National Strategy for the Adaptation to Climate Change 2017

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΕΘΝΙΚΗ ΢ΣΡΑΣΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΣΗΝ ΠΡΟ΢ΑΡΜΟΓΗ ΢ΣΗΝ ΚΛΙΜΑΣΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑ΢, ΑΓΡΟΣΙΚΗ΢ ΑΝΑΠΣΤΞΗ΢ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΣΟ΢ ΣΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΣΟ΢ ΑΠΡΙΛΙΟ΢ 2017 ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑλλΟΝΤΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ............................................................................................................................................... 2 Α. Ειςαγωγή ............................................................................................................................................. 4 Β. Καταγραφή των παρατηροφμενων και μελλοντικϊν κλιματικϊν αλλαγϊν ςτην Κχπξν .................. 7 Β.1.1. Αλλαγζσ ςτη θερμοκραςία .................................................................................................. 7 Β.1.2. Αλλαγζσ ςτη βροχόπτωςη ................................................................................................... 7 Β.1.3. Μελλοντικζσ προβλζψεισ .................................................................................................... 7 Γ. Εκτίμηςη των επιπτϊςεων τησ κλιματικήσ αλλαγήσ, τησ ικανότητασ προςαρμογήσ και τησ ευπάθειασ τησ Κφπρου ............................................................................................................................ 9 Γ.1.1. Τδάτινοι Πόροι .................................................................................................................... 9 Γ.1.2. Εδάφη ................................................................................................................................ 10 Γ.1.3. Παράκτιεσ Ζϊνεσ ............................................................................................................... 10 Γ.1.4. Βιοποικιλότητα .................................................................................................................. 11 Γ.1.5. Γεωργία.............................................................................................................................. 12 Γ.1.6. Δάςη .................................................................................................................................. 12 Γ.1.7. Αλιεία και Τδατοκαλλιζργειεσ ........................................................................................... 13 Γ.1.8. Δημόςια Τγεία ................................................................................................................... 13 Γ.1.9. Ενζργεια ............................................................................................................................ 14 Γ.1.10. Σουριςμόσ.......................................................................................................................... 15 Γ.1.11. Τποδομζσ ........................................................................................................................... 15 Δ. Μζτρα και δράςεισ προςαρμογήσ τησ Κφπρου ςτην κλιματική αλλαγή .......................................... 17 Δ.1.1. Τδάτινοι Πόροι .................................................................................................................. 17 Δ.1.2. Εδάφη ................................................................................................................................ 20 Δ.1.3. Παράκτιεσ Ζϊνεσ ............................................................................................................... 21 Δ.1.4. Βιοποικιλότητα .................................................................................................................. 22 Δ.1.5. Γεωργία.............................................................................................................................. 26 Δ.1.6. Δάςη .................................................................................................................................. 28 Δ.1.7. Αλιεία και Τδατοκαλλιζργειεσ ........................................................................................... 30 Δ.1.8. Δημόςια Τγεία ................................................................................................................... 31 Δ.1.9. Ενζργεια ............................................................................................................................ 32 Δ.1.10. Σουριςμόσ.......................................................................................................................... 32 Δ.1.11. Τποδομζσ ........................................................................................................................... 33 Ε. ‘Ελεγχοσ και παρακολοφθηςη υλοποίηςησ τησ ςτρατηγικήσ προςαρμογήσ τησ Κφπρου ςτην κλιματική αλλαγή .................................................................................................................................. 34 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σν θαηλφκελν ηεο απμαλφκελεο ζέξκαλζεο ηνπ πιαλήηε είλαη πιένλ αδηακθηζβήηεην. Σν γεγνλφο απηφ εληζρχεηαη απφ ην φηη ην έηνο 2016 θαηαγξάθεθε σο ην ζεξκφηεξν ζηε ζχγρξνλε ηζηνξία ηνπ πιαλήηε, αθφηνπ άξρηζε ε ηήξεζε αξρείσλ ζηα ηέιε ηνπ 19 αηψλα. Δπίζεο, ηα αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα, ε ελαιιαγή κεγάισλ πεξηφδσλ μεξαζίαο θαη έληνλσλ βξνρνπηψζεσλ, ε ιεηςπδξία, νη θαχζσλεο, ε απψιεηα ηεο βηνπνηθηιφηεηαο θαη νη ζπλεπαθφινπζεο αζζέλεηεο θαη παζήζεηο ζηελ πγεία ηνπ αλζξψπνπ ζπληζηνχλ δπζκελείο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο πνπ απαληψληαη κε κεγαιχηεξε έληαζε ζε νινέλα θαη πεξηζζφηεξεο πεξηνρέο ηνπ πιαλήηε καο. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα έρεη επηπηψζεηο ζε πνιινχο ηνκείο. ΢ηε γεσξγία, νη πξνβιεπφκελεο θιηκαηηθέο κεηαβνιέο ζα έρνπλ επηπηψζεηο ζηηο απνδφζεηο, ζηε δηαρείξηζε ηνπ δσηθνχ θεθαιαίνπ θαη ζηνλ γεσγξαθηθφ πξνζαλαηνιηζκφ ηεο παξαγσγήο. Οη απμαλφκελεο πηζαλφηεηεο εθδήισζεο - θαη ν βαζκφο ζνβαξφηεηαο – αθξαίσλ θπζηθψλ θαηλνκέλσλ ζα απμήζνπλ, κε ηε ζεηξά ηνπο, ηνλ θίλδπλν δεκηψλ ηεο ζπγθνκηδήο. Ζ θιηκαηηθή αιιαγή ζα επεξεάζεη εμάιινπ θαη ην έδαθνο, απνκαθξχλνληαο ηηο νξγαληθέο χιεο – έλα βαζηθφ παξάγνληα ηεο γνληκφηεηαο ησλ εδαθψλ. Οη επηπηψζεηο ηεο αιιαγήο ηνπ θιίκαηνο ζηα δάζε ζα πεξηιακβάλνπλ ελδερνκέλσο επηπηψζεηο ζηελ πγεία θαη παξαγσγηθφηεηα ησλ δαζψλ θαη κεηαβνιέο ζηε γεσγξαθηθή εμάπισζε νξηζκέλσλ εηδψλ δέλδξσλ. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα αζθήζεη ζπκπιεξσκαηηθή πίεζε ζηνπο ηνκείο ηεο αιηείαο θαη ησλ πδαηνθαιιηεξγεηψλ. ΢νβαξέο ζα είλαη επίζεο νη επηπηψζεηο ζηηο αθηέο θαη ζηα ζαιάζζηα νηθνζπζηήκαηα. Οη ξπζκνί δηάβξσζεο ησλ αθηψλ ζα εληαζνχλ θαη νη ππάξρνπζεο άκπλεο ελδέρεηαη λα απνδεηρζνχλ αλεπαξθείο. ΢ηνλ ηνκέα ηεο ελέξγεηαο, ε αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα έρεη άκεζεο επηπηψζεηο ζηελ πξνζθνξά θαη ζηε δήηεζε. Ζ κείσζε ησλ βξνρνπηψζεσλ θαη ηα θχκαηα θαχζσλα αλακέλεηαη, επίζεο, λα επεξεάζνπλ αξλεηηθά ηε δηαδηθαζία ςχμεο ησλ ζηαζκψλ ειεθηξνπαξαγσγήο. Απφ πιεπξάο δεηήζεσο, ν πνιιαπιαζηαζκφο ησλ αηρκψλ δήηεζεο γηα ζθνπνχο ςχμεο θαη νη επηπηψζεηο ησλ αθξαίσλ θιηκαηηθψλ θαηλφκελσλ ζα επεξεάζνπλ ηδηαίηεξα ηελ δηαλνκή ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο. Σα αθξαία θιηκαηηθά θαηλφκελα έρνπλ ηεξάζηηεο νηθνλνκηθέο θαη θνηλσληθέο επηπηψζεηο. Θίγνληαη νη ππνδνκέο (θηήξηα, κεηαθνξέο, παξαγσγή ελέξγεηαο θαη παξνρή λεξνχ) απεηιψληαο ηδηαίηεξα ηηο ππθλνθαηνηθεκέλεο πεξηνρέο. Ζ θαηάζηαζε ζα κπνξνχζε λα επηδεηλσζεί κε ηελ άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο. Θα ρξεηαζηεί κηα ζηξαηεγηθφηεξε θαη πιένλ καθξνπξφζεζκε ρσξνηαμηθή πξνζέγγηζε, ηφζν ζηηο ρεξζαίεο, φζν θαη ζηηο ζαιάζζηεο πεξηνρέο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ κεηαθνξψλ, ηεο πεξηθεξεηαθήο πνιηηηθήο, ηεο βηνκεραλίαο, ηνπ ηνπξηζκνχ θαη ηεο ελέξγεηαο. Πηζαλφλ λα αληηκεησπίζεη επηπηψζεηο θαη ν θιάδνο ηνπ ηνπξηζκνχ ιφγσ ηεο κεηνχκελεο ρηνλνθάιπςεο ησλ αιπηθψλ πεξηνρψλ θαη ησλ απμαλφκελσλ ζεξκνθξαζηψλ ζηηο κεζνγεηαθέο πεξηνρέο. Οη κε βηψζηκεο κνξθέο ηνπξηζκνχ ελδέρεηαη λα επηηείλνπλ ηηο αξλεηηθέο επηπηψζεηο ηεο αιιαγήο ηνπ θιίκαηνο. Οη κεηαβαιιφκελεο θιηκαηηθέο ζπλζήθεο ζα έρνπλ επίζεο ζνβαξέο επηπηψζεηο ζηελ πγεία ηνπ αλζξψπνπ θαη ζηελ πγεία ησλ δψσλ θαη ησλ θπηψλ. Με ηελ αχμεζε ηεο ζπρλφηεηαο ησλ αθξαίσλ θαηλνκέλσλ, ελδέρεηαη λα απμεζνχλ θαη ηα ζρεηηδφκελα κε ην θιίκα θξνχζκαηα ζαλάησλ θαη αζζελεηψλ. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα κπνξνχζε επίζεο λα επεξεάζεη ηελ εμάπισζε ζνβαξψλ ινηκσδψλ λφζσλ πνπ κεηαδίδνληαη κέζσ θνξέσλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ δσσλφζσλ. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα απεηιήζεη ηηο ζπλζήθεο δηαβίσζεο ησλ δψσλ θαη ζα κπνξνχζε λα έρεη επηπηψζεηο 3 ζηελ πγεία ησλ θπηψλ, επλνψληαο ηελ εμάπισζε λέσλ ή κεηαλαζηεπηηθψλ επηβιαβψλ νξγαληζκψλ, νη νπνίνη ζα κπνξνχζαλ λα επεξεάζνπλ αξλεηηθά ην εκπφξην δψσλ, θπηψλ θαη πξντφλησλ ηνπο. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα έρεη σο απνηέιεζκα ζεκαληηθέο αιιαγέο ζηελ πνηφηεηα θαη δηαζεζηκφηεηα ησλ πδάηηλσλ πφξσλ, επεξεάδνληαο πνιινχο ηνκείο, φπσο ηελ παξαγσγή ηξνθίκσλ, φπνπ ην λεξφ δηαδξακαηίδεη θαίξην ξφιν. Πνζνζηφ κεγαιχηεξν ηνπ 80% ησλ γεσξγηθψλ γαηψλ αξδεχεηαη απφ ηηο βξνρέο. Δπίζεο, ε παξαγσγή ηξνθίκσλ εμαξηάηαη απφ ηνπο δηαζέζηκνπο γηα άξδεπζε πδάηηλνπο πφξνπο. Ο πεξηνξηζκφο ηεο δηαζεζηκφηεηαο πδάηηλσλ πφξσλ απνηειεί ήδε πξφβιεκα ζε πνιιέο πεξηνρέο θαη ε θαηάζηαζε ελδέρεηαη λα επηδεηλσζεί ιφγσ ηεο αιιαγήο ηνπ θιίκαηνο. Απηφ ζα κπνξνχζε επίζεο λα εληείλεη ηηο κεηαλαζηεπηηθέο πηέζεηο. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα είλαη νινέλα θαη πεξηζζφηεξν ππεχζπλε γηα ηελ απψιεηα βηνπνηθηιφηεηαο θαη ηελ ππνβάζκηζε ησλ νηθνζπζηεκάησλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ ζαιάζζησλ νηθνζπζηεκάησλ, γεγνλφο πνπ ζα βιάςεη φρη κφλν ηα είδε πνπ δηαδξακαηίδνπλ θαζνξηζηηθφ ξφιν ζηα νηθνζπζηήκαηα, αιιά θαη ηηο ζπλδεφκελεο κε απηά ππεξεζίεο, ζηηο νπνίεο ζηεξίδεηαη ε θνηλσλία. Σα νηθνζπζηήκαηα δηαδξακαηίδνπλ άκεζν ξφιν ζηε ξχζκηζε ηνπ θιίκαηνο: νη ηπξθψλεο, νη πγξφηνπνη θαη ηα πειάγε απνζεθεχνπλ κεγάιεο πνζφηεηεο άλζξαθα. Δπηπιένλ, ηα νηθνζπζηήκαηα ησλ αικπξψλ βάιησλ θαη ησλ ζηλψλ παξέρνπλ πξνζηαζία απφ ηηο θαηαηγίδεο. Θα ζηγνχλ θαη άιιεο ππεξεζίεο πνπ παξέρνπλ ηα νηθνζπζηήκαηα, φπσο είλαη ε παξνρή πφζηκνπ λεξνχ, ε παξαγσγή ηξνθίκσλ θαη νηθνδνκηθψλ πιηθψλ, ελψ ελδέρεηαη λα ππνβαζκηζηνχλ νη σθεαλνί κέζσ ηεο νμίληζεο. Οξηζκέλεο πξαθηηθέο ρξήζεσλ γεο θαη ρσξνηαμηθέο απνθάζεηο (π.ρ. νηθνδφκεζε ζε πιεκκπξηθέο δψλεο), θαζψο θαη ε κε βηψζηκε ρξήζε ησλ ζαιαζζψλ (π.