Long-Term Low Emission Development Concept of Georgia

4. Climate Finance Strategy 2018-2023, (2017) Hewlett Foundation

5. Climate Finance Strategy 2019-2021, (2018) Melanesian Spearhead Group 6. საქართველოს მეოთხე ეროვნული შეტყობინება კლიმატის ცვლილების ჩარჩო- კონვენციისათვის, 2021, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო. 7. საქართველოს განახლებული ეროვნულად განსაზღვრული წვლილი (NDC), (2021), საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო.

8. Kaur N., Geoghegan T., How climate finance can support sustainable development (2013), IIED briefing papers series

9. Noh, H. J., Financial Strategy Accelerate Green Growth, (2018) ADBI Working Paper Series

10. Stewart, B., Kingsbury B., Rudyk B., Financial strategies on climate change (2009), NYU press

11. Technical Assessment of Climate Finance in Central Asia and South Caucasus, An annex to Central 11. Asia and South Caucasus Climate Finance Mobilization and Access Strategy (2021), UNFCCC

12. Whineray M., O’Connor Anne-Maree, Climate Change Investment Strategy (2019), NZSuperFund 13. საქართველოს მეორე ორწლიური განახლების ანგარიში გკცჩ კონვენციისათვის, თბილისიი, 2019. 14. „პოლიტიკის დაგეგმვის, მონიტორინგისა და შეფასების სახელმძღვანელო”, დამტკიცებული საქართველოს მთავრობის დადგენილებით (2019 წლის 20 დეკემბრის №629 დადგენილება ,,პოლიტიკის დოკუმენტების შემუშავების, მონიტორინგისა და შეფასების წესის დამტკიცების შესახებ“). https://matsne.gov.ge/ka/document/view/4747283?publication=0 15. საქართველოს მთავრობის 2021 წლის 8 აპრილის დადგენილება №167 ,,გაეროს კლიმატის ცვლილების ჩარჩოკონვენციის ,,პარიზის შეთანხმებით“ გათვალისწინებული - 226 ,,საქართველოს განახლებული ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის (NDC)“ საქართველოს კლიმატის ცვლილების 2030 წლის სტრატეგიის 2021-2023 წლების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების თაობაზე“ https://matsne.gov.ge/ka/document/view/5147380?publication=0

16. IPCC 6th Assessment Report, 2021, https://www.ipcc.ch/assessment-report/ar6/

17. IPCC Special Report on 1.5°C warming

18. Georgia’s Long-term Economic Concept, Business Association of Georgia, Tbilisi, 2013.

19. Enterprise Georgia, 2020. http://www.enterprisegeorgia.gov.ge/en/News/the-state-program-fdi- grant [20 08 2021].

20. BDD, Ministry of Finance of Georgia, Tbilisi, 2021.

21. Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia, 2021. Available at: http://www.economy.ge/uploads/publications/economy_7906818060f93fb215ef09.01499270.pdf; [20 August 2021].

