Southern Nations, Nationalities and Peoples Regional state Rural Land Administration and Utilization Proclamation (No. 110/2007)

SNNPR proclamation የዯቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክሌሊዊ መንግሥት ዯቡብ ነጋሪት ጋዜጣ DEBUB NEGARIT GAZETA OF THE SOUTHERN NATIONS NATIONALITIES AND PEOPLES REGIONAL STATE ማውጫ አዋጅ ቁጥር 110/1999 ዓ.ም የዯቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክሌሌ መንግሥት የገጠር መሬት አስተዲዯርና አጠቃቀም አዋጅ--------ገጽ 1 አዋጅ ቁጥር 110 የዯቡብ ብሔሮች ብሔሰቦችና ሕዝቦች ክሌሌ መንግሥት የገጠር መሬት አስተዲዯርና አጠቃቀም አዋጅ መግቢያ የመሬት ባሇቤትነት መብት የመንግሥትና የሕዝብ ብቻ መሆኑ በኢትዮጵያ ፌዳራሊዊ ዱሞክራሲያዊ ሪፐብሉክ ሕገ-መንግሥት በመረጋገጡ፣ በተሻሻሇው የ1994 ዓ.ም የዯቡብ ብ/ብ/ሕ/ ክሌሌ ሕገ መንግሥትም የመሬት ባሇቤትነት መብት የመንግሥትና የሕዝብ ብቻ መሆኑ በመዯንገኑ፣ መሬትንና የተፈጥሮ ሀብትን ሇማስተዲዯር ሇክሌልች የተሰጠው ሥሌጣን በሥራ ሊይ የሚውሇው የፌዳራሌ መንግሥቱ በሚያወጣው ሕግ መሠረት መሆኑን የሕገ-መንግሥት አንቀጽ 52/2/ (መ) ስሇሚዯነግግ፣ በተሇያዩ የክሌለ የሥነ ምህዲር ቀጣናዎች ሊይ ተመስርቶ ዘሊቂ የገጠር መሬት አጠቃቀም ዕቅዴ በማውጣትና በመተግበር የተፈጥሮ ሀብቶችን በዘሊቂነት በመጠበቅና በማሌማት ሇመጪው ትውሌዴ ማሰተሊሇፍ በማስፈሇጉ፣ በክሌለ የሚገኙ የተሇያዩ የገጠር መሬት ይዞታ ዓይነቶችን ማሇትም በግሇሰብ፣ በወሌና በመንግሥት ሥር የሚገኙ ይዞታዎችን በስፋት፣ በአቅጣጫና በመሬት የመጠቀም መብቶች ሇመሇየት የሚያስችሌ የመረጃ ሥርዓት መዘርጋት አስፈሊጊ ሆኖ በመገኘቱ፣ CONTENTS Proclamation No.110/2007 “The Southern Nations, Nationalities and Peoples Regional state Rural Land Administration and Utilization Proclamation -----page 1 Proclamation No 110 The Southern Nations. Nationalities and Peoples Region Rural Land Administration and Use Proclamation. Preamble WHEREAS, it is confirmed in the Constitution of the Federal Democratic Republic of Ethiopia that the right to ownership of land is exclusively vested in the state and in the people; WHEREAS, the 1994 revised constitution of SNNPRG stipulates that the right to ownership of land is exclusively vested in the state and in the people. WHEREAS, Article 52(2) (d) of the Constitution stipulates that the power entrusted to regions to administer land and natural resources is to be implemented in accordance with the law to be enacted by the federal state; . WHEREAS, it is necessary to sustainably conserve and develop natural resources and pass over to the coming generation through the development and implementation of a sustainable rural land use planning based on the different agro-ecological zones of the region. WHEREAS, it is necessary to establish a data base system for different types of land holdings such as private, communal and state land holdings so that it may enable to identify land use rights. 13 }— ዓመት ቁጥር 10 አዋሣ የካቲት 12 ቀን 1999 በዯቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክሌሊዊ መንግሥት ም/ቤት ጠባቂነት የወጣ 13 rd Year No. 10 Awassa 19 th Feb.,/2007 2 የአርሶ አዯሮች፣ የአርብቶ አዯሮችንና የእርሻ ኢንቨስተሮችን ከማበረታታት አኳያ የሚታዩ ችግሮችን በመቅረፍ ምቹ የሆነ የገጠር መሬት አስተዲዯር ሥርዓት መዘርጋት አስፈሊጊ በመሆኑ፣ የሴቶች የመሬት ይዞታ ባሇቤትነትና የመጠቀም መብት ያሇምንም ተጽእኖ መረጋገጥ ሇምርትና ምርታማነት እንዱሁም የአካባቢ ሌማትን ሇማፋጠንና ሇማረጋገጥ አስፈሊጊነቱ በመታመኑ፣ ጥምር የሰብሌና የእንስሳት ምርት እንቅስቃሴ በሰፈነባቸው አካባቢዎች የአፈር መሸርሸርና የዯን መመናመን አዯጋ በመኖሩ አርሶ አዯሩ አስፈሊጊውን እንክብካቤ እንዱያዯርግ በይዞታው የመጠቀም መብቱ እንዱጐሇብትና እንዱጠናከር ምቹ የሕግ ሁኔታዎች መፍጠሩ አስፈሊጊ ሆኖ በመገኘቱ፣ በአርብቶ አዯሮች አካባቢ በአብዛኛው በጐሣ ሊይ በተመሠረተው የወሌ የመሬት ይዞታ ስሪት ውስጥ ሇተፈጥሮ ሀብት አያያዝና አጠቃቀም እንዱሁም የግሌ ባሇሀብቶችን ከማበረታታት አኳያ ተስማሚ የገጠር መሬት አስተዲዯር ሥርዓት መዘርጋት በማስፈሇጉ፣ የፌዳራሌ መንግሥት ሇክሌልች የክሌሊቸውን ተጨባጭ ሁኔታ ባገናዘበ መሌኩ ሕግ የማውጣት ሥሌጣን በአዋጅ ቁጥር 456/1997 በአንቀጽ 17/1/ የሰጠ ስሇሆነ በተሻሻሇው የዯቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክሌሌ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 51 ንዐስ 3 /ሀ/ መሠረት የሚከተሇው ታውጂሌ፡፡ ክፍሌ አንዴ ጠቅሊሊ 1. አጭር ርዕስ ይህ አዋጅ የዯቡብ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክሌሌ የገጠር መሬት አስተዲዯርና አጠቃቀም አዋጅ ቇጥር ------------» ተብል ሉጠቀስ ይችሊሌ፡፡ 1. ት ር ጓ ሜ የቃለ አገባብ ላሊ ትርጉም የሚያሰጠው ካሌሆነ በስተቀር በዚህ አዋጅ ውስጥ፣ WHEREAS, it is necessary to resolve problems that arise in connection with encouraging individual farmers, pastoralists and agricultural investors and establish a conducive system of rural land administration; WHEREAS, it is believed that ensuring women’s land holding right is necessary for agricultural production and productivity and to speed up the environment development. WHEREAS, it is deemed necessary to put in place legal conditions which are conducive to enhance and strengthen the land use right of farmers to encourage them take the necessary conservation measures in areas where mixed farming of crop and animal production is prevalent and where there is threat of soil erosion and forest degradation; WHEREAS, it has become necessary to establish a conducive system of rural land administration that promotes the conservation and management of natural resources, and encourages private investors in pastoralist areas where there is tribe based communal land holding system; WHEREAS, the Federal Government has vested powers to regions in the Proclamation No. 456/2005 to promulgate law taking in to account the pragmatic realities of the regions. Now THERE FORE in accordance with the revised constitution of Southern Nations, Nationalities and Peoples region article 51 sub article 3(A), it is where by proclaimed as follows. SECTION ONE GENERAL 1. Short title This Proclamation may be cited as the state of southern Nations, Nationalities and peoples land administration and use proclamation No. 2. Definitions In this proclamation unless the context requires other wise. 3 1. «ክሌሌ» ማሇት የዯቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክሌሌ ማሇት ነው፡፡ 2. «የገጠር መሬት» ማሇት ከማዘጋጃ ቤት ክሌሌ ውጭ ወይም አግባብ ባሇው ሕግ «ከተማ» ተብል ከሚሰይመው ውጪ ያሇ ማንኛውም መሬት ነው፡፡ 3. «የገጠር መሬት አስተዲዯር» ማሇት በገጠር መሬት ይዞታ ሊይ ዋስትና የሚሰጥበት፣ የገጠር መሬት አጠቃቀም ዕቅዴ የሚተገበርበት፣ በገጠር መሬት ተጠቃሚዎች መካከሌ የሚነሱት ግጭቶች የሚፈቱበትና ማንኛውም የገጠር መሬት ተጠቃሚ መብትና ግዳታዎች የሚተገበሩበት እንዱሁም የባሇይዞታዎች ማሳዎችን የግጦሽ መሬትን መረጃ በመሰብሰብና በመተንተን ሇተጠቃሚዎች እንዱዯርሱ የሚዯረግበት ሂዯት ነው፡፡ 4. «የገጠር መሬት አጠቃቀም» ማሇት የገጠር መሬትን በእንክብካቤ ይዞ ዘሊቂነት ባሇው መንገዴ ሇተሻሇ ጠቀሜታ እንዱውሌ የሚዯረግበት ሂዯት ነው፡፡ 5. «የገጠር መሬት አጠቃቀም ዕቅዴ» ማሇት አካሊዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማሕበራዊ መረጃዎችን መሠረት በማዴረግ የገጠር መሬት ሉሰጥ ከሚችሇው የተሇያዩ የመሬት አጠቃቀም አማራጮች መካከሌ የመሬት መጐሳቆሌንና የአካባቢን ብክሇት ሳያስከትለ ከፍተኛ ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ የሚያስገኙት አማራጮች የሚወሰኑበትና ተግባራዊ የሚዯረጉበት የአሠራር ዘዳ ነው፡፡ 6. «የይዞታ መብት» ማሇት ማንኛውም አርሶ አዯር ከፊሌ አርብቶ አዯርና አርብቶ አዯር የገጠርን መሬት በግብርናና በተፈጥሮ ሀብት ሌማት ተግባር ሊይ ሇማዋሌ፣ ሇማከራየትና ሇቤተሰቡ አባሌና ሇላልች በሕግ መብት ሇተሰጣቸው ወራሾች ሇማውረስ የሚኖረው መብት ሲሆን፣ በመሬቱ ሊይ በጉሌበቱ ወይም በገንዘቡ ንብረት ማፍራትና ይህንንም በመሬቱ ሊይ ያፈራውን ንብረት መሸጥ፣ መሇወጥና ማውረስንም ይጨምራሌ፡፡ 7. «የቤተሰብ አባሌ» ማሇት የይዞታ ባሇመብቱን መተዲዯሪያ ገቢ በመጋራት በቋሚነት አብሮ የሚኖር ማንኛውም ሰው ነው፡፡ 8. «ሞግዚት» ማሇት ሇአካሇ መጠን ያሌዯረሱና ወሊጆቻቸውን በሞት ወይም በላሊ ምክንያት ያጡ ሌጆችን የሚያሣዴግ ሕጋዊ ሰው ነው፡፡ 9. «አርሶ አዯር»ማሇት የገጠር መሬት የይዞታ መብት የተሰጠውና ከመሬቱም በሚያገኘው ገቢ እራሱን እና ቤተሰቡን የሚያስተዲዴር የገጠሩ ሕብረተሰብ ክፍሌ አባሌ ነው፡፡ 10. «አርብቶ አዯር» ማሇት የግጦሽ መሬትን በመያዝና ከቦታ ወዯ ቦታ በመንቀሳቀስ በዋነኛነት እንስሳት በማርባትና ኑሮውን ከእንስሳት ሀብት በሚገኘው ምርት ሊይ የመሠረተ የገጠሩ የሕብረተሰብ ክፍሌ አባሌ ነው፡፡ 1. “Region” means the Southern Nations, Nationalities and Peoples Region; 2. “Rural land” means any land outside of a municipality holding or a town designated as such by the relevant law. 3. “Rural land administration” means a process whereby rural land holding security is provided, land use planning is implemented, disputes between rural land holders are resolved and the rights and obligations of any rural land holder are enforced, and information on farm plots and grazing land holders are gathered analyzed and supplied to users; 4. “Rural land use” means a process whereby rural land is conserved and sustainably used in a manner that gives better output; 5. “Rural land use plan” means a practice whereby the options that give greater economic benefits with out causing land degradation and environmental pollution are determined and implemented from among the different use options rural land can give on the basis of physical, economic and social information; 6. “Holding right” means the right of any peasant farmer or semi-pastoralist and pastoralist shall have to use rural land for the purpose of agriculture and natural resource development, lease and bequeath to members of his family or other lawful heirs, and includes the right to acquire property produced on his land thereon by his labour or capital and to sale, exchange and bequeath same; 7. “Family member” means any person who permanently lives with holder of holding right sharing the livelihood of the later; 8. “Guardian” means a legal person who takes care of orphans or children that have missed their parents by death or by any other reason. 9. “Peasant” means a member of a rural community who has been given rural land holding right and, the livelihood of his family and himself is based on the income from the land; 10. “Pastoralist” means a member of a rural community that raises livestocks by holding rangeland and moving from one place to and other, and the livelihood of himself and his family is based mainly on the produce from livestocks. 4 11. «ከፊሌ አርብቶ አዯር» ማሇት በዋነኝነት ከብት በማርባትና በተወሰነ ዯረጃ ከእርሻ በሚገኝ ምርት ሊይ ኑሮውን የመሠረተ የገጠር ሕብረተሰብ ክፍሌ ነው፡፡ 12. «አነስተኛ የይዞታ መጠን» ማሇት ምርታማነቱ የአንዴን አርሶ አዯር ከፊሌ አርብቶ አዯር እና አርብቶ አዯር ቤተሰብ የምግብ ዋስትና ሉያረጋግጥ የሚችሌ የገጠር መሬት ይዞታ (ሇዓመታዊ ሰብሌ፣ ሇቋሚ ሰብሌ፣ ሇግጦሽ፣ ሇመኖሪያ ቤትና ሇጓሮ አትክሌት የሚበቃ) መጠን ነው፡፡ 13. « የግሌ ይዞታ» ማሇት በአርሶ አዯሮች ከፊሌ አርብቶ አዯሮች እና አርብቶ አዯሮች ወይንም በላልች በሕግ መብት በተሰጣቸው አካሌ በግሌ ይዞታ ስር ያሇ የገጠር መሬት ነው፡፡ 14. «የወሌ ይዞታ» ማሇት ከመንግሥት ወይንም ከግሌ ይዞታነት ውጪ የሚገኝ እና የአካባቢ ነዋሪዎች በጋራ ይዞታነት የሚጠቀሙበት ሲሆን ሇግጦሽ፣ ሇዯንና ሇላልች ማህበራዊ አገሌግልቶች እየዋሇ ያሇ መሬት ነው፡፡ 15. «የመንግሥት ይዞታ» ማሇት በፌዳራሌ ወይንም በክሌሌ መንግሥት ተከሌል የተያዘና ወዯፊት የሚከሇሌ የገጠር መሬትን የሚገሌጽ ሲሆን፣ የዯን መሬቶችን፣ የደር እንስሳት ጥብቅ ቦታዎች፣ የመንግሥት እርሻዎችን፣ የማዕዴን መሬቶችን፣ ሃይቆችን፣ ወንዞችንና ላልችን በተመሳሳይ መሌኩ የተያዙትን ያጠቃሌሊሌ፡፡ 16. «የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር» ማሇት በገጠር መሬት የመጠቀምን መብት ሇማረጋገጥ አግባብ ባሇው አካሌ የሚሰጥ ሰነዴ ነው፡፡ 17. «የመሬት ምዝገባ» ማሇት በገጠር መሬት የመጠቀም መብትና ባሇይዞታነት የሚገሇጽበት መረጃ የማሰባሰብና የማጠናቀር ሂዯት ነው፡፡ 18. «የመሬት መረጃ ሥርዓት» ማሇት የመሬት መረጃዎችን በማሰባሰብ፣ በመተንተንና በአግባቡ እንዱያዙ በማዴረግ ሇተሇያዩ ተጠቃሚ ክፍልች የማሰራጨት ሥርዓት ነው፣ 19. «አግባብ ያሇው አካሌ» ማሇት የገጠር መሬት አስተዲዯርና አጠቃቀም ሥርዓት መስፈኑን ሇመከታተሌ በሕግ የተቋቋመ አካሌ ነው፡፡ 20. «ሽግሽግ» ማሇት በመስኖ መሬት ወይም አስፈሊጊነቱ በሕግ በሚወሰን መሬት ሊይ ብቻ የሚፈጸም የማሸጋሸግ ተግባር ነው፡፡ 21. «ኪራይ» ማሇት ባሇሀብትም ሆነ ላልች ሕጋዊ አካሊት ከአርሶ አዯሮች ሇተወሰነ ጊዜ መሬትን የሚከራዩበት ሥርዓት ነው፡፡ 22. «የሉዝ ኪራይ»ማሇት ባሇሀብት ከመንግሥት ሇተወሰነ ጊዜ መሬትን የሚከራይበት ሥርዓት ነው፡፡ 11. “Semi pastoralist” means a member of a rural community whose livelihood is based mainly on livestocks raising and to some extent on crop farming; “ 12. “Minimum size holding” means size of rural land holding, the productivity of which can ensure the food security of a peasant , semi-pastoralist and pastoralist family, or which suffices for crop farming, perennial crop farming, grazing, house building and garden. 