) შორის დაცულ უნდა იყოს 50 სმ მინიმალური დაშორება. უფრო მცირე დაშორების დროს გაზომვის ცდომილება მკვეთრად იზრდება. დ) რსდ ემგ-ის საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსოებში (გარე გამოსხივება, მეორეულის ჩათვლით) გაზომვა ხორციელდება სათავსოს ცენტრში, ფანჯრებთან, გათბობის მილებთან და სხვა კომუნიკაციებთან აგრეთვე საჭიროების შემთხვევაში - სხვა წერტილებში. ე) გარე გამოსხივების გაზომვა ჰაერის კონდიცირების ხელსაწყოების არქონისას ხორციელდება გამოღებული სარკმლის პირობებში. ვ) ღია ტერიტორიაზე გაზომვა ხორციელდება მიწის ზედაპირიდან 2მ სიმაღლეზე, შემდგომ 3,6,9 მეტრზე და ა.შ. შენობის სართულიანობის მიხედვით, საჭიროების შემთხვევაში ამწე მოწყობილობის გამოყენებით. ზ) სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურში სტრუქტურაში არამაიონებელი გამოსხივების შემსწავლელი შესაბამისი ქვედანაყოფის არსებობისას გაზომვის წერტილების შერჩევა ხდება ამ განყოფილების სპეციალისტის მიერ, საჭიროების შემთხვევაში სხვა ქვედანაყოფის სპეციალისტის მონაწილეობით. 3. გაზომვების ჩატარება. ა) ყოველ წერტილში გაზომვა ხორციელდება იატა-კიდან (საყრდენი ზედაპირიდან) 0,5; 1.0; 1.7მ სიმაღლეზე. მოცემულ წერტილში განმსაზღვრელად ითვლება რსდ ემგ-ის გაზომილი მაქსიმალური მნიშვნელობა. ბ) მასკანირებელი და მბრუნავი მიმართულების დიაგრამის მქონე ანტენების რსდ ემგ-ის ინტენსივობის გაზომვა უნდა ხორციელდებოდეს უძრავი მიმართულების დიაგრამის პირობებში. გ) რსდ ემგ-ის წყაროების ერთდროული მუშაობისას, რომლებიც ასხივებენ განსხვავებული ჰიგიენური ნორმატივების მქონე სიხშირის დიაპაზონში, გაზომვები უნდა ჩატარდეს ცალ-ცალკე, ცალკეული სიხშირის დიაპაზო-ნებში (თუ არაა ხელსაწყოები, რომლებსაც შეუძლიათ გამოყონ სიხშირის ყოველი დიაპაზონი). დ) გაზომვების ჩატარებისას გაზომვის ჩამტარებელი პირი ან სხვა პირები არ უნდა იყვნენ გამოსხივების წყაროსა და მიმღებ ანტენას შორის. 187 ე) რსდ ემგ-ის ინტენსივობის გამზომი ხელსაწყოების გამოყენება უნდა მოხდეს მათი ექსპლუატაციის ინსტრუქციის შესაბამისად. ვ) რსდ ემგ –-ის ინტენსივობის გამზომი ხელსაწ-ყოების გამოყენება უნდა მოხდეს მათი ექსპლოატაციის ინსტრუქციის შესაბამისად. ზ) გაზომვების შედეგები ფორმდება ოქმის სახით. თ) რსდ ემგ-ის ინტენსივობის გაზომვა უნდა ჩატარდეს: თ.ა)ობიექტის ექსპლოატაციაში გაშვებისას საცდელი ექსპლოატაციის დროს; თ.ბ) წელიწადში ერთხელ მიმდინარე კონტროლის მიზნით; თ.გ) რსდ ემგ წყაროების მუშაობის რეჟიმში ან პირობებში ისეთი ცვლილებების შეტანისას, რომლებიც გავლენას ახდენენ გამოსხივების დონეზე (მაგენერი-რებელი და გამომსხივებელი ელემენტების შეცვლა, ტექნოლოგიური პროცესის შეცვლა, ეკრანირების და დამცავი საშუალებების შეცვლა, სიმძლავრის გაზრდა, ელემენტების განლაგების შეცვლა და ა. შ.); თ.დ) რსდ ემგ-ის წყაროებიოს რემონტის შემდეგ. ი) კონკრეტული წყაროების მიერ შექმნილი რსდ ემგ ინტენსივობაზე დინამიური დაკვირვების შედეგებიდან გამომდინარე, გაზომვების ჩატარების პერიოდულობა შეიძლება გაიზარდოს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის შესაბამის ორგანოსთან შეთანხმებით, მაგრამ არა უმეტეს 3 წლამდე. კ) რსდ ემგ-ის ინტენსივობის საკონტროლო გაზომვების ჩატარება წყაროს მფლობელის მოვალეობაა. ლ) როდესაც რსდ ემგ წყაროები უცნობია, ან არ არის ცნობილი სამუშაო სიხშირეების დიაპაზონი და მუშაობის რეჟიმი, რსდ ემგ ინტენსივობის გაზომვა არ ხორციელდება. მ) გრტო-დან წარმოქმნილი ემგ –ის ინტენსივობის გაზომვა და გაანგარიშება უნდა განხორციელდეს დადგე-ნლი წესით დამტკიცებული მეთოდური მითითებების მიხედვით. XII. რსდ ემგ –-ის ინტენსივობის გასაზომად რეკომენდებული ხელსაწყოების ძირითადი მახასიათებლები დანართი 3 (სარეკომენდაციო) ტიპი ძირითადი მახასიათებელი სიხშირის სამუშაო დიაპაზონი გაზომვის საზღვრები ცდომილება n3-21 ცვლის n3-16 ველის დაძაბულობის გამზომი იზოტროპული გადამწოდით E: 10კჰც-300მგჰც H: 100კჰც-30მგჰც E: 1-1000 ვ/მ E არა უმეტეს 2,5 დბ n3-22 ცვლის n3-15 n3-16 n3-17 ველის დაძაბულობის გამზომი E და H: 10კჰც-300მგჰც E: 1-1000 ვ/მ H: 0,3-500 ვ/მ არა უმეტეს 2,5 დბ n3-23 ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის გამზომი 37,5-118გჰც 0,5-2000მკვტ/სმ2 იგივე n3-22/1 ველის დაძაბულობის გამზომი E: 0,01-300მგჰც H: 0,01-50მგჰც E: 1-100ვ/მ H: 0,3-60 ა/მ იგივე n3-22/2 ველის დაძაბულობის გამზომი E: 0,01-300მგჰც H: 0,01-30მგჰც E: 30-3000ვ/მ H: 2,500ა/მ იგივე n3-22/3 ველის დაძაბულობის გამზომი E: 0,01-1000მგჰც H: 0,01-300მგჰც E: 1-100ვ/მ H: 0,1-40ა/მ იგივე n3-22/4 ველის დაძაბულობის გამზომი E: 0,01-300მგჰც H: 0,01-300მგჰც E: 1-3000ვ/მ H: 0,1-500ა/მ იგივე n3-18 n3-19 n3-20 ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის გამზომი 0,3-39,65 გჰც )7#@ვრდნ=ცვ@ !)) ვრდნ=ცვ@ იგივე დანართი 4 (სარეკომენდაციო) XIII. 30 მგჰც-40მგჰც სიხშირის დიაპაზონში რსდ ემგ –დან დამცავი საშუალებების დასამზადებელი მაეკრანებელი მასალები 1. მაეკრანებელი მოწყობილობების ეფექტურობა განისაზღვრება ეკრანის მასალის ელექტრული და თვისებებით, ეკრანის გეომეტრიული ზომებით და გამოსხივების სიხშირით. 2. რსდ და ემგ-ს შესამცირებლად გამოყენებული დამცავი ხელსაწყოები უნდა წარმოადგენდნენ ელექტრულად და მაგნიტურად შეკრულ (დახშულ) ეკრანს. 188 მასალის დასახელება სახ. სტანდარტი ტექნიკური პირობები სისქე, გმ სიხშირის დიაპაზონი შესუსტება, დბ ფურცლოვანი CT3 სახ. სტ. 19903-74 1,4 30მგჰც-40გჰც 100 ალუმინის ფოლგა სახ. სტ. 618-73 0,08 --- 80 სპილენძის ფოლგა სახ. სტ. 5638-75 0,08 --- 80 ფოლადის ბადე სახ. სტ. 5336-73 0,3-1,3 --- 30 რადიოდამცავი მინა ერთი ან ორმხრივი ნახევრადგამტარი საფარით ტექნიკური პირობები 21-54-41-73 ^ 30მგჰც-30გჰც 20-40 ბამბის ქსოვილი მიკროგამტარით OCT 17-28-70 დარგობრივი სტანდარტი ―----------‖ 20-40 მეტალიზებული ქსოვილი ―Восход‖ ---- --- 10კჰც-30გჰც 40-65 ტრიკოტაჟის ქსოვილი (პოლიამიდი + მავთული) ^6-06-C202-90 ტექნიკური პირობები 300კჰც-30მგჰც 15-40 მაეკრანებელი მასალისაგან დამზადებულია ინდივიდუალური დამცავი საშუალებები ლითონიზირებული მინით ОП3-5,б ტექნიკური პირობა 64-1-2717-81; სახის დამცავი ფარები სახ. სტანდარტი 124.023-84. დანართი 5 (საცნობარო) XIV. გადამცემი რადიოტექნიკური ობიექტების მიერ შექმნილი ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ინტენსივობის განსაზღვრის მეთოდი 1. Методические указания. Определение уровней электромагнитного поля, границ санитарно защитной зоны и зон ограничения застройки в местах размещения передающих средств телевидения и ЧМ-радиовещания. МУК 3860 от 22.04.85. 11. ბიბლიოგრაფია 2. Методологические вопросы гигиенического нормирования электромагнитного излучения радиочастотного диапазона (научно-иследовательский институт гигиены труда и профзаболеваний АМН СССР). Москва: 1979, с. 130). 3. Руководство 2.2.013-94 «Гигиенические критерии оценки условий труда по показателем вредности и опасности факторов производственной среды, тяжести и напряженности трудового процесса». 4. Суворов Г.А., Пальцев И.П. и др. Неионизирующие электромагнитные излучения и поля (экологические и гигиенические аспекты) Под ред. академика Н.Ф. Измерова. Москва: 1998. Электромагнитные излучения радиочастного диапазона (ЭМИ РЧ). Санитарные правила и нормы. СанПин 2.2.4/2.1.8.055-96. 2.1.8. ბუნებრივი გარემოს ფიზიკური ფაქტორები ფიზიკური ფაქტორების დასაშვები დონეების სანიტარიული ნორმები სახალხო მოხმარების საგნების გამოყენებისას საყოფაცხოვრებო პირობებში Sanitary norms permissible for physical factors during use of domestic articles 189 სანიტარიული წესები და ნორმები სანწდან 2.1.8. 000 – 00 I. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები და ნორმები (სანწდან) ადგენენ ფიზიკური ფაქტორების დასაშვებ დონეებს, რომლებიც უზრუნველყოფს სახალხო მოხმარების საგნების (შემდეგში სმს) ადამიანის ჯანმრთელობისათვის უვნებელ და უსაფრთხო გამოყენების საყოფაცხოვრებო პირობებში. 2. წინამდებარე სანიტარიული წესებისა და ნორმების მოთხოვნები ვრცელდება საქართველოში წარმოებულ და მის ტერიტორიაზე შემოტანილ სახალხო მოხმარების საგნებზე. ამ მოთხოვნების სავალდებულო დაცვა საკუთრებრივი ფორმის მიუხედავად, ევალებათ: დაწესებულებების, ორგანოების, საწარმოებს, საზოგადოებრივ გაერთიანებებს, აგრეთვე თანამდებობის პირებსა და მოქალაქეებს. II. ნორმატიული დამოწმებები 1. წინამდებარე სანიტარიული წესებისა და ნორმების შედგენისას გამოყენებულია დამოწმებები შემდეგ ნორმატიულ დოკუმენტებზე: ა) საქართველოს კანონი „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖ ბ) საქართველოს კანონი „გარემოს დაცვის შესახებ‖ გ) საქართველოს კანონი „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ‖ III. ტერმინები და განსაზღვრებები 1. წინამდებარე სანიტარიულ წესებსა და ნორმებში გამოყენებულ ტერმინებსა და განსაზღვრებებს აქვთ შემდეგი მნიშვნელობა: ა) ხმაური- დრეკადი რხევები და ტალღები საჰაერო გარემოში, ადამიანის სმენადობის სიხშირის დიაპაზონში. ბ) მუდმივი ხმაური – ხმაური, რომლის ბგერის დონე დროით მახასიათებელზე ,,ნელა‖. გაზომვებისას იცვლება დროში არა უმეტეს 5დბA სიდიდით. გ) არამუდმივი ხმაური – ხმაური, რომლის ბგერის დონე დროით მახასიათებელზე ,,ნელა‖ გაზომვებისას დროში იცვლება 5დბA მეტად. დ) მერხევი ხმაური–არამუდმივი ხმაური, რომლის ბგერის დონე უწყვეტლივ იცვლება დროში. ე) წყვეტილი ხმაური–არამუდმივი ხმაური, რომლის ბგერის დონე საფეხურებრივად იცვლება (5დბA სიდიდით და უფრო მეტად), ამასთან ინტერვალების ხანგრძლივობა, რომელთა განმავლობაში დონე მუდმივია, შეადგენს ერთ წამს და მეტს. ვ) იმპულსური ხმაური–არამუდმივი ხმაური, რომელიც შედგება ერთ წამზე ნაკლები ხანგრძლივობის. ერთი ან რამდენიმე ბგერითი სიგნალისაგან, ამასთან ბგერის დონეები გაზომილი დბAH და დბA-ის დროით მახასიათებლებზე ―იმპულსი‖ და „ნელა‖ შესაბამისად განსხვავდება 7 დბA-ით. ზ) ტონალური ხმაური-ხმაური, რომლის სპექტრში გამოხატულია დისკრეტული მდგენელები. ხმაურის ტონალური ხასიათი დგინდება გაზომვებით მესამედოქტავური ზოლების სიხშირეებზე ბგერითი წნევის გადამეტებისას ერთ ზოლში, ახლომდებარე ზოლებზე არანაკლებ 10დბ-ით. თ) ბგერის ეკვივალენტური დონე (ენერგიის მიხედვით) –LAექვ., დბA, მოცემული არამუდმივი ხმაურისა - მუდმივი ფართოზოლიანი ხმაურის ბგერის დონე, რომელსაც აქვს იგივე საშუალო კვადრატული ბგერით წნევა, როგორიც მოცემულ არამუდმივ ხმაურს დროის განსაზღვრულ ინტერვალში. ი) ბგერის მაქსიმალური დონე LA მაქს.,– დბA-ბგე-რის დონე, გამზომი ხელსაწყოს (ხმაურმზომი) მაქსი-მალური მაჩვენებელის შესაბამისი ვიზუალური ათვლისას ან ბგერის დონის გადამეტებული მნიშვნელობა, გაზომვის დროს 1%-ისა განმავლობაში ავტომატური შემაფასებელი მოწყობილობით რეგისტრაციისას. 190 კ) ინფრაბგერა–ადამიანის სმენადობის დიაპაზონის სიხშირეებზე დაბალი დრეკადი რხევები და ტალღები საჰაერო გარემოში. ლ) ულტრაბგერა – ადამიანის სმენადობის დიაპაზონის სიხშირეებზე მაღალი დრეკადი რხევები და ტალღები. მ) ვიბრაცია–დრეკადი რხევები და ტალღები მყარ სხეულში. ნ) ზოგადი (სამუშაო ადგილის) ვიბრაცია – მდგომი ან მჯდომი ადამიანის სხეულს საყრდენი ზედაპირით გადაცემული ვიბრაცია. ო) ლოკალური ვიბრაცია–ადამიანის ხელების მეშვე-ობით, მჯდომი ადამიანის ფეხებზე ან წინამხრებზე ზემოქმედებით, მოვიბრირე ზედაპირთან კონტაქტისას გადაცემული ვიბრაცია. პ) ელექტროსტატიკური ველი – მოვლენათა ერთობ-ლიობა, რომელიც დაკავშირებულია ნივთიერებების, მასალების, ნაკეთობების ზედაპირსა და მოცულობაში თავისუფალი ელექტრონული მუხტის წარმოქმნასთან, შენარჩუნებასა და რელაქსაციასთან. ჟ) ელექტრომაგნიტური ველი–ცვალებადი ელექ-ტრული და მასთან უწყვეტად დაკავშირებული მაგნიტური ველების ერთობლიობა. რ) ლაზერული გამოსხივება– იძულებითი (სტიმუ-ლირებული) გამოსხივების გამოყენებაზე დაფუძნებული ოპტიკური დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება. ს) ულტრაიისფერი (უი) გამოსხივება–200ნმ-დან ან 400ნმ.-მდე ტალღის სიგრძის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება. ტ) გამოსხივების ხილული დიაპაზონი–400ნმ-დან 760ნმ-მდე ტალღის სიგრძის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება. უ) ინფრაწითელი (იწ) გამოსხივება – 760 ნმ-დან 100X103 ნმ-მდე ტალღის სიგრძის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება. ფ) რენტგენის (მაიონებელი) გამოსხივება–ელექტრო-მაგნიტური გამოსხივება, რომლის ურთიერთქმედება გარემოსთან გამოიწვევს სხვადასხვა ნიშნის ელექტრული მუხტების წარმოქმნას. IV. ზოგადი დებულებანი 1. წინამდებარე სანწდან-ის მოთხოვნების შესრულება სავალდებულოა სახალხო მოხმარების საგნების (შემდეგ სმს) ნორმატიული დოკუმენტაციის (სტანდარტები, ტექნიკური პირობები, ტექნოლოგიური ინსტრუქციები და სხვა) შემუშავების, სმს წარმოებისა და ექსპლუ-ატაციისას, აგრეთვე ნორმატიული დოკუმენტაციის (ნდ) სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსა ხურთან შეთანხმებისა და პროდუქციის შესაბამისობის სერტიფიკაციისას. 2. ფიზიკურ ფაქტორებს, რომლებიც არახელსაყრელ გავლენას ახდენენ ადამიანის ჯამრთელობაზე სმს გამოყენებისას, მიეკუთვნება: ხმაური, ვიბრაცია, ულ-ტრაბგერა, ინფრაბგერა, ელექტრომაგნიტური ველი, სტატიკური ელექტროობა, ინფრაწითელი (სითბური) და ხილული, ულტრაიისფერი, ლაზერული და რენტგენის გამოსხივება. 3. სმს ჯგუფების სანიმუშო ჩამონათვალი, რომლებიც ფიზიკური ფაქტორების პოტენციურ წყაროებს წარმოად-გენენ, მათი მარეგლამენტებელი ძირითადი პარამეტრები, მოცემულია დანართში. 4. მარეგლამენტებელი პარამეტრების ჩამონათვალი კონკრეტული სმს-ზე დგინდება ნდ-ის შემუშავებისა და შეთანხმების სტადიაში. 5. სმს ჯგუფებისა და სახეობათა ჩამონათვალი, რომელიც ფიზიკური ფაქტორების წყაროს წარმოადგენს, შეიძლება დაზუსტდეს. V. ფიზიკური ფაქტორების მანორმირებელი პარამეტრები 1. საყოფაცხოვრებო პირობებში გამოყენებულ სმს-ს გააჩნია ფუნქციური დანიშნულება, ექსპლუატაციის ადგილი და დრო, რომლებიც განსაზღვრავს ფიზიკური ფაქტორების დასაშვებ დონეებს. VI. ბგერის დასაშვები დონეები 1. ბგერის დასაშვები დონეები, ბგერითი წნევის დონეები, ბგერის ეკვივალენტური და მაქსიმალური დონეები წარმოდგენილია ცხრილში №1. 191 2. საყოფაცხოვრებო რადიოელექტრონულმა აპარატურამ, მაგალითად: ტელევიზორები, რადიომიმღები, ბგერადწარმოებული აპარატურა - უნდა უზრუნველყოს ადამიანის ჯანმრთელობისათვის ბგერის უსაფრთხო დონეების რეგულირება არა უმეტეს: ა)დღისით LA ექვ.=75დბA; LAმაქს.=85დბA; ბ)ღამით LAექვ.=65დბA ; LAმაქს=75დბA; 3. რეკომენდაციები ადამიანის ჯანმრთელობისათვის ბგერის უსაფრთხო დონეების შესახებ, მითითებულ უნდა იქნეს ტექნიკურ პირობებსა და ექსპლუატაციის სახელმძღვანელოებში (პასპორტებში). ცხრილი 1 სახალხო მოხმარების საგნების ჯგუფები ბგერითი წნევის დონეები, დბ ოქტავურ ზოლებში საშუალო გეომეტრიული სიხშირეებით, ჰც ბგერის დონეები და ვალენ ტური დონეები, დბ ბგერის მაქსიმალური დონეები, დბ 31,5 63 125 250 500 1000 2000 4000 8000 1. საყოფაცხოვრებო ელექტრული ხელსაწყოები ა) ნაკეთობები, რომლებიც განკუთვნი-ლია სადღეღამისო ექსპლუატაციისათ ვის საცხოვრებელი ბინების ოთახებში, მაგალითად: ვენტილატორები, ჰაერმიმოცვლელები, კონდიციონრები. 72 55 44 35 29 25 23 20 18 30 40 ბ) ნაკვეთობები, რომლებიც განკუთვნილია სადღეღამისო ექსპლუატაციისათვის დამხმარე არასაცხოვრებელ ბინებში მაგალითად: მაცივრები, საყინულეები 83 67 57 49 44 40 37 35 33 45 55 გ) ხანგრძლივი გამოყენების (დღეში 1-დან 6 საათამდე) ნაკეთობები, რომლებიც განკუთვნილია სამეურნეო და სამზარეულო სამუშაოების მექანიზაციისათვის მაგალითად: სარეცხი და საკერავი მანქანები, სამზარეულო ჰაერგამწმენდები. 100 87 79 72 68 65 63 61 59 70 75 დ) ხანმოკლე ექსპლუატაციისათვის ნაკეთობები, (დღეში 1საათი), რომლებიც განკუთვნილია სამეურნეო და სამზარეულო სამუშაოების მექანიზაციისათვის, მაგალითად: მტვერსასრუტები, სამზარეულო კომბაინები, ყავის საფქვავები, მიქსერები. 107 95 87 82 78 75 73 71 69 80 85 ე)სამრეწველო-საყოფაცხოვრებო დანიშნულების ნაკე თობები მაგალითად: ელექტრობურღები, ელექტროშალაშინები 107 95 87 82 78 75 73 71 69 80 90 ცხრილი 1-ის გაგრძელება სახალხო მოხმარების საგნების ჯგუფები ბგერითი წნევის დონეები, დბ ოქტავურ ზოლებში საშუალო კვადრატული სიხშირეებით, ჰც ბგერის დონე ები და ექვი ვალენ ტური ბგერის დონე ები, დბ A ბგერის მაქსი მალური დონეები, დბA 31,5,5 6363 12525 25050 50000 10000 0 20000 0 40000 0 800000 2. სათამაშოები ბავშვებისათვის (ასაწყობი მუსიკალური სათამაშოების, სასულე და დასარტყმელი ინსტრუმენტების გამოკლებით)***** ა) 3 წლამდე 9393 7979 7070 6363 5858 5555 5252 5050 4949 6060 7070 ბ) 3-დან 6 წლამდე 9696 8383 7474 6565 6363 6060 5757 5555 5454 6565 7575 გ) 6 წელზე უფროსები 10000 8787 7979 7272 6868 6565 6363 6161 5959 7070 8080 დ) სათამაშოები ღია ცის ქვეშ სათამაშოდ 10303 9191 8383 7777 7373 7070 6868 6666 6464 7575 8585 3. სანიტარიულ-ჰიგიენური ელექტრული ხელსაწყოები. მაგ: ფენი, ელექტროსაპარსი 10000 8787 7979 7272 6868 6565 6363 6161 5959 7070 7575 4. საყოფაცხოვრებო ორგტექნიკა. მაგ: გასამრავლებელი ტექნიკა 9696 8383 7474 6868 6363 6060 5757 5555 5454 6565 7575 5. ელექტროგამომთვლელი მანქანები (სისტემური ბლოკი) 8686 7171 6161 5454 4949 4545 4242 4040 3838 5050 –– * ბგერითი სიმძლავრის კორექტირებული დონე წარმოადგენს ხმაურის წყაროს ტექნიკურ მახასიათებელს და სანწდან-ის მონაცემებში არ ნორმირდება . ** ინდივიდუალური შრომითი საქმიანობა საცხოვრებელი შენობების ბინებში, მოცემული ჯგუფის სმს სარგებლობისას, როდესაც ბგერის დონე აღემატება 75 დბ -ს, აკრძალულია. საწარმოო-საყოფაცხოვრებო დანიშნულების ნაკეთობებით მუშაობა საცხოვრებელ შენობების ბინებში ღამის საათებში (23-დან 7 საათამდე) აკრძალულია.a. *** ხმაურის მაქსიმალური დონე სათამაშოსათვის, რომელიც გამოსცემს იმპულსურ ხმაურს (დარტყმა, ერთეული გასროლები და სხვა) უნდა იყოს არა უმეტეს 90დბ ხმაურმზომის დროით მახასიათებელზე ‖იმპულსი― გაზომვისას შენიშვნა: ტონალური ხმაურისათვის დასაშვებ დონეებდ მიღებულია 5დბ(დბA)-ით ნაკლები 1 ცხრილში მოცემულ მნიშვნელობებზე. 192 VII. ვიბრაციის დასაშვები დონეები ზოგადი ვიბრაცია. საცხოვრებელ სახლებში, დღის საათებში (7-დან 23 საათამდე) სახალხო მოხმარების საგნების, მაგალითად: სარეცხი მანქანების, მტვერსასრუტების, ექსპლუატატირების დროს წარმოქმნილი ვიბრაციის დასაშვები დონეები, არ უნდა აღემატებოდეს №2 ცხრილში მოცემულ მნიშვნელობებს. ცხრილი №2 ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირე, ჰც დასაშვები მნიშვნელობები, დბ 2 4 8 16 31,5 63 ვიბროსიჩქარე ვიბრო აჩქარება 79 73 67 67 67 67 25 25 25 31 37 43 კორექტირებული დონე, დბ 72 30 2. საცხოვრებელ სახლებში დღეღამის განმავლობაში სმს-ს(საყინულეები, მაცივრები) ექსპლუატირების დროს წარმოქმნილი ვიბრაციის დასაშვები დონეები, არ უნდა აღემატებოდეს ცხრილში 3. მოცემულ მნიშვნელობებს. ცხრილი №3 ოქტავურ ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც დასაშვები მნიშვნელობები, დბ 2 4 8 16 31,5 63 ვიბროსიჩქარე ვიბროაჩქარება 69 63 57 57 57 57 15 15 15 21 27 33 კორექტირებული დონე, დბ 62 20 3. არასაცხოვრებელ შენობებში სმს-ს (ხის დასამუშავებელი დაზგები, საკვებ-საჭრელები და სხვა) ექსპლუატაციის დროს წარმოქმნილი ვიბრაციის დასაშვები დონეები არ უნდა აღემატებოდეს ცხრილში 4. მოცემულ მნიშვნელობებს. ცხრილი 4 ოქტავურ ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც დასაშვები მნიშვნელობები, დბ 2 4 8 16 31,5 63 ვიბროსიჩქარე ვიბროაჩქარება 100 91 85 84 84 84 15 15 15 21 27 33 კორექტირებული დონე, დბ 84 42 4. სმს-ის მიერ წარმოქმნილი ლოკალური ვიბრაციის დასაშვები დონეები არ უნდა აღემატებოდეს 5 ცხრილში მოცემულ მნიშვნელობებს. ცხრილი 5 ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც დასაშვები მნიშვნელობები, დბ 8 16 31,5 63 ვიბროსიჩქარე 105 99 99 99 ვიბრო აჩქარება 63 63 69 75 193 125 250 500 1000 99 99 99 99 81 87 93 99 კორექტირებული დონე,დბ 102 66 VIII. ულტრაბგერის დასაშვები დონეები 1. სახალხო მოხმარების საგნების მიერ წარმოქმნილი ულტრაბგერის დასაშვები დონეები არ უნდა აღემატებოდეს №6 ცხრილში მოცემულ მნიშვნელობებს. ცხრილი №6 მესამედოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, კჰც 12,5 16,0 20,0 25,0 31,5-100,0 ბგერითი წნევის დონე, დბ 70 80 90 95 100 IX. ინფრაბგერის დასაშვები დონეები 1. სახალხო მოხმარების საგნების მიერ წარმოქმნილი ინფრაბგერის დასაშვები დონეები არ უნდა აღემატებოდეს №7 ცხრილში მოცემულ მნიშვნელობებს. ცხრილი №7 ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც 2 4 8 16 ბგერითი წნევის დონე, დბ 75 70 65 60 2. ბგერითი წნევის საერთო დონე არ უნდა აღემატებოდეს 75 დბ. ―ლინ‖ რეჟიმში. X. ელექტრომაგნიტური ველების დასაშვები დონეები 1. სმს-ის მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველების დაძაბულობის (ენერგიის ნაკადის სიმკვრივე) დონეები არ უნდა აღემატებოდეს №8 ცხრილში მოცემულ მნიშვნელობებს. ცხრილი №8 სიხშირეების დიაპაზონი 0.3-300 კჰც 0.3-3 მჰც 3-30 მჰც 30-300 მჰც 0.3-30 ჰჰც ელექტრული ველის დაძაბულობა Eენერგიის ნაკადის სიმკვრივე დასაშვები დონეები 25 ვ/მ 15 ვ/მ 10 ვ/მ 3 ვ/მ 10მკვტ\სმ 2 2. ფიჭური რადიოკავშირის სისტემის მიერ წარმოქმნილი ელექტრომაგნიტური ველების ენერგიის ნაკადის სიმკვრივის დასაშვები დონეები, არ უნდა აღემატებოდეს ცხრილში №9 მოცემულ მნიშვნელობებს. ცხრილი №9 სიხშირის დიაპაზონი 400-1200 მჰც დასხივების კატეგორია საბაზო სადგურების ანტენების Mმიმდებარე დასახლებულ ტერიტორიაზე მცხოვრები მოსახლეობის დასხივება რადიოტელეფონით მოსარგებლე პირთა დასხივება დასაშვები დონეები 10მკვტ\სმ 2 100 მკვტ\სმ 2 XI. სამრეწველო სიხშირის დენის ელექტრული ველის დაძაბულობის დასაშვები დონეები 1. სმს-ის მიერ წარმოქმნილი სამრეწველო სიხშირის (50ჰც) დენის ელექტრული ველის დაძაბულობის დასაშვები დონე არ უნდა აღემატებოდეს 0,5 კვ/მ-ს. XII. ელექტროსტატიკური ველის დაძაბულობის დასაშვები დონეები 194 1. სმს-ის ზედაპირზე წარმოქმნილი ელექტროსტატიკური ველის (საყოფაცხოვრებო ელექტრული ხელსაწყოები, რადიოელექტრონული აპარატურა, ტელევიზორები, სათამაშოები, ტანსაცმელი, ზოგიერთი სამშენებლო მასალა) დაძაბულობის დასაშვები დონე, არ უნდა აღემატებოდეს 15 კვ/მ. XIII. ინფრაწითელი (სითბური) და ხილული დიაპაზონის გამოსხივების დასაშვები დონეები სმს-ის ინფრაწითელი გამოსხივების ინტეგრალური ნაკადის ინტენსიურობის დასაშვები დონე არ უდა აღემატებოდეს 100 ვტ/მ2-ს. ტელევიზორების, ვიდეომონიტორების, გამზომი და სხვა ხელსაწყოების ოსცილოგრაფების, ინფორმაციის გამოსახვის ვიზუალური კონტროლის საშუალებების ეკრანების გამოსხივების ინტენსივობა არ უნდა აღემატებოდეს 0,1 ვტ/მ 2 ს, ხილულ დიაპაზონში (400-760ნმ), 0,05ვტ/მ 2 ს ახლო ინფრაწითელ დიაპაზონში (760-1050ნმ), 4 ვტ/მ 2 ს შორ ინფრაწითელ დიაპაზონში (1050ნმ და მეტი). XIV. ულტრაიისფერი გამოსხივების დასაშვები დონეები ულტრაიისფერი გამოსხივების ინტენსიობა გამოსხივებითი მოქმედების საყოფაცხოვრებო ნაკეთობებისათვის, არ უნდა აღემატებოდეს 1,9ვტ/მ 2 ს 280-315ნმ დიაპაზონში და 10 ვტ/მ 2 315-400 ნმ დიაპაზონში. გამოსხივება 200-280 ნმ დიაპაზონში არ დაიშვება. ტელევიზორების, ვიდეომონიტორების, გამზომი და სხვა ხელსაწყოების ოსცილოგრაფების, ინფორმაციის გამოსახვის ვიზუალური კონტროლის საშუალებების ეკრანებიდან გამოსხივების იტენსიობა არ უნდა აღემატებოდეს 0,0001 ვტ/მ 2 ს 280-315ნმ დიაპაზონში და 0,1ვტ/მ 2 ს 315-400ნმ დიაპაზონში. გამოსხივება 200-280ნმ დიაპაზინში არ დაიშვება. ლუმინესცენტული ნათურებიდან ულტრაიისფერი გამოსხივების ინტენსიობა 280-400ნმ დიაპაზონში არ უნდა აღემატებოდეს 0,03ვტ/მ2-ს. გამოსხივება 200-280 ნმ დიაპაზონში არ დაიშვება. ულტრაიისფერი სხივების მაგენერირებული ნაკეთობების, ულტრაიისფერი გამოსხივების დასაშვები ინტენსიურობა არ უნდა აღემატებოდეს 0,05 ვტ/მ 2 ს 280-315 წმ დიაპაზონში და 1 ვტ/მ 2 ს 315-400ნმ. დიაპაზონში გამოსხივება 200-280ნმ დიაპაზონში არ დაიშვება. XV. ლაზერული გამოსხივების დასაშვები დონეები 1. ლაზერული გამოსხივების მნორმირებელ პარამეტრებს წარმოადგენს: ა)ენერგეტიკული ექსპოზიცია H; ბ) დასხივება E; გ) ლაზერული გამოსხივების ენერგია ჭ Pდა ლაზერული გამისხივების სიმძლავრე P. 2. ლაზერული გამოსხივების დასაშვები დონეები (ზდდ) დგინდება ტალღის სიგრძის სამ დიაპაზონში: ა) პირველი—180ნმ-დან 380ნმ-მდე; ბ) მეორე—380ნმ-ზე მეტიდან 1400ნმ-მდე; გ) მესამე—1400ნმ-ზე მეტიდან 1. 10 5 ნმ-მდე. 3. მნორმირებელი პარამეტრების ზდდ-ის მნიშვნელობები გამოითვლება ლაზერების მოწყობისა და ექსპლუატაციის, სანიტარიული ნორმებისა და წესების №5804-91 შესაბამისად. XVI. რენტგენის გამოსხივების დასაშვები დონეები 1. სმს-ს (ტელევიზორი, ვიდეომონიტორი და სხვა) ზედაპირიდან 10სმ-ის დაშორებით სივრცის ნებისმიერ წერტილში რენტგენის გამოსხივების ექსპოზიციური დოზის სიმძლავრე, არ უნდა აღემატებოდეს 0,003 მკრ/წმ-ს. დანართი 1 (საცნობარო) 195 XVII. სმს-ის ჯგუფების სამაგალითო ნუსხა, რომლებიც წარმოსდგენენ ფიზიკური ფაქტორების წყაროს სახალხო მოხმარების საგნების ჯგუფების დასახელება ფიზიკური ფაქტორების რეკომენდირებული პარამეტრები ხმაური ვიბრაცია ულტრაბგე რა ინფრაბ გერა ელექტ რო მაგნი ტურიე ლი სამრ ეწვე ლო სიხშ ირის ელექ ტრუ ლი ველი სტატ იკურ ი ელექ ტრო ბა იწსით ბური და ხილუ ლი გამოსხ ივების დიაპ აზო ნი ულტრა იისფერ ი გამოსხი ვება ლაზე რული გამოს ხივებ ა რენტგ ენის გამოს ხივება ს აე რ თ ო ლ ო კ ალ უ რ ი 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1. საყოფაცხოვრებო ელექტრული ხელსაწყოები საყოფაცხოვრებო მაცივრები + + + + საყოფაცხოვრებო საყინულეები + + + + საჭმლის მომზადებისათვის საჭირო სპეციალური ელექტროხელსაწყოები + + + + სითხის გამაცხელებელი ელექტროხელსაწყოები + + + + გამათბობელი ელექტროხელსაწყოები + + + + დაბალი სითბოს გამომსხივებელი ელექტროხელსაწყოები + + + სანიტარიულ-ჰიგიენური ელექტრომათბური ინსტრუმენტები და ხელსაწყოები + + + + + უთოები + + + + + სამეურნეო მანქანები + + + სარეცხი მანქანები + + + + სამზარეულო სამუშაოების მექანიზებული ხელსაწყოები და მანქანები + + + + + 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 სანიტარიულ-ჰიგიენური ელექტროხელსაწყოები + + + + მიკროკლიმატის ელექტროხელსაწყოები + + + + საყოფაცხოვრებო საკერავი მანქანები საქსოვი აპარატები და მანქანები + + + + + + + + + + + 2. მცირე სიმძლავრის ელექტროძრავები ავტომატიზაციისა და მექანიზაციისათვის + + + + 3. ელექტული ინსტრუმენტები ელექტროციფრული ინსტრუმენტი (ხელის და გადასატანი ელექტრული მანქანები) + + + + + საყოფაცხოვრებო ხის გადამამუშავებელი დაზგები + + + + + 4. საყოფაცხოვრებო რადიოელექტრონული აპარატურა საყოფაცხოვრებო რადიოელექტრონული აპარატურა + + + + + ელექტრომუსიკალური აპარატურა + + + დასარტყამხმიანი და დამმხმარე ელექტრონული მოწყობილობები + + + + 5. კავშირგაბმულობისა და ინფორმაციის საშუალებები რადიოტელეფონური, რადიოტელეგრაფული კავშირის, რადიომაუწყებლობის, ტელევიზიის გადამცემი აპარატურა + + + + + + + + 196 საერთო გამოყენების მავთულიანი კავშირის აპარატურა + + + + + + + + 6. ელექტრული სიდიდეების გაზომვისა და კონტროლის აპარატურა ფარიანი ანალოგიური ელექტრომზომი ხელსაწყოები + რადიოსაზომი ხელსაზყოები + + + + + 7. განათების ტექნიკური ნაკეთობები განათების ტექნიკური მოწყობილობა + + + - 8. კტნო-ფოტო ტექნიკა და მისი კუთვნილებანი სტატიკური პრექციის აპარატურა + + + კინოსაპროეციო აპარატურა + + + + + ელექტრონული ტექნიკის სხვადასხვა ნაკეთობა + + + + + + + 9. გამომთვლელი ტექნიკა და მმართველობითი შრომის მექანიზაციის საშუალებები ელექტრონულ-ციფრული გამომთვლელი მანქანები + + + + + + + + ტექსტობრივი დოკუმენტაციის შესადგენი საშუალებები + + + + + 10. სპეციალიზებული დანიშნულების ავტომატიზაციის საშუალებები ხანძრის მაუწყებლები + დაცვისა და ხანძარდაცვის მაუწყებლები + მიმღებ-საკონტროლო, ხანძარმაუწყებლობის, ხანძარდაცვის სისტემების მართვის ხელსაწყოები + + ხანძრის, შეღწევის შეტყობინების და გადაცემის სისტემები + + + + + + + + 11. ნაკეთობები, ქსოვილები, რომლებიც დამზადებულია პოლიმერული და სინთეთიტური მასალებისგან + 2 .2. 4. საწარმოო გარემოს ფიზიკური ფაქტორები 2. 1. 8. ბუნებრივი გარემოს ფიზიკური ფაქტორები ხმაური სამუშაო ადგილებზე, საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში და საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე Noise at workplaces, in houses and public buildings and at the places of nonsing buildings სანიტარიული ნორმები ს ნ 2. 2. 4/2. 1. 8. 000 – 00 I. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული ნორმები შემუშავებულია საქართველოს კანონების ―ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖, ―გარემოს დაცვის შესახებ‖ და ადგენენ ხმაურის კლასიფიკაციას, ხმაურის ნორმირებულ პარამეტრებსა და ზღვრულად დასაშვებ დონეებს სამუშაო ადგი-ლებზე, საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში და საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე. 2. სანიტარიული ნორმები არ ვრცელდება სპეციალური დანიშნულების სათავსებზე (რადიო, ტელე, კინო-სტუდიები, თეატრების და კინოთეატრების დარბაზები, საკონცერტო და სპორტული დარბაზები). II. ზოგადი დებულებები 1. წინამდებარე სანიტარიული ნორმები ადგენენ ხმაურთა კლასიფიკაციას ხმაურის ნორმირებულ პარამეტ-რებს და ზღვრულად დასაშვებ დონეებს სამუშაო ადგილებზე; ხმაურის დასაშვებ დონეებს საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში და საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე. 2. სანიტარიული ნორმები სავალდებულოა საქართველოს ტერიტორიაზე ყველა ორგანიზაციისა და იურიდიული პირისათვის, მიუხედავად მათი საკუთრების ფორმებისა, დაქვემდებარებისა და ფიზიკური პირებისათვის, მიუხედავად მათი მოქალაქეობისა. 197 3. სანიტარიული ნორმების მოთხოვნები გათვალისწინებულ უნდა იქნეს სახელმწიფო სტანდარტებსა და ყველა ნორმატიულ-ტექნიკურ დოკუმენტებში, რომელნიც ახდენენ საწარმოო ობიექტების, საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი შენობების, ტექნოლოგიური, საინჟინრო, სანიტარიულ-ტექნიკური მოწყობილობების და მანქანების, სატრანსპორტო საშუალებების, საყოფაცხოვრებო ხელსაწყოთა საგეგმო, კონსტრუქციული, ტექნოლოგიური, სერტიფიკაციულ და საექსპლოატაციო მოთხოვნების რეგლამენტირებას. 4. სანიტარიული ნორმების მოთხოვნების შესრულებაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება საწარმოების, დაწე-სებულებების და ორგანიზაციების ხელმძღვანელებს და თანამდებობის პირებს, ასევე მოქალაქეებს დადგენილი წესით. 5. სანიტარიული ნორმების მოთხოვნების შესრულებაზე კონტროლს ახორციელებს საქართველოს შრო-მის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინის-ტრო მოქმედი სანიტარიული წესებისა და ნორმების მოთხოვნების გათვალისწინებით. 6. ხმაურის დონეების გაზომვა და ჰიგიენური შეფასება, ასევე პროფილაქტიკური ღონისძიებები უნდა გატარდეს სახელმძღვანელოს 2.2.4/2.1.8- ―საწარმოო და გარემომცველი გარემოს ფიზიკური ფაქტორების ჰიგიენური შეფასების‖-შესაბამისად. 7. წინამდებარე სანიტარიული ნორმების დამტკიცების შემდეგ ძალადაკარგულად ითვლება ―ხმაურის დონეების დასაშვები სანიტარიული ნორმები სამუშაო ადგილებზე‖- №3283-85; ―ხმაურის დასაშვები სანიტარიული ნორმები საცხოვრებელ და საზოგადოებრივი შენობის სათავსებში და საცხოვრებელ განაშენიანების ტერიტორიაზე‖- №3077-84; ―ჰიგიენური რეკომენდაციები ხმაურის დონეთა დასადგენად სამუშაო ადგილებზე შრომის დაძაბულობის და სიმძიმის გათვალისწინებით‖ №2411-81. III. ნორმატიული დამოწმებები 1. წინამდებარე სანიტარიულ ნორმებში გამოყე-ნებულია დამოწმებები შემდეგ დოკუმენტებზე: ა) საქართველოს კანონი ―ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖. ბ) საქართველოს კანონი ―გარემოს დაცვის შესახებ‖. გ) საქართველოს კანონი ―მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ‖. დ) საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის 1998 წლის 30 იანვრის №44/ო ბრძანება ―საქართველოში 1992 წლამდე მოქმედ სანიტარიულ-ჰიგიენური წესების, ნორმებისა და ჰიგიენური ნორმატივების დროებით ძალაში დატოვების შესახებ.‖ ე) საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მარტის №807 ბრძანებულება ―ჯანმრთელობისათვის ხელშეწ-ყობისა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების სახელმწიფო პროგრამის 1999-2005 წლების ღონისძიებათა ნუსხის დამტკიცების შესახებ‖. ვ) სახელმძღვანელო 1.1.001-99 „ზოგადი საკითხები. ზოგადი მოთხოვნები სანიტარიულ ჰიგიენური და ეპიდემიოლოგიური ნორმატიული და მეთოდური დო-კუმენტების წყობაზე, გადმოცემაზე, გაფორმებაზე და შინაარსზე. ‖დამტკიცებული საქართველოს ჯანმრთე-ლობის დაცვის მინისტრის მიერ 1999 წლის 8 დეკემბრის №490/ო ბრძანებით. IV. ტერმინები და განსაზღვრებები 1. ბგერითი წნევა – ცვლადი შემადგენელი ჰაერის ან გაზის წნევისა, რომელიც ბგერითი რხევების შედეგად წარმოიქმნება; 2. არამუდმივი ხმაურის ბგერის ექვივალენტური (ენერგიის მიხედვით) დონე LA ექვ, დბ A – მუდმივი ფართოზოლიანი ხმაურის ბგერის დონე, რომელსაც აქვს იგივე საშუალო კვადრატული ბგერითი წნევა, როგორც არამუდმივ ხმაურს დროის განსაზღვრული ინტერვალის განმავლობაში. 3. ხმაურის ზღვრულად დასაშვები დონე (ზდდ) – ფაქტორის დონე, რომელიც ყოველდღიურ სამუშაოზე (დასვენების დღეების გარდა), არაუმეტეს 40 საათისა კვირაში, მთელი სამუშაო სტაჟის განმავლობაში არ უნდა გამოიწვიოს დაავადება ან ჯანმრთელობის მდგო-მარეობიდან გადახრა, გამოვლენილი კვლევის თანამედ-როვე მეთოდებით მუშაობის პროცესში ან ახლანდელი და მომავალი თაობების სიცოცხლის შორეულ პერიოდში. ხმაურის ზდდ-ის დაცვა არ გამორიცხავს ჯანმრთელობის მდგომარეობის დარღვევას (მოშლას) მაღალმგრძნობიარე პირებში. 198 4. ხმაურის დასაშვები დონე – დონე, რომელიც არ იწვევს ადამიანის მნიშვნელოვან მოუსვენრობას (შე-წუხებას) და ხმაურის მიმართ მგრძნობიარე სისტემის ფუნქციური მდგომარეობის არსებით ცვლილებას. 5. ბგერის მაქსიმალური დონე LAI მაქს, დბ A – ბგერის დონე, რომელიც შეესაბამება გამზომი, პირდაპირ მაჩვენებელი ხელსაწყოს (ხმაურმზომის) მაქსიმალურ მაჩვენებელს ვიზუალური ათვლისას ან ბგერის დონის მნიშვნელობა გაზომვის დროს 1%-ით გადამეტებისას, ავტომატური მოწყობილობით რეგისტრაციისას. V. ადამიანზე მოქმედი ხმაურის კლასიფიკაცია 1. ხმაურს სპექტრის ხასიათის მიხედვით გამოყოფენ: ა) ფართოზოლიანი ხმაური უწყვეტი სპექტრით, ერთ ოქტავაზე მეტი სიგანით; ბ) ტონალური ხმაური, რომლის სპექტრში გამოკვე-თილი ტონეებია. ხმაურის ტონალური ხასიათი პრაქტიკული მიზნებისათვის დგინდება სიხშირეთა 1/3 ოქტავურ ზოლებში გაზომვით, ერთ ზოლში გვერდით მდებარე (მეზობელ) ზოლთან გადამეტებისას არანაკლებ 10 დბ-ით. 2. ხმაურის დროებითი მახასიათებლების მიხედვით გამოყოფენ: ა) მუდმივი ხმაური, რომლის ბგერის დონე 8 საათიან სამუშაო დღეს ან საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში, საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე ხმაურმზომის დროით მახასიათებელზე ―ნელა‖ გაზომვებისას იცვლება დროში არანაკლებ 5დბ ით; ბ) არამუდმივი ხმაური, რომლის დონე 8 საათიან სამუშაო დღეს, სამუშაო ცვლაში ან საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში, საცხოვრე-ბელი განაშენიანების ტერიტორიაზე, ხმაურმზომის დროებით მახასიათებელზე ―ნელა‖ გაზომვებისას იცვლება დროში 5დბ -ზე მეტი სიდიდით. 3. არამუდმივი ხმაური იყოფა: ა)დროში მერხევი ხმაური, რომლის ბგერის დონე უწყვეტად იცვლება დროში; ბ)წყვეტილი ხმაური, რომლის ბგერის დონე საფეხურებრივად იცვლება(5დბ და მეტით). ამასთან ერთად ინტერვალების ხანგრძლივობა, რომლის განმავლობაში ხმაურის დონე მუდმივია, შეადგენს 1 წამს და მეტს. გ)იმპულსური ხმაური, რომელიც შედგება ერთი ან რამდენიმე ბგერითი სიგნალებისაგან, თითეული ხანგრძლივობით 1წმ-ზე ნაკლები, ამასთან ერთად ბგერის დონეები, დბ I და დბ -ში გაზომილი, შესაბამისად დროით მახასიათებლებზე ―იმპულსი‖ და ―ნელა‖ განსხვავდებიან არანაკლებ 7დბ-ით. VI. სამუშაო ადგილებზე ხმაურის მანორმირებელი პარამეტრები და ზღვრულად დასაშვები დონეები 1. სამუშაო ადგილებზე მუდმივი ხმაურის მახასიათებელს წარმოადგენს ბგერითი წნევის დონეები დბ-ში, ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეებით 31,5; 63; 125; 250; 500; 1000; 2000; 4000; 8000 ჰერცი, რომელიც განისაზღვრება ფორმუ-ლით: L= 20 ლგ p/p0 , სადაც p- ბგერითი წნევის საშუალოკვადრატული მნიშვნე-ლობა, პა; p0- ბგერითი წნევის საწყისი მნიშვნელობა ჰაერში, რომელიც 2. 10 3 პა-ის ტოლია. 2. სამუშაო ადგილებზე მუდმივი ფართოზოლიანი ხმაურის მახასიათებლის სახით დასაშვებია მიღებულ იქნას ბგერითი წნევა დბ.A-ში, გაზომილი ხმაურმზომის მახასიათებელზე ―ნელა‖, რომელიც განისაზღვრება ფორმულით: L A= 20 lg pA/p 0, სადაც pA- ბგერითი წნევის საშუალო კვადრატული სიდიდე ხმაურმზომის ― A‖ კორექციის გათვალისწინებით, პა. 3. სამუშაო ადგილებზე არამუდმივი ხმაურის მახასიათებელს წარმოადგენს ბგერის ექვივალენტური (ენერგიის მიხედვით) დონე – A დბ-ში. 4. სამუშაო ადგილებზე ბგერის ზღვრულად დასაშვები და ბგერის ექვივალენტური დონეები შრომითი საქ-მიანობის დაძაბულობის და სიმძიმის გათვალისწინებით წარმოდგენილია ცხრილში 1. 199 5. შრომითი პროცესის სიმძიმის და დაძაბულობის რაოდენობითი შეფასება უნდა ჩატარდეს სახელ-მძღვანელოს 2.2.013-94- ―შრომის პირობების შეფასების ჰიგიენური კრიტერიუმები საწარმოო გარემოს ფაქ-ტორების მავნეობისა და საშიშროების, შრომითი პროცესის სიმძიმისა და დაძაბულობის მაჩვენებლების მიხედ-ვით‖- შესაბამისად. ცხრილი 1 ბგერის ზღვრულად დასაშვები და ბგერის ეკვივალენტური დონეები შრომითი საქმიანობის სიმძიმის და დაძაბულობის სხვადასხვა კატეგორიებისათვის, დბ A შრომითი პროცესის დაძაბულობის კატეგორია შრომითი პროცესის სიმძიმის კატეგორია მსუბუქი ფიზიკური დატვირთვა საშუალო ფიზიკური დატვირთვა მძიმე შრომა I ხარისხის მძიმე შრომა II ხარისხის მძიმე შრომა III ხარისხის მსუბუქი ხარისხის დაძაბულობა 80 80 75 75 75 საშუალო ხარისხის დაძაბულობა 70 70 65 65 65 დაძაბული შრომა I ხარისხის 60 60 დაძაბული შრომა II ხარისხის 50 50 6. შენიშვნები: ა) ტონალური და იმპულსური ხმაურისათვის ზდდ 5დბ A-iT ნაკლებია ცხრილ 1-ში მითითებულ მნიშვნელობებზე; ბ) ჰაერის კონდენციონირების, ვენტილაციის და საჰაერო გათბობის დანადგარების მიერ წარმოქმნილი ხმაურისათვის, სათავსებში 5დბ A-ით ნაკლებია ხმა-ურის ფაქტობრივ დონეებზე (გაზომილი ან გამოთვლილი), თუ უკანასკნელნი არ აღემატებიან ცხრილ 1-ში მოცემულ მნიშვნელობებს (ამასთან ტონალური და იმპულსური ხმაურისათვის შესწორება არ არის გათვალისწინებული), წინააღმდეგ შემთხვევაში 5დბ A-ით ნაკლები მნიშვნელობები, მითითებული ცხრილ №1-ში. გ)დამატებით დროში მერხევი და წყვეტილი ხმაურისათვის ბგერის მაქსიმალური დონე არ უნდა აღემატებოდეს 110 დბ A-ს, იმპულსური ხმაურისათვის 125დბ AI-ს 7. ბგერითი წნევის ზღვრულად დასაშვები დონეები სიხშირეთა ოქტავურ ზოლებში, ბგერის დონეები და ბგერის ექვივალენტური დონეები შრომითი საქმი-ანობისა და სამუშაო ადგილების ძირითადი, უფრო მეტად ტიპიური სახეებისათვის, შემუშავებული შრო-მის სიმძიმისა და დაძაბულობის კატეგორიების გათვა-ლისწინებით, წარმოდგენილია ცხრილ №2-ში. VII. ხმაურის მანორმირებელი პარამეტრები და დასაშვები დონეები საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში და საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტორიაზე 1. მუდმივი ხმაურის მნორმირებელ პარამეტრებს წარმოადგენს ბგერითი წნევის დონეები L, დბ, ოქტავურ ზოლებში საშუალო გეომეტრიული სიხშირეებით: 31,5; 63; 125; 250; 500; 1000; 2000; 4000; 8000 ჰც. საორიენტაციო შეფასებისათვის დასაშვებია ბგე-რის დონეების LA, დბA გამოყენება. 