22. MEPA, 2021. Georgia's Climate Change Strategy 2030, Tbilisi: Matsne.gov.ge.

23. MEPA, 2019. National Greenhouse Gas Inventory, Tbilisi: UNPD.

24. IEA, 2018. Technology Roadmap for Low-Carbon Transition in the Cement Industry, Paris: International Energy Agency.

25. IEA, 2018. Technology Roadmap Low-Carbon Transition in the Cement Industry, Paris: International Energy Agency. IEA, 2019. IEA. [internet] Available at: https://www.iea.org/reports/tracking-industry [ 30 04 20] 227 საქართველოს გრძელვადიანი დაბალემისიიანი განვითარების კონცეფციის დანართი №5 დოკუმენტის მომზადების პროცესში დაინტერესებული მხარეების ჩართულობისა და საჯარო განხილვის ანგარიში მხარეების საქართველოს გრძელვადიანი დაბალემისიიანი განვითარების კონცეფციის დოკუმენტის მომზადების პროცესში დაინტერესებული მხარეების ჩართულობისა და საჯარო განხილვის ანგარიში მომზადებულია საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო 2023 წელი კონცეფციის დოკუმენტის მომზადების პროცესში prთუprლობისა და საჯარო განხილვის ანგარიში მომზადებულია საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს გარემოსა და კლიმატის ცვლილების დეპარტამენტის კლიმატის ცვლილების სამმართველოს მიერ. ანგარიშთან დაკავშირებული კითხვებისათვის მოგვწერეთ: ClimateChange@mepa.gov.ge ©საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, 2023 წ. 1 შესავალი 2015 წლის დეკემბრის პარიზის შეთანხმებამ სათავე დაუდო კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლის ახალ ერას, რაც გულისხმობს გაეროს კლიმატის ცვლილებისჩარჩო კონვენციის წევრი ქვეყნების მიერ ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის ფარგლებში აღებული ვალდებულებების შესრულების ახალ შესაძლებლობებს. პარიზის შეთანხმებამ მოუწოდა ქვეყნებს - მოემზადებინათ გრძელვადიანი დაბალემისიიანი განვითარების ეროვნული სტრატეგიები საუკუნის შუა წლის ხედვით1. კონვენციის ვალდებულებებისა და პარიზის შეთანხმების პარალელურად, სტრატეგიის მომზადება ასევე მოთხოვნილია ენერგეტიკული გაერთიანების მიერ. კერძოდ, გაერთიანების მინისტრთა საბჭოს 2021 წლის ნოემბრის გადაწყვეტილებით დამტკიცდა „სუფთა ენერგიის პაკეტი,“ რაც მოიცავს ევროკავშირის რეგულაციას „ენერგეტიკული კავშირისა და კლიმატის მოქმედების მმართველობის შესახებ“ (ე.წ. „მმართველობის რეგულაცია“). იგი სავალდებულო სამართლებრივი დოკუმენტია ენერგეტიკული გაერთიანების წევრი ყველა სახელმწიფოსთვის, მათ შორის საქართველოსთვის. ის სხვა რამდენიმე ძირითად ვალდებულებასთან ერთად გრძელვადიანი დაბალემისიიანი განვითარების სტრატეგიის დოკუმენტის წარდგენის კონკრეტულ სამართლებრივ მოთხოვნებს აწესებს. წინამდებარე დაბალემისიიანი განვითარების გრძელვადიანი კონცეფცია - LT LEDS მომზადებულია საქართველოს მთავრობის მიერ როგორც საქართველოს დაბალემისიიანი განვითარების გრძელვადიანი ხედვის ჩარჩო დოკუმენტი, პარიზის შეთანხმების შესაბამისად. თუმცა დოკუმენტი მრავალი განსხვავებული დაინტერესებული მხარის ჩართულობით შეიქმნა. პროცესში ჩართული იყვნენ საქართველოს ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორის აქტორები, ასევე, საერთაშორისო, კერძო და სამოქალაქო სექტორების წარმომადგენლები. დოკუმენტის შემუშავების ინიციირება კონცეფციის სამუშაო ვერსია, რომელიც განხილული იქნა ეროვნული ვალიდაციის შეხვედრაზე, კომენტარებისა და წინადადებების გათვალისწინების შემდეგ დასრულდა საბოლოო სამუშაო ვერსიით. კონცეფციის მომზადების პროცესში ჩართული იყო დაინტერესებულ პირთა ფართო წრე, რომელიც მოიცავდა წარმომადგენლებს საჯარო, დარგობრივი, სამეცნიერო, სამოქალაქო ორგანიზაციებიდან და კონცეფციის თემატიკისათვის რელევანტური სექტორების ექსპერტებს. ეს ჩართულობა მოიცავდა ინტერვიუებს, კონსულტაციებს, ეროვნულ საკონსულტაციო შეხვედრას, ეროვნული თანხმობის სამუშაო შეხვედრას, დისკუსიებს დაინტერესებულ პირებთან და კომენტირებას დეგგ კონცეფციის შესახებ. საწყის ეტაპზე შედგა სპეციალური კონსულტაციები სექტორული სამინისტროებისა და სააგენტოების წარმომადგენლებთან და ექსპერტებთან კლიმატის ცვლილებისადმი რელევანტური დარგობრივი მონაცემების და პარამეტრების შეგროვების, პროგნოზების და მეთოდოლოგიური მიდგომების დარგში არსებული და დაგეგმილი პოლიტიკის დოკუმენტების შესახებ ინფორმაციის მოპოვებისა და დაზუსტების მიზნით, რაც მოგვიანებით გამოყენებულ იქნა სათბურის გაზების ემისიის გრძელვადიანი პროგნოზირების სცენარების შემუშავებისათვის ყოველ სექტორში. რიგი კონსულტაციები მიმართული იყო ექსპერტული რჩევის მიღებისაკენ განვითარების სცენარებისათვის ზოგადი „დრაივერების“ არჩევისას (მოსახლეობის, ტურისტების რაოდენობის და მშპ- ის პროგნოზების შესახებ). 2 დაინტერესებული მხარეების ფართო ჩართულობის უზრუნველსაყოფად, დეგგ კონცეფცია განხილულ იქნა კლიმატის ეროვნულ პლატფორმაზე, რომელიც წარმოადგენს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს და არასამთავრობო ორგანიზაცია CENN-ის მიერ შექმნილ საზოგადოებრივ პლატფორმას. სექტორული სგ ემისიების სცენარები 2050 წლამდე წარმოდგენილ და განხილულ იქნა მონაწილეთა ფართო ჯგუფში სწორედ კლიმატის ეროვნული პლატფორმის ეროვნულ საკონსულტაციო შეხვედრაზე. ამავე შეხვედრაზე განხილული და მოწონებულ იქნა კონცეფციის სტრუქტურის (შინაარსის) სავარაუდო ვერსია. შეხვედრაზე წარმოდგენილი მასალა და კომენტარები მოგვიანებით დაეგზავნათ მონაწილეებს შემდგომი შენიშვნებისა და წინადადებებისათვის. დეგგ სტრატეგიის კონცეფციის სამუშაო ვერსია წარდგენილ იქნა შემდგომი განხილვისათვის ეროვნული თანხმობის შეხვედრაზე, მონაწილეთათვის მასალის წინასწარი დაგზავნით. მონაწილეები იყვნენ კლიმატის ცვლილებისა და მისთვის რელევანტური დარგების წარმომადგენლებისგან სამინისტროებიდან, სააგენტოებიდან, სამეცნიერო და არასამთავრობო ორგანიზაციებიდან, დარგობრივი ექსპერტებისგან, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენლებისა და ექსპერტებისგან. სტრატეგიის დოკუმენტი შესაბამის ვადაში განსახილველად გადაეგზავნება ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს და იგი ასევე განთავსებული იქნება სამდივნოს ელექტრონულ პლატფორმაზე (E-Platform) მმართველობის რეგულაციის 28-2 მუხლის შესაბამისად. ეროვნული საკონსულტაციო შეხვედრა საბაზისო სცენარებსა და შერბილების ტრაექტორიების შესახებ საქართველოს დეგგ-სათვის ეროვნულ საკონსულტაციო შეხვედრაზე წარმოდგენილი იყო ცალკეული სექტორული და ერთიანი ეროვნული სათბურის გაზების ემისიების პროგნოზები 2050 წლამდე, დამსწრე ექსპერტებისა და სხვა დაინტერესებულ პირთა ფართო წრისთვის, განსახილველად, სამსჯელოდ და საკონსულტაციოდ. მონაწილეთა შორის იყვნენ კლიმატის ცვლილებისა და მასთან დაკავშირებული დარგების სპეციალისტების, დარგობრივი სამინისტროების, სააგენტოების, სამეცნიერო და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები. დაისვა კითხვები, გამოითქვა შენიშვნები და გაკეთდა კომენტარები. გარდა საბაზისო სცენარებისა და მათთან დაკავშირებული საკითხებისა, განსახილველად წარდგენილ იქნა ასევე წინადადება საბოლოო დოკუმენტის „სტრატეგიიდან“ „კონცეფციად“ გადაკეთების შესახებ და ამის მიზეზები, ასევე, ამ მიზეზით შეცვლილი სტრუქტურა საბოლოო დოკუმენტისა. შეხვედრაზე დამსწრეთა მიერ მოწონებულ იქნა პროექტის გუნდის მიერ შესრულებული სამუშაო და გაზიარებულ იქნა მათი გადაწყვეტილება დოკუმენტის ტიპისა და სტრუქტურის შეცვლის შესახებ. გადაწყდა, რომ მიღებული შედეგები საფუძვლად დაედებოდა საქართველოს დაბალემისიიანი განვითარების გრძელვადიანი სტრატეგიის კონცეფციის სამუშაო დოკუმენტის მომზადებას. დეტალური ანგარიში ეროვნული საკონსულტაციო შეხვედრის შესახებ იხ. ცალკე ფაილად. ეროვნული ვალიდაციის შეხვედრა: დეგგ კონცეფციის სამუშაო ვერსია ფინანსურ სტრატეგიასთან ერთად. ეროვნული ვალიდაციის შეხვედრაზე განსახილველად წარმოდგენილ იყო დეგგ კონცეპტის სამუშაო ვერსია, რომელიც წინასწარ იყო დარიგებული მოწვეულ მონაწილეთათვის, რომლებიც წარმოადგენდნენ კლიმატის ცვლილებისა და მასთან დაკავშირებული დარგების სპეციალისტების, დარგობრივი სამინისტროების, სააგენტოების, სამეცნიერო და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლების 3 ფართო წრეს. განხილვა გაგრძელდა შეხვედრის შემდეგაც და მიღებული შენიშვნები და მოსაზრებები აისახა კონცეპტის საბოლოო სამუშაო ვერსიაში, რომელიც, თავის მხრივ, გაივლის კანონმდებლობით გათვალისწინებულ განხილვის პროცედურებს სამთავრობო სტრუქტურებში, კონცეფციის დამტკიცებამდე. ვებგვერდზე გამოქვეყნება უკუკავშირისთვის 2022 წლის 17 აგვისტოს, ფართო საზოგადოებრივი ჩართულობის მიზნით, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და გარემოსდაცვითი ინფორმაციის და განათლების ცენტრის ვებგვერდებზე გამოქვეყნდა კონცეფციის სამუშაო ვერსია უკუკავშირისთვის (სამინისტროს ვებგვერდი და ცენტრის ვებგვერდი). მსურველებს კომენტარებისა და წინადადებების წარდგენა შეეძლოთ მითითებულ ელ. ფოსტის მისამართებზე: maia.tskhvaradze@mepa.gov.ge და climate.change@mepa.gov.ge 2022 წლის 12 სექტემბრამდე. (იხ. ფოტო 1 - გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის ვებგვერდები) 4 ფოტო 1 - გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის ვებგვერდები 2022 წლის 17 აგვისტოს, ფართო საზოგადოებრივი ჩართულობის მიზნით, გარემოსდაცვითი ინფორმაციის და განათლების ცენტრის ოფიციალურ ვებ და ფეისბუქის გვერდებზე გამოქვეყნდა საქართველოს გრძელვადიანი დაბალემისიიანი განვითარების კონცეფციის სამუშაო ვერსია უკუკავშირისთვის. გარდა ამისა, ეს ინფორმაცია კიდევ ერთხელ დაიგზავნა ტექნიკური სამუშაო ჯგუფების წევრებთან ელ. ფოსტის საშუალებით. მსურველებს კომენტარებისა და წინადადებების წარდგენა შეეძლოთ მითითებულ ელფოსტის მისამართებზე: maia.tskhvaradze@mepa.gov.ge და climate.change@mepa.gov.ge 2022 წლის 12 სექტემბრამდე. (იხ. ფოტო 2 - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის ფეისბუქის გვერდი) 5 ფოტო 2 - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის ფეისბუქის გვერდი 2022 წლის 13 დეკემბრისთვის დაიგეგმა საქართველოს გრძელვადიანი დაბალემისიიანი განვითარების კონცეფციის საჯარო კონსულტაციის ერთობლივი, საბოლოო ღონისძიება ონლაინფორმატში - პლატფორმა Zoom-ში. 2022 წლის 6 დეკემბერს სსიპ „გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის“ ვებგვერდზე გამოქვეყნდა განახლებული დოკუმენტები და ინფორმაცია საჯარო განხილვის ღონისძიების შესახებ, მათ შორის, შეხვედრის ლინკი. ღონისძიებაზე დასასწრებლად წინასწარი რეგისტრაცია არ იყო საჭირო. (იხ. ფოტო 3 - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის ვებ გვერდი). 