13. “Private holding” means a rural land which is occupied by peasants, semi pastoralists, pastoralists or by others that have legal right to possess rural land. 14. "Communal Holding" means a land out of government or individual possession and is being under the common use of the local community as a common holding for grazing, forest and other social services; 15. “State holding” means rural land demarcated and those lands to be demarcated in the future as federal or regional state holdings; and include forest lands, wildlife protected areas, state farms, mining lands, lakes, rivers and other rural lands; 16. “Holding certificate” means certificate of title issued by a competent authority as proof of rural land use right; 17. “Land registration” means the process whereby information on the description of rural land use right and holding is gathered and analyzed. 18. “Land information system” means a system whereby rural land related information is gathered, analyzed and distributed to users; 19. “Competent authority” means a body established in accordance with the constitution of a region to ensure that a system of rural land administration and utilization is realized in the region; 20. "Re-allocation" means an activity of distributing holding of land to individual (s) applicable only on the irrigated land or on the land its necessity being determined by the law; 21. “Rent” means a system by which investors or other legal bodies rent in land from peasants for specific period of time. 22. “Lease” means a system by which inventors get land by rent from government for specific period of time. 5 23. «የሕዝብ ጥቅም» ማሇት በመሠረተ ሌማት አውታሮች ማሇትም በትምህርት ፣ በጤና በመንገዴ፣ በውሃ ወዘተ ተቋማት የሚገኝ የሕዝብ የጋራ አገሌግልት ማሇት ነው፡፡ 24. «ሰው» ማሇት የተፈጥሮ ወይም በሕግ የሰውነት መብት የተሰጠው አካሌ ነው፡፡ 3. የጾታ አገሊሇጽ በዚህ አዋጅ ውስጥ በወንዴ ጾታ የተዯነገገው የሴትንም ጾታ ያካትታሌ፡፡ 4. የአዋጁ ተፈጻሚነት ወሰን ይህ አዋጅ በዯቡብ ብ/ብ/ሕ/ ክሌሌ መንግሥት ውስጥ በሚገኝ በማንኛውም የገጠር መሬት ሊይ ተፈጻሚነት ይኖረዋሌ፡፡ ክፍሌ ሁሇት በገጠር መሬት የመጠቀም መብት ስሇማረጋገጥ 5 የገጠር መሬት ስሇማግኘትና ስሇመጠቀም 1. በግብርና ሥራ የሚተዲዯሩ አርሶ አዯሮች ከፊሌ አርብቶ አዯሮችና አርብቶ አዯሮች የገጠር መሬት በነጻ የማግኘትና የመጠቀም መብት አሊቸው፡፡ 2. ዕዴሜው 18 ዓመትና ከዚያ በሊይ የሆነና በግብርና ሉተዲዯር የሚፈሌግ ማንኛውም የክሌለ ነዋሪ የገጠር መሬት የማግኘትና የመጠቀም መብት አሇው፡፡ 3. በግብርና ሥራ መሰማራት የሚፈሌጉ ሴቶች መሬት የማግኘትና የመጠቀም መብት አሊቸው፡፡ 4. በግብርና ሥራ መሰማራት የሚፈሌጉ የገጠር ወጣቶች በየአካባቢው ካሇው የወሌ ወይም የመንግሥት መሬት የማግኘትና የመጠቀም መብት ይኖራቸዋሌ፣ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 5. ባሌና ሚስት በይዞታቸው እኩሌ የመጠቀም መብት አሊቸው፡፡ ከጋብቻ በፊት የነበራቸውን ይዞታ በጋብቻ ምክንያት አያጡም፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 23. “Public use” means public common service obtained from infrastructures such as school, health road, water, etc. 24. “Person” means a natural or legal person. 3. Gender Reference The provisions of this proclamation that are referring to masculine gender shall also apply to feminine gender. 1. Scope of Application This proclamation shall apply to any type of rural land found in the southern nations, nationalities and peoples region. SECTION TWO THE RIGHT TO HOLD AND USE RURAL LAND 5. Acquisition and use of rural land. 1. Peasant farmers, pastoralists and semi-pastoralists engaged in agriculture shall have the right to get rural land free of charge. 2. Any resident of the region, eighteen years old or more, who wants to engage in agriculture, has the right of rural land holding and use. 3. Women who want to engage in agriculture shall have the right to get and use rural land. 4. Rural youths who wish engage in agriculture shall have the right to get & use rural land which is possessed by the community or government. Details shall be determined by the regulation. 5. A husband and wife has equal right of use of their common land holdings. They do not lose their land holding because of their marriage that they possessed individually before. Details shall be determined by the regulation. 6 6. እማወራ ወይም የቤተሰብ ኃሊፊ ሴቶች በይዞታቸው የመጠቀም ሙለ መብት አሊቸው፣ 7. ባለቻቸው በመንግሥታዊ አገሌግልት ወይም በላሊ ሥራ ሊይ የተሰማሩ ሴቶች በይዞታቸው የመጠቀም መብት አሊቸው፡፡ 8. ወሊጆቻቸውን በሞት ወይም በላሊ ምክንያት ያጡ ሌጆች ዕዴሜአቸው 18 ዓመት እስኪሞሊቸው ዴረስ ይዞታቸውን በሞግዚታቸው አማካኝነት የመጠቀም መብት አሊቸው፡፡ 9. ይዞታ ያሊቸው ባሌ ወይም ሚስት በላሊ አካባቢ መኖር ወይም በሞት መሇየት የቤተሰብን ይዞታ የመጠቀም መብት አያሳጣም ፡፡ 10. አርሶ አዯሮች፣ አርብቶ አዯሮችና ከፊሌ አርብቶ አዯሮች ሇጋራ ጠቀሜታ የሚሆን ማሇትም ሇግጦሽ፣ ሇማህበራዊ፣ ሇባሕሊዊና ሇእምነት ጉዲዩች የሚሆን መሬት በነጻ የማግኘትና የመጠቀም መብት አሊቸው፡፡ 11. ማንኛውም አርሶ አዯር ከፊሌ አርብቶ አዯርና አርብቶ አዯር ቤተሰብ አባሌ፣ ከቤተሰቡ በስጦታ ወይም በውርስ ወይም አግባብ ካሇው ባሇሥሌጣን የገጠር መሬት ሉያገኝ ይችሊሌ፡፡ 12. ማንኛውም በግብርና ሥራ ሇመተዲዯር የሚፈሌግ የክሌለ ነዋሪ በሰፈራ መሬት የማግኘትና የመጠቀም መብት አሇው፡፡ 13. አረጋውያን አቅመ ዯካማና አካሌ ጉዲተኛ ቤተሰቦች የይዞታ ባሇቤት የመሆንና የመጠቀም መብት አሊቸው፡፡ 14. መንግሥት በመሬት ባሇቤትነቱ የወሌ ወይም የጋራ የገጠር መሬት ይዞታዎችን እንዯአስፈሊጊነቱ ወዯ ግሌ ይዞታነት እንዱቀየሩ ሉያዯርግ ይችሊሌ፡፡ 15. ሇአርሶ አዯሮች ሇከፊሌ አርብቶ አዯሮችና ሇአርብቶ አዯሮች ቅዴሚያ በመስጠት፡ ሀ. በግብርና ሌማት ሇሚሰማሩ ባሇሀብቶች በፌዳራሌና በክሌሌ ዯረጃ በወጡት የኢንቨስትመንት ፖሉሲዎችና ሕጐች መሠረት በገጠር መሬት የመጠቀም መብት ይኖራቸዋሌ፡፡ ሇ. መንግሥታዊና መንግሥታዊ ያሌሆኑ ዴርጅቶች፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተቋማት ከማሌማት ዓሊማዎች ጋር እየታየ በገጠር መሬት የመጠቀም መብት ይኖራቸዋሌ፡፡ 6. Women house hold heads have full right of use of their land holdings. 7. Women whose husbands are found being engaged in government services or in any other activities shall have the right to use rural lands. 8. Underage orphans have the right to use their land holdings through their guardians until they become 18 years old. 9. The family shall not lose the right of using their holding in case of living in other area or death of the husband or wife or both. 10. The right of getting land for communal use of both peasant and the pastoralist, that is for grazing, social and cultural affairs and religion shall be reserved. 11. Any person who is a member of a peasant, semi pastoralist and pastoralist family have the right to use rural land that may be obtained from his family by gift or inheritance or from the competent authority. 12. Any resident of the region who wants to engage in agriculture shall have the right to get land by settlement. 