2. არამუდმივი ხმაურის ნორმირებულ პარამეტრებს წარმოადგენს ბგერის ექვივალენტური დონეები (ენერგიის მიხედვით) ექვ, დბ და ბგერის მაქსიმალური დონეები მაქს. დბ . არამუდმივი ხმაურის შეფასება დასაშვებ დონეებთან შესაბამისობაზე უნდა ჩატარდეს ერთდროულად ბგერის ეკვივალენტური და მაქსიმა-ლური დონეების მიხედვით. ერთ-ერთი მაჩვენებლის გადამეტება განხილულ უნდა იქნეს, როგორც შეუსაბამისობა წინამდებარე სანიტარიულ ნორმებთან. 3. შემღწევი ხმაურის ბგერითი წნევის დასაშვები მნიშვნელობები სიხშირეთა ოქტავურ ზოლებში, ბგერის ექვივალენტური და მაქსიმალური დონეები საცხოვ-რებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში და ხმაურისა საცხოვრებელი განაშენიანების ტერიტო-რიაზე აღებულ უნდა იქნეს ცხრილი №3-ის მიხედვით. ცხრილი №2 200 1. ბგერითი წნევის ზღვრულად დასაშვები დონეები, ბგერის დონეები და ბგერის ეკვივალენტური დონეები შრომითი საქმიანობისა და სამუშაო ადგილების ძირითადი უფრო მეტად ტიპური სახეებისათვის შრომითი საქმიანობის სახე, სამუშაო ადგილი ბგერითი წნევის დრნეები, დბ, ოქტავურ ზოლებში საშუალო გეომეტრიული სიხშირეებით. ჰც ბგერის დონეები და ბგერის ეკვივალენტური დონეები (დბ) 31,5 63 125 250 500 1000 2000 4000 8000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 შემოქმედებითი საქმიანობა, სახელმძღვანელო სამუშაო გაზრდილი მოთხოვნებით, სამეცნიერო საქმიანობა, კონსტრუირება და დაპროექტება, პროგრამირება სწავლება და სწავლა, საექიმო საქმიანობა. სამუშაო ადგილები დირექციის, საპროექტო საკონსტრუქტორო ბიუროს, გამომთვლელების, გამომთვლელი მანქანების პროგრპმისტების სათავსებში, თეორიული სამუშაოების და მონაცემების დამუშავების ლაბორატორიებში, ავადმყოფთა მიღება ჯანპუნქტებში. 86 71 61 54 49 45 42 40 38 50 2 მაღალკვალიფიციური სამუშაო, რომელიც მოითხოვს ყურადღების დაძაბვას, ადმინისტრაციულ მმართველობითი საქმიანობა, გაზომვითი და ანალიზური სამუშაოები ლაბორატორიებში; სამუშაო ადგილები საამქროს მმართველობითი აპარატის სათავსებში, კანტორის სათავსებში, კანტორის სათავსთა სამუშაო ოთახებში, ლაბორატორიებში 93 79 70 68 58 55 52 52 49 60 3 სამუშაო, დაკავშირებული ხშირად მიღებად მითითებებთან და აკუსტიკურ სიგნალებთან: სამუშაო, რომელიც მოითხოვს მუდმივ სმენით კონტროლს; ოპერატორის სამუშაო ზუსტი გრაფიკით ინსტრ უქციის მიხედვით; სადისპეჩერო სამუშაო. სამუშაო ადგილები სადისპეჩერო სამსახურის სათავსებში, კაბინეტებში და სათავსებში, საიდანაც წარმოებს დაკვირვება და დისტანციური მართვა ტელეფონით, სამეტყველო კავშირის საშუალებით: მანქანაზე მბეჭდავთა ბიუროში, ზუსტი აწყობის უბნებზე, ოსტატთა სათავსებში, გამომთვლელ მანქანებზე ინფორმაციის დამუშავების დარბაზებში 96 83 74 68 63 60 57 55 54 65 4 სამუშაო, რომელიც მოითხოვს ყურადღების დაძაბვას, სამუშაო გაზრდილი მოთხოვნებით, დაკავშირებული საწარმოო ციკლების დაკვირვების პროცესებთან და დისტანციურ მართვასთან, სამუშაო ადგილები პულტებთან კაბინეტებში, საიდანაც წარმოებს დაკვირვება და დისტანციური მართვა ტელეფონით სამეტყველო კავშირის გარეშე, ლაბორატორიების სათავსებში გამომთვლელი მანქანების ხმაურიანი აგრეგატების განლაგებისათვის განკუთვნილი 103 91 83 77 73 70 68 66 64 75 201 5 ყველა სახის სამუშაოების შესრულება (გარდა 1-4 პუნქტებში ჩამოთვლილისა და მათი ანალოგიურისა) საწარმოო სათავსების და დაწესებულებების ტერიტორიის მუდმივ სამუშაო ადგილებში 107 95 87 82 78 75 73 71 69 80 სარკინოგზო ტრანსპორტის მოძრავი შემადგენლობა 6. სამუშაო ადგილები თბომავლების, მეტროპოლიტენის მატარებლების, დიზელმატარებლების და ავტომოტრისების მემანქანეთა კაბინებში 107 95 87 82 78 75 73 71 69 80 7 სამუშაო ადგილები ჩქაროსნული და საგარეუბნო ელექტრომატარებ ლების მემანქანეთა კაბინებში 103 91 83 77 73 70 68 66 64 75 8 სათავსები შორსმავალი მატარებლების ვაგონების პერსონალისათვის, სამსახუროებრივი სათავსები სარეფრეჟერატორო სექციებისათვის, ელექტროსადგურ ების ვაგონებისათვის, სათავსები საბარგო და საფოსტო განყოფილებების დასვენებისათვის 93 79 70 63 58 55 52 50 4 60 9 სამსახურებრივი სათავსოები საბარგო და საფოსტო ვაგონების, ვაგონ-რესტორნები სათვის 100 87 79 72 68 65 63 61 59 70 საზღვაო, სამდინარო, თევზსარეწი და სხვა ხომალდები 10 სამუშაო ზონა ხომალდების ენერგეტიკულ განყოფილებათა სათავსებში მუდმივი ვახტით (სათავსები, სადაც განლაგებულია მთავარი ენერგეტიკული დანადგარი, ქვაბები, ძრავები და მექანიზმები, რომლებიც გამოიმუშავებენ ენერგიას და უზრუნველყოფენ სხვადასხვა სისტემების და მოწყობილობების მუშაობას) 107 95 87 82 78 75 73 71 69 80 11 სამუშაო ზონები ხომალდების მართვის ცენტრალურ პოსტებზე (ცპმ)(ბგერიზოლირე ბული), სათავსებში, რომლებიც გამოყოფილია ენერგეტიკული განყოფილებიდან, სადაც დადგმულია საკონტროლო ხელსაწყოები, საინდიკაციო საშუალებები, მთავარი ენერგეტიკული დანადგარის და დამხმარე მექანიზმების მართვის ორგანოები 96 83 74 68 63 60 57 55 54 65 12 სამუშაო ზონები ხომალდების სამსახუროებრივ სათავსებში (მესაჭეები,საშტურ მანოები,ბაგერმეისტე რის ჯიხურები, რადიოჯიხურები და სხვა) 89 75 66 59 54 50 47 45 44 55 13 საწარმოო-ტექნო ლოგიური სათავსები თევზის მრეწველობის ხომალდებზე (სათავსები თევზსარეწი ობიექტების, ზღვის და სხვა პროდუქტების გადასამუშავებლად. 107 95 87 82 78 75 73 71 69 80 ავტობუსები, სატვირთო, მსუბუქი და სპეციალური ავტომობილები 14 სამუშაო ადგილები სატვირთო ავტომანქანების მომსახურე პერსონალისათვის 100 87 79 72 68 65 63 61 59 70 15 სამუშაო ადგილები მსუბუქი მანქანების და ავტობუსების მძღოლებისა და მომსახურე პერსონალისათვის (მგზავრებისათვის) 93 79 70 63 58 55 52 50 49 60 სასოფლო-სამეურ ნეო მანქანები და მოწყობილობები, სამშენებლო საგზაო, სამელიორაციო და სხვა ანალოგიური სახის მანქანები 16 სამუშაო ადგილები ტრაქტორების,თვი თმა ვალი შასების, მისაბმელი და 107 95 87 82 78 75 73 71 69 80 202 საკიდი სასოფლო-სამეურნე ო მანქანების, სამშენებ ლო-საგზაო და სხვა ანალოგიური მანქანების მძღოლებისათვის და მომსახურე პერსონალისათვის სამგზავრო და სატრანსპორტო თვითმფრინავები და შვეულმფრენები 17 სამუშაო ადგილები თვითმფრინავების და შვეულმფრენების კაბინებში და სალონებში: დასაშვები ოპტიმალური 107 96 95 83 87 74 82 68 78 63 75 60 73 57 71 55 69 54 80 65 შენიშვნები: 1. დარგობრივ დოკუმენტებში დასაშვებია უფრო მკაცრი ნორმები შრომითი საქმიანობის ცალკეული სახეებისათვის, შრომის დაძაბულობის და სიმძიმის გათვალისწინებით ცხრილი 1-ის შესაბამისად. 2. აკრძალულია მოკლე დროით ყოფნაც კი ზონებში, სადაც ბგერითი წნევის დონე 135 დბ-ზე მაღალია ნებისმიერ ოქტავურ ზოლში. ცხრილი 3 1. ბგერის წნევის დასაშვები დონეები, ბგერის დონეები, შემღწევი ხმაურის ბგერის ეკვივალენტური და მაქსიმალური დონეები საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში და ხმაურის დასაშვები დონეები საცხოვრებელ განაშენიანების ტერიტორიაზე. სათავსების ან ტერიტორიების დანიშნულება დღე-ღამის დრო ბგერითი წნევის დონეები, დბ, საშუალო-გეომეტრიული სიხშირის ოქტავურ ზოლებში,ჰც ბგერის დონე LA და ბგერის ექვივალენ ტური დონეები LAექვ,დბ A ბგერის მაქსიმალური დონე-ები LA მაქს, დბ A 31,5 63 12 5 250 500 1000 2000 4000 8000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 1 საავადმყოფოების და სანატორიუმების პალატები. საავადმყოფოების საოპერაციოები 7 სთ-დან 23 სთ-მდე 23სთ-დან 7 სთ-მდე 76 69 59 51 48 39 40 31 34 24 30 20 27 17 25 14 23 13 35 25 50 40 2 პოლიკლინიკების, ამბულატორიების, დისპანსერების საავადმყოფოების ექიმების კაბინეტები 76 59 48 40 34 30 27 25 23 35 50 3 საკლასო ოთახები, სასწავლო კაბინეტები, სამასწავლებლო ოთახები, სკოლების და სხვა სასწავლო დაწესებულებების აუდიტორიები, საკონფერენციო დარბაზები, ბიბლიოთეკების სამკითხველო დარ ბაზები 79 63 52 ` 45 39 ` 35 32 30 28 40 55 4 ბინების საცხოვრებელი ოთახები, დასასვენებელი სახლების, პანსიონა ტების, მოხუცთა და ინვალიდთა სახლ-ინტერნა ტების საცხოვრებელი სათავსები. საძინებელი სათავსები ბავშვთა სკოლამდელ დაწესებულებეში და სკოლა ინტერნატებში 7 სთ-დან 23 სთ-მდე 23 სთ-დან 7 სთ-მდე 79 72 63 55 52 44 45 35 39 29 35 25 32 22 30 20 28 18 40 30 55 45 5 სასტუმროების ნომრები და საერთო საცხოვრებლების საცხოვრებელი ოთახები 7 სთ-დან 23 სთ-მდე 23 სთ-დან 7 სთ-მდე 83 76 67 59 57 48 49 40 44 34 40 30 37 27 35 25 33 23 45 35 60 50 203 6 კაფეების, რესტორნე ბის, სასადილო ების დარბაზები 90 79 70 63 59 55 53 51 49 60 75 7 მაღაზიების სავაჭრო დარბაზები, აეროპორ ტების და სადგურების (ვაგზლების) სამგზავრო დარბაზები, საყოფაც ხოვრებო მომსახუ რების საწარმოების მიმღები პუნქტები 93 79 70 63 59 55 53 51 49 60 75 8 ტერიტო რიები, რომლებიც უშუალოდ ესაზღვრება საავადმყო ფოების და სანატორიუ მების შენობებს 7 სთ-დან 23 სთ-მდე 23 სთ-დან 7 სთ-მდე 83 76 67 59 57 48 49 40 44 34 40 30 37 27 35 25 33 23 45 35 60 50 9 ტერიტორიები, რომლებიც უშუალოდ ესაზღვრება საცხოვრე ბელ სახლებს, პოლიკლინიკების შენობებს, ამბულატორიების, დისპანსერების, დასასვენებელი სახლების, მოხუცთა და ინვალიდთა სახლ-ინტერნა ტების, ბავშვთა სკოლამდე დაწესე ბულებების, სკოლის და სხვა სასწავლო დაწესებუ ლებების, ბიბლიოთე კების შენობებს 7 სთ-დან 23 სთ-მდე 23 სთ-დან 7 სთ-მდე 90 83 75 67 66 57 59 49 54 44 50 40 47 37 45 35 44 33 55 45 70 60 10 ტერიტო რიები, რომლებიც უშუალოდ ესაზღვრება სანატორიუმების და საერთო საცხოვრებლების შენობებს 7 სთ-დან 23 სთ-მდე 23 სთ-დან 7 სთ-მდე 93 86 79 71 70 61 63 54 59 49 55 45 53 42 51 40 49 39 60 50 75 65 11 დასასვენებელი მოედნები საავადმყოფოების და სანატორიუმების ტერიტორიებზე 76 59 48 40 34 30 27 25 23 35 50 12 დასასვენებელი მოედნები მიკრორაიონების და საცხოვრებელი სახლების ჯგუფების, პანსიონა ტების, მოხუცთა და ინვალიდების სახლინტერნატების სკოლამდელი დაწესებულებების, სკოლის და სხვა სასწავლო დაწესებუ ლებების მოედნები 83 67 57 49 44 40 37 35 33 45 60 VIII. შენიშვნა 1. დასაშვები დონეები ხმაურისათვის, რომელიც წარმოიქმნება გარე წყაროების მიერ, დგინდება სათავსების ნორმატიული ვენტილაციის უზრუნველყოფის პირობით (საცხოვრებელი სათავსების, პალატების, საკლასო ოთახებისათვის – ღია სარკმელებით, ვიწრო საგდულიანი (ფრთებიანი) ფანჯრებით. 2. ბგერის ეკვივალენტური და მაქსიმალური დონეები, დბA, ხმაურისათვის, რომელიც წარმოიქმნება ტერიტორიაზე საავტომობილო და სარკინიგზო ტრანსპორტის მეშვეობით, დაშორებული ხმაურდამცავი ტიპის საცხოვრებელი შენობების, სასტუმროების, საერთო საცხოვრებლების შენობების პირველი ეშელონის გამყოფი კონსტრუქციიდან- 2 მეტრით, მიმართული საერთო-სა-ქალაქო და რაიონული მნიშვნელობის მაგისტრალური ქუჩებისა და რკინიგზისაკენ, დაშვებულია მიღებულ იქნას 10 დბ A-ით მაღალი (შესწორება =+10 დბ A), ვიდრე ცხრილ №3-ის მე-9 და მე-10 პოზიციებშია მითითებული. 3. ბგერითი წნევის დონეები სიხშირეთა ოქტავურ ზოლებში, დბ, ბგერის დონეები და ბგერის ეკვივალენტური დონეები, დბ A, ხმაურისათვის, რომელიც წარმოიქმნება სათავსებში და ტერიტორიაზე, მოსაზღვრე შენობებიდან ჰაერის კონდიციონირების, საჰაერო გათბობის, ვენტილაციის სისტემებით და სხვა საინჟინრო-ტექნოლოგიური მოწყობილობებით, მიღებულ უნდა იქნას 5დბ A-ით ნაკლები (შესწორება =5დბ A-ით), ვიდრე მითითებულია ცხრილ #3-ში. (შესწორება ტონალური და იმპულსური ხმაურისათვის ამ შემთხვევაში არ არის გათვალისწინებული). 4. ტონალური და იმპულსური ხმაურისათვის მიღებულ უნდა იქნას შესწორება-5დბ A. 204 IX. ბიბლიოგრაფია 1. Руководство 2.2.4./2.1.8.000-97. «Гигиеническая оценка физических факторов производственной и окружающей среды» 2. Руководство 2.2.013-94 «Гигиенические критерии оценки условий труда по показателям вредности и опасности факторов производственной среды, тяжести, напряженности трудового процесса». 3. Суворов Г.А. Денисов Э.И., Шкаринов Л.Н. Гигиеническое нормирование производственных шумов и вибрации.-М.: Медицина.1984-240с. 4. Суворов Г.А., Прокопенко Л.В., Якимова Л.Д. Шум и здоровье (Эколого-гигиенические проблемы).-М: Союз, 1996-150с. 5. Шум на рабочих местах, в помещениях жилых, общественных зданий и на территории жилой застроики. Санитарные нормы. СН 2.2.4./ 2.1.8.562-96. М., 1997-20с. 2.2.4. საწარმოო გარემოს ფიზიკური ფაქტორები 2.1.8. ბუნებრივი გარემოს ფიზიკური ფაქტორები საწარმოო ვიბრაცია, ვიბრაცია საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში The sanitary norms of industrial vibration, vibration of residential and public buildings სანიტარიული ნორმები სნ 2.2. 4/2. 1.8. 000-00 I. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული ნორმები შემუშავებულია საქართველოს კანონების „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖ და ―გარემოს დაცვის შესახებ‖ შესაბამისად და ადგენს საწარმოო ვიბრაციის კლასიფიკაციას, ნორმირებულ პარამეტრებს, მათ ზღვრულად დასაშვებ მნიშვნელობებსა და აგრეთვე, საზოგადოებრივ შენობებში ვიბრაციის დასაშვებ დონეებს. II. ნორმატიული დამოწმებები 2. წინამდებარე სანიტარიულ ნორმებში გამოყენებულია დამოწმებები შემდეგ დოკუმენტებზე: ა) საქართელოს კანონი „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖; ბ) საქართველოს კანონი „გარემოს დაცვის შესახებ‖; გ) საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრის 1998 წლის 30 იანვრის №44/ო ბრძანება „საქართველოში 1992 წლამდე მოქმედი სანიტარიულ-ჰიგიენური ნორმატივების დროებით ძალაში დატოვების შესახებ‖; დ) საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მარტის №807 ბრძანებულება „ჯანმრთელობისათვის ხელშეწყობისა და ცხოვრების ჯანსაღი წესის დამკვიდრების სახელმწიფო პროგრამის 1999-2005 წლების ღონისძიებათა ნუსხის დამტკიცების შესახებ‖; III. ზოგადი დებულებები 1. სანიტარიული ნორმები აუცილებელია ყველა ორგანიზაციისა და იურიდიული პირისათვის ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე განურჩევლად საკუთრების ფორ-მისა, დაქვემდებარებისა და კუთვნილებისა, აგრეთვე ფიზიკურ პირთათვის მოქალაქეობის მიუხედავად. 205 2. სანიტარიული ნორმები მოთხოვნები გათვალისწინებული უნდა იქნეს სახელმწიფო სტანდარტებში და ყველა ნორმატიულ-ტექნიკურ დოკუმენტებში, რომ-ლებითაც რეგლამენტირდება კონსტრუქციული, ტექნოლოგიური, სასერთიფიკაციო და საექსპლოატაციო მოთხოვნები სამრეწველო ობიექტების, საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობებისათვის, ასევე ტექნოლოგიური, საინჟინრო, სანიტარიულ-ტექნოლოგიური მოწყობილობების, მანქანების, სატრანსპორტო საშუალებების და საყოფაცხოვრებო ხელსაწყოებისათვის. 3. დადგენილი კანონის თანახმად პასუხისმგებლობა სანიტარიული ნორმების მოთხოვნების შესრულებაზე ევალება ორგანიზაციების, საწარმოების, დაწესე-ბულებების ხელმძღვანელებს და თანამდებობის პირებს, მოქალაქეებს. 4. სანიტარიული ნორმების შესრულებაზე კონტროლი ხორციელდება საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ მოქმედი სანიტარიული წესებისა და ნორმების გათვალისწინებით. 5. ვიბრაციის გაზომვა, ჰიგიენური შეფასება და მისი პროფილაქტიკური ღონისძიებები უნდა ხორციელდებოდეს სახელმძღვანელოს ―საწარმოო და გარემოს ფიზი-კური ფაქტორების შეფასება‖ შესაბამისად. IV. ტერმინები და განსაზღვრებები 1. ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები დონე (ზდდ) - ფაქტორის დონე, რომელიც ყოველდღიური (გარდა დასვენების დღეებისა) მუშაობისას, მაგრამ არა უმეტეს 40 სთ-ისა კვირაში, მთელი სამუშაო სტაჟის განმავლო-ბაში არ უნდა იწვევდეს დაავადებას, ჯანმრთელობის მდგომარეობაში რაიმე ისეთ გადახრას, რომელიც გამოვლინდება თანამედროვე კვლევის მეთოდებით მუ-შაობის პერიოდში, ანდა მოგვიანებთ, ან მომდევნო თაობის სიცოცხლის განმავლობაში. ვიბრაციის ზდდ-ს დაცვა არ გამორიცხავს ზემგრძნობიარე პირებში ჯან-მრთელობის მდგომარეობის მოშლას. 2. ვიბრაციის დასაშვები დონე საცხოვრებელ და საზოგადოებრივ შენობებში - ფაქტორის დონე, რომელიც არ არის შემაწუხებელი ადამიანისათვის და არ იწვევს ვიბრაციული ზემოქმედიბისადმი მგრძნობიარე სისტემებისა და ანალიზატორების ფუნქციური მდგომარეობის მაჩვენებლების მნიშვნელოვან ცვლილებებს. 3. ვიბრაციის კორექტირებული დონე - ვიბრაციის ერთრიცხვიანი მახასიათებელი, რომელიც განისაზღვრება როგორც სიხშირეების ოქტავურ ზოლებში ვიბრაციის დონეების ენერგეტიკული ჯამი ოქტავური შესწორებების გათვალისწინებით. 4. დროში ცვალებადი ვიბრაციის ეკვივალენტური (ენერგიის მიხედვით) კორექტირებული დონე დროში მუდმივი ვიბრაციის დონე, რომელსაც გააჩნია ვიბროაჩქარების და ვიბროსიჩქარის ისეთივე საშუალო კვადრატული კორექტირებული მნიშვნელობა, როგორიც მოცემულ არამუდმივ ვიბრაციას დროის განსაზღვრულ ინტერვალში. V. ადამიანზე მოქმედი ვიბრაციების კლასიფიკაცია 1. ადამიანზე გადაცემის მიხედვით ვიბრაცია არის: ა) ზოგადი ვიბრაცია, რომელიც საყრდენი ზედაპირებიდან გადაეცემა მჯდომარე ან ფეხზე მდგომი ადამიანის სხეულს; ბ) ლოკალური ვიბრაცია, რომელიც ხელებიდან გადაეცემა ადამიანს. შენიშვნა: ვიბრაცია, რომელიც გადაეცემა მჯდომარე ადამიანის ფეხებს და წინამხრებს მოვიბრირე ზედაპირიანი სამუშაო მაგიდიდან, მიეკუთვნება ლოკალურ ვიბრაციას. 2. წარმოქმნის წყაროების მიხედვით ვიბრაცია არის: ა) ლოკალური ვიბრაცია, რომელიც გადაეცემა ადამიანს ხელის მექანიზებული (ძრავიანი) ხელსაწყოებიდან, მანქანების ან დანადგარების ხელით სამართავი ორგანოებიდან. ბ) ლოკალური ვიბრაცია, რომელიც გადაეცემა ადამიანს ხელის არამექანიზებული (უძრავო) ხელსაწყოებიდან. მაგ., სხვადასხვა მოდელის საზუსტებელი ჩაქუჩებისგან და დასამუშავებელი დეტალებისგან. 3. I კატეგორიის ზოგადი ვიბრაცია - სატრანსპორტო ვიბრაცია, რომელიც მოქმედებს ადამიანზე, მის სამუშაო ადგილებზე თვითმავალ და მისაბმელ მანქანებში, ადგილობრივ სატრასპორტო საშუალებებში, აგრო-ფონებზე და გზებზე მოძრაობისას (აგრეთვე მშენებლობისას). სატრანსპორტო ვიბრაციის წყაროებს წარმოადგენენ: სასოფლო-სამეურნეო და სამრეწველო ტრაქტორები, 206 თვითმავალი სასოფლო-სამეურნეო მანქანები (მათ შორის კომბაინები), სატვირთო ავტომანქანები (მათ შორის საბუქსირო, სკრეპერები, გრეიდერები, სატკეპნი და სხვა); თოვლსაწმენდები, თვითმავალი სამთოშახტების სალიანდაგო ტრანსპორტი. 4. II კატეგორიის ზოგადი ვიბრაცია - სატრანსპორტო-ტექნოლოგიურ ვიბრაციას-რომელიც მოქმედებს ადამიანზე მის სამუშაო ადგილზე მანქანებში, რომლებიც მოძრაობენ საწარმოო შენობებში, სამრეწველო მოედნებზე, სამთო სანგრევებში სპეციალურად მოწყობილ ზედაპირებზე. სატრანსპორტო-ტექნოლოგიური ვიბრაციის წყაროებს მიეკუთვნება: ექსკავატორები (მათ შორის როტორული), სამრეწველო და სამშენებლო ამწეები, მარტენის ღუმელების ჩამტვირთავი მანქანები მეტალურგიულ წარმოებაში; სამთო კომბაინები, საშახტო ჩამტვირთავი მანქანები, თვითმავალი საბურღიო ურიკები; საგზაო მანქანები, ბეტონდამგები და საველე საწარმოო ტრანსპორტი. 5. III კატეგორიის ზოგადი ვიბრაცია - ტექნოლოგიურ ვიბრაციას, რომელიც მოქმედებს ადაიმანზე მის სამუშაო ადგილზე სტაციონარულ მანქანებში ან გადაეცემა სამუშაო ადგილზე, რომელსაც ვიბრაციის წყაროები არ გააჩნია. ტექნოლოგიური ვიბრაციის წყაროებს მიეკუთვნება: ლითონის და ხის დასამუშავებელი დაზგები, სამჭედლო-საწნეხი დანადგარები, საჩამომსხმელო მანქა-ნები, ელექტრომანქანები, სტაციონარული ელექტრო დანადგარები, სატუმბი აგრეგატები და ვენტილატორები, ჭაბურღილის საბურღი დანადგარები, საბურღი დაზგები, მეცხოველეობისათვის, მარცვლეულის გაწმენდისა და დახარისხებისათვის, მანქანები საშენმასალათა წარმოების დანადგარები (ბეტონდამგებების გარდა), ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობის დანადგარები და სხვ. 6. III კატეგორიის ზოგად ვიბრაციას მოქმედების ადგილის მიხედვით ყოფენ შემდეგ ტიპებად: ა) ვიბრაცია სამრეწველო საწარმოს შენობებში, მუდმივ სამუშაო ადგილებზე. ბ) ვიბრაცია სამუშაო ადგილებზე საწყობებში, სასადილოებში, საყოფაცხოვრებო, სამორიგეო და სხვა საწარმოო შენობებში, სადაც არ არის ვიბრაციის მაგენერირებელი მანქანები. გ) ვიბრაცია სამუშაო ადგილებზე ქარხნის ადმინისტრაციულ შენობაში, საკონსტრუქტორო ბიუროებში, ლაბორატორიებში, სასწავლო პუნქტებში, გამოთვლით ცენტრებში, ჯანპუნქტებში და გონებრივი შრომით დაკავებული თანამშრომლებისათვის განკუთვნილ სხვა სამუშაო ოთახებში და სათავსებში. ზოგადი ვიბრაცია საცხოვრებელ და საზოგადოებრივ შენობებში გარე წყაროებიდან: საქალაქო სალიანდაგო ტრანსპორტი (მეტროპოლიტენის ზერელედ განლაგებული და ღია ხაზები, ტრამვაი, სარკინიგზო ტრანსპორტი) და ავტოტრანსპორტი; სამრეწველო საწარმოები და მოძრავი საწარმოო დანადგარები (ჰიდრავლიკური და მექანიკური წნეხების, სარანდი, ამომ-ჭრელი და ლითონის დამამუშავებელი სხვა მექანიზმების, დგუშიანი კომპრესორების, ბეტონსარევი, სამსხვრევი, სამშენებლო მანქანების და ა.შ. ექსპლოატაციის და სხვ.). 7. ზოგადი ვიბრაცია საცხოვრებელ და საზოგადოებრივ შენობებში შიდა წყაროებიდან: შენობის საინჟინრო-ტექნიკური დანადგარები და საყოფაცხოვრებო ხელსაწყოები (ლიფტები, სავენტილაციო სისტემები, სატუმბი სისტემები, მტვერსასრუტები, მაცივრები, სარეცხი მანქანები და სხვ.), ასევე საცხოვრებელ და საზოგადოებრივ შენობებში განთავსებული სავაჭრო ობიექტების სამაცივრო დანადგარები, საყოფაცხოვრებო-კომუნალური მომსახურების საწარმოები, საქვაბეები და სხვ. 8. მოქმედების მიმართულების მიხედვით ვიბრაცია იყოფა კოორდინატთა ორთოგონალური სისტემის ღერძების მიმართულების შესაბამისად: ა) ლოკალური ვიბრაცია — კოორდინატთა სისტემის ორთოგონალური Xl Yl Zl ღერძების გასწვრივ მოქმედი, სადაც Xl ღერძი შემოწვდომის ადგილის (სახელურის, საჭის ბორბლის, სამართავი ბერკეტის, ხელში დაკავებული დასამუშავებელი დეტალის და სხვ) ღერძის პარალელურია, Yl ღერძი ხელისგულის პერპენ-დიკულარულია, ხოლო Zl ღერძი ძევს Xl ღერძის და ძალის მოდების ან მიწოდების მიმართულების (ან წინამხრის ღერძის მიერ, როცა ძალა არ არის მოდებული) მიერ წარმოქმნილ სიბრტყეში. ბ) ზოგადი ვიბრაცია – კოორდინატთა ორთოგონალური სისტემის X0 Y0 Z0 ღერძების გასწვრივ მოქმედი. სადაც X 0 (ზურგიდან მკერდისაკენ) და Y0 (მარჯვენა მხრიდან მარცხნისაკენ) საყრდენი ზედაპირის პარალელუ-რად მიმართული ჰორიზონტალური ღერძებია; Z 0 —ვერტიკალური ღერძია, რომელიც მიმართულია სხეულის საყრდენი ზედაპირის პერპენდიკულარულად იქ, სადაც სხეული კონტაქტშია იატაკთან ან დასაჯდომ ადგილთან. 207 კოორდინატთა ღერძების მიმართულება მოცემულია დანართ N1-ში. 9. სპექტრის ხასიათის მიხედვით ვიბრაცია არის: ა) ვიწროზოლიანი ვიბრაცია, რომლის კონტროლი-რებადი პარამეტრები სიხშირის ერთ 1/3 ოქტავურ ზოლში 15 დბ-ით აღემატება მის მნიშვნელობებს მეზობელ 1/3 ოქტავურ ზოლში. ბ) ფართოზოლიანი ვიბრაცია- ერთ ოქტავაზე უფრო ფართო უწყვეტი სპექტრით. 10. ვიბრაციის სიხშირული შედგენილობის მიხედვით გამოიყოფა: ა) დაბალი სიხშირის ვიბრაცია - მაქსიმალური დონეების სიჭარბით უპირატესად 1-4 ჰც სიხშირის ოქტავურ ზოლებში ზოგადი ვიბრაციისათვის, 8-16 ჰც- ლოკალური ვიბრაციისათვის. ბ) საშუალო სიხშირის ვიბრაცია (8-16ჰც ზოგადი ვიბრაციისათვის, 31,5-63 ჰც-ლოკალურ ვიბრაციისათვის). გ) მაღალი სიხშირის ვიბრაციებს (31,5-63ჰც-ზოგადი ვიბრაციისათვის, 125-1000ჰც-ლოკალური ვიბრაციისათვის)., 11. დროითი მახასიათებლების მიხედვით გამოიყოფა: ა) მუდმივი ვიბრაცია, რომლის კონტროლირებადი პარამეტრების სიდიდე დაკვირვების პერიოდში იცვლება არა უმეტეს 2-ჯერ (6დბ-ით); ბ) არამუდმივი ვიბრაცია, რომლის კონტროლირებადი პარამეტრების მნიშვნელობები იცვლება არანაკლებ 2-ჯერ (6დბ) არანაკლებ 10-წუთიანი გაზომვისას, დაკვირვების დროის მუდმივის-1წმ გამოყენებით. არამუდმივი ვიბრაცია იყოფა: ა.ა) დროში მერყევ ვიბრაციად, რომლის კონტროლირებადი პარამეტრების სიდიდეები დროში განუწყვეტლივ იცვლება; ა.ბ) წყვეტილ ვიბრაციად, როცა ადამიანის კონტაქტი ვიბრაციასთან წყვეტილია. ამასთან, ვიბრაციასთან ცალ-კეული კონტაქტების ხანგრძლივობა 1წმ-ზე მეტია. ა.გ) იმპულსურ ვიბრაციად, რომელიც შედგება ერთი ან რამდენიმე ვიბრაციული ზემოქმედებისაგან (მაგ., დარტყმებისაგან) და ცალკეული ზემოქმედების ხან-გრძლივობა 1წმ-ზე ნაკლებია. VI. ნორმირებული პარამეტრები 1. ადამიანზე მოქმედი მუდმივი და არამუდმივი ვიბრაციის ჰიგიენური შეფასება ხორციელდება შემდეგი მეთოდებით: ა) ნორმირებული პარამეტრის სიხშირული (სპექტრული) ანალიზი. ბ) ნორმირებული პარამეტრის ინტეგრალური შეფასება სიხშირის მიხედვით. გ) ნორმირებული პარამეტრის ინტეგრალური შეფასება ექვივალენტური დონის (ენერგიის) მიხედვით ვიბრაციული ზემოქმედების ხანგრძლივობის გათვალისწინებით. 2. სიხშირეების ნორმირებული დიაპაზონი დგინდება: ა)ლოკალური ვიბრაციისათვის —ოქტავური ზოლების სახით საშუალო გეომეტრიული სიხშირეებით: 8; 16; 31,5; 125; 250; 500; 1000ჰც. ბ)ზოგადი ვიბრაციისათვის —ოქტავური ან 1/3 ოქტავური ზოლების სახით საშუალო გეომეტრიული სიხშირეებით: 0,8; 1; 1,25; 1,6; 2,0; 2,5; 3,15; 4,0; 5.0; 6,3; 8,0; 10,0; 12,5; 16,0; 20,0; 31,5; 40,0; 50,0; 63,0; 80,0ჰც. 3. სიხშირული (სპექტრული) ანალიზის დროს ნორმირებულ პარამეტრებს წარმოადგენენ ვიბრო სიჩქარის (r) და ვიბროაჩქარების (a) საშუალო კვადრა-ტული მნიშვნელობები ან მათი ლოგარითმული დონეები (Lr, La), რომლებიც იზომება სიხშირეების 1/1 და 1/3-ში ოქტავურ ზოლებში. ა) ვიბროსიჩქარის (Lr, დბ) ლოგარითმული დონეები განისაზღვრება ფორმულით: r Lr = 20 lg 5 .10-8 სადაც, r ვიბროსიჩქარის საშუალო კვადრატული მნიშვნე-ლობაა, მ/წმ; 5 . 10 8 ვიბროსიჩქარის საყრდენი მნიშვნელობა, მ/წმ. 208 ა.ა)თანაფარდობა ვიბროსიჩქარის ლოგარითმულ დონეებსა (დბ) და მ/წმ-ში მის მნიშვნელობებს შორის მოცემულია დანართში N2. ბ) ვიბროაჩქარების ლოგარითმული დონეები (La, დბ) განისაზღვრება ფორმულით: a La = 20 lg 1.10 6 სადაც, a – ვიბროაჩქარების საშუალო კვადრატული მნიშვნელობაა, მ/წმ 2 ;; 1 .10 6 ვიბროაჩქარების საყრდენი მნიშვნელობა, მ/წმ 2 ; ბ.ა)თანაფარდობა ვიბროაჩქარების ლოგარითმულ დონეებსა (დბ) და მ/წმ2-ში მის მნიშვნელობებს შორის მოცემულია დანართში N3. 4. სიხშირის მიხედვით ინტეგრალური შეფასებისას ნორმირებულ პარამეტრად მიღებულია ვიბროსიჩქარის და ვიბროაჩქარების (U) ან მათი ლოგარითმული დონეების (Lu) კორექტირებული მნიშვნელობები, რომლებიც იზომება მაკორექტირებელი ფილტრების საშუალებით ან გამოითვლება ფორმულებით: n Uექვ =  Σ (U 1 Ki)2 ; i=1 n LL u = 10 lg Σ ; i=1 სადაც, Ui, Lui -ვიბროსიჩქარის ან ვიბროაჩქარების საშუალო კვადრატული მნიშვნელობა, ან მათი ლოგარითმული დონეები, გაზომილი i სიხშირულ ზოლში; n-სიხშირული ზოლების რიცხვი (ოქტავის 1/3 ან 1/1) ნორმირებული სიხშირის დიაპაზონში; Ki, Lki – i სიხშირის დიაპაზონის წონითი კოეფიციენტი შესაბამისად აბსოლუტური მნიშვნელობების ან მათი ლოგარითმული დონეებისათვის, რომლებიც განისაზღვრება ლოკალური ვიბრაციისათვის ცხრილი 1-ით, ზოგადი ვიბრაციისათვის- ცხრილი #2-ით. ვიბრაციის ინტეგრალური შეფასებისას მისი ექვივალენტური დონის (ენერგიის) მიხედვით მოქმედების ხანგრძლივობის გათვალისწინებით ნორმირებული პარამეტრია ვიბროსიჩქარის ან ვიბროაჩქარების (U ექვ) ან მისი ლოგარითმული დონეების (Uექვ) ეკვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობა, გაზომილი ან გამოთვლილი ფორმულით: n Σ U ექვ = i=1  T ან 1 n L u ექვ = 10 lg (----- Σ 10 0.1 Lui t i ), სადაც T i=1 Ui სიხშირის მიხედვით კორექტირებული ვიბროსიჩქარის (r, Lr), მ/წმ, ან ვიბროაჩქარების ( a, La), მ/წმ2, კონტროლირებადი პარამეტრის მნიშვნელობა; ti -ვიბრაციის ზემოქმედების დრო საათებში; n T= Σ ti , სადაც i=1 n - ვიბრაციის მოქმედების ინტერვალების საერთო რიცხვი. ცხრილი 1 209 Ki და ki წონითი კოეფიციენტების მნიშვნელობები (დბ) ლოკალური ვიბრაციისათვის Oოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირე, ჰც წონითი კოეფიციენტების მნიშვნელობა ვიბროაჩქარებისათვის ვიბროსიჩქარისათვის Ki Lki Ki Lki 8 1.0 0 0,5 -6 16 1,0 0 1,0 0 31,5 0,5 -6 1,0 0 63 0,25 -12 1,0 0 125 0,125 -18 1,0 0 250 0,063 -24 1,0 0 500 0,0315 -30 1,0 0 1000 0,016 -36 1,0 0 VII. საწარმოო ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები, ვიბრაციის დასაშვები მნიშვნელობები საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობებისათვის 28. საწარმოო ლოკალური ვიბრაციის ნორმირებული პარამეტრების ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები მისი ზემოქმედების 480 წთ-იანი (8სთ) ხანგრძლივობისას მოცემულია ცხრილ 3 –ში. 29. სამუშაო ადგილებზე ვიბრაციის ნორმირებული პარამეტრების ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები 480 წთ-იანი (8სთ) ვიბრაციული ზემოქმედების დროს მოცემულია ცხრილებში: ა)ცხრილი 4 - I კატეგორიის ვიბრაცია-სატრანსპორტო ვიბრაცია; ბ)ცხრილი 5 - II კატეგორიის ვიბრაცია- სატრანსპორტო-ტექნოლოგიური ვიბრაცია; გ)ცხრილი 6- III კატეგორიის ვიბრაცია- „ა― ტიპის ტექნოლოგიური ვიბრაცია; დ)ცხრილი 7- III კატეგორიის ვიბრაცია - „ბ― ტიპის ტექნოლოგიური ვიბრაცია; ე)ცხრილი 8- 666 კატეგორიის ვიბრაცია- „გ― ტიპის ტექნოლოგიური ვიბრაცია. საცხოვრებელ და საზოგადოებრივ შენობებში დასაშვები ვიბრაციის ნორმირებული პარამეტრების მნიშვნელობები მოცემულია მე-9 და მე-10 ცხრილებში. 100 ცხრილი 2 Ki Dდა Lki წონითი კოეფიციენტების მნიშვნელობები (დბ) ზოგადი ვიბრაცია ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც ვიბროაჩქარებისათვის ვიბროსიჩქარისათვის 1/3 ოქტავაში 1/1 ოქტავაში 1/3 ოქტავაში 1/1 ოქტავაში Z0 X0,Y0 Z0 X0,Y0 Z0 X0,Y0 Z0 X0,Y0 Ki Lki Ki Lki Ki Lki Ki Lki Ki Lki Ki Lki Ki Lki Ki Lki 0,8 0,45 -7 1,0 0 0,045 -27 0,4 -8 1,0 0,5 -1 1,0 0 0,5 -6 1,0 0 0,063 -24 0,5 -6 0,045 -25 0,5 -6 1,25 0,56 -5 1,0 0 0,09 -21 0,63 -4 1,6 0,63 -4 1,0 0 0,125 -18 0,8 -2 2,0 0,71 -3 1,0 0 0,71 -3 1,0 0 0,188 -15 1,0 0 0,16 -16 0,9 -1 2,5 0,8 -2 0,8 -2 0,35 -12 1,0 0 3,15 0,9 -1 0,63 -4 0,5 -9 1,0 0 4,0 1,0 0 0,5 -6 1,0 0 0,5 -6 0,63 -6 1,0 0 0,45 -7 1,0 0 5,0 1,0 0 0,4 -8 0,8 -4 1,0 0 6,3 1,0 0 0,315 -10 1,0 -2 1,0 0 8,0 1,0 0 0,25 -12 1,0 0 0,25 12 1,0 0 1,0 0 0,9 -1 1,0 0 10,0 0,8 -2 0,2 -14 1,0 0 1,0 0 12,5 0,63 -4 0,16 -16 1,0 0 1,0 0 16,0 0,50 -6 0,125 -18 0,5 -6 0,125 18 1,0 0 1,0 0 1,0 0 1,0 0 20,0 0,4 -8 0,1 -20 1,0 0 1,0 0 25,0 0,315 -10 0,08 -22 1,0 0 1,0 0 31,5 0,25 -12 0,063 -24 0,25 12 0,063 24 1,0 0 1,0 0 1,0 0 1,0 0 40,0 0,2 -14 0,05 -26 1,0 0 1,0 0 50,0 0,16 -16 0,04 -28 1,0 0 1,0 0 63,0 0,125 -18 0,031 -30 0,125 18 0,031 30 1,0 0 1,0 0 1,0 0 1,0 0 80,0 0,1 -20 0,025 -32 1,0 0 1,0 0 შენიშვნა. II და III კატეგორიის ზოგადი ვიბრაციის შეფასებისას წონითი კოეფიციენტების მნიშვნელობები X0, Y0 მიმართულებისათვის იგივეა, რაც Z0 მიმართულებისათვის. 17 ცხრილი 3 საწარმოო ლოკალური ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც Pზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები Xl Yl Zl ღერძებზე ვიბროაჩქარება ვიბროსიჩქარე მ/წმ2 დბ მ/წმ . 10-2 დბ 8 1,4 123 2,8 115 16 1,4 123 1,4 109 31,5 2,8 129 1,4 109 63 5,6 135 1,4 109 125 11,0 141 1,4 109 250 22,0 147 1,4 109 500 45,0 153 1,4 109 1000 89,0 159 1,4 109 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 2,0 126 2,0 112 მუშაობა ვიბრაციის ამ სანიტარიული ნორმებით გათვალისწინებულ მნიშვნელობებზე 12 დბ-ით (4-ჯერ) უფრო მაღალი დონეების მოქმედების დროს, როგორც ინტეგრალური შეფასებით, ასევე რომელიმე ოქტავურ ზოლში, დაუშვებელია. ცხრილი 4 ზოგადი (სამუშაო ადგილების) ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები I კატეგორია-სატრანსპორტო ვიბრაცია ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც ვიბროაჩქარების Pღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები მ/წმ2 Dდბ 1/3 ოქტავაში 1/1ოქტავაში 1/3 ოქტავაში 1/1 ოქტავაში Z0 X0 ,Y0 Z0 X0 ,Y0 Z0 X0, Y0 Z0 X0, Y0 0,8 0,70 0,22 117 107 1,0 0,63 0,22 1,10 0,40 116 107 121 112 1,25 0,56 0,22 115 107 1,6 0,50 0,22 114 107 2,0 0,45 0,22 0,79 0,45 113 107 118 113 2,5 0,40 0,28 112 109 3,15 0,35 0,35 111 111 4,0 0,32 0,45 0,56 0,79 110 113 115 118 5,0 0,32 0,56 110 115 6,3 0,32 0,70 110 117 8,0 0,32 0,89 0,63 1,60 110 119 116 124 10,0 0,40 1,10 112 121 12,5 0,50 1,40 114 123 16,0 0,63 1,80 1,10 3,20 116 125 121 130 20,0 0,79 2,20 118 127 25,0 1,00 2,80 120 129 31,5 1,30 3,50 2,20 6,30 122 131 127 136 40,0 1,60 4,50 124 133 50,0 2,00 5,60 126 135 63,0 2,50 7,00 4,50 13,00 128 137 133 142 80,0 3,20 8,90 130 139 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 0,56 0,40 115 112 ცხრილი 4 (გაგრძელება) 18 ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები ჰც ვიბროსიჩქარის Pზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები მ/წმ 10-2 დბ 1/3 ოქტავაში 1/1ოქტავაში 1/3 ოქტავაში 1/1 ოქტავაში Z0 X0 ,Y0 Z0 X0 ,Y0 Z0 X0, Y0 Z0 X0, Y0 0,8 14,0 4,50 129 119 1,0 10,00 3,50 20,00 6,30 126 117 132 122 1,25 7,10 2,80 123 115 1,6 5,00 2,20 120 113 2,0 3,50 1,78 7,10 3,50 117 111 123 117 2,5 2,50 1,78 114 111 3,15 1,79 1,78 111 111 4,0 1,30 1,78 2,50 3,20 108 111 114 116 5,0 1,00 1,78 106 111 6,3 0,79 1,78 104 111 8,0 0,63 1,78 1,30 3,20 102 111 108 116 10,0 0,63 1,78 102 111 12,5 0,63 1,78 102 111 16,0 0,63 1,78 1,10 3,20 102 111 107 116 20,0 0,63 1,78 102 111 25,0 0,63 1,78 102 111 31,5 0,63 1,78 1,10 3,20 102 111 107 116 40,0 0,63 1,78 102 111 50,0 0,63 1,78 102 111 63,0 0,63 1,78 1,10 3,20 102 111 107 116 80,0 0,63 1,78 102 111 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 1,10 3,20 107 116 ცხრილი 5 ზოგადი (სამუშაო ადგილების) ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები II კატეგორია- სატრანსპორტო-ტექნოლოგიური ვიბრაცია ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც Pღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები X0 ,Y0 ,Z0 ღერძებზე ვიბროაჩქარება ვიბროსიჩქარე მ/წმ2 Lდბ მ/წმ . 10-2 Lდბ 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1,6 0,25 108 2,50 114 2,0 0,22 0,40 107 112 1,80 3,50 111 117 2,5 0,20 106 1,30 108 3,15 0,18 105 0,98 105 2,0 0,16 0,28 104 109 0,63 1,30 102 108 4,0 0,16 104 0,50 100 5,0 0,16 104 0,40 98 6,3 0,16 0,28 104 109 0,32 0,63 96 102 8,0 0,16 106 0,32 96 10,0 0,20 108 0,32 96 12,5 0,25 0,56 110 115 0,32 96 16,0 0,32 112 0,32 0,56 96 101 20,0 0,40 114 0,32 96 25,0 0,50 1,10 116 121 0,32 96 31,5 0,63 118 0,32 0,56 96 101 40,0 0,79 120 0,32 96 50,0 1,00 2,20 122 127 0,32 96 63,0 1,30 124 0,32 0,56 96 101 80,0 1,60 0,32 96 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 0,28 109 0,56 101 ცხრილი 6 ზოგადი (სამუშაო ადგილების) ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები III კატეგორია - „ა―ტიპის ტექნოლოგიური ვიბრაცია ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც Pზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები X0 ,Y0 ,Z0 ღერძებზე ვიბროაჩქარება ვიბროსიჩქარე მ/წმ2 დბ მ/წმ . 10-2 დბ 19 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1,6 0,089 99 0,89 105 2,0 0,079 0,14 98 103 0,63 1,30 102 108 2,5 0,070 97 0,45 99 3,15 0,063 96 0,32 96 4,0 0,056 0,10 95 100 0,22 0,45 93 99 5,0 0,056 95 0,18 91 6,3 0,056 95 0,14 89 8,0 0,056 0,10 95 100 0,11 0,22 87 93 10,0 0,070 97 0,11 87 12,5 0,089 99 0,11 87 16,0 0,110 0,20 101 106 0,11 0,20 87 92 20,0 0,140 103 0,11 87 25,0 0,180 105 0,11 87 31,5 0,220 0,40 107 112 0,11 0,20 87 92 40,0 0,280 109 0,11 87 50,0 0,350 111 0,11 87 63,0 0,450 0,79 113 118 0,11 0,20 87 92 80,0 0,560 115 0,11 87 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 0,10 100 0,20 92 ცხრილი 7 ზოგადი (სამუშაო ადგილების) ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები III კატეგორია - „ბ― ტიპის ტექნოლოგიური ვიბრაცია ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც Pზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები X0 ,Y0 ,Z0 ღერძებზე ვიბროაჩქარება ვიბროსიჩქარე მ/წმ2 დბ მ/წმ . 10-2 დბ 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1,6 0,035 91 0,350 97 2,0 0,032 0,056 90 95 0,250 0,500 94 100 2,5 0,028 89 0,180 91 3,15 0,025 88 0,130 88 4,0 0,022 0,040 8, 92 0,089 0,180 85 91 5,0 0,022 8, 0,070 83 6,3 0,022 87 0,056 81 8,0 0,022 0,040 87 92 0,045 0,089 79 85 10,0 0,028 89 0,045 79 12,5 0,035 91 0,045 79 16,0 0,045 0,079 93 98 0,045 0,079 79 84 20,0 0,056 95 0,045 79 25,0 0,070 97 0,045 79 31,5 0,089 0,160 99 104 0,045 0,079 79 84 40,0 0,110 101 0,045 79 50,0 0,140 103 0,045 79 63,0 0,180 0,320 105 110 0,045 0,079 79 84 80,0 0,220 107 0,045 79 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 0,040 92 0,079 84 ცხრილი 8 ზოგადი (სამუშაო ადგილების) ვიბრაციის ზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები III კატეგორია - „გ― ტიპის ტექნოლოგიური ვიბრაცია ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები ჰც. Pზღვრულად დასაშვები მნიშვნელობები X0 ,Y0 ,Z0 ღერძებზე ვიბროაჩქარება ვიბროსიჩქარე მ/წმ2 დბ მ/წმ . 10-2 დბ 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1/3 ოქტ. 1/1ოქტ. 1,6 0,0130 82 0,130 88 2,0 0,0110 0,020 81 86 0,089 0,180 85 91 2,5 0,0100 80 07063 82 3,15 0,0089 79 0,045 79 4,0 0,0079 0,014 78 83 0,032 0,063 76 82 5,0 0,0079 78 0,025 74 20 6,3 0,0079 78 0,020 72 8,0 0,0079 0,014 78 83 0,016 0,032 70 76 10,0 0,0100 80 0,016 70 12,5 0,0130 82 0,016 70 16,0 0,0160 0,028 84 89 0,016 0,028 70 75 20,0 0,0200 86 0,016 70 25,0 0,0250 88 0,016 70 31,5 0,0320 0,056 90 95 0,016 0,028 70 75 40,0 0,0400 92 0,016 70 50,0 0,0500 94 0,016 70 63,0 0,0630 0,110 96 101 0,016 0,028 70 75 80,0 0,0790 98 0,016 70 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 0,014 83 0,028 75 ცხრილი 9 ზოგადი ვიბრაციის დასაშვები მნიშვნელობები საცხოვრებელ შენობებში, საავადმყოფოს პალატებში, სანატორიუმებში ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც დასაშვები მნიშვნელობები X0 ,Y0 ,Z0 ღერძებზე ვიბროაჩქარება ვიბროსიჩქარე მ/წმ2 დბ მ/წმ . 10-4 დბ 2 4,0 72 3,2 76 4 4,5 73 1,8 71 8 5,6 75 1,1 67 16 11,0 81 1,1 67 31,5 22,0 87 1,1 67 63 45,0 93 1,1 67 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 4,0 72 1,1 67 შენიშვნა: 1. დღისით შენობებში დასაშვებია ვიბრაციის ნორმატიულ სიდიდეებზე 5 დბ- ით გადაჭარბება. 2. არამუდმივი ვიბრაციის ცხრილ 9-ში მოცემული დონეების დასაშვები მნიშვნელობებისათვის შემოდის შესწორება - 10 დბ, ხოლო აბსოლუტური მნიშვნელობები მრავლდება 0,32-ზე. 3. საავადმყოფოებისა და სანატორიუმების პალატებში ვიბრაციის დასაშვები დონეები უნდა შემცირდეს 3 დბ-ით. ცხრილი 10 ზოგადი ვიბრაციის დასაშვები მნიშვნელობები ადმინისტრაციულ-მმართველობითი და საზოგადოებრივი შენობების სათავსებში ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც დასაშვები მნიშვნელობები X0 ,Y0 ,Z0 ღერძებზე ვიბროაჩქარება ვიბროსიჩქარე მ/წმ2. 10-3 დბ მ/წმ . 