ρ. ππεξαιίεπζε), θαηέζηεζαλ πεξηζζφηεξα εθηεζεηκέλα ζηελ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ηα νηθνζπζηήκαηα θαη ηα θνηλσληθννηθνλνκηθά ζπζηήκαηα θαη, σο εθ ηνχηνπ, κείσζαλ ηελ ηθαλφηεηα πξνζαξκνγήο ηνπο. Δλφςεη ησλ πην πάλσ έγηλε αμηνιφγεζε θαη επηινγή ησλ θπξηφηεξσλ κέηξσλ (ελδεηθλπφκελα κέηξα πξνζαξκνγήο) γηα ηελ αληηκεηψπηζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ηεο Κχπξνπ. Ζ ελ ιφγσ αμηνιφγεζε θαη επηινγή ζηεξίρηεθε ζηελ εθηίκεζε ησλ επηπηψζεσλ θαη ζηελ ηθαλφηεηα πξνζαξκνγήο, ζηε ρξήζε ηνπ ινγηζκηθνχ ηεο πνιπθξηηεξηαθήο αλάιπζεο, ζηηο απφςεηο φισλ ησλ εκπιεθφκελσλ θνξέσλ, θαζψο θαη ζηελ εθηίκεζε ηνπ θηλδχλνπ ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ηεο Κχπξνπ. Σα ελδεηθλπφκελα κέηξα πξνζαξκνγήο, ζηνρεχενπλ ζηελ ελίζρπζε ηεο αλζεθηηθφηεηαο θαη ηθαλφηεηαο πξνζαξκνγήο ηεο Κχπξνπ ζηηο παξαηεξεκέλεο θαη πξνβιεπφκελεο κεηαβνιέο ηνπ θιίκαηνο θαη απνζθνπνχλ ζηελ απνηειεζκαηηθή πξφιεςε θαη αληηκεηψπηζε ησλ αξλεηηθψλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο, κε ηνλ πην ελδεδεηγκέλν θαη απνηειεζκαηηθφ ηξφπν θαη κε ηελ θαιχηεξε αμηνπνίεζε ησλ πξνθιήζεσλ θαη επθαηξηψλ, πνπ κπνξεί λα πξνθχςνπλ. Ζ πξνζαξκνγή ζηελ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο, είλαη κηα ζπλερήο, επίπνλε θαη καθξνρξφληα δηαδηθαζία , πνπ απαηηεί, αλάινγα, ηελ ζπλερή επαλαμηνιφγεζε ησλ κέηξσλ πνπ ππνδεηθλχνληαη ζηε ΢ηξαηεγηθή γηα ηελ Πξνζαξκνγή. Με ηελ επαλεμέηαζε ηεο ζηξαηεγηθήο γηα ηελ πξνζαξκνγή ζε ηαθηά δηαζηήκαηα, ζα γίλεηαη επαλεθηίκεζε ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ κέηξσλ πνπ είλαη ζε ηζρχ θαη πηνζέηεζε ησλ απαξαίηεησλ δηνξζσηηθψλ ελεξγεηψλ. Ζ ζπληνληζκέλε θαη πηζηή εθαξκνγή ηεο Δζληθήο ΢ηξαηεγηθήο γηα ηελ Πξνζαξκνγή, ε ζπζηεκαηηθή παξαθνινχζεζε ηεο θαη ε αλαπξνζαξκνγή ηεο κε ηηο επηζηεκνληθέο, ηερλνινγηθέο θαη άιιεο εμειίμεηο, δηαθπιάηηεη ηελ ζηαζεξή πξνζηαζία θαη βειηίσζε ηεο θνηλσλίαο, ηεο νηθνλνκίαο θαη ησλ δηαζέζηκσλ πφξσλ θαη θπζηθνχ θεθαιαίνπ ηεο Κχπξνπ. 4 Α. Ειςαγωγό Σν θαηλφκελν ηεο απμαλφκελεο ζέξκαλζεο ηνπ πιαλήηε είλαη πιένλ αδηακθηζβήηεην. Σν γεγνλφο απηφ εληζρχεηαη απφ ην φηη ην έηνο 2016 θαηαγξάθεθε σο ην ζεξκφηεξν ζηε ζχγρξνλε ηζηνξία ηνπ πιαλήηε, αθφηνπ άξρηζε ε ηήξεζε αξρείσλ ζηα ηέιε ηνπ 19 αηψλα. Δπίζεο, ηα αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα, ε ελαιιαγή κεγάισλ πεξηφδσλ μεξαζίαο θαη έληνλσλ βξνρνπηψζεσλ, ε ιεηςπδξία, νη θαχζσλεο, ε απψιεηα ηεο βηνπνηθηιφηεηαο θαη νη ζπλεπαθφινπζεο αζζέλεηεο θαη παζήζεηο ζηελ πγεία ηνπ αλζξψπνπ ζπληζηνχλ δπζκελείο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο πνπ απαληψληαη κε κεγαιχηεξε έληαζε ζε νινέλα θαη πεξηζζφηεξεο πεξηνρέο ηνπ πιαλήηε καο. Οη ζπλέπεηεο ησλ αθξαίσλ θαηλνκέλσλ επεξεάδνπλ δσηηθνχο νηθνλνκηθνχο ηνκείο φπσο ε γεσξγία, ε ελέξγεηα, νη κεηαθνξέο, ν ηνπξηζκφο θαη ε πγεία θαη επνκέλσο λα θαηαζηήζνπλ δπζρεξέζηεξε ηελ πνηφηεηα δσήο θαη εληέιεη θαη ηελ ππνβάζκηζή ηεο θαη ηελ επηβίσζε πιεζπζκψλ ζε εππξφζβιεηεο πεξηνρέο ηνπ πιαλήηε. ΢πλεπψο, ε θξηζηκφηεηα ηεο θαηάζηαζεο επηβάιιεη επηηαθηηθά θαη ρσξίο πεξαηηέξσ ρξνλνηξηβή, ηε ιήςε απνηειεζκαηηθψλ κέηξσλ ελάληηα ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαη ηελ πξνζηαζία ηνπ θπζηθνχ πεξηβάιινληνο. Γηα λα γίλεη απηφ θαηνξζσηφ, πξέπεη λα δξάζνπκε άκεζα θαη λα εθαξκφζνπκε ηηο αλαγθαίεο πνιηηηθέο θαη κέηξα, ψζηε ε πξφθιεζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο λα θαηαζηεί δηαρεηξίζηκε θαη αλαζηξέςηκε. Σν επηζηέγαζκα ησλ ζπιινγηθψλ πξνζπαζεηψλ, πνπ έιαβαλ ρψξα ηα ηειεπηαία ρξφληα, γηα ηε κείσζε ησλ εθπνκπψλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ θαη ζπλεπψο ηελ νπζηαζηηθή αληηκεηψπηζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο απφ ηελ παγθφζκηα θνηλφηεηα, απνηειεί ε ηζηνξηθή ΢πκθσλία πνπ επηηεχρζεθε ζην Παξίζη θαηά ηελ 21 ε ΢χλνδν ησλ Μεξψλ ηεο ΢χκβαζεο Πιαίζην ησλ Ζλσκέλσλ Δζλψλ γηα ηελ Κιηκαηηθή Αιιαγή. Ζ ΢πκθσλία ηνπ Παξηζηνχ έζεζε έλα γεξφ ζεκέιην γηα ηε κεηάβαζε ζε κηα θνηλσλία ρακειψλ εθπνκπψλ άλζξαθα θαη αλζεθηηθή σο πξνο ηηο αιιαγέο ηνπ θιίκαηνο θαη ζπκβάιιεη ζπλεπψο ζηελ εμαζθάιηζε ελφο κέιινληνο κε πεξηζζφηεξε αζθάιεηα, πγεία θαη επεκεξία γηα φινπο ηνπο πνιίηεο. ΢πγθεθξηκέλα, ζηε ΢πκθσλία νξίδεηαη ζηφρνο δηαηήξεζεο ηεο αχμεζεο ηεο ζεξκνθξαζίαο ηνπ πιαλήηε ζε επίπεδα θαηψηεξα ησλ 2°C θαη ζπλέρηζεο ησλ πξνζπαζεηψλ πεξηνξηζκνχ ηεο ζηνλ 1,5°C. Ωο εθ ηνχηνπ, νη παγθφζκηεο εθπνκπέο ζα πξέπεη λα θηάζνπλ ζηα αλψηαηα επίπεδά ηνπο ην ζπληνκφηεξν δπλαηφλ θαη ζηε ζπλέρεηα λα κεησζνχλ ηαρέσο, ψζηε λα επηηεπρζεί ηζνξξνπία κεηαμχ εθπνκπψλ θαη θαηαβνζξψλ δηνμεηδίνπ θαηά ην δεχηεξν ήκηζπ ηνπ αηψλα, κε βάζε ηα επηζηεκνληθά δεδνκέλα. Ζ ΢πκθσλία επηζεκαίλεη, επίζεο, ηε ζεκαζία ησλ δξάζεσλ πξνζαξκνγήο νξίδνληαο καθξνπξφζεζκν ζηφρν γηα ηελ πξνζαξκνγή, πξνθεηκέλνπ λα εληζρπζεί ε αλζεθηηθφηεηα θαη λα πεξηνξηζηεί ε εππάζεηα ζε παγθφζκην επίπεδν. Σνλ ππξήλα ηεο ΢πκθσλίαο απνηειεί κηα λνκηθά δεζκεπηηθή δηάηαμε, ζχκθσλα κε ηελ νπνία, θάζε Μέξνο νθείιεη λα θαηαξηίζεη, λα παξνπζηάζεη θαη λα ηεξήζεη φζν ην δπλαηφλ πην θηιφδνμεο κεηψζεηο εθπνκπψλ, ηηο νχησ θαινχκελεο «εζληθά θαζνξηζκέλεο πξνζέζεηο ζπλεηζθνξάο γηα ηνλ κεηξηαζκφ», ζηηο νπνίεο ζα απνηππψλεηαη ε πξφνδνο κε ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ. Δπηπιένλ, πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζνχλ νη ζηφρνη απηψλ ησλ πξνζέζεσλ ζπλεηζθνξάο, ηα Μέξε ζα εθαξκφζνπλ εγρψξηα κέηξα κεηξηαζκνχ. ΢ε φηη αθνξά ηελ ρξεκαηνδφηεζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο, ε ΢πκθσλία θαζνξίδεη σο ζηφρν νη ξνέο ρξεκαηνδφηεζεο λα ζπλάδνπλ κε ηελ επίηεπμε ρακειψλ εθπνκπψλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ θαη ηε βηψζηκε αλάπηπμε. ΢πλεπψο, απαηηείηαη παγθφζκηα κεηαζηξνθή ηφζν ζηηο ηδησηηθέο φζν θαη ηηο δεκφζηεο ξνέο επελδχζεσλ. Δπηπιένλ, επηβεβαηψλεη εθ λένπ ηνλ εγεηηθφ ξφιν ησλ αλεπηπγκέλσλ ρσξψλ ζηελ παξνρή ρξεκαηνδνηηθψλ πφξσλ, ελζαξξχλνληαο σζηφζν θαη άιια Μέξε λα ζπλεηζθέξνπλ. ΢ηελ απφθαζε νξίδεηαη ζηφρνο θηλεηνπνίεζεο 100 δηζ. δνιαξίσλ ΖΠΑ εηεζίσο κέρξη ην 2020, κε απψηεξν νξίδνληα ην 2025, ελψ γηα ηελ πεξίνδν κεηά ην 2025 ζα θαζνξηζηεί λένο θαη πςειφηεξνο ζηφρνο. 5 Ζ Δπξσπατθή Έλσζε θαη ηα θξάηε κέιε ηεο γλσζηνπνίεζαλ κε ηελ εζληθά θαζνξηζκέλε πξφζεζε ζπλεηζθνξάο ηε δέζκεπζή ηνπο γηα ηελ απφ θνηλνχ επίηεπμε έσο ην 2030 δεζκεπηηθνχ ζηφρνπ κείσζεο ησλ δηθψλ ηνπο εθπνκπψλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ θαηά 40% γηα ην ζχλνιν ηεο νηθνλνκίαο ζε ζχγθξηζε κε ην 1990, φπσο νξίδεηαη ζηα ζπκπεξάζκαηα ηνπ Δπξσπατθνχ ΢πκβνπιίνπ ηνπ 2014 γηα ην πιαίζην πνιηηηθήο γηα ην θιίκα θαη ηελ ελέξγεηα κε νξίδνληα ην 2030. Ωζηφζν, αθφκε θαη εάλ επηηχρνπκε ηε ζπγθξάηεζε θαη, ζηε ζπλέρεηα, ηνλ πεξηνξηζκφ ησλ εθπνκπψλ αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ ζε παγθφζκην επίπεδν, ζα ρξεηαζηεί ρξφλνο γηα λα αλαλήςεη ν πιαλήηεο καο απφ ηηο επηπηψζεηο ησλ αεξίσλ ζεξκνθεπίνπ πνπ βξίζθνληαη ήδε ζηελ αηκφζθαηξα. Απηφ ζεκαίλεη φηη νη επηπηψζεηο ηεο αιιαγήο ηνπ θιίκαηνο ζα είλαη αηζζεηέο γηα 50 ηνπιάρηζηνλ ρξφληα. Δπνκέλσο, είλαη αλαγθαίν λα ιεθζνχλ κέηξα πξνζαξκνγήο. Ζ πξνζαξκνγή έρεη ήδε αξρίζεη, πιελ φκσο θαηά απνζπαζκαηηθφ ηξφπν. Υξεηάδεηαη ζηξαηεγηθή πξνζέγγηζε πνπ ζα δηαζθαιίζεη ηελ έγθαηξε θαη απνηειεζκαηηθή ιήςε κέηξσλ πξνζαξκνγήο, δηαζθαιίδνληαο ηε ζπλνρή κεηαμχ ησλ δηαθφξσλ ηνκέσλ θαη επηπέδσλ δηαθπβέξλεζεο. Ζ ζνβαξφηεηα ησλ επηπηψζεσλ ηεο αιιαγήο ηνπ θιίκαηνο θπκαίλεηαη αλάινγα κε ηελ πεξηθέξεηα. Οη πιένλ εππαζείο πεξηθέξεηεο ζηελ Δπξψπε είλαη ε Νφηηα Δπξψπε, θαη ε κεζνγεηαθή ιεθάλε. Πέξαλ ηνχηνπ, νξεηλέο πεξηνρέο, λεζηά, παξάθηηεο θαη αζηηθέο πεξηνρέο θαη νη πιεκκπξηθέο πεδηάδεο κε κεγάιε ππθλφηεηα πιεζπζκνχ βξίζθνληαη αληηκέησπεο κε ηδηαίηεξα πξνβιήκαηα. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα έρεη επηπηψζεηο ζε πνιινχο ηνκείο. ΢ηε γεσξγία, νη πξνβιεπφκελεο θιηκαηηθέο κεηαβνιέο ζα έρνπλ επηπηψζεηο ζηηο απνδφζεηο, ζηε δηαρείξηζε ηνπ δσηθνχ θεθαιαίνπ θαη ζηνλ γεσγξαθηθφ πξνζαλαηνιηζκφ ηεο παξαγσγήο. Οη απμαλφκελεο πηζαλφηεηεο εθδήισζεο - θαη ν βαζκφο ζνβαξφηεηαο – αθξαίσλ θπζηθψλ θαηλνκέλσλ ζα απμήζνπλ, κε ηε ζεηξά ηνπο, ηνλ θίλδπλν δεκηψλ ηεο ζπγθνκηδήο. Ζ θιηκαηηθή αιιαγή ζα επεξεάζεη εμάιινπ θαη ην έδαθνο, απνκαθξχλνληαο ηηο νξγαληθέο χιεο – έλα βαζηθφ παξάγνληα ηεο γνληκφηεηαο ησλ εδαθψλ. Οη επηπηψζεηο ηεο αιιαγήο ηνπ θιίκαηνο ζηα δάζε ζα πεξηιακβάλνπλ ελδερνκέλσο επηπηψζεηο ζηελ πγεία θαη παξαγσγηθφηεηα ησλ δαζψλ θαη κεηαβνιέο ζηε γεσγξαθηθή εμάπισζε νξηζκέλσλ εηδψλ δέλδξσλ. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα αζθήζεη ζπκπιεξσκαηηθή πίεζε ζηνπο ηνκείο ηεο αιηείαο θαη ησλ πδαηνθαιιηεξγεηψλ. ΢νβαξέο ζα είλαη επίζεο νη επηπηψζεηο ζηηο αθηέο θαη ζηα ζαιάζζηα νηθνζπζηήκαηα. Οη ξπζκνί δηάβξσζεο ησλ αθηψλ ζα εληαζνχλ θαη νη ππάξρνπζεο άκπλεο ελδέρεηαη λα απνδεηρζνχλ αλεπαξθείο. ΢ηνλ ηνκέα ηεο ελέξγεηαο, ε αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα έρεη άκεζεο επηπηψζεηο ζηελ πξνζθνξά θαη ζηε δήηεζε. Ζ κείσζε ησλ βξνρνπηψζεσλ θαη ηα θχκαηα θαχζσλα αλακέλεηαη, επίζεο, λα επεξεάζνπλ αξλεηηθά ηε δηαδηθαζία ςχμεο ησλ ζηαζκψλ ειεθηξνπαξαγσγήο. Απφ πιεπξάο δεηήζεσο, ν πνιιαπιαζηαζκφο ησλ αηρκψλ δήηεζεο γηα ζθνπνχο ςχμεο θαη νη επηπηψζεηο ησλ αθξαίσλ θιηκαηηθψλ θαηλφκελσλ ζα επεξεάζνπλ ηδηαίηεξα ηελ δηαλνκή ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο. Σα αθξαία θιηκαηηθά θαηλφκελα έρνπλ ηεξάζηηεο νηθνλνκηθέο θαη θνηλσληθέο επηπηψζεηο. Θίγνληαη νη ππνδνκέο (θηήξηα, κεηαθνξέο, παξαγσγή ελέξγεηαο θαη παξνρή λεξνχ) απεηιψληαο ηδηαίηεξα ηηο ππθλνθαηνηθεκέλεο πεξηνρέο. Ζ θαηάζηαζε ζα κπνξνχζε λα επηδεηλσζεί κε ηελ άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο. Θα ρξεηαζηεί κηα ζηξαηεγηθφηεξε θαη πιένλ καθξνπξφζεζκε ρσξνηαμηθή πξνζέγγηζε, ηφζν ζηηο ρεξζαίεο, φζν θαη ζηηο ζαιάζζηεο πεξηνρέο, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ κεηαθνξψλ, ηεο πεξηθεξεηαθήο πνιηηηθήο, ηεο βηνκεραλίαο, ηνπ ηνπξηζκνχ θαη ηεο ελέξγεηαο. Πηζαλφλ λα αληηκεησπίζεη επηπηψζεηο θαη ν θιάδνο ηνπ ηνπξηζκνχ ιφγσ ηεο κεηνχκελεο ρηνλνθάιπςεο ησλ αιπηθψλ πεξηνρψλ θαη ησλ απμαλφκελσλ ζεξκνθξαζηψλ ζηηο κεζνγεηαθέο πεξηνρέο. Οη κε βηψζηκεο κνξθέο ηνπξηζκνχ ελδέρεηαη λα επηηείλνπλ ηηο αξλεηηθέο επηπηψζεηο ηεο αιιαγήο ηνπ θιίκαηνο. Οη κεηαβαιιφκελεο θιηκαηηθέο ζπλζήθεο ζα έρνπλ επίζεο ζνβαξέο επηπηψζεηο ζηελ πγεία ηνπ αλζξψπνπ θαη ζηελ πγεία ησλ δψσλ θαη ησλ θπηψλ. Με ηελ αχμεζε ηεο ζπρλφηεηαο ησλ αθξαίσλ θαηλνκέλσλ, ελδέρεηαη λα απμεζνχλ θαη ηα ζρεηηδφκελα κε ην θιίκα θξνχζκαηα ζαλάησλ θαη αζζελεηψλ. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα κπνξνχζε επίζεο λα επεξεάζεη ηελ εμάπισζε ζνβαξψλ ινηκσδψλ λφζσλ πνπ κεηαδίδνληαη κέζσ θνξέσλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ δσσλφζσλ. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα απεηιήζεη ηηο ζπλζήθεο δηαβίσζεο ησλ δψσλ θαη ζα κπνξνχζε λα έρεη επηπηψζεηο 6 ζηελ πγεία ησλ θπηψλ, επλνψληαο ηελ εμάπισζε λέσλ ή κεηαλαζηεπηηθψλ επηβιαβψλ νξγαληζκψλ, νη νπνίνη ζα κπνξνχζαλ λα επεξεάζνπλ αξλεηηθά ην εκπφξην δψσλ, θπηψλ θαη πξντφλησλ ηνπο. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα έρεη σο απνηέιεζκα ζεκαληηθέο αιιαγέο ζηελ πνηφηεηα θαη δηαζεζηκφηεηα ησλ πδάηηλσλ πφξσλ, επεξεάδνληαο πνιινχο ηνκείο, φπσο ηελ παξαγσγή ηξνθίκσλ, φπνπ ην λεξφ δηαδξακαηίδεη θαίξην ξφιν. Πνζνζηφ κεγαιχηεξν ηνπ 80% ησλ γεσξγηθψλ γαηψλ αξδεχεηαη απφ ηηο βξνρέο. Δπίζεο, ε παξαγσγή ηξνθίκσλ εμαξηάηαη απφ ηνπο δηαζέζηκνπο γηα άξδεπζε πδάηηλνπο πφξνπο. Ο πεξηνξηζκφο ηεο δηαζεζηκφηεηαο πδάηηλσλ πφξσλ απνηειεί ήδε πξφβιεκα ζε πνιιέο πεξηνρέο θαη ε θαηάζηαζε ελδέρεηαη λα επηδεηλσζεί ιφγσ ηεο αιιαγήο ηνπ θιίκαηνο. Απηφ ζα κπνξνχζε επίζεο λα εληείλεη ηηο κεηαλαζηεπηηθέο πηέζεηο. Ζ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζα είλαη νινέλα θαη πεξηζζφηεξν ππεχζπλε γηα ηελ απψιεηα βηνπνηθηιφηεηαο θαη ηελ ππνβάζκηζε ησλ νηθνζπζηεκάησλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ ζαιάζζησλ νηθνζπζηεκάησλ, γεγνλφο πνπ ζα βιάςεη φρη κφλν ηα είδε πνπ δηαδξακαηίδνπλ θαζνξηζηηθφ ξφιν ζηα νηθνζπζηήκαηα, αιιά θαη ηηο ζπλδεφκελεο κε απηά ππεξεζίεο, ζηηο νπνίεο ζηεξίδεηαη ε θνηλσλία. Σα νηθνζπζηήκαηα δηαδξακαηίδνπλ άκεζν ξφιν ζηε ξχζκηζε ηνπ θιίκαηνο: νη ηπξθψλεο, νη πγξφηνπνη θαη ηα πειάγε απνζεθεχνπλ κεγάιεο πνζφηεηεο άλζξαθα. Δπηπιένλ, ηα νηθνζπζηήκαηα ησλ αικπξψλ βάιησλ θαη ησλ ζηλψλ παξέρνπλ πξνζηαζία απφ ηηο θαηαηγίδεο. Θα ζηγνχλ θαη άιιεο ππεξεζίεο πνπ παξέρνπλ ηα νηθνζπζηήκαηα, φπσο είλαη ε παξνρή πφζηκνπ λεξνχ, ε παξαγσγή ηξνθίκσλ θαη νηθνδνκηθψλ πιηθψλ, ελψ ελδέρεηαη λα ππνβαζκηζηνχλ νη σθεαλνί κέζσ ηεο νμίληζεο. Οξηζκέλεο πξαθηηθέο ρξήζεσλ γεο θαη ρσξνηαμηθέο απνθάζεηο (π.ρ. νηθνδφκεζε ζε πιεκκπξηθέο δψλεο), θαζψο θαη ε κε βηψζηκε ρξήζε ησλ ζαιαζζψλ (π.ρ. ππεξαιίεπζε), θαηέζηεζαλ πεξηζζφηεξα εθηεζεηκέλα ζηελ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ηα νηθνζπζηήκαηα θαη ηα θνηλσληθννηθνλνκηθά ζπζηήκαηα θαη, σο εθ ηνχηνπ, κείσζαλ ηελ ηθαλφηεηα πξνζαξκνγήο ηνπο. 7 Β. Καταγραφό των παρατηρούμενων και μελλοντικών κλιματικών αλλαγών ςτην Κχπξν Ζ Κχπξνο βξίζθεηαη ζηε λνηηναλαηνιηθή Δπξψπε θαη πεξηβάιιεηαη απφ ηε Μεζφγεην ζάιαζζα ζηελ επίδξαζε ηεο νπνίαο νθείιεη ην ήπην κεζνγεηαθφ θιίκα ηεο. Σα θχξηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ κεζνγεηαθνχ θιίκαηνο ηεο Κχπξνπ είλαη ην δεζηφ θαη μεξφ θαινθαίξη θαη ν βξνρεξφο αιιά ήπηνο ρεηκψλαο.Σν αλάγιπθν ηεο Κχπξνπ επεξεάδεη ζεκαληηθά ην θιίκα ηεο. Ζ νξνζεηξά ηνπ Σξνφδνπο θαη ε νξνζεηξά ηνπ Πεληαδαθηχινπ ζε κηθξφηεξν βαζκφ, παίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηε δηακφξθσζε ησλ κεηεσξνινγηθψλ ζπλζεθψλ ζηηο δηάθνξεο πεξηνρέο ηεο Κχπξνπ θαη ζηε δεκηνπξγία ηνπηθψλ θαηλνκέλσλ. Ζ παξνπζία επίζεο ηεο ζάιαζζαο πνπ πεξηβάιιεη ην λεζί είλαη αηηία δεκηνπξγίαο ηνπηθψλ θαηλνκέλσλ ζηηο παξάιηεο πεξηνρέο. ΢ηε δηάξθεηα ηνπ 20νχ αηψλα θαη ζηηο αξρέο ηνπ 21νπ ην θιίκα ηεο Κχπξνπ, θαη ηδηαίηεξα ε βξνρφπησζε θαη ε ζεξκνθξαζία, παξνπζηάδεη ζεκαληηθέο δηαθπκάλζεηο θαη ηάζεηο. Παξφκνηεο δηαθπκάλζεηο θαη ηάζεηο ζην θιίκα έρνπλ παξαηεξεζεί θαη ζε ρψξεο ηεο Αλαηνιηθήο Μεζνγείνπ θαη ηεο Μέζεο Αλαηνιήο, θαηάζηαζε πνπ ππνδειψλεη κηα γεληθφηεξε αιιαγή ηνπ θιίκαηνο ζηελ πεξηνρή. Β.1.1. Αλλαγϋσ ςτη θερμοκραςύα Απφ ηελ αλάιπζε ησλ κεηεσξνινγηθψλ δεδνκέλσλ ησλ ζηαζκψλ ηεο Λεπθσζίαο θαη Λεκεζνχ γηα ηηο πεξηφδνπο 1892 – 2016 θαη 1903 – 2016 αληίζηνηρα, παξαηεξείηαη αχμεζε ηεο κέζεο ζεξκνθξαζίαο ηεο αηκφζθαηξαο θαηά 1,5°C ζην ζηαζκφ ηεο Λεπθσζίαο θαη 2,3°C ζην ζηαζκφ ηεο Λεκεζνχ. Αθφκα, φζνλ αθνξά ηηο κέζεο εηήζηεο κέγηζηεο θαη ειάρηζηεο ζεξκνθξαζίεο γηα ηηο ίδηεο πεξηφδνπο, απφ ηα ζηνηρεία ηνπ ζηαζκνχ ηεο Λεπθσζίαο πξνθχπηεη φηη θαη νη δχν ζεξκνθξαζίεο παξνπζηάδνπλ απμεηηθή ηάζε. Δπηπιένλ, απφ ηα αληίζηνηρα δεδνκέλα ηνπ ζηαζκνχ ηεο Λεκεζνχ πξνθχπηεη φηη ε κέζε εηήζηα κέγηζηε ζεξκνθξαζία παξνπζηάδεη κηθξή ειάηησζε ελψ αληίζεηα ε κέζε εηήζηα ειάρηζηε ζεξκνθξαζία παξνπζηάδεη ζεκαληηθή αχμεζε, αξθεηά κεγαιχηεξε απφ ηελ αληίζηνηρε ζην ζηαζκφ ηεο Λεπθσζίαο. Αθφκα, ζχκθσλα κε ηηο παξαηεξήζεηο απφ ηνλ ζηαζκφ ηεο Λεπθσζίαο πξνθχπηεη αχμεζε ησλ εκεξψλ κε ζεξκνθξαζία ίζε ή κεγαιχηεξε ησλ 40°C, ελψ αληίζεηα πξνθχπηεη ζεκαληηθή κείσζε ησλ εκεξψλ κε ζεξκνθξαζία κηθξφηεξε ή ίζε ησλ 0°C. Β.1.2. Αλλαγϋσ ςτη βροχόπτωςη Απφ ζηνηρεία ηεο Μεηεσξνινγηθήο Τπεξεζίαο Κχπξνπ πξνθχπηεη φηη ε πνζφηεηα ηεο βξνρήο πνπ πέθηεη ζηελ πεξηνρή παξνπζηάδεη πησηηθή ηάζε. Όπσο θαηαγξάθεθε, ε κέζε εηήζηα βξνρφπησζε ζηελ Κχπξν κεηψζεθε απφ 559 mm ηελ πεξίνδν 1901 – 1930 ζε 463 mm ηελ πεξίνδν 1971 – 2000, κε πνζνζηφ κείσζεο ηεο ηάμεο ηνπ 17% ελψ εμαθνινπζεί λα κεηψλεηαη κέρξη ηηο κέξεο καο. Β.1.3. Μελλοντικϋσ προβλϋψεισ Ο ππνινγηζκφο ησλ αλακελφκελσλ κεηαβνιψλ θπξίσο ηεο ζεξκνθξαζίαο, ηεο βξνρφπησζεο θαη ησλ αθξαίσλ θαηξηθψλ θαηλνκέλσλ γηα ηηο πεξηφδνπο 2021 – 2050 θαη 2071 – 2100 ζε ζρέζε κε ηελ πεξίνδν αλαθνξάο 1961 – 1990 πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε κε πξνζνκνηψζεηο πςειήο ρσξηθήο αλάιπζεο κε πεξηνρηθά θιηκαηηθά κνληέια (RCMs), θαηαδεηθλχεη ηηο ήδε ππάξρνπζεο ηάζεηο ηνπ θιίκαηνο, δειαδή αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο, κείσζε ηεο βξνρφπησζεο θαη επηδείλσζε ησλ αθξαίσλ θαηλνκέλσλ. Γηα ηελ πεξίνδν 2021 – 2050 ππνινγίδεηαη φηη ε αχμεζε ηεο εηήζηαο κέγηζηεο ζεξκνθξαζίαο ζα θηάζεη ηνπο 1.3 – 1.9°C. Πην ζπγθεθξηκέλα, νη νξεηλέο πεξηνρέο ηνπ Σξνφδνπο παξνπζηάδνπλ ηε κεγαιχηεξε αχμεζε ηεο κέγηζηεο ζεξκνθξαζίαο ε νπνία θηάλεη ηνπο 1.9°C ελψ ζηηο ήδε επηβαξπκέλεο πεξηνρέο ηεο ελδνρψξαο αλακέλεηαη αχμεζε ηεο ηάμεο ησλ 1.6°C. Αθφκα, ζηηο δπηηθέο θαη λφηηεο πεξηνρέο ε αχμεζε ηεο κέγηζηεο ζεξκνθξαζίαο πνπ πξνβιέπεηαη είλαη 1.4°C θαη 1.5°C αληίζηνηρα ελψ ζηηο αλαηνιηθέο πεξηνρέο αλακέλεηαη αχμεζε πεξίπνπ 1.3°C. Όζνλ αθνξά ηελ πεξίνδν 8 2071 – 2100, αλακέλεηαη αθφκα κεγαιχηεξε αχμεζε ε νπνία θπκαίλεηαη κεηαμχ 3.0°C – 4.2°C. Δηδηθφηεξα, ε κεγαιχηεξε αχμεζε ηεο κέγηζηεο ζεξκνθξαζίαο, 4.2°C, πξνβιέπεηαη ζηηο νξεηλέο πεξηνρέο, σζηφζν θαη ζηελ πεξηνρή ηεο ελδνρψξαο ε αχμεζε είλαη ζεκαληηθή θαη θηάλεη ηνπο 3.5°C. ΢ηηο δπηηθέο , λφηηεο θαη αλαηνιηθέο πεξηνρέο θαη παξάιηα αλακέλεηαη αχμεζε πεξίπνπ 3.0°C. ΢ρεηηθά κε ηε βξνρφπησζε, ηα απνηειέζκαηα ησλ πξνζνκνηψζεσλ ησλ θιηκαηηθψλ κνληέισλ δείρλνπλ φηη γηα ηελ πεξίνδν 2021 – 2050 νη αιιαγέο ζηελ εηήζηα βξνρφπησζε δελ είλαη ηφζν ζεκαληηθέο θαη νη φπνηεο κεηψζεηο (πεξίπνπ 10 – 20 mm εηεζίσο) πεξηνξίδνληαη ζηηο νξεηλέο πεξηνρέο ηνπ Σξνφδνπο. Οη κεγαιχηεξεο κεηψζεηο ζηε βξνρφπησζε αλακέλνληαη ζηελ πεξίνδν 2071 – 2100 φπνπ ηα απνηειέζκαηα δείρλνπλ φηη ζηηο νξεηλέο, θαη δπηηθέο πεξηνρέο, θπξίσο ζηε ρεξζφλεζν ηνπ Αθάκα, ε κείσζε ζα είλαη ηεο ηάμεο ησλ 100 – 130 mm εηεζίσο ελψ ζηηο λφηηεο πεξηνρέο, ζα είλαη ηεο ηάμεο ησλ 90 – 100 mm εηεζίσο. ΢ηηο αλαηνιηθέο πεξηνρέο θαη ζηελ ελδνρψξα νη κείσζε ηεο βξνρφπησζεο αλακέλεηαη λα είλαη κηθξφηεξε ησλ 50 mm εηεζίσο. ΢ρεηηθά κε ηα αθξαία θαηλφκελα θαχζσλα, γηα ηελ πεξίνδν 2021 – 2050 ππνινγίδεηαη φηη ν εηήζηνο αξηζκφο ησλ πνιχ δεζηψλ εκεξψλ (ζεξκνθξαζία άλσ ησλ 35°C) αλακέλεηαη λα απμεζεί ζε 34 εκέξεο ζηηο πεξηνρέο ηεο ελδνρψξαο, 30 ζηηο νξεηλέο πεξηνρέο, 19 ζηηο λφηηεο θαη 17 ζηηο αλαηνιηθέο. Σε κηθξφηεξε αχμεζε ησλ πνιχ δεζηψλ εκεξψλ παξνπζηάδνπλ νη δπηηθέο πεξηνρέο (Δπαξρία Πάθνπ) φπνπ είλαη ηεο ηάμεο ησλ 2-5 εκεξψλ. Μεγαιχηεξεο αιιαγέο ζηηο πνιχ δεζηέο εκέξεο αλακέλνληαη γηα ηελ πεξίνδν 2071 – 2100. ΢ε φιε ηελ πεξηνρή κειέηεο αλακέλνληαη απμήζεηο ηεο ηάμεο ησλ 50 – 60 εκεξψλ εθηφο ηεο ρεξζνλήζνπ ηνπ Αθάκα θαη ηεο επξχηεξεο πεξηνρήο ηεο Αγίαο Νάπαο φπνπ ε αχμεζε είλαη ηεο ηάμεο ησλ 5 εκεξψλ. Αχμεζε αλακέλεηαη θαη ζηηο ζεξκέο (ή ηξνπηθέο) λχθηεο εθείλεο θαηά ηηο νπνίεο ε ειάρηζηε ζεξκνθξαζία μεπεξλά ηνπο 20°C. Ζ παξάκεηξνο απηή ζπλδέεηαη ζηελά κε ηελ πγεία ηνπ πιεζπζκνχ, δεδνκέλνπ φηη κηα ζεξκή λχθηα κεηά απφ κηα πνιχ δεζηή εκέξα κπνξεί λα νδεγήζεη ζε άλνδν ηνπ επηπέδνπ δπζθνξίαο ησλ αλζξψπσλ. Αλαθνξηθά κε ηελ πεξίνδν 2021 – 2050 ν αξηζκφο ησλ ζεξκψλ λπθηψλ αλακέλεηαη λα απμεζεί ζεκαληηθά ζηηο νξεηλέο θαη δπηηθέο πεξηνρέο θαη λα θηάζεη ηηο 38 θαη 32 εκέξεο αληηζηνίρσο. ΢ηελ ππφινηπε πεξηνρή ε αχμεζε αλακέλεηαη κεηαμχ 25 – 30 κέξεο. Γηα ηελ πεξίνδν 2071 – 2100, νη νξεηλέο θαη δπηηθέο πεξηνρέο παξνπζηάδνπλ ηε κεγαιχηεξε αχμεζε ησλ ζεξκψλ λπθηψλ ηεο ηάμεο ησλ 65 – 70 εκεξψλ ελψ ζηηο ππφινηπεο πεξηνρέο ε αχμεζε θηάλεη ηηο 55 εκέξεο. Σέινο, νη πεξίνδνη μεξαζίαο αλακέλεηαη λα γίλνπλ πην ζπρλέο ζην θνληηλφ θαη απψηεξν κέιινλ ζηελ Κχπξν. ΢χκθσλα κε ηα απνηειέζκαηα ησλ πξνζνκνηψζεσλ, γηα ηελ πεξίνδν 2021 – 2050, αλακέλεηαη αχμεζε ησλ μεξψλ εκεξψλ, δειαδή απηψλ κε βξνρφπησζε κηθξφηεξε ησλ 0.5 mm, ηεο ηάμεο ησλ 4-6 εκεξψλ ζηηο παξάθηηεο πεξηνρέο θαη 10-12 εκεξψλ ζηηο νξεηλέο πεξηνρέο θαη ζηηο πεξηνρέο ηηο ελδνρψξαο. Όζνλ αθνξά ηελ πεξίνδν 2071 – 2100, αλακέλνληαη κεγαιχηεξεο αιιαγέο ζηνλ αξηζκφ ησλ μεξψλ εκεξψλ. Πην ζπγθεθξηκέλα, ζηελ παξάθηηα δψλε απφ ηελ πεξηνρή ηεο Πάθνπ κέρξη ηε Λάξλαθα αλακέλεηαη αχμεζε 10 εκεξψλ ελψ ζηελ ππφινηπε πεξηνρή ε αχμεζε θπκαίλεηαη απφ 15 έσο 20 εκέξεο. 9 Γ. Εκτύμηςη των επιπτώςεων τησ κλιματικόσ αλλαγόσ, τησ ικανότητασ προςαρμογόσ και τησ ευπϊθειασ τησ Κύπρου Ζ εθηίκεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο, ηεο ηθαλφηεηαο πξνζαξκνγήο θαη ηεο εππάζεηαο ηεο Κχπξνπ πξνζδηνξίζηεθε ζηνπο ηνκείο πνπ επεξεάδνληαη ή αλακέλεηαη λα επεξεαζηνχλ απφ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Οη ηνκείο απηνί είλαη: Τδάηηλνη Πφξνη, Δδάθε, Παξάθηηεο δψλεο, Βηνπνηθηιφηεηα, Γάζε, Γεσξγία, Αιηεία & Τδαηνθαιιηέξγεηεο, Σνπξηζκφο, Δλέξγεηα, Τπνδνκέο θαη Γεκφζηα Τγεία. Γ.1.1. Τδϊτινοι Πόροι Οη πδάηηλνη πφξνη ζπλδένληαη άκεζα κε ην θιίκα θαζψο ν πδξνινγηθφο θχθινο εμαξηάηαη ζεκαληηθά απφ θιηκαηηθνχο παξάγνληεο. Οη αιιαγέο ζηε ζεξκνθξαζία, ζηελ θαηαλνκή ησλ βξνρνπηψζεσλ θαη ζην ιηψζηκν ησλ πάγσλ έρνπλ επηπηψζεηο ζηε δηαζεζηκφηεηα λεξνχ. Οη αιιαγέο ζηνλ φγθν θαη ζην ρξφλν ηεο βξνρφπησζεο, θαζψο επίζεο θαη νη αιιαγέο ζηελ εμάηκηζε έρνπλ σο απνηέιεζκα αιιαγέο ζηηο παξνρέο ησλ πνηακψλ. Δπηπιένλ, νη αιιαγέο ζηνλ φγθν ηεο βξνρήο θαη ζηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ επαλαθφξηηζεο επεξεάδνπλ ηνπο ξπζκνχο θφξηηζεο ησλ ππνγείσλ πδάησλ. Σν θιίκα επεξεάδεη επίζεο ηελ εδαθηθή πγξαζία θαη θαη’επέθηαζε ηε δηήζεζε λεξνχ ζηα ππφγεηα πδάηηλα ζψκαηα. Σα αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα φπσο ε έληνλε βξνρφπησζε θαη νη πιεκκχξεο παξεκπνδίδνπλ ηελ απνζήθεπζε λεξνχ, νδεγψληαο έηζη ζε κεγάιεο απψιεηεο. Σέινο, ε αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο ησλ πδάησλ θαη ηεο έληαζεο ηεο βξνρφπησζεο θαζψο θαη ε επηκήθπλζε ησλ πεξηφδσλ μεξαζίαο επηδεηλψλνπλ πνιιέο κνξθέο ξχπαλζεο ησλ πδάησλ ελψ ε άλνδνο ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο απεηιεί ηα παξάθηηα ππφγεηα πδάηηλα ζψκαηα κε πθαικχξηλζε. Οη επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα ζπζηήκαηα θπζηθψλ πδάηηλσλ πφξσλ επηθέξνπλ επηπηψζεηο θαη ζηελ θνηλσλία θαη ζηα νηθνζπζηήκαηα. Οη πδάηηλνη πφξνη ηεο Κχπξνπ ζεσξνχληαη επάισηνη ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαζψο είλαη πεξηνξηζκέλνη ιφγσ ηνπ εκη-άλπδξνπ θιίκαηνο πνπ ραξαθηεξίδεη ην λεζί. Ζ δηαζεζηκφηεηα θπζηθψλ πδάηηλσλ πφξσλ εμαξηάηαη ζρεδφλ απνθιεηζηηθά απφ ηε βξνρφπησζε, ε νπνία είλαη αζηαζήο κε παξαηεηακέλεο πεξηφδνπο μεξαζίαο. Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηνπο πδάηηλνπο πφξνπο ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα ησλ πδάηηλσλ πφξσλ ηελ εππάζεηα ηεο δηαζεζηκφηεηαο πφζηκνπ λεξνχ θαη λεξνχ άξδεπζεο ζηηο νξεηλέο πεξηνρέο θαζψο ε ηθαλφηεηα πξνζαξκνγήο ηνπο είλαη ρακειή θπξίσο ιφγσ ηεο αλεπάξθεηαο ησλ πδαηηθψλ έξγσλ ζε απηέο ηηο πεξηνρέο. Ωο δεχηεξε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα ζε ζρέζε κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή αλαδείρζεθε (α) ε δηαζεζηκφηεηα λεξνχ γηα άξδεπζε ζηηο πεδηλέο θαη παξάθηηεο πεξηνρέο, (β) ε πνηφηεηα ησλ ππνγείσλ πδάησλ θαη, (γ) ε μεξαζία. Ζ δηαζεζηκφηεηα λεξνχ ζηηο πεδηλέο θαη παξάθηηεο πεξηνρέο έρεη απμεζεί ζεκαληηθά απφ ηα θπβεξλεηηθά πδαηηθά έξγα, ελψ έρεη κεησζεί ν αληαγσληζκφο γηα λεξφ κεηαμχ χδξεπζεο θαη άξδεπζεο. Ωζηφζν, ε δήηεζε λεξνχ άξδεπζεο, εηδηθά ζε πεξηφδνπο μεξαζίαο, δελ ηθαλνπνηείηαη πάληα. Ζ πνηφηεηα ησλ ππνγείσλ πδάησλ ζεσξείηαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθή, θαζψο ε πιεηνςεθία ησλ ππφγεησλ πδάηηλσλ ζσκάησλ βξίζθνληαη ζε θαθή πνζνηηθή θαηάζηαζε θαη ε απνθαηάζηαζή ηνπο δελ είλαη εχθνιε. Οη μεξαζίεο απνηεινχλ επίζεο πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα, δεδνκέλεο ηεο ζπρλφηεηάο ηνπο ελψ ηα πθηζηάκελα κέηξα αληηκεηψπηζήο ησλ δελ ζεσξνχληαη ηθαλνπνηεηηθά. Ζ δηαζεζηκφηεηα πφζηκνπ λεξνχ ζηηο αζηηθέο πεξηνρέο, ε πνηφηεηα λεξνχ ησλ επηθαλεηαθψλ πδάηηλσλ ζσκάησλ θαη νη πιεκκχξεο απνηεινχλ επίζεο πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα ζε ζρέζε κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή, ζε ρακειφηεξν βαζκφ σζηφζν. Παξφιν πνπ νη θπζηθνί πδάηηλνη πφξνη ηεο ρψξαο ζπρλά δελ επαξθνχλ γηα ηελ θάιπςε ηεο δήηεζεο πφζηκνπ λεξνχ, ε Κπβέξλεζε ηεο Κχπξνπ έρεη πινπνηήζεη κηα ζεηξά απφ δξαζηηθά κέηξα ηα νπνία έρνπλ αλαθνπθίζεη ην λεζί απφ απηή ηε πίεζε. Ζ πνηφηεηα ηνπ λεξνχ ησλ επηθαλεηαθψλ πδάηηλσλ ζσκάησλ αλακέλεηαη λα επεξεαζηεί ζε ρακειφ βαζκφ απφ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή θπξίσο ιφγσ ηεο κείσζεο ηνπ πδάηηλνπ φγθνπ ησλ ζσκάησλ θαη θαη’επέθηαζε ηεο αχμεζεο ηεο ζπγθέληξσζεο ησλ ξχπσλ ζε απηά, φπσο επίζεο ιφγσ ηεο αχμεζεο ησλ έληνλσλ βξνρνπηψζεσλ, θαηλφκελα ηα νπνία ζπλδένληαη κε ηελ αχμεζε ηεο εηζξνήο ξππαληψλ ζηα επηθαλεηαθά πδάηηλα ζψκαηα. Ζ αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο αλακέλεηαη λα ππνβαζκίζεη πεξαηηέξσ ηελ πνηφηεηα ηνπ λεξνχ ησλ επηθαλεηαθψλ ζσκάησλ. 10 Σέινο, ηα πιεκκπξηθά θαηλφκελα αλακέλεηαη λα απμεζνχλ ιφγσ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο θαη ζπγθεθξηκέλα ιφγσ ηεο αχμεζεο ηεο έληαζεο θαη ηεο ζπρλφηεηαο ησλ έληνλσλ βξνρνπηψζεσλ. Παξφιν πνπ νη αζηηθέο πεξηνρέο ηεο Κχπξνπ είλαη ηδηαίηεξα επάισηεο ζηηο πιεκκχξεο, κηα ζεηξά απφ κέηξα βξίζθνληαη ζε εμέιημε γηα ηελ αληηκεηψπηζή ηνπο, ηα νπνία αλακέλεηαη λα απμήζνπλ ηελ ηθαλφηεηα πξνζαξκνγήο ηνπ ηνκέα. Γ.1.2. Εδϊφη Σα εδάθε παξέρνπλ έλα κεγάιν εχξνο ππεξεζηψλ ζηα θπηά – φπσο θαηαθχγην, απνζήθεπζε πγξαζίαο θαη παξνρή ζξεπηηθψλ νπζηψλ – θαη θαη’επέθηαζε ζηα δψα. Σν έδαθνο δελ απνηειεί αλαλεψζηκν θπζηθφ πφξν θαζψο νη δηαδηθαζίεο ζρεκαηηζκνχ ηνπ εμειίζζνληαη κε ηδηαίηεξα αξγφ ξπζκφ. Δπίζεο, ηα θαιιηεξγήζηκα εδάθε δελ αληηπξνζσπεχνπλ παξά έλα κηθξφ πνζνζηφ (10%) ηεο ζπλνιηθήο εδαθηθήο επηθάλεηαο, ελψ ηα ππφινηπα βξίζθνληαη ζε πεξηνρέο κε πνιχ μεξφ θιίκα, κε δηαξθείο παγεηνχο ή παξνπζηάδνπλ πεξηνξηζκέλε γνληκφηεηα. Δπηπξφζζεηα, κηα ζεηξά απφ θπζηθά αιιά θπξίσο αλζξσπνγελή αίηηα απεηινχλ ηελ εγγελή θαη νηθνινγηθή ηνπ αμία, θαζψο θαη ηηο θνηλσληθν νηθνλνκηθέο ιεηηνπξγίεο πνπ απηφ επηηειεί, κε απνηέιεζκα ηελ ππνβάζκηζή ηνπ. Σν πξφβιεκα έρεη επεξεάζεη πνιιέο ρψξεο ζηνλ θφζκν, θαζψο πάλσ απφ 1.2 δηζεθαηνκκχξηα εθηάξηα ην 1990 είραλ ραξαθηεξηζηεί σο «Πεξηνρέο ΢εκαληηθήο Αλεζπρίαο» ζρεηηθά κε ηελ ππνβάζκηζε ησλ εδαθψλ ηνπο, κε ηελ Κχπξν λα έρεη ραξαθηεξηζηεί σο «Πεξηνρή Μεξηθήο Αλεζπρίαο». Πνιιέο ηδηφηεηεο θαη δηεξγαζίεο ησλ εδαθψλ αλακέλεηαη λα επεξεαζηνχλ απφ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαη ζπγθεθξηκέλα απφ ηηο αιιαγέο ζηα ρσξηθά θαη ρξνληθά πξφηππα ηεο ζεξκνθξαζίαο, ηεο βξνρφπησζεο, ηεο ειηαθήο αθηηλνβνιίαο θαη ησλ αλέκσλ επηδεηλψλνληαο ην ήδε ππάξρνλ πξφβιεκα ηεο ππνβάζκηζεο ησλ εδαθψλ. Παξά ηε ζεκαληηθφηεηα ηνπ πξνβιήκαηνο σζηφζν, δελ έρεη αλαιεθζεί ζπληνληζκέλε δξάζε ζε παγθφζκην επίπεδν γηα ηε ζπζηεκαηηθή παξαθνινχζεζε ησλ επηπηψζεσλ ησλ δηαθνξεηηθψλ θιηκαηηθψλ παξαγφλησλ ζηελ ππνβάζκηζε ηεο γεο ζε δηαθνξεηηθέο πεξηνρέο θαη γηα ηηο δηαθνξεηηθέο θαηεγνξίεο ππνβάζκηζεο. Οη άκεζεο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηνλ ηνκέα ησλ εδαθψλ ηεο Κχπξνπ πξνθχπηνπλ θπξίσο απφ ηε κείσζε ηεο βξνρφπησζεο, ηελ αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο, ηηο πεξηφδνπο μεξαζίαο, ηηο έληνλεο βξνρνπηψζεηο, ηνπο ηζρπξνχο αλέκνπο θαη ηελ άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο. Απηνί νη θιηκαηηθνί παξάγνληεο πξνθαινχλ αιιαγέο ζηα εδάθε κέζα απφ πεξίπινθεο θπζηθέο δηεξγαζίεο (άκεζα θαη έκκεζα). Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηνπο εδαθηθνχο πφξνπο ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα ηελ απεξήκσζε, θαζψο ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ εδαθψλ ηεο Κχπξνπ ήδε απεηιείηαη κε απεξήκσζε, ελψ ε θιηκαηηθή αιιαγή αλακέλεηαη λα επηδεηλψζεη ην θαηλφκελν. Σν γεγνλφο άιισζηε φηη ε απεξήκσζε εληείλεηαη απφ ηε δηάβξσζε, ηε ζπκπίεζε, ηε ξχπαλζε θαη ηελ αιάησζε ηνπ εδάθνπο, αλαδεηθλχεη αθφκα πεξηζζφηεξν ηε ζεκαληηθφηεηα ηνπ θαηλνκέλνπ απηνχ. Ωο δεχηεξε πξνηεξαηφηεηα αλαδείρζεθε ε δηάβξσζε ηνπ εδάθνπο, ε νπνία ιφγσ ηεο δνκήο θαη ηεο κνξθνινγίαο ησλ εδαθψλ, θαζψο θαη ιφγσ ησλ αλζξψπηλσλ δξαζηεξηνηήησλ είλαη εθηεηακέλε. Δπηπξφζζεηα, ηα εδάθε είλαη πην επάισηα ζηε δηάβξσζε κεηά απφ πεξηφδνπο μεξαζίαο. Σειεπηαία πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα γηα ηελ θιηκαηηθή αιιαγή απνηειεί ε αιάησζε ησλ εδαθψλ, ε νπνία πξνθαιείηαη θπξίσο απφ ηελ άξδεπζε κε λεξφ πςειήο πεξηεθηηθφηεηαο ζε άιαηα, είηε απφ παξάθηηνπο πδξνθνξείο νη νπνίνη έρνπλ ππνζηεί πθαικχξηλζε (ιφγσ ππεξάληιεζεο θαη δηείζδπζεο ζαιαζζηλνχ λεξνχ), είηε απφ ηελ άξδεπζε κε αλαθπθισκέλν λεξφ. Γ.1.3. Παρϊκτιεσ Ζώνεσ Οη παξάθηηεο πεξηνρέο είλαη απφ ηα πην δπλακηθά θπζηθά ζπζηήκαηα ζηε γε, ηα νπνία πεξηιακβάλνπλ θπζηθά νηθνζπζηήκαηα θαη ζηα νπνία ηαπηφρξνλα παξαηεξείηαη κεγάιε ζπγθέληξσζε αλζξψπσλ (60% ηνπ ζπλνιηθνχ πιεζπζκνχ ηεο γεο) θαη νηθνλνκηθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Ζ επέθηαζε ηεο αζηηθνπνίεζεο ζπκβάιιεη ζηελ επηηάρπλζε ηεο ππνβάζκηζή ηνπο. ΢χκθσλα κε ην Πξσηφθνιιν γηα ηελ Οινθιεξσκέλε Γηαρείξηζε ησλ Παξάθηησλ Εσλψλ ηεο Μεζνγείνπ, ε «Παξάθηηα δψλε» νξίδεηαη σο ε γεσκνξθνινγηθή πεξηνρή εθαηέξσζελ ηεο αθηνγξακκήο ζηελ νπνία ε αιιειεπίδξαζε κεηαμχ ηνπ ζαιάζζηνπ θαη ηνπ ρεξζαίνπ ηκήκαηνο απνθηά ηε κνξθή πνιχπινθσλ ζπζηεκάησλ, νηθνινγηθψλ 11 ζηνηρείσλ θαη πφξσλ, απνηεινχκελσλ απφ βηνηηθέο θαη αβηνηηθέο ζπληζηψζεο πνπ ζπλππάξρνπλ θαη αιιειεπηδξνχλ κε ηηο αλζξψπηλεο θνηλφηεηεο θαη ηηο ζρεηηθέο θνηλσληθν-νηθνλνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο. Ζ θιηκαηηθή αιιαγή θαη ε ζρεηηδφκελε άλνδνο ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο κπνξεί λα επηθέξεη ζεκαληηθέο δπζκελείο επηπηψζεηο γηα ηα παξάθηηα νηθνζπζηήκαηα θαη ηηο θνηλσλίεο ζηηο παξάθηηεο δψλεο. Σα νηθνζπζηήκαηα, νη νηθηζκνί θαη νη ππνδνκέο ζηηο παξάθηηεο δψλεο εθηίζεληαη ζε θηλδχλνπο πξνεξρφκελνπο απφ ηε ζηεξηά θαη απφ ηε ζάιαζζα φπσο νη θαηαηγίδεο, ηα θχκαηα, ηα ηζνπλάκη, νη πνηάκηεο πιεκκχξεο, ε δηάβξσζε, ηα επηβιαβή άιγε θαη δηάθνξνη ξχπνη. Όινη νη πξναλαθεξφκελνη παξάγνληεο πξέπεη λα ιεθζνχλ ππφςε γηα ηελ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ παξάθηηα δψλε. Δπηπιένλ, ε θιηκαηηθή αιιαγή κπνξεί λα επηθέξεη επηπξφζζεηεο πηέζεηο ζηα παξάθηηα ζπζηήκαηα ηα νπνία βξίζθνληαη ήδε θάησ απφ έληνλε θαη απμαλφκελε πίεζε. Γηα ην ιφγν απηφ, νη παξάθηηεο πεξηνρέο ρξήδνπλ ηδηαίηεξεο δηαρείξηζεο θαη πξνζηαζίαο. Οη παξάθηηεο πεξηνρέο ησλ λεζηψλ φπσο ε Κχπξνο, ζεσξνχληαη ηδηαίηεξα επάισηεο ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Οη επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηηο παξάθηηεο δψλεο είλαη πνιπάξηζκεο θαη αθνξνχλ πνιινχο ηνκείο ιφγσ ηεο θχζεο ησλ πεξηνρψλ απηψλ θαη ηνπ πιήζνπο ησλ ππεξεζηψλ πνπ πξνζθέξνπλ. ΢πγθεθξηκέλα, νη επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηηο παξάθηηεο δψλεο ηεο Κχπξνπ αλαθέξνληαη ζηνπο ηνκείο ησλ πδάηηλσλ πφξσλ (παξάθηηνη πδξνθνξείο), ηεο γεσξγίαο (παξάθηηεο θαιιηέξγεηεο), ησλ εδαθψλ (παξάθηηα εδάθε), ησλ ππνδνκψλ (παξάθηηεο ππνδνκέο), ηεο αιηείαο (παξάθηηα αιηεία θαη ζαιάζζηεο πδαηνθαιιηέξγεηεο), ηεο βηνπνηθηιφηεηαο (παξάθηηα νηθνζπζηήκαηα) θαη ηνπ ηνπξηζκνχ (παξάθηηνο ηνπξηζκφο). Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηηο παξάθηηεο δψλεο ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα ηελ παξάθηηα δηάβξσζε, ε νπνία απνηειεί ήδε πξφβιεκα ζηελ Κχπξν θαη ελψ έρεη αληηκεησπηζηεί ζε ζεκαληηθφ βαζκφ, αλακέλεηαη λα επηδεηλσζεί κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Ζ ζπρλφηεηα θαη ε έληαζε ησλ παξάθηησλ πιεκκπξψλ επίζεο αλακέλεηαη λα επεξεαζηνχλ απφ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή ζε κηθξφηεξν βαζκφ. Γ.1.4. Βιοποικιλότητα Ζ θιηκαηηθή αιιαγή έρεη ζεκαληηθή επίδξαζε ζηε βηνπνηθηιφηεηα. Οη αιιαγέο ηνπ θιίκαηνο ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ αιιαγή ζηε ρξήζε γεο θαη ηελ εμάπισζε εμσηηθψλ ή μεληθψλ εηδψλ είλαη πηζαλφ λα πεξηνξίζνπλ ηελ ηθαλφηεηα νξηζκέλσλ ελδεκηθψλ εηδψλ λα κεηαλαζηεχζνπλ κε απνηέιεζκα λα νδεγήζνπλ ζε επηηάρπλζε ηεο απψιεηαο εηδψλ. Ζ πθηζηάκελε ρισξίδα θαη παλίδα έρεη επεξεαζηεί απφ ηηο δηαθπκάλζεηο ζηηο ζπγθεληξψζεηο ηνπ δηνμεηδίνπ ηνπ άλζξαθα ζηελ αηκφζθαηξα, ηεο ζεξκνθξαζίαο θαη ηεο βξνρφπησζεο ηα ηειεπηαία 1.8 εθαηνκκχξηα ρξφληα θαη έρεη αληαπεμέιζεη κέζσ εμειηθηηθψλ θαη πξνζαξκνζηηθψλ αιιαγψλ. Ωζηφζν, απηέο νη αιιαγέο πξαγκαηνπνηήζεθαλ κέζα ζε κηα κεγάιε ρξνληθή πεξίνδν θαη ζε πεξηβάιινληα πνπ δελ ήηαλ πεξηνξηζκέλα, φπσο είλαη ζήκεξα θαη κε κηθξέο ή θαζφινπ επηπξφζζεηεο πηέζεηο απφ ηηο αλζξψπηλεο δξαζηεξηφηεηεο. Ο θαηαθεξκαηηζκφο ησλ νηθνηφπσλ έρεη πεξηνξίζεη πνιιά είδε ζε ζρεηηθά κηθξέο πεξηνρέο, κε απνηέιεζκα ηε κείσζε ηεο γελεηηθήο ηνπο πνηθηιφηεηαο. Ζ ζέξκαλζε πέξα απφ ην πξνεγνχκελν φξην ησλ ζεξκνθξαζηψλ ζα εληείλεη πεξαηηέξσ ηηο πηέζεηο ζηα νηθνζπζηήκαηα θαη ηε βηνπνηθηιφηεηά ηνπο (CBD). Ζ Πέκπηε Έθζεζε Αμηνιφγεζεο ηεο Γηαθπβεξλεηηθήο Δπηηξνπήο γηα ηελ Κιηκαηηθή Αιιαγή (IPCC AR5) εθηηκά φηη πεξίπνπ 10% ησλ εηδψλ πνπ έρνπλ κειεηεζεί έσο ηψξα ζα αληηκεησπίζνπλ απμαλφκελν πςειφ θίλδπλν εμαθάληζεο γηα θάζε 1°C αχμεζεο ηεο παγθφζκηαο κέζεο ζεξκνθξαζίαο. Ο θίλδπλνο εμαθάληζεο ζα είλαη ηδηαίηεξα πςειφο γηα ηα είδε πνπ είλαη ήδε επάισηα, φπσο ηα είδε κε πεξηνξηζκέλν θιηκαηηθφ εχξνο, πεξηνξηζκέλεο απαηηήζεηο ελδηαηηεκάησλ θαη κε κηθξνχο πιεζπζκνχο. Οη νηθφηνπνη πνιιψλ εηδψλ ζα κεηαηνπηζηνχλ πξνο ην Βνξξά ή πξνο κεγαιχηεξα πςφκεηξα ζε ζρέζε κε ηηο παξνχζεο ηνπνζεζίεο ηνπο. Οη νηθφηνπνη ζηηο παξάθηηεο πεξηνρέο ζα απεηιεζνχλ απφ ηελ άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο, κε απνηέιεζκα κέρξη ην 2080 πεξίπνπ 20% ησλ παξάθηησλ πγξνηφπσλ λα ραζνχλ. Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηε βηνπνηθηιφηεηα ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα ρεξζαία νηθνζπζηήκαηα θπξίσο ιφγσ ηνπ λεζησηηθνχ ραξαθηήξα θαη ησλ γεσγξαθηθψλ πεξηνξηζκψλ ζηα ζπζηήκαηα απηά γηα ηε κεηαθίλεζε θαη πξνζαξκνγή ησλ πιεζπζκψλ ησλ εηδψλ. Σα πγξνηνπηθά νηθνζπζηήκαηα ηεο Κχπξνπ θαη νη ηχπνη νηθνηφπσλ ζε απηά ζεσξήζεθαλ επίζεο φηη είλαη ηδηαίηεξα επάισηα ζηελ 12 θιηκαηηθή αιιαγή δεδνκέλνπ φηη είλαη ήδε πεξηνξηζκέλα ιφγσ ηεο κεησκέλεο δηαζεζηκφηεηαο λεξνχ ελψ νη αλζξψπηλεο πηέζεηο πνπ αζθνχληαη ζε απηά απμάλνπλ ηελ εππάζεηά ηνπο. Ωο επφκελε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα αλαδείρζεθαλ νη επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα ζαιάζζηα νηθνζπζηήκαηα, θπξίσο ιφγσ ηνπ γεγνλφηνο φηη ε ζαιάζζηα πεξηνρή ηεο Κχπξνπ είλαη απεπζείαο εθηεζεηκέλε ζηελ εηζβνιή ρσξνθαηαθηεηηθψλ μέλσλ εηδψλ (invasive alien species) ησλ νπνίσλ ε δηαρείξηζε απνηειεί αθφκα αληηθείκελν εθηεηακέλσλ δηαβνπιεχζεσλ ζε επίπεδν Δπξσπατθήο Έλσζεο. Ωζηφζν, ε ηθαλφηεηα κεηαλάζηεπζεο ησλ εηδψλ απφ θαη πξνο ηε ζαιάζζηα επηθξάηεηα ηεο Κχπξνπ, επηηξέπεη ηελ απνθαηάζηαζε ηεο ηζνξξνπίαο ζηα νηθνζπζηήκαηα απηά θαη εληζρχεη ηελ πξνζαξκνζηηθή ηνπο ηθαλφηεηα. Σνλίδεηαη, φηη επεξεαζκφ αλακέλεηαη λα έρνπλ θαη νη νηθφηνπνη πξνηεξαηφηεηαο φπσο απηφο ηεο 1150 * Παξάθηηεο ιηκλνζάιαζζεο, 9530 * Μαχξεο πεχθεο (Pinus nigra pallaisiana) θαζψο θαη ν νηθφηνπνο 6460 Σπξθψλεο ηνπ Σξνφδνπο, ησλ νπνίσλ ε εμάπισζε είλαη πεξηνξηζκέλε. Γ.1.5. Γεωργύα Ζ θιηκαηηθή αιιαγή επεξεάδεη πνιινχο νηθνλνκηθνχο ηνκείο, κε ηνλ γεσξγηθφ ηνκέα λα είλαη απφ ηνπο ηνκείο πνπ επεξεάδνληαη πεξηζζφηεξν, θαζψο εμαξηάηαη άκεζα απφ θιηκαηηθνχο παξάγνληεο φπσο ηε ζεξκνθξαζία, ηελ ειηνθάλεηα θαη ηε βξνρφπησζε γηα ηε βησζηκφηεηά ηνπ. Παξφιν πνπ θάπνηεο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο κπνξεί λα είλαη επσθειείο, πνιιέο επηπηψζεηο αλακέλεηαη λα είλαη επηδήκηεο ζε βαζκφ πνπ κπνξεί λα ζέζνπλ ηηο γεσξγηθέο δξαζηεξηφηεηεο ζε θίλδπλν. ΢ηηο λνηηφηεξεο θαη ζεξκφηεξεο πεξηνρέο ηεο Δπξψπεο, φπσο ζηελ Κχπξν, νη πηζαλέο ζεηηθέο επηπηψζεηο ζηηο απνδφζεηο ησλ θαιιηεξγεηψλ δελ είλαη ηφζν ζεκαληηθέο φζν νη πηζαλέο αξλεηηθέο επηπηψζεηο. Οη αξλεηηθέο επηπηψζεηο πεξηιακβάλνπλ κεησκέλεο απνδφζεηο ησλ θαιιηεξγεηψλ, αχμεζε ηεο δήηεζεο λεξνχ άξδεπζεο θαη κείσζε ηεο δηαζεζηκφηεηαο λεξνχ, ιφγσ ησλ παξαηεηακέλσλ πεξηφδσλ μεξαζίαο θαη ηεο ιεηςπδξίαο, πνπ ζα νδεγήζνπλ θαηά ζπλέπεηα ζε αχμεζε ηνπ αληαγσληζκνχ γηα λεξφ κεηαμχ ηνπ ηνκέα ηεο γεσξγίαο θαη ησλ άιισλ ρξεζηψλ. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη πνιιέο ρψξεο ηεο λνηίνπ Δπξψπεο, ήδε αληηκεησπίδνπλ δπζθνιία γηα λα ηθαλνπνηήζνπλ ηε δήηεζε λεξνχ απφ ην γεσξγηθφ ηνκέα, ε νπνία ζηηο πεξηζζφηεξεο ησλ πεξηπηψζεσλ αλέξρεηαη ζε πάλσ απφ ην κηζφ ηεο ζπλνιηθήο δήηεζεο λεξνχ ησλ ρσξψλ απηψλ. Δπηπξφζζεηα, ε εθηεηακέλε εθκεηάιιεπζε ησλ παξάθηησλ πδξνθνξέσλ γηα άξδεπζε, κπνξεί λα νδεγήζεη ζηε δηείζδπζε ζαιαζζηλνχ λεξνχ ζηνπο πδξνθνξείο κε απνηέιεζκα ηελ πθαικχξηλζή ηνπο, ελψ ε άξδεπζε κε πθάικπξν λεξφ κπνξεί λα πξνθαιέζεη αιάησζε ησλ εδαθψλ θαη θαη’επέθηαζε ζνβαξή δεκηά ζηα θπηά. Οη αξλεηηθέο επηπηψζεηο ζηε γεσξγία εληζρχνληαη απφ ηηο δεκηέο ζηηο θαιιηέξγεηεο πνπ πξνθαινχληαη απφ αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα φπσο νη θαχζσλεο, νη μεξαζίεο, νη έληνλεο βξνρνπηψζεηο θηι.. Οη επηπηψζεηο ζηε γεσξγία κπνξεί επίζεο λα ζρεηίδνληαη κε ηηο επηπηψζεηο ζηε γνληκφηεηα ησλ εδαθψλ, φπσο ε απψιεηα νξγαληθήο νπζίαο θαη ε δηάβξσζε ησλ εδαθψλ. Σέινο, αξλεηηθέο επηπηψζεηο παξαηεξνχληαη ήδε απφ ηελ αχμεζε ησλ παξαζίησλ θαη ησλ αζζελεηψλ θπξίσο ιφγσ ησλ πςειφηεξσλ ζεξκνθξαζηψλ. Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζην γεσξγηθφ ηνκέα ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηελ επίπησζε ζηελ απφδνζε ησλ θαιιηεξγεηψλ, ε νπνία αλακέλεηαη λα κεησζεί ιφγσ ηεο κείσζεο ηεο δηαζεζηκφηεηαο ηνπ λεξνχ άξδεπζεο θαη ηεο αχμεζεο ησλ απαηηήζεσλ ζε λεξφ σο απνηέιεζκα ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ Κχπξν. Ζ δεχηεξε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα φζνλ αθνξά ηελ θιηκαηηθή αιιαγή ζρεηίδεηαη κε ηνλ θίλδπλν αχμεζεο ησλ αθξαίσλ θαηξηθψλ θαηλνκέλσλ, ιφγσ ησλ θαηαζηξνθηθψλ ζπλεπεηψλ απηψλ ζηε γεσξγηθή παξαγσγή. Γ.1.6. Δϊςη Οη αιιαγέο ζην θιίκα, φπσο ε κείσζε ηεο βξνρφπησζεο, ε απμαλφκελε δηάξθεηα θαη έληαζε ησλ πεξηφδσλ αλνκβξίαο θαζψο θαη νη πνιχ πςειέο ζεξκνθξαζίεο ην θαινθαίξη επεξεάδνπλ δπζκελψο ηα δάζε. Σα δάζε γίλνληαη επάισηα ζε πξσηνγελείο θαη δεπηεξνγελείο λεθξψζεηο, απμάλνληαη νη πξνζβνιέο απφ επηβιαβείο νξγαληζκνχο ζε επίπεδν επηδεκίαο, δπζρεξαίλεηαη ε αλαγέλλεζε θαη πγεία ησλ δαζψλ, ελψ ν θίλδπλνο έλαξμεο θαη επέθηαζεο ησλ δαζηθψλ ππξθαγηψλ απμάλεηαη. Παξά ην γεγνλφο φηη, ηα δαζηθά νηθνζπζηήκαηα δηαζέηνπλ κεραληζκνχο αληίδξαζεο θαη πξνζαξκνγήο ζηηο αιιαγέο ηνπ θιίκαηνο, ππάξρεη κεγάιε πηζαλφηεηα λα κελ έρνπλ ηνλ απαηηνχκελν ρξφλν γηα λα αληηδξάζνπλ θαη λα πξνζαξκνζηνχλ θπζηθά ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή ιφγσ ησλ γξήγνξσλ ξπζκψλ κε ηνπο νπνίνπο εμειίζζεηαη. 13 Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα δάζε ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηεο πξνηεξαηφηεηεο: (α) ηελ εππάζεηα ζηε μεξαζία, ηηο πξνζβνιέο απφ παξάζηηα θαη αζζέλεηεο θαζψο ζεκαληηθφ κέξνο ησλ δαζψλ ηεο Κχπξνπ επεξεάδεηαη εηδηθά ζε πεξηφδνπο αλνκβξίαο θαη πςειψλ ζεξκνθξαζηψλ θαη (β) ηελ εππάζεηα ζηηο ππξθαγηέο ιφγσ ησλ ζνβαξψλ θαη εθηεηακέλσλ θαηαζηξνθψλ πνπ απηέο επηθέξνπλ. Σα δάζε ηεο Κχπξνπ δελ ζεσξήζεθαλ φηη ζα παξνπζηάζνπλ ζεκαληηθή εππάζεηα ζε θαηαζηξνθέο απφ πιεκκχξεο, ηζρπξνχο αλέκνπο θαη θαηαηγίδεο ελ φςεη ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο. Ζ επίπησζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ αλάπηπμε ησλ δαζψλ ηεο Κχπξνπ, δελ αμηνινγήζεθε θαζψο δελ ππάξρνπλ επαξθή δεδνκέλα έσο απηή ηε ζηηγκή. Γ.1.7. Αλιεύα και Τδατοκαλλιϋργειεσ Ζ θιηκαηηθή αιιαγή επεξεάδεη ηελ αιηεία θαη ηηο πδαηνθαιιηέξγεηεο άκεζα, επεξεάδνληαο ηα απνζέκαηα ηρζχσλ, ην θπζηθφ πεξηβάιινλ θαη ηα νηθνζπζηήκαηα ζηα νπνία δηαβηνχλ, ηνλ αιηεπηηθφ εμνπιηζκφ θαη ηηο ππνδνκέο ησλ πδαηνθαιιηεξγεηψλ θαζψο θαη ηνλ βηνπνξηζκφ ησλ αιηέσλ. Δηδηθφηεξα, ε αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο ησλ πδάησλ επεξεάδεη ηελ παξαγσγηθφηεηα θαη ηε ζχλζεζε ησλ εηδψλ, ελψ νη αιιαγέο ζηα ξεχκαηα ησλ σθεαλψλ επεξεάδνπλ ηε δηαζεζηκφηεηα ηξνθήο. Ζ αλαθαηαλνκή ησλ απνζεκάησλ θαη ησλ εηδψλ, ζπλήζσο απφ ηα ρακειφηεξα γεσγξαθηθά πιάηε κε ηα ζεξκφηεξα λεξά, ζηα βνξεηφηεξα πιάηε κε ηα ςπρξφηεξα λεξά, έρνπλ σο απνηέιεζκα ηελ είζνδν ρσξνθαηαθηεηηθψλ μέλσλ εηδψλ. Ζ άλνδνο ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο κπνξεί λα νδεγήζεη ζηελ θαηαζηξνθή παξάθηησλ πγξνηφπσλ, ηα νπνία απνηεινχλ ελδηαηηήκαηα νξηζκέλσλ ηρζχσλ. Καζψο νη πδαηνθαιιηέξγεηεο εμαξηψληαη άκεζα απφ ηελ αιηεία γηα ηελ ηξνθή θαη ηνλ πνιιαπιαζηαζκφ ηνπο, νη επηπηψζεηο ζηελ αιηεία ζα επεξεάζνπλ ηελ παξαγσγηθφηεηα θαη ηελ θεξδνθνξία ησλ πδαηνθαιιηεξγεηψλ. Δπίζεο, ε αχμεζε ησλ αθξαίσλ θαηξηθψλ θαηλνκέλσλ κπνξεί λα έρεη σο απνηέιεζκα δηαθπγέο ησλ εθηξεθφκελσλ ηρζχσλ θαη λα ζπληειέζεη ζηε κείσζε ηεο γελεηηθήο πνηθηιφηεηαο ηνπ άγξηνπ απνζέκαηνο. Γεληθά, νη πνιηηηθέο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ αληηκεηψπηζε ηνπ πξνβιήκαηνο ησλ δηαθπκάλζεσλ ζηα απνζέκαηα ηρζχσλ, είλαη εμαηξεηηθά ρξήζηκεο γηα ηελ αληηκεηψπηζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ αιηεία. Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηνλ ηνκέα ηεο αιηείαο ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα ηηο επηπηψζεηο ζηελ πνζφηεηα θαη πνηθηιφηεηα ησλ αιηεπηηθψλ απνζεκάησλ θπξίσο ηεο ζαιάζζηαο αιηείαο, θαζψο απηή είλαη ήδε πεξηνξηζκέλε, ελψ ε θιηκαηηθή αιιαγή θαη ηδηαίηεξα ε αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο ηεο ζάιαζζαο αλακέλεηαη λα κεηψζεη ηελ παξαγσγηθφηεηα θαη ηνπο πιεζπζκνχο ησλ αιηεπηηθψλ απνζεκάησλ θαη λα απμήζεη ηηο αζζέλεηεο θαη ηνλ αξηζκφ ησλ ρσξνθαηαθηεηηθψλ μέλσλ εηδψλ, κε απνηέιεζκα λα αιιάμεη ε ηζνξξνπία ησλ ζαιάζζησλ νηθνζπζηεκάησλ. Ωο δεχηεξε θαη ηειεπηαία πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα, αλαδείρζεθαλ νη νηθνλνκηθέο επηπηψζεηο γηα ηνπο αιηείο ιφγσ ησλ θαηαζηξνθψλ ζηνλ αιηεπηηθφ εμνπιηζκφ θαη ζηηο ζρεηηθέο ππνδνκέο, απφ ηα αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα θαη ηα ρσξνθαηαθηεηηθά μέλα είδε θαζψο θαη ιφγσ ηεο κείσζεο ηνπ δπλακηθνχ παξαγσγήο. Γ.1.8. Δημόςια Τγεύα Οη άλζξσπνη εθηίζεληαη άκεζα ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή, κέζσ ησλ αιιαγψλ ζηα θαηξηθά πξφηππα (ζεξκνθξαζία, βξνρφπησζε, άλνδνο ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο, αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα) θαη έκκεζα, κέζσ αιιαγψλ ζηελ πνηφηεηα ηνπ λεξνχ, ηνπ αέξα θαη ησλ ηξνθίκσλ θαη κέζσ ησλ αιιαγψλ ζηα νηθνζπζηήκαηα, ηε γεσξγία, ηε βηνκεραλία, ηνπο νηθηζκνχο θαη ηελ νηθνλνκία. Οη επηπηψζεηο είλαη ήδε αηζζεηέο ζε φιν ηνλ θφζκν ελψ ζην κέιινλ πξνβιέπεηαη λα απμεζνχλ ζεκαληηθά. ΢χκθσλα κε ηελ 5ε Έθζεζε Αμηνιφγεζεο ηεο Γηαθπβεξλεηηθήο Δπηηξνπήο γηα ηελ Κιηκαηηθή Αιιαγή (IPCC), πηζηεχεηαη κε κεγάιε βεβαηφηεηα, φηη νη δπζκελείο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζα είλαη πην έληνλεο ζηηο ρψξεο ρακεινχ εηζνδήκαηνο, παξφιν πνπ ε εκπεηξία έρεη δείμεη φηη αθφκα θαη νη ρψξεο πςεινχ εηζνδήκαηνο δελ είλαη θαηάιιεια πξνεηνηκαζκέλεο γηα λα αληηκεησπίζνπλ ηηο επηπηψζεηο απφ ηα αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα. Δπίζεο, απηνί πνπ ζα αληηκεησπίζνπλ κεγαιχηεξν θίλδπλν παγθνζκίσο είλαη νη θησρνί πνπ δνπλ ζηηο πφιεηο, νη ειηθησκέλνη θαη ηα παηδηά, νη παξαδνζηαθέο θνηλσλίεο, νη αγξφηεο πνπ βαζίδνληαη ζηελ αγξνηηθή παξαγσγή γηα λα επηδήζνπλ θαη νη πιεζπζκνί πνπ δνπλ ζηηο παξάθηηεο πεξηνρέο. Ζ ηζηνξία ηεο πξνζαξκνγήο ηνπ αλζξψπνπ ζε θιηκαηηθνχο παξάγνληεο κπνξεί λα 14 ραξαθηεξηζηεί απφ ζεκαληηθέο επηηπρίεο αιιά θαη απφ θαηαζηξνθηθέο απνηπρίεο. Οη άλζξσπνη έρνπλ επηηπρψο θαηαθέξεη λα δήζνπλ ζρεδφλ ζε θάζε θιηκαηηθή δψλε ζηε γε παξά ην γεγνλφο φηη νη πεξηθεξεηαθέο θιηκαηηθέο αιιαγέο έρνπλ επεξεάζεη ηελ αλάπηπμε ησλ πνιηηηζκψλ θαη εηδηθφηεξα ηελ άλζηζε ή πηψζε απηψλ. Οη ππεξεζίεο πγείαο έρνπλ εθθξάζεη ηελ αλεζπρία ηνπο γηα ηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαη ηηο επηπηψζεηο ηεο ζηελ πγεία απφ ην 1998 θαη ζπγθεθξηκέλα ζηελ Παγθφζκηα ΢πλέιεπζε Τγείαο, αλαγλσξίδνληαο φηη ε θιηκαηηθή αιιαγή ζα κπνξνχζε λα απνηειέζεη κηα πηζαλή απεηιή γηα ηελ πγεία. Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηνλ ηνκέα ηεο δεκφζηαο πγείαο ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηνπο ζαλάηνπο θαη ηα πξνβιήκαηα πγείαο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηνπο θαχζσλεο θαη ηηο πςειέο ζεξκνθξαζίεο, θαζψο απηά ηα θαηξηθά θαηλφκελα αλακέλεηαη λα απμεζνχλ ελ φςεη ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο. Δπφκελε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα απνηεινχλ νη αζζέλεηεο πνπ κεηαδίδνληαη κέζσ δηαβηβαζηψλ, δεδνκέλνπ φηη ε εμάπισζή ηνπο είλαη επαίζζεηε ζηελ αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο θαη φηη ήδε έρνπλ αξρίζεη λα απμάλνληαη ζηελ Δπξψπε. Ωο ηξίηε πξνηεξαηφηεηα αλαδείρζεθαλ νη πδαηνγελείο θαη ηξνθηκνγελείο ινηκψμεηο, θαζψο ε αλάπηπμή ηνπο επλνείηαη ζε ζπλζήθεο πςειψλ ζεξκνθξαζηψλ θαη πεξηνξηζκέλεο δηαζεζηκφηεηαο λεξνχ. Οη ζάλαηνη θαη νη ηξαπκαηηζκνί πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο πιεκκχξεο, θαζψο θαη νη αζζέλεηεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ αηκνζθαηξηθή ξχπαλζε απνηεινχλ ηελ ηέηαξηε θαη ηειεπηαία πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα ζε ζρέζε κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Σα πιεκκπξηθά θαηλφκελα αλακέλεηαη λα απμεζνχλ ζην κέιινλ ιφγσ ηεο αχμεζεο ησλ έληνλσλ βξνρνπηψζεσλ θαη επνκέλσο αλακέλεηαη λα απμεζνχλ θαη νη ζρεηηθνί ζάλαηνη θαη ηξαπκαηηζκνί. Σέινο, ε αιιαγή ηνπ θιίκαηνο αλακέλεηαη λα επηδεηλψζεη ηελ αηκνζθαηξηθή ξχπαλζε θαζψο θαη ηηο αζζέλεηεο πνπ ζρεηίδνληαη κε απηή. Γ.1.9. Ενϋργεια Ζ θιηκαηηθή αιιαγή επεξεάδεη ηελ παξαγσγή ελέξγεηαο αιιά θαη ηε δήηεζε ελέξγεηαο. Ζ παξαγσγή πδξνειεθηξηθήο ελέξγεηαο απνηειεί ηελ πεγή ελέξγεηαο πνπ είλαη πην πηζαλφ λα επεξεαζηεί απφ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαζψο είλαη ηδηαίηεξα επαίζζεηε ζηελ πνζφηεηα, ην ρξφλν θαη ηε γεσγξαθηθή θαηαλνκή ηεο βξνρφπησζεο θαζψο θαη ζηε ζεξκνθξαζία, ε νπνίν παίδεη ξφιν ζην ιηψζηκν ησλ πάγσλ θαη ζηε κνξθή ησλ θαηαθξεκληζκάησλ φηαλ θηάλνπλ ζην έδαθνο (ρηφλη ή βξνρή) θαη θαη’επέθηαζε επεξεάδεη ηε δηαζεζηκφηεηα λεξνχ. Ζ αχμεζε ηεο έληαζεο θαη ηεο ζπρλφηεηαο ησλ αθξαίσλ θαηξηθψλ θαηλνκέλσλ φπσο νη έληνλεο βξνρνπηψζεηο θαη νη μεξαζίεο έρνπλ επίζεο δπζκελείο επηπηψζεηο ζην πδξνειεθηξηθφ δπλακηθφ. Ζ παξαγσγή αηνιηθήο ελέξγεηαο εμαξηάηαη απφ ηελ ηαρχηεηα ηνπ αλέκνπ θαζψο νη ηαρχηεηεο πάλσ ή θάησ απφ ηα απνδεθηά φξηα ιεηηνπξγίαο ηεο ηερλνινγίαο έρνπλ σο απνηέιεζκα ηε κείσζε ηεο παξαγσγήο ελέξγεηαο. Ζ αχμεζε ηεο λεθνθάιπςεο κπνξεί λα κεηψζεη ηελ παξαγσγή ειηαθήο ελέξγεηαο ελψ νη αιιαγέο ζηνπο θιηκαηηθνχο παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηελ απφδνζε ησλ θαιιηεξγεηψλ έρνπλ επίπησζε ζηελ παξαγσγή βηνκάδαο. Ζ εμφξπμε νξπθηψλ θαπζίκσλ κπνξεί λα επεξεαζηεί δπζκελψο απφ ηελ απμεκέλε δξάζε ηνπ αλέκνπ θαη ησλ θπκάησλ, ηηο έληνλεο βξνρνπηψζεηο, ηε δηάβξσζε ησλ αθηψλ θαη ην ιηψζηκν ησλ πάγσλ. Δπηπιένλ, νη ζεξκνειεθηξηθνί ζηαζκνί κπνξεί λα επεξεαζηνχλ δπζκελψο ιφγσ ηεο πεξηνξηζκέλεο δηαζεζηκφηεηαο λεξνχ ςχμεο αιιά θαη ησλ απμεκέλσλ ελεξγεηαθψλ αλαγθψλ γηα ςχμε ηνπ λεξνχ. Σα αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα αλακέλεηαη λα επεξεάζνπλ ηα δίθηπα κεηαθνξάο ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ιφγσ δεκηψλ, δηαθνπήο ηεο παξνρήο θαη αχμεζεο ηνπ θφζηνπο ζπληήξεζεο. Όζνλ αθνξά ηε δήηεζε γηα ελέξγεηα, απηή επεξεάδεηαη θπξίσο φζνλ αθνξά ηελ αχμεζε ησλ αλαγθψλ ζε ελέξγεηα γηα ςχμε θαη ηε κείσζε ησλ ελεξγεηαθψλ αλαγθψλ γηα ζέξκαλζε, ελψ κπνξεί λα απαηηεζεί ε αχμεζε ηεο παξαγσγήο ειεθηξηζκνχ γηα ηελ ηθαλνπνίεζε ηεο κέγηζηεο δήηεζεο ην θαινθαίξη. Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηνλ ηνκέα ηεο ελέξγεηαο ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε θαη κνλαδηθή πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα, ηε δήηεζε ελέξγεηαο γηα ςχμε ,ε νπνία αλακέλεηαη λα απμεζεί ιφγσ ηεο αχμεζεο ηεο ζεξκνθξαζίαο. Ωζηφζν, ε ηθαλφηεηα ηνπ ηνκέα λα αθνινπζεί ηηο απμήζεηο ζηε δήηεζε ελέξγεηαο είλαη αξθεηά ηθαλνπνηεηηθή. Ζ επίπησζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ απφδνζε ησλ ζεξκνειεθηξηθψλ ζηαζκψλ δελ αλακέλεηαη λα επεξεαζηεί ζεκαληηθά απφ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή, ελψ ε απφδνζε ηεο παξαγσγήο Αλαλεψζηκσλ Πεγψλ Δλέξγεηαο (ΑΠΔ), ζεσξήζεθε φηη δελ παξνπζηάδεη εππάζεηα ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαζψο ε κφλε ΑΠΔ πνπ αλακέλεηαη λα επεξεαζηεί ζεκαληηθά είλαη ε πδξνειεθηξηθή, ε νπνία δελ κπνξεί αμηνπνηεζεί ζηελ Κχπξν, ιφγσ ησλ ήδε πεξηνξηζκέλσλ δηαζέζηκσλ πδάηηλσλ πφξσλ. 15 Γ.1.10. Σουριςμόσ Ο ηνπξηζκφο ζεσξείηαη έλαο ηνκέαο ηεο νηθνλνκίαο ηδηαίηεξα επαίζζεηνο ζηηο αιιαγέο ηνπ θιίκαηνο θαζψο ζπλδέεηαη άκεζα κε ην θιίκα θαη ην πεξηβάιινλ γεληθφηεξα. Σν θιίκα θαζνξίδεη ηε δηάξθεηα θαη ηελ πνηφηεηα ησλ ηνπξηζηηθψλ επνρψλ ελψ παίδεη θπξίαξρν ξφιν ζηελ επηινγή ησλ πξννξηζκψλ, ζηηο ηνπξηζηηθέο δαπάλεο θαη ζηα ιεηηνπξγηθά έμνδα ησλ ηνπξηζηηθψλ επηρεηξήζεσλ, φπσο ηα έμνδα γηα ςχμε-ζέξκαλζε, ηελ παξαγσγή ηερλεηνχ ρηνληνχ, ηελ άξδεπζε, ηελ παξνρή λεξνχ θαη ηα αζθαιηζηηθά θφζηε, κε ζεκαληηθέο επηπηψζεηο ζηηο αληαγσληζηηθέο ζρέζεηο κεηαμχ ησλ ηνπξηζηηθψλ πξννξηζκψλ. Γηα παξάδεηγκα, ην αληαγσληζηηθφ πιενλέθηεκα νξηζκέλσλ δεκνθηιψλ ηνπξηζηηθψλ πξννξηζκψλ ζε κηθξφηεξα γεσγξαθηθά πιάηε (φπσο ε Μεζφγεηνο ην θαινθαίξη) αλακέλεηαη λα κεησζεί ελψ γηα άιιεο πεξηνρέο ζε κεγαιχηεξα γεσγξαθηθά πιάηε θαη χςε αλακέλεηαη λα βειηησζεί. Δπίζεο, ην θιίκα επεξεάδεη δηάθνξνπο πεξηβαιινληηθνχο πφξνπο πνπ απνηεινχλ ηνπξηζηηθά αμηνζέαηα, φπσο ην ρηφλη, ηελ παξαγσγηθφηεηα ηεο άγξηαο δσήο θαη ηεο βηνπνηθηιφηεηαο, ηελ πνζφηεηα θαη ηελ πνηφηεηα ηνπ λεξνχ, ηε κείσζε ηεο γεσξγηθήο παξαγσγήο (π.ρ. θαιιηέξγεηεο ακπειηψλ γηα ηνλ νηλνηνπξηζκφ) θαη ηε δηάβξσζε ησλ αθηψλ. Σέινο, ην θιίκα κπνξεί λα απνζαξξχλεη ηνπο ηνπξίζηεο κε ηελ αχμεζε ησλ κνιπζκαηηθψλ αζζελεηψλ, ησλ ππξθαγηψλ θαη ησλ αθξαίσλ θαηξηθψλ θαηλνκέλσλ, φπσο νη θαχζσλεο, νη έληνλεο βξνρνπηψζεηο, νη ηξνπηθέο θαηαηγίδεο θαη νη έληνλνη άλεκνη. Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηνλ ηνπξηζηηθφ ηνκέα ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα, ηε κείσζε ηεο δηαζεζηκφηεηαο λεξνχ γηα ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ αλαγθψλ ζε άξδεπζε, νη νπνίεο είλαη ζεκαληηθέο γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζκνχ θαη αλακέλεηαη λα απμεζνχλ ζην κέιινλ, ελψ νη δηαζέζηκνη πφξνη είλαη ήδε πεξηνξηζκέλνη θαη αλακέλεηαη λα πεξηνξηζηνχλ πεξαηηέξσ ιφγσ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο. Γεχηεξε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα απνηειεί ε αχμεζε ηεο έληαζεο θαη ηεο ζπρλφηεηαο ησλ θπκάησλ θαχζσλα, πνπ έρεη σο ζπλέπεηα ηε δεκηνπξγία αηζζήκαηνο δπζθνξίαο ζηνπο ηνπξίζηεο. Σξίηε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα απνηειεί ε πεξαηηέξσ δηάβξσζε ησλ αθηψλ ηεο Κχπξνπ, ιφγσ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο, δεδνκέλνπ φηη ήδε απνηειεί πξφβιεκα γηα ηνλ παξάθηην ηνπξηζηηθφ ηνκέα. Σέηαξηε πξνηεξαηφηεηα απνηειεί ε δηαζεζηκφηεηα πφζηκνπ λεξνχ, παξφιν πνπ έρεη εμαζθαιηζηεί ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηε ιεηηνπξγία ησλ κνλάδσλ αθαιάησζεο. Σειεπηαία πξνηεξαηφηεηα γηα ηνλ ηνπξηζκφ ηεο Κχπξνπ, ζε ζρέζε κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή απνηειεί ε ππνβάζκηζε ησλ θπζηθψλ ηεο αμηνζέαησλ, ιφγσ ησλ δπζκελψλ θιηκαηηθψλ ζπλζεθψλ θαη επνκέλσο ε κείσζε ηνπ ηνπξηζκνχ πνπ ζρεηίδεηαη κε ηα θπζηθά αμηνζέαηα. Παξφια απηά, ην κεξίδην ηνπ ηνπξηζηψλ πνπ επηζθέπηεηαη εηδηθά ηελ Κχπξν γηα απηφ ην ιφγν είλαη ζρεηηθά πεξηνξηζκέλν, γεγνλφο ην νπνίν ζεσξείηαη φηη κεηψλεη ηε ζπλνιηθή εππάζεηα ηνπ ηνπξηζκνχ ηεο ρψξαο σο πξνο απηή ηελ επίπησζε. Ο παξάθηηνο ηνπξηζηηθφο ηνκέαο ηεο Κχπξνπ δελ αλακέλεηαη λα εθηεζεί ζε αθξαία θαηξηθά θαηλφκελα, φπσο θαηαηγίδεο, αλεκνζηξφβηινπο θαη παιηξξντθά θχκαηα, ηε ζεξηλή πεξίνδν θαηά ηελ νπνία ζπγθεληξψλεη ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ ηνπξηζηηθψλ ηεο αθίμεσλ. Σέινο ε αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο αλακέλεηαη φηη ζα έρεη ζεηηθή επίδξαζε ζηνλ ηνπξηζηηθφ ηνκέα κέζσ ηεο επηκήθπλζεο ηεο ηνπξηζηηθήο πεξηφδνπ. Γ.1.11. Τποδομϋσ Ζ θιηκαηηθή αιιαγή αλακέλεηαη λα απμήζεη ηνλ θίλδπλν πιεκκχξαο θαη θαηαζηξνθψλ ζε ππνδνκέο θαη θνηλφηεηεο, αιιά θαη λα πξνθαιέζεη πξνβιήκαηα ζηηο κεηαθνξέο, ζηελ παξνρή ελέξγεηαο θαη ζηα ηειεπηθνηλσληαθά ζπζηήκαηα. Οη ππνδνκέο γηα φια είδε κεηαθνξψλ (ρεξζαίεο, ελαέξηεο, ζαιάζζηεο) ππφθεηληαη ζε θιηκαηηθέο πηέζεηο. Ζ άλνδνο ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο θαη νη θαηαηγίδεο ζα απμήζνπλ ηνλ θίλδπλν ζεκαληηθψλ επηπηψζεσλ ζε επάισηεο παξάθηηεο ππνδνκέο κεηαθνξψλ. Οη πςειέο ζεξκνθξαζίεο ζα επεξεάζνπλ αξλεηηθά ηελ αληνρή ησλ πιηθψλ θαηαζθεπήο ησλ ππνδνκψλ κεηαθνξάο θαη ζα πξνθαιέζνπλ θζνξέο ζε απηά. Οη έληνλεο βξνρνπηψζεηο, νη ηζρπξνί άλεκνη, νη θαηαηγίδεο θαη ε άλνδνο ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο αλακέλεηαη λα απμήζνπλ ηνλ θίλδπλν πιεκκχξαο θαη θαηαζηξνθψλ ζηα ζπζηήκαηα παξαγσγήο θαη κεηαθνξάο ελέξγεηαο, αιιά θαη ζηα δίθηπα ηειεπηθνηλσληψλ. Σα θηήξηα ζα αληηκεησπίζνπλ κεγαιχηεξνπο θηλδχλνπο απφ πιεκκπξηθέο θαηαζηξνθέο. Οη έληνλεο βξνρνπηψζεηο εληείλνπλ ηηο πηέζεηο ζηα ζπζηήκαηα απνρέηεπζεο θαη ζηα θξάγκαηα θαη απμάλνπλ ηνλ θίλδπλν ππεξρείιηζεο. 16 Ζ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηηο ππνδνκέο ηεο Κχπξνπ αλέδεημε σο πξψηε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα, ηηο θζνξέο ζε αζηηθέο ππνδνκέο, θαζψο νη αζηηθέο πεξηνρέο είλαη ηδηαίηεξα επαίζζεηεο ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαη ηδηαίηεξα ζηηο πιεκκχξεο, ιφγσ ηεο έληνλεο θαη απφηνκεο αζηηθνπνίεζεο. Ωο δεχηεξε πξνηεξαηφηεηα ηνπ ηνκέα, αλαδείρζεθαλ νη θζνξέο ζε παξάθηηεο ππνδνκέο, θαζψο νη παξάθηηεο πεξηνρέο ηεο Κχπξνπ ραξαθηεξίδνληαη απφ κεγάιε ζπγθέληξσζε ππνδνκψλ, αλ θαη νη παξάθηηεο πιεκκχξεο δελ αλακέλεηαη λα είλαη ηδηαίηεξα ζπρλφ θαηλφκελν. Σέινο, νη θζνξέο ζε νξεηλέο ππνδνκέο, θπξίσο ιφγσ θαηνιηζζήζεσλ, δελ ζεσξήζεθαλ φηη παξνπζηάδνπλ ζεκαληηθή εππάζεηα ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή. 17 Δ. Μϋτρα και δρϊςεισ προςαρμογόσ τησ Κύπρου ςτην κλιματικό αλλαγό Γηα ηελ αληηκεηψπηζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ηεο Κχπξνπ έγηλε αμηνιφγεζε θαη επηινγή ησλ θπξηφηεξσλ κέηξσλ (ελδεηθλπφκελα κέηξα πξνζαξκνγήο). Ζ ελ ιφγσ αμηνιφγεζε θαη επηινγή ζηεξίρηεθε ζηελ εθηίκεζε ησλ επηπηψζεσλ θαη ζηελ ηθαλφηεηα πξνζαξκνγήο, ζηε ρξήζε ηνπ ινγηζκηθνχ ηεο πνιπθξηηεξηαθήο αλάιπζεο, ζηηο απφςεηο φισλ ησλ εκπιεθφκελσλ θνξέσλ, θαζψο θαη ζηελ εθηίκεζε ηνπ θηλδχλνπ ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ηεο Κχπξνπ. Αθνινχζσο, παξνπζηάδνληαη γηα θάζε ηνκέα ηα θπξηφηεξα κέηξα γηα ηελ αληηκεηψπηζε ησλ επηπηψζεσλ θαη ηελ πξνζαξκνγή ηεο Κχπξνπ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή: Δ.1.1. Τδϊτινοι Πόροι Μέηξν 1ν : Σπληήξεζε θαη επηδηόξζσζε ησλ ζπζηεκάησλ κεηαθνξάο λεξνύ θαη ηεο ζρεηηθήο ππνδνκήο Οη απψιεηεο λεξνχ ζηα δίθηπα δηαλνκήο λεξνχ εηδηθά ζηηο αγξνηηθέο πεξηνρέο είλαη αξθεηά πςειέο. Οη ζεσξνχκελεο σο απψιεηεο λεξνχ ζηα δίθηπα, γλσζηέο θαη σο κε ηηκνινγεκέλν λεξφ (unaccounted-for water) ζηα δίθηπα δηαλνκήο ησλ θχξησλ αζηηθψλ πεξηνρψλ, εθηηκάηαη φηη θπκαίλεηαη απφ 15% έσο 20% θαη ζηηο αγξνηηθέο πεξηνρέο απφ 20% έσο 30%. Ζ εμνηθνλφκεζε λεξνχ απφ ηελ αληηθαηάζηαζε ησλ δηθηχσλ αλακέλεηαη λα είλαη πνιχ απνηειεζκαηηθή ζε ζρέζε κε άιια κέηξα εμνηθνλφκεζεο. Απφ έξεπλα πνπ έγηλε ηελ πεξίνδν 2009-10 γηα ηα δίθηπα πδαηνπξνκήζεηαο ησλ δήκσλ πνπ δελ εμππεξεηνχληαη απφ ΢πκβνχιηα Τδαηνπξνκήζεηαο, δηαπηζηψζεθε φηη έρνπλ αληηθαηαζηαζεί πάλσ απφ 80% ησλ δηθηχσλ ζην 63.4% ησλ δήκσλ.  Πξνηείλεηαη ε ζπλέρηζε ηεο αληηθαηάζηαζεο θαη επηδηφξζσζεο φισλ ησλ παιηψλ θαη αλεπαξθψο ζπληεξεκέλσλ δηθηχσλ δηαλνκήο λεξνχ θαη ε αλίρλεπζε ησλ δηαξξνψλ κε πηνζέηεζε θαηάιιεισλ ηερλνινγηψλ. Μέηξν 2ν : Έιεγρνο θαη απνθπγή ησλ πδξνβόξσλ απαηηήζεσλ ζε όιεο ηηο πεξηνρέο κε αλεπαξθείο πδαηηθνύο πόξνπο (π.