13. Aged disabled people and member of physically weak families have land holding and use right. 14. Government, being the owner of rural land, can change communal rural land holdings to private holdings as may be necessary. 15. Subject to giving priority to peasants, semi pastoralists and pastoralist. a. Private investors that engage in agricultural development activities shall have the right to use rural land in accordance with the investment policies and laws at federal and regional levels; b. Governmental and non-governmental organizations and social and economic institutions shall have the right to use rural land in line with their development objectives. 7 6. የገጠር መሬትን ስሇመሇካት፣ ስሇመመዝገብና የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር ስሇመስጠት፣ 1. በግሌ፣ በወሌ፣ በመንግሥትና መንግሥታዊ ባሌሆኑ ዴርጅቶች ይዞታዎች ሥር ያለ የገጠር መሬቶች እንዯሁኔታው ባህሊዊና ዘመናዊ የቅየሣ መሣሪያዎችን በመጠቀም የመሬት ስፋታቸውን በመሇካት እንዱሁም የመሬት አጠቃቀማቸውና የሇምነት ዯረጃቸው በየዯረጃው በተቋቋሙ የመረጃ ማዕከሊት ይመዘገባለ፣ 2. በዚህ አንቀጽ በንዐስ አንቀጽ (1) የተዘረዘሩት ይዞታዎች አግባብ ባሇው አካሌ ተሇክተው የይዞታ ዴንበራቸውን የሚያሣይ ካርታ ይዘጋጅሊቸዋሌ፡፡ 3. ማንኛውም ባሇይዞታ አግባብ ባሇው አካሌ የሚዘጋጅና የመሬቱን ይዞታ ስፋት፣ አጠቃቀምና ሽፋን፣ የሇምነት ዯረጃና አዋሣኞቹን እንዱሁም ኃሊፊነትና ግዳታን የያዘ የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር እንዱኖረው ይዯረጋሌ፡፡ 4. መሬቱ የባሌና የሚስት የጋራ ከሆነ ወይም በላልች በጋራ የተያዘ ከሆነ የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተሩ በሁለም የጋራ ባሇይዞታዎች ስም ይዘጋጃሌ፣ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 5. ሇእማወራ ሴቶች (የቤተሰብ ኃሊፊ ሴቶች) የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር በስማቸው ተዘጋጅቶ ይሰጣቸዋሌ፣ 6. ባለቻቸው በመንግሥታዊ አገሌግልት ወይም በላሊ ሥራ ተሰማርተው የሚገኙ ሴቶች የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር በስማቸው ተዘጋጅቶ ይሰጣሌ፡፡ 7. ወሊጆቻቸው በሞት የተሇዩአቸው ሇአቅመ አዲም/ሔዋን ያሌዯረሱ ሌጆች የመሬት ይዞታቸውን በሞግዚታቸው አማካኝነት ሉሇካ፣ ሉመዘገብና የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር ሉሰጣቸው ይችሊሌ፡፡ 8. መንግሥታዊና መንግሥታዊ ያሌሆኑ ዴርጅቶች የግሌ ባሇሀብቶችና ማህበራዊ ተቋማት የይዞታ ባሇቤትነት ማረጋገጫ ዯብተር ይሰጣቸዋሌ፡፡ 9. የይዞታ መብት ሇውጥ በሚዯረግበት ጊዜ የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር ሇውጥም ይዯረጋሌ፡፡ 10. የገጠር መሬት በማን ይዞታ ሥር እንዯሚገኝ፣ ከማን መሬት ጋር እንዯሚዋሰን፣ ዯረጃው ምን ዓይነት እንዯሆነ፣ ሇምን አገሌግልት እንዯሚውሌና ባሇይዞታው ምን መብትና ግዳታዎች እንዲለበት የሚገሌጽ መረጃ ተመዝግቦ አግባብ ባሇው አካሌ እንዱያዝ ይዯረጋሌ፡፡ 11. በሉዝ ወይም በኪራይ የተያዘ የገጠር መሬት አግባብ ባሇው አካሌ መመዝገብ አሇበት፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 12. በወሌ የተያዙ መሬቶች በተጠቃሚው ሕብረተሰብ ስም የይዞታ ዯብተር በማዘጋጀት በቀበላ አስተዲዯር ጽ/ቤት እንዱቀመጥ ይዯረጋሌ፡፡ 6. Rural land Measurement, Registration and certification. 1. The sizes of rural lands under the holdings of individuals, communities, governmental and non governmental organizations shall be measured using cultural and modern measuring equipments; their land use and level of fertility shall be registered in the data base center by the competent authorities established at all levels. 2. Rural land holdings described under Sub-Article I of this Article shall be measured by the competent authority and shall be given cadastral maps showing their boundaries. 3. Any holder of rural land shall be given land holding certificate prepared by the competent authority which describes the size of the land, land use type and cover, level of fertility and boarders, as well as the obligation and right of the holders. 4. Where land is jointly held by husband and wife or by other persons, the holding certificate shall be prepared in the name of all the joint holders. Details shall be determined by the regulation. 5. If the house hold head is a woman, she shall be given a land holding and use right certificate in her name for her land holding. 6. A women shall get a land use right certificate prepared in her name even her husband is found being engaged in government services or in any other services. 7. The possession of underage orphans can be measured and registered and the orphans shall be given land holding certificate in care of their guardians. 8. Governmental and non governmental organizations, private investors and social institutions shall be given land hooding certificate. 9. When change of possession right is made, the respective change of landholding certificate. 10. The information that describes the holder of rural land, the holders of the bordering lands, fertility status of the land, the types of use, rights and obligation of the holder there of shall be registered in the database and kept by the competent authority. 11. A rural land that is held through rent or lease shall be registered by the competent authority. Details shall be determined by the regulation. 12. Land holding certificate for communal land shall be prepared in the name of the beneficiary community and be kept at kebele administration office. 8 7. በገጠር መሬት የመጠቀም መብት ፀንቶ ስሇሚቆይበት ጊዜ 1. የአርሶ አዯሮች የከፊሌ አርብቶ አዯሮችና አርብቶ አዯሮች በገጠር መሬት የመጠቀም መብት የጊዜ ገዯብ የሇውም፡፡ 2. የላልች ባሇይዞታዎች በገጠር መሬት የመጠቀም መብት የጊዜ ገዯብ ይኖራሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡ ፡ 3. የገጠር መሬት ባሇይዞታ ሇሕዝብ ጥቅም ሲባሌ ይዞታውን እንዱሇቅ ሲዯረግ በመሬቱ ሊይ ሊዯረገው ማሻሻያና ሊፈራው ንብረት ተመጣጣኝ ካሣ በቅዴሚያ ይከፈሇዋሌ፡፡ በሇቀቀው መሬት ምትክ ተሇዋጭ መሬት እንዱያገኝ ይዯረጋሌ፡፡ ባሇይዞታው መሬቱን እንዱሇቅ የሚዯረገው፣ ሀ. በፌዳራሌ መንግሥት ከሆነ የሚከፈሇው ካሣ ተመን በፌዳራሌ ሕግ ይወሰናሌ፡፡ ሇ. በክሌሌ መንግሥት ከሆነ የካሣ ተመኑ የክሌለ መንግሥት በሚያወጣው ዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 8. በገጠር መሬት የመጠቀም መብትን ስሇማስተሊሇፍ 1. የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር የተሰጣቸው አርሶ አዯሮች ከፊሌ አርብቶ አዯሮችና አርብቶ አዯሮች እነሱን በማያፈናቅሌ መሌኩ ሇላልች አርሶ አዯሮች ወይንም ባሇሀብቶች እንዯያአካባቢው ተጨባጭ ሁኔታ ከይዞታቸው ማከራየት ይችሊለ፡፡ የኪራይ ዘመኑም፡ ሀ. አርሶ አዯሮች ሇአርሶ አዯሮች ሲያከራዩ እስከ አምስት ዓመት ይሆናሌ፡፡ ሇ. አርሶ አዯሮች ዓመታዊ ሰብልችን ሇሚያመርቱ ባሇሀብቶች ሲያከራዩ እስከ አሥር ዓመት ይሆናሌ፡፡ ሐ. አርሶ አዯሮች ቋሚ ተክሌን ሇሚያመርቱ ባሇሀብቶች ሲያከራዩ እስከ ሃያ አምስት ዓመት ይሆናሌ፡፡ መ. በዚህ አንቀጽ ንዐስ አንቀጽ 1 ከሀ-ሐ የተጠቀሱት መሬቶች የኪራይ ዘመኑ ሲያበቃ በፍትሐብሔር ሕግ መሠረት ሇባሇይዞታው ይመሇሳለ፡፡ 7. Duration of Rural Land Use Right 1. The Rural land use right of peasant farmers, semi pastoralists and pastoralists shall have no time limit. 