6 ფოტო 3 - გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის ვებგვერდი საჯარო განხილვის საბოლოო შეხვედრა 2022 წლის 13 დეკემბერს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და სსიპ გარემოსდაცვითი ინფორმაციისა და განათლების ცენტრის ორგანიზებით გაიმართა ფართო საჯარო განხილვის ონლაინშეხვედრა (ონლაინპლატფორმა zoom-ის გამოყენებით). საჯარო განხილვა, რომელსაც ესწრებოდა 40-მდე მონაწილე, დაიწყო 11:00 სთ-ზე და გაგრძელდა 2 საათის განმავლობაში. შეხვედრა გახსნა გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს გარემოსა და კლიმატის ცვლილების დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა - ქალბატონმა ნინო თხილავამ. ვებგვერდზე გამოქვეყნების და საჯარო განხილვის ღონისძიების პერიოდში მიღებული კომენტარები და მათი ასახვის პროცენტული გადანაწილება გრძელვადიანი დაბალემისიიანი განვითარების კონცეფციის საჯარო კომენტარების უკუკავშირის ცხრილი არ აისახა არ საჭიროებს ასახვას ასახულია (დოკუმენტის სხვა ნაწილში) ნაწილობრივ აისახა აისახა სულ მიღებული 54 7 არ აისახა 4 არ საჭიროებს ასახვას 14 ასახულია (დოკუმენტის 15 სხვა ნაწილში) ნაწილობრივ აისახა 2 აისახა 19 შენიშვნა სტატუსი კომენტარი მყარი ბიომასის მიმართულებით, 4.1 თავში (გვ.33) მოცემული დასკვნები და ხედვები არ ეფუძნება მასშივე გამოყენებული საბაზისო ინფორმაციის ზუსტ ანალიზს. გთხოვთ იხილოთ კომენტარები არ საჭიროებს შესაბამის პუნქტებზე. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგს: ასახვას 4.1. კლიმატთან დაკავშირებული გრძელვადიანი ქმედება ენერგეტიკის სექტორში არსებული მდგომარეობა და პოლიტიკის მიმოხილვა) LT LEDS გვ. 33 მონაცემები (ცხრილი 4.1.5. ბიომასა, გვ.36) დასკვნები და ანალიზი საჭიროებს ადეკვატურ ანალიზს და დასკვნებს, მათ მონაცემებზე მოცემულია შორის, ემისიების ნაწილში. (ეს შენიშვნა ეხება ასახულია შესაბამის ნაწილებში (მაგ: WeM შემდეგს: ცხრილი 4.1.5. ენერგიის მიწოდება სცენარით გათვალისწინებული (პეტაჯოულებში) 2013-2019 წლებში; ბიოსაწვავი LT ტექნოლოგიები და დაშვებები) LEDS გვ 36 მსგავსი დასკვნები (ეს კომენტარი ეხება 37-ე გვერდზე მოცემულ ტექსტს: შეშის მოხმარება ხასიათდება შემცირების ტენდენციით, რაც გამოწვეულია რეგიონების გაზიფიკაციით და შეშის უკანონო მოპოვებაზე კონტროლის გამკაცრებით) აჩენს მცდარ მოლოდინებს და ორიენტირებს დარგობრივი პოლიტიკების დაგეგმვის პროცესში. მით უმეტეს, როცა ამ მიმართულებით განხორციელებული კვლევები საწინააღდეგოს აჩვენებს (“COST ESTIMATION STUDY OF GAS PIPELINE NETWORK AND ALTERNATIVE SYSTEMS FOR HIGH-MOUNTAINOUS SETTLEMENTS OF GEORGIA”, USAID ENERGY PROGRAM, DELOITTE ტექსტი დაკორექტირდა CONSULTING LLP აისახა კომენტარის შესაბამისად USAID | GEORGIA, 30 December 2019). როგორც მინიმუმ, ფორმულირება უნდა შეიცვალოს ისე, რომ იმპერატიულის ნაცვლად, ჩაიწეროს სავარაუდო შეფასება („რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს რეგიონების გაზიფიკაციით...“). სინამდვილეში, შეშის მოხმარების შემცირების ტენდენცია დაკავშირებულია გაცილებით რთულ და კომლექსურ გარემოებებთან. მეტიც, დოკუმენტში წარმოდგენილი მონაცემების ოფიციალურ სტატისტიკასთან შეჯერება საგანგაშო დასკვნების გამოტანის საშუალებას იძლევა, მათ შორის, სწორედ შეშის რესურსების შემცირების 8 ტენდენციის კუთხით, რაც დოკუმენტში აუცილებლად უნდა აისახოს. კერძოდ: ეროვნული სატყეო სააგენტოს წლიური ანგარიშის მიხედვით, 2019 წელს ქვეყნის მოსახლეობამ ოფიციალურად 351 147 მ³ შეშა აითვისა, რაც მოხმარებული შეშის (1 295 ათასი მ³) 27, 1 %-ია, დეფიციტი კი 72,9 %-ს შეადგენს. სტატისტიკის სააგენტოსა და სატყეო სააგენტოს მიერ გამოყენებული დათვლების მეთოდოლოგიის უნიფიცირების შედეგად, 2019 წელს შეშის კანონიერად ათვისების მაჩვენებელი 245 802 მ³-მდე მცირდება (351 147 X 0.7), რაც მოხმარებული შეშის მხოლოდ 19 %-ია, დეფიციტი კი 81 %-ს აღწევს. მოხმარება ასევე რამდენჯერმე აღემატება „ყველა ტყის პოტენციალს“, რაც, სტატისტიკის სააგენტოს მეთოდოლოგიით, 280-350 ათას მ³-ს შეადგენს (400- 500 000 X 0.7). მიწოდების სისტემის გაუმჯობესებისა და სრული პოტენციალის ათვისების პირობებშიც კი, დეფიციტი 70-80 %-ის ფარგლებში რჩება, რაც მოსახლეობას იძულებულს ხდის, დეფიციტის აღმოფხვრისთვის უკანონო ჭრებს მიმართოს (ქვეყანაში არსებული სისტემა ნამდვილად აღარ იძლევა გაზის, დენის და ენერგიის სხვა წყაროების უკანონოდ მოპოვების საშუალებას). შედეგად, მიმდინარეობს საქართველოს ტყეების სწრაფი დეგრადაცია და იქმნება ტყის ენერგეტიკული რესურსების გამოლევის რისკი, რაც ახლო მომავალში დააყენებს 10 279 პჯ ენერგიის ჩანაცვლების საჭიროებას და ენერგეტიკის დარგს დააყენებს ახალი, მწვავე გამოწვევის წინაშე. უკეთეს შემთხვევაში, თუ ტყეების მდგრადი მართვისა და უკანონო ჭრების შემცირების პირობებში, შევინარჩუნებთ ენერგეტიკულ პოტენციალს და ეროვნული სატყეო სააგენტო, მათ შორის, საქმიანი ეზოების საშუალებით, შეძლებს 3 120 პჯ ენერგიის დაუბრკოლებელ და სტაბილურ მიწოდებას, ენერგეტიკის სექტორში მოსაძიებელი იქნება 7 159 პჯ ენერგიის დამატებითი ხელმისაწვდომი წყაროები მოსახლეობის სათბობი რესურსებით უზრუნველსაყოფად. შესაძლოა, ეს იყოს ბუნებრივი გაზი, რაც კიდევ უფრო გაზრდის მის მოხმარებას. ამის საპირისპიროდ, დოკუმენტში, იმპერატიული დასკვნის სახით, განვითარებულია მოსაზრება, რომ პრობლემა უკვე გადაჭრილია გაზიფიცირებისა და კონტროლის გზით და ამ ალტერნატიული რეალობის ჩვენებით, ენერგეტიკისა და სატყეო დარგს ტოვებს WoM სცენარის დონეზე (პოლიტიკისა და ღონისძიებების განხორციელების გარეშე) 9 წარმოდგენილი მონაცემები (ცხრილი 4.1.6., ბიოსაწვავი) უგულვებელყოფილია ემისიების ნაწილში, რაც, სავარაუდოდ, განპირობებულია მყარი ბიომასის კლასიფიკაციით განახლებადი ენერგიების ჯგუფში. ამ სექტორში (ენერგეტიკა) ეყრდნობა ოფიციალურ განმარტებისთვის, ტყის მყარი ბიოსაწვავი სტატისტიკას (ენერგეტიკული მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება მივაკუთვნოთ ბალანსები), რომელიც შეყვანილი განახლებად ენერგიას, როცა ტყის ათვისება იყო ენერგეტიკის ემისიების შეესაბამება ასათვისებელი რესურსის პოტენციალს. არ აისახა დასათვლელ მოდელში (TIMES იმ შემთხვევაში კი, როცა ათვისება (ოფიციალური Georgia), ამას გარდა, მონაცემებით) 4-ჯერ აღემატება ყველა ტყის ნახშირორჟანგის ემისია არ პოტენციალს, საქმე გვაქვს მერქნული რესურსების ითვლება ენერგეტიკის სექტორულ (შთანთქმული რეზერვების) სწრაფ კლებასთან. ემისიებში (IPCC 2006 წლის გაიდლაინების მიხედვით) არაგანახლებადი შეშის მოცულობამ 2019 წელს 1,350,000 – 1,450,000 მ³ შეადგინა. შესაბამისად, ეს მოცულობა აუცილებლად უნდა იყოს განხილული ემისიების ნაწილში. არაფერია ნათქვამი ბიომასაზე, არადა ენერგეტიკულ ბალანსში მისი წილი ათეულობით აღემატება სხვა განახლებადებს (ქარი, მზე, გეო- ტექსტი დაკორექტირდა თერმული და ა. შ.); ვფიქრობთ, ეს შეუსაბამობა აისახა კომენტარის შესაბამისად აუცილებლად უნდა გასწორდეს. (ეს კომენტარი ეხება 39-ე გვერდზე მოცემულ ქვეთავს: ენერგეტიკული რესურსები) ღონისძიებების სცენარების ნაწილი ასახავს ენერგოინდუსტრიის დარგში ენერგიის გენერაციას, რომელმაც არაფერია ნათქვამი სათბობი რესურსების უნდა უზრუნველყოს სასურველი დეფიციტის აღმოფხვრის შესახებ. არადა, მიზნის (სხვა დარგებთან ერთად, დოკუმენტის საბაზისო მონაცემებით, საქმე გვაქვს ჯამურად, კლიმატ-ნეიტრალობის) ასახულია 80 %-იან დეფიციტთან (იხ. წინა კომენტარები) (ეს მიღწევა 2050 წლისთვის. რაც კომენტარი ეხება 40-ე გვერდზე მოცემულ ქვეთავს: შეეხება ბიომასას, ეს საკითხი ტყის სახელმწიფო პოლიტიკა) სექტორში აისახება ღონისძიებების ნაწილში. აქ, ენერგეტიკაში დათვლებში მონაწილეობს, როგორც საწვავი, ენერგობალანსზე დაყრდნობით გთხვოთ, მოგვაწოდოთ წყარო (კვლევის ანგარიში), რომელზე დაყრდნობითაც განისაზღვრა მყარი ბიომასის ემისიების მაჩვენებლები. (ეს კომენტარი ტექსტი დაკორექტირდა წყაროს აისახა ეხება 47-ე გვერდზე მოცემულ ქვეთავს: სათბური მითითებით გაზების ემისიის არსებული პროფილი და დინამიკა) არსებითი გარემოებების გათვალისწინებით, ბიომასის (რომლის უდიდეს ბიოსაწვავის ემისიის მაჩვენებელი თუმცა არა მთლიან წილს არადამაჯერებლად მცირეა. საჭიროა, გადაიხედოს შეადგენს შეშა), ისევე როგორც დათვლებისთვის გამოყენებული მეთოდოლოგია. ამ არ საჭიროებს ყველა სხვა საწვავის შესახებ შემთხვევაში, მცდარია თვითონ დათვლების ასახვას საწყისი მონაცემები აღებულია ლოგიკა, რომელიც თითქოს ეყრდნობა ოფიციალური სტატისტიკიდან, ამ საერთაშორისო