10-3 დბ 2 10,0 80 0,79 84 4 11,0 81 0,45 79 8 14,0 83 0,28 75 16 28,0 89 0,28 75 31,5 56,0 95 0,28 75 63 110,0 101 0,28 75 კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობები და მათი დონეები 10 80 0,28 75 შენიშვნა: 1. არამუდმივი ვიბრაციის ცხრილ 10-ში მოცემული დონეების დასაშვები მნიშვნელობებისათვის შემოდის შესწორება - 10 დბ, ხოლო აბსოლუტური მნიშვნელობები მრავლდება 0,32-ზე. 2. სკოლების, სასწავლო დაწესებულებების სათავსებისათვის, ბიბლიოთეკების სამკითხველო დარბაზებისათვის შემოდის შესწორება-3დბ. 26 დანართი 2 (საცნობარო) ცხრილი დ 1 თანაფარდობა ვიბროსიჩქარის ლოგარითმულ დონეებას დბ-ში და მ/წმ-ში მის მნიშვნელობებს შორის ათეუ-ლები, დბ ერთეულები დბ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 50 1,6 10-5 1,8 10-5 2,0 10-5 2,2 10-5 2,5 10-5 2,8 10-5 3,2 10-5 3,5 10-5 4,0 10-5 4,5 10-5 60 5,0 10-5 5,6 10-5 6,3 10-5 7,1 10-5 7,9 10-5 8,9 10-5 1,0 10-4 1,1 10-4 1,3 10-4 1,4 10-4 70 1,6 10-4 1,8 10-4 2,0 10-4 2,2 10-4 2,5 10-4 2,8 10-4 3,2 10-4 3,5 10-4 4,0 10-4 4,5 10-4 80 5,0 10-4 5,6 10-4 6,3 10-4 7,1 10-4 7,9 10-4 8,9 10-4 1,0 10-3 1,1 10-3 1,3 10-3 1,4 10-3 90 1,6 10-3 1,8 10-3 2,0 10-3 2,2 10-3 2,5 10-3 2,8 10-3 3,2 10-3 3,5 10-3 4,0 10-3 4,5 10-3 100 5,0 10-3 5,6 10-3 6,3 10-3 7,1 10-3 7,9 10-3 8,9 10-3 1,0 10-2 1,1 10-2 1,3 10-2 1,4 10-2 110 1,6 10-2 1,8 10-2 2,0 10-2 2,2 10-2 2,5 10-2 2,8 10-2 3,2 10-2 3,5 10-2 4,0 10-2 4,5 10-2 120 5,0 10-2 5,6 10-2 6,3 10-2 7,1 10-2 7,9 10-2 8,9 10-2 1,0 10-1 1,1 10-1 1,3 10-1 1,4 10-1 130 1,6 10-1 1,8 10-1 2,0 10-1 2,2 10-1 2,5 10-1 2,8 10-1 3,2 10-1 3,5 10-1 4,0 10-1 4,5 10-1 140 5,0 10-1 5,6 10-1 6,3 10-1 7,1 10-1 7,9 10-1 8,9 10-1 1,0 1,1 1,3 1,4 დანართი 3 (საცნობარო) ცხრილი დ 2 თანაფარდობა ვიბროაჩქარების ლოგარითმულ დონეებსა დბ-ში და მ/წმ2- ში მის მნიშვნელობებს შორის ათეუ ლები, დბ ერთეულები, დბ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 70 3,2 10-3 3,5 10-3 4,0 10-3 4,5 10-3 5,0 10-3 5,6 10-3 7,0 10-3 7,9 10-3 7,9 10-3 8,9 10-3 80 1,0 10-2 1,1 10-2 1,3 10-2 1,4 10-2 1,6 10-2 1,8 10-2 2,0 10-2 2,2 10-2 2,5 10-2 2,8 10-2 90 3,2 10-2 3,5 10-2 4,0 10-2 4,5 10-2 5,0 10-2 5,6 10-2 6,3 10-2 7,0 10-2 7,9 10-2 8,9 10-2 100 1,0 10-1 1,1 10-1 1,3 10-1 1,4 10-1 1,6 10-1 1,8 10-1 2,0 10-1 2,2 10-1 2,5 10-1 2,8 10-1 110 3,2 10-1 3,5 10-1 4,0 10-1 4,5 10-1 5,0 10-1 5,6 10-1 6,3 10-1 7,0 10-1 7,9 10-1 8,9 10-1 120 1,0 1,1 1,3 1,4 1,6 1,8 2,0 2,2 2,5 2,8 130 3,2 3,5 4,0 4,5 5,0 5,6 6,3 7,0 7,9 8,9 140 1,0 10 1,1 10 1,3 10 1,4 10 1,6 10 1,8 10 2,0 10 2,2 10 2,5 10 2,8 10 150 3,2 10 3,5 10 4,0 10 4,5 10 5,0 10 5,6 10 6,3 10 7,0 10 7,9 10 8,9 10 160 1,0 102 1,1 102 1,3 102 1,4 102 1,6 102 1,8 102 2,0 102 2,2 102 2,5 102 2,8 102 27 დანართი 4 (სარეკომენდაციო) 1. ვიბრაციის კორექტირებული და ექვივალენტური კორექტირებული მნიშვნელობების და მათი დონეების გამოთვლა ა) ვიბრაციის კორექტირებული დონის გამოთვლა შეიძლება ორი ხერხით: ა.ა) სიხშირეების ოქტავურ ზოლებში გაზომილი ვიბრაციის აბსოლუტური მნიშვნელობების გამოყენებით პუნქტ 5.4-ში მოცემული ფორმულით. ა.ბ) ვიბრაციის ლოგარითმული დონეების (დბ) ენერგეტიკული შეჯამების გზით, შესაკრებ დონეებს შორის სხვაობის შესწორების ცხრილური მონაცემების გამოყენებით. ბ) ცხრილებში დ.3 და დ.4 მოცემულია საწარმოო ლოკალური ვიბრაციის კორექტირებული დონის გამოთვლის ორი ვარიანტი კონკრეტული გაზომვების მონაცემების გამოყენებით. ბ.ა) თუჯის სხმულის kE -16 ტიპის მკვეთი ჩაქუჩით დამუშავებისას ოქტავურ ზოლებში ვიბროსიჩქარის დონეების გაზომვის შედეგად მიღებული იყო შემდეგი მონაცემები: ცხრილი დ 3 ვიბროსიჩქარის კორექტირებული დონის პ 5.4 ფორმულით გამოთვლის მაგალითი (1 ვარიანტი) ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული სიხშირეები, ჰც ვიბროსიჩქარის დონეები, დბ ვიბროსიჩქარის აბსოლუტური მნიშვნელობები, მ/წმ აღნიშვნა წონითი კოეფიციენტის აღნიშვნა 8 108 1,3 10-2 U1 0,5 16 112 2,0 10-2 U2 1 31,5 120 5,0 10-2 U3 1 63 116 3,2 10-2 U4 1 125 111 1,8 10-2 U5 1 250 107 1,1 10-2 U6 1 500 104 7,9 10-3 U7 1 1000 103 7,1 10-3 U8 1 ვიბროსიჩქარის კორექტირებული მნიშვნელობა უნდა განისაზღვროს ფორმულით: n U= ∑ (Ui Ki)2 i=1 ვპოულობთ: U= √(1,3 10-2)2. 0,52 +(2,0 10-2 )2.1+(5,0 10-2)2 .1+…+ (7,1 10-3)2.1=6,73 10-2 მ/წმ LU=123 დბ ცხრილი დ 4 ვიბროსიჩქარის კორექტირებული დონის ენერგეტიკული შეჯამების გზით გაანგარიშების მაგალითი (II ვარიანტი) ოქტავური ზოლების საშუალო გეომეტრიული ვიბროსიჩქარის დონეები, დბ წონითი კოეფიციენტის მნიშვნელობები ვიბროსიჩქარის კორექტირებული ოქტავური ვიბროსიჩქარის დონეების წყვილ წყვილად ენერგეტიკული შეჯამების 28 სიხშირეები, ჰც კი დონეები, დბ მონაცემები ცხრილი დ 5-ის შესწორების გათვალისწინებით 8 108 6 102 112,4 121,5 112,5 106,5 121,9 113,5 123 16 112 0 112 31,5 120 0 120 63 116 0 116 125 111 0 111 250 107 0 107 500 104 0 104 1000 103 0 103 23. ცხრილში დ 4 ნაჩვენებია საწარმოო ლოკალური ვიბრაციის კორექტირებული დონის გამოთვლის მაგალითი სიხშირეების ოქტავურ ზოლებში გაზომილი ვიბროსიჩქარის დონეების ენერგეტიკული შეჯამების გზით. ვიბროსიჩქარის დონეების ენერგეტიკულ შეჯამებას ახდენენ დაწყვილებულად თანამიმდევრობით: 102 და 112 (სხვაობა-10დბ), შესწორება ცხრილით დ 5 რაც, 0,4 დბ-ის ტოლია, ემატება დიდ დონეს 112დბ, რაც გვაძლევს 112,4დბ; 120-116დბ (სხვაობა 4დბ), შესწორება- 1,5დბ, ჯამი 121,5დბ და ა.შ მიღებული სიდიდეების ანალოგიური შეჯამება გვაძლევს საბოლოო შედეგს ვიბროსიჩქარის შესწორებული დონის სახით, რომელიც 123 დბ-ის ტოლია. ცხრილი დ5. დანამატის მნიშვნელობები ∆ L, შესაკრები დონეების სხვაობის მიხედვით შესაკრები დონეების სხვაობა L1, L 2 , დბ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 დამატება ∆ L, დბ 3 2,5 2,2 1,8 1,5 1,2 1 0,8 0,6 0,5 0,4 1. ვიბრაციის ექვივალენტური კორექტირებული დონის გამოთვლა. ა)ენერგიის მიხედვით კორექტირებული ექვივალენტური დონე, რომელიც წარმოადგენს არამუდმივი ვიბრაციის ერთრიცხვიან მახასიათებელს, გამოითვლება ფაქტიური დონეების გასაშუალოების გზით, თითოეულის მოქმედების დროის გათვალისწინებით 5.5-ში მოცემული ფორმულის მიხედვით: L ექვ= 10 lg 1/T (t1 .100,1L1 +t2 .100,1L2 +…+tn.10 0,1Ln) სადაც L1, L2, ….Ln ვიბროსიჩქარის (ან ვიბროაჩქარების) დონეები, რომლებიც მოქმედებენ შესაბამისად t1+t2+…+tn დროის განმავლობაში; T=t1+t2+…+tn ვიბრაციის მოქმედების საერთო დრო, წთ ან სთ. ცხრილი დ 6 ვიბრაციის ექვივალენტური დონის განსაზღვრის მაგალითი ვიბროსიჩქარის კორექტირებული დონეები, დბ მოცემული დონის ვიბრაციის ზემოქმედების ხანგრძლივობა ცვლის განმავლობაში ტექნოლოგიური რეგლამენტის თანახმად, სთ მოცემული დონის ვიბრაციის მოქმედების დროის შესწორება დ7 ცხრილით ვიბროსიჩქარის დონეები ფაქტორის მოქმედების დროის შესწორების გათვალისწინებით, დბ ექვივალენტური კორექტირებული დონე, მიღებული დონეების დაწყვილებული ენერგეტიკული შეჯამების გზით დბ დ5 ცხრილის მიხედვით, 108 1 9 99 107 2 1 101 103,2 115 0,5 12 103 106 110 1 9 101 107,2 104 3 4,2 100 108 29 ცხრილი დ7 ექვივალენტური დონის გამოსათვლელად საჭირო კორექტირებული დონის შესწორებების სიდიდეების მნიშვნელობა მოქმედების ხანგრძლივობის მიხედვით მოქმედების დრო, სთ 8 7 6 5 4 3 2 1 0,5 15 წთ 5 წთ დრო % 8 საათიანი ცვლიდან 100 88 75 62 60 38 25 12 6 3 1 შესწორება, დბ 0 -0,6 -1,2 -2 -3 -4,2 -6 -9 -12 -15 -20 დანართი 12 დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელი ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ) ჰიგიენური ნორმატივები ჰ.ნ. 2.1.6. 002 -01 თავი I. გამოყენების სფერო მუხლი 1. 1. წინამდებარე ჰიგიენური ნორმატივები შემუშავებულია საქართველოს კანონების „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ‖, „გარემოს დაცვის შესახებ‖ და ―ატმოსფერული ჰაერის დაცვის შესახებ‖ შესაბამისად. 2. წინამდებარე ჰიგიენური ნორმატივები ადგენს მოთხოვნებს დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის დაცვისადმი იმ ობიექტების განლაგების, დაპროექტების, მშენებლობის, რეკონსტრუქციისა (ტექნიკური გადაიარაღება) და ექსპლუატაციისას, რომელთაც შესაძლოა მავნე ზეგავლენა მოახდინონ ატმოსფერული ჰაერის მდგომარეობაზე. 3. წინამდებარე ჰიგიენური ნორმატივების მოთხოვნათა შესრულება სავალდებულოა ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების, საწარმოებისა და ორგანიზაციებისათვის საკუთრების ფორმისა და უწყებრივი დაქვემდებარების მიუხედავად, აგრეთვე თანამდებობის პირებისა და ინდივიდუალური სამეწარმეო საქმიანობით დაკავებული მოქალაქეებისათვის. 4. წინამდებარე ჰიგიენური ნორმატივების დაცვაზე კონტროლს ახორციელებს საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო და საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახური. თავი II წლის განმავლობაში ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე განსაზღვრული, დასაშვები მაჩვენებლების სიხშირე მუხლი 2. 1. მოცემულ ცხრილში მოყვანილი ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე მაჩვენებლის სიხშირე უზრუნველყოფს ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ადამიანზე უარყოფითი ზემოქმედების თავიდან აცილებას. ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის შეფარდება წლიურთან კონცენტრაციების დასაშვები სიხშირე % ერთჯერადი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე ან უფრო დაბალი ერთჯერად დასაშვებ კონცენტრაციაზე მაღალი 10 7 6 5 4 3 99 98 97 96 95 90 1 2 3 4 5 10 30 2. ნივთიერებებისათვის, რომელთა მავნეობის მალიმიტირებელ მაჩვენებლად ითვლება რეფლექტორული მოქმედება, მაქსიმალური ერთჯერადი დასაშვები კონცენტრაციის დონეზე ან მასზე დაბალზე არსებული მაჩვენებლები შეიძლება შეადგენდეს 84%. ამასთანავე, მნიშვნელოვნად მომატებული მაჩვენებლის შეზღუდვის მიზნით კონცენტრაციების მაქსიმუმი არ უნდა აღემატებოდეს 3 ერთჯერად დასაშვებ კონცენტრაციას. მუხლი 3. 1. ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები, მიღებული გამოთვლითი მეთოდის გამოყენებით, განიხილება როგორც მოქმედების საორიენტაციო უვნებელი დონე (მსუდ) და ძირითადად გამოიყენება გამაფრთხილებელი სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სტადიაში, აგრეთვე გამაჯანსაღებელი ღონისძიებების დროულად დასაბუთების მიზნით. 2. თითოეულ ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციას (მაქსიმალურად ერთჯერადი, სადღეღამისო) აქვს დამოუკიდებელი მნიშვნელობა როგორც ორგანიზმზე უარყოფითი მოქმედების განვითარებაში, ასევე ატმოსფერული ჰაერის კონტროლისა და ჰაერის დაცვის გრძელ და მოკლე ვადაში ოპერატიული ღონისძიებების შემუშავებაში. 3. ამგვარად, ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ნორმირებისას ნივთიერების ბიოლოგიური მიმართულების თავისებურების გარდა, ჰიგიენისტები ხელმძღვანელობენ შემდეგი პრინციპებით: ა) ატმოსფერული ჰაერის ოპტიმალური პირობების შექმნა ადამიანის ნორმალური ცხოველქმედებისათვის; ბ) მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვა, მათ შორის, ყველაზე მგრძნობიარე და ტოქსიკური ზემოქმედებისადმი ნაკლებად გამძლე კონტინგენტის – ბავშვების, მოხუცების, ავადმყოფების; გ) ადამიანზე დამაბინძურებელი ნივთიერებების უშუალო (რეფლექტორული ან რეზორბციული) და ირიბი (ატმოსფეროს გამჭირვალობის დაქვეითება, საცხოვრებელი ბინების განათების შემცირება, ულტრაიისფერი სხივების შემცირება და სხვ.) ზემოქმედების აღრიცხვა. მუხლი 4. 1. ნორმირება ხორციელდება იმ მონაცემების საფუძველზე, რომელიც ყველაზე მგრძნობიარეა (მალიმიტირებელი). მაგალითად, თუ რომელიმე ნივთიერება ახდენს მოსახლეობის ცხოვრების სანიტარიულ პირობებზე გავლენას უფრო მცირე დოზებში, ვიდრე ადამიანის ორგანიზმზე, მაშინ ნორმირებისას მალიმიტირებელია ცხოვრების სანიტარიულ პირობებზე მოქმედების ზღურბლი. 2. ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ადამიანის ორგანიზმზე მოქმედების ზღვარი განისაზღვრება როგორც პირობითი, მაგრამ აუცილებელი მაჩვენებელი ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დადგენისას. მუხლი 5. 1. დაუშვებელია ადამიანის ორგანიზმის ნორმალური ცხოველმყოფელობის მაჩვენებლებში ნებისმიერი, სარწმუნო ხანგრძლივი დროის განმავლობაში არსებული გადახრა. ასეთი ფუნქციონალური ძვრები ფასდება როგორც ტოქსიკური ნივთიერების მავნე ბიოლოგიური მოქმედების გამოვლინება. 2. ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა ნორმირებისას მავნე მოქმედების კრიტერიუმების დადგენისადმი მაღალ მოთხოვნებს საფუძვლად უდევს შემდეგი პირობები: ა) ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებლების მოქმედება გრძელდება დღე-ღამის განმავლობაში და შეიძლება სიცოცხლის მთელ მანძილზეც; ბ) მოსახლეობა არაერთგვაროვანია, მის შემადგენლობაში შედიან მოხუცები, ბავშვები, სხვადასხვა ქრონიკული დაავადების მქონე პირები, რომლებიც სხვა ასაკობრივი და პირობითად ჯანმრთელი მოსახლეობის ჯგუფისაგან განსხვავდება ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელთა მოქმედების მიმართ მეტად მაღალი მგრძნობელობით; გ) ატმოსფერული ჰაერის ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები არ უნდა იწვევდნენ ორგანიზმის ადაპტაციის უნარის დაქვეითებას. თავი III. დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის 31 დამაბინძურებელ ნივთიერებათა ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ) მუხლი 6. ზოგადი დებულებები 1. დასახლებული ადგილების ატმოსფერული ჰაერის დამაბინძურებელ ნივთიერებათა ჰიგიენური ნორმატივები მოყვანილია დანართი 1-ში, სადაც ნივთიერებათა ინდივიდუალური დასახელება მოცემულია ანბანის შესაბამისად, ხოლო, სადაც ეს შესაძლებელია, მითითებულია თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის (IUPAC) წესების შესაბამისად. ჩამოთვლილ ნივთიერებათა იდენტიფიკაციის გასაადვილებლად ნაჩვენებია Chemical Abstracts Servise (CAS) ნომრები. 2. ნივთიერებებისათვის, რომლებსაც ადრე ჩამონათვალში ჰქონდათ ზდკემ და ზდკსს თანაბარი მნიშვნელობა, ჩატარდა ზდკ კორექტირება. თანაბარი ზდკემ და ზდკსს არსებობა ეწინააღმდეგება ატმოსფერულ ჰაერში კონცენტრაციის განაწილებას, ვინაიდან მოცემულ წერტილში ერთჯერადი მაქსიმალური კონცენტრაცია (20-30-წუთიანი) ყოველთვის მეტია, ვიდრე იმავე წერტილში დღე ღამის საშუალო კონცენტრაცია, ამასთან, არ არის გამორიცხული ამა თუ იმ ხარისხით არახელსაყრელ ფაქტორთა რისკის წარმოშობის შესაძლებლობა. ზდკ-ის კორექტირება ჩატარებულია ნივთიერებათა საშიშროებისა და ტოქსიკურობის განსაზღვრების შესახებ ახალი მეცნიერული გამოკვლევების მონაცემებზე დაყრდნობით (მარაგის დიფერენციალური კოეფიციენტის, მოქმედების შორეული ეფექტების, ქრონიკული და ოლფატორული მოქმედების გათვალისწინებით). 3. საშიშროებისა და ტოქსიკურობის, აგრეთვე მოქმედების შორეული ეფექტების შესახებ ახალი მეცნიერული მონაცემების გათვალისწინებით დაზუსტებულია ტოლუილენდიზოციანიტის ზდკ-ის სიდიდე. 4. ჩამონათვალში ცალკე ნაწილად მოყვანილია „ნივთიერებები, რომელთა ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევა აკრძალულია‖, აქ ნაჩვენებია 38 დასახელება, რომლებიც ხასიათდებიან განსაკუთრებულად მაღალი ბიოლოგიური აქტიურობით. ჩამონათვალის ბოლოს მოყვანილია სხვადასხვა მინარევების კომბინირებული მოქმედების კოეფიციენტები. 5. დანართი 2-ში მოყვანილია ნორმირებულ ნივთიერებათა ყველაზე უფრო გავრცელებული სინონიმები, ტექნიკური, სავაჭრო და საფირმო სახელწოდებები. თავი IV.ატმოსფერულ ჰაერში დამაბინძურებელ ნივთიერებათა ნარევების კომბინირებული მოქმედება მუხლი 7. 1. ატმოსფერულ ჰაერში დამაბინძურებელ ნივთიერებათა ნარევების კომბინირებული მოქმედება ხასიათდება: ა) ჯამური ეფექტით; ბ) ერთდროული არსებობისას შევსების ჯამური ეფექტით; გ) ერთდროული არსებობისას ინდივიდუალურ ნივთიერებათა ზდკ-ის შენარჩუნებით; დ) პოტენცირების ეფექტით. 2. ატმოსფერულ ჰაერში რამდენიმე ნივთიერების (რომლებსაც ახასიათებთ ჯამური მოქმედება) ერთდროულად არსებობისას მათი კონცენტრაციების ჯამი არ უმდა აღემატებოდეს 1 (ერთეულს) მოცემული ფორმულის მიხედვით გაანგარიშებისას: C1 C2 Cn + ------- + . . . + ------- <= 1, ზდკ1 ზდკ2 ზდკნ სადაც ა):C1, C2, . . . Cn ატმოსფერულ ჰაერში ნივთიერების ფაქტობრივი კონცენტრაციაა; ბ) ზდკ1, ზდკ2, . . . ზდკნ – ამავე ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციაა. 3. ნივთიერებები, რომლებიც ჯამური ეფექტით ხასიათდება მოყვანილია ცხრილში: ჯამური ეფექტის მქონე ნივთიერებები 1 აზოტის დიოქსიდი და ოქსიდი, მაზუთის ნაცარი, გოგირდის დიოქსიდი 32 2 აზოტის დიოქსიდი, გოგირდის დიოქსიდი, ნახშირბადის ოქსიდი, ფენოლი 3 აზოტის დიოქსიდი, ჰექსანი, ნახშირბადის ოქსიდი, ფორმალდეჰიდი 4 აზოტის დიოქსიდი, ჰექსანი, გოგირდის დიოქსიდი, ნახშირბადის ოქსიდი 5 აკრილმჟავა და მეტაკრილმჟავა 6 აკრილ და მეტაკრილმჟავები, ბუტილაკრილატი, ბუთილმეტაკრილატი, მეთილაკრილატი, მეთილმეტაკრილატი 7 აეროზოლები ვანადიუმის ხუთჟანგისა და მანგანუმის ჟანგეულებისა 8 აეროზოლები ვანადიუმის ხუთჟანგისა და გოგირდის ანგიდრიდი 9 აეროზოლები ვანადიუმის ხუთჟანგისა და ქრომის სამჟანგისა 10 ამიაკი, გოგირდწყალბადი 11 ამიაკი, გოგირდწყალბადი, ფორმალდეჰიდი 12 ამიაკი, ფორმალდეჰიდი 13 აცეტალდეჰიდი, ვინილაცეტატი 14 აცეტონი, აკროლეინი, ფტალიუმის ანჰიდრიდი 15 აცეტონი, აცეტოფენონი 16 აცეტონი, ტრიკრეზოლი, ფენოლი 17 აცეტონი, ფენოლი 18 აცეტონი, ფურფუროლი, ფორმალდეჰიდი და ფენოლი 19 აცეტოფენონი, ფენოლი 20 ბენზოლი და აცეტოფენონი 21 გოგირდის დიოქსიდი, გოგირდწყალბადი 22 გოგირდის დიოქსიდი და გოგირდის სამჟანგი, ამიაკი და აზოტის ჟანგეულები 23 გოგირდის დიოქსიდი, ნახშირბადის ოქსიდი, ფენოლი და კონვერტორული წარმოების მტვერი 24 გოგირდის დიოქსიდი, გოგირდმჟავა 25 გოგირდმჟავა სპილენძი, კობალტი, ნიკელი, გოგირდის დიოქსიდი 26 გოგირდწყალბადი და დინილი 27 გოგირდწყალბადი, ფორმალდეჰიდი 28 დარიშხანის ანჰიდრიდი და გერმანიუმი 29 დარიშხანის ანჰიდრიდი და ტყვიის აცეტატი 30 2,3-დიქლორ-1. 4-ნაფტაქინონი და 1,4-ნაფტაქინონი 31 1,2-დიქლორპროპანი, 1,2,3-ტრიქლორპროპანი და ტეტრაქლორეთილენი 32 ეთილენი, პროპილენი, ბუთილენი და ამილენი 33 33 ვალერიანის, კაპრონისა და ცხიმოვანი მჟავები 34 ვოლფრამისა და გოგირდოვანი ანჰიდრიდები 35 იზოპროპილბენზოლი და იზოპროპილბენზოლის ჰიდროზეჟანგი 36 იზობუთილკარბინოლი და დიმეთილვინილკარბინოლი 37 მეთილჰიდროპირანი და მეთილენტეტრაჰიდროპირანი 38 ნახშირბადის ოქსიდი და ცემენტის წარმოების მტვერი 39 ოზონი, აზოტის ორჟანგი და ფორმალდეჰიდი 40 პროპიონმჟავა და პროპიონალდეჰიდი 41 ტყვიის ოქსიდი, გოგირდის დიოქსიდი 42 ფურდუროლი, მეთილისა და ეთილის სპირტები 43 ციკლოჰექსანი და ბენზოლი 44 ძლიერი მინერალური მჟავები (გოგირდმჟავა, მარილმჟავა, აზოტმჟავა) 45 ძმარმჟავა, ფენოლი, ეთილაცეტატი 46 ძმარმჟავა და ძმარმჟავა ანგიდრიდი 47 ჰექსაქლორანი და ფოზალონი არასრული ჯამური ეფექტის მქონე ნივთიერებები 48 აზოტის დიოქსიდი, გოგირდის დიოქსიდი (კომბინირებული მოქმედების კოეფიციენტი (კმკ) ტოლია 1,6) 49 ვოლფრამატი ნატრიუმის, პარამოლიბდატი ამონიუმის, ტყვიის აცეტატი (კომბინირებული მოქმედების კოეფიციენტი (კმკ) ტოლია 1,6) 50 ვოლფრამატი ნატრიუმის, დარიშხანის ანჰიდრიდი, პარამოლიბდატი ამონიუმის, ტყვიის აცეტატი (კმკ ტოლია 2,0) 51 ვოლფრამატი ნატრიუმის, გერმანიუმის დიოქსიდი, დარიშხანის ანჰიდრიდი 52 პარამოლიბდატი ამონიუმის, ტყვიის აცეტატი (კმკ ტოლია 2,5) ნივთიერებები, რომელთა ერთდროულად არსებობისას შენარჩუნებულია მათი ინდივიდუალური ზდკ 53 ჰექსილის, ოქტილის სპირტები 54 გოგირდის დიოქსიდი, თუთიის ოქსიდი ნივთიერებები, რომლებიც პოტენცირების ეფექტით ხასიათდება 55 ბუთილაკრილატი და მეთილაკრილატი კოეფიციენტით 0,8 56 ფტორწყალბადი და ფტორის მარილები კოეფიციენტით 0,8 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 25 ოქტომბრის ბრძანება №350/ნ – სსმ III, №138, 26.10.2010წ., მუხ.2000 დანართი 2 34 ნივთიერებათა ძირითადი სინონიმები, ტექნიკური, სავაჭრო და საფირმო სახელწოდებები და მათი რიგითი ნომრები ცხრილში დანართი 2 ნივთიერებათ ძირითადი სინონიმები, ტეკნიკური, სავაჭრო და საფირმო სახელწოდებები და მათი რიგითი ნომრები ცხრილში ადიპინმჟავას დიმეთილის ეთერი 140 ადრენალინი 611 აზოციკლოჰეპტანი 576 აზოტის დიოქსიდი 6 აზოტის ოქსიდი 5 აზოცენი 535 აკრექსი 303 აკრილალდეჰიდი 408 აკრილმჟავა 1,1-დიჰიდროპერფტორჰეპტილ ეთერი 195 აკრილმჟავა 2-ეთილჰექსილეთერი 212 აკრილმჟავა 2-ეთოქსიეთილეთერი 214 აკრილმჟავა ბუთილეთერი 99 აკრილმჟავა მეთილეთერი 286 აკრილმჟავა ნიტრილი 9 აკრილმჟავა ეთილის ეთერი 202 აკროლეინი 408 2-ალილოქსიეთილის სპირტი 11 ალილი ქლორის 528 ალკილამინები 23 ალოთერმ-1 16 ალდეჰიდი ბენზო 46 ალტაქსი 123 აქტელიკი 158 ამბუში 492 ამეტოპტერინი 592 ამიაკის სელიტრა 30 H-ამილაცეტატი 397 ამილი ბრომის 80 ამილმერკაპტანი 390 ამილის სპირტი 393 ამინობენზოლი 36 4-ამინოდიფენილამინი 485 ამინტრიაცეტონამინი 27 ამირალი 535 ამონიუმის პარამოლიბდატი 29 ამონიუმის პერსოლფატი 31 ამრ 3 105 ანდროსტენდიონი 593 ანთიო 166 ანისის ალდეჰიდი 329 ანჰიდრიდი გოგირდის 111 აპოატროპინი 590 35 არბიდოლი 71 ასპარტამი 40 ასპირინი 42 ატგ 104 ატროპინი 590 პ-აცეტამინოფენეთოლი 588 აცეტილსალიცილის მჟავა 42 აცეტონი 407 აცეტოპროპილის სპირტი 586 აციდოფილური ბაქტერიები 333 ბაზუდინი 133 ბარიუმი ნახშირმჟავა 45 ბაცილიქინი 273 ბელადონინი 590 ბენაზოლი პ 585 ბენზილნიკოტინატი 484 ბენზილის სპირტი 50 ბენზილის ეთერი ბენზომჟავასი 49 ბენზოთიოლი 232 ბენზოის მჟავა, ამიდი 629 ბენზოის მჟავას იზობუთილის ეთერი 155 ბენზოის მჟავას მეთილის ეთერი 292 1,3-ბენზოლდიკარბონმჟავას დიმეთილის ეთერი 162 ბენზოლთიაზოლილსულფენმორფოლიდი 56 ბენზოლ-1,2,4,5-ტეტრაკარბონმჟავას დიანჰიდრიდი 55 ბენზოლსულფონმჟავას N-ბუთილამიდი 101 ბენზოლსულფონმჟავას მეთილის ეთერი 293 ბენზოლსულფონმჟავას ქლორანჰიდრიდი 60 ბენზოტრიფტორიდი 472 ბერლინის ლაჟვარდი 562 ბეფი 106 2,3-ბის(ოქსიმეთილ)ქინოქსალინი 604 3-[ნ-ბის-(ბეტა-ქლორეთილ)ამინოფენილ]-ცხიმოვანი მჟავა 600 ბოლსთარი 412 ბორის მჟავა 380 ო-ბრომანიზოლი 76 ა-ბრომცხიმოვანი მჟავა 69 ბრომოფორმი 461 მ-ბრომფენოლი 84 ო-ბრომფენოლი 83 პ-ბრომფენოლი 85 ბუდესონიდი 602 1,3-ბუთადიენი 86 3(1-ბუთენილ)-2,2-დიმეთილციკლოპროპანმჟავას მეთილის ეთერი 157 ბუთენ-3-ოლიდ-1,3 308 1 ბუთენ-3-ონი 98 ნ-ბუთილამინი 24 ბუთილი ბრომოვანი 68 ბუთილი ქლოროვანი 519, 520 ბუთილის სპირტი 93 ბუთილენი 95 36 ბუთილკაფტაქსი 102 ბუთილმერკაპტანი 91 ბუთილმეტაკრილატი 103 ბუთილქლორიდი 519, 520 ბუთილცელოზოლი 242 ბუთირალდეჰიდი 90 გამა-ბუთიროლაქტონი 197 ბუთიფოსი 464 გამხსნელი (რპკ)26511 362 გერმანიუმის (IV) ოქსიდი 110 გერმანიუმის ორჟანგი 110 გლუტარმჟავას დიმეთილის ეთერი 168 გოგირდის (IV) ოქსიდი 111 გოგირდოვანი აირი 111 დანიტოლი 544 დარიშხანწყალბადი 39 დაუნომიცინი 596 დეზოქსიკორტიკოსტერონის აცეტატი 623 დეცილი ბრომის 70 d‘ – დეჰიდროკორტიზონი 624 დიამიდი ნახშირმჟავასი 540 5[6-დიამინო-2(4-ამინოფენილ)]ბენზიმიდაზოლი 26 დიანჰიდრიდი პირომეთილმჟავასი 55 დიაფენი ფპ 246 დიაცეტამ 5 445 2,4-დიბრომ-1-მეთილბენზოლი 127 დივინილი 88 დიგლიკოლი 381 2-დიეთილამინო-2,6-აცეტოქსილიდიდის ჰიდროქლორიდი 129 ბეტა-დიეთილამინოეთილმერკაპტანი 130 დიეთილენგლიკოლი 381 დიეთილენტრიამინი 248 დიეთილკეტონი 394 დიეთილის ეთერი 213 N,N-დიეთილ-3-ტოლუიდინი 134 N,N-დიეთილ-მ-ტოლუიდინი 134 N,N-დითიობისმორფოლინი 139 დიკაინი 601 დიკეტენი 308 დილორი 578 დიმეთილბენზილჰიდროზეჟანგი 325 დიმეთილვინილკარბინოლი 296 დიმეთილგლუტარატი 168 0,0-დიმეთილ-შ-(N-მეთილკარბამიდომეთილ) დითიოფოსფატი 163 დიმეთილნიტროზამინი 371 დიმეთილორთოფტალატი 175 დიმეთილსუქცინატი 154 დიმეთილტერეფტალატი 151 1,1-დიმეთილ-3(3-ტრიფტორმეთილფენილ) შარდოვანა 473 დიმეთილფორმალი 177 37 0,0-დიმეთილ-შ-[2-(ფორმილმეთილამინო)-2-ოქსოეთილ დითიოფოსფატი 166 N,N-დიმეთილეთანოლამინი 143 0,0-დიმეთილ-შ-(2-ეთილთიოეთილ)-დითიოფოსფატი 156 დიმეფოსფონი 159 N,N-დიმორფოლინდისულფიდი 139 2,4-დიტრეტამილფენოქსიძმარმჟავას ქლორანჰიდრიდი 62 დიქლონი 188 1,3-დი-(2,4-ქსილიმინო)-მეთილ-2-აზოპროპანი 172 დი-პ-ქსილილენი 480 2,6-დიქლორანილინი 183 4,4-დიქლორდიფენილსულფონი64 4,4-დიქლორდიფენილტრიქლორმეთილკარბინოლი 63 1,3-დიქლორიროპილენი 190 დიქლორძმარმჟავას მეთილის ეთერი 300 დიქლორეთანი 186 1,1-დიჰიდროპერფტორამილის სპირტი 378 1,1-დიჰიდროპერფტორჰეპტანოლი 465 1,1-დიჰიდროპერფტორჰეპტილის სპირტი 465 1,1-დიჰიდროპერფტორპენტანოლი 378 დოდეცილბენზოლი 483 დოპამინი 612 დოფამინი 612 დროპი 228 დუროლი 442 დურსბანი 135 ეთანალი 41 ეთანოლამინი 25 ეთილის ვალერატი 210 ეთილის სპირტი 200 ეთილის ქლორიდი 522 ეთილი ქლოროვანი 522 ეთილენის ოქსიდი 382 ტრანს-1,3-ეთილენდიკარბონმჟავა 97 ეთილენიმინი 2 ეთილენის სულფიდი 229 ეთილენის ქლორიდი 523 ეთილმერკაპტანი 199 2-ეთილ-2-[4-(მეთილთიო)] ფენილპროპილთიოფოსფატი 412 N-ეთილ-მ-ტოლუიდინი 204 N-ეთილ-ო-ტოლუიდინი 209 17ალფა-ეთინილტესტოსტერონი 622 ეკატინი 156 ენანტის ალდეჰიდი 559 ეპიქლორჰიდრინი 525 1,2-ეპოქსიპროპანი 315 ეპოქსიეთილენი 382 ვალერიანის მჟავა 392 ვალერიანის მჟავის მეთილის ეთერი 316 ვალერიანის ალდეჰიდი 389 ვანადიუმის ხუთჟანგი 215 38 ვერაპამილი 632 N-ვინილპიროლიდონი 634 ვერცხლისწყლის (II) ქლორიდი 220 ვერცხლისწყალი ქლოროვანი 224 ვერცხლისწყალი ამიდოქლოროვანი 217 ვერცხლისწყლის აზოტმჟავა ჟანგი, წყლის 219 ვერცხლისწყლის აზოტმჟავა ქვეჟანგი, წყლის 222 ვერცხლისწყლის დიიოდიდი 221 ვერცხლისწყლის პერქლორატი 220 ვერქხლისწყლის ძმარმჟავა 218 ვერცხლისწყლის წითელი ჟანგი 223 ვერცხლისწყლის ყვითელი ჟანგი 223 ვინილაცეტატი 201 ვინილქლორიდი 523 ვოლფრამის ანჰიდრიდი 226 ვოლფრამის (VI) ოქსიდი 226 ზოოკუმარინი 625 თეობრომინი 633 თინუვინი პ 585 თიოდანი 573 თიოლონი 584 თიოფენოლი 232 თიოფურანი 231 თიურამი ბ 443 თიურამი დ 444 თუთიის აცეტატი 233 თუთიის ნიტრატი 234 იდსპგ 250 იზადრინი 610 იზოამილი ბრომოვანი 74 იზოამილსალიცილატი 243 იზობუთილი ბრომოვანი 75 იზობუთილის ბენზოატი 155 იზობუთილის სპირტი 322 იზობუთილენკარბინოლი 295 იზობუთირალდეჰიდი 321 იზობუთირონიტრილი 324 იზოცხიმოვანი ალდეჰიდი 321 იზონიაზიდი 400 იზონიკოტინმჟავას ჰიდრაზიდი 400 იზოოქტილის სპირტი 211 იზოპრენი 294 იზოპროპილი ბრომოვანი 82 2-იზოპროპილ-(1-მეთილ-ნ-პროპილ)-4,6-დინიტროფენილ კარბონატი 303 იზოპროპილნორადრენალინის ჰიდროქლორიდი 610 იზოპროპილის სპირტი 406 1-იზოპროპილ 4-ქლორფენილ ძმარმჟავას 3-ფენოქსი-1 ციანბენზილეთერი 545 იზოპროპილცელულოზოლი ვ 247 39 იზოპროტერენოლი 610 იზოპტინი 632 იზოფტალიუმმჟავას დიმეთილ ეთერი 162 იზოჰექსენი 319 ითაკონის მჟავა 305 ინჰიბიტორი კოროზიის გ-2 369 ინჰიბიტორი კოროზიის მსდა 193 ინჰიბიტორი კოროზიის ნდა 194 იფქანგაზი 119 კადმიუმის ქლორიდი 252 კალამჟავური ნატრიუმის ჰიდრატი 347 კალას (IV) დიოქსიდი 257 კალას (II) ოქსიდი 259 კალას ქლორიდი 258 კალიუმის მარილი ანკორის 330 კალიუმის კარბონატი 263 კალიუმგოგირდმჟავა 630 კალიუმის სულფატი 630 კალიუმი ქლოროვანი 266 კალიუმქსანტოჰენალი ბუთილის 261 კალიუმქსანტოჰენატი იზობუთილის 265 კალიუმქსანტოჰენატი იზოპროპილის 264 კალიუმქსანტოჰენატი ეთილის 262 კალიმაგი-40 342 კალომელი 224 კალციუმის აცეტატი 267 კალციუმის ორთობორატი 268 კალციუმის სტეარატი 270 კაპრილის ალდეჰიდი 383 კაპრინის ალდეჰიდი 116 კაპრონმჟავა 568 კაპრონალდეჰიდი 566 კაპტაქსი 57 კარბამიდი 540 კარბოფოსი 152 კარტანი 454 კელტანი 63 კენალოგი 607 2-კეტოტეტრაჰიდროფურანი 197 კილვალი 164 კლოფელინი 606 კობალტი ლითონური 274 კოდეინი 620 კოლამინი 25 კორსარი 492 კოტორანი 473 კოფეინ-ბენზოატი ნატრიუმის 470 კოფეინი-ფუძე 469 კროტონალდეჰიდი 94 კროფდექსი 643 კუმოლი 245 კცა 550 40 ლაბი 12 ლაბსკი 13 ლაქტამ-6-ამინოკაპრონის მჟავა 272 ლიდოკაინის ჰიდროქლორიდი 129 ლიმონმჟავა 587 მ-81 156 მაგნიუმის პერქლორატი 280 მალეინმჟავა ნატრიუმის მარილი 96 მალეინის ანჰიდრიდი 196 მარილი სუფრის 352 მარილმჟავა 582 მაფი 291 მედროსტერონის კაპრონატი 618 მედროსტერონის პროპიონატი 619 მედროსტერონის ენანტატი 617 მედროტესტრონი 616 მეზიდინი 28 მეთანალი 504 მეთანმჟავა 557 მეთილბენზოლი 457 2-მეთილბუთადიენ-1,3 294 მეთილვალერატი 316 მეთილვინილკეტონი 98 2ალფა-მეთილდიჰიდროტესტოსტერონი 616 მეთილენი იოდის 307 1,1-მეთილენ-ბის-(იზონიკოტინოილჰიდრაზოინი) 306 მეთილენი ბრომოვანი 304 მეთილენბუთან-ბუთანდიონმჟავა 305 მეთილ-ტრეტ-ბუთილის ეთერი 331 მეთილენის ფტორიდი 180 მეთილენის ქლორიდი 187 მეთილენი ქლოროვანი 187 მეთილენქარვის მჟავა 305 მეთილიზობუთილკარბინოლი 317 მეთილიზობუთილკეტონი 318 მეთილკარბამინმჟავას ნაფტ-1-ოვანი ეთერი 312 მეთილმერკაპტანი 285 მეთილმეტაკრილატი 314 N-მეთილ-1-ნაფტილკარბამატი 312 მეთილნიტროფოსი 165 მეთილის სპირტი 284 მეთილის ეთერი ქრიზანთემმჟავის 157 მეთილსალიცილატი 327 ალფა-მეთილსტიროლი 310 მეთილფენილკეტონი 43 მეთილქლოროფორმი 475 N-ბეტა-მეთოქსიეთილქლორაცეტატ-ო-ტოლუიდინი 526 მელამინი 460 მერკაპტობენზოლი 232 2-მერკაპტობენზოთიაზონი 57 მეტაზიდი 306 41 მეტაკრილმჟავა 323 მეტაკრილმჟავას ბუთილის ეთერი 103 მეტაკრილმჟავას მეთილის ეთერი 314 მეტალდეჰიდი 447 მეტაფოსი 167 მეტატრექსატი 592 მილბექსი 65 მიტაკი 172 მონობენზილტოლუოლი 52 მონოიზობუთილის ეთერი ეთილენგლიკოლის 242 მონოიზოპროპილის ეთერი ეთილენგლიკოლის 247 მონომსტილამინი 287 მონომეთილანილინი 288 მონოპროპილამინი 410 მონოთიოეთილენგლიკოლი 334 მონოქლორენტაფტორბენზოლი 527 მონოეთანოლამინი 25 მორფინი 620 მხუთავი აირი 359 ნარევი დივინილბენზოლისა და ეთილსტიროლის 138 ნარევი მონო- და დიამონიუმის ფოსფატისა და ამონიუმის სულფატის 33 ნარევი ქლორირებული ბიციკლონაერთების 403 ნარკოტინი 620 ნატრიუმის ვოლფრამატის დიჰიდრატი 351 ნატრიუმის მალეატი 96 დი-ნატრიუმგოგირდმჟავა 348 ნატრიუმის სულფატი 348 ნატრიუმის სულფიტი 349 ალფა-ნაფტაქინონი 354 1,4-ნაფტაქინონი 354 ბეტა-ნაფტოლი 355 ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი 450 ნახშირბადის ჟანგი 359 ნგჟ-4 357 ნეოდიკუმარინი 608 ნიკელი ლითონური 363 ნიკოტინმჟავას ბენზილის ეთერი 484 მ-ნიტრობრომბენზოლი 78 ო-ნიტრობრომბენზოლი 79 ნიტროგლიცერინი 638 ნიტროგლიცეროლი 638 მ-ნიტროქლორბენზოლი 374 ო-ნიტროქლორბენზოლი 373 პ-ნიტროქლორბენზოლი 375 ნიტროქლორბენზოტრიფტორიდი 372 ნიქლოფენი 642 ნიშადური 34 ნოვოდრინი 610 ნოლვადექსი 603 ნორადრენალინი 609 42 ობეპინი 329 ოდორანტი სპმ 356 ონდანსეტრონი 454 ორგოფტალმჟავას დიმეთილის ეთერი 175 ო-ოქსიბენზამიდი 583 5-ოქსი-1,3-ბენზოქსათიოლონ2 584 ოქსიტეტრაციკლინი 144 ოქსიტეტრაციკლინის ქლორჰიდრატი 145 1,8-ოქტანდიომჟავა 117 ნ-ოქტილის სპირტი 384 პარაცეტამოლი 588 2,2-პარაციკლოფანი 480 პელარგონის ალდეჰიდი 376 პელენტანი 608 პენტანმჟავას პროპილის ეთერი 413 პენტანმჟავას ეთილის ეთერი 210 პერმასექტი 492 პერმეტრინი 491 პერმეტრინმჟავას მეთილის ეთერი 301 პერფტორბენზოლი 571 პერფტორვალერიანის მჟავა 377 პერფტორჰეპტანი 561 პერფტოროქტანი 385 პერფტორიროპილენი 572 პერფტორტოლუოლი 387 პერფტორეთილენი 449 პერქლორეთანი 575 პერქლორეთილენი 453 პივალოილპიროყურძნის მჟავას მეთილის ეთერი 298 პივალოილძმარმჟავას მეთილის ეთერი 299 პინაქოლინი 153 პიპერილენი 388 პოლი-2,6-დიმეთილ-1,4-ფენილენოქსიდი 402 პოლივინილპიროლიდონი 401 პოლიფენილენოქსიდი 402 პოლიქლორპინენი 403 პოროფორი ჩხზ-21 3 პოტაში 263 პრაზოზინი 591 პრეგნინი 622 პრედნიზოლონი 624 პრეპარატი ფაკრილ-მ 311 პრომედოლი 620 პროპ-1-ინი 290 პროპ-2-ენიტრილი 9 პროპანალი 414 პროპილი ბრომოვანი 81 პროპილვალერატი 413 პროპილენი 409 პროპილენის ოქსიდი 315 პროპილენტრიბრომიდი 462 პროპილმერკაპტანი 404 43 პროპილის სპირტი 405 პროპიონალდეჰიდი 414 პროსპიდინი 599 პულმიკორტი 602 რელანიუმი 627 რიპკორდი 543 რკინის ლაჟვარდი 562 რკინის ფეროპიანიდი 562 რკინის ქლორიდი 420 როგორი 163 რუბომიცინი 596 სალინილამინი 583 სალიცილმჟავას ამიდი 583 სალიცილმჟავას იზოპენტილის ეთერი 243 სალიცილმჟავას მეთილის ეთერი 327 სანტოფლექსი 246 სებაცინმჟავა 117 სევინი 312 სედუქსენი 627 სელენის (IV) ოქსიდი 426 სემიდინი 485 სიბაზონი 627 სილიციუმის ტეტრაფტორიდი 511 სინაფლანი 605 სინილმჟავა 43 სისხლის წითელი მარილი 563 სისხლის ყვითელი მარილი 564 სკოპოლამინი 590 სპილენძი გოგირდოვანი 433 სპილენძის გოგირდმჟავა 432 სპილენძის ფტალოციანინი 508 სპილენძი ქლოროვანი 435 სპილენძი ქლორის 430 სპილენძის (II) ქლორიდი 430 სტიბიუმის (III) ოქსიდი 437 სტიბიუმის (V) სულფიდი 436 სტიბიუმის სამჟანგი 437 სტიბიუმი ხუთგოგირდოვანი 436 სტიროლი 225 სულემა 220 სულფაზანი რ 139 სულფენამიდი მ 56 სულფენამიდი ც 551 სუმიციდინი 545 ტამოქსიფენის ციტრატი 603 ტებაინი 620 ტელურის (IV) ოქსიდი 441 ტელურის ორჟანგი 441 ტენრემი 227 44 ტერეფტალიუმის მჟავა 58 ტეტრაინდოლი 577 ტეტრაფლურონი 170 2,2,3,3-ტეტრაფტორპროპილის სპირტი 448 ტეტრაციკლინი 146 ტმთდ 444 4-ტოლუილმჟავას მეთილის ეთერი 313 ტოლუინი 526 ტომილონი 170 ტრიადიმენოლი 171 ტრიამცინოლონის აცეტონიდი 607 ტრიაცეტონამინი 446 ტრიდიმეფონი 535 ტრიკრეზოლი 279 1,3,7-ტრიმეთილქსანტინი 469 1,1,5-ტრიჰიდროოქტაფტორჰეპტანოლი 386 ტყვია გოგირდოვანი 482 უზგენი 297 ფენვალერატი 545 ფენილამინი 36 ფენილმერკაპტანი 232 2-ფენილ-1-პროპენი 310 ფენილთიოლი 232 N-ფენილ-პ-ფენილენდიამინი 485 3-ფენოქსიბენზილის სპირტი 494 3-ფენოქსიმეთილბენზოლი 493 m-ფენოქსიტოლუოლი 493 ფენტანილი 620 ფერიციანიდი კალიუმის 563, 564 ფეროცინი 562 ფინოპტინი 632 ფკტ 503 ფლუოცინოლონის აცეტონიდი 605 ფლუსი კანიფოლის გააქტივებული 503 ფოზალონი 136 ფოსფამიდი 163 ფოსფორის (V) ოქსიდი 507 ფოსფოროვანი ანჰიდრიდი 507 ფრეონი-11 479 ფრეონი-12 185 ფრეონი-21 192 ფრეონი-22 182 ფრეონი-32 180 ფრეონი-122ა 181 ფსევდოკუმოლი 468 ფტალაზოლი 230 ფტალიუმმჟავა 4-[N (თიაზოლ-2-ილამინო) სულფონილ] ანილიდი 230 ფტალიუმმჟავა N-(2-ქლორციკლოჰექსილთიო) იმიდი 536 ფტალიუმმჟავა N-(ციკლოჰექსილთიო) იმიდი 552 ფტალიუმმჟავა დიმეთილის ეთერი 175 45 ფტალიუმის ანჰიდრიდი 238 ფტოროკორტი 607 ფტორტრიქლორმეთანი 479 ფუმარის მჟავა 97 2-ფურალდეჰიდი 513 ფურ-2-ილმეთანოლი 512 ფურფურალი 513 ფურფურილის სპირტი 512 ფურფუროლი 513 ქლადონ-125 636 ქლორალი 474 ქლორამინი ბ 532 3- ქლორამინობენზოლი 514 4-ქლორამინობენზოლი 515 მ-ქლორანილინი 514 პ-ქლორანილინი 515 1-ქლორაცეტოფენონი 486 პ-ქლორბენზოტრიფტორიდი 529 ქლორი ცტფ 536 2-ქლორმსტილფოსფონმჟავას ჰექსამეთილენ ტეტრაამონიუმი 565 ბეტა-ქლოროპრენი 518 ქლოროფორმი 477 ქლოროფოსი 176 ქლორპირიფოსი 135 ქლორტეტრაციკლინი 521 მ-ქლორფენილიზოციანატი 530 პ-ქლორფენილიზონიანატი 531 პ-ქლორფენოლი 533 1-ქლორ-2,3-ენოქსიპროპანი 525 ქლორეთილენი 523 ქრომის (VI) ოქსიდი 538 2,6-ქსილენოლი 173 ო-ქსილოლი 149 ნ-ქსილოლი 150 მ-ქსილოლი 631 ცვკ 553 ციანურმჟავა 458 ციანურტრიამიდი 460 ციანწყალბადი 589 ციკლოჰექსილბენზათიაზოლსულფენამიდ-2 551 ციპერმეტრინი 543 ცტფ 552 ცხიმოვანი ალდეჰიდი 90 ცხიმოვანი მჟავა 92 ძმარმჟავა ალდეჰიდი 41 ძმარმჟავა ალილის ეთერი 10 ძმარმჟავა ბენზილის ეთერი 48 ძმარმჟავა ბუთილის ეთერი 100 ძმარმჟავა ეთილის ეთერი 206 46 ძმარმჟავა ვინილის ეთერი 201 ძმარმჟავა იზობუთილის ეთერი 240 ძმარმჟავა მეთილის ეთერი 289 ძმარმჟავა ნ-პენტილის ეთერი 397 ძმარმჟავა პროპილის ეთერი 411 ძმარმჟავა ჰექსილის ეთერი 580 წყალბადის ბრომიდი 581 წყალბადი დარიშხანოვანი 39 წყალბადი ფოსფოროვანი 506 წყალბადის ქლორიდი 582 ჭვარტლი 360 ჭიანჭველმჟავას ამიდი 505 ჭიანჭველმჟავას N,N-დიმეთილამიდი 174 ჭიანჭველმჟავას მეთილის ეთერი 326 ჭიანჭველმჟავას ნიტრილი 589 ჰემეტრელი 565 ჰეპტილ ბრომოვანი 86 ჰექსამეთილენდიამინი 121 ჰექსამეთილენიმინ მ-ნიტრობენზოატი 369 ჰექსამეთილენიმინი 576 ჰექსაქლორანი 574 ჰექსილი ბრომოვანი 87 ჰექსილის სპირტი 569 ჰექსაჰიდრო-1ნ-აზეპინი-3-ნიტრობენზოატი 369 ჰიდროზეჟანგი იზოპროპილბენზოლის 325 ჰიდროკორტიზონის აცეტატი 597 ჰიდროქსიბენზოლი 487 5-ჰიდროქსიტეტრაციკლინი 144 5-ჰიდროქსიტეტრაციკლინის ჰიდროქლორიდი 145 1-ჰიდროქსი-4-ქლორბენზოლი 533 ჰიდროფტორიდი 511 დანართი 1 დასახლებული ადგილების ატმოსფერულ ჰაერში დამაბინძურებელ ნივთიერებათა ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ) N ნივთიერების დასახელება №CAS -ის მიხედვით ფორმულა ზდკ-ის სიდიდე (მგ/მ3) მალიმიტირე ბელი მაჩვენებელი საშიშროების კლასი მაქსიმალური ერთჯერადი საშუალო სადღეღამისო 1 2 3 4 5 6 7 8 1 აბუსალათინი (ალერგენის მიხედვით) 0.001 0.0005 რეზ. 1 2 აზირიდინი 151-56-4 C2H5N 0.001 0.0005 რეზ. 1 3 აზოდიკარბო ნამიდი 123-77-3 C2H4N4O2 0.5 0.3 რეფლ. რეზ. 3 4 აზოტის მჟავა 7697-37-2 HNO3 0.4 0.15 რეფლ. რეზ. 2 5 აზოტის (II) ოქსიდი 10102-43-9 NO 0.4 0.06 რეფლ. 3 6 აზოტის (IV) ოქსიდი (აზოტის დიოქსიდი) 10102-44-0 NO2 0,2 0.04 რეფლ. რეზ. 2 47 7 აზოტის ტრი ფტორიდი 7783-54-2 F3N 0.4 0.2 რეზ. 3 8 აკრილმჟავა 79-10-7 C3H4O2 0.1 0.04 რეფლ. რეზ. 3 9 აკრილონი ტრილი 107-13-1 C3H3N - 0.03 რეზ. 10 ალილაცეტატი 591-87-7 C5H8O2 0.4 - რეფლ. 3 11 2-ალილოქსი ეთანოლი 111-45-5 C5H10O2 0.07 0.01 რეფლ. რეზ. 4 12 ალკილბენზო ლი ხაზოვანი 0.6 0.3 რეზ. 2 13 ალკილბენ ზოლსულფო მჟავა 1.5 0.5 რეზ. 3 14 ალკილდიმე თილამინები C10-C16 0.01 - რეფლ. 2 15 ალკილდიმე თილამინები C17-C20 0.01 - რეფლ. 4 16 ალკილდი ფენი ლოქსიდები (უმაღლესი მონო-, დი და პოლი- ალკილჩანაც ვლებული დიფენილე თერების ნარევი) 0.07 - რეფლ. 3 17 ალკილსულფა ტი ნატრიუმის 0.01 - რეფლ. 2 18 ალუმინის ოქ სიდი (გაანგა რიშებული ალუმინზე) 1344-28-1 AL2O3 - 0.01 რეზ. 4 19 ალუმინსილი კატები (ცეო ლიტები; ცეო ლიტური ტუ ფები) 0.03 რეზ. 2 20 ალფა-3 (მოქ მედი საწყისი კალციუმის დიქლორაცე ტატი) 3 0.3 რეზ. 2 21 ამიაკი 7664-41-7 NH3 0.2 0.04 რეფლ. რეზ. 4 22 ამინები ალიფატური C10-C16 0.01 - რეფლ. 3 23 ამინები ალიფატური C15-C20 0.003 - რეფლ. 2 24 1-ამინობუთა ნი 109-73-9 C4H11N 0.04 - რეფლ. 3 25 2-ამინოეთა ნოლი 141-43-5 C2H7NO - 0.02 რეზ. 2 26 2-(4-ამინოფე ნილ)-1H -ბენ ზიმიდაზოლ 5-ამინი 7621-86-5 C13H12N4 - 0.01 რეზ. 3 27 4-ამინო-2,2,6, 6-ტეტრამე თილპიპერი დინი 36768-62-4 C9H2ON2 0.05 0.02 რეზ. 2 28 2-ამინო-1,3,5 ტრიმეთილბენ ზოლი 5/1/88 C9H13N 0.003 - რეფლ. 4 29 ჰექსა-ამონიუ მის მოლიბდა ტი (გაანგარი შებული მო ლიბდენზე) 12027-67-7 H24Mo7N6O24 - 0.1 რეზ. 3 30 ამონიუმის ნი ტრატი 6484-52-2 H4N2O3 - 0.3 რეზ. 3 31 დი-ამონიუმის პეროქსიდისუ ლფატი 7727-54-0 H8N2O8S2 0.06 0.03 რეზ. 4 32 დი-ამონიუმის სულფატი 7783-20-2 H8N2O4S 0.2 0.1 რეზ. 4 33 ამოფოსი 12735-97-6 H13N3O6P2 2 0.2 რეზ. 3 34 ამონიუმის ქლორიდი 12125-02-9 ClH4N 0.2 0.1 რეფლ. რეზ. 3 35 ამონიუმის ჰუ მატი 0.1 0.05 რეზ. 4 36 ანილინი 62-53-3 C6H7N 0.05 0.03 რეფლ. რეზ. 2 37 არილოქსი 100 0.5 0.15 რეზ. 4 38 არილოქსი 200 0.5 0.15 რეზ. 4 39 არსინი 7784-42-1 AsH3 - 0.002 რეზ. 2 40 ასპარტილ- L ფენილალანი ნის მეთილის ეთერი 22839-47-0 C16H18N2O5 0.35 0.2 რეზ. 4 41 აცეტალდე 75-07-0 C2H4O 0.01 - რეფლ. 3 48 ჰიდი 42 2-აცეტოქსიბე ნზომჟავა 50-78-2 C9H8O4 0.06 0.03 რეზ. 2 43 აცეტოფენონი 98-86-2 C8H8O 0.003 - რეფლ. 3 44 ბარიუმი და მისი მარილე ბი (აცეტატი, ნიტრატი, ნიტრიტი, ქლორიდი) 0.015 0.004 რეზ. 2 45 ბარიუმის კარ ბონატი (გაან გარიშებული ბარიუმზე) 513-77-9 CBaO3 - 0.004 რეზ. 1 46 ბენზალდე ჰიდი 100-52-7 C7H6O 0.04 - რეფლ. 3 47 ბენზაპირენი 50-32-8 C2OH12 - 0.1mkg /100m3 რეზ. 1 48 ბენზილაცეტა ტი 140-11-4 C9H10O2 0.01 - რეფლ. 4 49 ბენზილბენ ზოატი 120-51-4 C14H12O 0.13 - რეფლ. 3 50 ბენზილკარბი ნოლი 100-51-6 C7H8O 0.16 - რეფლ. 4 51 ბენზილპენიცი ლინი 61-33-6 C16H18N2O4S 0.05 0.0025 რეფლ. რეზ. 3 52 3-ბენზილტო ლუოლი 620-47-3 C14H14 0.02 - რეფლ. 2 53 ბენზინი (ნავ თობის, მცირე გოგირდიანი, გაანაგარი შებული ნახშირ ბადზე) 8032-32-4 5 1.5 რეფლ. რეზ. 4 54 ბენზინი ფიქა ლის (გაანგა რიშებული ნახშირბადზე) 0.05 - რეფლ. 4 55 1H, 3H -ბენზო (1,2-c:4,5-c] დიფურან-1,3, 5,7-ტეტრონი 89-32-7 C10H2O6 0.02 0.01 რეფლ. რეზ. 2 56 4-(2-ბენზოთი აზოლილთიო) მორფოლინი 102-77-2 C11HN2OS2 0.1 0.02 რეზ. 3 57 2-ბენზოთიაზ ონ-2-თიოლი 149-30-4 C7H5NS2 0.12 - რეფლ. 3 58 1,4-ბენზოლ დიკარბონმ ჟავა 100-21-0 C8H6O2 0.01 0.001 რეზ. 1 59 ბენზოლი 71-43-2 C6H6 1.5 0.05 რეზ. 2 60 ბენზოლსულ ფონილ ქლო რიდი 98-09-9 C6H5ClO2S 0.05 - რეფლ. 4 61 ბიორესმეტრი ნი 0.09 0.04 რეზ. 3 62 [2,4-ბის(1,1- დიმეთილპ როპილ)ფე ნოქსი] აცეტილქლორ იდი 