ρ. γήπεδα γθνιθ, ηνπξηζηηθέο εγθαηαζηάζεηο, πδξνβόξεο θαιιηέξγεηεο) Ζ ιεηηνπξγία πδξνβφξσλ εγθαηαζηάζεσλ, φπσο ηα γήπεδα γθνιθ, νη πηζίλεο θαη άιιεο ηνπξηζηηθέο εγθαηαζηάζεηο θαη νη πδξνβφξεο θαιιηέξγεηεο, ζε πεξηνρέο κε πεξηνξηζκέλα πδάηηλα απνζέκαηα, πξέπεη λα ειέγρεηαη ή/θαη λα απαγνξεχεηαη. Όπσο γηα παξάδεηγκα, κε ηελ επηβνιή πεξηνξηζκψλ ζηελ θαηαλάισζε λεξνχ απφ ηα δίθηπα πδαηνπξνκήζεηαο, ηελ θάιπςε ησλ αλαγθψλ παξαγσγήο πφζηκνπ λεξνχ απφ ηδησηηθέο κνλάδεο αθαιάησζεο κε ηε ρξήζε αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο, φπσο ε ειηαθή θ.ά. Δπηπιένλ, ζηελ Κχπξν κέζσ απνθάζεσλ πεξηνξίδεηαη ε ρξήζε θπζηθψλ πδαηίλσλ πφξσλ γηα άξδεπζε, ελψ ελζαξξχλεηαη ε ρξήζε αλαθπθισκέλνπ λεξνχ θαη άιισλ ελαιιαθηηθψλ ηχπσλ λεξνχ, φπσο ε απνζήθεπζε θαη ε αμηνπνίεζε βξφρηλνπ λεξνχ. Όζνλ αθνξά ηηο πηζίλεο, απηέο είλαη ζπλήζσο ζπλδεδεκέλεο κε ην ηνπηθφ δίθηπν πδαηνπξνκήζεηαο, θαη γεληθά ελαπφθεηηαη ζηνλ θαηαλαισηή αλ ζα ρξεζηκνπνηήζεη κηα ελαιιαθηηθή κέζνδν, φπσο λεξφ απφ δηάηξεζε. Πξνηείλεηαη λα αλαπηπρζνχλ θαη λα εμεηαζηνχλ ζελάξηα πξνζαξκνγήο ζε πεξηφδνπο πεξηνξηζκέλσλ πδάηηλσλ δηαζεζίκσλ φπσο α) ε απαγφξεπζε ρξήζεο πφζηκνπ λεξνχ γηα πηζίλεο, β) εγθαζίδξπζε ηέινπο πηζίλαο θαηά ην ζηάδην ηεο αδεηνδφηεζεο ή/θαη ηέινπο ιεηηνπξγίαο πηζίλαο, γ) ε απαγφξεπζε ηεο ζχλδεζεο ηεο πηζίλαο κε ην ζχζηεκα πδξνδφηεζεο ζηηο λέεο πνιενδνκηθέο άδεηεο, δ) ε ππνρξεσηηθή θάιπςε ζηηο πηζίλεο ζε ψξεο κε ρξήζεο γηα ηνλ πεξηνξηζκφ ηεο εμάηκηζεο, ε) ε θαηαζθεπή ησλ πηζηλψλ πνπ βξίζθνληαη θνληά ζηε ζάιαζζα γηα ιεηηνπξγία κε ζαιαζζηλφ λεξφ θαη ζη) ν πεξηνξηζκφο ηεο ιεηηνπξγίαο ησλ πηζηλψλ. Δπίζεο κπνξνχλ λα παξέρνληαη άδεηεο απφ ηελ ηνπηθή πδαηνπξνκήζεηα γηα ηελ παξνρή λεξνχ γηα ηηο πηζίλεο ππφ ηελ πξνυπφζεζε φηη ζα εθαξκνζηνχλ αληηζηαζκηζηηθά κέηξα εμνηθνλφκεζεο λεξνχ. Δπίζεο, πδξνθφξεο θαιιηέξγεηεο, φπσο νη κπαλάλεο ή ην θνινθάζη, πξέπεη λα πεξηνξίδνληαη κε π.ρ. ηελ παξνρή θηλήηξσλ γηα ηελ θαιιηέξγεηα άιισλ ιηγφηεξν πδξνβφξσλ θαιιηεξγεηψλ. 18 ΢πλνςίδνληαο, πξνηείλεηαη :  Ο επαλαπξνζδηνξηζκφο ησλ θξηηεξίσλ αδεηνδφηεζεο θαη απαγφξεπζεο πδξνβφξσλ αλαπηχμεσλ /εγθαηαζηάζεσλ θαη  Ζ αλάπηπμε θαη εμέηαζε ζελαξίσλ πξνζαξκνγήο γηα ηνλ έιεγρν ησλ πδξνβφξσλ εγθαηαζηάζεσλ ζε πεξηνρέο κε αλεπαξθείο πδαηηθνχο πφξνπο. Μέηξν 3ν : Δλίζρπζε ηεο απνδνηηθήο ρξήζεο λεξνύ ζηα θηίξηα, ηε γεσξγία θαη ηε βηνκεραλία Ζ απνδνηηθή ρξήζε λεξνχ ζηα θηίξηα (νηθίεο, ζρνιεία, γξαθεία, εζηηαηφξηα, μελνδνρεία, λνζνθνκεία, αεξνδξφκηα θ.α.) επηηπγράλεηαη κε ηε ρξήζε εμνπιηζκνχ ρακειήο θαηαλάισζεο λεξνχ (π.ρ. βξχζεο, θαδαλάθηα, ληνπδηέξεο) θαη πην απνδνηηθψλ νηθηαθψλ ζπζθεπψλ (π.ρ. πιπληήξηα πηάησλ θαη ξνχρσλ). Δηδηθά ν ηνπξηζηηθφο ηνκέαο ζε νξηζκέλεο πεξηνρέο ηεο Δπξψπεο (ζπκπεξηιακβαλνκέλεο θαη ηεο Κχπξνπ) έρεη πνιιέο δπλαηφηεηεο εμνηθνλφκεζεο λεξνχ ηεο ηάμεο ηνπ 80-90% κέζσ ηεο εθαξκνγήο ηερληθψλ κέηξσλ φπσο ε εγθαηάζηαζε κεραληζκψλ θαη ζπζθεπψλ ρακειήο θαηαλάισζεο ζηα δσκάηηα, ηηο θαθεηέξηεο, ηηο θνπδίλεο θα. Πξέπεη λα ζεκεησζεί εδψ φηη, ζε έλα κεγάιν βαζκφ νη κεγάιεο ηδησηηθέο επηρεηξήζεηο ζηελ Κχπξν εθαξκφδνπλ ήδε απνδνηηθά πξφηππα θαηαλάισζεο λεξνχ. Ωζηφζν, ν δεκφζηνο θαη νηθηαθφο ηνκέαο θαζψο θαη κηα πιεζψξα απφ κηθξέο θαη κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο δελ έρνπλ αθφκα πηνζεηήζεη ην κέηξν απηφ ζε ηθαλνπνηεηηθφ βαζκφ.  Πξφηαζε: Τπνρξεσηηθή πηνζέηεζε ηνπ κέηξνπ απφ φιεο ηηο κεγάιεο ηδησηηθέο επηρεηξήζεηο θαη ην δεκφζην ηνκέα θαη παξνρή θηλήηξσλ ζηνλ νηθηαθφ ηνκέα θαη ζηηο κηθξέο θαη κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο (παξνρή δσξεάλ εμνπιηζκνχ, επηδφηεζε, εθπηψζεηο ηειψλ θαη θφξσλ). Τπνρξεσηηθή γηα λέα θηίξηα Όζνλ αθνξά ηε γεσξγία, ε δπλαηή εμνηθνλφκεζε λεξνχ άξδεπζεο ζα κπνξνχζε λα θηάζεη έσο θαη ην 43% ηεο ζπλνιηθήο θαηαλάισζεο ηνπ ηνκέα θαηά κέζν φξν ζηελ Δπξψπε. Γηα παξάδεηγκα, κπνξεί λα επηηεπρζεί έσο θαη 30% εμνηθνλφκεζε απφ αιιαγέο ζηηο πξαθηηθέο άξδεπζεο. ΢ηελ Κχπξν πινπνηείηαη απφ ην Σκήκα Γεσξγίαο έλα πξφγξακκα γηα ηε βειηίσζε ηεο απφδνζεο άξδεπζεο απφ ην 1965, ην νπνίν παξέρεη ζηνπο αγξφηεο ηερληθή θαη νηθνλνκηθή ππνζηήξημε γηα ηελ αιιαγή ησλ παξαδνζηαθψλ κεζφδσλ επηθαλεηαθήο άξδεπζεο κε πξνεγκέλα ζπζηήκαηα άξδεπζεο. Ζ αξδεπηηθή απνδνηηθφηεηα απμήζεθε απφ ην 1960 πνπ ήηαλ ρακειφηεξε απφ 45% ζε 90-95% ην 2010. Άιια κέηξα πνπ κπνξνχλ λα πξνσζεζνχλ αλαθνξηθά κε ηηο πξαθηηθέο άξδεπζεο είλαη ν νξζνινγηθφο αξδεπηηθφο πξνγξακκαηηζκφο (π.ρ. σξάξηα άξδεπζεο, άξδεπζε θαηά ηηο λπρηεξηλέο ψξεο γηα ηνλ πεξηνξηζκφ ηεο εμάηκηζεο), ε ρξήζε κνληέισλ θαη ηελζηφκεηξσλ γηα ηνλ ππνινγηζκφ ησλ πξαγκαηηθψλ αλαγθψλ ζε άξδεπζε (ζπιινγή θαη επεμεξγαζία αγξν-κεηεσξνινγηθψλ δεδνκέλσλ) θαη ε έξεπλα θαη πηνζέηεζε αθφκα πην εμειηγκέλσλ ζπζηεκάησλ άξδεπζεο. ΢ηε βηνκεραλία, ε απνδνηηθή ρξήζε λεξνχ κπνξεί λα επηηεπρζεί κε ηελ εηζαγσγή αιιαγψλ ζηηο δηαδηθαζίεο παξαγσγήο, επεμεξγαζίαο, θαζαξηζκνχ, ςχμεο θαη/ή ζέξκαλζεο γηα ηε κείσζε ηεο δήηεζεο λεξνχ. Δθηηκάηαη φηη νη αιιαγέο απηέο κπνξνχλ λα επηθέξνπλ θαηά κέζν φξν κείσζε 43% ζηε ζπλνιηθή δήηεζε λεξνχ ηνπ ηνκέα.  Σξφπνο πινπνίεζεο: Οξηζκφο σο ππνρξεσηηθή κέζα απφ λνκνζεζία / Παξνρή θηλήηξσλ απφ ην θξάηνο (επηδνηήζεηο, εθπηψζεηο ηειψλ θαη θφξσλ) Μέηξν 4ν : Δπαλαρξεζηκνπνίεζε επεμεξγαζκέλσλ πγξώλ απνβιήησλ αζηηθήο πξνέιεπζεο κόλν κεηά από απζηεξό έιεγρν ηεο θαηαιιειόηεηαο ηνπ Ζ ρξήζε επεμεξγαζκέλσλ αζηηθψλ ιπκάησλ παξέρεη πξφζζεηε πξνζηαζία θαηά ηεο μεξαζίαο, επλνεί ηνλ εθνδηαζκφ λεξνχ απφ ηνπηθέο πεγέο θαη εμνηθνλνκεί πςειήο πνηφηεηαο λεξνχ φπνπ απηφ δελ ρξεηάδεηαη. Ωζηφζν, ε δπλαηφηεηα επαλαρξεζηκνπνίεζεο εμαξηάηαη απφ ηε δηαζεζηκφηεηα θαη ηελ πξνζβαζηκφηεηα ησλ ιπκάησλ θαη θαη΄ επέθηαζε ησλ ππνδνκψλ επεμεξγαζίαο ιπκάησλ, θαζψο θαη ηελ απνδνρή απφ ηνπο πηζαλνχο ηειηθνχο ρξήζηεο θαη θαηαλαισηέο. Οη ππνδνκέο ζπιινγήο θαη επεμεξγαζίαο ησλ αζηηθψλ ιπκάησλ ζηελ Κχπξν επεθηείλνληαη θαη αλαβαζκίδνληαη ζεκαληηθά ηα 19 ηειεπηαία έηε. Σα επεμεξγαζκέλα ιχκαηα ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ άξδεπζε ρψξσλ πξάζηλνπ, αζιεηηθψλ γεπέδσλ θαη νξηζκέλσλ θαιιηεξγεηψλ, θαζψο θαη γηα ηνλ εκπινπηηζκφ πδξνθνξέσλ. Ωζηφζν, ην αλαθπθισκέλν λεξφ δηαλέκεηαη κέζσ ησλ ΚΤΔ κφλν ζηηο πεδηλέο θαη παξάθηηεο πεξηνρέο, θαζψο ε θαηαζθεπή ησλ απαξαίηεησλ ππνδνκψλ κεηαθνξάο ζηηο νξεηλέο πεξηνρέο αιιά θαη ην ελεξγεηαθφ θφζηνο άληιεζεο ηνπ λεξνχ ζηηο πεξηνρέο απηέο θαζηζηνχλ ηελ επέλδπζε απηή κε εθαξκφζηκε απφ ηερληθή θαη νηθνλνκηθή άπνςε. Γηα ηελ εθαξκνγή ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ κέηξνπ πξνηείλνληαη ηα εμήο:  Ζ Κπβέξλεζε πξέπεη λα παξέρεη, ην δπλαηφλ ζπληνκφηεξν, ηηο απαξαίηεηεο ππνδνκέο γηα λα δηαζέζεη ηα επεμεξγαζκέλα αζηηθά ιχκαηα γηα άξδεπζε ρψξσλ πξάζηλνπ, αζιεηηθψλ γεπέδσλ θαη ζπγθεθξηκέλσλ θαιιηεξγεηψλ ζε εζληθή θιίκαθα. Δπίζεο, γηα ην ελδηάκεζν δηάζηεκα κέρξηο φηνπ θαηαζθεπαζηνχλ νη ζρεηηθέο ππνδνκέο πξνηείλεηαη λα δηεμαρζεί κηα αλάιπζε θφζηνπο-νθέινπο γηα ηε κεηαθνξά ησλ επεμεξγαζκέλσλ αζηηθψλ ιπκάησλ κε βπηηνθφξα απφ πεξηνρέο φπνπ δελ ππάξρεη δίθηπν δηαλνκήο. Γηα ηε δηαλνκή ηνπο κέζσ δηθηχνπ, κειέηεο πξέπεη λα δηεμαρζνχλ γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ απαηηήζεσλ ζε ππνδνκέο.  Δθαξκνγή απζηεξψλ πξνιεπηηθψλ κέηξσλ θαη παξαθνινχζεζε ηεο πνηφηεηαο ησλ επεμεξγαζκέλσλ αζηηθψλ ιπκάησλ γηα ηελ απνθπγή ηεο επηβάξπλζεο ηνπ πεξηβάιινληνο, ηεο δεκφζηαο πγείαο θαη ηεο γεσξγίαο.  Παξνρή θηλήηξσλ γηα ηελ ρξεζηκνπνίεζή ηνπ ζηε γεσξγία, ηε βηνκεραλία θαη ηνλ νηθηαθφ ηνκέα θαη παξάιιειε παξνρή απνηειεζκαηηθψλ αληηθηλήηξσλ (π.ρ. πξφζηηκα) γηα ηε ρξήζε ησλ ππφγεησλ πδάησλ γηα άξδεπζε ρψξσλ πξάζηλνπ.  Δθζηξαηείεο ελεκέξσζεο γηα ηε ρξεζηκφηεηα ηνπ πφξνπ. Μέηξν 5ν : Πεξηνδηθέο αλαζεσξήζεηο ηεο πξνόδνπ θαη ησλ πξνηεξαηνηήησλ, θαη αλάινγε πξνζαξκνγή ησλ ζηόρσλ, κέζσλ θαη πόξσλ ιακβάλνληαο ππόςε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή Οη πεξηνδηθέο αλαζεσξήζεηο ηεο πδαηηθήο πνιηηηθήο θαη θαη’επέθηαζε ηνπ ΢ρέδηνπ Γηαρείξηζεο ηεο Λεθάλεο Απνξξνήο ηεο Κχπξνπ, ζα πξέπεη λα ιακβάλνπλ ππφςε ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο, ηφζν θαηά ην ζηάδην ηεο παξαθνινχζεζεο θαη ηεο αμηνιφγεζεο ηεο θαηάζηαζεο ησλ πδάησλ, φζν θαη θαηά ην ζηάδην ηνπ ζρεδηαζκνχ θαη ηεο επηινγήο ησλ κέηξσλ πξνζαξκνγήο. Μέηξν 6ν : Δπέθηαζε ηεο ρξήζεο κεηξεηώλ παξνρήο λεξνύ Ζ ρξήζε κεηξεηψλ παξνρήο λεξνχ επηηξέπεη ζηνπο ρξήζηεο θαη ηνπο παξφρνπο λα παξαθνινπζνχλ ηελ θαηαλάισζε λεξνχ θαη ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο εθαξκνγήο κέηξσλ εμνηθνλφκεζεο. Ζ εγθαηάζηαζε κεηξεηψλ παξνρήο λεξνχ ζηελ Κχπξν είλαη ζρεδφλ θαζνιηθή φζνλ αθνξά ηνπο θαηαλαισηέο πφζηκνπ λεξνχ, ελψ έλα ζεκαληηθφ πνζνζηφ ησλ Κνηλνηήησλ δελ δηαζέηεη θεληξηθνχο κεηξεηέο λεξνχ θαη έηζη δελ κπνξεί λα γίλεηαη έιεγρνο γηα ηελ χπαξμε ηπρφλ δηαξξνψλ ή απσιεηψλ. Γηα άξδεπζε ε ρξήζε ησλ κεηξεηψλ πεξηνξίδεηαη θπξίσο ζηηο πεξηνρέο πνπ πξνκεζεχνληαη λεξφ απφ ΚΤΔ ή απφ γεσηξήζεηο ζε ζπγθεθξηκέλα πδαηηθά ζψκαηα πνπ βξίζθνληαη ππφ εηδηθφ θαζεζηψο ειέγρνπ/πξνζηαζίαο. Δηδηθφηεξα, ν Νφκνο 79(I)/2010 πξνβιέπεη ηελ εγθαηάζηαζε θαη παξαθνινχζεζε ησλ κεηξεηψλ παξνρήο λεξνχ ζε γεσηξήζεηο, πξνθεηκέλνπ λα κελ γίλεηαη ππεξάληιεζε. Αλακέλεηαη φηη κε ην Νφκν απηφ, ζα κεησζεί ην θαηλφκελν ηεο ππεξεθκεηάιιεπζεο ησλ ππνγείσλ πδάησλ.  Πξνηείλεηαη ε εγθαηάζηαζε κεηξεηψλ παξνρήο λεξνχ ζε φινπο ηνπο ρξήζηεο θαη παξφρνπο λεξνχ θαζψο θαη ε παξάιιειε εγθαηάζηαζε ζχγρξνλσλ ζπζηεκάησλ απηφκαηεο ζπγθεληξσηηθήο ζπιινγήο θαη αμηνιφγεζεο ησλ κεηξήζεσλ ησλ κεηξεηψλ γηα απνηειεζκαηηθή παξαθνινχζεζή ηνπο. Μέηξν 7ν : Δθαξκνγή θαη ηαθηηθέο αλαζεσξήζεηο ηνπ Σρεδίνπ δηαρείξηζεο μεξαζίαο Γηα ηελ πινπνίεζε ηνπ κέηξνπ απηνχ πξνηείλνληαη ηα αθφινπζα: 20  Τινπνίεζε ησλ απαηηνχκελσλ κέηξσλ γηα ηελ εθαξκνγή ηνπ ΢ρεδίνπ δηαρείξηζεο μεξαζίαο  Δθαξκνγή θαη ελδπλάκσζε ζπζηεκάησλ έγθαηξεο πξνεηδνπνίεζεο (early warning systems)  Πεξηνδηθή επαλαμηνιφγεζε ησλ δεηθηψλ θαη ησλ νξίσλ πνπ ηνπο έρνπλ αληηζηνηρεζεί. Δ.1.2. Εδϊφη Μέηξν 1ν : Αλάπηπμε θαη εθαξκνγή Σρεδίνπ Μέηξσλ γηα ηελ Καηαπνιέκεζε ηεο Απεξήκσζεο ζηελ Κύπξν ΢ε ζπλέρεηα ηνπ Δζληθνχ ΢ρεδίνπ Γξάζεο γηα ηελ Καηαπνιέκεζε ηεο Απεξήκσζεο, βξίζθεηαη ζε εμέιημε ε εηνηκαζία "΢ρεδίνπ Μέηξσλ γηα ηελ Καηαπνιέκεζε ηεο Απεξήκσζεο ζηελ Κχπξν", ην νπνίν έρεη σο ζηφρν ηελ ηεξάξρεζε ησλ κέηξσλ πνπ έρνπλ πξνηαζεί ζην ζρέδην δξάζεο θαη ηελ εθηίκεζε ησλ δαπαλψλ, ηεο απνδνηηθφηεηαο θαη ηεο εθαξκνζηκφηεηαο ησλ κέηξσλ, πξνθεηκέλνπ λα αληηκεησπηζηεί ην θαηλφκελν ηεο απεξήκσζεο ζηελ Κχπξν. ΢ε ζπλέρεηα ηεο εθαξκνγήο ησλ κέηξσλ πξνηείλεηαη ε παξαθνινχζεζε θαη αμηνιφγεζε ησλ απνηειεζκάησλ ησλ εθαξκνγήο ησλ πξνηεηλφκελσλ κέηξσλ θαη εμειηθηηθή βειηίσζή ηνπο. Μέηξν 2 ν : Σπλέρηζε θαη αύμεζε ησλ αγξν-πεξηβαιινληηθώλ κέηξσλ κέζα από ην Πξόγξακκα Αγξνηηθήο Αλάπηπμεο Σα αγξν-πεξηβαιινληηθά κέηξα έρνπλ σο ζθνπφ ηελ ελζάξξπλζε ησλ γεσξγψλ γηα ηελ πξνζηαζία θαη βειηίσζε ηνπ πεξηβάιινληνο ηεο γεσξγηθήο ηνπο γεο. Πεξηιακβάλνληαη ζην Πξφγξακκα Αγξνηηθήο Αλάπηπμεο θαη παξέρνπλ εληζρχζεηο ζηνπο γεσξγνχο ζε αληάιιαγκα γηα ηελ εθαξκνγή ησλ κέηξσλ απηψλ. ΢ηα πιαίζηα ηνπ κέηξνπ απηνχ πξνηείλεηαη ε πηνζέηεζε, ζπλέρηζε θαη αχμεζε ησλ αγξν