პრაქტიკას, მაგრამ, სინამდვილეში, შემთხვევაში, ენერგეტიკული ახდენს მის არასწორ ინტერპრეტაციას და ბალანსებიდან., როგორც ეს წინააღდეგობაში მოდის ამ აღიარებულ მიღებულია ჩვენს პრაქტიკაში სგ 10 მეთოდებთან. კერძოდ: 4.1.2 და 4.1.6 ცხრილებში ინვენტარიზაციის და ორწლიური წარმოდგენილ ბიომასის ენერგიაში შედის როგორც განახლებადი ანგარიშების (BUR) ოფიციალურად მოჭრილი საშეშე ხეტყე (ეროვნული მომზადებისას. ასევეა ამ სატყეო სააგენტოს მონაცემი), ასევე - მოხმარებული პროექტში ენერგეტიკის ბიომასაც (ჯეოსტატი). ეს ორი მონაცემი ერთი და სექტორისათვის გამოყენებულ იგივე რომ ყოფილიყო, მაშინ გაფრქვევა იქნებოდა მოდელში (TIMES Georgia), ნულოვანი და 4.1.3 ცხრილის მონაცემი იქნებოდა შეყვანილია ოფიციალური სწორი. საქართველოს შემთხვევაში, ოფიციალური სტატისტიკა ყველა საწვავის სტატისტიკით, ტყის ენერგეტიკული ათვისება შესახებ (2016 წელია შერჩეული რამდენჯერმე აჭარბებს როგორც ოფიციალური საწყის წლად, თუმცა 2019 წლამდე ჭრის მონაცემებს, ასევე - ყველა ტყის პოტენციალს. მონაცემები ხელმისაწვდომი იყო შესაბამისად, შეშის მოცულობა, რომელიც მიიღება ამ დოკუმენტზე მუშაობის ლეგალურად მოპოვებული და რეალურად პროცესში, რაც მოცემულია კიდეც მოხმარებული შეშის სხვაობით, არის ცხრილებში). ამ მონაცემებზე არაგანახლებადი ენერგია, რომელსაც არ და ვერ დაყრდნობით კეთდება ექნება ნულოვანი ემისია. აღნიშნულიდან პროგნოზები 2050 წლამდე გამომდინარე, უკანონო (არამდგრადი) შეშის ემისია (საბაზისო და შემარბილებელი, ცალკე უნდა დაანგარიშდეს. ბიომასაში დოკუმენტში გამოყენებული არაგანახლებადი შეშის მაღალი წილიდან მიდგომის შესაბამისად), გამომდინარე, სხვა არაგანახლებად ენერგიებთან შესაბამისი ემისიის მიმართებაში, ემისიებს შორის თანაფარდობა მეტ- კოეფიციენტების გამოყენებით ნაკლებად შესაბამისობაში უნდა მოდიოდეს პჯ- (IPCC 2006 GL) ყველა ებში გამოსახული ენერგიების თანაფარდობასთან გამოყენებული საწვავისათვის, (ცხრილები და დიაგრამები 4.1.2 და 4.1.6) და არ ბიომასის (და შეშის) ჩათვლით. უნდა იყოს განულებული, როგორც 4.1.3 ცხრილშია. ბიომასის მონაცემები, რომლებსაც ცალკე საკითხია, რომ ბიომასის უტილიზაცია ერთ- ეყრდნობა მოდელის გამოთვლები, ერთი ყველაზე დაბალტექნოლოგიური სფეროა, დამყარებულია ოფიციალურ შეშა კი ძირითადად გამოიყენება ნედლი სახით. (ეს სტატისტიკაზე (ენერგეტიკულ კომენტარი ეხება 47-ე გვერდზე მოცემულ გრაფიკს: ბალანსებზე) და მეტ-ნაკლებად გრაფიკი 4.1.3. სათბურის აირების ემისია საწვავის ასახავს ამ სახის ენერგიის წყაროს ტიპის მიხედვით 2013-2019 წლებში). საწვავად გამოყენებას (განურჩევლად ლეგალურია თუ არალეგალური). ზემოთაღნიშნული გაიდლაინების მიხედვით, შეშის დაწვით ადენილი ნახშირორჟანგი არ ითვლება ენერგეტიკის სექტორულ ემისიებში (აისახება მხოლოდ CH4 და N2O ემისიები), რაც ნაწილობრივ განაპირობებს ემისიების სიმცირეს ამ საწვავიდან. რაც შეეხება კონკრეტულ მეთოდოლოგიას, შეშის წვის შედეგად ატმოსფეროში გამოიყოფა ნახშირორჟანგი, ბიომასაში არსებული ნახშირბადი უერთდება ჟანგბადს. ეს ნახშირორჟანგი შთაინთქმება ხე-მცენარეების მიერ. საქართველოს ტყეები არის ნახშირორჟანგის ნეტო- მშთანმთქმელი (შთანთქმა აღემატება ემისიას, ნეტო შთანთქმა = შთანთქმას - ემისია). შთანთქმა ბევრად აღემატება ემისიას. 203 გვერდზე იხილეთ ნახაზი 4.7.8. 11 ლურჯადაა შეფერილი ნეტო შთანთქმა ღონისძიებების გარეშე. (ნახ 4.7.8. სატყეო მიწებზე ნეტო შთანთქმის დინამიკა დაბალ ემისიანი განვითარების სცენარების მიხედვით (მ.შ. გრაფიკზე მოცემულია ღონისძიებების გარეშე, WOM სცენარი)). მაგალითი: საქართველოს ენერგეტიკული ბალანსის მიხედვით 2016 წელს საყოფაცხოვრებო და სავაჭრო/საჯარო სექტორებმა მოიხმარა 2,037,000 მ3 შეშა, რომლის ენერგოტევადობაა 16,128 ტერაჯოული. შეშის ემისიის ფაქტორია 112,000 კგ CO2/ტერაჯოულზე. ემისია = 16,128 ტერაჯოული x 112,000 კგ CO2/ტერაჯოულზე = 1,806 გიგაგრამი CO2 = 1,806 ათასი ტონა CO2 ნახ 4.7.8-დან 2016 წელს ნეტო შთანთქმა იყო 5,617 გიგაგრამი CO2. შთანთქმა = 5,617 გიგაგრამი CO2 + 1,806 გიგაგრამი CO2 = 7,423 გიგაგრამი CO2 კონვენციის სახელმძღვანელო - IPCC დოკუმენტის მიხედვით შეშის (ბიომასის) წვიდან განიხილება მხოლოდ მეთანისა და აზოტის ქვეჟანგის ემისიები, რადგან ეს გაზები არ შთაინთმება ხე-მცენარეების მიერ. მიუღებელი მაჩვენებლებია (ეს კომენტარი ეხება 48- არ საჭიროებს იხ. პასუხი წინა კომენტარზე ე გვერდზე მოცემულ ცხრილს 4.1.9.ბიომასა) ასახვას. იქიდან გამომდინარე, რომ არ დათვლილა ემისიები არაგანახლებადი შეშიდან, უნდა ვივარაუდოთ, რომ შენობების სექტორის ემისიები ეს მონაცემი არ არის ინტეგრირებული დათვლილია იმავე მოდელით და საცხოვრებელი შენობების ემისიებში (გთხოვთ, იმავე ოფიციალურ მონაცემებზე დაგვიზუსტოთ). ეს მონაცემი მნიშვნელოვნად დაყრდნობით (საწვავების შეცვლის სცენარებს, რადგან მასში აისახება ისეთი მოხმარების შესახებ), კერძოდ, დაშვებები, როგორიცაა: შეშის ძირითადი ნაწილი ენერგობალანსზე დაყრდნობით. გახდება განახლებადი; არაგანახლებადი შეშა ასახულია რაც შეეხება დაშვებებს, სცენარებში ჩანაცვლდება ალტერნატიული ენერგიით; შეშის ასახულია შეშის მოხმარების შემცირებას უზრუნველყოფს ენერგოეფექტიანი შემცირება, ენერგოეფექტიანი ტექნოლოგიების დანერგვა; ტყის გარდა, ტექნოლოგიების დანერგვა, გენერირება მოხდება ენერგეტიკულ პლანტაციებში, ენერგეტიკული პლანტაციების რაც ემისიებს ისევ გაანულებს და ა. შ.). (ეს გაშენება და ა.შ. კომენტარი ეხება 49-ე გვერდზე მოცემულ ცხრილს 4.1.10. საცხოვრებელი შენობები) 12 იქიდან გამომდინარე, რომ არ დათვლილა ემისიები არაგანახლებადი შეშიდან, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ეს მონაცემი არ არის ინტეგრირებული შენობების სექტორის ემისიები საცხოვრებელი შენობების ემისიებში (გთხოვთ, დათვლილია იგივე მოდელით და დაგვიზუსტოთ). ეს მონაცემი მნიშვნელოვნად იგივე ოფიციალურ მონაცემებზე შეცვლის სცენარებს, რადგან მასში აისახება ისეთი დაყრდნობით (საწვავების დაშვებები, როგორიცაა: შეშის ძირითადი ნაწილი მოხმარების შესახებ), კერძოდ, გახდება განახლებადი; არაგანახლებადი შეშა ენერგობალანსზე დაყრდნობით. ჩანაცვლდება ალტერნატიული ენერგიით; შეშის ასახულია რაც შეეხება დაშვებებს, სცენარებში შემცირებას უზრუნველყოფს ენერგოეფექტიანი ასახულია შეშის მოხმარების ტექნოლოგიების დანერგვა; ტყის გარდა, შემცირება, ენერგოეფექტიანი გენერირება მოხდება ენერგეტიკულ პლანტაციებში, ტექნოლოგიების დანერგვა, რაც ემისიებს ისევ გაანულებს და ა. შ.). (ეს ენერგეტიკული პლანტაციების კომენტარი ეხება 50-ე გვერდზე მოცემულ ცხრილს გაშენება და ა.შ. 4.1.11. . ენერგეტიკის სექტორიდან ემისიები (გგ CO2-ეკვ) WoM პესიმისტური სცენარის შემთხვევაში) სამწუხაროდ, გამორჩენილია ემისიების ერთ-ერთი ემისიების ყველა წყარო, ასევე, მნიშვნელოვანი წყარო, რის გამოც დათვლები მონაცემები მოხმარებული არასრულყოფილია. შესაბამისად, გამოტოვებულია ბიომასის შესახებ ღონისძიებებიც, რასაც უნდა მოეხდინა მყარი ასახულია ინტეგრირებულია TIMES Georgia ბიომასიდან ემისიების შემცირება. (ეს კომენტარი მოდელში, შესაბამისი შედეგები ეხება შემდეგ ქვეთავს: საკვანძო ეტაპები 2030 და წარმოდგენილია აღნიშნულ 2040 წლებისთვის (გვ. 52). დოკუმენტში ემისიების ყველა წყარო, ასევე, მონაცემები მოხმარებული იხ. კომენტარები 11; 13 (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ბიომასის შესახებ ქვეთავს: სათბურის გაზების ემისიების სავარაუდო ასახულია ინტეგრირებულია TIMES Georgia სამომავლო ტრაექტორიების დიაპაზონი. მოდელში, შესაბამისი შედეგები შერბილების სცენარები (WeM და WaM). წარმოდგენილია აღნიშნულ დოკუმენტში ენერგიის ნაწილის წაკითხვის ბოლოს ჩნდება ბიომასა არ გამოირიცხა ლოგიკური შეკითხვა: სად და როგორ გაქრა ბიომასა სცენარებიდან, ის ასახულია ტყის ენერგეტიკის სექტორიდან? როგორ იღებს ან სექტორში. თვითონ ენერგეტიკის მომავალში როგორ აპირებს საქართველო სექტორში გაიდლაინები მილიონებით კუბური მეტრი არაგანახლებადი მიგვითითებს, რომ ეს საკითხი შეშისგან ენერგიისა და სითბოს მიღებას ემისიების დაკავშირებულია ტყესთან და იქ გარეშე? რატომ გამოირიცხა ბიომასა ყველა აისახება ემისიებში. განახლებადი სცენარიდან? თუ არაგანახლებადი, ბიომასის საჭიროა, ექსპერტებმა ერთობლივად იმუშაონ ემისია მცირეა, როგორც ზემოთ დოკუმენტის ამ ორი ნაწილის (ენერგეტიკის ავხსენით: ერთი მხრივ, იმიტომ, სექტორი და lulucf) გადახედვაზე. სათბობი რომ ნახშირორჟანგი არ ითვლება ასახულია რესურსების დეფიციტის აღმოფხვრა, სოფლად (აქ, ენერგეტიკაში) და, მეორე ენერგო-გადაწყვეტილებების მოძიება, მხრივ, ტყის სფეროში მილიონობით ადამიანის გათბობა და თუნდაც გათვალისწინებული მილიონობით მეტრ-კუბი შეშის უტილიზაცია ღონისძიებები მიმართულია ენერგეტიკის სფეროა. თავის მხრივ, სატყეო შთანთქმის გაძლიერებისა და ორიენტირებულია ტყეების მართვაზე, დაცვასა და ემისიის შემცირებისაკენ, ხოლო სარგებლობაზე; მათ შორის, ტყეების მდგრად სწორი მენეჯმენტი და ენერგეტიკულ სარგებლობაზეც და განახლებადი გაუმჯობესებული მონიტორინგი შეშის დამზადებაზე (ეს კომენტარი ეხება შედეგ შეამცირებს უკანონო ჭრებს. ქვეთავს: სცენარი დამატებითი ღონისძიებებით დანარჩენი იხ. ტყის სექტორის (WaM სცენარი) (გვ.55). ექსპერტის პასუხები 13 lulucf, ყველა სხვა ნაწილისგან განსხვავებით, ტოვებს არასრულის შთაბეჭდილებას. მთლიანად 4.7 ქვეთავი გასაახლებელია და საჭიროებს როგორც მოკლე, საშუალო და გრძელვადიანი სექტორული გეგმების უფრო კონკრეტულად გააზრება-გაწერას, ასევე დარგზე ზემოქმედების დადებითი და უარყოფითი ფაქტორების ანალიზს და მასზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებების ინტეგრირებას. მაგალითად, არაფერია