88-34-6 C18H27ClO2 0.035 - რეფლ. 3 63 ბის-(4-ქლორ ფენილ) ტრი ქლორმეთილ კარბინოლი 115-32-2 C14H9Cl5O 0.2 0.02 რეზ. 2 64 ბის-(4-ქლორ ფენილ) სულ ფონი 80-07-9 C12H18Cl2O2S - 0.1 რეზ. 3 65 1,1-ბის-4 ქლორფენი ლეთანოლის და 4 ქლორფე ნილ-2,4,5 ტრიქლორ ფენილა ზოსულფიდის ნარევი 8072-20-6 C14H12Cl2O C12H6Cl3N2S 0.2 0.1 რეფლ. რეზ. 3 66 ბისმუტის ოქ სიდი 1304-76-3 Bi2O3 - 0.05 რეზ. 3 67 ბრომბენზო ლი 108-86-1 C6H5Br - 0.03 რეზ. 2 68 1-ბრომბუთა ნი 109-65-9 C4H9Br 0.03 0.01 რეზ. 2 69 2-ბრომბუთა ნმჟავა 80-58-0 C4H7BrO2 0.01 0.003 რეზ. 3 70 1-ბრომდეკანი 112-29-8 C10H21Br 0.03 0.01 რეზ. 2 71 6-ბრომ-4-(დი მეთილამინო) მეთილ]- 5-ჰი დროქსი -1-მე თილ-2-(ფენი ლთიო) მეთილ] 1H -ინდოლ-3 კარბოქსილატ ეიდროქლო 131707-23-8 C22H26BrClN2O3S 0.06 0.03 რეზ. 2 49 რიდი 72 ბრომი 7726-95-6 Br2 - 0.04 რეზ. 2 73 ბრომირებუ ლი ალკილები C10-C13 (ბრომდეკანი 14-16%; ბრომ უნდეკანი -35 39%; ბრომდო დეკანი 19,7%-მდე; ბრომტრი დეკანი 9,7% მდე; მინარევები C9-C13 - 17 20%. (კონტ როლი ბრომ უნდეკანის მი ბედვით) 0.03 0.01 რეზ. 4 74 1-ბრომ-3 მეთილბუთანი 107-82-4 C5H11Br 0.03 0.01 რეზ. 2 75 1-ბრომ-3 მეთილპრო პანი 78-77-3 C4H9Br 0.03 0.01 რეზ. 2 76 1-ბრომ-2 მეთოქსიბენ ზოლი 578-57-4 C7H7BrO 1 - რეფლ. 4 77 1-ბრომნაფტა ლინი 90-11-9 C10H7Br - 0.004 რეზ. 2 78 3-ბრომ-1-ნიტ რობენზოლი 585-79-5 C6H4BrNO2 0.12 0.01 რეფლ. რეზ. 2 79 4-ბრომ-2-ნიტ როფენოლი 7693-52-9 C6H4BrNO3 0.01 - რეფლ. 3 80 1-ბრომპენ ტანი 110-53-2 C5H11Br 0.03 0.01 რეზ. 2 81 1-ბრომპრო პანი 106-94-5 C3H7Br 0.03 0.01 რეზ. 2 82 2-ბრომპროპანი 75-26-3 C3H7Br 0.03 0.01 რეზ. 2 83 2-ბრომფე ნოლი 95-56-7 C6H5BrO 0.13 0.03 რეფლ. რეზ. 2 84 3-ბრომფე ნოლი 591-20-8 C6H5BrO 0.08 0.03 რეფლ. რეზ. 3 85 4-ბრომფე ნოლი 106-41-2 C6H5BrO 0.13 0.03 რეფლ. რეზ. 2 86 1-ბრომჰეპტა ნი 629-04-9 C7H15Br 0.03 0.01 რეზ. 2 87 1-ბრომჰექსა ნი 111-25-1 C6H13Br 0.03 0.01 რეზ. 2 88 1,3 ბუთადიენი 106-99-0 C4H6 3 1 რეფლ. რეზ. 4 89 ბუთანი 106-97-8 C4H10 200 - რეფლ. 4 90 ბუთანალი 123-72-8 C4H8O 0.015 0.0075 რეფლ. რეზ. 3 91 1-ბუთანთი ოლი 109-79-5 C4H10S 4x10 (-4) რეფლ. 3 92 ბუთანმჟავა 107-92-6 C4H8O2 0.015 0.01 რეფლ. რეზ. 3 93 ბუთან-1-ოლი 71-36-3 C4H10O 0.1 - რეფლ. 3 94 ბუთ-2-ენალი 123-73-9 C4H6O 0.025 - რეფლ. 2 95 ბუთ-1-ენი 106-98-9 C4H8 3 - რეფლ. 4 96 (Z)-ბუთ-2-ენ დიოატი ნატ-რიუმის 3105-55-3 C4H3NaO4 0.3 - რეფლ. 3 97 (E)-ბუთ2 ენდი ომჟავა 110-17-8 C4H4O4 0.4 - რეფლ. 4 98 ბუთ-3-ენ-2 ონი 78-94-4 C4H6O 0.006 - რეფლ. 3 99 ბუთილაკრილ ატი 141-32-2 C7H12O2 0.007 5 რეფლ. 2 100 ბუთილაცეტა ტი 123-86-4 C6H12O2 0.1 - რეფლ. 4 101 N-ბუთილბენ ზოლსულფა მიდი 3622-84-2 C10H15NO2S 0.01 - რეფლ. 4 102 2-ბუთილთიო ბენზთიაზოლი 2314-17-2 C11H13NS2 0.015 - რეფლ. 3 103 ბუთილ-2-მე თილ-პროპ-2 ენოატი 97-88-1 C8H14O2 0.04 0.01 რეფლ. რეზ. 2 104 გამხსნელი აცეტატური ტყავეულის (ეთანოლის მი ხედვით) 0.5 - რეფლ. 3 105 გამხსნელი ავე ჯისათვის (ტოლუოლის მიხედვით) 0.09 - რეფლ. 3 106 გამხსნელი ბუთილფორმი ატური (აცეტატური ჯამის მიხედვით) 0.3 - რეფლ. 3 107 გამხსნელი ხის 0.12 - რეფლ. 4 50 სპირტის „ა„ მარკის (აცეტონურ ეთერული) (აცეტონის მი ხედვით) 108 გამხსნელი ხის სპირტის „ე„ მარკის (ეთერო აცეტონური) აცეტონის მი ხედვით) 0.07 - რეფლ. 4 109 გეოვეტი(ოქსი ტეტრაციკლი ნი-5%; ჰექსამ ეთილენტე ტრა მინი-6%; დიბა ზოლი-0.07%; ლაქტოზა- 100%-მდე) (ტეტრაციკლი ნის მიხედვით) 0.01 0.006 რეზ. 2 110 გერმანიუმის დიოქსიდი (გაანგარი შებული გერმანიუმზე) 1310-53-8 GeO2 - 0.04 რეზ. 3 111 გოგირდის დი ოქსიდი 9/5/7446 SO2 0.5 0.05 რეფლ. რეზ. 3 112 გოგირდმჟავა 7664-93-9 H2SO4 0.3 0.1 რეფლ. რეზ. 2 113 გოგირდნახ შირბადი 75-15-0 CS2 0.03 0.005 რეფლ. რეზ. 2 114 გოგირდ წყალბადი 6/4/7783 H2S 0.008 - რეფლ. 2 115 დარიშხანი, არაორგანუ ლი ნაერთები (გაანგარი შებული დარიშხანზე) 0.003 რეზ. 2 116 დეკანალი 112-31-2 C10H20O 0.02 - რეფლ. 2 117 დეკანდიუმის მჟავა 111-20-6 C8H18O 0.15 0.08 რეზ. 3 118 1.5-დიაზობიც იკლო (3,1,0) ჰექსანი 3090-31-8 C4H8N2 0.1 0.04 რეზ. 3 119 დიალკილ ამინოპრო პიონიტრილი 0.03 0.01 რეფლ. რეზ. 2 120 4,4-დიამინო დიფენილსულ ფონი 80-08-0 C12H12N2O2S - 0.05 რეზ. 3 121 1.6-დიამინო ჰექსანი 124-09-4 C6H16N2 0.001 - რეფლ. 2 122 1,2,5,6-დიბენ ზანთრაცენი 53-70-3 C22H14 - 5 ng/m3 რეზ. 1 123 2,2-დიბენზთი აზოლილდისუ ლფიდი 120-78-5 C14H8N2S4 0.08 0.03 რეფლ. რეზ. 3 124 1,4-დიბრომ ბენზოლი 106-37-6 C6H4Br2 0.2 - რეფლ. 2 125 1,2-დიბრომ პროპანი 78-75-1 C2H6Br2 0.04 0.01 რეფლ. რეზ. 3 126 1,2-დიბრომ პროპან-1 ოლი 96-13-9 C3H6Br2O 0.003 0.001 რეფლ. რეზ. 2 127 2,4-დიბრომ ტოლუოლი 31543-75-6 C7H6Br2 0.4 0.1 რეფლ. რეზ. 2 128 დიეთილამინი 109-89-7 C4H11N 0.05 0.02 რეფლ. რეზ. 4 129 2-(დიეთილ ამინო)-N (2,6-დიმეთილ ფენილ) აცეტამიდჰიდ როქლორიდი 73-78-9 C14H22N2OxClH 0.03 0.01 რეზ. 2 130 2-( N,N –დიეთილამი ნო ეთანთიოლი 100-38-9 C6H15N3 0.6 - რეფლ. 2 131 N,N-დიეთი ლანილინი 99-66-7 C10H15N 0.01 - რეფლ. 4 132 დიეთილვე რცხლისწყა ლი (ვერცხ ლისწყალზე გაანგარი შებული) 627-44-1 C4H10Hg - 0.0003 რეზ. 1 133 0,0-დიეთილ 0-(2-იზოპრო პილ-4-მეთილ 6-პირიმი დილ) თიოფოსფატი 333-41-5 C12H21N2O3PS 0.01 - რეფლ. 2 134 N,N-დიეთილ 3-მეთილბენ ზამიდი 91-67-8 C9H13N 0.01 - რეფლ. 2 135 0,0-დიეთილ 0-(3,5,6-ტრიქ ლორპირი დილ-2) თიოფოსფატი 2921-88-2 C9H11Cl3NO3PS 0.02 0.01 რეფლ. რეზ. 2 51 136 0,0-დიეთილ S(6-ქლორბე ნზოქსაზონი ლინ3-მეთილ) დითიოფოსფა ტი 2310-17-0 C12H15ClNO4PS2 0.01 - რეფლ. 2 137 0,0-დიეთილქ ლორთიო ფოსფატი 2524- 04-1 C4H10ClO2PS 0.025 0.01 რეფლ. რეზ. 2 138 დივინილბენ ზოლი ტექნიკუ-რი (ეთილსტი როლის მიხედვით) 1321-74-0 C10H10 0.01 - რეფლ. 4 139 4,4-დითიო ბის მორფოლინი 103-34-4 C8H16N2O2S2 0.04 - რეფლ. 2 140 დიმეთილადი პინატი 627-93-01 C8H14O4 0.1 - რეფლ. 4 141 დიმეთილა მინი 124-40-3 C2H7N 0.005 0.0025 რეფლ. რეზ. 2 142 დიმეთილამი ნობენზოლები (დიმეთილანი ლინი, ქსილი დინი - მეტა-, ორთო-, პარა- იზომერების ნარევი) 1330-73-8 C8H11N 0.04 0.2 რეფლ. რეზ. 2 143 2-(დიმეთილა მინო)ეთანო ლი 108-01-0 C4H11NO 0.25 0.06 რეფლ. რეზ. 4 144 [4S-(4ალფა, 4ა ალფა, 5ალფა, 5ა ალფა,6 ბეტა, 12ა ალფა)-4 დიმეთილა მინო 1,4,4ა,5,5ა,6, 11,-12ა-ოქტა ჰიდრო-3,5,6, 10,12,12ა-ჰექ საჰიდროქსი 6-მეთილ 1,11-დი ოქსო-2-ნაფ ტაცინკარბ ოქსამიდი 79-57-2 C22H24N2O9 0.01 0.006 რეფლ. რეზ. 2 145 [4S-(4ალფა, 4ა ალფა, 5ალფა, 5ა ალფა,6 ბეტა, 12ა ალფა)-4 დიმეთილამი ნო 1,4,4ა,5,5ა,6, 11,-12ა-ოქტა ჰიდრო-3,5,6, 10,12,12ა-ჰექ საჰიდროქსი 6-მეთილ 1,11-დი ოქსო-2-ნაფ ტაცინკარბო ქსამიდის ჰიდროქლო რიდი 2058-46-0 C22H24N2O9xHCl 0.01 0.006 რეფლ. რეზ. 2 146 [4S-(4ალფა, 4ა ალფა, 5ა ალფა, 6 ბეტა, 12ა ალფა)-4-დი მეთილამინო 1,4,4ა,5,5ა,6, 11,-12ა-ოქტა ჰიდრო-3,6, 10,12,12ა პენტაჰიდრო ქსი-6-მეთილ 1,11-დი-ოქსო 2-ნაფტაცი ნკარ-ბოქსა მიდი 60-54-8 C22H24N2O8 0.01 0.006 რეფლ. რეზ. 2 147 N,N-დიმეთი ლანილინი 121-69-7 C8H11N 0.0055 - რეფლ. 2 148 N,N- დიმეთილ აცეტამიდი 127-19-5 C4H9NO 0.2 0.006 რეფლ. რეზ. 2 149 1,2-დიმეთილ ბენზოლი 95-47-6 C8H10 0.3 - რეფლ. 3 150 1,4-დიმეთილ ბენზოლი 106-42-3 C8H10 0.3 refl. 3 151 დიმეთილ-1.4 ბენზოლდი კარბონატი 120-61-6 C10H10O4 0.05 0.01 რეფლ. რეზ. 2 152 0,0-დიმეთილ S-(1,2-ბისკარ ბეთოქსიეთი ლდითიოფ 121-75-5 C10H19O6PS2 0.015 - რეფლ. 2 52 ოსფ-ატ)2-(დი მე-თოქსითი ოფოსფორ ილთიო)ბუ ტადიონმჟა ვას დიეთილ ეთერი 153 3,3-დიმეთილ ბუთან-2-ონი 75-97-8 C6H12O2 0.02 - რეფლ. 4 154 დიმეთილ-1,2 ეთანდიკარბ ოქსილატი 105-65-0 C11H10O2 0.1 - რეფლ. 4 155 1,1-დიმეთილ ეთილბენზო ატი 774-65-2 C11H14O2 0.015 - რეფლ. 3 156 0,0-დიმეთილ S-ეთილმერ კაპტოეთილ დითიოფო სფატი 640-15-3 C6H15O2PS3 0.001 - რეფლ. 1 157 2-(2,2-დიმე თილვინილ) 3,3 დიმეთილ ციკლოპრო პინკარ ბონმჟავას მე თილის ეთერი 52314-69-9 C11H18O2 0.07 - რეფლ. 3 158 0,0-დიმეთილ 0-(2-დიეთი ლამინო-6 მეთილ პირიმიდინი ლ4)თიოფო სფატი C11H20N3O3PS 0.03 0.01 რეფლ. რეზ. 2 159 დიმეთილ (1,1- დიმე თილ-3-ოქ სობუთილ) ფოსფონატი 14394-26-4 C8H17O4P 0.06 - რეფლ. 4 160 4,4-დიმეთილ 1,3-დიოქსანი 766-15-4 C6H12O2 0.01 0.004 რეფლ. რეზ. 2 161 დიმეთილ დისულფიდი 624-92-0 C6H6S2 0.7 - რეფლ. 4 162 დიმეთილიზო ფტალატი 1459-93-4 C10H10O4 0.015 0.01 რეფლ. რეზ. 2 163 0,0-დიმეთილ S-[2-(N -მეთი ლამინო)-2-ო სოეთილ] დი თიოფოსფატი 60-51-5 C5H12NO3PS2 0.003 - რეფლ. 2 164 0,0-დიმეთილ S-[2-[[1-მე თილ 2-(მეთილ ამინო)-2 ოქსო ეთილ]თიო] ეთილთიო ფოსფატი 2275-23-2 C8H18NO4PS2 0.01 0 რეფლ. 2 165 0,0-დიმეთილ 0-(3-მეთილ-4 ნიტროფენილ) ფოსფატი 122-14-5 C9H12NO6P 0.005 - რეფლ. 3 166 0,0-დიმეთილ S-[N -მეთილ Nფორმილკარ ბომოილ)დი თიოფოსფატი 2540-82-1 C6H12NO4PS2 0.01 - რეფლ. 3 167 0,0-დიმეთილ 0-(4ნიტროფე ნილ)თიოფოს ფატი 298-00-0 C8H10NO5PS 0.008 - რეფლ. 1 168 დიმეთილპენ ტანდიოატი 1119-40-0 C7H12O4 0.1 - რეფლ. 4 169 დიმეთილსულ ფიდი 75-18-3 C2H6S 0.08 - რეფლ. 4 170 N,N-დიმეთილ N-[3 (1,1,2,2 თეტრაფტორ ტოქსი)ფენი ლ]შარდოვანა 27954-37-6 C11H12F4N2O3 0.6 0.06 რეზ. 3 171 3,3-დიმეთილ 1-(1H -1,2,4 ტრიაზოლ-1 ილ)-1-(4-ქლო რფენოქსი)ბუ თან-2-ოლი 55219-65-3 C14H18ClN3O2 0.07 0.01 რეფლ. რეზ. 3 172 N-(2,4-დიმე თილფენილ) N-[[2,-4-დი მეთი ლფენილ)იმი ნო]მეთილ]-N მეთილმეთა 33089-61-1 C19H23N3 0.1 0.01 რეზ. 3 53 ნიმიდამიდი 173 2,6-დიმეთილ ფენოლი 576-26-1 C8H10O 0.02 0.01 რეფლ. რეზ. 3 174 N,N-დიმეთი ლფორმამიდი 68-12-2 C3H7NO 0.03 - რეფლ. 2 175 დიმეთილფტა ლატი (ორთო) 131-11-3 C10H10O7 0.03 0.007 რეფლ. რეზ. 2 176 0,0-დიმეთილ 1-ჰიდროქსი 2,2,2-ტრიქლ ორეთილ ფოსფონატი 52-68-6 C4H8Cl3O4P 0.04 0.02 რეფლ. რეზ. 2 177 დიმეთოქსიმე თანი 109-87-5 C3H8O2 0.05 - რეფლ. 4 178 დინილი (25% დიფენილის და 75% დი ფენილოქსიდ ის ნარევი) 8004-13-5 C12H10OxC12H10 0.01 - რეფლ. 3 179 დიპროპილამი ნი 142-84-7 C6H15N 0.35 0.2 რეფლ. რეზ. 3 180 დიფტორმე თანი 75-10-5 CH2F2 20 10 რეფლ. რეზ. 4 181 1,2-დიფტორ 1,2,2-ტრიქლ ორეთანი C2HCl3F2 4 1.5 რეფლ. რეზ. 3 182 დიფტორქლო რმეთანი 75-45-6 CHClF2 100 10 რეფლ. რეზ. 4 183 2,6-დიქლო რამინობენ ზოლი 608-31-1 C6H5Cl2N 0.02 0.01 რეფლ. რეზ. 3 184 3,4-დიქლო რანილინი 95-76-1 C6H5Cl2N 0.01 0.005 რეფლ. რეზ. 2 185 დიქლორდიფ ტორმეთანი 75-71-8 CCl2F2 100 10 რეფლ. რეზ. 4 186 1,2-დიქლო რეთანი 1300-21-6 C2H4Cl2 3 1 რეფლ. რეზ. 2 187 დიქლორმე თანი 75-09-2 CH2Cl2 8.8 - რეფლ. 4 188 2,3-დიქლორ 1,4-ნაფტოქინ ონი 117-80-6 C10H4Cl2O2 0.05 0.03 რეფლ. რეზ. 2 189 1,2-დიქლორ პროპანი 78-87-5 C3H6Cl2 - 0.18 რეზ. 3 190 1,3-დიქლორ პროპ-1-ენი 542-75-6 C3H4Cl2 0.1 0.01 რეფლ. რეზ. 2 191 2,3-დიქლორ პროპ-1-ენი 78-88-6 C3H4Cl2 0.2 0.06 რეფლ. რეზ. 3 192 დიქლორფტო რმეთანი 75-43-4 CHCl2F 100 10 რეფლ. რეზ. 4 193 დიციკლოჰექს ილამინის ძნე-ლად ხსნადი მარილი C12H24ClN 0.008 - რეფლ. 2 194 დიციკლოჰექს ილამინის ნიტ რიტი 3129-91-7 C12H24NO2 0.02 - რეფლ. 2 195 1,1-დიჰიდრო პერფტორჰეპ ტილაკრილა ტი C10H5Cl13O2 0.5 - რეფლ. 3 196 დიჰიდროფუ რა ნდიონი 2,5 108-31-6 C4H2O3 0,2 0,05 რეფლ. რეზ. 2 197 დიჰიდროფუ რან-2-ონი 96-48-0 C4H6O2 0.3 0.1 რეზ. 3 198 2,4,6,10-დო დეკატეტრაენი 24330-32-3 C12H18 0.002 - რეფლ. 4 199 ეთანთიოლი 75-08-1 C2H6S 5x10(-5) - რეფლ. 3 200 ეთანოლი 64-17-5 C2H6O 5 - რეფლ. 4 201 ეთენილაცე ტატი 108-05-4 C4H6O2 0.15 - რეფლ. 3 202 ეთილაკრი ლატი 140-88-5 C5H8O2 0.0007 - რეფლ. 3 203 ეთილამინი 75-04-7 C2H7N 0.01 - რეფლ. 3 204 N-ეთილ-3 ამინოტოლუ ოლი 102-27-2 C9H13N 0.01 - რეფლ. 2 205 N-ეთილანი ლინი 103-69-5 C8H11N 0.01 - რეფლ. 4 206 ეთილაცეტატი 141-78-6 C4H8O2 0.1 - რეფლ. 4 207 ეთილბენზო ლი 100-41-4 C8H10 0.02 - რეფლ. 3 208 ეთილენი 74-85-1 C2H4 3 - რეფლ. 3 209 N-ეთილ-2-მე თილანილინი 94-68-8 C9H13N 0.01 - რეფლ. 3 210 ეთილპენტანო ატი 539-82-2 C7H14O2 0.03 - რეფლ. 3 211 2-ეთილჰექსა ნოლი 104-76-7 C8H18O 0.15 - რეფლ. 4 212 2-ეთილჰექსი ლაკრილატი 103-11-7 C11H20O2 0.01 - რეფლ. 3 213 ეთოქსიეთანი 60-29-7 C4H10O 1 0.6 რეფლ. რეზ. 4 54 214 ეთოქსიეთილ კრილატი C7H12O3 0.002 - რეფლ. 3 215 დი-ვანადიუმ პენტოქსიდი (მტვერი) 1314-62-1 V2O5 - 0.002 რეზ. 1 216 ვერცხლის წყალი 7439-97-6 Hg - 0.0003 რეზ. 1 217 ვერცხლისწყ ლის (II) ამიდოქლო რიდი (გაანგარი შებული ვერცხლის წყალზე) 10124-48-8 ClH2HgN - 0.0003 რეზ. 1 218 ვერცხლისწყ ლის (II) აცეტატი (გაანგარიშე ბული ვერცხლისწყა ლზე) 1600-27-7 C4H6HgO4 - 0.0003 რეზ. 1 219 ვერცხლისწყ ლის (II) დი-ნიტრატ მონო-ჰიდრა ტი (გაანგა რიშებული ვერცხლისწყა ლზე) 7783-34-8 HgN2O6xH2O - 0.0003 რეზ. 1 220 ვერცხლისწყ-ლის (II) დიქ-ლორიდი (გაანგარიშე ბული ვერცხლისწყა ლზე) 7487-94-7 Cl2Hg - 0.0003 რეზ. 1 221 ვერცხლისწყ ლის (II) იოდიდი (გაანგარიშე ბული ვერცხლისწყა ლზე) 7774-29-0 HgI2 - 0.0003 რეზ. 1 222 ვერცხლისწყ ლის (I) ნიტ-რატის დიჰიდ-რატი (გაანგარიშებ ული ვერცხლისწყა ლზე) 14836-60-3 HgNO3xH4O2 - 0.0003 რეზ. 1 223 ვერცხლისწყ ლის (II) ოქსიდი (გაანგარიშე ბული ვერცხლის წყალზე) 21908-53-2 HgO - 0.0003 რეზ. 1 224 ვერცხლისწყ ლის (I) ქლორიდი (გაანგარიშებ ული ვერცხლისწყა ლზე) 10112-91-1 Cl2Hg2 - 0.0003 რეზ. 1 225 ვინილბენზო ლი 100-42-5 C8H8 0.04 0.002 რეფლ. რეზ. 2 226 ვოლფრამის ტრიოქსიდი 1314-35-8 WO3 - 0.15 რეზ. 3 227 თერმომდგრა დი სართავი ემულსია 0.002 - რეფლ. 3 228 N`-1,2,3 თიადიაზოლ 5-ილ-5-N ფენილშარ დოვანა 51707-55-2 C9H8N4OS 0.5 0.2 რეფლ. რეზ. 4 229 თიირანი 420-12-2 C2H4S 0.5 - რეფლ. 1 230 2-[[[4-[(2-თიო ზოლილამი ნო) სულფონილ] ფენილ] ამინო] კარბონილ] ბენზომჟავა 85-73-4 C17H13N3O5S2 0.1 0.015 რეზ. 4 231 თიოფენი 110-02-1 C4H4S 0.6 - რეფლ. 4 232 თიოფენოლი 108-98-5 C6H6S 2x10(-5) - რეფლ. 3 233 თუთიის დია ცეტატი (გაანგარიშე ბული თუთიაზე) 5970-45-6 C4H6O4Znx2H2O - 0.005 რეზ. 3 234 თუთიის დინიტრატი (გაანგარიშე ბული თუთიაზე) 7779-88-6 N2O6Zn - 0.003 რეზ. 3 235 თუთიის კარბონატი (გაანგარი შებული თუთიაზე) 3486-35-9 CO3Zn - 0.02 რეზ. 4 236 თუთიის ოქსიდი (გაანგარიშე ბული თუთიაზე) 1314-13-2 ZnO - 0.05 რეზ. 3 237 თუთიის სულფატი (გაანგარიშე ბული თუთიაზე) 7733 -02 -1 ZnSO4 - 0.08 რეზ. 2 238 1,3-იზობენზო ფურანდიონი 85-44-9 C8H4O3 0.1 0.02 რეფლ. რეზ. 2 239 იზობუთანი 75-28-5 C4H10 15 - რეფლ. 4 240 იზობუთილაც ეტატი 110-19-0 C6H12O2 0.1 - რეფლ. 4 241 იზობუთილენი 115-11-7 C4H8 10 - რეფლ. 4 55 242 2-(იზობუთო ქსი) ეთანოლი 4439-24-1 C6H14O2 1 0.3 რეფლ. რეზ. 3 243 იზოპენტილ-2 ეიდროქსიბენ ზოატი 87-20-7 C12H16O3 0.015 - რეფლ. 2 244 იზოპრენის ოლიგომერე ბი (დიმერები) 26796-44-1 C10H30 0.003 - რეფლ. 3 245 იზოპროპილ ბენზოლი 98-82-8 C9H12 0.014 - რეფლ. 4 246 N-იზოპრო პილ N-ფენილ-1,4 ფენილელდია მინი C15H18N2 0.06 0.02 რეფლ. რეზ. 3 247 2-(იზოპროპო ქსი) ეთანოლი 109-59-1 C5H12O2 1.5 0.5 რეფლ. რეზ. 3 248 2,2-იმინობისი (ეთილამინი) 111-40-0 C4H13N3 0.01 - რეფლ. 3 249 ინდიუმის (III) ნიტრატი (გაანგარი შებული ინდიუმზე) 13465-14-0 InN3O9 - 0.005 რეზ. 2 250 ინჰიბიტორი ბე-ფისოვანი (კონტროლი ფენოლით) 0.006 - რეფლ. 3 251 იოდი 7553-56-2 I2 - 0.03 რეზ. 2 252 კადმიუმის დი ქლორიდი (გაანგარიშე ბული კადმიუმზე) 10108-64-2 CdCl2 - 0.0003 რეზ. 1 253 კადმიუმის იოდიდი (გაანგარი შებული კადმიუმზე) 254 კადმიუმის ნიტრატი (გა ანგარიშებუ ლი კად მიუმზე) 10022-68-1 CdN2O6 - 0.0003 რეზ. 1 255 კადმიუმის ოქსიდი (გა ანგარიშებუ ლი კადმიუმზე) 1306-19-0 CdO - 0.0003 რეზ. 1 256 კადმიუმის სულფატი (გა ანგარიშებუ ლი კადმი უმზე) 7790-84-3 CdO4S - 0.0003 რეზ 1 257 კალას დიოქ-სიდი (გაანგარი შებული კალაზე) 18282-10-5 SnO2 - 0.02 რეზ 3 258 კალას დიქლორიდი (გაანგარი შებული კალაზე) 7772-99-8 SnCl2 0.5 0.005 რეზ 3 259 კალას ოქსიდი (გაანგარიშე ბული კალაზე) 21651-19-4 SnO - 0.02 რეზ 3 260 კალას სულფატი (გაანგარი შებული კალაზე) 7488-55-3 SnSO4 - 0.02 რეზ 3 261 კალიუმის 0 ბუთილდი თიო-კარბო ნატი 871-58-9 C5H9KOS2 0.1 0.05 რეფლ. რეზ 3 262 კალიუმის 0 ეთილდითიო კარბონატი 140-89-6 C3H5KOS2 0.05 0.01 რეფლ. რეზ. 3 263 დი-კალიუმის კარბონატი 584-08-7 CK2O3 0.1 0.05 რეზ. 4 264 კალიუმის 0 (მეთილეთილ) დითიოკარ ბონატი 140-92-1 C4H7KOS2 0.1 0.05 რეფლ. რეზ. 3 265 კალიუმ 0-(2 მეთილპრო პილ)დითიო კა-რბონატი 13001-46-2 C5H9KOS2 0.1 0.05 რეფლ. რეზ. 3 266 კალიუმის ქლორიდი 7447-40-7 KCl 0.3 0.1 რეზ. 4 267 კალციუმის დიაცეტატი (კალციუმის მიხედვით) 62-54-4 C4H6CaO4 - 0.012 რეზ 3 268 ტრიკალციუ მის დიბორატი 13701-61-6 B2Ca3O6 - 0.02 რეზ. 3 269 კალციუმის ნიტრატი 10124-37-5 CaN2O6 0.03 0.01 რეზ 3 270 კალციუმის ოქტადეკანოა ტი (კალცი უმის სტეარატი) 1592-23-0 C36H70CaO4 0.5 0.15 რეზ. 3 271 კალციუმის ჰიდროქსიდი 1305-62-0 CaH2O2 0.03 0.01 რეზ. 3 56 272 ე-კაპროლაქ ტამი 105-60-2 C6H11NO 0.06 - რეფლ. 3 273 კაციტრაპინი 1405-87-4 C66H103N17O16S - 0.0003 რეზ. 1 274 კობალტი 7440-48-4 Co - 0.0004 რეზ. 2 275 კობალტის(პ) აცეტატი (გაა ნგარიშებული კობალტზე) 6147-53-1 C4H6CoO4 - 0.001 რეზ. 2 276 კობალტის ოქსიდი (გაა ნგარიშებული კობალტზე) 1307-96-6 CoO - 0.001 რეზ. 2 277 კობალტის სუ- ლფატი (გაანგარიშე ბული კობალტზე) 10026-24-1 CoO4S 0.001 0.0004 რეზ. 2 278 კომპოზიცია „დონ-52―(გა ანგარიშებუ ლი იზოპრო პანოლზე) 0.6 - რეფლ. 3 279 კრეზოლი (ო-,მ-,პ- იზო მერების ნარევი) 1319-77-3 C7H8O 0.005 - რეფლ. 2 280 მაგნიუმის დი ქლორატ ჰიდ რატი 10326-21-3 Cl2MgO6 X H20 - 0.3 რეზ. 4 281 მაგნიუმის ოქ სიდი 1309-48-4 MgO 0.4 0.05 რეზ. 3 282 მაზუთის ნაცა რი (მტვერი) თბოელექტრო სადგურების. (გაანგარი შებული ვანადიუმზე) 0.002 რეზ 2 283 მანგანუმი და მისი ნაერთე ბი (გაანგარი შებული მანგანუმის (IV)ოქსიდზე) 0.01 0.001 რეზ. 2 284 მეთანოლი 67-56-1 CH4O 1 0.5 რეფლ. რეზ 3 285 მეთანთიოლი (მეთილმერ კაპტანი) 74-93-1 CH4S 0.0001 - რეფლ. 4 286 მეთილაკრი ლატი 96-33-3 C4H6O2 0.01 - რეფლ. 4 287 მეთილამინი 74-89-5 CH5N 0.004 0.001 რეფლ. რეზ 2 288 N-მეთილა მილინი 100-61-8 C7H9N 0.04 - რეფლ. 3 289 მეთილაცე ტატი 79-20-9 C3H6O2 0.07 - რეფლ. 4 290 მეთილაცეტი ლენი 74-99-7 C3H4 3 - რეფლ. 4 291 მეთილაცეტი ლენალენური ფრაქცია: მეთილაცეტი ლენის მიხედ ვით ნარევის მიხ ედვით 1.5 3.0 რეფლ. რეფლ. 4 4 292 მეთილბენზო ატი 93-58-3 C8H8O2 0.002 - რეფლ. 3 293 მეთილბენ ზოლ სულფონატი 80-18-2 C7H8O3S 0.01 - რეფლ. 4 294 2-მეთილბუ თა1,3-დიენი 78-79-5 C5H8 0.5 - რეფლ. 3 295 მეთილბუთ-2 ენ-1-ოლი 4675-87-0 C5H10O 0.075 - რეფლ. 4 296 2-მეთილბუთ 3-ენოლ-2 115-18-4 C5H10O 1 - რეფლ. 3 297 მეთილ-[1-(ბუ თილ-კარბო მო-ილ)-1 H – ბენზიმიდაზო ლ-2-ილ] კარბამატი 17804-35-2 C14H18N2O3 0.35 0.05 რეფლ. რეზ 3 298 მეთილ-4,4-დი მეთილ-3-ოქს ოპენტანოატი 55107-14-7 C8H14O3 0.1 - რეფლ. 3 299 მეთილ-4,4-დი მეთილპრო პანოატი 598-98-1 C6H12O2 0.2 - რეფლ. 3 300 მეთილდიქლო რაცეტატი 116-54-1 C3H4Cl2O2 0.04 - რეფლ. 3 301 მეთილ-3(2,2 დიქლორეთენ ილ)-2,2-დიმე თილციკლოპ როპანკარბო 61898-95-1 C9H12Cl2O2 0.08 - რეფლ. 4 57 ნატი 302 4-მეთილ-5,6 დიჰიდრო პირა-ნი 16302-35-5 C6H10O 1.2 - რეფლ. 2 303 1-მეთილეთი ლ[2-(1-მეთი ლპრ ოპილ)-4,6-დი ნიტროფენი ლ]კარბონატი 373-21-7 C14P18N2O7 0.02 0.002 რეზ. 2 304 მეთილენბრო] მიდი 74-95-3 CH2Br2 0.1 0.04 რეფლ. რეზ. 4 305 2-მეთილენბუ თ ანდიომჟავა 97-65-4 C5H6O4 1 0.3 რეფლ. რეზ. 4 306 2,2-მეთილენ დი 1708-15-9 C13H14N6O2 0.055 0.03 რეზ. 2 307 მეთილენიოდი დი 75-11-6 CH2I2 0.4 - რეფლ. 4 308 4-მეთილენო– ქსეთან-2-ონი 674-82-8 C4H4O2 0.007 - რეფლ. 2 309 4-მეთილენტე ტრაჰიდრო-2 H– პირანი 36838-71-8 C6H10O 1.5 - რეფლ. 3 310 1-(მეთილვინ ილ)ბენზოლი 98-83-9 C9H10 0.01 - რეფლ. 3 311 მეთილ-2-0-იზ ობუთილმეთი ლფოსფონოქ სის აკრილატი C9H18O4P 0.006 0.003 რეზ. 1 312 მეთილკარბამ ატ 1- ნაფტალე ნოლი 63-25-2 C12P11NO2 - 0.002 რეზ. 2 313 მეთილ-4 მეთილბენზო– ატი 99-75-2 C9H10O2 0.007 - რეფლ. 3 314 მეთილ-2-მეთ ილპროპ-2 ენოატი 80-62-6 C5H8O2 0.1 0.01 რეფლ. რეზ 3 315 მეთილოქსი– რანი 75-56-9 C3H6O 0.08 - რეფლ. 1 316 მეთილპენტა– ნოატი 624-24-8 C6H12O2 0.03 - რეფლ. 3 317 4-მეთილ-2 პენტანოლი 108-11-3 C6H14O 0.07 - რეფლ. 4 318 4-მეთილპენ ტან-2-ონი 108-10-1 C6H12O 0.1 - რეფლ. 4 319 4-მეთილპენტ ენ-1 691-37-2 0.4 0.085 რეფლ. რეზ 3 320 2-მეთილპენტ 2-ენალი 623-36-9 C6H10O 0.007 - რეფლ. 4 321 2-მეთილპრო პანალი 78-84-2 C4H8O 0.01 - რეფლ. 4 322 2-მეთილპრო პან-1-ოლი 78-83-1 C4H10O 0.1 - რეფლ. 4 323 2-მეთილ პრონ 2-ენ მჟავა 79-41-4 C4H6O2 - 0.01 რეზ. 3 324 2-მეთილპ რონი ონიტრილი 78-82-0 C4H7N 0.02 0.01 რეფლ. -რეზ. 2 325 1-მეთილ-1 ფენილეთილ ჰიდროპე როქსიდი 80-15-9 C9H12O2 0.007 - რეფლ. 2 326 მეთილფო რმიატი 107-31-3 C2H4O2 0.2 - რეფლ. 3 327 მეთილ-2-ჰიდ როქსიბენზოა ტი 99-76-3 C8H8O3 0.006 - რეფლ. 4 328 მეთიონინი 7005-18-7 C5H11NO2S 0.6 - რეფლ. 3 329 4-მეთოქსი ბენზალდე ჰიდი 123-11-5 C8H8O2 0.01 - რეფლ. 4 330 2-მეთოქსი კარბონილ- N -[(4,6 იმეთი ლ-1,3 პირიმიდინ-2 ილ)ამინო კარბონილ] ბენზოსულფა– მიდ კალიუმის მარილი C15H17N4O5S 0.08 0.05 რეზ. 3 331 2-მეთოქსი-2 მეთილპრო– პანი 1634-04-4 C5H12O 0.5 - რეფლ. 4 332 მელიორანტი (ნარევი:კალ– ციუმის კარბონა ტი,ქლორიდი, სულფატი 79%; სილი ციუმის დიოქ 0.5 0.05 რეზ. 4 58 სიდი-10-13%; მაგნიუმის ოქ სიდი-3.5%; რკინის ოქსიდი 1.6% და სხვ.) 333 მეპრინი ბაქტერიული 0.01 0.002 რეზ. 2 334 2-მერკაპტო– ეთანოლი 60-24-2 C2H6OS 0.07 - რეფლ. 3 335 მობილთერმი 605 0.05 0.01 რეზ. 3 336 მოლიბდენი და მისი არაორგანუ– ლი ნაერთები (მოლიბდენ-ის (III) ოქსიდი, ამონიუმის პარამოლი– ბდა-ტი) 0.02 რეზ. 3 337 მტვერი აზბეს ტშემცვლელი (ქრიზოთილ– აზბესტის 10%-მდე შემცვე ლობით) 0 0.06 რეზ. 1 338 მტვერი არაორგანუ– ლი, შემცველი სილიციუმის ორჟანგისა %-ში: -70 ზე მეტი (დინასი და სხვ.) 70-20 (შამოტი, ცემენტი, ცე-მენტის მტვე-რი, თიხა, თიხა ფიქალი, ბრძმედული წიდა, ქვიშა, კლინკერი,კაჟ-მიწის ნაცარი) -20-ზე ნაკლები (დოლომიტი, ცემენტის მტვერი:კირ– ქვა, ცარცი, ბოქსიტი და სხვ.) 0.15 0.3 0.5 0.05 0.1 0.15 რეზ. რეზ. რეზ. 3 3 3 339 მტვერი ბამბის 0.2 0.05 რეზ. 3 340 მტვერი თამბა ქოს ფაბრიკის ადანაყრების (ნიკოტინის 2.7%-მდე შემცველო– ბით) (გაანგა– რიშებული ნიკოტინ ზე. 0.0008 0.0004 რეფლ. რეზ 4 341 მტვერი კაინი ტის 0.5 0.1 რეზ. 3 342 მტვერი კალი უმმაგნეზიის 0.5 0.15 რეზ. 3 343 მტვერი მარცვლეუ– ლის (ობ-ის სოკოების მიხედვით) 0.5 0.15 რეზ. 3 344 მტვერი პოლიმეტა– ლური: ტყვია-თუთიის წარმოებისა (ტყვიის 1%-მდე შემცველო ბით) 0.0001 რეზ. 1 345 მტვერი სახა მებლის 9005-25-8 (C6H10O5)n 0.5 0.15 რეზ. 4 346 ნატრიუმის იოდიდი (გაანგარი– შებული იოდზე) 7681-82-5 INa - 0.03 რეზ. 2 347 დი-ნატრიუმის სტანატი (გააგარიშე– ბული კალაზე) 12058-66-1 Na2O3Sn - 0.02 რეზ. 3 348 დი-ნატრიუმის სულფატი 7757-82-6 Na2SO4 0.3 0.1 რეზ. 3 349 დი-ნატრიუმის სულფიტი 7757-83-7 Na2SO3 0.3 0.1 რეზ. 3 350 ნატრიუმი, სუ ლფიტ-სულფა ტური მარი-ლები 0.3 0.1 რეზ. 3 351 დი-ნატრიუმის ტეტრა-ოქსო ვოლფრამატი (VI)(გაანგა– რიშებული ვოლ ფრამზე) 10213-10-2 Na2O4W x H4O2 - 0.1 რეზ. 3 352 ნატრიუმის ქლორიდი 7647-14-5 NaCl 0.5 0.15 რეზ. 3 353 ნაფტალინი 91-20-3 C10H8 0.003 - რეფლ. 4 354 1,4-ნაფტალი– ნდიონი 130-15-4 C10H6O2 0.005 0.003 რეფლ. რეზ 1 355 ნაფტ-2-ოლი 135-19-3 C10H8O 0.006 0.003 რეფლ. 2 59 რეზ. 356 ნარევი ბუნებ რივი მერკა პტანების (ეთილ მერკაპტანზე გაანგარიშებ ული) 5x10(-5) - რეფლ. 3 357 ნარევი მუდმი ვი შედგენილო ბის დიბუთილ ფენილფოსფა ტის საფუძვე ლზე 0.01 0.005 რეფლ. რეზ. 2 358 ნარევი ტრანს ტრანს-ტრანს ციკლო-დოდე კატეტრაენ 1,5,9-ისა და ტრანს-ტრანს ცის-ციკლო დოდეკატე– ტრაენ 1,5,9-ის 0.0035 - რეფლ. 4 359 ნახშირბადის ოქსიდი 630-08-0 CO 5 3 რეზ. 4 360 ნახშირბადი შავი 1333-86-4 C 0.15 0.05 რეზ. 3 361 ნახშირის ნაცა რი თბოელექ ტროსადგურე ბისა (კალციუმის ჟანგის შემცველობით 35-40%-მდე, დისპერსიულ ობით 3მკმ-მდე და ქვევით, არანაკლებ 97%) 0.05 0.02 რეზ. 2 362 ნახშირწყალ ბადები ნაჯერი C12-C19(გაან გარიშებული ნახშირბადზე) 1 - რეფლ. 4 363 ნიკელი 7440-02-0 Ni - 0.001 რეზ. 2 364 ნიკელის ოქსი დი (გაანგარი შებული ნიკე ლზე) 1313-99-1 NiO - 0.001 რეზ. 2 365 ნიკელის (II) სულფატი (გაანგარი შებული ნიკელზე) 7786-81-4 NiSO4 0.002 0.001 რეზ. 1 366 ნიკელის ხსნა დი მარილები (გაანგარიშე ბული ნიკელზე) 0.002 0.0002 რეზ. 1 367 ნიტრილები კა რბონმჟავასი C17-C20 0.04 - რეფლ. 3 368 ნიტრილები სინთეზური ცხიმოვანი მჟავების ფრაქციების C10-C16 0.005 - რეფლ. 4 369 3-ნიტრობენ ზოისმჟავას პერჰიდროა ზეპინი, ადუქტი 7270-73-7 C13H18N2O4 0.02 - რეფლ. 3 370 ნიტრობენზო ლი 98-95-3 C6H5NO2 0.008 - რეფლ. 2 371 N-ნიტროზო დიმეთილამი ნი 62-75-9 C2H6NO2 - 50ng/m3 რეზ. 1 372 2-ნიტრო 4-ტრიფტორ მეთილ-1 ქლორბენ ზოლი 121-17-5 C7H3ClF3NO2 0.005 - რეფლ. 3 373 2-ნიტრო-1 ქლორბენზო ლი 88-73-3 C6H4ClNO2 0.004 0.002 რეფლ. რეზ. 2 374 3-ნიტრო-1 ქლორბენზო ლი 121-73-3 C6H4ClNO2 0.004 0.002 რეფლ. რეზ. 2 375 4-ნიტრო-1 ქლორბენზო ლი 100-00-5 C6H4ClNO2 0.004 0.002 რეფლ. რეზ. 2 376 ნონანალი 124-19-6 C9H18O 0.02 - რეფლ. 2 377 ნონაფტორპენ ტანმჟავა 2706-90-3 C5HF9O2 0.1 - რეფლ. 3 378 2,2,3,3,4,4,5,5 ნონაფტორპენ ტან-1-ოლი 355-28-2 C5H3F9O 0.3 - რეფლ. 3 379 ოზონი 10028-15-6 O3 0.16 0.03 რეზ. 1 380 ორთობორის მჟავა 10043-35-3 BH3O3 - 0.02 რეზ. 3 381 2,2-ოქსიდიე თანოლი 111-46-6 C4H10O3 - 0.2 რეზ. 4 60 382 ოქსირანი 75-21-8 C2H4O 0.3 0.003 რეფლ. რეზ. 3 383 ოქტანალი 124-13-0 C8H16O 0.02 - რეფლ. 2 384 ოქტან-1-ოლი 111-87-5 C8H18O 0.6 0.2 რეფლ. რეზ. 3 385 ოქტადეკაფტო როქტანი 307-34-6 C8F18 90 - რეფლ. 4 386 2,2,3,3,4,4,5,5 ოქტაფტორპე ნტან-1-ოლი 355-80-6 C4H4F8O 1 0.05 რეფლ. რეზ. 4 387 ოქტაფტორ ტოლუოლი 434-64-0 C7F8 1.3 - რეფლ. 4 388 პენტა-1,3-დიე ნი 504-60-9 C5H8 0.5 - რეფლ. 3 389 პენტანალი 110-62-3 C5H10O 0.03 - რეფლ. 4 390 1-პენტანთი ოლი 110-66-7 C5H12S 4x10 (-4) რეფლ. 3 391 პენტანი 109-66-0 C5H12 100 25 რეფლ. რეზ. 4 392 პენტანმჟავა 109-52-4 C5H10O2 0.03 0.01 რეფლ. რეზ. 3 393 პენტან-1-ოლი 71-41-0 C5H12O 0.01 - რეფლ. 3 394 პენტან-3-ონი 96-22-0 C5H10O 0.5 0.3 რეფლ. 3 395 პენტაფტორბე ნზოლი 363-72-4 C6HF5 1.2 0.1 რეფლ. რეზ. 3 396 პენტაფტორფე ნოლი 771-61-9 C6HF5O 0.8 - რეფლ. 4 397 პენტილაცეტა ტი 628-63-7 C7H14O2 0.1 - რეფლ. 4 398 პენტილენები (ამილენები იზომერების ნარევი) 109-67-1 C5H10 1.5 - რეფლ. 4 399 პირიდინი 110-86-1 C5H5N 0.08 - რეფლ. 2 400 4-პირიდინკა რბოქსიჰიდრა ზიდი 54-85-3 C6H7N3O 0.05 0.02 რეზ. 3 401 პოლი (1-ვინ-ილ-2 პიროლი დონი) 9003-39-8 (C5H10NO)n 0.5 0.15 რეზ. 4 402 პოლიფენილო ქსირანი 25189-69-9 [C8H8O]n 0.5 0.15 რეზ. 4 403 პოლიქლორ 2,6,6-ტრიმე თილდეჰიდ რო ბიციკლო [3,1,1] ჰეპტანი [C10H16Cl]n 0.005 0.002 რეფლ. რეზ. 2 404 პროპან-1 თიოლი 107-03-9 C3H8S 1.5x 10(-4) რეფლ. 3 405 პროპან-1 ოლი 71-23-8 C3H8O 0.3 - რეფლ. 3 406 პროპან-2 ოლი 67-63-0 C3H8O 0.6 - რეფლ. 3 407 პროპან-2-ონი 67-64-1 C3H6O 0.35 - რეფლ. 4 408 პროპ-2-ენ-1 ალი 107-02-8 C3H4O 0.03 0.01 რეფლ. რეზ. 2 409 პროპენი 115-07-1 C3H6 3 - რეფლ. 3 410 პროპილამინი 107-10-8 C3H9N 0.3 0.15 რეფლ. რეზ. 3 411 პროპილაცეტა ტი 109-60-4 C5H10O2 0.1 - რეფლ. 4 412 S-პროპილ-O [4-მეთილთი ოფენილ]-O ეთილდითიო– ფოსფატი 35400-43-2 C12H19O2PS2 0.01 - რეფლ. 3 413 პროპილპენტა ნოატი 141-06-0 C8H16O2 0.03 - რეფლ. 3 414 პროპიონალ დეჰიდი 123-38-6 C3H6O 0.01 - რეფლ. 3 415 პროპიონმჟა ვა 79-09-4 C3H6O2 0.015 - რეფლ. 3 416 რივიციკლინი (ტეტრაციკლი ნის და რიფამ პიცინის ნარე ვი 2:1) (ტეტ რაციკლინის მიხედვით) 0.05 0.005 რეზ. 2 417 რიცინი 0.002 0.001 რეზ. 1 418 რკინის (II, III ოქსიდი (გაან გარიშებული რკინაზე) 1309-37-1 Fe2O3, FeO - 0.04 რეზ. 3 419 რკინის (II) სულფატი (გაანგარიშე ბული რკინაზე) 7720-78-7 FeSO4 - 0.007 რეზ. 3 420 რკინის ტრიქლორიდი (გაანგარიშე ბული რკინაზე) 7705-08-0 FeCl3 - 0.004 რეზ. 2 421 საღებავი ორ- - 0.03 სან.-ჰიგ. 3 61 განული აქტი ური ლურჯი 422 საღებავი ორ განული აქტი ური ფირუზის ფერი K 0.05 - სან.-ჰიგ. 3 423 საღებავი ორ განული მჟავური შავი 0.03 სან.-ჰიგ. 3 424 საღებავი ორ განული პირ-დაპირი შავი 2C 6428-38-2 C48H40N13Na3 O13S3 0.03 სან.-ჰიგ. 3 425 საღებავი ორ განული ქრო-მის შავი O 5850-21-5 C23H14N6Na2O9S - 0.03 სან.-ჰიგ. 3 426 სელენის დი ოქსიდი (გაანგარიშე ბული სელენზე) 7446- 08-4 SeO2 0.0001 0.00005 რეზ. 1 427 სინთეზური სა რეცხი საშუალება „ლოსკი― 0.1 0.06 რეზ. 3 428 სინთეზური სა რეცხი საშუალებები „კრისტალის― ტიპის, ნატრიუმის ალკილსუ ლფატის სა-ფუძველზე 0.04 0.01 რეფლ. რეზ. 2 429 სკიპიდარი (გაანგარიშე ბული ნახშირბადზე) 8006-64-2 2 1 რეფლ. რეზ. 4 430 სპილენძის დი ქლორიდი (გაანგარი შებული სპილენძზე) 7447-39-4 CuCl2 0.003 0.001 რეზ. 2 431 სპილენძის (II) ოქსიდი (გაანგარიშე ბული სპილენძზე) 1317-38-0 CuO - 0.002 რეზ. 2 432 სპილენძის (II) სულფატი (გაანგარიშე ბული სპილენძზე) 18939-64-2 CuSO4 0.003 0.001 რეზ. 2 433 სპილენძის (II) სულფიტი (გაანგარიშე ბული სპილენძზე) 14013-02-6 CuSO3 0.003 0.0012 რეზ. 2 434 სპილენძის (II) ტრიქლო რფენოლატი 25267-55-4 C12H4Cl6CuO2 0.006 0.003 რეზ. 2 435 სპილენძის (I) ქლორიდი 7758-89-6 CuCl - 0.002 რეზ. 2 436 დისტიბიუმპე ნტასულფიდი (გაანგარიშე ბული სტიბიუმზე) 1315-04-4 Sb2S5 - 0.02 რეზ. 3 437 დისტიბიუმის ტრიოქსიდი (გაანგარი შებული სტიბიუმზე) 1309-64-4 Sb2O3 - 0.02 რეზ. 3 438 სულფალენი (ფენოქსიმეთი ლპენიცილინი 10%; სულფა პირიდაზინი 5%; გეოფილი ნი-1%; ლაქ ტოზა-100% მდე) (პენიცილინის მიხედვით) 0.05 0.0025 რეზ. 2 439 სურნელოვან ნივთიერება თა და ეთეროვანი ზეთების ნარე ვების აქრო ლადი კომპო ნენტები, პარფიუმე რულ-კოსმე ტიკურ სამრე წველო საწარ მოთა ნარ ჩენებში არსებული 0.1 - რეფლ. 3 440 ტალიუმის კა რბონატი (გაანგარიშე ბული ტალიუმზე) 29809-42-5 TL2CO3 - 0.0004 რეზ. 1 441 ტელურის დი-ოქსიდი (გაანგარიშე ბული ტელურზე) 74 46-07- 3 TeO2 - 0.0005 რეზ. 1 442 1,2,4,5 ტეტრამეთი ლბენზოლი 95-93-2 C10H14 0.025 0.01 რეფლ. რეზ 2 443 N,N,N',N' ტეტრაეთი ლთიურამ დისულფიდი 97-77-8 C10H20N2S4 - 0.03 რეზ. 3 444 ტეტრამეთილ თიურამდი სულფიდი 137-26-8 C6H12N2S4 0.05 0.02 რეფლ. რეზ. 3 62 445 3(2,2,6,6-ტე ტრამეთილპი პერიდ-4-ილა მინო)[პრო პიო-მჟავა -N (2,26,6 ტეტ რამეთილპი პე-რიდ-4-ილ) ამიდი C21H42N4O 0.15 0.05 რეფლ. რეზ. 3 446 2,2,6,6-ტეტ რამეთილპი პე-რიდინ-4 ონი 826-36-8 C9H17NO 0.06 0.03 რეფლ. რეზ. 3 447 2,4,6,8-ტეტ რამეთილ-1,3, 5,7-ტეტროქ სოკანი 108-62-3 C8H16O4 0.003 - რეფლ. 2 448 2,2,3,3-ტეტ რაფტორპ როპან-1-ოლი 76-37-9 C3H4F4O 1 0.05 რეფლ. რეზ. 4 449 ტეტრაფტორე თილენი 116-14-3 C2F4 6 0.5 რეფლ. რეზ. 4 450 ტეტრაქლორ მეთანი 56-23-5 CCl4 4 0.7 რეფლ. რეზ. 2 451 ტეტრაქლორ პროპენი 60320-18-5 C3H2Cl4 0.07 0.04 რეფლ. რეზ. 2 452 1,1,2,2-ტეტრა ქლორეთანი 79-34-5 C2H2Cl4 0.06 - რეფლ. 4 453 ტეტრაქლორე თილენი 127-18-4 C2Cl4 0.5 0.06 რეფლ. რეზ. 2 454 1,2,3,9-ტეტ– რაჰიდრო-9 მეთილ-3-(2 მეთილ-1H –იმიდა ზოლ-1-ილ) 4H –კარბა ზოლ-4-ონი, ქლორჰი დრატ დიჰიდ-რატი) C17H16N3xClHx H4O2 0.005 რეზ. 1 455 ტეტრაჰიდრო ფურანი 109-99-9 C4H8O 0.2 - რეფლ. 4 456 ტოლუილენ– დიიზოციანატი C9H6N2O2 0.005 0.002 რეფლ. რეზ. 1 457 ტოლუოლი 108-88-3 C7H8 0.6 - რეფლ. 3 458 1,3,5-ტრიაზი ნ2,4,6(1H,3H, 5H)-ტრიოლი 108-80-5 C3H3N3O4 0.02 0.01 რეზ. 2 459 1H(-)1,2,4 ტრიაზოლი 288-88-0 C2H3N3 0.1 0.05 რეფლ. რეზ. 3 460 2,4,6-ტრიამი ნო-1,3,5-ტრი ა-ზინი 108-78-1 C3H6N6 0.02 0.01 რეზ. 2 461 ტრიბრომ მეთანი 75-25-2 CBr3 - 0.05 რეზ. 3 462 1,1,3-ტრიბრო მპროპანი 25511-78-6 C3H5Br3 0.015 0.005 რეფლ. რეზ. 2 463 2,4,6-ტრიბრო მფენოლი 118-79-6 C6H3Br3O 0.04 - რეფლ. 2 464 S, S, S-ტრიბუ თილტრითი ოფოსფატი 78-48-8 C12H27OPS3 0.01 0.005 რეფლ. რეზ. 2 465 2,2,3,3,4,4,5, 5,6,6,7,7,7 ტრიდეკაფ ტორ-1-1-ჰეპ ტანოლი 375-82-6 C7H3F13O 0.1 - რეფლ. 3 466 ტრიეთილა მინი 121-44-8 C6H15N 0.14 - რეფლ. 3 467 ტრიმეთილა მინი 75-50-3 C3H9N 0.15 - რეფლ. 4 468 1,2,4-ტრიმეთ ილბენზოლი 95-63-6 C9H12 0.04 0.15 რეფლ. რეზ. 2 469 1,3,7-ტრიმეთ ილ-1H-პური ნ-2,6-(1H,3H) დიონი 58-08-2 C8H10N4O2 0.06 0.03 რეზ. 3 470 1,3,7-ტრიმე თილქსანტი ნბენზოატი ნატრიუმის C8H10N4O2 x C7H5NaO2 0.06 0.03 რეზ. 3 471 ტრიპროპილ ამინი 102-69-2 C9H21N 0.4 0.25 რეფლ. რეზ. 3 472 (ტრიფტორმე თილ)ბენზო ლი 98-08-8 C7H5F3 0.3 - რეფლ. 4 473 N(3-ტრიფტო რმეთილფე ნილ) N,N-დიმეთი ლშარდრვანა 2164-17-2 C10H11F3N2O - 0.05 რეზ. 3 474 ტრიქლორა ცეტადეჰიდი 75-87-6 C2HCl3O 0.03 - რეფლ. 3 475 1,1,1-ტრიქლ ორეთანი 71-55-6 C2H3Cl3 2 0.2 რეფლ. რეზ. 4 63 476 ტრიქლორეთი ლენი 79-01-6 C2HCl3 4 1 რეფლ. რეზ. 3 477 ტრიქლორმე თანი 67-66-3 CHCl3 0.1 0.03 რეზ. 2 478 1,2,3-ტრიქ ლორპროპანი 96-18-4 C3H5Cl3 - 0.05 რეზ. 3 479 ტრიქლორფ ტორმეთანი 75-69-4 CCl3F 100 10 რეფლ. რეზ. 4 480 ტრიციკლო[8, 2,2(4,7)]ჰექსა დეკა 4,6,10, 12,13,15 ჰექსაენი 1633-22-3 Cl6h16 0.6 0.3 რეფლ. რეზ. 3 481 ტყვია და მისი არაორგანუ ლი ნაერთე ბი (გაანგარი შებული ტყვიაზე) 0.001 0.0003 რეზ. 1 482 ტყვიის (II) სულფიტი (გაანგარი შებული ტყვიაზე) 7446- 10-8 PbO3S - 0.0017 რეზ. 1 483 1-ფენილდო დეკანი 123-01-3 C18H28 3.5 1.5 რეფლ. რეზ. 4 484 ფენილმეთილ 3-პირიდინ კარბონატი 94-44-0 C13H14NO2 0.02 - რეფლ. 3 485 N-ფენილ-1,4 ფენილენდი ამინი 101-54-2 C12H12N2 0.06 0.02 რეფლ. რეზ. 3 486 1-ფენილ-2 ქლორეთანო ნი 532-27-4 C8H7ClO 0.01 - რეფლ. 3 487 ფენოლი 108-95-2 C6H6O 0.01 0.03 რეფლ. რეზ. 2 488 ფენოლები ფი ქალის 0.007 - რეფლ. 3 489 ფენოლის ფრაქცია მურა ნახშირის მაღალსიხ შირული პიროლიზის მსუბუქი ფისები 0.008 - რეფლ. 2 490 3-ფენოქსიბენ ზალდეჰიდი 39515-51-0 C13H10O2 0.09 0.03 რეფლ. რეზ. 3 491 3-ფენოქსიბენ ზილ-3-(2,2 დიქლორვი ნილ) 2,2-დიმეთილ ციკლოპრო პანკარბონატი 52645-53-1 C21H20Cl2O3 0.07 0.02 რეფლ. რეზ. 3 492 3-ფენოქსიბე ნზილცის,ტრა ნს3-(2,2-დიქ ლორვინილ) 2,2-ციკლო– პროპან კარბო ქსილატი 52645-53-1 C21H20Cl2O3 0.05 0.02 რეფლ. რეზ. 3 493 3-ფენოქსიტო ლუოლი 3586-14-9 C13H12O 0.01 - რეფლ. 4 494 3-ფენოქსიფე– ნილმეთანო ლი 13826-35-2 C13H12O2 0.25 0.05 რეფლ. რეზ. 4 495 ფერიტი ბარი უმის (გაან გარიშებული ბარიუმზე) BaFeOn n = =8.5 - 8.6 0.004 რეზ. 3 496 ფერიტი მაგნი უმმანგანუმის (გაანგარიშე ბული მანგანუმზე) Fe16Mg8Mn8O40 - 0.002 რეზ. 2 497 ფერიტი მანგანუმ თუთიის (გაანგარი შებული მანგანუმზე) Fe16Mn8Zn8O40 - 0.02 რეზ. 2 498 ფერიტი ნიკე ლთუთიის (გა ანგარიშებუ ლი თუთიაზე) Fe16Ni8Zn8O40 - 0.003 რეზ. 2 499 ფერიტი ნიკე ლსპილენძის (გაანგარიშე ბული ნიკელზე) Cu8Fe16Ni8O40 - 0.004 რეზ. 2 500 ფისი მსუბუქი მურა ქვანახში რის პიროლი ზური: ორგანული ნახშირბადის მიხედვით ფენოლის მიხ ედვით 0.2 0.004 რეფლ. რეფლ. 2 2 501 ფიქალის 0.3 0.1 რეზ. 3 64 ნაცარი 502 ფლოტორეაგე ნტი ფლოკრ-3 (ქლორის მიხ ედვით) 0.1 0.03 რეფლ. რეზ. 2 503 ფლუსი კანიფ ოლის გააქტი ვებული (კონ ტროლი კანი ფოლის მიხედ ვით) 0.3 - რეფლ. 4 504 ფორმალდეჰი დი 50-00-0 CH2O 0.035 0.003 რეფლ. რეზ. 2 505 ფორმამიდი 75-12-7 CH3NO - 0.03 რეზ. 3 506 ფოსფინი 7803-51-2 H3P 0.01 0.001 რეზ. 2 507 დიფოსფორ პენტაოქსიდი 1314-56-3 O5P2 0.15 0.05 რეზ. 2 508 [29-H, 31H ფტალოციანი ნატ(2)-N29, N30, N32]სპი ლენძი (SP -4-1) 147-14-8 C32H16CuN8 0.1 - სან.-ჰიგ. 3 509 ფტორიდები არაორგანუ ლი კარგად ბსნადი (ნატრიუმის ფტორიდი, ნატრიუმის ჰექსაფტორი დი) 0.03 0.01 რეფლ. რეზ. 2 510 ფტორიდები არაორგანუ ლი ძნელად ბსნადი (ალუმინის ფტორიდი, კა ლციუმის ფტორიდი, ნატრიუმის ჰექსაფტორი დი) 0.2 0.03 რეფლ. რეზ. 2 511 ფტორის აირისებრი ნაერთები (გაანგა რიშებული ფტორზე) ჰიდროფტო რიდიტეტრა ფტორიდი 7664-39-3 7783-61-1 FH F4Si 0.02 0.02 0.005 0.005 რეფლ. რეზ. რეფლ. რეზ. 2 2 512 2-ფურილმე თანოლი 98-00-0 C5H6O2 0.1 0.05 რეფლ. რეზ. 3 513 2-ფურფურა ლდეჰიდი 98-01-1 C5H4O2 0.08 0.04 რეფლ. რეზ. 3 514 3-ქლორანი ლინი 108-42-9 C6H6ClN 0.01 0.004 რეფლ. რეზ. 1 515 4-ქლორანი ლინი 106-47-8 C6H6ClN 0.04 0.01 რეფლ. რეზ. 2 516 ქლორაცეტილ ქლორიდი 79-04-9 C2H2Cl2O 0.05 - რეფლ. 4 517 ქლორბენზო ლი 108-90-7 C6H5Cl 0.1 - რეფლ. 3 518 2-ქლორბუთა 1,3-დიენი 126-99-8 C4H5Cl 0.02 0.002 რეფლ. რეზ. 2 519 ქლორბუთანი (იზომერების ნარევი) 25154-42-1 C4H9Cl 0.07 - რეფლ. 1 520 1-ქლორბუ თანი 109-69-3 C4H9Cl 0.07 - რეფლ. 1 521 [4S(4ალფა, 4ა ალფა, 5ა ალფა, 6ბეტა, 12ა ალფა)]-7 ქლორ-4-(დიმ ეთილამინო) 1,4,4ა,-5,5ა,6, 11,12ა-ოქტაჰ იდრო-1,11-დ ი-ოქსო-2-ნაფ ტაცენ-კარბო ქსამიდი 57-62-5 C22H23ClN2O8 0.05 0.01 რეფლ. რეზ. 2 522 ქლორეთანი 75-00-3 C3H5Cl - 0.2 რეზ. 4 523 ქლორეთილ ენი 75-01-4 C2H3Cl - 0.01 რეზ. (კანცე როგენ.) 