2. The duration of rural land use right of other holders shall be determined by the rural land administration laws of the region. Details shall be determined by the regulation. 3. Holder of rural land who is evicted for purpose of public use shall be given compensation in advance proportional to the development he has made on the land and the property acquired and shall be given land there on. a. When the rural land holder is evicted by the federal government, the rate of compensation would be determined based on the federal land administration law. b. When the rural land holder is evicted by regional governments, the rate of compensation would be determined based on the rural land administration laws of the region. 8. Transfer of Rural Land Use right 1. Peasant farmers, semi-pastoralist and pastoralist who are given land holding certificates can rent out land for farmers or investors from their holding of a size sufficient for the intended development in a manner that it shall not displace them, The duration of the contract: a. From peasants to peasants, the duration shall be up to five years. b. From peasants to investors, the duration shall be up to ten years. c. From peasants to those investors who cultivate perennial crops shall be up to 25 years d. Land described in this article sub article 1. a ,b, c, shall be returned to the land holders when the duration comes to an end based on civil code. 9 2. በዚህ አንቀጽ ንዐስ አንቀጽ (1) መሠረት የሚዯረግ የገጠር መሬት ኪራይ ውሌ በመሬቱ የመጠቀም መብት ያሊቸው የቤተሰበ አባሊት የጋራ ይሁንታ ማግኘትና አግባብ ባሇው አካሌ ጸዴቆ መመዝገብ ያሇበት ሲሆን ሀ. እስከ ሁሇት ዓመት የሚቆዩ የኪራይ ውልች በየቀበላው አስተዲዯር ጽ/ቤት ይመዘገባለ፣ ሇ. ከሁሇት ዓመት በሊይ የሚቆዩ የኪራይ ውልች ሇምዝገባ ሥሌጣን በተሰጠው አካሌ ይመዘገባለ፣ 3. የገጠር መሬትን የመጠቀም መብቱን ይዞ ከባሇሀብት ጋር በሚገባው ውሌ መሠረት የጋራ ወይም የሽርክና ሥራ ሉሠራ ይችሊሌ፡፡ ውለም አግባብ ባሇው አካሌ ፀዴቆ መመዝገብ አሇበት፡፡ 4. የገጠር መሬትን በሉዝ የተከራየ ባሇሀብት የመጠቀም መብቱን እንዯዋስትና ሇማስያዝ ይችሊሌ፡፡ 5. ማንኛውም ባሇይዞታ በገጠር መሬት የመጠቀም መብቱን ሇቤተሰቡ አባሊት የማውረስ መብት አሇው፡፡ 6. ማንኛውም በመሬት የመጠቀም መብት የተሰጠው ሕጋዊ አካሌ በመሬቱ ሊይ በጉሌበቱና በገንዘቡ ያፈራውን ሀብት ሇላሊ ሕጋዊ አካሌ የመሸጥ፣ የመሇወጥ፣ የመስጠት፣ የማውረስና በዋስትና የማስያዝ መብት አሇው፡፡ 9. ስሇገጠር መሬት ሽግሽግ 1. ባሇይዞታዎች በሕይወት የላለና ወራሽ የላሊቸው ወይም በሰፈራ ወይም በፍሊጐታቸው ከተወሰነው ጊዜ በሊይ አካባቢውን ሇቀው የቆዩ ከሆነ ይዞታቸው መሬት አሌባ ሇሆኑ ወይም መሬት ሊነሳቸው አርሶ አዯሮች፣ ከፊሌ አርብቶ አዯሮች እና አርብቶ አዯሮች በሽግሽግ ሉሰጥ ይችሊሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 2. በመንግሥት እና መንግሥታዊ ባሌሆኑ ዴርጅቶች ወጪ ተሰርተው ሇአርሶ አዯሮች፣ ሇከፊሌ አርብቶ አዯሮችና ሇአርብቶ አዯሮች የሚሰጡ የመስኖ መሬቶች በአግባቡና በፍትሃዊነት ሇመጠቀም እንዱቻሌ ሽግሽግ ሉካሄዴ ይችሊሌ፣ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 2. The rental agreement made according to this article sub article 1 has to be accomplished based on the agreement of the family of the land holder and shall be approved and registered by the competent authority as follows. a. the contract agreement with duration of up to two years shall be registered at kebele Administration office. b. The contract agreement with duration of more than two years shall be registered at woreda level. 3. A landholder, using his land use right, may undertake development activities jointly with an investor in accordance with their contractual agreement. The contract agreement shall be approved and registered by the competent authority. 4. An investor who held rural land by lease may present his use right as collateral. 5. Any holder shall have the right to transfer his rural land use right through inheritance to members of his family. 6. Any legal person who is given the right to use land has the right to sale, lease, bequeath and pledge the property produced by his labor or capital on the land. 9. Re-allocation of rural land 1. Farmlands whose holders are deceased and have no heirs or have gone for settlement or left of the locality on own wish and stayed over a given period of time shall be re-allocated to landless or who have land shortage peasant farmers, semi pastoralist and pastoralist Details shall be determined by the regulation. 2. Re-allocation may be undertaken on irrigable land constructed by the expense of the government and held by peasants, semi pastoralists or pastoralists in order to use irrigable land properly and equitably. Details shall be determined by the rule. 10 3. የገጠር መሬት ይዞታቸውን ሇመስኖ አውታር ግንባታ ሲባሌ ሇሚያጡ አርሶ አዯሮች ከፊሌ አርብቶ አዯሮች እና አርብቶ አዯሮች በአካባቢው ከሚዘረጋው የመስኖ ሌማት ፍትሃዊ በሆነ መንገዴ ተጠቃሚ እንዱሆኑ ሽግሽግ ሉዯረግ ይችሊሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 4. ሇግብርና ሥራ ሉውለ የሚችለ፣ በግሌ ያሌተያዙ፣ የወሌና የመንግሥት መሬቶች በአካባቢው ሇሚገኙ መሬት አሌባ ወጣቶችና መሬት ሊነሣቸው አርሶ አዯሮች ሽግሽግ ሉዯረግ ይችሊሌ፡፡ 1ዏ. የገጠር መሬት ተጠቃሚዎች ግዳታ 1. ባሇይዞታው መሬቱን በአግባቡ የመጠቀምና የመንከባከብ ግዳታ አሇበት፡፡ በመሬቱ ሊይ ጉዲት ከአዯረሰ የመጠቀም መብቱን ሉያጣ ይችሊሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 2. የመስኖ ቦዮችና ላልች የመሠረተ ሌማት አውታሮች በሚዘረጉበት ወቅት በባሇይዞታው መሬት ሊይ የሚያሌፉ ከሆነ ይህንኑ የመፍቀዴ ግዳታ አሇበት፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 3. ባሇይዞታው አግባብ ባሇው ባሇሥሌጣን የገጠር መሬቱ እንዱሇካ ወይም የቅየሣ ሥራ እንዱካሄዴ ሲጠየቅ የመተባበር ግዳታ አሇበት፡፡ 4. ማንኛውም ባሇይዞታ የመጠቀም መብቱን በፈቃደ ሲተው አግባብ ሊሇው አካሌ የማሳወቅ ግዳታ አሇበት፡፡ የይዞታ ማረጋገጫ ዯብተሩንም ሇሚመሇከተው አካሌ መመሇስ አሇበት፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 5. ግሇሰቦች፣ ባሇሀብቶች፣ መንግሥታዊና መንግሥታዊ ያሌሆኑ ዴርጅቶች በመሬት ሇመጠቀም የሚያቀርቡት የሌማት ዕቅዴ የአካባቢ ዯህንነት የሚያናጋ መሆን የሇበትም፡፡ እነዚህ አካሊት የአካባቢውን ዯህንነት ጐዴተው ከተገኙ አግባብ ባሇው ሕግ ተቀጥተው አካባቢውን ወዯ ነበረበት ሁኔታ የመመሇስ ግዳታ አሇባቸው፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 3. Where peasant farmers, semi pastoralist or pastoralists are evicted from their holdings for the purpose of constructing irrigation structure, land re-allocation shall be undertaken to make them get equitable benefit from the irrigation development to be established. Details shall be determined by the regulation. 