ნათქვამი თუნდაც ტყეების კატეგორიზაციაზე, რომლის ფარგლებშიც მოხდება, იგივე - დაცული და დაცვითი ტყეების გამოყოფა და მათზე გავრცელდება მართვის განსხვავებული რეჟიმები, რაც დაეხმარება ტყის კლიმატ- მარეგულირებელი, ნიადაგდაცითი და წყალმარეგულირებელი ფუნქციების გაძლიერებას ანგარიშის დაწერის დროს სატყეო და დადებითად აისახება, როგორც ტყის მიწების, სექტორში დაგეგმილი ყველა ასევე სახნავ-სათესი მიწების მაღალი ღონისძიება შევიდა გამოთვლებში, კონსერვაციული ღირებულებების, მათ შორის, ტექსტში არ არის ყველა შთანთქმის პოტენციალის შენარჩუნება- ღონისძიებებისთვის ცალკე გაუმჯობესებაზე; გამორჩენილია ტყის მიწების გამოთვლები რადგანაც ანგარიშის რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მაჩვენებლების ფორმატი არ იძლეოდა ამის შენარჩუნება, დეცენტრალიზაცია და სხვა მსგავსი შესაძლებლობას. მიღებული საკითხები, რაც კავშირშია დაბალემისიიან მონაცემები გათვალისწინებულ კონცეფციასთან. ტექსტსი აუცილებლად უნდა იქნა მოკლევადიან პროგნოზებში აისახოს, მაგალითად, ტყეებით ენერგეტიკული და რათქმაუნდა განგრძობილი აისახა სარგებლობის ძირითადი გარემოებები, რაც იქნა გრძელვადიანი უპასუხებდა ოფიციალურ მაჩვენებლებს იმასთან პერიოდისთვისაც. ხოლო დაკავშირებით, რომ 2019 წელს მოხმარებული ტყის რადაგანაც კანონმდებლობით არ მყარი ბიომასიდან განახლებადის წილი იყო გვაქვს გრძელვადიანი გეგმები, მხოლოდ 19 %, ათვისების მაჩვენებელი 4-ჯერ ამიტომ აქ გამოთვლები აღემატებოდა „ყველა ტყის პოტენციალს“, შემოიფარგლა მხოლოდ იმ არაგანახლებადი შეშის მოცულობამ კი 1,350,000- სტრატეგიულად მნიშვნელოვან 1,450,000 მ³ შეადგინა. ანალოგიურად, საჭიროა მიდგომებზე რომლებიც მდგრადი კონკრეტული ხედვების და გეგმების არსებობს ტყის მართვის პრინციპებშია ტყითსარგებობის სხვადასხვა ფორმებზე, რომლის გაწერილი, მათ შორის, თქვენ მიერ წახალისებაც უნდა მოხდეს ახალი კოდექსის ქვემოთ ჩამოთვლილი ქმედებები მიხედვით (პლანტაციური მეურნეობები, არამერნული რესურსები, ტურიზმი და რეკრეაცია, მიწის მართვა და ა. შ.), რამაც უნდა შეცვალოს ტყეთსარგებლობის არსებული პრაქტიკა და ტყეების აღდეგნა (შთანთქმის უნარის ზრდა) უზრუნველყოს სწორი გარემოსდაცვითი და ეკონომიკური პოლიტიკით. მთლიანობაში, დოკუმენტის ეს ნაწილი წარმოადგენს lulucf-ის მხოლოდ ერთ ნაწილს და აუცილებლად მოითხოვს მის შევსებას ტყის მართვის ყველა რელევანტური კომპონენტით. (ეს კომენტარი შემდეგ ქვეთავს: 4.7. კლიმატთან დაკავშირებული გრძელვადიანი ქმედება მიწათსარგებლობის, მიწათსარგებლობის ცვლილებისა და ტყის სექტორში (LULUCF) (გვ. 189) 14 წარმოდგენილი სურათი კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ დღევანდელი კანონმდებლობა და სისტემა ვერ უზურნველყოფს ტყის ეკოსისტემური სერვისებით (მათ შორის, ემისიების შთანთქმა) მდგრად სარგებლობას და მაღალი კონსერვაციული ღირებულებების დაცვას. ასევე დარღვეულია ბალანსი ტყეების მიმართ არსებული ინტერესების განხორციელების პროცესში, რაც ქმნის დეგრადაციის ფაქტორებს. მაგალითად, ენერგეტიკული მოთხოვნის შენარჩუნების პირობებში, წლიდან წლამდე გაიზრდება დეგრადაციის მასშტაბი, რაც ახლო მომავალში შეიძლება აისახოს მერქნის მარაგების დრამატულ კლებაში და ტყე გახდეს ემიტორი. შესაბამისად, ამ აბზაცში წარმოდგენილი ობიექტური შეფასებები მთლიანად მოწყვეტილია დოკუმენტის შინაარსს და სტრუქტურას, რადგან მთელი შემდგომი ტექსტი მიღებულია ინფორმაციად, აქ ვერ პასუხობს დოკუმენტშივე წარმოდგენილ მოყვანილია სამწუხარო ფაქტები, ანალიზს, საჭიროებებს და ამოცანებს. (ეს რომლის გამოსწორებაზეა მთელი კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: ტყის ფართობების დოკუმენტი აგებული და 54% წარმოდგენილია 0,5 და ნაკლები სიხშირის არ საჭიროებს შესაბამისად დოკუმენტი ტყის კორომებით, ხშირად ადგილი აქვს მერქნიან ასახვას როგორც ნახშირბადის სახეობათა არასასურველ ცვლას (ძვირფასმერქნიანი დამგროვებელ რეზერვუარის სახეობების ადგილს იკავებს შედარებით დაბალი შესაძლებლობის გაზრდისკენ არის ღირებულების მეორადი წარმოშობის მერქნიანი მიმართული სახეობები), ხშირია ეროზიული პროცესები, ნიადაგის და კორომების დეგრადირება, ადგილი აქ ტყის გავრცელების ზედა საზღვრის - სუბალპური ტყეების მნიშვნელოვნად დაბლა დაწევას, საკმაოდ დიდი ფართობებით არის წარმოდგენილი დაბალი სიხშირის კორომები ხშირი მარადმწვანე ქვეტყით და მაღალ ბალახეულობით, სადაც ტყეების ბუნებრივი განახლება ფაქტობრივად არ მიმდინარეობს, საკმაოდ შემცირებულია ტყეებში ძვირფასმერქნიან სახეობათა (წაბლი, თელა, ნეკერჩხალი, უთხოვარი, ბზა და სხვა) რაოდენობა, მათი სხვადასხვა დანიშნულებით გამოყენების გამო. ტყეების აღდგენის და მოვლის ღონისძიებები მოითხოვს დიდ ფინანსურ რესურსებს, რაც აფერხებს დეგრადირებული ტყის ფართობების ფართომასშტაბიან აღდგენა-რეაბილიტაციას. (გვ. 189). ძალიან ზოგადია. ცალკე აღებული, არც სატყეო მეურნეობები და არც გრძელვადიანი სარგებლობა ღონისძიებები მოცემულია არ იძლევა შემდგომი ანალიზის, დასკვნებისა და გამოთვლებში ასევე ის ასახულია დათვლების გაკეთების შესაძლებლობას, თუკი ეს მოკლევადიან ქმედებებში, თუმცა პროცესი არ იქნება წარმოდგენილი კონკრეტული ვინაიდან აღნიშნული დოკუმენტი ღონისძიებებისა და მათი შედეგების წარმოადგენს გრძელვადიანი არ აისახა სახით ხედვის დოკუმენტს (კონცეფციას ) (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: 2014 წლიდან და არა სტრატეგიას/გეგმას, სატყეო სექტორში დაგეგმილი რეფორმა ფორმატი არ მოიცავს ითვალისწინებს ტყის მართვის არსებული კონკრეტული ღონისძიებების მიდგომების შეცვლას, კერძოდ კი სატყეო შესახებ ინფორმაციას მეურნეობების შექმნასა და ქვეყანაში გრძელვადიანი 15 სარგებლის მიღებაზე დაფუძნებული ტყეების მდგრადი მართვის მოდელის დანერგვას) (გვ. 190) ტყის კოდექსი და ზოგადად, რეფორმა, ღონისძიებების საკმაოდ ფართო სპექტრს მოიცავს და ახალ შესაძლებლობებს აჩენს არა მხოლოდ მართვის ორგანოებისთვის, არამედ მოსახლეობისთვის, ფერმერული მეურნეობებისთვის, ბიზნესისთვის, კურორტების განვითარებისთვის, განახლებადი ენერგიების განვითარებისთვის და ა. შ. კარგი იქნებოდა, თუ ეს საკითხები ზოგადად მაინც იქნებოდა წარმოდგენილი და არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ მართვის ორგანოს შესაძლებლობების გაზრდით. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ მართვის ახალ მოდელში ნაგულისხმები ტურისტულ- რეკრეაციული პოტენციალის გამოყენების პერსპექტივა მნიშვნელოვნად ზიანდება ახალი საკანონმდებლო ცვლილებებით. კერძოდ, გასული წლის ბოლოს ტყის კოდექსში შევიდა ცვლილება, რომელმაც დააკანონა ტყის სტატუსის გაუქმება საკურორტო-რეკრეაციული მიზნით საინვესტიციო წინადადების არსებობის შემთხვევაში. აღნიშნული ცვლილება მომავალში დრამატულად ამცირებს აღნიშნული საკითხი სცილდება არ საჭიროებს კერძო სექტორის ინტერესს, ტყეებში კლიმატის ცვლილების ასახვას განახორციელოს ინვესტირება ტყის სტატუსის შერბილების პოლიტიკას შენარჩუნების პირობით, სატყეო სააგენტოს ართმევს შემოსავლის წყაროს მიწის მართვიდან და უჩენს მოტივაციას, შემოსავალი მიიღოს ტყეების ამორიცხვის გზით. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ მართვის ახალ მოდელში ნაგულისხმები ტურისტულ-რეკრეაციული პოტენციალის გამოყენების პერსპექტივა მნიშვნელოვნად ზიანდება ახალი საკანონმდებლო ცვლილებებით. კერძოდ, გასული წლის ბოლოს ტყის კოდექსში შევიდა ცვლილება, რომელმაც დააკანონა ტყის სტატუსის გაუქმება საკურორტო-რეკრეაციული მიზნით საინვესტიციო წინადადების არსებობის შემთხვევაში. აღნიშნული ცვლილება მომავალში დრამატულად ამცირებს კერძო სექტორის ინტერესს, ტყეებში განახორციელოს ინვესტირება ტყის სტატუსის შენარჩუნების პირობით, სატყეო სააგენტოს ართმევს შემოსავლის წყაროს მიწის მართვიდან და უჩენს მოტივაციას, შემოსავალი მიიღოს ტყეების ამორიცხვის გზით. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: მართვის ახალი მოდელი (ახალი ტყის კოდექსის მიხედვით) 16 გულისხმობს ტყის მართვის ორგანოების ტრანსფორმირებას მრავალმიზნობრივ ტყის მართვის ორგანოებად, რომლებსაც ექნებათ სატყეო მეურნეობის მენეჯმენტის, მათ შორის, ინფრასტრუქტურის შექმნის, სამონადირეო მეურნეობების გაძღოლის, რეკრეაციული ტყეების მართვის, ხე- ტყის მასალის დამზადებისა და ტყის სხვა რესურსით სარგებლობის, ასევე, ტყის რესურსის რეალიზაციის, ტურისტული და სხვა სერვისების შექმნა–რეალიზაციის უფლებამოსილება). (გვ. 190) საჭიროა დაკონკრეტდეს, რომ სახელმწიფო იღებს ვალდებულებას, შეინარჩუნოს ტყის რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მაჩვენებლები და შექმნას მართვის ისეთი სისტემები, რომელიც ხელს შეუშლის სატყეო ფართობების შემცირებას, მათ შორის, სექტორის, როგორც ნახშირბადის რეზერვუარის, ფუნქციის შენარჩუნების მიზნით. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: LULUCF სექტორში სათბურის გაზების ემისიების ტექსტი დაკორექტირდა აისახა წარმომქმნელ ერთ-ერთ უმთავრეს ფაქტორს კომენტარის შესაბამისად წარმოადგენს მიწათსარგებლობის კატეგორიებისა და მათი ფართობების ცვლილება. აქედან გამომდინარე, LULUCF სექტორში ინვენტარიზაციის ჩატარებისას ყოველთვის მიმდინარეობს მიწათსარგებლობაში ცვლილებების მონიტორინგი. სექტორში სათბურის გაზების ინვენტარიზაციის დაწყების წინ დგება მიწათსარგებლობის მატრიცა (იხ. ცხრილი 1) გვერდი 190 17 ინვენტარიზაციის მონაცემები შთანთქმისა და ემისიების შესახებ შეგვიძლია მივიჩნიოთ სარწმუნოდ. თუმცა, ეს წინააღმდეგობაში არ მოდის იმ ფაქტთან, რომ დღევანდელი კანონმდებლობით და პრაქტიკით, შეუძლებელია შეშაზე არსებული მოთხვონის დაკმაყოფილება მდგრადი და განახლებადი მერქნული რესურსებით. ენერგეტიკულ გამოწვევებზე პასუხი ეროვნული სატყეო სააგენტოს მხრიდან მოითხოვს სისტემურ ამ დოკუმენტში ერთ-ერთ მთავარ ცვლილებებს და ისეთ გადაწყვეტებს, როგორიცაა, ღონისძიებად არის მოყვანილი მაგალითად, პლანტაციური მეურნეობების ასახულია პლანტაციური მეურნეობის წახალისება დეგრადირებულ ტყეებში. თუმცა, ეს განვითარება, თქვენ 28-ე საკითხი მხოლოდ მას შემდეგ შეიძლება დადგეს შენიშვნაშიც აღნიშნავთ მთავრობის დღის წესრიგში, როცა სამინისტროს მიერ მოხდება პრობლემის აღიარება და გააზრება, მათ შორის, მსგავს დოკუმენტებში. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: LULUCF სექტორში ჩატარებული უახლესი ინვენტარიზაციის მონაცემების თანახმად (2019 წ.), სექტორი წარმოადგენს ე.წ ნახშირბადის რეზერვუარს, ანუ, როგორც უკვე აღინიშნა, ის ნახშირბადის დამგროვებელია (იხ. ნახ.1). გვერდი 191 დოკუმენტში მოცემული ღონისძიებების ჩამონათვალი არის მხოლოდ ერთი, მცირე ნაწილი - სატყეო დარგში მიმდინარე პროცესებიდან, რომლებზეც დიდწილადაა დამოკიდებული თუნდაც აქ აღწერილი ღონისძიებების წარმატება. ანგარიშში გათვალისწინებულია ამიტომ, დოკუმენტი საჭიროებს ამ პროცესების ყველა დაგეგმილი (WEM) ასევე ასახულია უფრო კომპლექსურ შეფასებას და გაწერას. რეკომენდირებული (WAM) (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: მოდელში ღონისძიება გამოთვლებისათვის და ასევე საჭირო დაშვებების შერჩევისას გამოყენებულ იქნა ქვესექტორებში მიმდინარე და დაგეგმილი ღონისძიებები. (გვერდი 193) 18 გაურკვევლობის თავიდან ასაცილებლად: ტყის ქვესექტორი შეიძლება იმ პირობებშიც რჩებოდეს ნახშირბადის დამგროვებლად, როცა განახლებადი შეშის მოპოვება 4-ჯერ ჩამოუვარდება არაგანახლებადს. ეს გამოწვეულია ქვესექტორის გეოგრაფიული დაფარვით (2.7 მილიონი ჰექტარი - ქვეყნის ტერიტორიის 40 %-ზე მეტ ფართობზე), სადაც ტყეთსარგებლობა ხორციელდება შეზღუდულ არეალებში; ასევე სხვა ტიპის ეკონომიკური ღირებულების არ და ვერ გამოყენებით (იგივე - სამასალე მერქნის წარმოება). სწორედ ეს გარემოებები ხდის შესაძლებელს, სექტორი ერთბაშად რჩებოდეს ნახშირბადის დამგროვებლად და, ამასთან ერთად, აწარმოებდეს 1.5 მილიონ მ³-მდე არაგანახლებად შეშას (და იწვევდეს მის ეკვივალენტ ემისიას). ამასთანავე, ტყე, როგორც სასიცოცხლო ეკოსისტემური სერვისების მიმწოდებელი და როგორც ნახშირბადის გამოთვლები ეყრდნობა და რეზერვუარი, პასუხისმგებელია, ზოგადად, ჰარმონიზებულია IPCC ემისიების შთანთქმაზე და არამხოლოდ საკუთარი მეთოდოლოგიებთან, რომელიც ემისიების დაბალანსებაზე, რისთვისაც არის საერთაშორისოდ მნიშვნელოვანია თუნდაც არამდგრადი / აღიარებული მეთოდოლოგია. არალეგალური შეშის წარმოებისა და მისი მეთოდოლოგია ნაწილობრივ ეკვივალენტი ემისიების შემცირება. ტყის ასახულია მოიცავს წარმოდგენილი ბუნებრივი თვისება და სექტორის მართვის კომენტარის შესაბამის ბუნებრივი ამოცანაა, მთლიანობაში გააუმჯობესოს ინფორმაციას, თუმცა აღნიშნული ემისიებისა და შთანთქმის ბალანსი. აქედან შეთავაზების გათვალისწინება გამომდინარე, დოკუმენტის მიზანიც ტყის ამ სრულად ვერ ხდება. დამატებითი საკვანძი ფუნქციის გაუმჯობესება უნდა იყოს და ის ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ ფაქტი, რომ, დღევანდელი მდგომარეობითაც კი, იხილოთ IPCC 2006 საქართველოს ტყე ნახშირბადის დამგროვებელია, მეთოდოლოგია. სრულიად აიძლევა დამშვიდებისა და კმაყოფილების მიზეზს. იგივე იქნებოდა, გვეთქვა, რომ ტყე უფრო მეტ წყალს ინახავს, ვიდრე თვითონ სჭირდება. ბევრ განვითარებად ქვეყანაში ტყე გახდა ემიტორი და ამის მიზეზი სწორედ ტყეების არამდგრადი მართვა და ტყითსარგებლობასთან დაკავშირებული ინტერესების დაუბალანსებლობა (გაუთვალისწინებლობის) იყო. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: საქართველოში სატყეო მიწები LULUCF სექტორში უმთავრეს სათბურის გაზების შთანთქმა/ემისიის წყაროს წარმოადგენს. მიუხედავად ტყის ფართობების დეგრადაციისა და მერქნული რესურსის ჭარბი მოხმარებისა, ქვესექტორი ნახშირბადის რეზერვუარს წარმოადგენს, ანუ ის ნახშირბადის დამგროვებელია. (გვერდი 193) 19 მაღალ მთაში ასევე მაღალია ბუნებრივი ეკოსისტემების მგრძნობელობა ანთროპოგენული ჩარევების მიმართ. ქვეყანას აქვს ბუნებრივი კატასტროფების არასაიმედო დინამიკა და უმძიმესი გამოცდილება, რის შედეგადაც 100,000-ობით ოჯახმა იძულებით დატოვა საცხოვრებელი. ხშირია კომენტარი მოიცავს ადაპტაციის მსხვერპლიც. აქედან გამომდინარე, მაღალ მთაში საკითხებს, თუმცა აღნიშნული მიმდინარე ტყეების აღდგენა უნდა განიხილებოდეს დოკუმენტი მხოლოდ შერბილებას როგორც ბუნებრივი წონასწორობის აღდგენის მოიცავს. დამატებით, კომენტარის პროცესი და არა, როგორც ბარის ტყეებში მიმდინარე ასახულია შესაბამისად, დეგგკ დოკუმენტში დეგრადაციის კომპენსირება, როგორც ამ აბზაცის საუბარია მონიტორინგის სისტემის შინაარსიდან იკვეთება. დანერგვაზე, რათა შესაძლებელი (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: მაგალითად, გახდეს კომენტარის შესაბამისად ცნობილია, რომ მაღალ მთაში, ზოგან შეინიშნება მონაცემებზე დაკვირვება. ფერდობების გატყიანება, სადაც ძირითადად არ მიმდინარეობს ანთროპოგენური ჩარევა და ხელსაყრელი პირობები იქმნება ტყის განახლებისთვის. მ.შ. კლიმატური პირობებიც ხელს უწყობს ტყის აღდგენისთვის. LT LEDS, გვ. 196) საერთოდ არ ჩანს, რა რეფორმებზეა საუბარი. რაც აქამდე წავიკითხეთ, მიმდინარეობს ტყეების ინვენტარიზაცია, რაც მოგვცემს საშუალებას, უკეთესად შევაფასოთ საბაზისო მდგომარეობა და გავწეროთ უფრო ზუსტი სცენარები. გაცილებით უფრო გასაგები იქნებოდა, თუ „რეფორმისა“ და „მდგრადი მართვის“ ზოგადი ტერმინების ნაცვლად, კონკრეტულად შეფასდებოდა გარემოებები, განისაზღვრებოდა საჭიროებები, გაიწერებოდა ღონისძიებები და დაშვებები გაკეთდებოდა მათი განხორციელების შესაძლებლობების მიხედვით. თუ საბაზისო მონაცემები ამის საშუალება არ იძლევა, მაშინ უნდა გაკეთდეს მინიშნება სექტორის წინაშე არსებულ გამოწვევაზე, იმასთან დაკავშირებით, რომ ტექსტი დაკორექტირდა დღეისათვის არ არსებობს საბაზისო ინფორმაცია აისახა კომენტარის შესაბამისად. საკვანძო ეტაპების დასაგეგმად; რომ ეს გამოწვევა ახლო მომავალში ნაწილობრივ გადაიჭრება და მოხდება დოკუმენტის განახლება... (ეს კომენტარი ეხება: სატყეო სექტორში დაწყებული რეფორმების დასრულება და უკვე 2030 წლისათვის განახლებული მართვის პრინციპებით მართული ტყის მასივები მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს სექტორის დაბალემისიიანი განვითარების კუთხით. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მდგრადი მართვის პრინციპებზე მართული ტყის სექტორის და შესაბამისი მონიტორინგის სისტემის გამართული მუშაობა, რათა 2040 წლისათვის ტყის მასივებში გაიზარდოს ნახშირორჟანგის დაგროვების პოტენციალი.) გვერდი 198 ეს ცხრილი არ იძებნება (ეხება შემდეგ ტექსტს: სექტორში დაგეგმილი აისახა ცხრილის ნომერი დაკორექტირდა რეფორმების გათვალისწინებით და ასევე კონკრეტულად დაგეგმილი ღონისძიებები (იხ, ცხრილი 3) გვერდი 200 20 ასევე მნიშვნელოვანია „ტყის მდგრადი პრინციპების ქვეშ მართული ფართობების გაზრდა და სახელმწიფო ტყეების სრული დაფარვა“. ეს ლოგიკური წინაპირობაა შემდეგი აბზაცისთვისაც (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: WAM ტექსტი დაკორექტირდა სცენარის მიხედვით სახელმწიფომ, დამატებითი აისახა კომენტარის შესაბამისად რესურსის მოზიდვის შემთხვევაში, შესაძლებელია დააჩქაროს ტყის მდგრადი პრინციპების ქვეშ მართული ტყის ფართობებზე ახალი ტექნოლოგიების დანერგვისა და ტყის აღდგენა- გაშენების ტემპები.) გვერდი 200 კონცეფციის სტრუქტურიდან და სხვა ქვეყნების მაგალითების გათვალისწინებით (მეორე დანართი თავს უყრის ყველა ასეთ ჩანაწერს სხვა ქვეყნების სტრატეგიებში) სამართლიანი ტრანზიციის ცნების ამ დოკუმენტში ინტეგრაციის ერთი გზა იქნებოდა სექციის დამატება პირველ ნაწილში. ისეთივე ჩანაწერის, როგორიც გენდერზეა 1.5 ნაწილში. ტექსტი დაკორექტირდა აისახა ასევე ჩანაწერი შეიძლება გაკეთდეს 2.2 ან 2.3 კომენტარის შესაბამისად ნაწილში („ეკონომიკისა და საზოგადოების გარდაქმნა 2050 წლისთვის” და „კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლის ხელშეწყობა ყველა დონეზე”). ალბათ 2.2 ნაწილში, ბოლოსწინა პარაგრაფის შემდეგ იქნებოდა ლოგიკურად ყველაზე შესაბამისი ადგილი. მნიშვნელოვანია ზედმეტი ცხრილებისაგან გაიწმინდოს დოკუმენტი და მხოლოდ ტექსტი დაკორექტირდა შემაჯამებელი ცხრილები და ინფორმაცია დარჩეს აისახა კომენტარის შესაბამისად ძირითადად დოკუმენტში და დანარჩენი დანართებში გადავიდეს „სასოფლო განვითარება“ უნდა შეიცვალოს ტექსტი დაკორექტირდა აისახა „სოფლის განვითარებით“ კომენტარის შესაბამისად კლიმატის ცვლილებას „გამჭოლი“ ხასიათი აქვს, ტექსტი დაკორექტირდა ხომ არ სჯობს „ფარავს ყველა სექტორს“. აისახა კომენტარის შესაბამისად გვ. 73-ზე არის WeM-ის განმარტება სათაურში (სცენარი არსებული და დაგეგმილი ზომებით (WEM)). რომ ვამბობთ უკვე დაგეგმილი ღონისძიებებიო, ალბათ კარგი იქნება, თუ ტექსტი დაკორექტირდა განვმარტავთ რომელ დოკუმენტებზეა საუბარი, აისახა კომენტარის შესაბამისად სადაა ეს გეგმები. ერთხელ განიმარტოს. ესაა კლიმატის გეგმები და სტრატეგიები, თუ ყველა, კლიმატთან პირდაპირ არდაკავშირებული, მაგრამ ამცირებს ემისიებს 21 Bottom Up“ and „Top Down“ ქართულად იხმარება ტექსტი დაკორექტირდა „აღმავალი და დაღმავალი მიდგომა ან მოდელი“ და აისახა კომენტარის შესაბამისად არა „ქვემოდან-ზემოთ“ მნიშვნელოვანია ამოცანაა. საჭიროა ღონისძიებების ჩაშლა აღნიშნული დაშვება ჩადებულია (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექტს: 2050 გამოთვლებში, რაც შეეხება