1 524 ქლორი 7782-50-5 Cl2 0.1 0.03 რეფლ. რეზ. 2 525 (ქლორმე თილ) ოქსირანი 106-89-8 C3H5ClO 0.2 - რეფლ. 2 526 2-ქლორ-N-(2 მეთოქსიე თილ N -(2-მეთილფე ნილ)აცეტამი დი 50563-41-2 C12H16ClNO2 0.03 - რეფლ. 3 65 527 ქლორპენტაფ ტორბენზოლი 344-07-0 C6ClF5 0.6 0.1 რეფლ. რეზ. 3 528 3-ქლორპრო ნ1-ენი 107-05-1 C3H5Cl 0.07 0.01 რეფლ. რეზ. 2 529 4-ქლორტრი ფტორმეთი ლბენზოლი 98-56-6 C7H4ClF3 0.1 - რეფლ. 3 530 3-ქლორფე ნილიზოცია ნატი 2009-38-8 C7H4ClNO 0.005 - რეფლ. 2 531 4-ქლორფე ნილიზოცია ნატი 104-12-1 C7H4ClNO 0.0015 - რეფლ. 2 532 N-ქლოფენი ლსულფონა მიდი 127-52-6 C6H5ClNNaO2S 0.03 - რეფლ. 3 533 4-ქლორფენო ლი (პ-ქლორ ფენოლი) 106-48-9 C6H5ClO 0.015 0.003 რეფლ. რეზ. 2 534 1-(4-ქლორფე ნოქსი)-3,3-დი მეთილბუთანი 24473-06-1 C12H15ClO2 0.03 - რეფლ. 4 535 1-(4-ქლორ ფენოქსი)-1 (1,2,4-ტრია ზოლ-1-ილ 3,3-დიმეთი ლბუთან-2 ონი 43121-43-3 C14H16ClN3O2 0.05 0.02 რეფლ. რეზ. 3 536 N'-(2ქლორცი კლოჰექსილ თიო)ფტალამი დი 59939-44-5 C14H14ClNO2S 3.5 0.35 რეზ. 4 537 ქლორჰიდრინ სტიროლის მე თილის ეთერი 0.03 - რეფლ. 3 538 ქრომი (VI) - 0.0015 რეზ. 1 539 ქსილოლი (ო-, მ-, ი- იზომერების ნარევი) 1330-20-7 C8H10 0.2 - რეფლ. 3 540 შარდოვანა 57-13-6 CH4N2O - 0.2 რეზ. 4 541 შეწონილი ნივ თიერებები 0.5 0.15 რეზ. 3 542 ცეზიუმის იო დიდი 7789-17-5 CsI - 0.004 რეზ. 2 543 ალფა-ციან-3 ფენოქსიბენზ ილ-3-(2,2-დი ქლორვინილ) 2,2-დიმეთილ ციკლოპრო პანკარბონატი 52315-07-8 C24H17Cl4NO3 0.04 0.01 რეფლ. რეზ. 3 544 ციანო(3-ფენო ქსიფენილ)მეთ ილ-2,2,3,3-ტე ტრამეთილციკ ლოპროპანკა რბონატი 39515-41-8 C22H23NO3 0.01 0.005 რეზ. 2 545 ციანო(3-ფენო ქსიფენილ)მეთ ილ-4-ქლორ ალფა(1მეთი ლეთილ)ბენზ ოლაცეტატი 51630-58-1 C25H22ClNO3 0.02 0.01 რეფლ. რეზ. 3 546 ციკლოჰექსა ნი 110-82-7 C6H12 1.4 - რეფლ. 4 547 ციკლოჰექსან ოლი 108-93-0 C6H12O 0.06 - რეფლ. 3 548 ციკლოჰექსან ონი 108-94-1 C6H10O 0.04 - რეფლ. 3 549 ციკლოჰექსან ოქსიმი 100-64-1 C6H11NO 0.1 - რეფლ. 3 550 ციკლოჰექსი ლამონიუმის კარბონატი 20227-92-3 C7H15NO3 0.07 - რეფლ. 3 551 N-ციკლოჰექ სილ-2-ბენზ თია ზოლსულფე ნამიდი 95-33-0 C13H16N2S2 0.07 0.03 რეფლ. რეზ. 3 552 N-(ციკლოჰექ სილთიო) ფტალამიდი 17796-82-6 C14H15NO2S 0.3 - რეფლ. 4 553 ცილოვან-ვიტა მინურიკონცე ნტრატი (ცილ ების მიხედ-ვით) 0.001 რეზ. 2 554 ცირკონიუმი და მისი არაო რგანული ნაერთები (გაანგრიშებუ ლი ცირკონიუმზე) 0.02 0.01 რეზ. 3 555 ძმარმჟავა 64-19-7 C2H4O2 0.2 0.06 რეფლ. რეზ. 3 66 556 ძმარმჟავა ანჰიდრიდი 108-24-7 C4H6O3 0.1 0.03 რეფლ. რეზ. 3 557 ჭიანჭველმჟა ვა 64-18-6 CH2O2 0.2 0.05 რეფლ. რეზ. 2 558 ჰაპრინი (სპეციფიკური ცილის მიხედ-ვით) 0.0002 რეზ. (ალერ გენი) 2 559 ჰეპტანალი 111-71-7 C7H14O 0.01 - რეფლ. 3 560 ჰეპტ-1-ენი 592-76-7 C7H17 0.35 0.065 რეფლ. რეზ. 3 561 ჰექსადეკა ფტორჰეპტანი 335-57-9 C7F16 90 - რეფლ. 4 562 ჰექსაკისი (ციან-C) რკინის (3+) (3:4) (OC-6-11) ფერატის (4-) 14038-43-8 C6FeN6-4/3Fe 0.2 0.08 რეზ. 3 563 ეექსაკისი (ციან-C) ტეტრაკალიუ მის(OC-6-11) ფერატის (4-) 13943-58-3 C3FeK4N6 - 0.04 რეზ. 4 564 ეექსაკისი (ციან-C) ტრიკალიუ მის(OC-6-11) ფერატის (3-) 13746-66-2 C3FeK3N6 - 0.04 რეზ. 4 565 ეექსამეთილენ ტეტრამინ-2 ქლორეთილ ფოსფატი 134576-33-3 C8H16ClN4O2P 0.1 0.05 რეზ. 3 566 ეექსანალი 66-25-1 C6H12O 0.02 - რეფლ. 2 567 ეექსანი 110-54-3 C6H14 60 - რეფლ. 4 568 ეექსანმჟავა 142-62-1 C6H12O2 0.01 0.005 რეფლ. რეზ. 3 569 ჰექსან-1-ოლი 111-27-3 C6H14O 0.8 0.2 რეფლ. რეზ. 3 570 ჰექსათიურამი (50% თიურა მი, 30% ჰექ საქლორბენზ ოლი, 20% შემავსებელი) 0.05 0.01 რეფლ. რეზ. 3 571 ჰექსაფტო რბენზოლი 392-56-3 C6F6 0.8 0.1 რეფლ. რეზ. 2 572 ჰექსაფტორ პროპენი 116-15-4 C3F6 0.3 0.2 რეფლ. რეზ. 2 573 1,2,3,4,7,7 ჰექსაქლორ ბიციკლო 2,2,1)-ჰეპტენ 2,5,6-ბის (ოქსიმეთილ) სულფიტი 115-29-7 C9H6Cl6O3S 0.017 0.0017 რეზ. 2 574 1,2,3.4,5,6 ჰექსაქლორ ციკლოჰექსა ნი 608-73-1 C6H6Cl 0.03 - რეფლ. 1 575 ჰექსაქლო რეთანი 67-72-1 C2Cl6 - 0.05 რეზ. 3 576 ეექსაჰიდრო 1 -აზეპინი 111-49-9 C6H13N 0.1 0.02 რეფლ. რეზ. 2 577 2,3,3ა,4,5,6 ჰექსაჰიდრო 8-ციკლოჰექ სილ-1-H –პირაზინ (3,2,1-გამა, ) კარბაზოლი C22H29N3 0.03 0.01 რეფლ. რეზ. 3 578 (2ალფა, 3ა ალფა, 4ბეტა, 7ბეტა, 7ა-ბე ტა)-(2,3,3ა,4, 7-7ალფა)-ჰექ საჰიდრო 2,4, 5,6,7,8,8-ჰეპ ტაქლორ-4,7 მეთანოინდე ნი 4168- 01-05 C10H7Cl7 0.01 0.05 რეფლ. რეზ. 2 579 1-ჰექსენი 592-41-6 C6H12 0.4 0.085 რეფლ. რეზ. 3 580 ჰექსილაცეტა ტი 142-92-7 C8H16O2 0.1 - რეფლ. 4 581 ჰიდრობრომი დი 7647-01-0 BrH 1 0.1 რეფლ. რეზ. 2 582 ეიდროქლო რი დი 7647-01-0 ClH 0.2 0.1 რეფლ. რეზ. 2 583 2-ჰიდროქსი ბენზამიდი 65-45-2 C7H7NO2 0.06 0.03 რეზ. 3 584 6-ჰიდროქსი 1,3-ბენზოქსა თიოლ-2-ონი 4991-65-5 C7H4O3S 0.07 0.02 რეფლ. რეზ. 3 585 2-(2'-ჰიდრო- 2440-22-4 C13H11N3O - 0.2 რეზ. 4 67 ქსი-5'-მეთილ ფენილ)-ბენზ ტრიაზოლი 586 5-ჰიდრო ქსიპენტან-2 ონი 1071-73-4 C5H10O2 0.2 - რეფლ. 4 587 ეიდროქსი 1,2,3-პრო პანტრიკარბო ნმჟავა 77-92-9 C6H8O7 0.1 - რეფლ. 3 588 T-(4-ჰიდრო ქსი ფენილ) აცეტამიდი 103-90-2 C8H9NO2 0.09 0.05 რეზ. 3 589 ეიდროციანი დი 74-90-8 CHN - 0.01 რეზ. 2 ნივთიერებები, რომელთა ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევა აკრძალულია N ნივთიერების დასახელება 1 2 590 ალკალოიდები შმაგას(ატროპინი, სკოპოლამინი, ბელადონინი, ატროპინი და სხვ.) 591 1-(4-ამინო-6,7-დიმეტოქსი-2-ქინაზოლილ)-4-(2-ფუროილ) პიპერაზინის ჰიდროქლორიდი 592 4-ამინო N10-მეთილფტეროილ გლუტამინჟავა 593 ანდროსტ-4-ენ-1,17-დიონი 594 აპილაკი 595 არანოზა 596 2-აცეტილ-1,2,3,4,6,11-ჰექსაჰიდრო-6,11-დიოქსო-7-მეთოქსი-2,3,5,12-ტეტრაჰიდროქ სი-4-[0-(2‖,3‖,6‖-ტრიდეზოქსი-3‖-ამინო-ალფა-მექსოჰექსაპირანოზიდ)] ნაფტაცენი 597 1-აცეტოქსი-11-b,17-ა-დიჰიდროქსიპრეგნ-4-ენ-3,20-დიონი 598 ბის-(ბეტა-ამინოეთილ) დისულფიდი, დიჰიდროქლორიდი 599 N,N```-ბის-(3-ქლორ-2-ჰიდროქსი-პროპილ)-N`,N``-დისპიროტრიპიპერაზინის დიქლორიდი 600 3-[4-ბის-(2-ქლორეთილ) ამინოფენილბუტანმჟავა 601 4-ბუთილამინობენზომჟავას 2-დიმეთილამინოეთილ ეთერი, ჰიდროქლორიდი 602 16ალფა, 17ბეტა-/ბუთილიდენ-ბის(ოქსი)-11,21-დიჰიდროპრეგნენ-1,4-დიენ-3,20-დიო ნი 603 2-[4(2-დიმეთილამინოეთოქსი) ფენილ]-1-ეთილ-1,2-დიფენილეთილენის ციტრატი 604 დიოქსიდინ-1,4-დი-N –ჟანგი 605 6ალფა, 9ალფა-დიფტორ-16ალფა, 17ალფა-იზოპროპილიდენდიოქსიპრეგნ-1,4-დიენ 11ბეტა, 21-დიოლ-3, 20-დიონი 606 2-(2,6-დიქლორფენილამინო) იმიდაზოლინის ჰიდროქლორიდი 607 11ბეტა, 21-დიჰიდროქსი-16ალფა, 17ალფა-იზოპროპილენდიოქსი-9ალფა-ფტორ პრეგნა-1,4-დიენ-3,20-დიონი 608 დი(4-ჰიდროქსიკუმარინილ-3) ძმარმჟავა ეთილის ეთერი 609 L-1-(3,4,-დიჰიდროქსიფენილ)-2-ამინოეთანოლის ჰიდროქლორიდი 610 (3,4,-დიჰიდროქსიფენილ)-2-იზოპროპილამინოეთანოლის ჰიდროქლორიდი 611 L-1-(3,4,- დიჰიდროქსიფენილ)-2- მეთილამინოეთანოლის ჰიდროქლორიდი (ან ჰიდროტარტრატი) 612 ბეტა-(3,4,-დიჰიდროქსიფენილ) ეთილამინის ჰიდროქლორიდი 613 დოქსორუბიცინი (14-ჰიდროქსირუბომიცინი) 614 ემეტინი, ჰიდროქლორიდი 615 კარმინომიცინი 616 2ალფა-მეთილ-5ალფა-ანდროსტანოლ-17ბეტა-ოონ-3 617 2ალფა-მეთილ-5ალფა-ანდროსტანოლ-17ბეტა-ოონ-3-ის ენანტატი 618 2ალფა-მეთილ-5ალფა-ანდროსტანოლ-17ბეტა-ოონ-3-ის კაპრონატი 619 2ალფა-მეთილ-5ალფა-ანდროსტანოლ-17ბეტა-ოონ-3-ის პროპიონატი 620 მტვერი ნარკოტიკული ანალგეტიკების 621 ოლივომიცინი 622 პრეგნენ-4-ინ-20-ოლ-17ბეტა-ონ-3 623 პრეგნენ-4-ოლ-21-დიონ-3,20 აცეტატი 624 11ბეტა, 17ალფა-21-ტრიჰიდროქსიპრეგნ-1,4-დიენ-3,20-დიონი 625 3(1-ფენილ-2-აცეტილეთილ)-4-ჰიდროქსიკუმარინი 626 ფსორალენი (იზომერული ფუროკუმარინების ფსორალენისა და იზოფსორალენის ნარევი) 627 7-ქლორ-2,3-დიჰიდრო-1-მეთილ-5-ფენილ-1H -1,4-ბენზოდიაზეპინონი 628 4-ჰიდროქსიკუმარინი დამატება N ნივთიერების დასახელება N CAS-ის მიხედვით ფორმულა ზდკ-ს სიდიდე (მგ/მ3) მალიმი ტირებე ლი მაჩვენე ბელი საშიშ როე ბის კლა სი მაქსი მალურ ერთჯე რადი საშუალო სადღე ღამისო 629 ბენზამიდი 55-21-0 C7H7NO 0.075 0.03 რეზ. 3 630 დიკალიუმის სულფატი (კალიუმის სულფატი; კალიუმგოგირ დმჟავა) 7778-80-5 K2SO4 0.3 0.1 რეზ. 3 631 მდიმეთილბენ ზოლი (მ-ქსილოლი) 108-38-3 C8H10 0.25 0.04 რეფლ. რეზ. 3 68 632 5-[3,4-დიმე თოქსიფენე თილ(მეთი ლამინო-2)3, 4-დიმე-თოქსი ფენილ]-2 იზოპრო პილვალერო ნიტრილის ჰიდროქლო რიდი (ვერაპამილი; იზოპტინი; ფინოპტინი) 152-11-4 C27H39ClN2O4 0.02 0.007 რეზ. 3 633 3,7-დიჰიდრო 3,7-დიმეთილ 1H -პურინ-2,6 დიონი (თეობრო მინი) 83-67-0 C7H8N4O2 0.07 0.04 რეზ. 3 634 1-ვინილპირო ლიდ-2-ონი (N -ვინილ პიროლიდო ნი) 88-12-0 C6H9NO 0.03 0.01 რეფლ. რეზ. 3 635 ნატრიუმის პერკარბონა ტი 3313-92-6 Na2CO3X1,5H2O2 0.07 0.03 რეზ. 3 636 პენტაფტორე თანი (ქლადონ-125) 354-33-6 C2HF5 100 20 რეზ. 4 637 ალფა-პირო ლიდონი C4H7ON 0.08 0.04 რეფლ. რეზ. 3 638 1,2,3-პროპა ნტ-რიილტრი ნიტრიტი (ნიტრო ლიცე რინი) 55-63-0 C3H5N3O9 0.004 0.001 რეზ. 1 639 სინთეზური სა რეცხი საშუა ლება „არიე-ლი―, „მითი უნივერსალი―, „ტაიდი― 0.15 0.05 რეზ. 3 640 სინთეზური სა რეცხი საშუა ლება „დიქსა-ნი― 0.06 0.04 რეზ. 3 641 ტეტრაეთილ ტყვია 78-00-2 C8H20Pb 0.0001 0.00004 რეზ. 1 642 2-ქლორ-4-ნი ტროფენოლი (ნიქლოფენი) C6H4NO3Cl 0.02 - რეფლ. 2 643 ეიდროქსი პროპილეთე რი ბეტაციკ ლოდექსტ რინის (კროფდექსი) (C19H26O2)7 0.1 0.03 რეზ. 4 644 ჰიპრინი (სპე ციფიკური ცი ლის მიხედ-ვით) 0.0007 0.0002 რეზ. 2 საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 25 ოქტომბრის ბრძანება №350/ნ – სსმ III, №138, 26.10.2010წ., მუხ.2000 დასახლებული ადგილების ნიადაგის მდგომარეობის ჰიგიენური შეფასება მეთოდური მითითებები მმ 2.1.7.003-02 თავი I გამოყენების სფერო მუხლი 1. 1. მოცემული დოკუმენტი წარმოადგენს ნორმატიულ-მეთოდურ საფუძველს დასახლებული ადგილების ნიადაგების, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების, საკურორტო ზონების ტერიტორიებისა და ცალკეული დაწესებულებების სანიტარიულ მდგომარეობაზე სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის განხორციელებისათვის. 2. დოკუმენტი განკუთვნილია საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფოს სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურისა და აღმასრულებელი ხელისუფლების სპეციალური სამსახურის დაწესებულებებისათვის, რომლებიც ახორციელებენ საუწყებო სანიტარიულ ზედამხედველობას. 69 თავი II შესავალი მუხლი 2. 1. ნიადაგის დაბინძურების საშიშროება განისაზღვრება მისი შესაძლო უარყოფითი ზემოქმედების დონით გარემოზე (წყალი, ჰაერი), კვების პროდუქტებზე და პირდაპირ ან არაპირდაპირ ადამიანზე, აგრეთვე ნიადაგის ბიოლოგიურ აქტივობასა და თვითგაწმენდის პროცესებზე. 2. ნიადაგის გამოკვლევის შედეგებს ითვალისწინებენ დასახლებულ პუნქტებში მოსახლეობის საცხოვრებელი პირობებისა და ჯანმრთელობისათვის მათი საშიშროების ხარისხის განსაზღვრისა და პროგნოზირების, მათი რეკულტივაციის ღონისძიებების შემუშავების ინფექციური და არაინფექციური დაავადებების პროფილაქტიკის, რაიონული დაგეგმარების სქემების, წყალშემკრები ტერიტორიების დაცვისა და რეაბილიტაციის ტექნიკური გადაწყვეტის ბუნების დაცვის კომპლექსური პროგრამების ჩარჩოებში ღონისძიებების თანმიმდევრობით გადაწყვეტის, სარეაბილიტაციო და სანიტარიულ-ეკოლოგიური ღონისძიებების ეფექტურობის შეფასებისა და ობიექტებზე მიმდინარე სანიტარიული კონტროლის შემთხვევაში, რომელიც პირდაპირ თუ არაპირდაპირ მოქმედებენ პუნქტების გარემოცველ პირობებზე. 3. ერთიანი მეთოდური მიდგომის გამოყენება ხელს შეუწყობს შეჯერებული მონაცემების მიღებას ნიადაგის დაბინძურების ხარისხის შეფასებისას. დასახლებული პუნქტების ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების შეფასება განისაზღვრება: ა) ეპიდემიური მნიშვნელობით; ბ) მისი როლით, როგორც ატმოსფერული ჰაერის მიწისპირა ფენის მეორეული დაბინძურების წყარო და როგორც უშუალო კონტაქტისა ადამიანთან. დასახლებული ადგილების ნიადაგის სანიტარიული დახასიათება დაფუძნებულია ლაბორატორიულ სანიტარიულ-ქიმიურ, სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიურ, სანიტარიულ პელმინთოლოგიურ, სანიტარიულ-ენტომოლოგიურ მაჩვენებლებზე. თავი III ტერმინები და განსაზღვრებები (1) მუხლი 3. 1. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობა – ნიადაგის ფიზიო-ქიმიური და ბიოლოგიური მახასიათებლების ერთობლიობა, რომელიც განსაზღვრავს მისი უსაფრთხოების ხასიათსა და ხარისხს ეპიდემიური და ჰიგიენური მიმართულებით. 2. ნიადაგის ქიმიური დაბინძურება – ნიადაგის ქიმიური შედგენილობის ცვლილება, გამოწვეული მიწათსარგებლობის ფაქტორების (სამრეწველო, სასოფლო-სამეურნეო, კომუნალური) პირდაპირი და არაპირდაპირი მოქმედებით, რაც განაპირობებს მისი ხარისხის დაქვეითებასა და მოსახლეობის ჯანმრთელობისათვის შესაძლო საშიშროების შექმნას. 3. ნიადაგის ბიოლოგიური დაბინძურება – ორგანული დაბინძურების შემადგენელი ნაწილი, განპირობებული ინფექციური და ინვაზიური დაავადებების გამომწვევთა მიერ, ადამიანებზე, ცხოველებსა და მცენარეებზე დაავადების გამომწვევთა გადამტანი მავნე მწერებითა და ტკიპებით. 4. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის მაჩვენებლები – ნიადაგის სანიტარიულ-ქიმიური, მიკრობიოლოგიური, პელმინთოლოგიური, ენტომოლოგიური მახასიათებლების კომპლექსი. 5. ნიადაგის ბუფერული უნარი – ნიადაგის უნარი უცვლელ დონეზე შეინარჩუნოს ქიმიური მდგომარეობა მასზე ქიმიური ნივთიერებების ნაკადის მოქმედებისას. 6. ფონური შემცველობა (დაბინძურება) – ქიმიური ნივთიერებების შემცველობა იმ ტერიტორიების ნიადაგში, რომელიც არ ექვემდებარება ტექნოგენურ მოქმედებას ან განიცდის მას მინიმალური ხარისხით. 7. ნიადაგის დაბინძურების პრიორიტეტული კომპონენტი – ნივთიერება ან ბიოლოგიური აგენტი, რომელიც პირველ რიგში კონტროლს ექვემდებარება. 8. ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია (ზდკ) წარმოადგენს ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების შემცველობის კომპლექსურ მაჩვენებლებს, რომელიც უვნებელია ადამიანისათვის. მისი დასაბუთებისთვის გამოყენებული კრიტერიუმები ასახავენ 70 დამაბინძურებლის კონტაქტურ გარემოზე, ნიადაგის ბიოლოგიურ აქტივობასა და თვითგაწმენდის პროცესებზე მოქმედების შესაძლო გზებს. ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების ზდკ-ს დასაბუთება ემყარება 4 ძირითად მაჩვენებელს, რომელიც ექსპერიმენტულადაა დადგენილი: ა) ტრანსლოკაციური – ნივთიერებათა გადასვლა ნიადაგიდან მცენარეში; ბ) წყალმიგრაციული – ნივთიერებათა გადასვლა ნიადაგიდან გრუნტის წყლებსა და წყაროებში; ვ) ჰაერმიგრაციული – ნივთიერებათა გადასვლა ნიადაგიდან ატმოსფერულ ჰაერში; გ) საერთო-სანიტარიული მაჩვენებელი – დამაბინძურებელი ნივთიერების გავლენა ნიადაგის თვითგაწმენდის უნარსა და მის ბიოლოგიურ აქტივობაზე. ამასთან, მოქმედების თითოეული გზა ფასდება რაოდენობრივად, ნივთიერებათა დასაშვები დონის დასაბუთებითა და მავნეობის თითოეული მაჩვენებლის მიხედვით. შემცველობის დადგენილი ნორმიდან უმცირესი წარმოადგენს მალიმიტირებულს და მიიღება როგორც ზდკ. მუხლი 4. აღნიშვნები და შემოკლებები (1) 1. ზდკ – დამაბინძურებლის ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია. 2. სდკ – ნივთიერების საორიენტაციო დასაშვები კონცენტრაცია. თავი IV ზოგადი დებულებები მუხლი 5. 1. ნიადაგის გამოკვლევის პროგრამა განისაზღვრება კვლევის მიზნებითა და ამოცანებით რაიონის სანიტარიულ-ეპიდემიური მდგომარეობის, ტექნოგენური დატვირთვისა და ხარისხის, მიწათსარგებლობის პირობების გათვალისწინებით. 2. ობიექტის შერჩევისას, პირველ რიგში, იკვლევენ მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე მოქმედების მაღალი რისკის ტერიტორიების ნიადაგს (ბავშვთა სკოლამდელი, სასკოლო და სამკურნალო კულტურებით დაკავებული მიწები, რეკრეაციული ზონები და სხვა). 3. სინჯის აღება, ტრანსპორტირება, შენახვა, საანალიზოდ მომზადება და ანალიზი ხორციელდება დამტკიცებული ნორმატიული დოკუმენტების შესაბამისად (3,5,9,10,11), პრინციპული საქმე ნიადაგის სინჯის აღების შესახებ წარმოდგენილია N1 ცხრილში. დასახლებული პუნქტების ნიადაგის დაბინძურებაზე კონტროლი ტარდება ქალაქის ფუნქციონალური ზონების აღრიცხვით. სინჯის აღების ადგილი წინასწარ აღინიშნება კარტოსქემაზე, რომელიც ასახავს ქალაქის ლანდშაფტის სტრუქტურას. საცდელი ფართობი უნდა მდებარეობდეს შესასწავლი ტერიტორიისათვის ტიპურ ადგილზე. არაერთგვაროვანი რელიეფისას ფართობს არჩევენ რელიეფის ელემენტების მიხედვით. ტერიტორიაზე, რომელიც ექვემდებარება კონტროლს, ატარებენ აღწერას მისამართის, აღების წერტილის, მიკრორაიონის ზოგადი რელიეფის, აღების ადგილის მდებარეობის, დაბინძურების წყაროების, მცენარეული საფარის, მიწათსარგებლობის ხასიათის, გრუნტის წყლების დონის, ნიადაგის ტიპისა და სხვა მონაცემების მითითებით, რაც აუცილებელია სწორი შეფასებისა და ნიმუშის ანალიზის შედეგების გააზრებისათვის. 4. სამრეწველო წყაროებით ნიადაგის დაბინძურებაზე კონტროლისას სინჯის აღებისათვის ფართობს განალაგებენ სანიტარიული დაცვითი ზონის სამჯერადი სიდიდის ფართობზე ქარების გავრცელების ვექტორების გასწვრივ 100, 200, 300, 500, 1000, 2000, 5000მ და უფრო მეტი დაშორებით დაბინძურების წყაროდან (გოსტ 17.4.4.02-84). (5). 5. ნიადაგის სანიტარიულ მდგომარეობაზე კონტროლისათვის ბავშვთა სკოლამდელ, სასკოლო და სამკურნალო-პროფილაქტიკურ დაწესებულებებში, სათამაშო მოედნებსა და დასვენების ზონებში სინჯის აღებას აწარმოებენ წელიწადში არანაკლებ 2-ჯერ გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. საცდელი ფართობის ზომა უნდა იყოს არა უმეტეს 5X5მ. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის კონტროლისას საბავშვო დაწესებულებების ტერიტორიებსა და სათამაშო მოედნებზე სინჯის აღება ცალკე სასილედან და ცალკე საერთო ტერიტორიიდან 0-10სმ სიღრმეზე. 71 6. თითოეული სასილედან აიღება 5 წერტილისგან შედგენილი საერთო სინჯი, აუცილებლობის შემთხვევაში შესაძლებელია თითოეული ასაკობრივი ჯგუფის ყველა სასილედან, 8-10 წერტილოვანი სინჯიდან შედგენილი გაერთიანებული სინჯის აღება. ნიადაგის სინჯს იღებენ ან სათამაშო ტერიტორიის თითოეული ჯგუფიდან (გაერთიანებული არანაკლებ 5 წერტილიდან) ან გაერთიანებული სინჯის საერთო ტერიტორიის 10 წერტილიდან. ამასთანავე, უნდა გაითვალისწინონ ნიადაგის დაბინძურების უფრო მეტად სავარაუდო ადგილები. 7. დაბინძურების წერტილოვანი წყაროების რაიონში (ნაგვის გროვები, სანაგვეები) ნიადაგის კონტროლისას 5X5მ და მეტი ზომის საცდელი ფართობები ეწყობა დაბინძურების წყაროებიდან სხვადასხვა დაშორებითა და შედარებით სუფთა ადგილას (კონტროლი). 8. სატრანსპორტო მაგისტრალებით ნიადაგის დაბინძურების შესწავლისას საცდელი ფართობები ეწყობა გზისპირა ზოლზე ადგილის რელიეფის, მცენარეული საფარის, მეტეოროლოგიური და ჰიდროლოგიური პირობების გათვალისწინებით. ნიადაგის სინჯს იღებენ 200-500მ სიგრძის ვიწრო ზოლიდან 0-10, 10-50, 50-100მ-ის დაშორებით გზის ვაკისიდან. შერეული სინჯი შედგება 0-10სმ სიღრმეზე აღებული 20-25 წერტილოვანი სინჯისაგან. 9. სოფლის მეურნეობის ტერიტორიების ნიადაგის შეფასებისას სინჯს იღებენ წელიწადში 2-ჯერ (გაზაფხული, შემოდგომა 0,25სმ სიღრმიდან) ყოველ 0-15 ჰა-ზე. რელიეფსა და მიწათსარგებლობის პირობებზე დამოკიდებულებით ეწყობა 100-200მ2 ზომის არანაკლებ 1 ფართობი. 10. მრავალრიცხოვანი დამაბინძურებელი წყაროების მქონე დიდი ქალაქების ტერიტორიების გეოქიმიური რუკის შედგენა (კარტირება) წარმოებს აპრობირების ქსელის მიხედვით (12, 14). დაბინძურების კერების გამოსავლენად გეოქიმიკოსების მიერ რეკომენდებული სინჯების აღების სიმჭიდროვე შეადგენს 1-5 სინჯი/კმ2, მათი წერტილების ერთმანეთისგან 400-1000მ დაშორებით. მაქსიმალური ხარისხით დაბინძურებული ტერიტორიის შემდგომი გამოყოფისათვის აპრობირების ქსელი მჭიდროვდება 25-30 სინჯი/კმ2, წერტილებს შორის 200მ მანძილით. სინჯის აღება რეკომენდებულია 0-5სმ სიღრმიდან. აპრობირების ქსელიზმობა შეიძლება შეიცვალოს კარტირების მასშტაბზე, ტერიტორიის გამოყენების ხასიათზე, მათი დაბინძურების ხარისხის მოთხოვნებზე დამოკიდებულებით (დანართი N1), აგრეთვე საკვლევი ტერიტორიის ცალკეულ უბნებზე დაბინძურების სივრცითი ვარიაბელობით. 11. საცდელ ფართობზე წერტილოვან სინჯებს იღებენ 17.4.4.02-84-ის (5) შესაბამისად კონვერტის მეთოდით, სანიტარიულ-მიკრობიო-ლოგიური და ჰელმილთოლოგიური ანალიზებისათვის სტერილურობის დაცვითა და აქროლადი ნივთიერებებით დაბინძურების განსაზღვრისათვის მილესილსახურავიანი პირამდე ავსებული კონტეინერით. გაერთიანებულ სინჯს ადგენენ 1 ფართობზე არსებული თანაბარი მოცულობის წერტილებიდან (არანაკლებ 5). გაერთიანებული სინჯები უნდა შეიფუთოს სუფთა პოლიეთილენის პაკეტებში, დაიხუროს, გაუკეთდეს ნიშანდება, დარეგისტრირდეს სინჯის აღების ჟურნალში და დაინომროს. თითოეულ სინჯზე უნდა შედგეს თანმხლები ტალონი, რომელთან ერთად სინჯი ჩაიდება მეორე, გარეთა პაკეტში, რაც უზრუნველყოფს მთლიანობასა და უსაფრთხოებას მათი ტრანსპორტირებისას. დრო სინჯის აღებიდან ანალიზის დაწყებამდე არ უნდა აღემატებოდეს ერთ დღე-ღამეს. სინჯის მომზადება ანალიზისათვის ხდება ანალიზის ხასიათის შესაბამისად (5). ლაბორატორიაში სინჯი თავისუფლდება გარეშე მინარევებისაგან, დაიყვანება ჰაერ-მშრალ მდგომარეობამდე, გულმოდგინედ აირევა და დაიყოფა ნაწილებად ანალიზის ჩატარებისათვის. ცალკე რჩება საკონტროლო ნაწილი, თითოეული საანალიზო სინჯის დაახლოებით 200გ და ინახება მაცივარში 2 კვირის განმავლობაში არბიტრაჟის შემთხვევისათვის. 12. ნიადაგის ქიმიური და ბიოლოგიური დაბინძურების მაჩვენებლების ჩამონათვალი განისაზღვრება გამომდინარე: ა) კვლევის ამოცანებისა და მიზნებისაგან (2); ბ) მიწათსარგებლობის ხასიათიდან (7); გ) დაბინძურების წყაროების სპეციფიკიდან, რაც განსაზღვრავს საკვლევი ტერიტორიის დაბინძურების ხასიათს (შედგენილობა და ხარისხი), (დანართი მე-4) (7); დ) დაბინძურების კომპონენტის პრიორეტისაგან, ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების ზდკ-სა და სდკ-ს შესაბამისად და მათი საშიშროების კლასის მიხედვით – გოსტი 17.4.1.02-83, „ბუნების დაცვა, ნიადაგი, ქიმიურ ნივთიერებათა კლასიფიკაცია დაბინძურების კონტროლისათვის― (7); 13. ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების კონცენტრაციის განსაზღვრა წარმოებს ზდკ-სა და სდკ-ს დადგენისას გამოყენებული ან მეტროლოგიურად ატესტირებული მეთოდებით (4.6.13.16) 72 ცხრილი N1. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასებისთვის ნიადაგის სინჯის აღების მეთოდოლოგიური პრინციპები ანალიზის ხასიათი სინჯის აღების სიხშირე საცდელი ფართობის განთავსე ბა საცდელი ფართობის აუცილე ბელი რაოდენო ბა საცდე ლი ფართო ბის ზომა ერთი ფართო ბიდან გაერთია ნებული სინჯების რაოდენო ბა სინჯის აღების სიღრმე სმ. გაერთია ნებული სინჯის მასა სანიტა რიულ ქიმიური არანაკ ლებ ერთ ჯერ წ.წადში დაბინძუ რების წყაროდან სხვადასხვა მანძილზე არანაკლებ ერთი ყოველ საკონტ როლო ადგილზე 25მ 2 ერთი, არანაკლებ ხუთი წერტილი დან, თითოეუ ლიდან 200გ შრეობ რივად 0–5 5–20 1კგ მათ შორის მძიმე ლითონე ბზე არანაკ ლებ ერთ ჯერ სამ წელი წადში ბაქტე რიოლო გ-იური არანაკ ლებ ერთჯერ წელი წადში ადამია ნების, ცხოველე ბის შესაძლო ყოფნა ორგანული ნარჩენე ბით დაბინძუ რებულ ადგილებში 100მ 2 ზე ერთი ფართობი 25მ 2 10 სამი წერტი ლიდან, თითოე ულიდან 200 250გ შრეო ბრივად 0-5 5-20 600-750გ ჰელმინ თოლო გ-იური 2-3-ჯერ წელიწა დში იგივე, რაც ბაქტე-] რიოლო გიისათვის 100მ 2 ზე ერთი ფართობი 25 მ 2 4-10 ათი წერტილი დან, თითო ეულიდან 20გ შრეო ბრივად 0-5 5-10 200გ ენტომო ლოგიური არანაკ ლებ 2-ჯერ წელიწა დში სხვადასხვა ტიპის სანაგვე, ნაგავსაყ რელი, შლამიანი მოედნები ერთი ობიექტის ირგვლივ 10 ფართობი 0,2X2 1 ათი ფართო ბიდან 10 1კგ ნიადაგის ბიოლო გიური აქტივო ბის შეფასება (თვითგა წმენდის დინამიკა) 3 თვის განმავ ლობაში (ვეგეტა ციური პერიო დი) I თვეში ყოველ კვირა, შემდეგ თვეში ერთჯერ არანაკლებ ერთი ექსპერიმენტული და ერთი საკონტროლო ფართობიდან 25 მ 2 ერთი, არანაკლებ ხუთი წერტილი დან, თითოე ულიდან 200გ 0-25 1კგ თავი V ნიადაგის ქიმიური დაბინძურების ხარისხის შეფასება მუხლი 6. 1. ქიმიური ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების ჰიგიენური შეფასების ძირითად კრიტერიუმს წარმოადგენს ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების ზდკ და სდკ. 2. ქიმიური ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების ხარისხის შეფასება ხდება თითოეული ნივთიერების მიხედვით შემდეგი ზოგადი კანონზომიერების გათვალისწინებით: ა) დაბინძურების საშიშროება მაღალია, თუ ნიადაგის დამაბინძურებელი კომპონენტის ფაქტობრივი შემცველობა ბევრად მეტია ზდკ-ზე, რაც შეიძლება გამოიხატოს კოეფიციენტით KO=C/ზდკ; ე.ი. დაბინძურების საშიშროება მით უფრო მაღალია, რაც მეტად აღემატება KO ერთს; ბ) დაბინძურების საშიშროება მით უფრო მაღალია, რაც მეტია საკონტროლო ნივთიერების საშიშროების კლასი, მისი გამძლეობა, წყალში ხსნადობა, ნიადაგში გადაადგილება და დაბინძურებული ფენის სიღრმე; გ) დაბინძურების საშიშროება მაღალია, თუ დაქვეითებულია ნიადაგის ბუფერული უნარი, რომელიც დამოკიდებულია მექანიკურ შედგენილობაზე, ორგანული ნივთიერებების შემცველობასა და ნიადაგის მჟავიანობაზე. რაც დაბალია ჰუმუსის შემცველობა, pH და მსუბუქია მექანიკური შედგენილობა, მით საშიშია ქიმიური ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურება. 3. არაორგანული ბუნების ერთი ნივთიერებით ნიადაგის დაბინძურებისას მისი ხარისხის შეფასება ხდება ცხრილში N2 (20)-ს შესაბამისად, დამაბინძურებელი კომპონენტის საშიშროების კლასის, მისი ზდკ-სა და ელემენტის შემცველობის დასაშვები დონის მაქსიმალური მნიშვნელობის (Kმაქს.) გათვალისწინებით 4 მაჩვენებლიდან ერთ-ერთის მიხედვით. 73 ცხრილი N2. არაორგანული ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების ხარისხის შეფასების კრიტერიუმი შემცველობა ნიადაგში მგ/კგ ნიადაგის დაბინძურების კატეგორია ნივთიერების საშიშროების კლასი 1 კლასი 2 კლასი 3 კლასი >Kმაქს ძალიან ძლიერი ძალიან ძლიერი ძლიერი ზდკ-დან – K მაქს მდე ძალიან ძლიერი ძლიერი საშუალო 2 ფონური მნიშვნელობიდან ზდკ-მდე სუსტი სუსტი სუსტი 4. ორგანული წარმოშობის ერთი ნივთიერებით ნიადაგის დაბინძურებისას საშიშროება განისაზღვრება მისი ზდკ-სა (13) და საშიშროების კლასიდან გამომდინარე (ცხრილი N3). ცხრილი N3. ორგანული ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების ხარისხის შეფასების კრიტერიუმი შემცველობა ნიადაგში მგ/კგ ნიადაგის დაბინძურების კატეგორია ნივთიერების საშიშროების კლასი 1 კლასი 2 კლასი 3 კლასი >5 ზდკ ძალიან ძლიერი ძალიან ძლიერი ძლიერი 2 ზდკ-დან – 5 ზდკ-მდე ძალიან ძლიერი ძლიერი საშუალო 1 ზდკ-დან – 2 ზდკ-მდე სუსტი სუსტი სუსტი 5. პოლიელემენტებით დაბინძურებისას ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების ხარისხის შეფასება ხორციელდება უფრო მეტად ტოქსიკური ელემენტის ნიადაგში მაქსიმალური შემცველობის მიხედვით. 6. ნიადაგის ქიმიური დაბინძურების ხარისხის შეფასება, როგორც მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე არასასურველი მოქმედების ინდიკატორისა, ხდება მაჩვენებლებით, რომელიც შემუშავებულია მოქმედი დაბინძურების წყაროებით ქალაქების გარემოს ერთობლივი გეოქიმიური და გეოჰიგიენური გამოკვლევებისას. ასეთ მაჩვენებლებს წარმოადგენს: ა) ქიმიური ნივთიერების კონცენტრაციის კოეფიციენტი (Kc), რომელიც განისაზღვრება ნიადაგში არსებული ნივთიერების ფაქტობრივი შემცველობის შეფარდებით Ci მგ/კგ – ნიადაგის რეგიონის (Cფi) KC = Ci / Cფi. ბ) დაბინძურების ჯამური მაჩვენებელი (ZC), რომელიც ტოლია ქიმიური ელემენტ დამაბინძურებლების კონცენტრაციათა კოეფი-ციენტების ჯამისა და გამოისახება ფორმულით: –– Z C= \ (K C i + .....+ K C n) - (n-1), სადაც / n არის განსასაზღვრი შეჯამებული ნივთიერებების რიცხვი; Kc i – i-ური დამაბინძურებელი კომპონენტის კონცენტრაციის კოეფიციენტი. გეოქიმიური მაჩვენებლების განაწილების ანალიზი, მიღებული რეგულარული ქსელის მიხედვით ნიადაგის აპრობირების შედეგებში, იძლევა დასახლებული ტერიტორიისა და საჰაერო აუზის დაბინძურების სივრცით სტრუქტურას, საშუალებას, გამოიყოს მოსახლეობის ჯანმრთელობისათვის სარისკო ზონები (7, 12). 7. ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების ხარისხის შეფასება ლითონთა კომპლექსით ZC მაჩვენებლის მიხედვით, რაც ასახავს ქალაქების საჰაერო აუზის დაბინძურების დიფერენციაციას როგორც ლითონებით, ასევე სხვა, უფრო მეტად გავრცელებული ინგრედიენტებით (მტვერი, ნახშირბადის ოქსიდი, აზოტის ოქსიდები, გოგირდივანი ანჰიდრიდი) ხდება შეფასების სკალაზე, რომელიც მოყვანილია N4 ცხრილში. დასახლებული პუნქტების ნიადაგის დაბინძურების ხარისხის შეფასებისას ZC - მიხედვით, ქიმიური ნივთიერებების განსაზღვრა ტარდება ემისიური ანალიზის მეთოდით (7, 12, 16, 18, 19), მეთოდური მითითების შესაბამისად. 74 8. ნიადაგის დაბინძურების არასასურველი შედეგის შეფასება, მისი უშუალო მოქმედებისას ადამიანის ორგანიზმზე, საჭიროა გეოფაგიის შემთხვევისათვის დაბინძურებულ ნიადაგზე მოთამაშე ბავშვებში (7). თავი VI ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება სანიტარიულ-ქიმიური მაჩვენებლებით მუხლი 7. 1. სანიტარიულ-ქიმიური მაჩვენებლებით ნიადაგის სანიტარიულ მდგომარეობას წარმოადგენს: ა) სანიტარიული რიცხვი C, რომელიც არაპირდაპირ ახასიათებს ნიადაგის ჰუმიფიკაციის პროცესს და აფასებს ორგანული დაბინძურებისგან ნიადაგის თვითგაწმენდის უნარს. ბ) სანიტარიული რიცხვი C არის „ნიადაგის ცილოვანი (ჰუმუსური) აზოტის― „A― რაოდენობის (მგ 100 გრამ აბსოლუტურად მშრალ ნიადაგზე) შეფარდება „ორგანული აზოტის „B― (მგ-100 გრამ აბსოლუტურად მშრალ ნიადაგზე) რაოდენობასთან. ამრიგად, შეფარდების განაყოფი C= A/B. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება ამ მაჩვენებლით წარმოებს N5 ცხრილის შესაბამისად. ცხრილი №4. დაბინძურების ჯამური მაჩვენებლით (Zc) (7, 8) ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების საორიენტაციო შეფასების სკალა ნიადაგის დაბინძურების კატეგორია Zc სიდიდე დაბინძურების კერებში მოსახლეობის ჯანმრთელობის მაჩვენებლის ცვლილება დასაშვები < 16 ბავშვთა ავადობის დაბალი დონე და ფუნქციონალური გადახრის შემთხვევის მინიმალური სიხშირე. ზომიერად საშიში 16-32 საერთო ავადობის ზრდა საშიში 32-128 საერთო ავადობის, ხშირად მოავადე, ქრონიკული დაავადებებისა და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ფუნქციონალური მდგომარეობის დარღვევების მქონე ბავშვთა რიცხვის ზრდა. მეტისმეტად საშიში >128 ბავშვთა ავადობის ზრდა, ქალთა რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევა (ორსულობის ტოქსიკოზის ზრდა, ნაადრევი მშობიარობის, მკვდრადშობადობის რიცხვის ზრდა, ჰიპოტროფია ახალშობილებში). 2. ნიადაგში აზოტშემცველი ორგანული ნივთიერებების დაშლის პროცესების ქიმიურ მაჩვენებლს წარმოადგენს ამონიუმისა და ნიტრატული აზოტი. ამონიუმის აზოტი, ნიტრატული აზოტი და ქლორიდები ახასიათებს ორგანული ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების ხარისხს. ნიადაგის შეფასება ამ მაჩვენებლებით მიზანშეწონილია განხორციელდეს დინამიკაში ან დაუბინძურებელ ნიადაგთან (კონტროლი) შედარების გზით. ცხრილი №5. ნიადაგის სისუფთავის შეფასება „სანიტარიული რიცხვის― მიხედვით ნიადაგის დახასიათება სანიტარიული რიცხვი პრაქტიკულად სუფთა 0,98 და მეტი სუსტად დაბინძურებული 0,85-დან – 0,98-მდე დაბინძურებული 0,70-დან – 0,85-მდე ძლიერად დაბინძურებული 0,70-ზე ნაკლები თავი VII ნიადაგის ბიოლოგიური დაბინძურების ხარისხის შეფასება მუხლი 8. 1. სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური მაჩვენებლები. 2. დაბინძურებულ ნიადაგში ნიადაგის მიკრობიოცენოზების (პათოგენური ნაწლავური მიკროფლორის ანტაგონისტები) ჭეშმარიტი წარმომადგენლების შემცირებისა და მათი ბიოლოგიური აქტივობის დაქვეითების ფონზე აღინიშნება პათოგენური ენტერობაქტერიებისა და გეოჰელმინთების მომატება, რომლებიც ნიადაგის ქიმიური დაბინძურებისადმი უფრო მეტად 75 გამძლეა, ვიდრე ბუნებრივი ნიადაგის მიკრობიოცენოზის წარმომადგენლები. ეს არის დასახლებული პუნქტის ნიადაგის ეპიდემიოლოგიური უსაფრთხოების აღრიცხვის აუცილებლობის ერთ-ერთი მიზეზი. ქიმიური დატვირთვის გადიდებით შეიძლება გაიზარდოს ნიადაგის ეპიდემიური საშიშროება. 3. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება ხორციელდება რისკის ობიექტებზე (საბავშვო ბაღები, სათამაშო მოედნები, სანიტარიული დაცვის ზონები და ა.შ.) ნიადაგის ანალიზის შედეგების მიხედვით და სანიტარიული დაცვის ზონებში სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური მაჩვენებლის მიხედვით: ა) არაპირდაპირი მაჩვენებლები – ახასიათებენ ნიადაგზე ბიოლოგიური დატვირთვის ინტენსივობას. ესაა სანიტარიულ-მაჩვენებელი ორგანიზმები ნაწლავის ჩხირის ჯგუფიდან (ნაწლავის ჩხირის ბაქტერიები) და ფეკალური სტრეპტოკოკები (ენტეროკოკური ინდექსი). მსხვილ ქალაქებში მოსახლეობის მაღალი სიმჭიდროვით ბიოლოგიური დატვირთვა ნიადაგზე ძალიან დიდია, და შესაბამისად მაღალია სანიტარიულ-მაჩვენებელი ორგანიზმების ინდექსები, რაც სანიტარიულ-ქიმიურ მაჩვენებლებთან (დინამიკა ამიაკის და ნიტრატების, სანიტარიული-რიცხვი) ერთად ადასტურებს ასეთ მაღალ დატვირთვას. ბ) პირდაპირი ნიადაგის ეპიდემიური საშიშროების სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური მაჩვენებლები ეს არის ნაწლავური ინფექციების (ნაწლავური ინფექციების გამომწვევი, პათოგენური ენტერობაქტერიები, ენტეროვირუსები) გამომწვევთა აღმოჩენა. 4. ანალიზის შედეგები ფასდება N6 ცხრილის შესაბამისად. 5. ნიადაგში ენტერობაქტერიებისა და ენტეროვირუსების პირდაპირი განსაზღვრის შესაძლებლობის არარსებობისას უსაფრთხოების შეფასება შეიძლება განხორციელდეს საორიენტაციოდ ინდიკატორული მიკროორგანიზმების მიხედვით. 6. ნიადაგს აფასებენ, როგორც „სუფთას― შეუზღუდავად სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური მაჩვენებლებით პათოგენური ბაქტერიების არარსებობისას და სანიტარიულ-მაჩვენებელი მიკროორგანიზმების ინდექსით 10 უჯრედამდე 1 გრამ ნიადაგზე. სალმონელებით ნიადაგის დაბინძურების შესაძლებლობას ადასტურებს სანიტარიულ მაჩვენებელი მიკროორგანიზმების (ნაწლავის ჩხირის ჯგუფის ბაქტერიები და ექტეროკოკები) ინდექსი – 10 და მეტი უჯრედი 1 გრამ ნიადაგზე. ნიადაგში 10 ნეგატიური კოლონიები/გ-ს და მეტ დონეზე კოლიფაგის კონცენტრაცია მოწმობს ნიადაგის ენტეროვირუსებით ინფიცირებას. 7. სანიტარიულ-ბაქტერიოლოგიური გამოკვლევები წარმოებს ნორმატიულ-მეთოდური ლიტერატურის შესაბამისად (9). ცხრილი №6. დასახლებული ადგილების ნიადაგის ეპიდემიოლოგიური უსაფრთხოების შეფასების სქემა ობიექტები დაბინძურების კატეგორია მაჩვენებელი ჭუპრები, მატლები/გ ნაწლავის ჩხირები ენტერო ბაქტე რიები პათო-გენურ ენტერობ აქტერიები ენტერო ვირუსე-ბი ჰელმინთების კვერცხები ეგზ/კგ ასკარიდა, თავბეწვა, ტოქსოკარი, ონკოს ფერები, ტენიიდები. ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების ცისტები* ეგზ/ 100გ ბუზები, მატლები და ჭუპრები ეგზემპლარი ნიადაგის 20X20სმ ფართობზე მომატე ბული რისკის ზონები: ბავშვთა სკოლა მდელი და სასკოლო დაწესე ბულებე ბის, რეკრეა ციის ზონების (პარკები და სკვერები და სხვა). ბოსტნე ბის, სასე-ირნო ფართობე ბის ტერიტო რიები დაბინძუ რებული 10 და მეტი 10 და მეტი + + + + მატლები 10-მდე, ჭუპრები – არა წყალსა ტევების სანიტარი ული დაცვის ზონები სუფთა 1-9 1-9 1-9 - - - 76 დაბინძურებუ-ლი 10 და მეტი 10 და მეტი 10 და მეტი + + + მატლები 10-მდე, ჭუპრები – არა სანიტა რიული დაცვის ზონები სუფთა 1-99 1-99 - - 5-მდე 5-მდე დაბინძურე ბული 100 და მეტი 100 და მეტი + + 5-ზე მეტი 5-ზე მეტი მატლები 10-მდე ჭუპრები – არა შენიშვნა: * ნაწლავის უმარტივესების ცისტები: ლამბლიები, ამება, ბალანტიიდები, კრიპტოსპორიდიები. „–― არ არის ნიადაგში, „+― ნიადაგში არსებობს. თავი VIII სანიტარიულ-პარაზიტოლოგიური მაჩვენებლები მუხლი 9. 1. გარემოს ობიექტებიდან ნიადაგი ყველაზე უფრო ხშირად და ინტენსიურად ბინძურდება ნაწლავის პარაზიტული დაავადებების ჰელმინთოზის, ლამბლიოზის, ამებიაზისა და სხვათა გამომწვევებით. გეოჰელმინთების (ასკარიდების, თავბეწვის, ანკილოსტომიდების, ტოქსიკარის, სტრონგილოიდოზის) კვერცხებისათვის ნიადაგი წარმოადგენს ბიოლოგიური ნივთიერებების ციკლის გავლის აუცილებელ გარემოს, ასევე ბიოჰელმინთების (ოპისტორხის, დიფილობოთრიოზის, ტენიიდების და სხვა) კვერცხებისა და ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების (კრიპტოსპორიდების, იზოსპორების, ლამბლიების, ბალანტიდების, დიზენტერიული ამების და სხვა) ცისტების დროებით ყოფნის ადგილს. ნიადაგში გეოჰელმინთების კვერცხები სიცოცხლისუნარიანობას ინარჩუნებენ 3-დან 10 წლამდე, ხოლო ბიოჰელმინთები – 1 წლამდე, ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების ცისტები – რამდენიმე დღიდან 3-6 თვემდე. 2. ყველაზე ხშირად ქალაქის ნიადაგის დაბინძურება პარაზიტული გამომწვევებით შეიმჩნევა ეზოების, ბავშვთა სკოლამდელი და სასკოლო დაწესებულებების, სანაგვეების ახლომახლო ქუჩების, ტუალეტების ირგვლივ, შინაური ცხოველების (ძაღლების, კატების) გასეირნების ადგილებში – სკვერების, ბულვარების, პარკებისა და ტყე-პარკების ტერიტორიებზე. დაბინძურებული ნიადაგიდან პარაზიტული დაავადებების გამომწვევი მიკრობები შეიძლება მოხვდეს ხელებზე, ტანსაცმელზე, ბოსტნეულზე, ხილზე, კენკრაზე, მწვანილზე, ზედაპირული წყალმომარაგების წყაროების წყლებში, რაც განაპირობებს ადამიანებისა და ცხოველების დასნებოვნების რისკის გაზრდას. 3. ჯანმრთელი მოსახლეობისათვის პირდაპირ საშიშროებას წარმოადგენს ნიადაგის დაბინძურება ასკარიდას, თავბეწვას, ტოქსოკარის, ანკილოსტომიდის, სტრონგილოიდოზის ლავრების სიცოცხლისუნარიანი განაყოფიერებული და ინვაზირებული კვერცხებით, აგრეთვე ტენიიდების ონკოსფერებით, ლამბლიების, იზოსპორების, ბალანტიდიების, ამების ცისტებით, კრიპტოსპორიდების ოოცისტებით, ოპისტორქისების, დიფილობოთრიუმის განაყოფიერებული სიცოცხლისუნარიანი კვერცხებით. 4. პარაზიტული დაავადებების გამომწვევებით ნიადაგის ეპიდემიური უსაფრთხოებისა და დაბინძურების ხარისხის შეფასებისას განსაზღვრავენ: ა) გამომწვევის სახეობას; ბ) მათ სიცოცხლისუნარიანობასა და ინვაზიურობას; გ) დაბინძურების ექსტენსიურ მაჩვენებელ „A―-ს, რომელიც უდრის სინჯების „B― რიცხვის (ნიადაგის სინჯები, რომლებშიც აღმოჩენილია პარაზიტული დაავადებების გამომწვევები) შეფარდებას გამოკვლეული სინჯების საერთო რიცხვთან გამოსახულს პროცენტებში: A=B/CX100; დ) დაბინძურების ინტენსიურ მაჩვენებელს – პარაზიტული დაავადებების გამომწვევების საერთო შემცველობა ნიადაგის 1კგ-ში (ან 100 გრ-ში). სხვადასხვა ტერიტორიის ნიადაგის პარაზიტოლოგიური დაბინძურების რაოდენობრივი კრიტერიუმები წარმოდგენილია მე-6 ცხრილში. 5. ნიადაგის სანიტარიულ-პარაზიტოლოგიური გამოკვლევები ტარდება მეთოდური მითითებების (11) შესაბამისად. თავი IX სანიტარიულ-ენტომოლოგიური მაჩვენებლები 77 მუხლი 10. 1. სანიტარიულ-ენტემოლოგიურ მაჩვენებლებს წარმოადგენს სინანტროპული ბუზების მატლები და ჭუპრები. სანიტარიულ ბუზებს (ოთახის, სახლის, ხორცის და სხვა), როგორც ადამიანის ზოგიერთი ინფექციური და ინვაზიური დაავადების გამომწვევების (ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების ცისტები, ჰელმინთების კვერცხები და სხვა) მექანიკურ გადამტანებს, დიდი ეპიდემიოლოგიური მნიშვნელობა აქვთ. 2. საერთო და კერძო ბინათმფლობელობის, კვებისა და ვაჭრობის საწარმოების, კერძო და საზოგადოებრივი კვების პუნქტების, ზოოპარკის, მოსამსახურე და სასპორტო ცხოველების (ცხენები, ძაღლები) ყოფნის ადგილების, ხორცისა და რძის კომბინატების ტერიტორიებზე ბუზების მომრავლების ყველაზე უფრო მოსალოდნელ ადგილებს წარმოადგენს ხრწნადი ორგანული ნივთიერებების გროვები (სხვადასხვა ტიპის სანაგვეები, საპირფარეშოები, ნაგავსაყრელები, შლამის მოედნები და სხვა) და მათ გარშემო 1 მეტრამდე მანძილით დაშორებული ტერიტორიის ნიადაგი. 3. ნიდაგის სანიტარიულ-ენტემოლოგიური შეფასების კრიტერიუმს წარმოადგენს ნიადაგის 20X20სმ ზომის ფართობზე სინანტროპული ბუზების პრეიმაგნალური ფორმების (მატლები და ჭუპრები) არსებობა ან არარსებობა. 4. ნიდაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასება მასში ბუზების, მატლებისა და ჭუპრების არსებობისას ხდება მე-6 ცხრილის შესაბამისად. დასახლებული ადგილების ნიადაგში მატლებისა და ჭუპრების არსებობა ნიადაგის არადამაკმაყოფილებელი სანიტარიული მდგომარეობის მაჩვენებელია და სანიტარიულ-ჰიგიენური თვალსაზრისით ტერიტორიის ცუდ დასუფთავებაზე, საყოფაცხოვრებო ნარჩენების შეგროვებისა და შენახვის, მათი არადროული გატანის არასწორად განხორციელებაზე მიუთითებს. 5. სანიტარიულ-ენტომოლოგიური გამოკვლევები ტარდება მეთოდური მითითებების (14) შესაბამისად. თავი X ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის მაჩვენებლები მუხლი 11. 1. ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის გამოკვლევა ტარდება აუცილებლობის შემთხვევში მისი სანიტარიული მდგომარეობისა და თვითგაწმენდის უნარის ღრმა შეფასების მიზნით. 2. ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის ძირითადი ინტეგრალური მაჩვენებლების: მიკრობთა საერთო რიცხვი, ნიადაგის მიკროორგანიზმების ძირითადი ჯგუფების რიცხვი (ნიადაგის საპროფიტული ბაქტერიები, აქტინომიცეტები, ნიადაგის მიკრომიცეტები), ნიადაგში აზოტისა და ნახშირწყლების შენაერთების ტრანსფორმაციის ინტენსიურობის მაჩვენებელი (ნიადაგის „სუნთქვა―, სანიტარიული რიცხვი, ნიადაგში აზოტის, ამიაკისა და ნიტრატების დინამიკა, აზოტფიქსაცია, ამინიფიკაცია, ნიტრიფიკაცია და დენიტრიფიკაცია), ნიადაგში მჟავიანობისა და ჟანგვა-აღდგენითი პოტენციალის დინამიკა,ფერმენტული სისტემების აქტივობა და სხვა მაჩვენებლები. 3. მაჩვენებელთა ჩამონათვალი განისაზღვრება გამოკვლევის მიზნებით, დაბინძურების წარმოშობითა და ინტენსიურობით, მიწათსარგებლობის ხასიათით. გამოკვლევის პირველ ეტაპზე მიზანშეწონილია შედარებით მარტივი და სწრაფი განსასაზღვრი ინფორმაციული, ინტეგრანული მაჩვენებლების გამოყენება: ნიადაგის „სუნთქვა―, მიკრობთა საერთო რიცხვი, ჟანგვა-აღდგენითი პოტენციალი და ნიადაგის მჟავიანობა, აზოტის, ამიაკისა და ნიტრატების დინამიკა. შემდგომი გამოკვლევები ტარდება მიღებული შედეგებისა და გამოკვლევების საერთო ამოცანების შესაბამისად. 4. ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის განსაზღვრა და შეფასების მეთოდები მოყვანილია „მეთოდური მითითებანი ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების ზდკ-ს ჰიგიენური დასაბუთებისათვის―, 05.08.82 N2609-82. ამგვარად, ბიოლოგიური აქტივობის მაჩვენებლებით ნიადაგში შეიძლება ჩაითვალოს „დაუბინძურებლად―, მიკრობიოლოგიური მაჩვენებლის არა უმეტეს 50%-ისა და ბიოქიმიური მაჩვენებლების არა უმეტეს 25%-ის ცვლილების შემთხვევაში, იმ საკონტროლო ნიადაგების ასეთივე მაჩვენებლებთან შედარებით, რომლებიც მიღებულია, როგორც სუფთა, დაუბინძურებელი ნიადაგი (17). 