4. Individually unoccupied land as well as lands under the possession of community or government which are potential for agriculture shall be re-allocated to landless youths and peasants who have less farm land. 10. Obligation of Rural land users. 1. A holder of rural land shall be obliged to properly use and protect his land. When the land gets damaged, the user of the land shall lose his use right. Details shall be determined by the regulation. 2. Where irrigation canals are constructed, the holder is obliged to allow the construction of irrigation lines to cross over his land holding if they have to. 3. The holder of rural land shall have the obligation to cooperate when requested by the competent authority to measure and survey his land. 4. Any rural landholder shall have the obligation to notify the competent authority when he abandons at will his land use right. He shall also return his land holding certificate. Details shall be determined by the regulation. 5. The development plan proposed by individuals, investors and governmental and non governmental organizations must not lead to land or environmental degradation, If any person is found guilty of damaging the land or the environment, he shall be subjected to the court and sentenced then after, he shall have the obligation to rehabilitate the land or the environment. Details shall be determined by the regulation. 11 6. ማንኛውም ባሇሀብት የተከራየውን መሬትና በመሬት ሊይ የሚገኘውን የተፈጥሮ ሀብትን የመንከባከብ ግዳታ አሇበት፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 7. ማንኛውም ግሇሰብ ሆነ ዴርጅት በተከራየው መሬት ሊይ አግባብ ያሇው የመሬት አያያዝ ሥራዎችን በኪራይ ዘመኑ ተግባራዊ የማዴረግ ኃሊፊነትና ግዳታ አሇበት፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 11. የገጠር መሬት አነስተኛ ወሇሌን ስሇመወሰንና ኩታ ገጠም ይዞታን ስሇማበረታታት 1. ቀዯም ሲሌ የነበረው በዝናብም ሆነ በመስኖ የሚሇማ የአንዴ ቤተሰብ የመሬት ይዞታ ስፋት እንዲሇ ሆኖ ወዯፊት የሚሰጠው ይዞታ መጠን፣ ሀ. በዝናብ የሚሇማ ሲሆን አነሰተኛ የይዞታ መጠን ከግማሽ ሄክታር በታች መሆን የሇበትም፡፡ ሇ. በመንግሥት ወጪ ተሠርቶ ሇአርሶ አዯሮች፣ አርብቶ አዯሮችና ከፊሌ አርብቶ አዯሮች የሚሰጥ የመስኖ መሬት ከሆነ መጠኑ ከግማሽ ሄክታር መብሇጥ የሇበትም፡፡ 2. የገጠር መሬት በውርስ በሚተሊሇፍበት ወቅት የሚተሊሇፈው ይዞታ መጠን ከአነስተኛው የይዞታ መጠን በታች ከሆነ መከፋፈሌ የሇበትም፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 3. ባሌና ሚስት በሚፋቱበት ወቅት ይዞታቸው ከአነስተኛ ወሇሌ በታች ከሆነ ከማከፋፈሌ ውጭ በላሊ አማራጭ እንዱጠቀሙ ይዯረጋሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 4. አነስተኛ ማሳዎችን ሇማሰባሰብና ሇሌማት አመቺ ሇማዴረግ በአርሶ አዯሩ ሙለ ፈቃዯኝነት ሊይ ተመስርቶ የይዞታ ሌውውጥ እንዱያዯርጉ ይበረታታለ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 6. Any investor is obliged to manage the land he held by rent or lease and the natural resource thereon. Details shall be determined by the regulation. 7. Any individual or organization is obliged to properly manage the land and the natural resources there on that he held by rent or lease through out the contract periods. Details shall be determined by the regulation. 11. Determining Minimum Rural Land Holding size and encouraging Land consolidation 1. Without prejudice to the existing farmer holding or farm plot size of the family, the farm plot to be given in the future shall be as follows: a. If the plot is meant for rain fed agriculture its size shall not be larger than half a hectare. b. If it is irrigable land constructed by the expense of the government which is to be given to peasants, pastoralists or semi- pastoralists, the size shall not be larger than half a hectare. 2. When a rural land is transferred by succession, it shall be accomplished in such a way that the size of the land to be transferred is not less than the minimum size of holding. Details shall be determined by the regulation. 3. If possession of the divorced spouses is less than the size of the minimum holding and therefore can’t be divided, they shall use the land in common by any means other than subdivision. Details shall be determined by the regulation. 4. In order to consolidate and make small farm plots convenient for development, farmers are encouraged to voluntarily exchange farm lands. determined by the regulation. 12 5. የይዞታ ሌውውጥ ሇማዴረግ ፈቃዯኛ የሆኑ ገበሬዎች ሌውውጡን ላልች እንዱያውቁት በቀበላው አስተዲዯር አማካይነት እንዱሰራጭ ይዯረጋሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 6. በሕብረተሰቡ ጥያቄና ተሣትፎ የሚከናወን የሠፈራና የመንዯር ምሥረታ ኘሮግራም የመሬት ኩታገጠምነትን መሠረት ያዯረገ ይሆናሌ፡፡ 12. የክርክሮች አወሳሰን 1. የገጠር መሬት ይዞታ መብትን በተመሇከተ ክርክር ሲነሳ አቤቱታ ሇቀበላው የመሬት አስተዲዯርና አጠቃቀም ኮሚቴ ይቀርባሌ፡፡ ኮሚቴውም ጉዲዩ በሚመሇከታቸው ተከራካሪዎች ፈቃዯኝነት በተመረጡ ሽማግላዎች አማካይነት ታይቶ በእርቅና በዴርዴር እንዱፈታ ያዯርጋሌ፡፡ 2. በዚህ አንቀጽ ንዐስ አንቀጽ 1 መሠረት በሽማግላዎች እርቅና ዴርዴር ያሌተስማማ ወገን ሇወረዲ መዯበኛ ፍ/ቤት አቤቱታ የማቅረብ መብት አሇው፡፡ 3. በዚህ አንቀጽ ንዐስ አንቀጽ 2 በተሰጠው ውሣኔ ያሌተስማማ ሇከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ ማቅረብ ይችሊሌ፡፡ 4. በዚህ አንቀጽ ንዐስ አንቀጽ 3 በተሰጠው ውሣኔ ቅሬታ ያሇው ወገን ሇጠቅሊይ ፍ/ቤት ይግባኝ ማቅረብ ይችሊሌ፡፡ በዚህ ዯረጃ የሚሰጥ ውሣኔም የመጨረሻ ይሆናሌ፡፡ 5. በዚህ አንቀጽ ንዐስ አንቀጽ 4 መሠረት በተሰጠ ውሣኔ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ይኖራሌ ተብል ከታሰበ በሰበር ችልት ሉታይ ይችሊሌ፡፡ ክፍሌ ሶስት በገጠር መሬት በአጠቃቀም ረገዴ ስሇተጣለ ገዯቦች 13. የገጠር መሬት አጠቃቀም ዕቅዴ ስሇማውጣትና ስሇተዲፋት፣ ቦረቦርና ረግረጋማ መሬቶች አጠቃቀም 6. The information about the farm plots which farmers intend to exchange, shall be disseminated through kebele administration to let other farmers know about it. Details shall be determined by the regulation. 