წლისათვის მკვეთრად შემცირებულია ტყეზე ასახულია ჩაშლას, ანგარიშის ფორმატი ზეწოლა. ქვეყანაში გაზრდილია სწრაფად მზარდი (კონცეფცია) არ მოიცავს ხე-მცენარეების პლანტაციები, საიდანაც მიღებული ღონისძიებების დეტალურ ჩაშლას. მერქნული რესურსი კონკურენციას უწევს ტყიდან მიღებულ მერქნულ რესურსს. (გვერდი 200) ცხრილი ტოვებს დაუსრულებლობის შთაბეჭდილებას. საჭიროებს სათაურს და ნუმერაციას. თუ ვივარაუდებთ, რომ ესაა ცხრილი 3, მაშინ მას აკლია ბევრი კომპონენტი და ტოვებს ბევრ შეკითხვას. მაგალითად: როგორ იქნება მიღწეული ტყის მდგრადი მართვა სახელმწიფო ტყეების სრულ ფართობზე (ინვენტარიზაცია და მართვის გეგმები); როგორი იქნება ტყეების ფუნქციური დანიშნულებით მართვისა და მულტიფუნქციური სარგებლობის გეგმა (კატეგორიზაცია და მართვის რეჟიმების გავრცელება - წლების მიხედვით); რა მოდელები დაინერგება ტყეების სოციალური, ეკონომიკური, ენერგეტიკული ფუნქციების ეფექტიანად შესასრულებლად (საქმიანი ეზოები და მათ მიერ წარმოებული პროდუქცია წლების დაემატა სათაური „ცხრილი 4.7.3. მიხედვით; სოფლის განვითარება; ინვესტირება სექტორში კლიმატის ცვლილების სატყეო სექტორში; განვითარების პროგრამებში მიმართ შემარბილებელი და მონაწილეობა და ა. შ.). წარმოდგენილი ასახულია საადაპტაციო ღონისძიებების ღონისძიებები ასევე უნდა პასუხობდეს მთავარ შედეგად დაზოგილი ემისიები კითხვას - რამდენად შესაძლებელია მდგრადი (გამოთვლები ჩატარდა EX- ACT მართვის განხორციელება თუნდაც მართვის მოდელის დახმარებით)“ გეგმების არსებობის პირობებში, თუ იარსებებს კონფლიქტური ინტერესები ტყეებზე ზეწოლის თვალსაზრისით (მაგ. ენერგეტიკული მოთხოვნა, სოციალური საკითხები, სტრატეგიული ეკონომიკური ინტერესები)... ეს პრობლემა უკვე დადგა არაერთ ტყეში, რომლისთვისაც მართვის გეგმა მომზადდა, მაგრამ გეგმური ტყითსარგებლობა ვერ ხორციელდება ტყეების მიმართ არსებული სოციალური ინტერესების გამო. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ცხრილს: ცხრილი 4.7.3. სექტორში კლიმატის ცვლილების მიმართ შემარბილებელი და საადაპტაციო ღონისძიებების შედეგად დაზოგილი ემისიები (გამოთვლები ჩატარდა EX- ACT მოდელის დახმარებით) გვერდი 201 22 #30: ტყის მართვის გეგმა არის მექანიზმი ტყის მდგრადი და გეგმური მართვის განხორციელებისთვის, მაგრამ, ცალკე აღებული, ეს დოკუმენტი ვერ უზრუნველყოფს ტყის მდგრად მართვას, თუ ტყეებზე არსებული სოციალური, ენერგეტიკული, ეკონომიკური ზეწოლა არ მოვიდა შესაბამისობაში ტყის პოტენციალთან. სამწუხაროდ, არ საჭიროებს ამ გამოწვევის წინაშე უკვე ბევრი ტყე აღმოჩნდა, კომენტარი ზოგადი ხასიათისაა ასახვას სადაც მართვის გეგმა უკვე მომზადებულია. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: ტყის მდგრადი მართვის პრაქტიკის დანერგვა 402,109 ჰა ტყის ფართობზე, ტყის მდგრადი მართვის გეგმის განხორციელების გზით, შემუშავებული და დამტკიცებული 11 მუნიციპალიტეტისთვის.) გვერდი 201, ცხრილი 4.7.3. რთული გასააზრებელია, რას ეფუძნება ეს გათვლები, როცა არ ჩანს გადაწყვეტები და მისი განხორციელების გეგმები. არსად არ იკითხება, რა ღონისძიებები განხორციელდება და რა გადაწყვეტები ამუშავდება, მას შემდეგ, რაც მომზადდება მართვის გეგმები, შეირჩევა კანდიდატი საიტები, გაერთიანდება ზურმუხტის ქსელში და ა. შ. ნაკლებ კითხვას აჩენს დაცული ტერიტორიების გაფართოების ნაწილი, რომლის მიზანიც ცალსახად ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციაა. დაცული ტერიტორიებისგან განსხვავებით, დანარჩენი ტყეების შენარჩუნება ცხრილი შექმნილია დაშვებების ბაზარზე (იგივე - სათბობი რესურსების ბაზარზე) ნაწილობრივ გამოთვლის საფუძველზე, რაც, არსებული მოთხოვნების დაკმაყოფილება- აისახა თავის მხრივ, მოიცავს ზედა არდაკმაყოფილების ფონზე ხორციელდება. ასევე ცხრილში არსებულ ღონისძიებებს ბუნდოვანია აღდგენილი ფართობების მდგრადობა, თუ შენარჩუნებულია ფაქტორები, რამაც ტყის დეგრადაცია გამოიწვია. ეს შეიძლება შევადაროთ სტიქიური ნაგავსაყრელების დასუფთავებას, რომელიც სულ მალე ისევ ხელახლა წარმოიქმნება, თუკი პარალელურად არ გაუმჯობესდა ნარჩენების მართვის სისტემა და ინფრასტრუტურა. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ნახაზს: ნახ. 4.7.8. სატყეო მიწებზე ნეტო შთანთქმის დინამიკა დაბალ ემისიანი განვითარების სცენარების მიხედვით (მ.შ. გრაფიკზე მოცემულია ღონისძიებების გარეშე, WOM სცენარი) გვერდი 203 23 ძნელი აღსაქმელია. გასაგებია, რომ ციფრები ეფუძნება ექსპერტულ გათვლებს, მაგრამ დოკუმენტში უფრო გასაგებად უნდა იყოს წარმოდგენილი. დოკუმენტის სხვა ნაწილში (ენერგეტიკა, შენობები და ა. შ.), ეს გათვლები დაფუძნებულია კონკრეტულ გეგმებზე, მაგალითად, ენეგეტიკის ნაწილში სცენარები ეფუძნება გარკვეულ დაშვებებს: „WoM სცენარით, 2020 წელს არსებული სადგურები განაგრძობენ ოპერირებას. სცენარში შესულია ამჟამად მშენებლობის პროცესში მყოფი ელექტროსადგურები საქართველოს გადამცემი ქსელის განვითარების ათწლიანი გეგმიდან. „თბილსრესი“ წყვეტს ოპერირებას 2025 წლიდან, „მტკვარი“ კი 2027 წლიდან. WoM სცენარის შემთხვევაში TIMES მოდელი უშვებს ელექტროენერგიის იმპორტს“... როგორც ჩანს, LULUCF-ის ნაწილშიც არსებობს მსგავსი გათვლები, აღნიშნული ინფორმაცია რაზე დაყრდნობითაც ვიღებთ კონკრეტულ ასახულია ეყრდნობა ცხრილ 4.7.3.-ს. სცენარებს და მონაცემებს. დოკუმენტში ეს აუცილებლად უნდა ჩანდეს, ისევე როგორც, ეს ჩანს ენერგეტიკის ქვეთავიდან მოყვანილ მაგალითში. (ეს კომენტარი ეხება შემდეგ ტექსტს: WEM სცენარის მიხედვით, შთანთქმა მატულობს და 2030 წლისათვის ის -5816.0 გგCO2 აღწევს. შემდგომ შთანთქმა შედარებით უფრო მკვეთრად იმატებს და 2050 წლისათვის - 7164.0 გგCO2 აღწევს. საერთო ჯამში, WEM სცენარით, 2050 წლისათვის, შთანთქმის მაჩვენებელი 22%-ით მოიმატებს. WAM სცენარის მიხედვით შთანთქმის მაჩვენებელი უკვე საწყის ეტაპზე მკვეთრად იწევს შთანთქმის მაჩვენებელები და უკვე 2030 წლისათვის შთანთქმა - 6388.0 გგCO2 აღწევს, ხოლო 2050 წლისათვის მაჩვენებელი 27%-ით მოიმატებს და - 7634გგCO2 მიაღწევს. გვერდი 203 არ არის აღქმადი, საერთოდ სად გადის ზღვარი ამ 3 სცენარს შორის. რა ღონისძიებებს გულისხმობს პირველი, მეორე და მესამე სცენარი... დოკუმენტიდან ამ ინფორმაციის მიღება არ ხერხდება. მაგალითად, მართვის გეგმები რომელ სცენარში გვექნება და რა ფართობზე? რა კონკრეტული ღონისძიებები შემოდის მეორე და მესამე სცენარებში? ეს უნდა ეწეროს. ცხრილი დაკორექტირდა. (ეს ეხება შემდეგ ტექსტს: ზემოთ ქვესექტორების სცენარები გამომდინარეობს აისახა შემაჯამებელი ცხრილიდან და შესაბამისი შესაბამისი თავებიდან (WEM, გრაფიკიდან (LULUCF სექტორი) ჩანს რომ სამივე WOM, WAM). სცენარიდან მხოლოდ WOM აჩვენებს კლებას, ანუ 2017 წელთან შედარებით 2050 წელს შთანთქმის მაჩვენებელი -428.3 გგCO2-ით დაიკლებს და - 4495.5გგCO2 გახდება. რაც შეეხება WEM სცენარს, 2030 წლამდე შედარებით დაბალი ტემპით მიმდინარეობს შთანთქმის მაჩვენებლის მატება, ხოლო შემდგომ მკვეთრად იმატებს და 2050 24 წლისათვის 40%-ით იზრდება და -8132.5გგCO2 აღწევს. WAM სცენარით მაჩვენებლები კი უკვე თავიდანვე მკვეთრ მატებისკენ არის მიმართული და უკვე 2030 წლისათვის 33%-ით იზრდება, ხოლო 2050 წლისათვის 54%-ით და -10739.8 გგCO2 აღწევს. გვერდი 210 სგშ-ის ჩატარება სავალდებულოა იმ სტრატეგიული დოკუმენტი არ დაექვემდებარა დოკუმენტისთვის ..., რომლებითაც დგინდება სგშ-ს, ვინაიდან აღნიშნული სამომავლო განვითარების ჩარჩო ... შემდეგ წარმოადგენს ხედვის დოკუმენტს სექტორებში: ა) სოფლის მეურნეობა; ბ) სატყეო და არ გეგმავს კონკრეტულ მეურნეობა; გ) თევზჭერა; დ) ენერგეტიკა; ე) ღონისძიებებს, რომლებიც პოტენციურად ექვემდებარებიან მრეწველობა; ვ) ტრანსპორტი; ზ) ნარჩენების გზშ-ს. მართვა; თ) წყლის რესურსების მართვა; ი) „გარემოსადცვითი შეფასების ელექტრონული კომუნიკაციები; კ) ტურიზმი; ლ) კოდექსის (2017)“ თანახმად დაგეგმარება და სივრცითი მოწყობა. სტრატეგიული გარემოსდაცვითი წარმოდგენილი სტრატეგიული დოკუმენტით შეფასება (სგშ) წარმოადგენს განისაზღვრება სამომავლო განვითარების ჩარჩო სტრატეგიული დოკუმენტის1 ყველა ამ დარგისთვის. დაექვემდებარა თუ არა განხორციელებით გარემოსა და არ საჭიროებს ადამიანის ჯანმრთელობაზე სტრატეგიულ დოკუმენტი სგშ-ს და, თუ არ ასახვას მოსალოდნელი ზემოქმედებების დაექვემდებარა, რა მიზეზით? ანალიზის პროცესს, რომლის მაგალითისთვის წარმოგიდგენთ ანალოგიური მიზანია სტრატეგიული დოკუმენტის მომზადების, დოკუმენტებისთვის შემუშავებულ სგშ-ებს დამტკიცებისა და ევროპულ ქვეყნებში: განხორციელების პროცესში გარემოსა და ადამიანის ირლანდია https://assets.gov.ie/137240/a6cb2655-f10f- ჯანმრთელობაზე მოსალოდნელი 41f2-a7ec-d61472381e15.pdf და შოტლანდია ზემოქმედებების სათანადოდ https://www.gov.scot/publications/update-climate- გათვალისწინება. change-plan-2018-2032-draft-strategic-environmental- საქართველოში ბევრი სხვადასხვა assessment სახის სტრატეგიული დოკუმენტი არსებობს. თუმცა, 1 სტრატეგიული დოკუმენტი – საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ადმინისტრაციული ორგანოს კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, რომლითაც ცალკეული სექტორებისთვის დგინდება სამომავლო განვითარების ჩარჩო „გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის“ III თავის შესაბამისად და ამ კოდექსის I და II დანართებით გათვალისწინებული საქმიანობების სახეობებისთვის განისაზღვრება მახასიათებლები ან/და მოცულობები. 