78 თავი XI დასკვნა ნიადაგის სანიტარიულ მდგომარეობაზე მუხლი 12. დასკვნა გამოსაკვლევი ტერიტორიის ნიადაგის სანიტარიულ მდგომარეობაზე გაიცემა ჩატარებული კომპლექსური გამოკვლევების (ცხრილი მე-2, მე-3, მე-4, მე-5, მე-6) შედეგების საფუძველზე შემდეგი საკითხების გათვალისწინებით: ა) გამოკვლევის რაიონში სანიტარიულ-ეპიდემიოლოგიური სიტუაცია; ბ) მოთხოვნები წარდგენილი ნიადაგის დაბინძურების ხარისხისადმი მათ სამეურნეო გამოყენებაზე დამოკიდებულებით; გ) საერთო კანონზომიერებები პუნქტში 7.3, რომლებიც განსაზღვრავენ ნიადაგის დაბინძურებული ქიმიური ელემენტებისა და ნაერთების ქმედებას. საკვლევი ტერიტორიის ნაკვეთების კლასიფიკაცია სამეურნეო გამოყენებისა და მოთხოვნების მიხედვით, ნიადაგის დაბინძურების დონეებით მიმართებაში კატეგორია გამოყენება მოთხოვნა კარტირება 1 საკარმიდამო მეურნეობები, ბოსტნები, სანაპირო ტერიტორიები, ბავშვთა და სამკურნალო დაწესებულებები მაღალი 1:200-1:10 000 2 სასოფლო-სამეურნეო საგარგულები, სარეკრეაციო ზონები მომატებული 1:10 000-1:50 000 3 ტყეები, ნაყარი მიწები, მსხვილი სამეურნეო ობიექტები, ქალაქის სამრეწველო ზონის გაშენებები ზომიერი 1:50.000-1:100 000 დანართი 2. ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის მაჩვენებლების ნომენკლაცია N მაჩვენებლის დასახელება მაჩვენებლის ხასიათი 1 სანიტარიული რიცხვი (ცილოვანი აზოტის შეფარდება საერთო ორგანულ აზოტთან) სანიტარიულ-ქიმიური 2 ამონიუმის აზოტი, მგ/კმ "––––" 3 ნიტრატული აზოტი, მგ/კმ "––––" 4 ქლორიდი, მგ/კმ "––––" 5 pH "––––" 6 პესტიციდები (ნარჩენი რაოდენობა, მგ/კმ "––––" 7 მძიმე ლითონები მგ/კმ "––––" 8 ნავთი და ნავთობპროდუქტები, მგ/კმ "––––" 9 აქროლადი ფენოლები, მგ/კმ "––––" 10 გოგირდის ნაერთები, მგ/კმ "––––" 11 დეტურგენტები, მგ/კმ "––––" 12 კანცეროგენული ნივთიერებები, მგ/კმ "––––" 13 დარიშხანი, მგ/კმ "––––" 14 პოლიქლორირებული ბიფენილები, მგ/კმ "––––" 15 ციანიდები, მგ/კმ "––––" 16 რადიაქტიური ნივთიერებები, კი/მ "––––" 17 მაკროქიმიური სასუქები, მგ/კმ "––––" 18 მიკროქიმიური სასუქები, მგ/კმ "––––" 19 ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირები (კოლიფორმები), ინდექსი სანიტარიულ- ბაქტერიოლოგიური 20 ენტეროკოკები (ფეკალური სტრეპტოკოკები), ინდექსი "––––" 21 პათოგენური მიკროორგანიზმები (ეპიდჩვენების მიხედვით), ინდექსი "––––" 22 ჰელმინთების კვერცხები და ლავრები(სიცოცხლისუნარიანი), ეგზ/კმ სანიტარიულ- პარაზიტოლოგიური 23 პათოგენური ნაწლავური უმარტივესების ცისტები, ეგზ/100გ "––––" 24 სინანტროპული ბუზების მატლები და ჭუპრები ეგზ ნიადაგის 20X20სმ ფართობზე სანიტარიულ- ენტომოლოგიური დანართი 3. დაკვირვების ობიექტები და დასახლებული ადგილების ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის შეფასების ძირითადი მაჩვენებლები (მაჩვენებლები ამოკრებილია გოსტი 17.4.2.01-81 და ცვლილებები N1 1985 წ. გათვალისწინებით) № მაჩვენებლების დასახელება დაკვირვების ობიექტები (ფუნქციონალური ზონები, ტერიტორიები საცხოვრე ბელი ზონა ბავშვთა სკოლამდელი და სასკოლო დაწესებულე ბები, სათამაშო მოედნები, ეზოების ტერიტორიები წყალსა ტევების სანიტა რიული დაცვის ზონები სარეკრ ეაციო ზონები (სკვერე ბი, პარკები, ბულვარე ბი, პლაჟები, ტყე პარკები) სატრან სპორტო მაგისტრა ლები სამრე წველო ზონა სასოფლო სამეურნეო ნიადაგები (საცდელი ნიადაგები, ბაღები და ბოსტნები, საკარმიდამო ნაკვეთები, სათბური მეურნეობები) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 სანიტარიული რიცხვი (ცილოვანი აზოტის შეფარდება) საერთო + – + – + – – – – – 79 ორგანულ აზოტთან 2 ამონიუმის აზოტი მგ/კმ + + + + – – + + – 3 ნიტრატული აზოტი მგ/კმ + + + + – + – + 4 ქლორიდები მგ/კმ + – + – + – + – – + – + – 5 PH + + + + + + + 6 პესტიციდები (ნარჩენების) რაოდენობა მგ/კმ + + + + – + – + 7 მძიმე ლითონები** მგ/კმ + + + + – + + + 1 2 3 4 5 6 7 8 9 8 ნავთობი და ნავთობპროდუქტები მგ/კმ + + – + + – + + + – 9 აქროლადი ფენოლები მგ/კმ + + – + + + – + + – 10 გოგირდოვანი ნაერთები** მგ/კმ + + – + + + + + – 11 დეტერგენტები** მგ/კმ + + – + + – + + – 12 კარცენოგენული ნივთიერებები** მგ/კმ + + + + + + + 13 დარიშხანი მგ/კმ + + + + + + + 14 პოლიქროლირებუ ლი ბიფენილები მგ/კმ + + + + – + – + – + – 15 ციანიდები** მგ/კმ + + + + + + + 16 რადიოაქტიური ნივთიერებები + + + + + + + 17 მაკროქიმიური სასუქები* მგ/კმ + – + – + + – – – – 18 მიკროქიმიური სასუქები* მგ/კმ + – + – + – + – – – – 19 ლაქტოზადადებითი ნაწლავის ჩხირები (კოლი-ფორმები***) ინდექსი + + + + + + + 20 ენტეროკოკი (ფეკალური სტრეპტოკოკი) ინდექსი + + + + + + + 21 პათოგენური მიკროორგანიზმები (ეპიდმაჩვენებლები) ინდექსი + + + + + + + 22 ეელმინთები კვერცხები და ლავრები (სიცოცხლისუნარიანი) ეგზ/კგ + + + + + + + 23 ნაწლავის პათოგენური უმარტივესების ცისტები ეგზ/კგ + + + + + + + 24 სანიტარიული ბუზების მატლები და ჭუპრები, ეგზ/ნიადაგის 20X20სმ ფართობზე + + + + + – + – + – შენიშვნა: * კონკრეტული მაჩვენებლის შერჩევა დამოკიდებულია სოფლის მეურნეობის ქიმიზაციის დროს გამოყენებული საშუალებების ხასიათზე. ** მაჩვენებლის შერჩევა დამოკიდებულია დაბინძურების წყაროს (სამრეწველო, სატრანსპორტო, კომუნალური და სხვა) ხასიათზე. *** დასაშვები ფეკალური ფორმების განსაზღვრა. ნიშანი ―+‖ აღნიშნულია მაჩვენებლის განსაზღვრის აუცილებლობა ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის განსაზღვრისას. ნიშანი ―–‖ მაჩვენებელი არ არის აუცილებელი. ნიშანი ―+-― მაჩვენებელი აუცილებელია დაბინძურების წყაროს არსებობისას. დანართი N4. მძიმე ლითონებით გარემოს დაბინძურებული წყაროების დახასიათება (25) დაბინძუ რების წყარო შავი და ფერადი მეტალურგია ხელსაწყოთმ შენებლობა მანქანათმშენებლობა ქიმიური მრეწველ ობა ავტო ტრა ნსპო რი A B C D E F G H I J K L M N 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 ქრომი W W W W W W W ფანადიუმი O O O O O O W O O თუთია O O O O O O O O O O W O O ნიკელი O W W W W W W სპილენძი W O O W W O W W W W W O ტყვია W O O O O W O O W O O W O 80 კობალტი O W დარიშხანი მოლიბდენი O O W W O კადმიუმი O O O O O O სელენი ვერცხლის წყალი O W W O O კალა W O W O O O W W W O სტიბიუმი O O W W ვერცხლი W W ბისმუტი W W W W W შენიშვნა: O‖ – სავალდებულო კონტროლი ―W" – ფაკულტატიური კონტროლი. მრეწველობა: A – ლეგირებული ფოლადის ქარხანა; B – ფერადი ლითონების ქარხანა; C – შენადნობების ქარხანა; D – მეორეული ფერადი ლითონების გადამუშავება; E – აკუმულატორების წარმოება; F – რადიატორების წარმოება; G – ელექტროტექნიკური წარმოება; H–ზუსტი მანქანათმშენებლობა; I– საყოფაცხოვრებო ნაწარმის წარმოება; J – მძიმე მანქანათმშენებლობა; K – მსუბუქი მანქანათმშენებლობა; L – პლასტმასის წარმოება; M – ლაქსაღებავის წარმოება; N – საავტომობილო გზებისა და გასამართი სადგურების ქსელი მეთოდური მითითებები ნიადაგების ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების საშიშროების ხარისხის შეფასებაზე მეთოდური მითითებები მმ 2.1.7. 004 - 03 თავი I გამოყენების სფერო და ზოგადი დებულებები მუხლი 1 1.წინამდებარე მეთოდური მითითებები შემუშავებულია „ნიადაგის დაცვის შესახებ―, „გარემოს დაცვის შესახებ― საქართველს კანონებისა და სხვა საკანონმდებლო აქტების შესაბამისად. 2. მოცემული დოკუმენტი წარმოადგენს ნორმატიულ-მეთოდურ საფუძველს დასახლებული ადგილების ნიადაგების, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების, საკურორტო ზონების ტერიტორიებისა და ცალკეული დაწესებულებების სანიტარიულ მდგომარეობაზე სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის განხორციელებისათვის. 3. დოკუმენტი განკუთვნილია საქართველოს სახელმწიფოს სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურისა და აღმასრულებელი ხელისუფლების სპეციალური სამსახურის დაწესებულებებისათვის, რომლებიც ახორციელებენ საუწყებო სანიტარიულ ზედამხედველობას. 4. წინამდებარე დოკუმენტი წარმოადგენს ნორმატიულ მეთოდურ ბაზას დასახლებული ადგილების ნიადაგის სანიტარიულ-ჰიგიენურ მდგომარეობაზე სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის განხორციელებისათვის, აგრეთვე განკუთვნილია სხვა მაკონტროლებელი ორგანოებისათვისაც. მუხლი 2 . უნიფიცირებული მეთოდური მიდგომის გამოყენება ნიადაგის დაბინძურების ხარისხისა და მოსალოდნელი შედეგების შეფასების საშუალებას იძლევა, რითაც შესაძლებელია მცენარეული წარმოშობის საკვები პროდუქტების ხარისხის პროგნოზირება. მუხლი 3 1. ჰიგიენური პოზიციებიდან გამომდინარე, ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების საშიშროება განისაზღვრება მისი შესაძლო უარყოფითი ზეგავლენის ხარისხით კონტაქტირებულ გარემოს ფაქტორებზე (წყალი, ატმოსფერული ჰაერი), საკვებ პროდუქტებსა და უშუალოდ ადამიანის ჯანმრთელობაზე, ასევე ნიადაგის ბიოლოგიურ აქტივობასა და მის თვითგაწმენდის პროცესებზე. 2. მავნე ნივთიერებებით ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების ჰიგიენური შეფასების ძირითად კრიტერიუმს წარმოადგენს ქიმიური ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია (ზდკ) ნიადაგში. ზდკ ადამიანის ჯანმრთელობისათვის უვნებელი მაჩვენებელია, რადგანაც მისი მეცნიერული დასაბუთებისათვის გამოყენებული კრიტერიუმები მოიცავს დამაბინძურებლის – 81 კონტაქტურ გარემოზე, ნიადაგის ბიოლოგიურ აქტივობასა და მის თვითგაწმენდის პროცესებზე უშუალო ზემოქმედების ყველა შესაძლო გზას. ამასთან, ყოველი სახის ზემოქმედების შესაძლო გზის შეფასება ხდება რაოდენობრივად ნივთიერების შემცველობის დასაშვები დონის დასაბუთებით, თითოეული მავნეობის მაჩვენებლის მიხედვით. მათგან უმცირესი მნიშვნელობის მაჩვენებელი ითვლება მალიმიტირებლად და გამოიყენება როგორც ნივთიერების ზდკ. 3. ნიადაგების დაბინძურების საშიშროების შესაფასებლად, ქიმიური ნივთიერებების დაბინძურების მაჩვენებლების შერჩევა ხდება შემდეგი თავისებურებების გათვალისწინებით (6): ა) დაბინძურების წყაროების სპეციფიკა, რომელიც განსაზღვრავს შესასწავლი რეგიონის ნიადაგების დამაბინძურებელ ქიმიურ ელემენტთა კომპლექსს (4): ბ) დამაბინძურებლების პრიორიტეტები მათი ზდკ-სა და საშიშროების კლასის მიხედვით (2): გ) მიწათსარგებლობის ხასიათით. 4. ნიადაგის დამაბინძურებელი ქიმიური ნივთიერებების სრული კომპლექსის ზემოქმედების შეფასების შეუძლებლობის შემთხვევაში, შეფასებას აწარმოებენ განსაკუთრებულად ტოქსიკური ნივთიერებების მიხედვით, რომლებიც მიეკუთვნებიან საშიშროების მაღალ კლასს. მუხლი 4 1. იმ დოკუმენტების უქონლობის შემთხვევაში, რომლებიც მიგვითითებენ დამაბინძურებელი ქიმიური ნივთიერებების ზდკ-სა და საშიშროების კლასზე, საშიშროების კლასის განსაზღვრა შეიძლება საშიშროების ინდექსის მიხედვით (2). 2. ნიადაგის სინჯების აღება, მათი შენახვა, ტრანსპორტირება და ანალიზისათვის მომზადება ხორციელდება დადგენილი წესის შესაბამისად. 3. ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებების განსაზღვრა უნდა მოხდეს იმ მეთოდებით, რომლებიც შემუშავებულია მათი ზდკ-ს დადგენის დროს. (1.3.). მუხლი 5 1. ზოგადად ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების შეფასებისას უნდა გათვალისწინებული იქნეს შემდეგი: ა) დაბინძურების საშიშროება მით მეტია, რამდენადაც გასაკონტროლებელი ნივთიერებების შემცველობის ფაქტობრივად დონეები ნიადაგში აღემატება ზდკ-ს, ანუ მით მეტია დაბინძურების საშიშროება, რამდენადაც საშიშროების კოეფიციენტი (K0) აღემატება 1-ს; K0 = C/ზდკ ბ) დაბინძურების საშიშროება მით მეტია, რაც უფრო მაღალია გასაკონტროლებელი ნივთიერებების საშიშროების კლასი; გ) ნებისმიერი ტოქსიკანტით დაბინძურების საშიშროების შეფასება უნდა მოხდეს ნიადაგის ბუფერულობის გათვალისწინებით, რადგანაც იგი მოქმედებს ქიმიური ელემენტების გადაადგილებაზე და განსაზღვრავს მათ ზემოქმედებას კონტაქტირებულ გარემოს ფაქტორებსა და მცენარეების მიერ მათ ათვისებაზე. რაც ნაკლები ბუფერული თვისებებით ხასიათდება ნიადაგი, მით უფრო მეტ საშიშროებას წარმოადგენს მისი ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურება. აქედან გამომდინარე, K0-ას ერთი და იმავე მნიშვნელობისას დაბინძურების საშიშროება მეტია მჟავე pH -ის მქონე, ნაკლები ჰუმუსის შემცველობისა და საერთო მსუბუქი მექანიკური შედგენილობის ნიადაგში. მაგალითად, თუ კორდიანეწერიანი თიხნარი, კორდიანეწერიანი ქვიშნარი და შავმიწა ნიადაგების K0-ის მნიშვნელობები ტოლია, ეს ნიადაგები საშიშროების ზრდის მიხედვით დალაგდებიან შემდეგნაირად: 1<2<3. 2. „ბუფერულ ნიადაგში― – იგულისხმება ნიადაგის თვისებების ერთობლიობა, რომელიც განსაზღვრავს მის ბარიერულ ფუნქციას, რაც განაპირობებს ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებებით მეორეული დაბინძურების დონეებს კონტაქტირებული გარემოს ფაქტორებიდან – მცენარეებიდან, ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლებიდან, ატმ. ჰაერიდან. ნიადაგის ბუფერულობის შემადგენელ, ძირითად კომპონენტებს მიეკუთვნებიან ნიადაგის მექანიკური შედგენილობა, კერძოდ, ორგანული ნივთიერებებისა (ჰუმუსის) და ასევე pH რეაქციის განმსაზღვრელი წვრილი დისპერსიული მინერალური ნაწილაკები. 82 3. ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურებული ნიადაგების საშიშროების დადგენა სხვადასხვა ნიადაგებისათვის (განსხვავებული მიწათსარგებლობის) ხდება დიფერენცირებულად და ემყარება 2 ძირითად დებულებას: ა) ტერიტორიების სამეურნეო გამოყენება (დასახლებული პუნქტების, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების, სარეკრეაციო ზონებისა და სხვა ნიადაგი); ბ) ამ ტერიტორიებისათვის ნიადაგის დაბინძურების ადამიანის ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანი გზები. თავი II სასოფლო-სამეურნეო მცენარეების მოსაყვანად განკუთვნილი ნიადაგების ჰიგიენური შეფასება მუხლი 6 1. სასოფლო-სამეურნეო მცენარეების მოსაყვანად გამოსაყენებელი ნიადაგის დაბინძურების საშიშროების შეფასება ძირითადად ხდება მავნეობის ტრანსლოკაციური მაჩვენებლით. იგი წარმოადგენს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მაჩვენებელს ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების ზდკ-ს დადგენისას. ეს განპირობებულია შემდეგით: ა) მცენარეული წარმოშობის საკვები პროდუქტებით ადამიანის ორგანიზმში ხვდება ქიმიური ნივთიერებების საშუალოდ 70%; ბ) ტრანსლოკაციის დონე განსაზღვრავს ტოქსიკანტების დაგროვების დონეს და მოქმედებს პროდუქტის ხარისხზე. 2. დაბინძურებული ტერიტორიის ნიადაგის პრაქტიკული გამოყენების შესახებ რეკომენდაციის გაცემის საშუალებას იძლევა მავნეობის სხვადასხვა მაჩვენებლის მიხედვით ქიმიური ნივთიერებების დასაშვებ დონეებს შორის არსებული სხვაობა და დაბინძურებული ნიადაგების საშიშროების ხარისხის დიფერენციალურად შესაფასებელი ძირითადი მონაცემები (ცხრილი მე-2). 3. სასოფლო-სამეურნეო მცენარეების მოსაყვანად გამოსაყენებელი ნიადაგის დაბინძურების საშიშროება განისაზღვრება 1-ლი და მე-2 ცხრილის მიხედვით. 1-ლ ცხრილში მოცემულია ნიადაგის შეფასების ძირითადი პრინციპები და რეკომენდაციები, დაბინძურების არასასურველი ზემოქმედების შემცირებისათვის. მე-2 ცხრილი 1-ის ლოგიკური დამატებას და წარმოადგენს აუცილებელ ცნობებს ნიადაგის რანჟირებისათვის, მათი დაბინძურების დონის მიხედვით. ა) მაგალითად, გარკვეული ტერიტორიის ნიადაგები დაბინძურებულია ნიკელით, რომლის მოძრავი ფორმების შემცველობა შეადგენს პირველში 20მგ/კგ, მეორეში – 5მგ/კგ. 1-ლი და მე-2 ცხრილის საფუძველზე პირველი ნიადაგი უნდა მიეკუთვნოს დაბინძურების „განსაკუთრებით საშიშ― კატეგორიას, რადგანაც ნიკელის შემცველობის დონე აღემატება ამ ელემენტის დასაშვებ დონეებს მავნეობის ყველა მაჩვენებლის მიხედვით: ტრანსლოკაციურს, წყალმიგრაციულსა და საერთო სანიტარიულს, ასეთი ნიადაგის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ ტექნიკური კულტურების მოსაყვანად ან საერთოდ უნდა იქნეს ამოღებული სასოფლო-სამეურნეო მიზნით გამოყენებიდან. მეორე ნიადაგი შეიძლება მივაკუთვნოთ „ზომიერად დაბინძურებულ― კატეგორიას, რადგანაც ნიკელის შემცველობა 5მგ/კგ, მართალია, აღემატება ზდკ-ს (4მგ/კგ), მაგრამ არ აღემატება დასაშვებ დონეს ტრანსლოკაციური მაჩვენებლის მიხედვით (6,7მგ/კგ). ამ შემთხვევაში ნიადაგი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სასოფლო-სამეურნეო კულტურის მოსაყვანად, ამასთან, უნდა განხორციელდეს ტოქსიკანტ ნიკელის მცენარეში შეღწევის საწინააღმდეგო ღონისძიებები. ცხრილი 1. ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურებული სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისათვის გამოსაყენებელი ნიადაგების შეფასების პრინციპული სქემა (7) დაბინძურების კატეგორია დაბინძურების მახასიათებელი შესაძლო გამოყენება ჩასატარებელი ღონისძიებები 1. დასაშვები ნიადაგში ნივთიერების შემცველობა აღემატება ფონურს, მაგრამ ნაკლებია ზდკ-ზე. გამოიყენება შეუზღუდავად ნებისმიერი კულტურისთვის. დაბინძურების წყაროს ზემოქმედების დონის შემცირება. მცენარეებში ტოქსიკანტების შეღწევის შესამცირებელი ღონისძიებების განხორციელება (კირით გაპოხიერება, ორგანული სასუქების შეტანა) 2.ზომიერად საშიში ქიმიური ნივთიერებების შემცველობა აღემატება ზდკ-ს მალიმიტირებელი საერთო-სანიტარიული, წყალ- და ჰაერმიგრა-ციული მაჩვენებლებით, მაგრამ დაბალია დასაშ-ვებ დონეზე ტრანსლო-კაციური მაჩვენებლის მიხედვით. გამოიყენება ნე-ბისმიერი კულ-ტურისათვის იმ პირობით, თუ სასოფლო-სამე ურნეო პროდუ-ქციის ხარისხზე დაწესდება კონტროლი. ღონისძიებები I კატეგორიის ანალოგიურია. მალიმიტირებელი წყალმიგრაციული მაჩვენებლის მქონე ნივთიერების არსებობისას ტარდება კონტროლი ამ ნივთიერების შემცველობაზე სოფლის მეურნეობის მუშაკების სასუნთქ ზონაში და ადგილობრივი წყალმომარაგების წყაროების წყალში ნივთიერების შემცვე-ლობა აღემატება ზდკ-ს მავნეობის მა-ლიმიტირებელი ტრანსლოკაციური მაჩვენებლის გამოიყენება ტექნიკური კულტურებისათ-ვის, სასოფლო-სამეურნეო 1) I კატეგორიისათვის მითითებული ღო ნისძიებების გარდა. აუცილებელია კონტრო-ლი ტოქსიკანტების შემცველობაზე მცენა-რეებში, 83 3. საშიში მიხედვით. კულტურებისათ-ვის გამოყენება შეზღუდულია კონცენტრატო-რი მცენარეების გათვალისწინე ბის გამო. კვების პროდუქტებსა და ცხოველების საკვებში. 2)აუცილებლობის შემთხვევაში მცენარეული საკვები პროდუქტების მოყვანისას რეკომე ნდებულია მათი შერევა სუფთა ნიადაგზე მოყვანილ კვების პროდუქტებთან. 3) საქონლის საკვებად მწვავე მასის გამოყენების შეზღუდვა კონცენტრატორი მცენარეების გათვალისწინების გამო. 4. ძლიერ საშიში ნიდაგში ნითვიერების შენცველობა აღემატება ზდკ-ს მავნეობის ყველა მაჩვენებლის მიხედვით. გამოიყენება ტექ-ნიკური კულტუ-რებისათვის ან გამოირიცხება სოფლის მეურნე-ობაში გამოყენე ბიდან. დაიშვება ტყის საცავ ზოლში. ნიადაგში ტოქსიკანტების შებოჭვისა და დაბინძურების დონის შესამცირებელი ღონისძიებები. კონტროლი სოფლის მეურნეობის მუშაკების სასუნთქ ზონაში და ადგილობრივი წყალმომარაგების წყაროს წყალში ტოქსიკანტების შემცველობაზე. ცხრილი 2. იადაგში არაორგანული ქიმიური ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ) და მავნეობის მაჩვენებლების მიხედვით მათი შემცველობის დასაშვები დონეები ივთიერების დასახელება შემცველობის ფორმა ფონის გათვალისწი ნებით ნიადაგის ნივთიერების ზდკ მგ/კგ მავნეობის მაჩვენებლების დონეები (K 1 K 4 ) და მათგან მაქსიმალური – (K მაქ) მგ/კგ-ში საშიშროების კლასი ტრანსლო კაციური (K 1 ) მიგრაციული საერთო სანიტარული (K 4 ) წყლის (K 2 ) ჰაერის(K 2 ) 1 2 3 4 5 6 7 8 შპილენძი მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან pH 4,8 ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერით. 3 3,5 72 – 3 2 რომი მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან pH 4,8 ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერიდან. 6 666 6 6 6 2 იკელი მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან pH 4,8 ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერით. 4 6,7 14 – 4 2 თუთია მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან pH 4,8 ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერით. 23 23 200 – 37 1 შავმიწა ნიადაგის მანგანუმი მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან pH 4,8 ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერით. 140 320 1860 – 140 3 კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH 4 მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან pH 4,8 ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერით. 60 220 1000 – 60 3 კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH 1,4-5,6 მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან pH 4,8 ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერით. 80 220 1000 – 80 3 კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH 1,4-5,6 მოძრავი ფორმები, მიღებული ნიადაგიდან pH 4,8 ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერით. 80 220 1000 – 80 3 კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH>6 მოძრავი ფორმები, გამონაწვლილი ნიადაგიდან პ 4,8-ის მქონე ამონიუმ აცეტატური ბუფერით. 100 – 1600 – 100 3 შავმიწა ნიადაგის მანგანუმი მიღებული 0,1 ნორმალობის H 2 SO 4 ით. 700 1600 9300 – 700 3 კორდიან-ეწერიანი მიღებული 0,1 300 1100 5000 – 300 3 84 ნიადაგის მანგანუმი pH 4 ნორმალობის H 2 SO 4 ით. კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH 5,1-6 მიღებული 0,1 ნორმალობის H 2 SO 4 ით. 400 1100 5000 – 400 3 კორდიან-ეწერიანი ნიადაგის მანგანუმი pH>6 მიღებული 0,1 ნორმალობის H 2 SO 4 ით. 500 1100 8000 – 500 3 კობალტი pH -3,5-ის მქონე ამონიუმ ნატრიუმიანი ბუფერით რუხი ნიადაგებისათ-ვის pH -4,7-ით კორდიან-ეწერიანი ნიადაგებისათვის. 5 25 (1000 – 5 2 ფტორი წყალში ხსნადი 10 10 10 – 25 1 სტიბიუმი საერთო 4,5 4,5 4,5 – 50 2 მანგანუმი საერთო 1500 3500 15000 – 1500 2 ვანადიუმი საერთო 150 170 350 – 150 3 მანგანუმი+ვანადიუმი საერთო 1000+ 100 1500+ 150 2000+ 200 – 1000+ 100 3 ტყვია საერთო 32 35 260 – 32 1 დარიშხანი საერთო 2 2 15 – 10 1 ვერცხლისწყალი საერთო 2,1 2,1 33,3 2,5 5 1 ტყვია+ვერცხლის წყალი საერთო 20+ 1 20+ 1 30+ 2 – 30+ 2 1 კალიუმის ქლორიდი (K 2 O ) საერთო 560 1000 560 1000 5000 3 გოგირდოვანი შენაერთები (S): ელემენტარული გოგირდოვანი საერთო 160 180 380 – 160 3 გოგირდწყალბადი ( H 2 S) საერთო 0,4 160 140 0,4 160 3 გოგირდმჟავა საერთო 160 180 380 – 160 1 ნახშირის ფლოტაციის ნარჩენები საერთო 3000 9000 3000 6000 3000 2 კომპლექსურ გრანულირებული სასუქები Npk (64:0:15) საერთო 120 800 120 800 800 3 თხევადი კომპლექსური სასუქები Npk (10:4:0) საერთო 80 >800 80 >8000 800 3 ბენზ(ა) პირენი საერთო 0,2 0,2 0,5 – 0,02 1 შენიშვნა: ზდკ უნდა იყოს კორექტირებული ახლად შემუშავებული დოკუმენტების შესაბამისად. 1) ნახშირის ფლოტაციის ნარჩენების ზდკ კონტროლდება ნიადაგში ბენზ(ა) პირენის შემცველობის მიხედვით, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს ბენზ(ა) პირენის ზდკ-ს. 2) კომპლექსურ-გრანულირებული სასუქების ზდკ, შემადგენლობით Npk (64:0:15) კონტროლდება ნიადაგში ნიტრატების შემცველობის მიხედვით, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 76,8 მგ/კგ აბსოლუტურად მშრალ ნიადაგში. 3) თხევადი კომპლექსური სასუქების ზდკ, შემადგენლობით Npk(10:4:0) ტპ 6-08-290-74 საერთო მასის არანაკლებ 0,6% მანგანიუმის დამატებით, კონტროლდება ნიადაგში ფოსფატების მოძრავი ფორმების შემცველობის მიხედვით, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 27,2 მგ/კგ აბსოლუტურად მშრალ ნიადაგში. თავი III დასახლებული პუნქტების ნიადაგის ჰიგიენური შეფასება მუხლი 7 1. დასახლებული პუნქტების ნიადაგის დაბინძურების შეფასება განისაზღვრება (8,14): ა) ეპიდემიოლოგიური მნიშვნელობის მქონე ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურებული ნიადაგებით; ბ) დაბინძურებული ნიადაგით, რომლებიც წარმოადგენენ მასთან კონტაქტირებული ჰაერისა და ნიადაგთან უშუალოდ კონტაქტში მყოფი ადამიანების მეორეული დაბინძურების წყაროს; გ) ნიადაგის დაბინძურების ხიარისხის მნიშვნელობით, რომელიც წარმოადგენს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების ინდიკატორს. 2. ვინაიდან ნიადაგის ქიმიური გადატვირთვა იწვევს მისი ეპიდემიოლოგიური საშიშროების ზრდას, აუცილებელია ამ საკითხზე ყურადღების გამახვილება. ა) დაბინძურებულ ნიადაგში ჭეშმარიტი ნიადაგის მიკრობიოცენოზის წარმომადგენლების (პათოგენური ნაწლავური მიკროფლორის ანტაგონისტების) შემცირების, აგრეთვე ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის დაქვეითების ფონზე შეინიშნება ქიმიური დაბინძურებისადმი გამძლე პათოგენური ენტერობაქტერიებისა და გეოჰელმითების რაოდენობის ზრდა. 3. ნიადაგის ეპიდემიური საშიშროების დონის შეფასება ხდება მე-3 ცხრილის მიხედვით, რომელიც ემყარება ენტერობაქტერიებისა და ენტეროვირუსების აღმოჩენას. ეპიდემიოლოგიური უსაფრთხოების კრიტერიუმს წარმოადგენს საკვლევ ობიექტზე პათოგენური აგენტების არარსებობა. 85 4. ნიადაგის ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების ადამიანის ორგანიზმზე უშუალო ზემოქმედების არასასურველი შედეგების შეფასება მნიშვნელოვანია, მაგალითად, ბავშვების გეოფაგიის შემთხვევაში, როდესაც ისინი თამაშობენ დაბინძურებულ ნიადაგზე. ეს საკითხი შესწავლილ იქნა დასახლებულ პუნქტებში უმთავრესად გავრცელებულ დამაბინძურებელ ნივთიერებასთან – ტყვიასთან მიმართებაში, რომლის შემცველობის მომატებას ნიადაგში, როგორც წესი, თან ახლავს სხვა ელემენტების შემცველობის მომატებაც. როდესაც სათამაშო მოედნების ნიადაგში ტყვიის შემცველობა არის 500 მგ/კგ, აქ სისტემატიურად მოთამაშე ბავშვებს აღენიშნებათ ფსიქონევროლოგიური სტატუსის ცვლილებები (Warren H.V. 1979, Dyggan M.Y. Williamss1977, AuIut 1983) (36, 37, 38). 5. ნიადაგებში იმ ლითონების არსებობამ, რომლებიც წარმოადგენენ ქალაქების დაბინძურების უმთავრესად გავრცელებულ ინდიკატორს, შეიძლება მოგვცეს ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურების საორიენტაციო შეფასების საშუალება, მაგალითად მოქმედი წყაროების ნიადაგებში ტყვიის 250 მგ/კგ რაოდენობით შემცველობისას ატმოსფერულ ჰაერში მისი შემცველობა აღემატება ზდკ (0,3 მკმ/მ3). სპილენძის 1500 მგ/კგ რაოდენობით შემცველობისას ასევე აღინიშნება ატმოსფერულ ჰაერში მისი კონცენტრაციის ზდკ-ზე (2,0 მკგ/მ3) გადაჭარბება. მუხლი 8 1. ნიადაგების ქიმიური დაბინძურების დონის, როგორც მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე არასასურველი ზეგავლენის ინდიკატორის შეფასება, ხდება ქალაქების გარემოს გეოქიმიური და გეოჰიგიენური გამოკვლევების შედეგების შეჯერების საფუძველზე შემუშავებული მაჩვენებლების მიხედვით. (4,35). 2. ეს მაჩვენებლებია: ა) ქიმიური ნივთიერებების კონცენტრაციის კოეფიციენტი (Kc), რომელიც განისაზღვრება ნიადაგში მისი რეალური შემცველობის (C) შეფარდება ფონურ შემცველობასთან (Cფ). (Cფ)1 : Kc = C/Cფ ბ) ნიადაგის ჯამური დაბინძურების მაჩვენებელი (Zჯ). დაბინძურების ჯამური მაჩვენებელი ტოლია ქიმიური ელემენტების კოეფიციენტების ჯამისა და გამოიხატება შემდეგი ფორმულით: Zჯ = nΣ Kc-(N-I) სადაც n – ჯამური ელემენტების რაოდენობაა. მუხლი 9 1. ნიადაგის Zჯ მაჩვენებლის მიხედვით, მძიმე ლითონების კომპლექსით დაბინძურების საშიშროების შეფასება, როდესაც ეს აისახება ქალაქების ატმოსფერული ჰაერის აუზზე, არა მხოლოდ ლითონებით, არამედ მტვრით (ნახშირმჟავა ანჰიდრიდით, აზოტის ანჰიდრიდით, გოგირდის ანჰიდრიდით), ხდება მე-4 ცხრილში მოცემული შესაფასებელი სკალის მიხედვით. გრადაციები შემუშავებულია იმ მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მაჩვენებლების შესწავლის საფუძველზე, რომლებიც ცხოვრობენ სხვადასხვა დონის დაბინძურებულ ნიადაგიან ტერიტორიაზე. 2. ნიადაგების ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების დონის შეფასებისას ქიმიური ნივთიერებების განსაზღვრას აწარმოებენ ემისიური ანალიზის მიხედვით. ცხრილი 3. დასახლებული ადგილების ნიადაგების ეპიდემიოლოგიური საშიშროების შესაფასებელი სქემა დაბინძურების კატეგორია ობიექტები დაბინძურების მაჩვენებლები (უჯრედი 1გ ნიადაგში) ნაწლავის ჩხირი ენტერო კოკები პათოგე ნური ენტერობაქ ტერიები ენტერო ვირუსები ჰელ მინ თები სუფთა მაღალი რისკის ზონები, საბავშვო ბაღები, სათა-მაშო მოედნები, წყალსა ტევების სანიტარიული ზონები 1-9 10 და მეტი 1-9 10 და მეტი – + – + – + დაბინძურებული სუფთა 1-99 1-99 – – 86 სანიტარიული დამცავი ზონები 100 მეტი 100 მეტი + + – + დაბინძურებული ცხრილი 4. ნიადაგების ჯამური მაჩვენებლის Zჯ დაბინძურების საორიენტაციო შესაფასებელი სკალა დაბინძურების კატეგორია სიდიდე (Zჯ) დაბინძურების კერებში მოსახლეობის ჯანმრთელობის მაჩვენებლების ცვლილებები. დასაშვები 16-ზე ნაკლები ბავშვთა ავადობის დაბალი დონე და ფუნქციური გადახრების მინიმალური სიხშირე. ზომიერად საშიში 16-32 საერთო ავადობის მომატება საშიში 32-128 საერთო ავადობის ზრდა, ხშირად მოავადე ბავშვთა რიცხვის ზრდა, ბავშვთა ქრონიკული დაავადებების მატება. გულის სისხლძარღვთა სისტემის ფუნქციონალური დარღვევების რაოდენობის მატება. განსაკუთრებით საშიში 128-ზე მეტი ბავშვთა ავადობის მომატება. ქალების რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევა (ორსულობის ტოქსიკოზების, ვადამდელი მშობიარობის, მკვდრად შობადობის, ახალშობილთა ჰიპოტროფიის რიცხვის ზრდა). თავი IV ქიმიური ნივთიერებების მავნე ზემოქმედების კრიტერიუმები მუხლი 10 1. ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების ზდკ (ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია). 2. LD50 3. კომპონენტების კონცენტრაცია ნარჩენების საერთო მასაში. 4. ქიმიური ნივთიერებების წყალში ხსნადობა. 5. ქიმიური ნივთიერებების აქროლადობა. თავი V ქიმიური ნივთიერებების საშიშროების კლასის დადგენა (39) მუხლი 11 საშიშროების კლასის დადგენა ნიადაგში ზდკ- ის მიხედვით. ა) საშიშროების ინდექსის გამოანგარიშება ფორმულით. Ki = ზდკi/(Si+Cb)i ა.ა) სადაც ზდკ-ას ნარევის შემადგენელი ქიმიური ნივთიერებების ნიადაგში ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციაა; Si – მისი ხსნადობა წყალში; Cb – აღნიშნული კომპონენტის შემცველობა; i – აღნიშნული კომპონენტის რიგითი ნომერი; K -ს – სიდიდეს ამრგვალებენ მძიმის შემდეგ 1 ნიშნის სიზუსტით. ბ) Ki-ს გამოანგარიშების შემდეგ ირჩევენ 1-3 იმ ძირითად კომპონენტს, რომელიც აქვთ Ki-ს მინიმალური მნიშვნელობა, აგრეთვე K1<K2<K3, გარდა ამისა, უნდა შესრულდეს პირობა 2 K1< K3. შემდეგ საზღვრავენ საშიშროების ჯამურ ინდექსს K – ფორმულით: KΣ = 1/n 2 Ki, (2) ბ.ა) სადაც n<=3, რის შემდეგაც საშიშროების კლასს ადგენენ დამხმარე მე-5 ცხრილის მიხედვით. ცხრილი 5. ნიადაგის ზდკ-ით გამოთვლილი K ს სიდიდე საშიშროების კლასი საშიშროების ხარისხი ძირითად კომპონენტებად გამოყენებული ნივთიერებების მაგალითები 2 I განსაკუთრებით საშიში სულემა, ქრომი (IV) ბენზ(ა) პირენი 2-16 II ძლიერ საშიში ქლორიანი სპილენძი, აზოტმჟავა ტყვია 16,1-30 III ზომიერად საშიში ტყვიის ჟანგი, გოგირდმჟავა ნიკელი 87 30 IV ნაკლებად საშიში მანგანუმის ორჟანგი 2. საშიშროების კლასის დადგენა ნიადაგში ზდკ-ს არსებობის დროს. ა) ნარევის თითოეული კომპონენტის საშიშროების ინდექსის (Ki)-ს გამოთვლას აწარმოებენ (3) ფორმულის საშუალებით მოცემული კომპონენტის LD50-ის გამოყენებით. Ki=(Ig(LD50)i)/((S+0,1F+Cb)i) (3) ა.ა) სადაც F – მოცემული კომპონენტის აქროლადობაა, დანარჩენი აღნიშვნები იგივეა. Ki – სიდიდეს ამრგვალებენ 1 ნიშნის სიზუსტით მძიმიდან. ბ) ცალკეული კომპონენტის Ki გამოთვლის შემდეგ ირჩევენ რამდენიმე (არა უმეტეს სამისა) ნარევის წამყვან კომპონენტს, რომელთაც აქვთ მცირე Ki და K1<K2<K3, გარდა ამისა, სრულდება პირობა 21<=K3, შემდეგ ხდება ჯამური ინდექსის K გამოთვლა ორი ან სამი წამყვანი კომპონენტებისათვის ფორმულა (2)-ით, დაბოლოს, საზღვრავენ საშიშროების კლასს დამხმარე მე-6 ცხრილით. ცხრილი 6. ქიმიური ნივთიერებების საშიშროების განსაზღვრა LD 50 ის მიხედვით LD-ის საფუძველზე მიღებული სიდიდე საშიშროების კლასი საშიშროების ხარისხი წამყვანი ნივთიერებებიდან მიღებული კომპონენტები 1,2-ზე ნაკლები I განსაკუთრებით საშიში სულემა, ქრომის ციანიდი VI 1,2-2,2 II ძლიერ საშიში ქლორიანი სპილენძი 2,3-10 III ზომიერად საშიში აცეტოფენონი, ოთხქლორიანი ნახშირბადი 10-ზე მეტი IV ნაკლებად საშიში ქლორკალციუმი 3. საშიშროების კლასის დადგენა ნიადაგში ზდკ-სა და LD50-ის უქონლობის შემთხვევაში. ა) როდესაც არ გვაქვს ნარევის ზოგიერთი კომპონენტის ზდკ ნიადაგში და არც LD50, მაგრამ არსებობს მათი საშიშროების კლასი დაბინძურებული ზონის ატმოსფერულ ჰაერში (2), განტოლებაში ათავსებენ LD50-ის პირობით სიდიდეებს. ცხრილი 7. დაბინძურებული ზონის ჰაერში საშიშროების კლასის სიდიდეების მიხედვით საორიენტაციოდ განსაზღვრული LD 50 ის მნიშვნელობები სამუშაო ზონის ჰაერში საშიშროების კლასები LD 50 ის ეკვივალენტი მგ/კგ I 15 II 150 III 5000 IV 5000-ზე მეტი თავი VI ნარჩენების საერთო მასაში ტოქსიური ნივთიერებების ზდკ-ის განსაზღვრა მუხლი 12 1. ტოქსიური ნივთიერებების (CnD)ზდკ-ს დადგენას აწარმოებენ ფორმულით: Ig(LD50)i ai CnD=--------------------- ------- (si+0,1Fi) (4) n 2 k ა) სადაც: Ig(LD50)– ნარევის იმ კომპონენტის LD50 -ს ლოგარითმია, რომლოსთვისაც (3) ფორმულით სიდიდე K არის მინიმალური, ე.ი. K1-სთვის. (Σai– K1, K2, K3 ჯამის დამოკიდებულება K -ს მიმიმალური სიდიდისადმი, ე.ი. K2 K3 88 Σai=1+----- + K1 K1 ბ) S-K-ს შესაბამისი კომპონენტის ხსნადობის კოეფიციენტია. F-ამავე კომპონენტის აქროლადობა, სხვა მნიშვნელობები იხილეთ ზემოთ. თავი VII ნიადაგში ზდკ-ას, LD50-ის, აქროლადობისა და ხსნადობის კოეფიციენტების განსაზღვრა მუხლი 13 1. ნიადაგის ზდკ-სა და LD50-ს ეძებენ ცნობარებში ან სხვა წყაროებში. როდესაც არის LD50-ის რამდენიმე მნიშვნელობა თბილსისხლიანი ცხოველების სხვადასხვა სახეობისათვის, სარგებლობენ უმცირესით. ზდკ-სა და LD50-ის დადგენა ხდება ექსპერიმენტულად. 2. ამავე ცნობარებში, ლიტერატურულ წყაროებში ან ექსპერიმენტალურად პოულობენ საჭირო ნივთიერებების ხსნადობას 100მ წყალში 250C ტემპერატურისას. ამ სიდიდეს ყოფენ 100-ზე და ღებულობენ კოეფიციენტად, რომელიც უმეტეს შემთხვევაში იმყოფება 0-1 ინტერვალში. 3. ზემოთ აღნიშნული საშუალებებით ადგენენ ნარევის ინდივიდუალური კომპონენტების გაჯერებული ორთქლის წნევას (დუღილის t ვცწყ სვ 760 მმ პირობებში არა უმეტეს 80 გრადუსი) მმ ვცწყ სკალაზე 250C t-ზე. მიღებულ სიდიდეს ყოფენ ვც წყ სვ 760 მგ/ზე, ღებულობენ კოეფიციენტს, რომელიც აგრეთვე, როგორც, წესი იმყოფება 0-1 ინტერვალში. თავი VIII ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების საშიშროების კლასის დადგენა საშიშროების (7) ინდექსით მუხლი 14 1. საშიშროების ინდექსის გამოთვლის მაგალითები: ოთხქლორიანი ნახშირბადი (CCL4) – დუღილის ტემპერატურა 76,5 წყალში ხსნადობა 0,08 გ/100გ, ე.ი. S = 0,0008; ქიმიკოსის ცნობარის I ტომში ვნახულობთ, რომ გაჯერებული ორთქლის წნევა ტოლია 3ც წყ სვ 112,2 მმ, აქედან F=0,15. შემდეგ იზმეროვი ნ.ტ. და სხვა ავტორების ცნობარის მიხედვით განვსაზღვრავთ LD50-9066 მგ/კგ (თეთრი თაგვებისათვის) – 6200 მგ/კგ (თეთრი ვირთხებისათვის) 5760 მგ/კგ (ზღვის გოჭებისა) და კურდღლებისათვის, სადაც Ig5760 K=----------------------- = 3,26 0,0008+0,15+1 1. სულემა HgCl2-ხსნადობა - 6,59 გ 100 გ წყალზე, ე.ი. S=0,659. მინიმალური LD50 = 17,5 (თეთრი თაგვებისათვის) აქედან: Ig(17,5) K=------------------- = 1,11 0,0659+0+1 2. ნიადაგში ქიმიური ნივთიერებების საშიშროების კლასის დადგენა საშიშროების (Y) ინდექსით მოცემულია მე-8 ცხრილში. ცხრილი 8. ინდექსის მნიშვნელობა საშიშროების კლასი საშიშროების ხასიათი 4,1 და მეტი I ძლიერ საშიში 2,6-4 II საშიში 0,1-2,5 III ნაკლებად საშიში ნაკლები 0,1 IV უსაფრთხო 89 1. საშიშროების კლასის დადგენა ფორმულით ( Y) ა.S (S) = Ig aმ(ზდკ) ა) სადაც, ა - შესაბამისი ელემენტის ატომური მასა; მ - იმ ქიმიური ნაერთის მოლეკულური მასა, რომელშიც შედის მოცემული ელემენტი; S- ნაერთის წყალში ხსნადობა მგ/ლ; a - ექვს სხვადასხვა საკვებ პროდუქტში (ხორცი, თევზი, რძე, პური, ბოსტნეული, ხილი) ზდკ-ს საშუალო არითმეტიკული; ზდკ - ელემენტის ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია ნიადაგში. დანართი 1. დაბინძურების წყაროებისა და ქიმიური ელემენტების ნუსხა, რომელთა დაგროვებაც შესაძლებელია ამ წყაროების ზეგავლენის ზონებში მრეწველობის სახეობა საწარმოო ობიექტები ქიმიური ელემენტები პრიორი– ტეტული თანმხლები 1 2 3 4 ფერადი მეტალურგია უშუალოდ წყაროდან და კონცენტრატებიდან ფერადი ლითონების წარმოება. ტყვია, თუთია, სპილენძი, ვერცხლი. კალა, ბისმუტი, დარიშხანი, კადმიუმი, სტიბიუმი, ვერცხლისწყალი, სელენი. ფერადი ლითონების მეორეული გადამუშავება. ტყვია, თუთია, კალა, სპილენძი ვერცხლისწყალი. მყარი და ძნელდნობადი ფერადი ლითონების წარმოება. ვოლფრამი. მოლიბდენი. ტიტანის წარმოება. ვერცხლი, თუთია, ტყვია, ბორი, სპილენძი. ტიტანი, მანგანიუმი, მოლიბდენი, კალა, ვანადიუმი. შავი მეტალურგია ლეგირებული ფოლადების წარმოება. კობალტი, მოლიბდენი, ბისმუტი, ვოლფრამი, თუთია. ტყვია, კადმიუმი, ქრომი, თუთია. რკინამადნეულის წარმოება. ტყვია, ვერცხლი, დარიშხანი, თალიუმი თუთია, ვოლფრამი, კობალტი, ვანადიუმი. მანქანათმშენებლობა და ლითონ დამამუშავებელი მრეწველობა ლითონების თერმული დამუშავების (სასხმელი საამქროს გარეშე) საწარმო. ტყვია, თუთია. ნიკელი, ქრომი, ვერცხლისწყალი, კალა, სპილენძი. აკუმულატორების წარმოება, ელექტროტექნიკური და ელექტრონული მრეწველობისათვის ხელსაწყოების წარმოება. ტყვია, ნიკელი, კადიუმი. სტიბიუმი, ტყვია, თუთია, ბისმუტი. ქიმიური მრეწველობა სუპერფოსფატური სასუქების წარმოება. სტრონციუმი, თუთია, ფტორი, ბარიუმი. იშვიათი მიწები. სპილენძი, ქრომი, დარიშხანი, იტრიუმი. პლასტმასების წარმოება. გოგირდოვანი შენაერთები. სპილენძი, თუთია, ვერცხლი. საშენ მასალათა მრეწველობა ცემენტის წარმოება (მეტალურგიული წარმოების ნარჩენების გამოყენებისას შესაძძლებელია შესაბამისი ელემენტების დაგროვება). ბარიუმი. ვერცხლისწყალი, თუთია, სტრონციუმი. პოლიგრაფიული მრეწველობა შრიფტისსასხმელი ქარხანა და ტიპოგრაფია. ტყვია, თუთია, კალა. სასუქის სახით გამოყენებული, დიდი ქალაქების მყარი საყოფაცხოვრებო გადანაყრები ტყვია, კადმიუმი, კალა, სპილენძი, ვერცხლი, სტიბიუმი, თუთია. ვერცხლისწყალი. კანალიზაციის ნახმარი წყლების ნალექი ტყვია, კადმიუმი, ვანადიუმი, ნიკელი, კალა, ქრომი, სპილენძი, თუთია. ვერცხლისწყალი, ვერცხლი. დაბინძურებული სარწყავი წყლები ტყვია, თუთია. სპილენძი. დანართი 2. გამონარტყორცნებიდან, გადანაყრებიდან, ნარჩენებიდან ნიადაგში მოხვედრილი ქიმიური ნივთიერებების საშიშროების კლასისადმი მიკუთვნება. გოსტი 17.4.1.02.-83 (2). საშიშროების კლასი ქიმიური ნივთიერება I დარიშხანი, კადმიუმი, ვერცხლისწყალი, ტყვია, სელენი, თუთია, ფტორი, ბენზ(ა), პირენი. II ბორი, კობალტი, ნიკელი, მოლიბდენი, სპილენძი, სტიბიუმი, ქრომი. III ბარიუმი, ვანადიუმი, ვოლფრამი, მანგანუმი, სტრონციუმი, აცეტოფენონი. 