7. A settlement and villagization which is undertaken by the request and participation of the community shall be accomplished considering land consolidation. 12. Dispute Resolution 1. when dispute arises over rural land holding right, the case shall be brought to kebele land administration committee. The committee shall let the dispute be resolved by negotiation & arbitration through local elders set by the choice of the two parties. 2. If any one who is not satisfied by the decisions made by the elders according to this article sub article 1, he shall appeal the case to woreda court. 3. If any one who does not agree with the decision made by the woreda court according to this article sub article 2, he shall appeal the case to the higher court. The decision at this stage shall be final. 4. If it is believed that there is fundamental error of law in the decisions made according to this article sub article 3 the case shall be seen by regional Supreme Court of cassation SECTION THREE RURAL LADN USE RESTRICTIONS 13. Land use planning and proper use of sloppy, gully and wetlands. 13 1 የአፈር ዓይነትን፣ የመሬት አቀማመጥን፣ የተዲፋትነት መጠንን፣ የአየር ፀባይን፣ የዕፅዋት ሽፋንንና ሶሺዮ ኢኮኖሚያዊ ሁኔታዎችን ባካተተ መሌኩ ተፋሰስን መሠረት ያዯረገ የመሬት አጠቃቀም መሪ ዕቅዴ አግባብ ባሇው አካሌ ወጥቶ ተግባራዊ ይሆናሌ፡፡ 2. በሊይኛውና በታችኛው የተፋሰስ ክፍሌ ባሇ ተጠቃሚ ሕብረተሰብ መካከሌ ፍትሃዊ የሆነ የውሃ አጠቃቀም ሥርዓት እንዱኖር ይዯረጋሌ፡፡ 3. የአፈርና ውሃ ጥበቃ ሥራዎች በተከናወነባቸውና በሚከናወንባቸው እንዱሁም ቋሚ ተክልች በሇሙበትና በሚሇሙበት በማንኛውም ዓይነት የገጠር መሬት ሊይ ሌቅ የእንስሳት ግጦሽ የተከሇከሇ ነው፡፡ ስሇሆነም አጭድ የመመገብ ሥርዓት በአካባቢው ተግባራዊ ይዯረጋሌ፡፡ 4. የመሬት ተዲፋትነታቸው ከ3ዏ ፐርሰንት በታች የሆኑ የገጠር መሬቶች አያያዝ የአፈር ክሇትን የሚቀንስና ውሃ የመሰብሰብን ስሌት የተከተሇ መሆን አሇበት፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 5. የመሬት ተዲፋትነታቸው ከ31-6ዏ ፐርሰንት የሆኑ የገጠር መሬቶችን ሇዓመታዊ ሰብልች ሌማት ሇማዋሌ የሚቻሇው ጠረጴዛማ እርከን በመስራት ብቻ ነው፡፡ 6. ተዲፋትነታቸው ከ6ዏ ፐርሰንት በሊይ የሆኑ የገጠር መሬቶች ሇእርሻና ሇሌቅ ግጦሽ እንዲይውለ ሆኖ ሇዛፍ፣ ሇቋሚ ተክልችና ሇእንስሳት መኖ ሌማት እንዱውለ ይዯረጋሌ፡፡ 7. በማንኛውም ተዲፋት የሚገኝና በጣም የተጐዲ የገጠር መሬት ሇተወሰነ ጊዜ ከሰውና ከእንስሳት ንክኪ ተጠብቆ እንዱያገገምና ማገገሙ ሲረጋገጥ ጥቅም ሊይ እንዱውሌ ይዯረጋሌ፡፡ 8. ቦረቦር የሆኑ የገጠር መሬቶች በግሌና በአጐራባች ባሇይዞታዎች፣ እንዯ አስፈሊጊነቱም በአካባቢው ሕብረተሰብ ሥነ-ሕይወታዊ እና ፊዚካሊዊ ሥራዎችን በመጠቀም እንዱያገግሙና ጥቅም ሊይ እንዱውለ መዯረግ አሇባቸው፡፡ 9. በኮረብታ አካባቢዎች ያለ ቦረቦር የሆኑ የገጠር መሬቶች በወሌ እንዱሁም እንዯየሁኔታው በግሌ ተይዘው እንዱያገግሙና እንዱሇሙ ይዯረጋሌ፡፡ 1. A guiding land use master plan, which takes in to account soil type, landform, weather condition, plant cover and socio-economic conditions and which is based on a water shed approach, shall be developed by the competent authority and implemented. 2. An equitable water use system shall be established between upper and lower watershed communities, 3. In any type of rural land where soil and water conservation works have been undertaken, a system of free grazing shall be prohibited and a system of cut and carry feeding shall be gradually introduced. 4. The management of rural lands the slope of which is less than 30 percent shall follow the strategy of soil conservation and water harvesting. The details shall be determined by the regulation. 5. Cultivation of annual crops on rural lands that have slopes between 31-60 percent may be allowed only through making bench terraces. 6. Rural lands, the slope of which is more than 60 percent, shall not be used for farming and free grazing; they shall be used for plantation of trees, perennial crops and forage production. 7. A rural land which is sloppy and degraded shall be protected from human and animal contact, so that it may rehabilitate. When it gets well rehabilitated, it shall be used. 8. Rural lands that have gullies shall be made rehabilitate by private and neighboring holders and, as appropriate, by the local community, using biological and physical conservation works. 9. Rural lands that have gullies and are located on hilly areas shall be held communally or privately and be properly managed, rehabilitated and developed. 14 10. ረግረጋማ የሆኑ የገጠር መሬቶች ያሊቸው ብዝሀ ሕይወት እንዱጠበቁና ተስማሚ በሆነ የመሬት አጠቃቀም ስሌት ጥቅም እንዱሰጡ ይዯረጋሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 11. ማንኛውም የመሬት ተጠቃሚ ሕጋዊ አካሌ የመጠቀም መብቱን የሚያጣው መሬቱ ሇበሇጠ የሕዝብ ጥቅም ሲፈሇግና በሕብረተሰቡ ተሣትፎ ሲወሰን ብቻ ነው፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 12. መሬትን በአግባቡ ተንከባክቦ ካሇመጠቀም የተነሣ በመሬት ሊይ ጉዲት ሲዯርስና በቅጣት ብቻ ሉታሇፍ የማይችሌ ሆኖ ሲገኝ ተጠቃሚ የመጠቀም መብቱን ያጣሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 13. ማንኛውም መሬት ተጠቃሚ ያሇበቂ ምክንያት አግባብ ባሇው አካሌ ከሚሰጠው የጊዜ ገዯብ በሊይ መሬትን ጦም ካሳዯረ የመጠቀም መብቱን ያጣሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 14. ማንኛውም ግሇሰብ ወይም ዴርጅት ያሇይዞታ ማረጋገጫ ዯብተር የገጠር መሬትን መጠቀም አይችሌም፡፡ 15. በወሌ ይዞታነት የሚታወቁ የተጐደ መሬቶች በሕብረተሰቡ ተሳትፎ በአግባቡ እንዱያገግሙ ይዯረጋሌ፣ የሚሇሙበትም ሁኔታ ይቀየሳሌ፡፡ አፈጻጸሙ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 16. ሇዯን፣ ሇደር እንስሳት፣ ሇአፈር ጥበቃና ሌማት፣ ሇማዕዴን ሌማትና ሇታሪካዊ ጠቀሜታ የተከሇለ መሬቶች ከአጠቃሊይ ሥነ-ምህዲር ይዞታቸው ጋር በዘሊቂነት እንዱጠበቁ ይዯረጋሌ፡፡ እነዚህ የተጠበቁና የተከሇለ አካባቢዎች አግባብ ባሇው አካሌ በሚወጣ ሕግ ይተዲዯራለ፡፡ 17. በመንግሥት ይዞታ ሥር ባሇ የዯን መሬት ውስጥ የሚገኙ እንጨት ያሌሆኑ የዯን ሀብቶችን /የጫካ ቡና፣ ኮሪሪማ፣ እጣን፣ ሙጫ…ወዘተ/ የአካባቢው ሕብረተሰብ የመጠቀም መብት ይኖረዋሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 10. The biodiversity in rural wetland shall be conserved and utilized as necessary, in accordance with a suitable land use strategy. Details shall be determined by the regulation. 11. Any legal user of rural land may lose his right of using when the land is found more important for public use and when this is determined by the participation of the community. Details shall be determined by the regulation. 