25 „გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის“ მე-20 მუხლის თანახმად, სგშ უტარდება ისეთ სტრატეგიულ დოკუმენტებს, რომლებიც მომზადებულია შემდეგ სექტორებში: სოფლის მეურნეობა, სატყეო მეურნეობა, თევზჭერა, ენერგეტიკა, მრეწველობა, ტრანსპორტი, ნარჩენების მართვა, წყლის რესურსების მართვა, ელექტრონული კომუნიკაციები, ტურიზმი და დაგეგმარება და სივრცითი მოწყობა და ადგენენ სამომავლო განვითარების ჩარჩოს „გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის“ I და II დანართში განსაზღვრული საქმიანობებისათვის (რომლებიც ექვემდებარებიან გზშ-ს). აგრეთვე, ის იმ საქმიანობების მახასიათებლებს ან/და მოცულობებს განსაზღვრავს და ამ საქმიანობების/პროექტების სპეციფიკურ პარამეტრებსა ან/და მოცულობებს მოიცავს. ამ კონტექსტში ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ სტრატეგიული დოკუმენტის სახელი არ არის გადამწყვეტი საკითხი სგშ-ის გამოყენების არეალის შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად. სტრატეგიული დოკუმენტი შეიძლება იყოს მაგ., ეროვნული, რეგიონული ან ადგილობრივი კონცეფცია, გეგმა, პროგრამა, სტრატეგია და ა.შ. თუმცა, იმის დასადგენად, ექვემდებარება თუ არა სტრატეგიული დოკუმენტი სგშ-ს აუცილებელია დოკუმენტის შინაარსის, და არა მხოლოდ მისი სახელწოდების განხილვა. სგშ მოქმედების ფარგლების დასადგენად ასევე მნიშვნელოვანია იმის განსაზღვრა თუ რა მნიშვნელოვანი ზემოქმედება ექნება დოკუმენტის განხორციელებას გარემოზე და ადამიანის ჯანმრთელობაზე. საქართველოს დაბალემისიიანი განვითარების გრძელვადიანი კონცეფცია მომზადდა, როგორც საქართველოს დაბალემისიიანი 26 განვითარების გრძელვადიანი ხედვის ჩარჩო დოკუმენტი, რომელიც განსაზღვრავს ეროვნული სათბურის გაზების ემისიებისა და შთანთქმის სავარაუდო მაჩვენებლების დიაპაზონს და აყალიბებს ხედვას 2050 წლისთვის. ეს არის გრძელვადიანი ხედვა სათბურის გაზების ემისიის შემცირების საუკუნის შუა წლისთვის და არ მოიცავს კონკრეტულ საქმიანობებს და ღონისძიებებს, აგრეთვე არ აყალიბებს კონკრეტულ პირობებს გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის I და II დანართების საქმიანობებისთვის ადგილმდებარეობის, ხასიათის, მოცულობის ან/და საოპერაციო პირობების შესახებ. შესაბამისად ეს დოკუმენტი არ საჭიროებს სგშ-ს განხოციელებას, რადგან მისი შინაარსიდან გამომდინარე, ის არ იძლევა გარემოზე და ადამიანის ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების შეფასების საშუალებას. დოკუმენტი წარმოადგენს ხედვას სხვადასხვა სექტორში, მათ შორის სტრატეგიულ დოკუმენტში არ არის საუბარი შავი ელ. ენერგიის გენერაციასა და ზღვის ევროპასთან დამაკავშირებელ წყალქვეშა გადაცემაში, შესაბამისად ელექტროგადამცემ კაბელზე, რომელსაც გენერაციის ობიექტების ზრდა ევროკომისიის კომისიონერმა Olivér Várhelyi არის ჩადებული გამოთვლებში. კავკასიის „მწვანე ენერგიასთან“ წყაროებთან არ საჭიროებს თუ აღნიშნული პროექტი ხელს დამაკავშირებელი კაბელი უწოდა. არ იქნება ეს ასახვას შეუწყობს ქვეყნის განახლებადი საკითხი გათვალისწინებული დოკუმენტში? ენერგიის ექსპორტს ქვეყანა საინტერესოა, ასევე, რას გულისხმობდა მიესალმება მას. თუმცა კომისიონერი კავკასიის „მწვანე ენერგიის კონკრეტული ღონისძიებების წყაროების“ ქვეშ? ასახვა ნაკლებად ხდება კონცეფციაში. საერთაშორისო ავიაცია არ პრემიერის განცხადება აეროპორტებში ფრენების ითვლება ეროვნულ ემისიებში, ზრდასთან დაკავშირებით, ასევე გორმა დოკუმენტში განხილულია არ საჭიროებს წარმოადგინა ქუთისის, ბათუმის და თბილისის ეროვნული ავიაციის ემისიები ასახვას აეროპორტის ემისიები ეს უნდა ყოფილიყო (შიდა ფრენები), საერთაშორისო დოკუმენტში ასახული. ავიაციიდან ემისიების დათვლა ხდება კორსიას მეშვეობით 27 სუფთა განვითარების მექანიზმი ფუნქციონირებდა 2020 წლამდე, საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია არ ამჟამად ხდება ახალი ორგანოს აპირებს „სუფთა განვითარების მექანიზმის“ არ საჭიროებს ჩამოყალიბება პარიზის გამოყენებას და მისი მეთანის ემისიების ასახვას შეთანხმების მე-6 მუხლის ქვეშ, შემცირებას? რომელში ჩართვისთვისაც ნებისმიერ დაინტერესებულ მხრეს ხელს შეუწყობს სამინისტრო რომელი ჰესები იგულისხმება იმ რიცხვებში ინტერესის შემთხვევაში მოხდება რომლებიც არის მითითებული დოკუმენტში? არ საჭიროებს სამუშაო ფაილების გაზიარება, ასახვას სადაც აღწერილია კომენტარი ზოგადი სახიათისაა, დოკუმენტი აკმაყოფილებს აკმაყოფილებს თუ არა ეს დოკუმენტი არ საჭიროებს ევროკავშირის მოთხოვნას, ასევე ევროკავშირის მოთხოვნას? მოხდება თუ არა ამ ასახვას აღნიშნული შეხვედრის, მათ კითხვა-პასუხის შეჯერება? შორის კითხვა-პასუხის შეჯერება მოხდება ანგარიშის სახით დოკუმენტში წერია, რომ მზის ენერგიაც გვაქვს. თუ შეიძლება ამის ფორმულირება. ტექსტი დაკორექტირდა აისახა კომენტარის შესაბამისად ენერგოეფექტურობა: პრობლემა არის მიზანში, გაზომვად მიზანში და დოკუმენტის მთავარი მიზანი არის პრობლემა არის იმაში, რომ ეს მიზანი ემსახურება ნახშირბადნეიტრალურობა, არა მოხმარების შემცირებას არამედ მიმართულია რომელიც გაზომავდი მიზანია. ჰიპოთეტური ზრდის მოდერაციისაკენ. მიზანი უნდა იყოს ელექტროეფექტურობა უპირველეს რაც შეეხება კონკრეტულ ღონისძიებებს და სამუშაო ჯგუფს ყოვლისა, რაც მთლიანად კლიმატთან მიმართებაში ენერგო ეფექტიანობის შეგვიძლია ვიგულისხმოთ. არ აისახა მიმართულებით, აღნიშნული ჯგუფი უვე შექმნილია 2030 წლის აუცილებელია, ამაზე ჰქონდათ შეთავაზება კლიმატის სამოქმედო გეგმის ეკონომიკის სამინისტროსთან და თქვენც ფარგლებში და მოხდება გთავაზობთ, რომ შეიქმნას სამუშაო ჯგუფი დამატებითი კომუნიკაცია სამოქალაქო საზოგადოებასთან, რომელიც ენერგო- ორგანიზაციასთან, თუ როგორ ეფექტურობის მიმართულებით განსაზღვრავს შეიძლება ორგანიზაციების ჩართვა კონკრეტულ გაზომვის მიზნებს და მისი პროცესში შესრულების შესაძლებლობებს. სერიოზული გამოწვევა საქართველოსთვის ენერგეტიკის სექტორისთვის კრიპტო ვალუტა და მისი რეგულირების საკითხები. აღნიშნული საკითხი დაფარულია ამ დოკუმენტში არ არის ამაზე ხაზგასმული. ასახულია დოკუმენტის ენერგიის კრიპტო ვალუტა როგორც გამოწვევა უფრო მოხმარების ნაწილში. მკვეთრად უნდა იყოს ხაზგასმული. 28 წყლის რესურსების საკითხი: დოკუმენტში წერია, რომ ჰიდროპოტენციალით ვართ უმდიდრესი ქვეყანა. დოკუმენტში ახალი კოეფიციენტი შემოვიდა 1კვ.მ., რითიც პირველ ადგილზე ვართ. ჰიდროელექტროსადგურისთვის ამას არ აქვს მნიშვნელობა. გეგმაში უნდა იყოს აღწერილი რეალისტური მდგომარეობა, რეალისტური სცენარით, რამდენად რეალისტურად გვესახება ესა თუ ის ტექნოლოგიური განვითარება, კოეფიციენტის ნაწილში ტექსტი რამდენად რეალისტურად პასუხობს ერთი დაკორექტირდა კომენტარის არსებული გამოწვევებს, თვითონ დოკუმენტშიც შესაბამისად. წერია, რომ ვერ უპასუხებს ჰიდროელექტრო- რაც შეეხება დაგეგმილ სადგური ზამთრის დეფიციტის გამოწვევას. ნაწილობრივ ინფრასტრუქტურულ სამუშაოებს, აისახა სამინისტრო ხელმძღვანელობს მეორე საკითხია, რამდენად შეიძლება იმ ეკონომიკისა და მდგრადი დაგეგმილი რაოდენობის ათვისება, რაც განვითარების სამინისტროს მიერ დოკუმენტში წერია. 2028 წლამდე ფიზიკურად მოწოდებული ოფიციალური არარეალისტურია ამ ობიექტების აშენება. ის ინფორმაციით წინააღმდეგობაში მოდის ინსტიტუტების პრიორიტეტებთან, მაგ: EBRD პრიორიტეტებთან სადაც დამტკიცებულია, რომ საქართველოში ჰიდროელექტრო სადგურები აღარ არის საერთოდ და მისი პრიორიტეტია მზის და ქარის დაფინანსება. დოკუმენტში მცირეა მზის და ქარის წილი. ძირითადი აქცენტი კეთდება ჰიდროელექტროსადგურზე. ბატარეების საკითხი: მნიშვნელოვანი ტექნიკური მიმართულება, რომელიც განსაზღვრავს იმ განახლებადი ენერგიების გამოწვეული, გამოწვევების საპასუხოდ ტექსტი დაკორექტირდა რასაც ჰქვია ცვალებადობა ქარის და მზის აისახა კომენტარის შესაბამისად შემთხვევაში ამ დოკუმენტში ზოგადად არის ტექნოლოგიური მიმართულება განსაზღვრული რა მზეზეა საუბარი, რა ქარის ტექნოლოგიებზე. ეს საკითხი არ არის ხაზგასმული დოკუმენტში. ჰიბრიდული ტექნოლოგიები: საუბარია ჰიბრიდულ რეჟიმებზე, მაგალითად, არსებულ რეზერვუარებზე. არსებული სადგურების retro feeding, არამხოლოდ რეაბილიტაცია, მისი ჰიბრიდული რეჟიმით დატვირთვა. წყლის ტექსტი დაკორექტირდა აისახა რესურსებთან მიმართებაში სერიოზულ შედეგს კომენტარის შესაბამისად მოგვცემდა თუნდაც აორთქლების შემცირებასთან მიმართებაში, არსებულ რეზერვუარს ვგულისხმობ, უკეთესად იმუშავებდა არსებულ სადგურებთან მიმართებაში. 29 წყლის რესურსების მონაცემები ეყრდნობა ოფიციალურ წყაროებს, თუმცა გამომდინარე იქიდან, რომ საჭიროებს თუ არა შეფასებას, კლიმატის ცვლილება ოფიციალური მონაცემები რა ზემოქმედებას იქონიებს მდინარეთა წყლის არ საჭიროებს მოძველებულია, შესაძლოა იყოს ჩამონადენზე. ასახვას ცდომილება. რაც შეეხება კლიმატის ცვლილების გავლენას მდინარეთა ჩამონადენზე, აღნიშნული საკითხი დაიფარება ადაპტაციის ეროვნულ გეგმაში დივერსიფიკაციის მნიშვნელობა არასწორად არის გაგებული ამ დოკუმენტში. დივერსიფიკაცია არ ნიშნავს მხოლოდ ახალი ჰიდროელექტროსადგურების აშენებას, არამედ ჰიდროელექტროსადგურების განცალკევებულ მოდელს გულისხმობს. კომენტარი ზოგადი სახიათისაა, (მნიშვნელოვანია პრიორიტეტად მზის და ქარის არ საჭიროებს ტერმინი იდენტურად მოიაზრება სადგურები. ეს არის მსოფლიო ახალი რეალობიდან ასახვას დოკუმენტში გამომდინარე ფულადი რესურსები, განსაკუთრებით საფინანსო ინსტიტუტები, ფოკუსირებული იქნება სხვა ქვეყნებზე, ამ შემთხვევაში უკრაინაზე, ის ლიმიტირებული ფინანსური რესურსები იმ ფინანსურ რესურსების მდგრად ათვისებაზე უნდა გვქონდეს აქცენტი). 45 გვ.-ზე წერია 1კვმ. კოეფიციენტი რაც არის გაუგებარი, რადგან ჰიდროელექტრორესურსების პოტენციალის რიცხვის შეფასება არ არის ტექსტი დაკორექტირდა აისახა გაკეთებული, რაც ამ სურათს მოგვცემდა. ეს კომენტარის შესაბამისად კოეფიციენტი ამოსაღებია დოკუმენტიდან. 30