90 დანართი 3. ნიადაგის ქიმიური დაბუნძურების შესაფასებელი მაჩვენებლების გამოყენება სხვადასხვა სახის მიწათსარგებლობის შემთხვევაში მაჩვენებლე– ბის დასახელება ტერიტორიების დანიშნულების დასახელება დასახ ლებული პუნქტები კურორ ტები და დასასვე ნებელი ზონები წყალმომა რაგების წყაროების სან. დაცვის ზონები დაწესე ბულებების სანიტარი ული დაცვის ზონები სატრა ნსპორ ტო ზონე– ბი სასოფ ლო-სა მეურ– ნეო სავარ გულე– ბი სატყეო სავარ გულები მძიმე მეტალები** მგ/კგ + +- + +- + + + პესტიციდები (ნარჩენი რაოდენობა) * მგ/კგ + + + +- +- + + ნავთი და ნავთობ პროდუქტები მგ/კგ + +- + +- + +- + აქროლადი ფენოლები მგ/კგ + +- + +- + +- + გოგირდის ნაერთები მგ/კგ + +- + +- + +- + დეტერგენტე ბი** მგ/კგ + + + +- – +- – კანცეროგენე ბი** მგ/კგ + + + + + + + დარიშხანი მგ/კგ + +- + +- + +- – ციანიდი მგ/კგ + +- + +- – +- – პოლიქლარი დული ბიფენოლები მგ/კგ + +- + +- + +- – მაკროქიმი– ური სასუქები მგ/კგ +- +- + – – + – მიკროქიმი– ური სასუქები მგ/კგ +- + – – + + რადიაქტიუ– რი ნივთი– ერებები კი/მ + + + + + +- + * მაჩვენებლის შერჩევა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელი სასოფლო-სამეურნეო ქიმიზაციის საშუალება გამოიყენება კონკრეტულ ადგილას. ** მაჩვენებლის შერჩევა დამოკიდებულია სამრეწველო დაწესებულებების ნარჩენების ხასიათზე. „+― ეს მაჩვენებელი აუცილებელია ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის განსაზღვრისათვის. „–― ეს არ არის აუცილებელი ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის განსაზღვრისათვის. „+-― ეს მაჩვენებელი აუცილებელია ნიადაგის სანიტარიული მდგომარეობის განსაზღვრისათვის დაბინძურების წყაროს არსებობის შემთხვევაში. დანართი 4. ქიმიური ნივთიერებების ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციები (ზდკ) ნიადაგში (10.13) N ნივთიერებების დასახელება ზდკ-ს მგ/კგ მნიშვნელობა ფონის გათვალისწინებით მალიმატირებელი მაჩვენებელი მითითება ლიტერა ტურაზე 1 2 3 4 5 1 აგელონი 0,15 ტრანსლოკაციური 20 2 აგელონი 1 0,01 ფიტოტოქსიკური 27.30 3 აკრეკსი 1,0 წყალმიგრაციული 26.18 4 აქტელიკი 0,5 ტრანსლოკაციური 27.24.30 5 აქტელიკი 2 0,1 საერთო სანიტარიული 27.24.30 6 ალფამეთილსტიროლი 0,5 ეაერმიგრაციული 3 (1982) 7 ატრაზინი 0,5 ტრანსლოკაციური 18.21.24 8 ატრაზინი 1 0,01 ფიტოტოქსიკური 18.21.24 9 აცეტალდეჰიდი 10 ჰაერმიგრაციული 3 (1985) 10 ბაზედინი 0,1 ტრანსლოკაციური 29.27 11 ბაილეტონი+მეტაბი 0,003 ტრანსლოკაციური 24 12 ბაიფიდანი 0,02 ტრანსლოკაციური 24 13 ბანველ Д 0,25 ტრანსლოკაციური 3 (1980) 14 ბენზ(ა) პირენი 0,02 საერთო სანიტარიული 31, 32 15 ბენზინი 0,1 ჰაერმიგრაციული 32 16 ბენზოლი 0,3 ჰაერმიგრაციული 3 (1985) 17 ბეტანოლი 025 ტრანსლოკაციური 18.27.22 18 ვალეკსონი 1,0 ტრანსლოკაციური და ჰაერმიგრაციული 18.22.24 19 ვანადიუმი 150,0 საერთო სანიტარიული 3 (1982) 20 ვანადიუმი–მანგანუმი 100,0+1000,0 საერთო სანიტარიული 3 (1982) 21 გარდონა 1,4 ტრანსლოკაციური 23.22 22 ლინდანიგ ГХЦГ 0,1 ტრანსლოკაციური 27 23 ჰექსაქლორანი ГХЦГ 0,1 ტრანსლოკაციური 20 24 ჰექსაქლორბუტადიენი ГХЦГ 0,5 ―––––––––––––‖ 30 25 ჰეპტაჰლორი 0,05 ―––––––––––––‖ 21.24 26 ჰეტეროფოსი5 0,05 ―––––––––––––‖ 24.22 27 გლიფოსატი 0,5 ―––––––––––––‖ 26.27 28 დელაპონი 0,5 ―––––––––––––‖ 22.28 91 29 2,4 Д-დიქლორ ფეოქსიძმარმჟავა 0,1 ―––––––––––––‖ 26.20 30 2,4 Д-დიქლორფენოლი5 0,05 ―––––––––––––‖ 29 31 2,4 Д -ამინის მარილი 0,25 ―––––––––––––‖ 29 32 ბუტილის ეთერი 2,4 Д -ჯმ 0,15 ―––––––––––––‖ 18 33 კროტილის ეთერი 2,4 Д ჯმ 0,15 ―––––––––––––‖ 18 34 ოქტილის ეთერი 2,4 Д ჯმ 0,15 ―––––––––––––‖ 18 35 2,4 Д მცირედაქროლადი ეთერი 0,15 ―––––––––––––‖ 29 36 2М-4ХП 0,4 წყალმიგრაციული 22.29 37 2 М -4ХМ 0,6 ―––––––––––––‖ 22 38 დდტ და მისი 5 მეტაბოლიტი (ჯამური რაოდენობა) 0,1 ტრანსლოკაციური 22.23 39 დეცისი 0,01 „––––––––––––― 27 40 დილორი 0,5 „––––––––––––― 18.30 41 დიურონი 0,5 „––––––––––––― 18.25.29 42 დურობანი 0,2 „––––––––––––― 26.30 43 ზენკორი 0,2 ჰაერმიგრაციული 25 44 იზატრინი 0,05 ტრანსლოკაციური 30 45 იზოპროპილბენზოლი 0,5 ჰაერმიგრაციული 3 (1982),17 46 იზოპროპილბენზოლი+ ალფამეთილსტირული 0,5 „––––––––––––― 3(1982),17 47 იოდონფენფოსი 0,5 ტრანსლოკაციური 29 48 კარბოფოსი 2,0 „––––––––––––― 20,21,22 49 კელტანი 1,0 „––––––––––––― 24,26 50 კომპლექსური გრანულირებული სასუქები კ.გ.ს./N:P:K =64:0:15 შედგენილობით 120,0 წყალმიგრაციული 3(1985),17 51 კომპლექსური თხიერი სასუქები ფ.კ.ს N:P:K 10:34:0 80,0 „––––––––––––― 3(1985) 52 ქსილოლები (ორთო, მეტა, პარა) 0,3 ტრანსლოკაციური 33,17 53 კუპროცინი 1 1,0 „–––––––––––––― 18 54 ლინურონი 1,0 „–––––––––––––― 27,18,23,30 55 მეზორალინი 1 0,1 „–––––––––––––― 24 56 მეტატიონი 1,0 „–––––––––––––― 18 57 მეტაფოსი 0,1 „–––––––––––––― 18,24 58 მირალი 0,03 წყალმიგრაციული და ტრანსლოკაციური 29 59 მონურონი 0,3 ტრანსლოკაციური 18.25.30 60 დარიშხანი 2,0 „–––––––––––––― 33 61 ნიტრატები 130,0 წყალმიგრაციული 3(1985)33 62 ნახშირის ფლოტაციის ნარჩენები.ნფნ 3000 წყალმიგრაციული და საერთო სანიტარიული 31,32 63 პირიმორი 0,3 წყალმიგრაციული 22,30 64 პოლიტრიაზინი 0,1 საერთო სანიტარიული 18 65 პოლიტრიაზინი 2 0,01 ფიტოტოქსკიური 18 66 პოლიქლორკამფენი 0,5 ტრანსლოკაციური 18 67 პოლიქლორ პინენი 5 0,5 „–––––––––––––― 18 68 პრამეტრინი 0,5 „–––––––––––––― 21.18.24.25 69 პროპაზინი 0,05 წყალმიგრაციული 24 70 პროპანიდი 1,5 ტრანსლოკაციური 18.24 71 რიდომილი 4 0,05 „–––––––––––––― 26 72 რინკორდი 4 0,02 „–––––––––––––― 25.27 73 რონიტი 0,8 „–––––––––––––― 18.22.21 74 ვერცხლისწყალი 2,1 „–––––––––––––― 3(1985,82) 75 ტყვია 32,0 საერთო სანიტარიული 3(1984,82) 76 ტყვია+ვერცხლისწყალი 120,0+1,0 ტრანსლოკაციური 3(1982,85) 77 სევინი 0,05 ჰაერმიგრაციული 17 78 სემერონი 0,1 „–––––––––––––― 21,23 79 გოგირდის ნაერთები (შ) ელემენტარული გოგირდი 160,0 საერთო სანიტარიული 3(1985,82) 80 გოგირდწყალბადი 0,4 ჰაერმიგრაციული 33,3(1982) 81 გოგირდმჟავა 160,0 საერთო სანიტარიული 3(1985,82) 82 სიმაზინი 0,2 ტრანსლოკაციური 21.24 83 სიმაზინი 1 0,01 ფიტოტოქსიური 21.24 84 სუმიციდინი 1 0,02 ტრანსლოკაციური 25.27 85 სტიროლი 0,1 ჰაერმიგრაციული 33 86 სუპერფოსფატი(P 2 O 5 ) 200,0 ტრანსლოკაციური 17 87 სტიბიუმი 4,5 ჰაერმიგრაციული 3(1985) 88 ტოლუოლი 0,3 ჰაერმიგრაციული და ტრანსლოკაციური 3(1985,83) 89 ფენურონი 1,8 წყალმიგრაციული 27,30 90 ფოზალონი 0,5 ტრანსლოკაციური 30.21.22 91 ფოსფამიდი 0,3 „–––––––––––––― 29 92 ფორმალდეჰიდი 7,0 ჰაერმიგრაციული 3(1980)33 93 ფტალაფოსი 0,1 ტრანსლოკაციური 22,23 94 ფურადანი 10 0,01 წყალმიგრაციული 25 95 ფურფუროლი 3,0 საერთო სანიტარიული 32 96 ქლორკალიუმი 560,0 წყალმიგრაციული 16 97 ქლოროფოსი 0,5 ტრანსლოკაციური 18,212 98 ქლორამპი 0,05 „–––––––––––––― 26,29 99 ციკლოფოსი 0,03 წყალ და ჰაერმიგ-რაციული 29 100 ცინები 0,2 საერთო სანიტარიული 18.27.17 101 ენტამი 0,9 ტრანსლოკაციური 20.18.23 მოძრავი ფორმები 102 კობალტი 5,0 საერთო სანიტა-რიული 33.17 92 103 მანგანუმი-გამოწვლილი 0,1NH 2 SO 4 ით შავმიწა და 700,0 საერთო სანიტარიული 32 PH 4,0 300,0 PH-5,1-6,0 400,0 pH >= 6,0 500,0 გამონაწვლილი აცეტატ-ამონიუმის ბუფერით pH -ით 4,8 შავმიწა 140,0 PH -4,0 60,0 PH -5,1-6,0 80,0 PH >= 6,0 100,0 104 სპილენძი 8 3,0 საერთო სანიტარიული 3(1985) 105 ნიკელი 8 4,0 „–––––––––––––― 3(1985)17 1 2 3 4 5 106 ტყვია 8 6,0 „–––––––––––––― 3(1985)17 107 თუთია 8 23,0 ტრანსლოკაციური 3(1985)17 108 ფტორი 8 2,8 „–––––––––––––― 17.33 109 ქრომი 8 6,0 საერთო სანიტარიული 17.33 წყალში ხსნადი ფორმა 110 ფტორი ტრანსლოკაციური 17.33 შენიშვნები: 1. ზდკ რეკომენდებულია ნიადაგებისათვის, რომლებიც გათვალისწინებულია პესტიციდის მიმართ მგრძნობიარე სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსაყვანად: მარცვლოვნების (სიმინდი, ჭვავი, შვრია, ქერი), პარკოსნების (სოიო), ტექნიკურის (შაქრის ჭარხალი, მზესუმზირა), ბოსტნეულისა (კიტრი, კომბოსტო) და პირუტყვთა საძოვრებისათვის. თამბაქოს მოყვანის შემთხვევაში ნიადაგში ნარჩენი რაოდენობის არსებობა დაუშვებელია. 2. აქტელაკის ზდკ-ს სიდიდე – 0,1 მგ/კგ-ზე რეკომენდებულია pH -5,5-ის მქონე ნიადაგისათვის. 3. 0,25 მგ/კგ ამინის მარილი1 შეესაბამება 0,1 მგ/კგ 2,4-დ დიქლორფენოქსიძმარმჟავას, რომლითაც ხორციელდება ნიადაგში მისი შემცველობის კონტროლი. 4. ПДК დადგენილია ტრანსლოკაციური მაჩვენებლით პესტიციდის ტოლერანტობის გათვალისწინებით. 5. სოფლის მეურნეობაში პრეპარატის გამოყენება აკრძალულია. 6. ნფნ-ს ზდკ კონტროლდება ბენზ(ა) პირენის შემცველობის მიხედვით ნიადაგში, არ უნდა იყოს ბენზ(ა) პირენის ზდკ-ს მეტი. 7. კობალტის მოძრავი ფორმა გამოიწვლილება ნიადაგიდან აცეტატ-ნატრიუმის ბუფერით pH -ით 3,5 და pH -4,7-ით ნაცრისფერი ნიადაგებიდან, ხოლო სხვა ტიპის ნიადაგებიდან აცეტატ-ამონიუმის ბუფერული ხსნარით pH 4,8. 8. ელემენტის მოძრავი ფორმა გამოიწვლილება ნიადაგიდან pH -4,8-ის მქონე აცეტატ-ამონიუმის ბუფერული ხსნარით. 9. ფტორის მოძრავი ფორმა გამოიწვლილება ნიადაგიდან 0,006 MHCI pH < 6,5, 0,03 MK2SO4-ით pH> (6,5. 10. ფუროდანის გამოყენება იკრძალება გრუნტის წყლების არა უმეტეს 1მ სიღრმის დონეზე დგომისას. ცხრილი 9. იმ ქიმიური ნივთიერებების ზდკ, რომლებიც შემუშავებულია თბილისის გ.მ. ნათაძის სახელობის სანიტარიისა და ჰიგიენის ს/კ ინსტიტუტში ნივთიერების დასახელება ზდკ-ს მნიშვნელობა მგ/კგ მალიმიტირებელი მაჩვენებელი სუპერფოსფატი 200 ტრანსლოკაციური ფოსფატოვანი წიდა ტრანსლოკაციური ქლორკალიუმი 560 წყალმიგრაციული მანგანუმი 700 საერთო სანიტარიული (იხ. საერთო ნუსხაში) პირიმორი 0,3 წყალმიგრაციული ამონიუმის როდანიდი 2,08 წყალმიგრაციული, ტრანსლოკაციური ოქსიხომი 1,0 ტრანსლოკაციური, საერთო სანიტარიული სანდოფანი 127,5 ტრანსლოკაციური დანართი 5. პესტიციდების საორიენტაციო დასაშვები კონცენტრაციები (სდკ) ნიადაგში (10) N პესტიციდების დასახელება სდკ-ს სიდიდე მგ/კგ მითითება ლიტერატურაზე 1 2 3 4 1 აბატი 0,6 24.26.27 2 ამბუში 0,05 26 3 ამიბენი 0,5 18.22.29 4 ანტიო 0,2 18.20.22.26 5 არეზინი 0,7 18.24.25 6 ბაილეტონი 0,4 24 7 ბაიტექსი 0,4 24 8 ბენლატი 0,1 27 9 ბიფერანი 0,5 30 10 ბმპ БМК 0,1 27 11 ბრომოფოსი 0,2 30 12 ბრონოკოტი 0,5 27 13 ეექსაქლორბენზოლი 0,08 30 14 ეემეტრელი 0,5 30 15 ეერბანი 0,7 18 16 ეიდრელი 0,5 30 17 დაქტალი 0,1 24.28 18 ДДВФ 0,1 30 19 დექსტრელი 0,5 30 20 დიგიდრელი 0,5 30 21 დიფენამიდი 0,25 30 22 დროპი 0,05 29 23 ზელეკი 0,15 30 24 კამპოზანი 0,5 30 93 25 კაპტანი 1,0 18 26 კარაგარდი 0,4 21 27 კოტორანი 0,03 23 28 ლენაცილი 1,0 30 29 ლონტრელი 0,1 27 30 მეტაზინი 0,1 24.27 31 მეტოქსიქლორი 1,6 30 32 მორფონოლი 0,15 32 1 2 3 4 33 ნიტროპირინი ХПК 0,2 30 34 ნიტროფორი 0,2 22 35 ოფუნაკი 0,05 26 36 პენტაქლორბიფენილები 0,10 19 37 პირამინი 0,7 27.30 38 პლიქტრანი 0,1 25 39 პლონდრელი 0,15 18 40 პოლიკარბაცინი 0,6 19 41 პოლიქლორბიფენილები (ჯამური) 0,06 29 42 პრეპარატი A-1 0,5 30 43 პრომეტი 0,01 25.29 44 რამროდი 0,2 25.29 45 რეგლონი 0,2 30.32 46 როვრალი 0,15 29 47 სანგორი 0,04 28 48 საპროლი 0,03 25 49 სოლანი 0,6 18 50 სტომპი 0,15 28 51 სულფაზინი 0,1 24 52 სუტანი 0,6 23 53 ტეპორანი 0,4 21.25 54 ტერბაცილი 0,4 23.25 55 ტილამი 0,6 23 56 ტიოდანი 0,1 18.28 57 ტოპსინი-M 0,4 22.30 58 ტეტრაქლორბიფენილები 0,06 19 59 ტრეფლანი 0,1 22.25.29 60 ტრიალატი 0,05 30 61 ტრიქლორბიფენილები 0,03 19 62 ТХАН 0,2 21.22 63 ТХМ 0,1 34 64 ფტალანი 0,3 27 65 მაგნიუმის ქლორატი 1,0 27 66 ბოსტაკვიკი 0,2 27.28.30 67 ციანოქსი 0,4 29 68 ციდიალი 0,4 18.22 69 ეტაფოსი 0,1 23.29 70 ეუპარენი 0,2 18 71 იალანი 0,9 23 დანართი 6. ნიადაგებში ტოქსიკური და განსაკუთრებით ტოქსიკური ნივთიერებების დაბალი კონცენტრაციების განსაზღვრის მეთოდები და გარემოში მათი მიგრაციის ხარისხი (11.13.15) N განსასაზ– ღვრი ნივთიე– რება განსაზღვრის მეთოდი განსასაზღვრის კონც. ქვედა ზღვარი მგ/კგ სელექ ციურობა მითითება ლიტერა ტურაზე 1 ტყვია პოლაროგრაფიული 10 + 3(1979) 2 ვერცხლის წყალი სპექტროგრაფიული 0,001 + + 3(1979) 3 ქრომი (IV) პოლაროგრაფიული 0,1 + 3(1979) 4 მანგანუმი ფოტომეტრული 166 + 3(1982) 5 ვანადიუმი ფოტომეტრული 6 + 3(1982) 6 ფოსფორი (საერთო) ფოტომეტრული 25 + 3(1982) 7 დარიშხანი ქაღალდის ქრომატოგრაფიული 0,001 + + 3(1980) 8 კელტანი თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,005 + + 3(1979) 9 იზოპრო– პილ ბენზოლი აიროვანი ქრომატოგრაფია 0,01 + + 3(1982) 10 a მეთილს– ტიროლი აიროვანი ქრომატოგრაფია 0,01 + + 3(1982) 11 დილორი თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,006 + + 3(1980) 12 ეეპტაქ– ლორანი თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,001 + + 3(1980) 13 ცინები ფოტომეტრული 0,05 – 3(1980) 14 პროპანიდი თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,01 + + 3(1980) 15 გარდონა თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,01 + + 3(1980) 16 ბანველ- L თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,2 + + 3(1980) 17 ფორმალ– დეჰიდი კოლორიმეტრული 0,05 – 3(1980) 18 ბაზუდინი აირსითხოვანი ქრომატოგრაფია 0,02 + + 3(1980) 19 მეტაფოსი თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,166 + + 3(1980) 20 როგორი აირსითხოვანი ქრომატოგრაფია თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,05 0,1 + + + + 3(1980) 21 ფტალო– ფოსი თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,02 + + 3(1980) 22 პრომეტ– რინი თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,1 + + 3(1980) 23 ქლორო– ფოსი „––––––––––––― 0,03 + + 3(1980) 24 კარბოფოსი „––––––––––––― 0,02 + + 3(1980) 94 25 ქლორამინი „––––––––––––― 0,16 + + 3(1980) 26 ბენზ(ა) პირენი ფლუოროსპექტრული 10-6 + 18.19 შენიშვნა: + + სელექციური + საშუალოდ სელექციური – არა სელექციური დანართი 7. მძიმე ლითონების და დარიშხანის საორიენტაციო დასაშვები კონცენტრაციები სხვადასხვა ფიზიკო-ქიმიური თვისებების ნიადაგებში (საერთო შემცველობა მგ/კგ) N ნივთიე– რების დასახე– ლება ნიადაგის ჯგუფი სდკ-ს სიდიდე ფონის გათვალი სწინებით ნივთიერების აგრეგატული მდგომარეობა ნიადაგებში საშიშროების კლასი ორგანიზმზე ზემოქმედების თავისებურებანი 1 ნიკელი ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI<5,5. გ) ნეიტრალურ თან ახლოს და ნეიტრალური (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI<5,5.5,5. 20 40 80 მყარი: მარილების სახით, სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლობაში. 2 ძუძუმწოვრებისა და ადამიანებისათვის ნაკლებად ტოქსიკურია, ინპიბიტორია ოქსიდაზასი. ბასიათდება მუტაგენური მოქმედებით. 2 სპილენძი ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი. ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი) PHKCI<5,5. გ) ნეიტრალურთან ახლოს და ნეიტრალური (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI>(5,5. 33 66 132 მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერა– ლური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში. 2 ამაღლებს უჯრედული შეწოვის უნარს. გლუტათიონრედუქტა ზას ინჰიბიტორია, არღვევს მეტაბოლიზმს, ურთიერთქმედებს –SH , – NH2 და COOH ჯგუფებთან. 3 თუთია ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი. ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI<5,5 გ) ნეიტრალურთან ახლოს და ნეიტრალური (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI>(5,5. 55 110 220 მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერა– ლური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში. 1 ნაკლებობა ან სიჭარბე იწვევს განვითარების გადახრებს. მოწამვლებს აქვს ადგილი თუთიაშემცველი პესტიციდების ხმარების ტექნოლოგიის დარღვევის შემთხვევაში. 4 დარიშხანი ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი. ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI<(5,5.. გ) ნეიტრალურთან ახლოს და ნეიტრალური (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI>(5,5.. 2 5 10 მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერალური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში. 1 მომწამვლელი ნივთიერება. იწვევს სხვადასხვა ფერმენტის ინჰიბირებას, უარყოფითად მოქმედებს მეტაბოლიზმზე. ახასიათებს შესაძლო კანცეროგენული მოქმედება. 5 კადმიუმი ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი. ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI<(5,5.. გ) ნეიტრალურთან ახლოს და ნეიტრალური (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI>(5,5.. 0,5 1,0 2,0 მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერალური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში. 1 ძლიერ მომწამვლელი ნივთიერება, ბლოკირებას უწევს სულფჰიდრილური ჯგუფის ფერმენტებს, არღვევს რკინისა და კალციუმის ცვლას, არღვევს დნმ-ის სინთეზს. 6 ტყვია ა)ქვიშიანი და ქვიშნარი. ბ) მჟავე (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI<(5,5. გ) ნეიტრალურთან ახლოს და ნეიტრალური (თიხიანი და თიხნარი) PH KCI>5,5. 32 65 130 მყარი: მარილების სახით, ორგანომინერალური ნაერთები სორბირებული სახით, მინერალების შემადგენლიბაში. 1 ახასიათებს მრავალმხრივი ნეგატიური მოქმედება ბლოკირებას უწევს ცილების -SH ჯგუფებს, აინჰიბირებს ფერმენტებს, იწვევს მოწამვლებს, ნერვული სისტემის დაზიანებას. დანართი 8. ნიადაგის პრიორიტეტული დამაბინძურებლების ჩამონათვალი განსაზღვრის მეთოდებისა და მგრძნობელობის მითითებით (39) N დამაბინძურებლების დასახელება განსაზღვრის მეთოდი მგრძნობელობა 1 ტყვია პოლალოგრაფია 0,5 მკგ/სინჯში 2 ქრომი ―–––––––––––‖ ―––––––––––‖ 3 ვერცხლისწყალი სპექტროფოტომეტრია 1.10-5% სინჯში 4 დარიშხანი კოლორიმეტრია, სპექტროფოტომეტრია 0,001 მგ/სინჯში 5 თუთია პოლალოგრაფია 0,02 მკგ/მლ 6 სპილენძი ―––––––––––––‖ 0,1 მკგ/მლ 95 7 ნიკელი ―––––––––––––‖ 0,05 მკგ/მლ 8 მანგანუმი ფოტოკოლორიმეტრია 0,2 მკგ/მლ 9 ვანადიუმი ―–––––––––––––––‖ 10 მკგ/ 50 მლ 10 საერთო ფოსფორი ―––––––––––––––––‖ 0,25 მგ/კგ 11 ბენზ(ა) პირენი ფლუორესცენულ-სპექტრა– ლური ანალიზი, მაღალი წნევის თხევადი ქრომატოგრაფია 1.10-10გ/მლ 12 იზოპროპილბენ ზოლი აირთხევადი ქრომატოგრაფია 0,01 მგ/კგ 13 ალფამეთილსტი– როლი ―–––––––––––––––––––‖ ―–––––––‖ 14 ფორმალდეჰიდი კოლორიმეტრია 0,005/100 გ. 15 აცეტონი აირთხევადი ქრომატოგრაფია, თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,5 მკგ/სინჯში 16 დიქლორი ―–––––––––––––––––‖ ―–––––––––‖ 17 ჰეპტაქლორი ―–––––––––––––––––‖ 1,0 მკგ/სინჯში 18 პროპანიდი ―–––––––––––––––––‖ 5,0 მკგ/სინჯში 19 ფოტცინები ფოტოკოლორიმეტრია ―––––––––‖ 20 გორდონი აირთხევადი ქრომატოგრაფია, თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 1 მკგ/სინჯში 21 ბანველ–ლ ―––––––––––––––––––‖ 10 მკგ/სინჯში 22 დიაზინონი აირთხევადი ქრომატოგრაფია 0,02 მგ/კგ 23 მეტაფოსი აირთხევადი და თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 5 მკგ/სინჯში 24 როგორი აირთხევადი ქრომატოგრაფია 0,05 მკგ/სინჯში 25 ფაზოლანი ―–––––––––––––––––‖ 0,01 მგ/კგ 26 ფტალოფოსი თხელფენოვანი ქრომატოგრაფია 0,02 მგ/კგ 27 პრომეტრინი ―––––––––––––––––––‖ 0,1 მგ/კგ 28 ქლოროფოსი ―––––––––––––––––––‖ 0,03 მგ/კგ 29 კარბაფოსი ―––––––––––––––––––‖ 2 მკგ/სინჯში 30 ქლორამპი ―––––––––––––––––––‖ 0,16 მგ/კგ 31 ბენზოლი აირთხევადი ქრომატოგრაფია 0,01 მგ/კგ 32 ტოლუოლი ―––––––––––––––––––‖ ―––––––––‖ რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მქონე ობიექტების სანიტარიულ-დაცვითი ზონის განსაზღვრა მეთოდური მითითებები მმ 2.1.8. 001-01. თავი I გამოყენების სფერო მუხლი 1. წინამდებარე დოკუმენტი წარმოადგენს ნორმატიულ მეთოდურ საფუძველს გამომსხივარი რადიოტექნიკური ობიექტების განთავსებისათვის ადგილის შერჩევის დროს მათ მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის მოსალოდნელი დონეების პროგნოზიერებისათვის, სანიტარიულ-დაცვითი ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის საზღვრების დადგენისათვის. 2. დოკუმენტი განკუთვნილია სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის სამსახურის სპეციალისტებისათვის კავშირგაბმულობის დარგის საინჟინრო ტექნიკური პერსონალისათვის და საპროექტო ორგანიზაციების მუშაკებისათვის წინასწარი სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის განსახორციელებლად, სანიტარიულ-დაცვითი ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის საზღვრების დადგენისათვის, აგრეთვე რადიოტექნიკური ობიექტის განთავსებისათვის ადგილის შერჩევის დროს ელექტრომაგნიტური ველის მოსალოდნელი დონეების პროგნოზირებისათვის. თავი II შესავალი მუხლი 2. 1. ელექტრომაგნიტური ენერგიის წყაროების მრეწველობის სხვადასხვა დარგში, კავშირგაბმულობის სფეროში, მედიცინაში და საყოფაცხოვრებო პირობებში კერძოდ გამოყენების გამო ადამიანი ბუნებრივი (ჰელიოგეოფიზიკური) ელექტრომაგნიტური ველის ზემოქმედებასთან ერთად, ასევე მუდმივად განიცდის ხელოვნური (ანთროპოგენული ხასიათის) ელექტრომაგნიტური ველის ზემოქმედებას, რამაც გარკვეულ პირობებში შეიძლება არახელსაყრელი გავლენა მოახდინოს ადამიანის ჯანმრთელობაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით წარმოიშვა ადამიანის ორგანიზმზე ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ჰიგიენური რეგლამენტაციის პრობლემები. 96 2. თანამედროვე ჰიგიენური რეგლამენტაციის პრინციპებიდან გამომდინარე რადიოტექნიკური ობიექტების მიერ წარმოქმნილი ელექტრომაგნიტური გამოსხივების მავნე ზემოქმედებისაგან მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის ძირითადი ღონისძიებებია: სანიტარიული დაცვის ზონების ორგანიზაცია და ელექტრომაგნიტური ველის ზღვრულად დასაშვები დონეებით მოსახლეობის უზრუნველყოფა. 3. სანიტარიულ-დაცვითი ზონა წარმოადგენს ფართობს, რომელიც ესაზღვრება გამომსხივებელი რადიოტექნიკური ობიექტის ტექნიკურ ტერიტორიას. სანიტარიულ-დაცვითი ზონის გარე საზღვარი განისაზღვრება მიწის ზედაპირიდან 2მ-ის სიმაღლეზე ელექრომაგნიტური ველის ზღვრულად დასაშვები დონის მიხედვით. 4. განაშენიანების შეზღუდვის ზონას წარმოადგენს ტერიტორია, სადაც ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ინტენსივობა მიწის ზედაპირიდან 2მ-ზე მეტ სიმაღლეზე აღემატება ზღვრულად დასაშვებ დონეს. ზონის გარე საზღვარი განისაზღვრება პერსპექტიული განაშენიანების შენობების მაქსიმალური სიმაღლით, რომლის ზედა სართულის სიმაღლეზე გამოსხივების ინტენსივობა არ აღემატება ზღვრულად დასაშვებ დონეს. 5. სანიტარიული დაცვის ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის ორგანიზაცია ეფუძნება მანძილისა და სიმაღლის მიხედვით ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ინტენსივობის განაწილებას და მათი ზომები დამოკიდებულია მოქმედ ჰიგიენურ ნორმატივებზე, გამოსხივების წყაროს სიმძლავრეზე, გამოსხივების მიმართულების მახასიათებლებზე, წყაროს განთავსების სიმაღლესა და კონსტრუქციულ თავისებურებებზე, რელიეფზე, მიმდებარე ტერიტორიის ფუნქციურ დანიშნულებაზე, არსებული და პერსპექტიული განაშენიანების სიმაღლეზე, ელექტრომაგნიტური გამოსხივების ინტენსივობის ფონურ მდგომარეობაზე. 6. მოცემული მეთოდური მითითებები შედგენილია ჰიგიენური რეგლამენტაციის პრინციპებიდან და მეთოდებიდან გამომდინარე. თავი III აღნიშვნები და შემოკლებები მუხლი 3. 1. ზდდ – ზღვრულად დასაშვები დონე 2. ენს – ენერგიის ნაკადის სიმკვრივე 3. ემგ – ელექტრომაგნიტური გამოსხივება 4. ემვ – ელექტრომაგნიტური ველი 5. რსდ – რადიოსიხშირის დიაპაზონი 6. გრტო – გადამცემი რადიოტექნიკური ობიექტი თავი IV ზოგადი დებულებები მუხლი 4. 1.მოცემული მეთოდური მითითებების შესაბამისად ემვ-ის დონეები, სანიტარიულ დაცვითი ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის საზღვრები, როგორც საპროექტო სტადიაზე, ისე მოქმედი გრტო-სთვის განისაზღვრება გამოთვლითი გზით და ზუსტდება რსდ ემგ-ის ინტენსივობის ინსტრუმენტალური გაზომვებით. 2. ემვ-ის დონეების გამოსაანგარიშებლად მოცემული მეთოდური მითითებების შესაბამისად საწყის მონაცემებად გამოიყენება პარამეტრები, რომელსაც მოიცავს გრტო-ს სანიტარიული პასპორტი, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს N297/ნ ბრძანებით ―გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ‖ დამტკიცებული სანიტარიული წესებისა და ნორმების „რადიოსიხშირის დიაპაზონის ელექტრომაგნიტური გამოსხივება‖ VII მუხლის 21-ე პუნქტის შესაბამისად. 3. გამოანგარიშების შედეგად განსაზღვრული სანიტარიულ-დაცვითი ზონისა და განაშენიანების შეზღუდვის ზონის საზღვრები დატანილი უნდა იქნას სიტუაციურ გეგმაზე საპროექტო განაშენიანების სიმაღლის გათვალისწინებით. 97 მუხლი 5. 1. საპროექტო დოკუმენტაცია გრტო-ს განთავსების ადგილის შერჩევაზე, აგრეთვე განაშენიანების შეზღუდვის ზონაში საცხოვრებელი, საზოგადოებრივი და სხვა შენობა-ნაგებობის განთავსების შემთხვევაში, უნდა მოიცავდეს გრტო-ს განთავსების ადგილებში და მიმდებარე ტერიტორიაზე ელექტრომაგნიტური ველის განაწილების დახასიათებას საპროექტო განაშენიანების სიმაღლის გათვალისწინებით. 2. გრტო-ს სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების ორგანიზაციისა და კეთილმოწყობის ღონისძიებები მოცემული უნდა იყოს პროექტის ცალკე თავში. 3. რსდ ემგ-ის ზდდ-ის უზრუნველყოფისათვის აუცილებელი ღონისძიებები, ან რეკომენდაციები მოცემული უნდა იყოს პროექტის ცალკე თავში. 4. გრტო-ს სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების პროექტს ადგენს შესაბამისი სახელმწიფო ლიცენზიის მქონე საპროექტო ორგანიზაცია (დაწესებულება). 5. გრტო-ს მფლობელი (ადმინისტრაცია) ვალდებულია ორგანიზაცია გაუკეთოს საპროექტო სამუშაოებისა და შესაბამისი ინსტრუმენტული გაზომვების ჩატარებას. მუხლი 6. 1. მოცემული მეთოდური მითითებები მოიცავს: ა) სატელევიზიო, FM, მოკლეტალღოვანი სადგურების მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ელექტრული შემადგენლობის (E) დაძაბულობის ანგარიშის მეთოდს, აგრეთვე სატელიტური, რადიოსარელეო, ფიჭური კავშირგაბმულობის სადგურების მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის განსაზღვრის მეთოდს; ბ) სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის ზონების საზღვრების დადგენის მეთოდს; გ) ელექტრომაგნიტური ველის დონეების ინსტრუმენტული გაზომვების განხორციელების მეთოდს; დ) ელექტრომაგნიტური ველის დონეების განსაზღვრის პროგრამული უზრუნველყოფის მეთოდს. თავი V გრტო-ის მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ელექტრული შემადგენლის დაძაბულობის E-ს და ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის П-ს განსაზღვრის მეთოდიკა. მუხლი 7. სატელევიზიო, საშუალო, მოკლეტალღოვანი, FM დიაპაზონის რადიოსადგურების დაძაბულობის E-ს განსაზღვრა 1. ველის დაძაბულობის E-ს განსაზღვრა წარმოებს მეთოდიკის თანახმად, რომელშიც გამოიყენება ვედენსკის ცნობილი ფორმულა (300 მგჰც სიხშირემდე მუშაობის შემთხვევაში): 30 . Pა . Gა . K . F(α) . F(φ) E =  ------------------------------------------------ ; (ვ/მ) (1) Rm ამ ფორმულაში aP - სიმძლავრეა ანტენის გამოსავალზე, ვატებში, ხოლო aP - საანგარიშო გამოსახულება შემდეგი სახისაა: gfgxfgxfga PPLPPP  85.0)0607,0( ηααη (.2) სადაც, ა) Lფ- გამოყენებული ფიდერის სიგრძეა; გ) xα =0,25 დბ – მილევაა სიმძლავრეთა შემაჯამებელში (თუ ის გამოიყენება); დ) gP - სიმძლავრე გადამცემის გამოსავალზე, ვტ-ში; ე) fη - დანაკარგების კოეფიციენტი ფიდერში; ვ) Gა - ანტენის გაძლიერების კოეფიციენტი იზოტროპული ანტენის მიმართ; ზ) K-1,15-1,3 – მილევის მამრავლი, რომელიც ასახავს ინტენფერენციისა და რეფრაქციის მოვლენებს; 98 თ) R m- მანძილი ანტენის გეომეტრიული ცენტრიდან დაკვირვების წერტილამდე (იხ. ნახ 1.): mmm rHHR  2 )( a 2 (3) სადაც: თ.ა) rm- მანძილია ანძის შუაღერძიდან დაკვირვების წერტილამდე; თ.ბ) mH - სიმაღლეა ანძის ძირიდან გატარებულ ჰორიზონტარულ ხაზიდან დაკვირვების M წერტილამდე; თუ mH წერტილი მდებარეობს ჰორიზონტალურ ხაზს ზემოთ, ასეთ შემთხვევაში mH – აიღება ―–― ნიშნით, ხოლო თუ რელიეფის მიხედვით დაკვირვების M წერტილი მდებარეობს აღნიშნულ ხაზს ქვემოთ, მაშინ აიღება „+‖ ნიშანი (აისახება hნმანძილით, ხოლო hნm - მანძილია მიწის დონიდან M წერტილამდე). ი) F(α) – ანტენის გამოსხივების მიმართულობის ნორმირებული დიაგრამაა ჰორიზონტარულ სიბრტყეში; (დიაგრამაზე – არის კუთხე გამოსხივების მთავარ მიმართულებასა და დაკვირვების წერტილზე მიმართულებას შორის ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ); კ) F(φ) – ანტენის გამოსხივების მიმართულობის ნორმირებული დიაგრამაა ვერტიკალურ სიბრტყეში; (დიაგრამაზე – არის კუთხე გამოსხივების მთავარ მიმართულებასა და დაკვირვების M წერტილზე მიმართულებას შორის ვერტიკალურ სიბრტყეში) : )arccos( m m m R r  ; (4) გამოსხივების წრიული დიაგრამის შემთხვევაში, ჰორიზონტალურ სიბრტყეში, φ m ის განსაზღვრისათვის M წერტილში გამოიყენება იგივე ფორმულა. 2. FM სადგურებისათვის სიმძლავრე გადამცემის გამოსავალზე Pგ= PFm, ხოლო სატელევიზიო მაუწყებლობის გადამცემების გამოსავალი სიმძლავრე ტოლია: pგ= bgP + 0.3 Pგამ (5) სადაც: ა) bgP - ბგერითი არხის ნომინალური სიმძლავრეა, ვტ; ბ) Pგამ - გამოსახულების ნომინალური სიმძლავრე, ვტ. aH m r Rm Ha-Hm M m  gamosxivebis mimarTuleba 99 მუხლი 8. ფიჭური, კავშირგაბმულობის, რადიოსარელეო და სატელიტური სადგურების მაღალი და ზემაღალსიხშირული ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის П სიდიდის განსაზღვრა. 1. G -ს გაანგარიშება ფიჭური და კავშირგაბმულობის საბაზო სადგურებისათვის ხდება შეცვლილი (1) ფორმულით: E2 30 . Pა . Gა . K 2 . F 2(α) ( F2(φ) П = ------- = --------------------------------------- (მკვტ/სმ2) (6). 3.77 3.77 . R 2m ნახ. 1.-ზე ნაჩვენები ორი ადგილობრივი რელიეფის მიხედვით პრაქტიკაში ადგილი აქვს შესაბამისად ორ შემთხვევას: ა) როცა hნ=0, მაშინ hნm=Hm – ს და ;cos 11 1 1 1 mm m m m R tg HH r      a (7); ; cos 1 1 m m m r R   (8) ; 1 1 1 sin m m m R HH   a (9) როცა hნ =/= 0, მაშინ: 222 cos mmm Rr  (10) ; ; cos 2 2 2 m m m r R   (11) ; 2 2 sin m m R hH na   ; (12); 3. ზემოთ მოყვანილი (1) და (6) ფორმულებით ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობა E ან ნაკადის სიმკვრივე გაითვლება კონკრეტული სადგურებისათვის M დაკვირვების წერტილებისთვის, რომელიც აღებულია სხვადასხვა Hm სიმაღლეებზე, მათ შორის Hm=2მ – სათვის ( შესაბამისი rm-ის გათვალისწინებით ). 4. იმ შემთხვევაში, თუ გასათვლელ უბანში მდებარეობენ სხვა გამომსხივებლები მაშინ აუცილებლად უნდა მოხდეს მიღებული E1, E2……En, (П1, П 2,……, П n) სიდიდეების შეჯამება დაკვირვების წერტილებში. მუხლი 9. რადიოსარელეო და სატელიტური გადამცემების ანტენების მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტურ ველის ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის თეორიული განსაზღვრის მეთოდი. 1. რადიოსარელეო და სატელიტური გადამცემები ასხივებენ აპერტურული ანტენების გამოყენებით. აპერტურული ანტენები წარმოადგენენ პარაბოლურ ზედაპირებს, რომელთა აგზნება ხდება სპეციალური დამსხივებლების გამოყენებით. გათვლებისათვის გამოიყენება ნახ. 2. 2. ანგარიშისათვის უნდა იყოს მოცემული შემდეგი საწყისი მონაცემები: ა) ანტენის მიერ გამოსხივებული სიმძლავრე – Pა(ვტ); ბ) ტალღის სიგრძე – φ (მ); გ) ანტენის დიამეტრი – D(მ), ან გვერდი A (კვადრატული ფორმის შემთხვევაში); 100 დ)ანტენის გაძლიერების კოეფიციენტი – Gა(დბ); ე) 2 Ψo – ანტენის გამოსხივების დიაგრამის გახსნილობის კუთხე. 3. ანგარიშის თანამიმდევრობა შემდეგნაირია: ა) შერჩეულ დაკვირვების წერტილში (ანტენის წინა ზონაში) განისაზღვრება Rm; mmm rHHR  2 )( a 2 (13) , ა.ა) rm – პირდაპირი მანძილია ანტენის ანძის შუაღერძიდან M-მდე (იხ.ნახაზი 2); ა.ბ)Hა – ანტენის სიმაღლე; ა.გ)Hm არის M წერტილის დაშორება მიწის ზედაპირიდან. Z Y X Hm Ha Ha- Hm Hn x y Rn Rm rm rn m  n n gamosxivebis mimarTuleba ბ) M წერტილში (ანუ ანტენის წინა ზონაში) , αn=0, 0=0- თვის: )arccos( m m m R r  ; (14) გ) N წერტილში (ანუ ანტენის გვერდით ზონაში, სადაც (αn0):  n = arccos (rn cosα n / Rn ) (15) დ) განისაზღვრება სასაზღვრო მანძილი Rზღვ:  2 2d R zRv ; (16) კვადრატული აპერტურის მქონე ანტენისათვის ყველგან დიამეტრის d-ს მაგივრად ჩაისმევა A. ე) განისაზღვრება დამხმარე კოორდინატები Xm და Um: zRvR R X m m  ; (17)   )sin( m m d U   ; (18) ვ) ცხრილებიდან (1-4) ვპოულობთ დამხმარე ფუნქციას: ] )( [20 x xB Lg ,(db) (19) ზ) ამავე ცხრილებიდან, ვეძებთ ანტენის მიმართულობის ნორმირებული დიაგრამის ფუნქციას: F(Um,Xm),(დბ) . 101 თ) მიღებული მონაცემების საფუძველზე განისაზღვრება გამოსხივების სიმკვრივის ნაკადის სიდიდე П(ა: 3),(20 )( 201010 5,04 2               mm XULgF x xB LgLgD d P Lg a a ; (20) ი) დამსხივებლის მიმართულობის დიაგრამა განისაზღვრება მისი მაქსიმალური გამოსხივების გასწვრივ: LgDD 10dbd, (21) კ) თუ ნახაზზე მოცემულია კუთხე  =150-2100, და თუ კონკრეტული ანტენისათვის იგი არ არის ცნობილი, ანგარიშობენ ფორმულით:        f d arctg 4 2 0  ; (22) კ.ა) სადაც, f - ანტენის ფოკუსის სიგრძეა; კ.ბ) იმ შემთხვევაში როცა  0 და f არ არის წინასწარ მოცემული, მაშინ შეიძლება მივიჩნიოთ 2 0 =180 0 ღერძის მიმართ სიმეტრიული ანტენებისათვის და 2 0= 90 0 არასიმეტრიული ანტენებისათვის. ლ) დამსხივებლის მიერ გამოწვეული ელექტრომაგნიტური ველის სიმკვრივის ნაკადის სიდიდე იქნება ტოლი: დ = 10Lg (Pა /4R 2 m) + 10 LgDდ + 10; (23) მ) M წერტილში მიღებული სიმკვრივის ნაკადის ჯამური სიდიდე იქნება ტოლი: 1010 1010 dba,dba,    (24) 4. სატელიტური ანტენის მიერ ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის ანგარიშისათვის საჭიროა იგივე საწყისი მონაცემები რაც სარელეო გადამცემის ანტენისათვის, მხოლოდ აუცილებელია ვიცოდეთ სხივის აწევის კუთხე ( ჰორიზონტის მიმართ. ა) m -ის განსაზღვრისათვის M წერტილში (ანუ ანტენის წინა ზონაში, სადაც (αm = 0-ს ) გამოიყენება ფორმულა: φ m = arccos { [ rm cos αm cos - (Hა – Hm) sin ǿ ] / Rm } 25) ბ) φ N წერტილში (ანუ ანტენის გვერდით ზონაში) : φ N = arccos { [rn cos an cos ǿ - (Hა – Hn) sin ǿ ] / RN} (26) ცხრილი 1 ფუნქცია F(u,x) – მრგვალი აპერტურა u=100760 U X პარამეტრი 0,005 0,01 0,02 0,03 0,04 0,1 0,15 1,0 100 -4,46 -22,8 -33,0 -37,7 -45,6 -51,2 -56,4 -58,1 110 -4,71 -24,3 -33,5 -37,0 -46,1 -51,9 -56,5 -57,9 120 -5,14 -25,8 -33,9 -37,5 -46,3 -53,0 -56,9 -58,1 130 -6,89 -27,1 -34,8 -38,2 -46,7 -53,9 -58,1 -59,1 140 -9,48 -28,5 -35,6 -38,9 -47,3 -54,9 -58,9 -60,4 150 -13,3 -29,9 -36,6 -39,7 -48,3 -55,9 -59,7 -61,2 160 -17,5 -30,8 -37,4 -40,5 -49,2 -56,9 -60,5 -61,9 170 -21,9 -31,8 -38,3 -41,3 -50,2 -57,9 -61,3 -62,7 102 180 -24,9 -32,7 -39,2 -42,1 -51,1 -58,9 -62,1 -63,5 190 -27,3 -33,7 -40,1 -42,9 -52,1 -59,9 -62,9 -64,3 200 -29,1 -34,7 -40,9 -43,9 -53,0 -60,8 -63,8 -65,1 210 -30,8 -35,7 -41,8 -44,6 -53,9 -61,8 -64,5 -65,8 220 -32,4 -36,6 -42,7 -45,5 -54,9 -62,8 -64,4 -66,6 230 -33,4 -37,6 -43,7 -46,3 -55,9 -63,7 -66,2 -67,4 240 -34,1 -38,4 -44,5 -47,3 -56,8 -64,7 -66,9 -68,2 250 -34,8 -39,3 -45,3 -48,2 -57,8 -65,7 -67,7 -68,9 260 -35,7 -40,0 -46,1 -49,1 -58,7 -66,6 -68,6 -69,7 270 -36,9 -40,9 -46,9 -49,9 -59,9 -67,1 -69,0 -70,0 280 -38,1 -41,7 -47,9 -50,7 -60,6 -68,4 -70,2 -71,3 290 -39,4 -42,7 -48,7 -51,6 -61,6 -69,2 -70,9 -72,0 300 -40,1 -44,1 -49,9 -52,9 -63,0 -70,1 -71,9 -72,9 400 -50,0 -54,0 -60,0 -63,0 -73,0 -80,0 -82,0 -83,0 500 -60,0 -64,0 -70,0 -73,0 -83,0 -90,0 -92,0 -93,0 600 -70,0 -74,0 -80,0 -83,0 -93,0 -100 -102 -103 700 -80,0 -84,0 -90,0 -93,0 -103 -110 -112 -113 760 -86,0 -90,0 -96,0 -99,0 -109 -116 -118 -119 ცხრილი 2 ფუნქცია F(u,x) – კვადრატული აპერტურა u=0100 U X პარამეტრი 0,005 0,01 0,02 0,03 0,04 0,05 0,1 0,15 1,0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 0 0 -0,71 -1,89 -5,60 4 0 0 0 0 0 -0,21 -2,73 -5,90 -13,3 6 0 0 0 0 0 -0,97 -6,73 -11,4 -20,4 8 0 0 -0,16 -0,30 -0,76 -2,06 -11,4 -17,2 -23,4 10 0 0 -0,31 -0,48 -1,81 -3,59 -14,8 -20,3 -26,0 12 0 0 -0,47 -0,95 -2,83 -5,74 -18,2 -22,9 -28,0 14 0 0 -0,53 -1,70 -4,73 -8,62 -21,4 -25,4 -29,5 16 0 -0,12 -0,74 -2,52 -6,94 -11,8 -24,0 -27,4 -30,8 18 0 -0,36 -1,02 -3,67 -9,53 -14,8 -25,8 -29,1 -31,8 20 0 -0,54 -1,45 -5,19 -12,2 -16,9 -27,3 -30,1 -32,7 22 0 -0,62 -1,77 -6,95 -14,7 -19,7 -28,3 -30,9 -33,6 24 0 -0,78 -2,31 -8,37 -17,1 -21,2 -29,0 -31,9 -34,2 26 0 -0,82 -3,15 -10,7 -19,3 -22,3 -29,8 -32,6 -34,8 28 0 -0,86 -3,81 -13,6 -21,5 -24,9 -30,5 -33,4 -35,6 30 0 -1,00 -5,34 -15,4 -22,9 -26,2 -31,3 -34,1 -36,2 32 -0,11 -1,12 -6,96 -17,8 -25,1 -27,4 -31,9 -34,5 -36,7 34 -0,31 -1,26 -8,83 -19,5 -26,2 -28,2 -32,4 -35,5 -37,1 36 -0,36 -1,38 -10,6 -21,8 -27,3 -29,3 -32,8 -35,4 -37,5 38 -0,42 -1,60 -11,6 -22,4 -28,1 -29,9 -33,1 -35,8 -37,9 40 -0,48 -1,76 -14,1 -23,7 -28,9 -30,6 -33,6 -36,1 -38,2 42 -0,48 -1,90 -15,9 -25,1 -29,3 -31,1 -34,1 -36,4 -38,5 44 -0,48 -2,04 -17,5 -26,0 -30,0 -31,6 -34,4 -36,9 -38,9 46 -0,55 -2,20 -18,9 -26,8 -30,4 -32 -34,9 -37,2 -39,4 48 -0,55 -2,40 -19,9 -27,6 -30,8 -32,6 -35,4 -37,6 -39,8 50 -0,64 -2,88 -21,2 -28,1 -31,2 -33,2 -35,6 -38,1 -40,0 52 -0,67 -3,08 -22,3 -28,5 -31,5 -33,6 -36,1 -38,3 -40,4 54 -0,77 -3,30 -23,6 -28,9 -32,0 -33,9 -36,4 -38,6 -40,6 56 -0,79 -3,56 -24,4 -29,2 -32,3 -34,3 -36,8 -39,1 -41,0 58 -0,89 -3,94 -25,2 -29,6 -32,5 -34,6 -37,1 -39,4 -41,3 60 -0,95 -4,46 -25,8 -30,0 -32,9 -34,9 -37,3 -39,6 -41,4 62 -1,01 -4,94 -26,8 -30,3 -33,3 -35,1 -37,4 -39,8 -41,6 64 -1,06 -5,56 -27,4 -30,6 -33,5 -35,4 -37,8 -40,0 -41,8 66 -1,11 -6,44 -27,9 -31,1 -33,8 -35,6 -37,9 -40,3 -42,1 68 -1,15 -7,26 -28,4 -31,5 -34,1 -36,0 -38,2 -40,5 -42,4 70 -1,18 -8,38 -28,8 -31,6 -34,3 -36,2 -38,5 -40,6 -42,6 72 -1,29 -9,36 -29,3 -31,9 -34,6 -36,4 -38,6 -40,9 -42,7 74 -1,35 -10,6 -29,8 -32,3 -34,9 -36,6 -38,8 -41,0 -42,8 76 -1,39 -11,9 -30,0 -32,7 -35,1 -36,7 -39,0 -41,2 -43,0 78 -1,45 -13,0 -30,2 -32,9 -35,3 -36,8 -39,1 -41,5 -43,3 80 -1,68 -14,2 -30,7 -33,2 -35,5 -36,9 -39,3 -41,7 -43,5 82 -1,77 -15,5 -30,9 -33,4 -35,7 -37,2 -39,5 -41,8 -43,5 84 -1,96 -16,5 -31,4 -33,6 -35,4 -37,3 -39,6 -42,0 -43,7 86 -2,13 -17,4 -31,9 -34,0 -36,1 -37,5 -39,8 -42,3 -44,0 88 -2,34 -18,4 -32,2 -34,2 -36,2 -37,8 -39,9 -42,4 -44,2 90 -2,58 -19,8 -32,5 -34,5 -36,4 -37,7 -40,0 -42,5 -44,5 92 -2,64 -20,8 -32,9 -34,7 -36,6 -38,0 -40,1 -42,7 -44,7 94 -2,77 -21,8 -33,3 -34,9 -36,7 -38,0 -40,3 -42,9 -44,9 96 -3,05 -22,7 -33,6 -35,1 -37,1 -38,3 -40,4 -43,0 -45,1 98 -3,06 -23,7 -33,8 -35,5 -37,3 -38,5 -40,5 -43,1 -45,3 100 -3,44 -24,8 -34,1 -35,8 37,7 -38,8 -40,6 -43,3 -45,4 ცხრილი 3 ფუნქცია F(u,x) – მრგვალი აპერტურა u=100300 U X პარამეტრი 0,005 0,01 0,02 0,03 0,04 0,1 0,15 1,0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 -2,32 -2,35 -2,36 -2,36 -1,11 -2,82 -4,12 -4,60 4 -3,75 -2,66 -2,66 -2,66 -1,46 -5,65 -9,46 -16,2 103 6 -4,25 -1,42 -1,43 -1,43 -2,0 -9,16 -15,1 -21,9 8 -3,86 -0,53 -0,66 -0,66 -2,46 -12,1 -19,6 -25,4 10 -3,35 -0,35 -0,76 -0,76 -3,28 -15,3 -22,3 -27,5 12 -3,67 -0,91 -1,36 -1,36 -4,50 -19,1 -24,7 -29,4 14 -5,10 -1,08 -2,17 -2,17 -6,96 -21,9 -26,6 -30,9 16 -5,75 -0,91 -2,31 -0,96 -10,3 -24,2 -28,7 -32,3 18 -6,00 -0,12 -2,16 -0,78 -14,1 -26,0 -30,1 -33,5 20 -6,36 0,64 -1,67 -2,71 -14,3 -27,9 -31,7 -34,8 22 -5,89 1,72 -0,71 -4,36 -16,0 -29,2 -32,8 -35,8 24 -4,32 2,28 -0,10 -5,93 -18,3 -30,0 -34,2 -36,9 26 -3,07 2,37 -0,11 -7,46 -20,2 -32,0 -35,4 -38,1 28 -2,25 2,14 -0,63 -10,0 -22,8 -33,7 -36,9 -39,4 30 -1,78 1,71 -1,18 -12,2 -25,0 -35,4 -38,4 -41,0 32 -1,28 0,90 -3,53 -14,4 -26,9 -36,6 -40,1 -42,6 34 -1,07 0,14 -5,50 -16,8 -29,1 -37,7 -41,4 -43,7 36 -1,21 -0,22 -7,48 -19,4 -30,0 -38,6 -42,6 -45,8 38 -1,53 0 -9,28 -20,6 -31,0 -39,4 -43,8 -46,9 40 -1,67 0 -10,7 -21,9 -31,6 -40,3 -44,7 -47,8 42 -1,28 -0,07 -12,3 -22,2 -32,2 -40,8 -45,2 -48,0 44 -1,07 -0,30 -13,8 -23,1 -32,4 -41,1 -45,0 -47,7 46 -1,10 -0,32 -15,4 -23,8 -32,9 -41,2 -44,7 -47,0 48 -1,35 -0,17 -16,5 -24,1 -33,1 -41,1 -44,7 -46,8 50 -1,46 -0,05 -17,4 -24,4 -33,2 -41,2 -44,5 -46,9 52 -1,57 -0,00 -18,2 -24,8 -33,5 -41,1 -44,5 -46,9 54 -2,10 -0,25 -19,1 -25,5 -33,9 -41,2 -44,8 -47,0 56 -3,35 -0,70 -20,0 -26,2 -34,3 -41,6 -45,3 -47,4 58 -3,35 -1,20 -21,1 -26,8 -34,8 -42,0 -45,9 -47,8 60 -3,21 -1,50 -22,1 -27,3 -35,4 -42,9 -46,6 -48,5 62 -2,78 -2,02 -23,2 -28,1 -36,3 -44,0 -47,7 -49,5 64 -2,57 -2,78 -24,4 -29,4 -37,6 -44,7 -48,7 -50,6 66 -2,35 -3,59 -25,5 -30,4 -39,0 -45,9 -49,7 -51,6 68 -2,46 -4,50 -26,6 -31,1 -40,1 -46,9 -50,4 -52,6 70 -2,82 -5,23 -27,5 -32,0 -41,4 -47,8 -51,3 -53,5 72 -3,21 -6,28 -28,1 -32,2 -41,8 -48,3 -52,0 -54,2 74 -3,46 -7,37 -28,7 -32,8 -42,0 -48,7 -52,2 -54,6 76 -3,37 -8,61 -29,0 -33,0 -42,4 -48,7 -52,6 -55,0 78 -3,46 -9,75 -29,2 -33,2 -41,7 -48,4 -52,5 -55,7 80 -3,72 -11,0 -29,5 -32,9 -41,2 -48,1 -52,5 -54,7 82 -3,89 -12,1 -29,3 -33,0 -41,2 -48,0 -52,2 -54,2 84 -3,64 -12,9 -29,4 -33,0 -41,2 -48,1 -52,2 -53,9 86 -3,60 -14,4 -29,6 -33,1 -41,3 -48,2 -52,0 -53,9 88 -3,78 -15,8 -30,1 -33,4 -41,6 -48,4 -52,2 -53,8 90 -4,00 -16,9 -30,7 -33,8 -42,2 -48,9 -52,1 -54,1 92 -4,14 -18,1 -31,2 -34,3 -42,6 -49,3 -52,4 -54,4 94 -4,25 -19,3 -31,9 -35,0 -43,2 -49,9 -52,9 -55,3 96 -4,42 -20,4 -32,5 -35,7 -43,8 -52,0 -53,9 -55,7 98 -4,89 -21,6 -33,2 -36,4 -44,4 -50,6 -55,0 -56,8 100 -4,46 -22,8 -33,0 -37,7 -45,6 -51,2 -56,4 -58,1 ცხრილი 4 ფუნქცია F(u,x) – კვადრატული აპერტურა u=100760 U X პარამეტრი 0,005 0,01 0,02 0,03 0,04 0,05 0,1 0,15 1,0 100 -3,44 -24,8 -34,1 -35,7 -37,7 -38,8 -40,6 -43,3 -45,4 110 -3,75 -27,1 -34,8 -36,8 -38,8 -40,5 -42,1 -45,0 -46,4 120 -4,53 -29,3 -35,4 -37,4 -39,5 -41,3 -42,8 -45,8 -47,2 130 -5,74 -30,5 -36,0 -37,8 -40,1 -41,9 -43,4 -46,5 -47,9 140 -8,14 -31,4 -36,6 -38,5 -40,7 -42,5 -44,1 -47,2 -48,7 150 -11,4 -32,3 -37,2 -39,2 -41,2 -43,0 -44,5 -47,9 -49,3 160 -15,6 -33,2 -37,8 -39,7 -41,7 -43,5 -44,9 -48,7 -49,9 170 -19,7 -34,1 -38,4 -40,0 -42,1 -44,0 -45,7 -49,1 -50,7 180 -22,9 -35,0 -39,0 -40,4 -42,5 -44,5 -46,3 -49,6 -51,4 190 -25,6 -35,6 -39,4 -41,0 -42,9 -45,0 -46,8 -50,0 -52,1 200 -27,5 -36,2 -39,9 -41,5 -43,3 -45,6 -47,5 -50,6 -52,6 210 -29,0 -36,8 -40,4 -42,2 -44,0 -46,3 -48,3 -51,5 -53,1 220 -30,3 -37,4 -41,1 -42,9 -44,4 -47,0 -49,1 -51,9 -53,6 230 -31,3 -38,0 -41,8 -43,6 -45,4 -47,0 -49,8 -52,5 -54,1 240 -32,2 -38,6 -42,4 -44,3 -46,0 -48,4 -50,6 -53,0 -54,6 250 -33,1 -39,2 -43,1 -45,0 -46,6 -49,1 -51,4 -53,8 -55,1 260 -34,0 -39,8 -43,8 -45,9 -47,2 -50,0 -52,2 -54,5 -56,1 270 -34,9 -40,9 -44,9 -46,9 -48,9 -51,0 -53,1 -55,9 -56,9 280 -36,2 -41,7 -45,9 -47,6 -49,7 -52,0 -54,0 -56,5 -57,6 290 -37,5 -42,9 -47,2 -48,6 -51,0 -53,2 -54,9 -57,4 -58,7 300 -38,0 -44,1 -48,1 -49,9 -52,0 -54,1 -56,1 -58,9 -60,0 400 -48,0 -54,0 -58,0 -60,0 -62,0 -64,0 -66,0 -69,0 -70,0 500 -58,0 -64,0 -68,0 -70,0 -72,0 -74,0 -76,0 -79,0 -80,0 600 -68,0 -74,0 -73,0 -80,0 -82,0 -84,0 -86,0 -89,0 -90,0 700 -78,0 -84,0 -88,0 -90,0 -92,0 -94,0 -96,0 -99,0 -100 760 -84,0 -90,0 -94,0 -96,0 -98.0 -100 -102 -105 -106 თავი VI სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების შეზღუდვის 104 ზონების საზღვრების დადგენის მეთოდი მუხლი 10. 