12. When damage resulted on the land due to lack of proper care in utilization of the land, and when this can't be excused by penalty the user of the land shall lose his right of use by the decision passed against him. Details shall be determined by the rule. Details shall be determined by the regulation. 13. When any land user leave the land uncultivated beyond the time limit given by the competent authority with out sufficient reason, he shall lose his right of using the land. Details shall be determined by the regulation. 14. Any individual or organization shall not use rural land with out land holding certificate. 15. Degraded communal lands shall be protected and rehabilitated by the community. Details shall be determined by the regulation. 16. Rural lands that are demarcated for soil conservation, mining and historical importance shall be protected in sustainable manner and shall be administered by the law issued by competent authority. 17. The Local community has the right to use non timber forest products (Forest coffee, Cardamom, incenses, gum …etc) under state owned forests. Details shall be determined by the regulation. 15 ክፍሌ አራት ሌዩ ሌዩ ዴንጋጌዎች 14. የክሌለ ግብርናና ገጠር ሌማት ቢሮ ኃሊፊነት፣ 1. አግባብ ያሊቸውን አካሊት በማስተባበርና አስፈሊጊውን የሙያ ዴጋፍ በመስጠት ይህን አዋጅ የማስፈጸም ኃሊፊነት አሇበት፡፡ 2. በዞንና ሌዩ ወረዲ ዯረጃ የተሰባሰቡና በየጊዜው በክትትሌና በግምግማ የሚገኙ መረጃዎችን መሠረት በማዴረግ አዲዱስ ሀሣቦች እንዱነዯፉና አስፈሊጊም ሲሆን በሥራ ሊይ ያሇው አዋጅ በየጊዜው እንዱሻሻሌ ያዯርጋሌ፡፡ 3. በፌዳራሌና በክሌሌ እንዱሁም በዞኖችና ሌዩ ወረዲዎች መካከሌ የገጠር መሬት አስተዲዯርና አጠቃቀም መረጃ ሌውውጥ ሥርዓት እንዱዘረጋ ያዯርጋሌ፡፡ 4. የገጠር መሬት አስተዲዯርና አጠቃቀም ሥርዓትን የሚያስፈጽሙ ተቋሞች በተዋረዴ እንዱቋቋሙና የተቋቋሙትም እንዱጠናከሩ የማዴረግ ኃሊፊነት አሇበት፡፡ 5. በቀበላ ዯረጃ የገጠር መሬት አስተዲዯርና አጠቃቀም ኮሚቴ የማዋቀር ኃሊፊነት አሇበት፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ 6. የተሻሇ የገጠር መሬት አጠቃቀም ሥርዓትን ሇማስፈን የሚያስችሌ የሰፈራ፣ የመንዯር ምስረታና የማህበራዊ አገሌግልቶች የሚስፋፉበትን ስሌት እንዱነዯፍ ያዯርጋሌ፡፡ 15. የመተባበር ግዳታ ማንኛውም ሰው ሇዚህ አዋጅ አፈጻጸም አግባብነት ካሊቸው ባሇሥሌጣናት ጋር የመተባበር ግዳታ አሇበት፡፡ 16. ስሇ ቅጣት ማንኛውም ሰው ይህን አዋጅ ወይም አዋጁን ሇማስፈጸም የወጡ ዯንቦችንና መመሪያዎች ጥሶ ሲገኝ አግባብ ባሇው የወንጀሌ ሕግ መሠረት ይቀጣሌ፡፡ SETION FOUR MISCELLANEOUS PROVISIONS 14. Responsibility of the Regional Bureau of Agriculture and Rural Development 1. Have the responsibility to implement this proclamation by providing the necessary professional support and by coordinating the competent authorities. 2. Initiates development of new policy ideas and amendment of the existing policy as necessary, on the basis of the information gathered at zonal and special wereda level and obtained from time to time through monitoring and evaluation. 3. Creates a system for the exchange of information between regions and the Federal Government Pertaining to rural land administration and use. 4. Establishes institutions at all levels that shall implement rural land administration and Land use systems, and shall strengthen the institutions already established. 5. Have the responsibility to establish rural land administration and use committee at kebele level. 6. A strategy of settlement, villagization and development of social services that helps to bring about a better system of rural land utilization shall be formulated. 15. Obligation to Cooperate Any person shall have the obligation to cooperate with relevant bodies for the implementation of this proclamation. 16. Penalty Any person who violates this proclamation or the regulations and directives issued for the implementation of this proclamation shall be punishable under the applicable of criminal law. 16 17. ስሇተሻሩና ተፈጻሚ ስሇማይሆኑ ሕጐች፣ 1. የክሌለ የገጠር መሬት አስተዲዯር እና አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 53/1995 በዚህ አዋጅ ተሽሯሌ፡፡ 2. ይህን አዋጅ የሚቃረን ማንኛውም ሕግ፣ ዯንብ፣ መመሪያ ወይም ሌማዲዊ አሠራር በዚህ አዋጅ የተዯነገጉትን ጉዲዮች በተመሇከተ ተፈጻሚነት አይኖረውም፡፡ 18. ዯንብና መመሪያ የማውጣት ሥሌጣን፣ 1. የክሌለ መስተዲዴር ምክር ቤት ይህን አዋጅ ሇማስፈጸም ዯንብ ሉያወጣ ይችሊሌ፡፡ 2. የክሌለ ግብርናና ገጠር ሌማት ቢሮ በዚህ አዋጅና አዋጁን ተከትል በሚወጣው ዯንብ መሠረት የአፈጻጸም መመሪያዎችን ሉያወጣ ይችሊሌ፡፡ 19. የመሸጋገሪያ ዴንጋጌ 1. በክርክር ሊይ ያለ (ውሣኔ ያሊገኙ) ጉዲዮች በሙለ በዚህ አዋጅ በተዯነገገው መሠረት ተፈፃሚ ይሆናለ፡፡ 2. ይህ አዋጅ ከመውጣቱ በፊት በአዋጅ ቁጥር 53/1995 መሠረት በየዯረጃው በይግባኝ፣ በሰበርና በአፈፃፀም ዯረጃ ያለ የመሬት ክርክር ጉዲዮች በዚያው ፍ/ቤት በቀዴሞ አዋጅ መሠረት ውሣኔ ያገኛለ፡፡ 20. አዋጅ የሚፀናበት ጊዜ ይህ አዋጅ ----------------------------------ጀምሮ የፀና ይሆናሌ፡፡ አ ዋ ሣ --------------------------ቀን 1999 ዓ.ም ሽፈራው ሽጉጤ የዯቡብ ብሔሮች ብሔሰቦችና ሕዝቦች ክሌሌ መንግሥት ርዕሰ መስተዲዴር 17. Repealed and Inapplicable laws 1. The regional government land administration and use proclamation No 53/2003 is here by repealed. 2. No law, regulation, directive or practice shall, in so far as it is inconsistent with this proclamation, be applicable with respect of matters provided in this proclamation 18. The power of issuing rules and regulations. 1. The administration council of the region may issue implementation rule for this proclamation. 2. Bureau of agriculture and Rural Development of the Region shall make directives based on this proclamation and its implementation rule. 19. Transitory Provisions 1. All land holding dispute cases under Arbitration (not decided) shall be resolved according to this proclamation 2. Land holding dispute cases, at all levels under appeal, cassation and implementation phases, that are being treated based on proclamation No 53/2003 shall be resolved by the court according to Previous proclamation. 20. Effective Date This proclamation shall enter in to force on this date of -----,2007. Awassa SHIFERAW SHIGUTE, President of the Regional State of Southern Nations, Nationalities and Peoples. SNNPR PROCLAMATION