1. სანიტარიულ-დაცვითი ზონა (სდზ)-ეს არის ფართობი, რომელიც ემიჯნება რადიოსადგურის ტექნიკურ ტერიტორიას. ამ ზონის გარე საზღვარი აიღება 2მ სიმაღლეზე მიწის ზედაპირიდან გაანგარიშებული E-ს (Пს) დონის სიდიდის მიხედვით, შესაბამის სიხშირეთა დიაპაზონში [1]. 2. განაშენიანების შეზღუდვის ზონა (გ.შ.ზ.) - ეს არის ტერიტორია სადაც მიწის ზედაპირინად 2მ ის სიმაღლეზე ელ.მაგნიტური ველის სასაზღვრო-დასაშვები დონე აღემატება შესაბამის სანიტარიულ ნორმებს. განაშენიანების შეზღუდვის ზონის ზედა საზღვარი გამოითვლება პერსპექტიული განაშენიანებისათვის დაგეგმილი შენობების მაქსიმალური სიმაღლით, რომელთა ზედა სართულზე E(П) არ აღემატება ნორმას. 3. ორივე სახის ზონის სიდიდე განისაზღვრება ყოველი კონკრეტული რადიოსადგურისათვის და დამოკიდებულია სადგურის ანტენების მიერ გამოსხივებული სიმძლავრის სიდიდეზე, სიხშირეზე, ადგილობრივ რელიეფზე, ანტენების მუშა ტექნიკურ პარამეტრებზე, ანძის (შენობის) სიმაღლეზე. 4. აღნიშნული ზონების აგება დაფუძნებულია გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის დონის განაწილების ანგარიშზე rm სიშორის და Hm სიმაღლის მიხედვით, მათ შორის Hm=2მ – სათვის, მიწის დონიდან. თუ რელიეფზე დაკვირვების წერტილი მდებარეობს ანძის ძირზე გატარებულ ჰორიზონტალს ქვემოთ, მაშინ Hm – ს ემატება hნ (იხ. ნახ. 1.). 5. იმ შემთხვევაში თუ გამოიყენება ორი (ან მეტი) რადიოსადგური, მაშინ თითოეულის სან დაცვითი ზონის საზღვრებს ანგარიშობენ შემდეგნაირად: 1);( 22 2 2 1                                d.d-sd.d-sd.d-sd.d-s f nn mm E E E E E E rHS .n ; (27) სადაც, ა) E1,E2+....+En – რადიოსადგურების ელექრო მაგნიტური ველის დაძაბულობის საანგარიშო მნიშვნელობებია სხვადასხვა Hm – სათვის (მათ შორის Hm=2მ – ვის ); ბ) Eს-დ.დ – ელექტრული ველის დაძაბულობის სასაზღვრო-დასაშვები დონეები შესაბამის სიხშირეთა დიაპაზონისათვის; გ) П n – ელ. მაგ. ველის ნაკადის სიმკვრივის გაანგარიშებული n- ური სიდიდე; დ) П ს-დ.დ – სიმკვრივის სასაზღვრო-დასაშვები დონე (შესაბამის სიხშირეთა დიაპაზონისათვის). 6. E – ს, (-ს) გაანგარიშებულ მნიშვნელობების საფუძველზე, ყოველ კონკრეტულ Hm –სათვის აიგება დამოკიდებულება Sფ=f (Hk=const), რომელიც სქემატურად ნაჩვენებია ნახ 3-ზე, ან გრაფიკზე Sf=1 წერტილზე ტარდება აბსცისთა ღერძის პარალელური წრფე (პუნქტირით) და მრუდებთან გადაკვეთის წერტილებიდან (მაგ N 1,2,3,4) ეშვება პერპენდიკულარები აბსცისთა ღერძზე, ანუ r – ზე შესაბამისი H1, H2, H3, H4 – სათვის. მიღებული სიდიდეების საფუძველზე აიგება დამოკიდებულება Hm=f(rm); (იხ.ნახ. 4). 7. Hm=2მ სიმაღლეზე და Hm=f(rm) გრაფიკის დახმარებით განისაზღვრება სანიტარიულ-დაცვითი ზონის დაშორება. ამის შემდეგ პერსპექტიული განაშენიანების მოცემული სიმაღლის მიხედვით განისაზღვრება გ.შ.ზ-ს ზონის დაშორება (იხ. ნახ. 4). 8. იმ შემთხვევაში, თუ რელიეფი მიმართულია ანძიდან (შენობიდან) ქვემოთ, მაშინ Sf-–ს და Hm=f(r) –ის განსაზღვრა რჩება იგივე მაგრამ ს-დ.ზ და გ.შ.ზ-ს საზღვრების დაშორების განსაზღვრისათვის, ხდება ადგილობრივი რელიეფის ზედდება იმ მიმართულებაზე რომელიც იყო გაანგარიშებული რელიეფის გათვალისწინების გარეშე. ს-დზ-ს და გშზს საზღვრების დაშორება ხდება რელიეფის მრუდის ცვლილების მიხედვით (იხ. ნახ. 5.). ს-დ ზ-ს და გ.შ.ზ-ს საზღვრების დადგენა ხდება ანტენის გამოსხივების ჰორიზონტალური დიაგრამის კუთხეების ფარგლებში, ე.ი. როგორც მაქსიმალური ასევე მინიმალური მნიშვნელობებისათვის. 9. ყველა გაანგარიშებული E–ს (-ს) მნიშვნელობებისა და მიმართულებების მიხედვით, რადიოსადგურის ირგვლივ აიგება ს-დ.ზ-ს და გ.შ.ზ-ს საზღვრები (იხ. ნახ. 6.). 10. სარელეო და სატელიტური სადგურების ს-დ.ზ-ს და გ.შ.ზ-ს საზღვრების დადგენა შეიძლება სხვადასხვა აზიმუტებზე П-ს ცვლილების განსაზღვრით (10 მკვტ/სმ2-ის მქონე წერტილების ერთობლიობა იქნება აღნიშნული ზონების საზღვარი). 105 r1 r2 r3 r4 0 2 4 3 1 1 Sf nax. 3. mudmivi Sf=1 donis mrudis gansazRvra Н simaRleze damokidebulebiT nax. 4. s-d.z-s da g.S.z-s sazRvrebis daSorebis gansazRvra 2 H2 H3 Hg. H4 r Hm rg.S.z rs-d.z Hm H4 H3 H2 H g a n a S . nax. 5. s-d.z –s da g.S.z – is daSorebis gansazRvra reliefis gaTvaliswinebiT g.S.z. s-d.z. s-d.z g.S.z gamosxivebis maqsimumi gamosxivebis minimumi nax. 6. sanitariul-dacviTi da ganaSenianebis SezRudvis zonebi თავი VII პროგრამული უზრუნველყოფა მუხლი 11. ზოგადი დახასიათება 1. სატელიტური, რადიოსარელეო, ფიჭური კავშირგაბმულობის და რადიომაუწყებლობის სადგურების მიერ გამოსხივებული ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის სიდიდის განსაზღვრის პროგრამული უზრუნველყოფა ეფუძნება წინამდებარე მეთოდოლოგიას და იგი რელიზებულია „Visual Foxpro―-ს გარემოში. 2. „Visual Foxpro― ეს არის გარემო, რომელიც მიეკუთვნება xBase ჯგუფს და გამოყენებულია პროგრამულ-ორიენტირებული პროგრამირების მეთოდები. 3. მოცემული პროგრამები ემყარება მონაცემთა ბაზას, რომელიც შეიცავს გადამცემი ანტენების ძირითადი პარამეტრების ცხრილებს და გათვლებისათვის საჭირო ბრძანებებს. 4. მოცემული მეთოდოლოგიის რეალიზაციისათვის გამოიყენება ორი პროგრამა: ა) პროგრამა, რომელიც განსაზღვრავს ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობისა და ნაკადის სიმკვრივის სიდიდეს 200 და 2000 მ ზონებისათვის; ბ) პროგრამა, რომელიც განსაზღვრავს ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობის E-ს და ნაკადის სიმკვრივის -ს სასაზღვრო-დასაშვებ ზონებს . 106 5. თითოეული პროგრამა თავის მხრივ შედგება ცალკეული პროგრამული მოდულებისაგან, რომლებიც ორიენტირებულია მოცემული ანტენის პარამეტრების დიალოგურ რეჟიმში შერჩევისა და დაყენებისათვის, აგრეთვე დაკვირვების წერტილების ანტენიდან დაშორების მიხედვით ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის განსაზღვრისათვის. 6. მოცემულია პროგრამული მოდული რომელიც გრაფიკულად ასახავს გასათვლელ ზონას და ზუსტად აფიქსირებს დაკვირვების წერტილების პარამეტრებს და ამ წერტილებში ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის სიდიდეს. 7. ჩატარებული გათვლების შედეგები აისახება მონიტორის ეკრანზე სპეციალური ანგარიშის ფორმით და შემდგომ იგი ამოიბეჭდება ქაღალდზე. მუხლი 12. პროგრამებთან მუშაობის ძირითადი პრინციპები პროგრამების გაშვება ხდება ―DeskTop‖–ზე მოთავსებულ პიქტოგრამებზე ორჯერ დაწკაპუნებით. შედეგად გაიხსნება Visual Foxpro-ს გარემო და ფანჯარა, რომელიც წარმოადგენს ცენტრს, საიდანაც ხდება განშტოება ცალკეულ პროგრამულ მოდულებზე. მუხლი 13. ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის განსაზღვრა 200 და 2000 მ ზონებისათვის 1. ცენტრალურ ფანჯარაში ჩაირთვება ღილაკი ―საბაზო‖, (ან ―სარელეო‖ –საჭიროების მიხედვით) და მივიღებთ ფანჯარას ―ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის განსაზღვრა‖; 2. ფანჯრის ტექსტურ ბოქსებში ავტომატურ ან დიალოგურ რეჟიმში ჩაიწერება მოცემული ანტენისა და დაკვირვების წერტილების პარამეტრები. შემდეგ ჩაირთვება ღილაკი ―გათვლა‖; 3. მიღებული ფანჯარა ასახავს ანგარიშის სახით შედეგებს, რომელთა ამობეჭვდა ქაღალდზე ხორციელდება ამობეჭვდის ღილაკის ჩართვის შედეგად; 4. 200 ან 2000 მ ზონებისათვის გათვლების ჩატარებისათვის უნდა მოინიშნოს ან მოიხსნას მონიშვნა სპეციალური მონიშვნის ბოქსზე დაწკაპუნებით; 5. გრაფიკულ პროგრამაზე გადასვლისათვის უნდა ჩაირთოს ღილაკი ―გრაფიკა‖. გაჩნდება ფანჯარა დამატებითი სამუშაო ზოლებით დაკვირვების ობიექტების ჩართვისათვის; 6. გრაფიკულ ფანჯარის სამუშაო ველზე დაწკაპუნებით ავტომატურად განისაზღვრება ანგარიშისათვის საჭირო წერტილის კორდინატები. ჩაირთვება ღილაკი ―სიმკვრივე‖ და მოცემულ დაკვირვების წერტილთან გაჩნდება ელექტრომაგნიტური ველის ნაკადის სიმკვრივის მნიშვნელობა. მიღებული შედეგების ანგარიშის ამობეჭვდისათვის უნდა ჩაირთოს ღილაკი ―ამობეჭვდა‖. 7. 3ვ/მ ან 10 მკვტ-იანი ზონის გაანგარიშებისათვის ―DeskTop‖–ზე უნდა ორჯერ დავაწკაპუნოთ შესაბამისი პროგრამის პიქტოგრამაზე, შედეგად ―Visual Foxpro‖–ს გარემოში მივიღებთ ცენტრალურ ფანჯარას, საიდანაც ხდება განშტოება სხვადასხვა პროგრამულ მოდულებზე. შემდგომ გამოიყენება ზემოთ აღწერილი ძირითადი მანიპულაციები. თავი VIII ელექტრომაგნიტური ველის დაძაბულობის ( ნაკადის სიმკვრივის ) სიდიდის ინსტრუმენტური გაზომვების ჩატარების მეთოდი მუხლი 14 1. ელექტრომაგნიტური ველის E დაძაბულობის (–ნაკადის სიმკვრივის) ინსტრუმენტური გაზომვები ტარდება რადიოტექნიკური ობიექტის განთავსების ადგილზე ელექტრომაგნიტური მდგომარეობის (ფონის) ფაქტობრივი განსაზღვრისათვის და წარმოადგენს ჩატარებული თეორიული გაანგარიშებების უტყუარობის შეფასების საშუალებას. 2. გაზომვები ტარდება : ა) გამაფრთხილებელი სანიტარიული ზედამხედველობის ეტაპზე, რადიოტექნიკური ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების დროს; ბ) მიმდინარე სანიტარიული ზედამხედველობის ეტაპზე, რადიოტექნიკური ობიექტის სხვადასხვა ტექნიკური მახასიათებლების ან მუშაობის რეჟიმის (გამოსხივებული სიმძლავრის, საანტენო-საფიდერო ტრაქტის და ა.შ.) შეცვლის დროს; გ) რადიოსადგურის განლაგების სიტუაციური პირობების შეცვლის დროს (ანტენების ადგილმდებარეობის, აზიმუტის, სიმაღლის, განაშენიანების პირობების და ა.შ.); 107 დ) ელექტრომაგნიტური ველის დონის შესამცირებელი ღონისძიებების ჩატარების შემდეგ (საჭიროების შემთხვევაში ); ე) გეგმური საკონტროლო გაზომვებისათვის (არა უმეტეს წელიწადში ერთხელ). მუხლი 15 მომზადება გაზომვების ჩასატარებლად. 1. გაზომვების ჩატარებისათვის საჭიროა შესრულდეს შემდეგი მოსამზადებელი სამუშაოები: ა) გაზომვების ჩატარების დროის და პირობების შეთანხმება რადიოტექნიკური ობიექტის მფლობელთან; ბ) იმ უბნის მდგომარეობის რეკოგნოსცირება, სადაც უნდა ჩატარდეს გაზომვები; გ) გაზომვების უბნის და სავარაუდო ტრასების (მარშრუტების) შერჩევა; დ) რადიოტექნიკური ობიექტის პერსონალსა და გამზომი ჯგუფს შორის რადიოკავშირის უზრუნველყოფა; ე) ინდივიდუალური დაცვის საშუალებების გამოყენების აუცილებლობის განსაზღვრა და უზრუნველყოფა (საჭიროების შემთხვევაში); ვ) გამზომი აპარატურის მომზადება. მუხლი 16. გაზომვების ტრასების შერჩევა 1. ტრასების რიცხვი განისაზღვრება ადგილობრივი რელიეფით, შენობა-ნაგებობების არსებობით, ანტენების რაოდენობით, მუშა სექტორების გახსნილობის კუთხით და გაზომვების ჩატარების მიზნებით. 2. როგორც წესი სანიტარიულ-დაცვითი ზონის დასადგენად შეირჩევა რამდენიმე ტრასა. 3. მიმდინარე სანიტარიული ზედამხედველობითი სამუშაოების ჩატარების დროს, როცა სადგურის მუშა პარამეტრები და მისი ექსპლუატაციის პირობები უცვლელია, გაზომვები შეიძლება ჩატარდეს ერთი ან ორი მთავარი ტრასის გასწვრივ, ან სანიტარიულ-დაცვითი ზონის საზღვრის მიმართულებით. 4. ტრასების შერჩევისას უნდა იყოს გათვალისწინებული მიმდებარე ტერიტორიის ხასიათი (რელიეფი, ტყის არსებობა, განაშენიანება და ა.შ.), რომლის შესაბამისად მიმდებარე ტერიტორია იყოფა სექტორებად. თითოეულ სექტორში, სადგურის მიმართ, შეირჩევა რადიალური ტრასა (გამოსხივების მინიმუმის და მაქსიმუმის გათვალისწინებით). 5. ტრასა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს: ა) გაზომვების ბაქნებიდან გამომსხივარ ანტენამდე უნდა იყოს პირდაპირი ხედვა, ხოლო ტრასა თავისუფალი; ბ) ტრასის გასწვრივ, ანტენის გამოსხივების დიაგრამის გახსნილობის ფარგლებში, არ უნდა იყოს ლითონკონსტრუქციები და მსგავსი ნაგებობები, ელექტროგადაცემის ხაზები და სხვა დამრჩდილავი ან ამრეკლი საგნები; გ) ტრასის დახრა ანტენის მიმართ უნდა იყოს მინიმალური; დ) ტრასა უნდა იყოს ადვილად მისადგომი, როგორც ქვეითად მოსიარულისათვის ასევე ავტოტრანსპორტისათვის; ე) ტრასის სიგრძე განისაზღვრება სანიტარიულ-დაცვითი და განაშენიანების ზონების თეორიული გათვლების საფუძველზე და შეირჩევა შემდეგი გამოსახულებით: L = ( 1.5 –2 ) x (Lს-დზ + Lგშზ.) (28) სადაც, ე. ა) Lს-დ.ზ. და. Lგშზ. შესაბამისად გაანგარიშებული ზონების საზღვრების დაშორების სიგრძეებია; ვ) გაზომვების ბაქნებს შორის ინტერვალი იცვლება 25-50 და მეტ მეტრამდე, ანტენიდან დაშორების მანძილისა და რელიეფის შესაბამისად; ზ) ბაქნების შერჩევისას, მათ ირგვლივ 10 მეტრის რადიუსში არ უნდა იყოს მაღალი საგნები (10 და მეტი მეტრის). მუხლი 17. გაზომვების ჩატარების წესები და აპარატურა 1. გაზომვების ჩატარების წინ უნდა იყოს მომზადებული შესაბამისი აპარატურა მისი ექსპლუატაციის ინსტრუქციის მიხედვით. ხელსაწყოები უნდა იყოს ვარგისი და გააჩნდეს 108 სახელმწიფო შემოწმების ჩატარების დამადასტურებელი დოკუმენტი. ინსტრუმენტული კონტროლისა და გაზომვებისათვის ამჟამად გამოიყენება П3-9, П 3-18 , П 3-19 , П 3-20 და სხვა ნებადართული ხელსაწყოები. 2. გაზომვები უნდა ჩატარდეს იმ დაკვირვების წერტილებში, რომლებიც მდებარეობენ ს-დ.ზ.-ს და გ.შ.ზ.-ს შიგ და გარეთ. 3. გაზომვების ჩატარებისას ხელსაწყოს მიმღები ანტენა ორიენტირდება სივრცეში მიღებული სიგნალის პოლარიზაციის მიხედვით. 4. გაზომვები ტარდება შერჩეული ბაქნის ცენტრში 0.5-2 მეტრის სიმაღლეებზე, სადაც იძებნება ყველაზე მაქსიმალური ჩვენება (ხელსაწყოს ინდიკატორზე) რომელიც აღირიცხება როგორც ჩვენება. საჭიროების შემთხვევაში ხდება მიმღები ანტენის სივრცეში მდგომარეობის მდორედ გადაადგილება, როგორც ჰორიზონტალურ ასევე ვერტიკალურ სიბრტყეებში. 5. თითოეულ ბაქანზე უნდა ჩატარდეს არა უმეტეს 3 გაზომვისა. მარეზულტატირებელი სიდიდე იქნება საშუალო არითმეტიკული. 6. დაშორების rm–ის გასაზომად ანძის (შენობის) ძირიდან გაზომვის წერტილამდე გამოიყენება თეოდოლიტი, გამზომი ლენტი, ადგილ- მდებარეობის რუქა. 7. სანიტარიული ზედამხედველობის ჩატარებისას შენობა-ნაგებობებში მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული გამოსხივების მეორადი წყაროები რომლებსაც წარმოადგენენ სხვადასხვა ლითონკონსტრუქციები, ხელოვნური და ბუნებრივი დაბრკოლებები. მეორადი (არეკვლილი) გამოსხივება ურთიერთობს რა პირდაპირ ტალღასღთან, იწვევს ინტერფერენციას და შედეგად არასწორ ჩვენებებს ხელსაწყოს ინდიკატორზე. ასეთ შემთხვევებში გაზომვებს ატარებენ როგორც პირდაპირი ხედვის უბანში, ასევე რადიოჩრდილებში. 8. მჭიდროდ დასახლებულ ქალაქებში აუცილებელია გამოკვლეულ იქნეს პირველი რიგის შენობები რადიოსადგურის მიმართ (ე.ი. ყველაზე ახლოს მდებარე). იმ შემთხვევაში, თუ სადმე E (П) აღემატება ნორმას, მაშინ გაზომვები ტარდება მეორე რიგში მდებარე შენობებში და ა.შ. 9.E-ს და П-ს განსაზღვრისას, გაზომვები ტარდება ფანჯრებთან, შესასვლელ კარებთან, ოთახის ცენტრში, აივანზე დაწყებული მინიმალური სიმაღლიდან 2 მეტრამდე. ამ შემთხვევებში მანძილი გადამსხივებელ საგნებამდე უნდა იყოს 0.5 და მეტი მეტრი. 10. ჩატარებული გაზომვების შედეგების საფუძველზე დგება სპეციალური ოქმი, ხოლო შედეგები ჩაიწერება რადიოობიექტის სანიტარიულ პასპორტში. მიწისქვეშა წყლების დაბინძურებისაგან დაცვის სანიტარიული წესები სანწ 2.1.4. 011–05 მუხლი 1. გამოყენების სფერო 1. წინამდებარე სანიტარიული წესები შემუშავებულია „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ― და „გარემოს დაცვის შესახებ― საქართველოს კანონების საფუძველზე და ადგენს ჰიგიენურ მოთხოვნებს მიწისქვეშა წყლების დაცვისადმი იმ სამეურნეო და სხვა სახის საქმიანობის არაკეთილსასურველი ზემოქმედებისაგან, რომელმაც შესაძლებელია გამოიწვიოს მათი სასმელად, სამეურნეო საყოფაცხოვრებო და სამკურნალო მიზნებისათვის გამოყენების შეზღუდვა და უარყოფითად იმოქმედოს მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე, აგრეთვე მიწისქვეშა წყლების ხარისხის კონტროლის წესს. 2. სანიტარიული წესების მოთხოვნები ვრცელდება იმ მიწისქვეშა წყლებზე, რომლებიც გამოიყენება ან პოტენციურად ვარგისია სასმელი, სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო წყალმომარაგებისა და სამკურნალო მიზნებისათვის. მუხლი 2. ტერმინები და განსაზღვრებები ა) წყალაღება – ზედაპირული ან მიწისქვეშა წყლის ობიექტებიდან წყლის გარკვეული რაოდენობის ამოღება ტექნიკური საშუალებების (ასაღები ნაგებობებისა და მოწყობილობების კომპლექსი) გამოყენებით ან უამისოდ; ბ) წყლოვანი ჰორიზონტი – მიწისქვეშა წყლის ობიექტი, რომელიც ხასიათდება მსგავსი ფილტრაციული თვისებების მქონე მთის ქანებით; გ) წყალსარგებლობა – მოქალაქეებისა და იურიდიული პირების იურიდიულად განპირობებული საქმიანობა, რომელიც დაკავშირებულია წყლის ობიექტე-ბის გამოყენებასთან სასმელი, 109 საყოფაცხოვრებო-კომუნალური, სამრეწველო, ენერგეტიკული, სასოფლო-სამეურნეო, სატრანსპორტო, სამეცნიერო, კულტურული, სარეკრეაციო, ბალნეოლოგიური, სპორტის, ტურიზმისა და სხვა მიზნებისათვის, ტექნიკური საშუალე-ბებით ან უამისოდ; დ) სასმელი წყლის ხარისხის ჰიგიენური ნორმატივები – მეცნიერულად დასაბუთებული მაჩვენებლების ერთობლიობა, რომლებიც ადგენენ წყლის კეთილსაიმედო ორგანოლეპტიკური თვისებების, ეპიდემიოლოგიური და რადიაციული უსაფრთხოების, ქიმიური შედგენილობის უვნებლობის კრიტერიუმებს; ე) გრუნტის წყლები – უდაწნეო მიწისქვეშა წყლები, რომელიც განლაგებულია პირველი წყალგამძლე ფენის ზედაპირზე, მათი კვებისა და გავრცელების არე თანხ-ვედრილია; ვ) სანიტარიული დაცვის ზონა – ტერიტორია და აკვატორია, რომელზედაც დგინდება განსაკუთრებული სანიტარიულ-ეპიდემიოლოგიური რეჟიმი ცენტ-რალიზებული სასმელ სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროს წყლის ხარისხის გაუარესების თავიდან აცი-ლებისა და წყალსადენის ნაგებობების დაცვის მიზნით; აგრეთვე კურორტებისა და საკურორტო ადგილების ბუნებრივი სამკურნალო რესურსების თვისებების შენარჩუნებისა და მათი დაბინძურებისა და გამოფიტვისაგან დაცვის მიზნით; ზ) წყლის დაბინძურების წყარო – წყარო, რომელსაც ზედაპირულ ან მიწისქვეშა წყლებში შეაქვს დამაბინძურებელი ნივთიერებები, მიკროორგანიზმები ან სითბო; თ) წყლის ხარისხის კონტროლი – წყლის ხარისხის მაჩვენებლების დადგენილ ჰიგიენურ ნორმებსა და მოთხოვნებთან შესაბამისობის შემოწმება; ი) წყალში ნივთიერებების მავნეობის მალიმიტირებელი ნიშანთვისება – ხასიათდება წყალში ნივთიერების უმცირესი უვნებელი კონცენტრაციით; კ) საორიენტაციოდ დასაშვები დონე (სდდ) – დროებითი ჰიგიენური ნორმატივი, შემუშავებული ტოქსიკურობის პროგნოზირების გამოთვლითი და ექსპრეს-ექსპერიმენტული მეთოდების საფუძველზე, გამოიყენება გამაფრთხილებელი სანიტარიული ზედამხედველობის განხორციელებისას და დგინდება 3 წლის ვადით; ლ) წყლის დაცვა დაბინძურებისაგან – ღონისძიებების სისტემა, რომელიც მიმართულია დაბინძურების არიდების, შეზღუდვისა და შედეგების თავიდან აცილებისათვის; მ) წყლის ობიექტების დაცვა – საქმიანობა მიმართული წყლის ობიექტების დასაცავად და აღსადგენად; ნ) სასმელი წყალი – წყალი, რომელიც თავისი ხარისხით ბუნებრივ მდგომარეობაში ან მომზადების შემდეგ შეესაბამება ჰიგიენურ ნორმატივებს და გამიზნულია სასმელად, საყოფაცხოვრებო დანიშნულებისათვის ან საკვები პროდუქტების წარმოებისათვის; ო) მიწისქვეშა წყლები – წიაღისეული, წიაღში ნებისმიერ აგრეგატულ (თხევადი, მყარი, აირი), სტატიკურ თუ დინამიკურ მდგომარეობაში არსებული წყალი, მათ შორის, მინერალური; პ) წიაღისეული – წიაღში არსებული ბუნებრივი წარმონაქმნები; ჟ) ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაცია (ზდკ) – წყალში ქიმიური ნივთიერების მაქსიმალური კონცენტრაცია, რომელიც მთელი სიცოცხლის განმავლო-ბაში ყოველდღიურად ორგანიზმში მოხვედრისას, არ ახდენს უშუალო ან არაპირდაპირ ზემოქმედებას ახლანდელი და მომავალი თაობების მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე და არ აუარესებს წყალმოხმარების ჰიგიენურ პირობებს; რ) სასმელი და სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო წყალმომარაგების ცენტრალიზებული სისტემა – ნაგებობების, მოწყობილობებისა და მილსადენების კომპლექსი, რომელიც გამიზნულია სასმელი წყლის აღების, მომზადების (ან მის გარეშე), შენახვისა და წყლის ხარჯვის ადგილებში მიწოდებისათვის და ხელმისაწვდომია საერთო სარგებლობისათვის; ს) არაცენტრალიზებული წყალმომარაგება – მოსახლეობის მიერ წყალმომარაგების მიწისქვეშა წყაროების გამოყენება სასმელი და სამეურნეო მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად, წყალამღები მოწყობილობების გამოყენებით გამანაწილებელი ქსელის გარეშე; ტ) მიწისქვეშა წყლების დაბინძურება – ანთრო-პოგენური საქმიანობით განპირობებული დაბინძურება, რომელიც იწვევს წყლის ხარისხის ცვლილებას ფონურ მაჩვენებლებთან შედარებით; უ) კმაგაწმენდილი ჩამდინარე წყალი – სოფლის მეურნეობაში (სარწყავად, გასანოყიერებლად) გამოსაყენებელი ჩამდინარე წყალი, რომელმაც გაიარა შესაბამისი დამუშავება და შეესაბამება დადგენილ სანიტარიულ-ჰიგიენურ მოთხოვნებს. 110 მუხლი 3. ზოგადი დებულებები 1. სანიტარიულ-ჰიგიენური თვალსაზრისით მიწისქვეშა წყლები ითვლება დაბინძურებულად წყლის შედგენილობისა და თვისებების დინამიკური ცვლილებების ტენდენციის გამოვლინებისას, რომელიც განპირობებულია ნიადაგის ზედაპირიდან, წყალსადი-ნარიდან, მოსაზღვრე წყალშემცველი ჰოროზონტე-ბიდან დაბინძურების შეღწევით, ასევე სხვა მინერალური შედგენილობის (ფონთან შედარებით) წყლების ლატერალური შედინებით, კვებისა და განტვირთვის პირობების ცვლილებით, ექსპლუატაციაში მყოფი და ზედაპირიდან პირველი წყალშემცველი ჰორიზონტის დონის ცვლილებით. დაბინძურების საშიშროების ხარისხი შეიძლება შეფასდეს 1-ლ დანართში მოცემული ჰიგიენური კლასიფიკაციის მიხედვით. 2. ფიზიკური და იურიდიული პირები, რომელთა საქმიანობა ახდენს ან შესაძლებელია გავლენა მოახდი-ნოს მიწისქვეშა წყლების მდგომარეობაზე, ახორციელებენ ღონისძიებებს მათი დაბინძურების თავიდან აცილების მიზნით. 3. მიწისქვეშა წყლების სანიტარიული დაცვის უზრუნველმყოფი ღონისძიებების სისტემა ითვალის-წინებს: ა) სასმელ-სამეურნეო და სამკურნალო მიზნებისათვის გამოყენებული მიწისქვეშა წყლების შედგენილობისა და თვისებების ჰიგიენურ ნორმირებას; ბ) ცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროების, კურორტებისა და საკურორტო ადგილების სანიტარიული (სამთო-სანიტარიული) დაცვის ზონების ორგანიზაციასა და ექსპლუატაციას; გ) წიაღით სარგებლობის დროს ინფორმაციის წარდგენის წესის რეგლამენტირებას სასარგებლო წიაღისეულის მოსაპოვებლად (მათ შორის სასმელი წყლის მოსაპოვებლად), ასევე იმ მიწისქვეშა ნაგებობების მშენებლობისა და ექსპლუატაციისათვის, რომელიც არ არის დაკავშირებული სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებასთან; დ) იმ სამეურნეო ან სხვა სახის საქმიანობის რეგლამენტირებას, რომელიც ახდენს ან შესაძლებელია გავლენა მოახდინოს მიწისქვეშა წყლების სანიტარიულ-ჰიგიენურ მდგომარეობაზე (არაცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროების ჩათვლით); ე) ტექნოლოგიების, ობიექტების მშენებლობისა და რეკონსტრუქციის პროექტების სანიტარიულ ჰი-გიენურ შეფასებას, რომლებიც უშუალო ან არაპირდაპირ ზემოქმედებას ახდენენ მიწისქვეშა წყლების მდგომარეობაზე. მუხლი 4. მოთხოვნები მიწისქვეშა წყლების სანიტარიული დაცვისადმი 1. მიწისქვეშა წყლების სანიტარიული დაცვა უნდა განხორციელდეს: ა) ბურღვითი სამუშაოებისას; ბ) ღია ჭრილით, კარიერებითა და შახტური ხერხით სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებისას; გ) სასოფლო-სამეურნეო მინდვრების კმაგაწმენდილი ჩამდინარე წყლებითა და ნალექებით მორწყვისა და განაყოფიერებისას; დ) ღრმა და პროდუქტიულ ჰორიზონტებში თხევადი ნარჩენების ჩატუმბვისას; ე) მყარი საყოფაცხოვრებო და სამრეწველო ნარჩენების პოლიგონების, რადიოაქტიური ნარჩენების საცავების, შლამსაცავების, ნაცარყრილების მოწყობისა და ექსპლუატაციისას; ვ) მაგისტრალური პროდუქტსადენების გაყვანისას; ზ) გაზის მიწისქვეშა საცავების მოწყობისა და ექსპლუატაციისას; თ) სამეურნეო და სხვა სახის საქმიანობის ჩატარებისას, ცენტრალიზებული სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების წყაროების, სამკურნალო მიწისქვეშა წყლებისა და კურორტების სანიტარიული დაცვის ზონების ფარგლებში; ი) ჰიდროტექნიკური ნაგებობების მშენებლობისას, რომელიც ცვლის მიწისქვეშა წყლების კვებისა და განტვირთვის პირობებს, აგრეთვე იმ სამეურნეო და სხვა სახის საქმიანობისას, რომელიც გავლენას ახდენს მიწისქვეშა წყლების ხარისხზე. 2. მიწისქვეშა წიაღისეულის ძიებისა და შესწავლისას, სასარგებლო წიაღისეულის გამოყენებასთან დაკავშირებული სამუშაოების ჩატარებისას, მიწისქვეშა ნაგებობების მშენებლობისა და ექსპლუატაციის დროს მიწისქვეშა წყლოვანი ჰორიზონტის გახსნის შემთხვევაში სამუშაოთა მწარმოებელი ვალდებულია მიიღოს ზომები მიწისქვეშა წყლების დასაცავად კანონმდებლობით დადგენილი წესით. 111 3. სხვადასხვა სახის სამეურნეო საქმიანობის დროს მიწისქვეშა წყლების დაბინძურებისაგან სანიტარიული დაცვის ღონისძიებებმა უნდა უზრუნველყოს: ა) ნედლეულის, საწარმოო პროდუქტის, სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო წარმოების ნარჩენების, საყოფაცხოვრებო თხევადი და მყარი ნარჩენების შესანახად წყალშეუღწევადი ტევადობის არსებობა; ბ) წყალშემცველ ჰორიზონტებში ნიადაგის ზედაპირიდან დაბინძურებული წყლების ფილტრაციის თავიდან აცილება; გ) ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების შემკრები სისტემის ჰერმეტიზაცია; დ) დამუშავებული კარიერების რეკულტივაცია. 4. სხვადასხვა დანიშნულების ჭაბურღილების (საძიებო, სამეთვალყურეო, საჭირხნი, მშთანთქმელი, ნავთობის, გაზის, სამკურნალო-მინერალური წყლების და სხვ.) ბურღვისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს: ა) წყალშემცველ ჰორიზონტში დაბინძურებული წყლების მილგარეთა გადადინების თავიდან ასაცილე-ბელი ღონისძიებები; ბ) რეაგენტების გამოყენება, რომელიც დაშვებულია სანიტარიული წესებითა და ნორმებით; გ) ჭაბურღილის პირების შემოზვინვა; დ) ფხვიერი მასალისა და ქიმიური რეაგენტების უსაფრთხო შენახვა-დასაწყობება. 5. საბურღი სამუშაოების დაწყებამდე საწვავ-საპოხი მასალების, რეაგენტების, საბურღი ხსნარების და სამრეწველო ნარჩენების შესანახი მოცულობების განთავსების ადგილები უნდა იქნეს შემოზვინული და უზრუნველყოფილი ჰიდროიზოლაციით. 6. ჰიდროგეოლოგიური დანიშნულების ჭაბურღილები, მათ შორის საძიებო, საექსპლუატაციო და სათვალთვალო, რომელიც გამოუსადეგარია ექსპლუატაციისათვის ან რომელთა გამოყენება აღარ ხდება, ექვემდებარება ლიკვიდაციას ან კონსერვაციას არსებული წესის მიხედვით. 7. ნაბურღი შლამი, მყარი სამრეწველო ნარჩენები, შემდგომი გამოყენებისათვის უვარგისი მასალები და რეაგენტები, უნდა გაიგზავნოს შლამ საყარებზე და სამრეწველო ნარჩენების სამარხ პოლიგონზე, ნარჩენების საშიშროების კლასის მიხედვით. შლამსაყარებისა და სამრეწველო ნარჩენების პოლიგონების განლაგებისათვის შერჩეული ტერიტორიები და მათი მოწყობა უნდა შეესაბამებოდეს სანიტარიულ-ჰიგიენურ წესებსა და ნორმებს. 8. მიწისქვეშა წყლების დაბინძურებისაგან სანიტარიული დაცვის მიზნით დაუშვებელია: ა) ნარჩენების ჩამარხვა, საყრელების, სასაფლაოების, საქონლის სამარხების, ქიმიური, ბიოლოგიური ან რადიაციული დაბინძურების წყარო ობიექტების განლაგება იმ მიწისქვეშა წყლების კვებისა და განტვირთვის არეში, რომლებიც გამოიყენება ან პერს-პექტივაში შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს სასმელი, სამეურნეო-საყოფაცხოვრებო და სამკურნალო მიზნებისათვის; ბ) სასმელი ხარისხის მქონე მიწისქვეშა წყლების სხვა მიზნებისათვის დაუსაბუთებელი გამოყენება; გ) სხვადასხვა სახის არაეკრანირებული მიწურის საცავების, საგროვებელი გუბურების, აგრეთვე კარსტული ძაბრებისა და სხვა ღრმულების გამოყენება ბურღვის პროცესში წარმოქმნილი ჩამდინარე წყლებისა და შლამის ჩასაშვებად; დ) მიწისქვეშა წყლების დაბინძურება სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებისას, წყლის დონის დამწევი სამუშაოების ჩატარებისას, სამელიორაციო მიწებზე სადრენაჟო სისტემების მშენებლობისა და ექსპლუატაციისას; ე) შხამქიმიკატებისა და სასუქების შენახვა-გამოყენება არაცენტრალიზებული წყალმომარაგებისათვის გამოყენებული გრუნტის წყლების წყალშემკრებების საზღვრებში; ვ) სასოფლო-სამეურნეო მიწების მორწყვა ჩამდინარე წყლებით, თუ ისინი ახდენენ ან შესაძლებელია უარყოფითი გავლენა მოახდინონ მიწისქვეშა წყლების მდგომარეობაზე; ზ) შთანმთქმელი ჭაბურღილების ბურღვა და შთანმთქმელი ჭების მოწყობა, აგრეთვე, გაზისა და ნავთობის დამუშავებული საბადოს, შახტებისა და კარიერების, ბუნებრივი მიწისქვეშა სიცარიელეების გამოყენება სამრეწველო და საყოფაცხოვრებო ჩამდი-ნარე წყლების ჩასაშვებად, თუ იგი გამოიწვევს მიწისქვეშა წყლების შემცველი ჰორიზონტების დაბინძურებას. 9. მავნე ნივთიერებათა და წარმოების ნარჩენების ჩამარხვა, აგრეთვე, ჩამდინარე წყლების ჩაშვება დასაშვებია, მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში, „წიაღის შესახებ― საქართველოს კანონით დადგენილი წესით. 112 10. მიწისქვეშა წყლების ღრმა ჰორიზონტებში ჩამდინარე წყლების ჩაშვება დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში, წყლის ხარისხის კე-თილსაიმედო გრძელვადიანი პროგნოზისა და კანონმდებლობით დადგენილი უფლებამოსილი ორგანოების მიერ გაცემული დასკვნების საფუძველზე. 11. წყალსარგებლობის უსაფრთხო პირობების უზრუნველყოფისათვის, ავარიასაშიშ ობიექტებსა და ნაგებობებზე, მათ შორის პროდუქტსადენებზე, ნავთობის ჭაბურღილებზე, ჩამდინარე წყლების მაგროვებლებზე, საკანალიზაციო კოლექტორებზე და ა.შ. უნდა შემუშავდეს და განხორციელდეს ავარიის საწინააღმდეგო ღონისძიებები. 12. მიწისქვეშა წყლების წყაროებზე სასმელ-სამეურნეო წყალმომარაგების ცენტრალიზებული სისტემების მოწყობისას განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს მიწისქვეშა წყლის რეჟიმის სტაბილურობას უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში და ქიმიური, ან მიკრობული დამაბინძურებლის არსებობას. 13. წყალმომარაგების მიწისქვეშა წყაროს ქიმიური ნივთიერებებით დაბინძურების შემთხვევაში სასმელ-სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ დამაბინძურებელი ნივთიერებების შემცველობის შესაბამის ზღვრულად დასაშვებ კონცენტრაციამდე (შემდგომ – ზდკ) შემცირების შემდგომ, შემდეგი ღონისძიებების გატარებით: ა) იმ სხვა წყალშემცველი ჰორიზონტების წყლების შერევა, რომლებიც არ შეიცავენ აღნიშნულ დამაბინძურებელს; ბ) წყალმომარაგების ზედაპირული წყაროების წყლებთან შერევა; გ) ჭაბურღილის ექსპლუატაციის შეჩერება; დ) დაუბინძურებელ წყალშემცველ ჰორიზონტებზე მოწყობილი ჭაბურღილებით შეცვლა. 14. ექსპლუატაციაში არსებული და სარეზერვო ჭაბურღილები, რომლებიც განლაგებულია შესაძლო დაბინძურების ზონებში, ექვემდებარება ჰერმეტიზაციას, ხოლო უმოქმედო ჭაბურღილებს უნდა ჩაუტარდეს ტამპონაჟი. 15. წყალმომარაგების მიწისქვეშა წყაროების სანიტარიული დაცვის ზონების სარტყლების საზღვრების დადგენა და ამ ტერიტორიების დაბინძურებისაგან დაცვის ძირითადი ღონისძიებები უნდა განხორციელდეს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2001 წლის 16 აგვისტოს №297/ნ ბრძანებით „გარემოს ხარისხობრივი მდგომარეობის ნორმების დამტკიცების შესახებ― დამტკიცებული სანიტარიული წესებისა და ნორმების „წყალ-მომარაგების წყაროებისა და სასმელ-სამეურნეო დანიშნულების წყალსადენების სანიტარიული დაცვის ზონები― საფუძველზე. მუხლი 5. ჰიგიენური მოთხოვნები მიწისქვეშა წყლების ხარისხისადმი 1. ჰიგიენური მოთხოვნები მიწისქვეშა წყლების ხარისხისადმი განისაზღვრება წყალსარგებლობის სახეობებისა და მიზნების მიხედვით. 2. მიწისქვეშა წყლების ხარისხის ჰიგიენური კრიტერიუმებია: ა) ქიმიური ნივთიერებების ზდკ და სდდ; ბ) სანიტარიულ-მიკრობიოლოგიური და სანიტარიულ-ქიმიური მაჩვენებლების დასაშვები დონეები; გ) რადიაციული უსაფრთხოების ნორმატივები. 3. თუ ტექნოლოგიურ პროცესში, რომელიც უშუალო ან არაპირდაპირ ზეგავლენას ახდენს მიწისქვეშა წყლების ხარისხზე, გამიზნულია ისეთი ნივთიერების გამოყენება, რომლისთვისაც არ არის დადგენილი წყალში მათი შემცველობის ჰიგიენური ნორმატივი, შესაბამისი ტექნოლოგიის შემმუშავებელმა ან მომხმარებელმა უნდა უზრუნველყოს ნორმატივებისა და განსაზღვრის მეთოდების შემუშავება, გაზომვის 0,5 ზდკ-ზე ნაკლები ქვედა ზღვრით. 4. მიწისქვეშა წყლებში პესტიციდების კონცენტრაცია არ უნდა აღემატებოდეს დადგენილ ჰიგიენურ ნორმატივს. 5. მიწისქვეშა წყლებში აღმოჩენილი ნივთიერებების პოტენციური საშიშროება ფასდება მათი კანცეროგენური და მუტაგენური საშიშროების გათვალისწინებით, ჰიგიენური ნორმატივისა და დასაშვები დღეღამური დოზის გადაჭარბების ჯერადობით. 6. წყალში ტოქსიკური მოქმედების საერთო მექანიზმის მქონე (მათ შორის კანცეროგენური), საშიშროების პირველი და მეორე კლასის რამდენიმე ნივთიერების არსებობის შემთხვევაში, 113 თითეული მათგანის კონცენტრაციის შესაბამის ზდკ-სთან შეფარდების ჯამი არ უნდა აღემატებოდეს 1-ს: C 1 C2 Cn ––––– + ––––– + . . . . . .+ ––––– < 1, ზდკ 1 ზდკ2 ზდკn C1, ....., Cn – წყლის ობიექტის წყალში აღმოჩენილი n ნივთიერებების კონცენტრაციები; ზდკ1, ....., ზდკn – ამავე ნივთიერებების ზდკ. 7. არაკეთილსაიმედო სანიტარიულ-ეპიდემიური სიტუაციის მქონე ტერიტორიებისათვის შესაძლებელია დადგინდეს განსაკუთრებით მკაცრი ჰიგიენური ნორმატივები. 8. მიწისქვეშა წყლებში დაბინძურების გამოვლენისას, ოპერატიული რეაგირების მიზნით, საწარმოო კონტროლის პროგრამაში სავალდებულოა ჩართულ იქნეს შემდეგი მაჩვენებლები: პერმანგანატული ჟანგვადობა, ამონიუმის აზოტი, სუნი, სიმღვრივე და სანიტარიულ მიკრობიოლოგიური მაჩვენებლები. ამასთან ერთად, საწარმოო კონტროლის პერიოდულობა (არანაკლებ თვეში ერთხელ) უნდა უზრუნველყოფდეს სარწმუნო ინფორმაციის მიღებას. დანართი 1 მიწისქვეშა წყლების ჰიგიენური კლასიფიკაცია ტექნოგენური ფაქტორის გავლენის ხარისხის მიხედვით № მიწისქვეშა წყლების ხარისხზე ტექნოგენური ფაქტორების ზეგავლენის ხარისხი მიწისქვეშა წყლების დაბინძურების ხარისხი 1. დასაშვები ფონურ მაჩვენებლებს აჭარბებს პერიოდულად, მაგრამ მათი მაქსიმალური დონე წლის განმავლობაში ჰიგიენურ ნორმატივებზე დაბალია. 2. სუსტად გამოხატული სინჯის ყოველთვიური აღებისას, წლის განმავლობაში, ტექნოგენური დაბინძურების მაჩვენებლების ზრდის ტენდენცია შენარჩუნებულია, დაბინძურების მაქსიმალური დონეები არ აღემატება ჰიგიენურ ნორმატივებს. 3. ზღვრული ფონურ მაჩვენებლებს აჭარბებს სტაბილურად, მაგრამ მათი მაქსიმალური დონეები ნაკლები ან ტოლია ზდკ-ის. 4. საშიში ფონურ მაჩვენებლებს აჭარბებს სტაბილურად, მათი მაქსიმალური დონე მეტია ზდკ-ზე. დანართი 2 სხვადასხვა ობიექტების გავლენის ზონაში არსებულ მიწისქვეშა წყლებში აღმოჩენილი პრიორიტეტული დამაბინძურებლები სამეურნეო საქმიანობის ობიექტები მიწისქვეშა წყლებში ჰიგიენური ნორმატივების გადაჭარბებით აღმოჩენილი დამაბინძურებელი ნივთიერებები 1. ნავთობის ბაზები ნავთობპროდუქტები, ზან-ი*, ფენოლები, რკინა, ბრომი, ამონიუმი, მანგანუმი 2. ნავთობგადამამუშავებელი საწარმოები ნავთობრპოდუქტები, ფენოლები, ზან-ი, ტყვია, ქლორიდები, სულფატები, ჟქმ**, ფორმალდეჰიდი, ამონიუმი, ნიტრატები, ტოლუოლი, ეთილბენზოლი, ქსილოლი 3. აეროპორტები ნავთობპროდუქტები, ფენოლები 4. ნავთობის საბადოები ნავთობპროდუქტები, ფენოლები, ქლორიდები, ზან-ი, ვერცხლისწყალი, მანგანუმი, რკინა 5. მყარი საყოფაცხოვრებო ნარჩენების პოლიგონები ნავთობპროდუქტები, ფენოლები, ამონიუმი, რკინა, კადმიუმი, აკრილამიდი, სტიროლი, ქლორიდები, ზან-ი, ტყვია, მანგანუმი 6. სამრეწველო ნარჩენების პოლიგონები ნავთობპროდუქტები, ფენოლები, რკინა, კადმიუმი, ტყვია, ვერცხლისწყალი, სტიბიუმი, ამონიუმი, ნიკელი, ქრომი, ბენზოლი 7. ორგანული სინთეზის საწარმოები ნავთობპროდუქტები, ბენზოლი, ფორმალდეჰიდი, ეთილბენზოლი, მონოეთანოლამინი, კადმიუმი, ტყვია, ქლოროფორმი, ნიკელი, ვერცხლისწყალი, ქრომი, ზან-ი, კობალტი, დარიშხანი, მანგანუმი, ბრომი, ბორი, ამონიუმი, თუთია, სპილენძი 8. მუნიციპალური გამწმენდი ნაგებობები ნავთობპროდუქტები, ფენოლები, რკინა, ამონიუმი, ნიტრიტები, ნიტრატები, ბრომი, ზან-ი. 9. სასოფლო-სამეურნეო საწარმოები პესტიციდები, ამიაკი, ფენოლები, ნავთობპროდუქტები, ზან-ი, ნიტრიტები, ნიტრატები, მინერალიზაცია, ქლორიდები. 10. ნავთობ- და გაზსადენები ნავთობპროდუქტები, ზან-ი 11. სალექარ-გუბურები ნავთობპროდუქტები, რკინა, მინერალიზაცია, ზან-ი, ბრომი, ბორი, ამონიუმი 12. სარწყავი მინდვრები ნავთობპროდუქტები, ფენოლები, ამონიუმი, მინერალიზაცია, ნიტრატები, ნიტრიტები, ქლორიდები 13. თბოენერგეტიკის საწარმოები ნავთობპროდუქტები, ფენოლები, ქლორიდები, სულფატები, ზან-ი, ამონიუმი, ნიკელი, ტყვია, მანგანუმი, რკინა, ალუმინი, ვოლფრამი 14. მადანგამამდიდრებელი და მეტალურგიული საწარმოები ქსანტოგენატები, მანგანუმი, რკინა, ბარიუმი, სულფატები, მინერალიზაცია, ნიკელი, სტრონციუმი, ტიტანი, ფტორი, ალუმინი, დარიშხანი, თუთია, ტყვია, სპილენძი, მოლიბდენი, ციანიდები, როდანიდები ზან-ი, * – ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებები. ჟქმ ** – ჟანგბადის ქიმიური მოთხოვნილება.