πεξηβαιινληηθψλ κέηξσλ πνπ έρνπλ σο απνηέιεζκα ηε κείσζε ηεο δηάβξσζεο θαη ππνβάζκηζεο ηνπ εδάθνπο, κε έκθαζε ζηηο νξεηλέο πεξηνρέο θαη ηηο πεξηνρέο πνπ απεηινχληαη απφ απεξήκσζε. Απηά πεξηιακβάλνπλ ηα παξαθάησ: Φπηνθάιπςε/εδαθνθάιπςε. Δθαξκνγή κφληκεο θάιπςεο ηνπ εδάθνπο κε πξνζηαηεπηηθέο θαιιηέξγεηεο, ππνιείκκαηα θαιιηεξγεηψλ θαη πξνζηαηεπηηθά ζηξψκαηα γηα ηελ πξνζηαζία ηνπ εδάθνπο απφ δηάβξσζε, ηε ζπγθξάηεζε πγξαζίαο θαη ηε κείσζε δηδαλίσλ. Ακεηςηζπνξά. Ζ ακεηςηζπνξά είλαη έλα ζχζηεκα θαιιηέξγεηαο, θαηά ην νπνίν εθαξκφδεηαη ζπζηεκαηηθή θαη πξνγξακκαηηζκέλε θπθιηθή ελαιιαγή δηαθνξεηηθψλ θαιιηεξγεηψλ ζην ίδην ρσξάθη. Με ηνλ θαηάιιειν ζπλδπαζκφ θαιιηεξγεηψλ γηα ακεηςηζπνξά επηηπγράλεηαη ε αχμεζε ηεο γνληκφηεηαο, ε βειηίσζε ηεο δνκήο ηνπ εδάθνπο, ε κείσζε ησλ δηδαλίσλ θαη ησλ αζζελεηψλ. ΢πγθαιιηέξγεηα. Ζ ζπγθαιιηέξγεηα είλαη έλα ζχζηεκα θαιιηέξγεηαο θαηά ην νπνίν θαιιηεξγνχληαη ηαπηφρξνλα ζην ίδην ρσξάθη δχν ή πεξηζζφηεξεο θαιιηέξγεηεο. Με ηνλ θαηάιιειν ζπλδπαζκφ θαιιηεξγεηψλ γηα ζπγθαιιηέξγεηα επηηπγράλεηαη κείσζε ηεο δηάβξσζεο, πξνζηαζία ηεο δνκήο ηνπ εδάθνπο, κείσζε ησλ δηδαλίσλ θαη αζζελεηψλ θαη αχμεζε ηεο γνληκφηεηαο ησλ εδαθψλ. Φξνληίδα εγθαηαιεηκκέλσλ αγξνηηθψλ ή δαζηθψλ εθηάζεσλ. Απνζθνπεί ζηε αληηκεηψπηζε ηεο απεξήκσζεο, ηελ απνηξνπή ππξθαγηψλ θαη θαη’επέθηαζε ηε κείσζε ηεο δηάβξσζεο. Φπζηθνί θξάθηεο. Δγθαηάζηαζε θαη ζπληήξεζε θπζηθψλ θξαθηψλ γξαζηδηνχ, ζάκλσλ ή δέληξσλ γηα ηε κείσζε ηεο πδαηηθήο δηάβξσζεο, ηελ ζπγθξάηεζε ηεο πγξαζίαο θαη ηεο νξγαληθήο νπζίαο ζην έδαθνο. Δπίζεο θξάθηεο απφ δέληξα θαη ζάκλνπο πξνζηαηεχνπλ απφ ηε δηάβξσζε απφ άλεκν. Βηνινγηθή γεσξγία. Ζ βηνινγηθή γεσξγία πξνσζεί ηελ εμάιεηςε ηεο ρξήζεο ησλ ζπλζεηηθψλ εηζξνψλ, φπσο ηα ζπλζεηηθά ιηπάζκαηα, ηα θπηνθάξκαθα θαη ηα θηεληαηξηθά θάξκαθα. Απηέο αληηθαζίζηαληαη κε πξαθηηθέο δηαρείξηζεο πξνζαξκνζκέλεο ζηηο ηνπηθέο ζπλζήθεο πνπ δηαηεξνχλ θαη απμάλνπλ ηε καθξνπξφζεζκε εδαθηθή γνληκφηεηα θαη απνηξέπνπλ ηελ αλάπηπμε παξάζηησλ θαη αζζελεηψλ. Οη θχξηεο κέζνδνη νξγαληθήο θαιιηέξγεηαο πεξηιακβάλνπλ ηελ ακεηςηζπνξά, ηηο ρισξνιηπάλζεηο θαη ηε ρξήζε θφκπνζη, ην βηνινγηθφ έιεγρν παξαζίησλ, θαη ηε κεραληθή θαιιηέξγεηα. 21 Οινθιεξσκέλε Γηαρείξηζε Παξαγσγήο (ΟΓΠ). Ζ ΟΓΠ έρεη σο απνηέιεζκα ηε κείσζε ηεο ρξήζεο ησλ ρεκηθψλ θπηνθαξκάθσλ θαη ιηπαζκάησλ βαζηδφκελε ζηνλ θαηάιιειν ζπλδπαζκφ βηνινγηθψλ, ηερληθψλ θαη ρεκηθψλ κεζφδσλ νχησο ψζηε λα ηθαλνπνηνχληαη νη πεξηβαιινληηθέο, νηθνλνκηθέο θαη θνηλσληθέο απαηηήζεηο. Με ηε κέζνδν απηή επηηπγράλεηαη ε δηαηήξεζε θαη βειηίσζε ηεο γνληκφηεηαο ηνπ εδάθνπο. Υξήζε κεηθηψλ ζπζηεκάησλ παξαγσγήο αγξνηηθψλ δψσλ, θαηάιιεισλ γηα ηελ θάζε πεξηνρή κε βάζε γεσγξαθηθέο, πεξηβαιινληηθέο θαη εδαθνινγηθέο παξακέηξνπο, ζηα νπνία ζα ιακβάλνληαη κέηξα γηα ηελ πξνζηαζία θαη αεηθφξν δηαρείξηζε ηνπ πεξηβάιινληνο ζε βνζθνηφπνπο θαη θηελνηξνθηθέο κνλάδεο. ΢πληεξεηηθφ φξγσκα (π.ρ. απεπζείαο ζπνξά ή κεησκέλν φξγσκα). Έλα ζχζηεκα παξαγσγήο ζην νπνίν ηνπιάρηζηνλ ην 30% ηεο επηθάλεηαο ηνπ εδάθνπο θαιχπηεηαη απφ ππνιείκκαηα θαιιηεξγεηψλ. Σν ζπληεξεηηθφ φξγσκα κεηψλεη ηε δηάβξσζε θαη ηε ζπκπίεζε ηνπ εδάθνπο θαη δηαηεξεί ηελ πγξαζία θαη ηελ νξγαληθή νπζία ζην έδαθνο. Αλαβαζκίδεο. Καηαζθεπή ή αλαθαηαζθεπή δνκψλ ζπγθξάηεζεο ηνπ εδάθνπο, φπσο αλαβαζκίδεο ή ηνίρνη, ζηα ζχλνξα αξδεπφκελσλ θεθιηκέλσλ αγξψλ γηα ηε κείσζε ηεο δηάβξσζεο θαη ησλ απνξξνψλ. Μέηξν 3ν : Έιεγρνο ηεο παξάλνκεο θαη ειεύζεξεο βόζθεζεο κε ηελ επαλαθνξά ηεο αγξνθπιαθήο, εθζπγρξνληζκό ηνπ λόκνπ Πεξί Αηγώλ θαη επέθηαζή ηνπ ζε όιεο ηηο πεξηνρέο ηεο Κύπξνπ Έλαο ζεκαληηθφο λφκνο πνπ ζπκβάιεη ελεξγά ζηελ αληηκεηψπηζε ηεο Απεξήκσζεο είλαη ν πεξί Αηγψλ Νφκνο κέζα απφ ηηο δηαηάμεηο ηνπ νπνίνπ απνηξέπεηαη ε αλεμέιεγθηε βφζθεζε. Με βάζε ηηο πξφλνηεο ηνπ Νφκνπ απηνχ κπνξεί κε ςήθηζκα λα απαγνξεπηεί ε βφζθεζε ζε θάπνην ζπγθεθξηκέλν ρσξηφ ελψ παξάιιεια θαζνξίδεηαη ν κέγηζηνο δπλαηφο αξηζκφο αηγψλ πνπ κπνξνχλ λα βφζθνπλ ζε κηα ζπγθεθξηκέλε έθηαζε. ΢πγθεθξηκέλα, κέζα απφ απηφ ην κέηξν πξνηείλνληαη ηα αθφινπζα:  Αλαζεψξεζε ηνπ Νφκνπ πεξί Αηγψλ πξνθεηκέλνπ λα εμππεξεηεί ηελ πξνψζεζε ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο ηεο θηελνηξνθίαο θαη ηαπηφρξνλα ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο  Έιεγρνο ηεο βφζθεζεο κε αδεηνδφηεζε αλάινγα κε ηελ θέξνπζα ηθαλφηεηα θάζε πεξηνρήο  Γηεμαγσγή κειεηψλ γηα ηνλ θαζνξηζκφ ηεο θέξνπζαο ηθαλφηεηαο θάζε πεξηνρήο.  Δπαλαθνξά θαη εθαξκνγή ηνπ ζεζκνχ ηνπ αγξνθχιαθα ν νπνίνο ζα έρεη ηελ αξκνδηφηεηα, εθηφο ησλ άιισλ, λα ειέγρεη ηελ παξάλνκε ειεχζεξε βφζθεζε.  Έιεγρνο θαη απζηεξφηεξεο πνηλέο ζηελ παξάλνκε βφζθεζε ζε θξαηηθά δάζε.  ΢πλδπαζκφο κε αληηζηαζκηζηηθά κέηξα γηα ηνπο θηελνηξφθνπο. Μέηξν 4ν : Αλάπηπμε θαη εθαξκνγή ζρεδίνπ γηα ηελ αεηθόξν ρξήζε ηεο γεο Με ην κέηξν απηφ επηδηψθεηαη ε αληηκεηψπηζε ηεο δηάβξσζεο ησλ εδαθψλ κε ηελ εθαξκνγή ελφο ζρεδίνπ αεηθνξηθήο ρξήζεο γεο φπνπ νη εθηάζεηο ζηηο νπνίεο δελ εμαζθαιίδεηαη ε βηψζηκε εθκεηάιιεπζε ηεο γεο απνδίδνληαη ζηελ θηελνηξνθία ή ζηε δαζνπνλία αλάινγα κε ηηο δπλαηφηεηεο ηνπο. Κξηηήξηα πνπ πξέπεη λα ιακβάλνληαη ππφςε ζην ζρέδην είλαη ε θιίζε, ην βάζνο, ν ηχπνο, ε δνκή θαη ε αληνρή ηνπ εδάθνπο ζηε δηάβξσζε. Δ.1.3. Παρϊκτιεσ Ζώνεσ Μέηξν 1ν: Δθπόλεζε κειέηεο γηα ηνλ πξνζδηνξηζκό ησλ εππαζώλ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή παξάθηησλ πεξηνρώλ Ζ κειέηε απηή ζα πεξηιακβάλεη ηνλ ππνινγηζκφ ησλ εδαθψλ πνπ ζα δηαβξσζνχλ ή ζα πξνζρσζνχλ κέρξη ηα έηε 2050 θαη 2100 κε βάζε δηαθνξεηηθά θιηκαηηθά ζελάξηα, έηζη ψζηε λα γίλεη κηα εθηίκεζε ησλ απσιεηψλ γεο εμαηηίαο ηεο αλφδνπ ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο, ηεο δηάβξσζεο ηνπ εδάθνπο θαη ηεο πηζαλήο δξάζεο θπκαηηθψλ θαηαηγίδσλ, ζε παξάθηηεο πεξηνρέο ηεο Κχπξνπ νη νπνίεο παξνπζηάδνπλ απμεκέλε ηξσηφηεηα (είηε ιφγσ ρακειήο θιίζεο ηνπ εδάθνπο, είηε ιφγσ πςειψλ 22 ξπζκψλ δηάβξσζεο). Δπίζεο, ζηα πιαίζηα ηεο κειέηεο απηήο ζα αλαπηπρζνχλ θαηάιιειεο βάζεηο δεδνκέλσλ κε ςεθηαθέο ραξηνγξαθήζεηο ησλ αθηψλ πξνθεηκέλνπ λα παξαθνινπζνχληαη πην απνηειεζκαηηθά νη πηέζεηο ζε απηέο. ΢ηε ζπλέρεηα ζα γίλεη αμηνιφγεζε ησλ κέηξσλ πνπ έρνπλ ήδε παξζεί θαη ζα αλαδεηρζνχλ επηπξφζζεηα απαηηνχκελα κέηξα. Μέηξν 2ν: Έξεπλα γηα ηελ άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο θαη ζπλππνινγηζκόο ησλ απνηειεζκάησλ ζε πθηζηάκελεο θαη λέεο παξάθηηεο ππνδνκέο Σν κέηξν απηφ πξνβιέπεη ηε δηεμαγσγή έξεπλαο γηα ηελ άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο ζηελ Κχπξν, ηελ αχμεζε ησλ ζεκείσλ παξαθνινχζεζεο θαη ηελ εθαξκνγή ζρεηηθψλ κνληέισλ πξνζνκνίσζεο ιακβάλνληαο παξάιιεια ππφςε ηνπο ράξηεο ρξήζεο γεο. Δπίζεο, πξνθεηκέλνπ ηα έξγα πξνζηαζίαο ησλ αθηψλ λα είλαη απνηειεζκαηηθά θαη ζην κέιινλ ζε κηα πηζαλή άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο, πξνηείλεηαη λα γίλνπλ νη απαξαίηεηεο ελέξγεηεο (π.ρ. αλχςσζε, επηδηφξζσζε, ρξήζε πην αλζεθηηθψλ πιηθψλ, θαηάιιεινο ζρεδηαζκφο) γηα λα πξνζαξκνζηνχλ ηα έξγα απηά ζηελ πςειφηεξε αλακελφκελε άλνδν ηεο ζηάζκεο ηεο ζάιαζζαο. Μέηξν 3ν: Δθπόλεζε θαη εθαξκνγή Σηξαηεγηθνύ Πιαηζίνπ γηα ηελ Οινθιεξσκέλε Γηαρείξηζε Παξάθηησλ Εσλώλ. Γεκηνπξγία θαη εθαξκνγή πιαηζίνπ γηα ην Θαιάζζην Χσξνηαμηθό Σρεδηαζκό Σν κέηξν απηφ έρεη σο ζθνπφ ηε δηαζθάιηζε ηνπ ζπληνληζκνχ ησλ θχξησλ ζηφρσλ πνπ επηδηψθνληαη κέζσ ησλ δηάθνξσλ πνιηηηθψλ ζρεηηθά κε ηελ νινθιεξσκέλε δηαρείξηζε ησλ παξάθηησλ δσλψλ πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζεί (α) ε πξνζηαζία, δηαηήξεζε θαη αεηθφξνο δηαρείξηζε ησλ παξάθηησλ πεξηνρψλ, (β) ε πξνψζεζε ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο κέζσ ζπλεξγηψλ ζηελ πεξηβαιινληηθή πνηφηεηα θαη ηηο νηθνλνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο, (γ) ε απνθαηάζηαζε ηεο ηζνξξνπεκέλεο παξάθηηαο αλάπηπμεο θαη (δ) ν δηαηνκεαθφο ζπληνληζκφο ηεο δηαρείξηζεο ζε ηνπηθφ, πεξηθεξεηαθφ θαη εζληθφ επίπεδν. Μέηξν 4ν: Γξάζεηο πξνζηαζίαο θαη βειηίσζεο ησλ παξάθηησλ δσλώλ από ηε δηάβξσζε ησλ αθηώλ, πεξηιακβαλνκέλεο ηεο θαηαζθεπήο θπκκαηνζξαπζηώλ θαζώο θαη κέηξσλ γηα κεηξηαζκό ησλ επηπηώζεσλ ησλ θξαγκάησλ ζηα παξάθηηα νθνζπζηήκαηα (π.ρ. δξάζεηο κεηαθνξάο ηδεκάησλ από ηα θξάγκαηα ζηελ παξαιία, δξάζεηο πξνζηαζίαο ησλ πνηάκησλ νηθνζπζηεκάησλ θιπ). Γ.1.4. Βηνπνηθηιφηεηα Μέηξν 1ν: Πξνζηαζία, δηαηήξεζε θαη ζσζηή δηαρείξηζε ησλ ζεκαληηθώλ θπζηθώλ πγξνβηόηνπσλ ηεο Κύπξνπ Σν ζχκπιεγκα ησλ Αιπθψλ ηεο Λάξλαθαο, νη ιίκλεο Παξαιηκλίνπ θαη Οξφθιηλεο απνηεινχλ ηνπο ηξεηο θπζηθνχο πγξνβηφηνπνπο ηεο Κχπξνπ, νη νπνίνη παξνπζηάδνπλ δηεζλέο ελδηαθέξνλ, ιφγσ ηεο κεγάιεο νηθνινγηθήο ηνπο αμίαο. Ωζηφζν, ην νηθνζχζηεκα ησλ Αιπθψλ βξίζθεηαη θάησ απφ ζπλερή θίλδπλν ιφγσ ηεο αλζξψπηλεο παξέκβαζεο. Οη Αιπθέο ηεο Λάξλαθαο θαζψο θαη νη άιινη θπζηθνί πγξνβηφηνπνη ηεο Κχπξνπ απεηινχληαη κε πεξαηηέξσ ππνβάζκηζε ιφγσλ ησλ θιηκαηηθψλ αιιαγψλ. Γηα ην ιφγν απηφ, πξνηείλεηαη ε πεξαηηέξσ πξνψζεζε θαη ελίζρπζε ησλ αθφινπζσλ δξάζεσλ ζηηο ελ ιφγσ πεξηνρέο:  Πξνζηαζία ησλ πγξνβηφηνπσλ κε ζσζηή δηαρείξηζε ηφζν ησλ πξνζηαηεπφκελσλ πεξηνρψλ φζν θαη ησλ γχξσ πεξηνρψλ  Γηαρείξηζε ηνπ πδξνινγηθνχ ζηνηρείνπ ζχκθσλα κε ηηο αλάγθεο ηφζν ησλ νηθφηνπσλ φζν θαη ησλ εηδψλ ζην πδάηηλν ζηνηρείν  Απαγφξεπζε θαη εμάιεηςε ησλ πεγψλ ξχπαλζεο  Απνθαηάζηαζε ηεο πθηζηάκελεο ξχπαλζεο 23  Δλζσκάησζε ηεο πξνζηαζίαο ησλ πγξνηφπσλ ζηηο αλαπηπμηαθέο θαη άιιεο πνιηηηθέο ηεο ρψξαο θαη αλάπηπμε ζρεδίσλ πξνζαξκνγήο ησλ πγξνηφπσλ Ρακζάξ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαη ζηηο ηδηαίηεξεο ζπλζήθεο πνπ αλακέλεηαη λα επεξεάζνπλ δπζκελψο ηα πξνζηαηεπφκελα είδε θαη νηθνηφπνπο πνπ θηινμελνχλ.  Οξζή θαη νπζηαζηηθή εθαξκνγή ηεο ΢χκβαζεο Ρακζάξ θαζψο θαη ηεο αληίζηνηρεο λνκνζεζίαο ηεο ΔΔ, κε έκθαζε ζηηο νδεγίεο 2009/147/ΔΚ πεξί ηεο δηαηεξήζεσο ησλ αγξίσλ πηελψλ, 92/43/ΔΟΚ γηα ηε δηαηήξεζε ησλ θπζηθψλ νηθνηφπσλ θαζψο θαη ηεο άγξηαο παλίδαο θαη ρισξίδαο θαη ηελ Οδεγία-πιαίζην γηα ηα Ύδαηα 2000/60/ΔΚ.  Παξαθνινχζεζε θαη δηαρείξηζε ησλ πξνζηαηεπφκελσλ πεξηνρψλ θαη ελίζρπζε κε ηνλ απαξαίηεην εμνπιηζκφ θαη ππνζηήξημε ζηνλ θξίζηκν ηνκέα ηεο θχιαμεο. Απαξαίηεηε πξνυπφζεζε είλαη ε ηθαλνπνηεηηθή θαη ζηαζεξή ρξεκαηνδφηεζε ησλ Φνξέσλ Γηαρείξηζεο γηα ηελ πινπνίεζε ησλ παξαπάλσ δξάζεσλ, ηφζν απφ εζληθνχο φζν θαη θνηλνηηθνχο πφξνπο.  ΢αθήο εμνπζηνδφηεζε ησλ ειεγθηηθψλ κεραληζκψλ γηα παξαβηάζεηο ηεο θείκελεο λνκνζεζίαο θαη πξάμεηο πνπ νδεγνχλ ζηελ ππνβάζκηζε ησλ πγξνηφπσλ.  Πεξηβαιινληηθή επαηζζεηνπνίεζε ηνπ θνηλνχ Μέηξν 2ν: Γεκηνπξγία ελόο θαηαιόγνπ γηα ηνπο νηθόηνπνπο θαη ηα είδε πνπ απαληώληαη ζηελ Κύπξν Γεδνκέλνπ φηη δελ έρεη θαζνξηζηεί επίζεκνο εζληθφο θαηάινγνο κε φια ηα ζπάληα θαη απεηινχκελα είδε ρισξίδαο θαη παλίδαο θαζψο θαη ηνπο νηθφηνπνπο ηεο Κχπξνπ, ζηα πιαίζηα ηνπ κέηξνπ απηνχ πξνηείλεηαη ε δεκηνπξγία κηαο επίζεκεο εζληθήο ειεθηξνληθήο θαη δηαδηθηπαθήο βάζεο δεδνκέλσλ φπνπ ζα ζπγθεληξψλνληαη ζηνηρεία γηα ηνπο νηθφηνπνπο πνπ απαληψληαη ζηελ Κχπξν, ηνπο πιεζπζκνχο, ηε δηαζπνξά θαη ηε γελεηηθή πνηθηινκνξθία ησλ εηδψλ, κε έκθαζε ζηα ελδεκηθά, ηα ζπάληα θαη ηα απεηινχκελα είδε θαζψο θαη ζηα είδε θαη ηνπο νηθφηνπνπο πνπ παξνπζηάδνπλ εππάζεηα ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή. ΢θνπφο ηνπ κέηξνπ απηνχ είλαη ε φζν ην δπλαηφλ θαιχηεξε απεηθφληζε ηεο παξνχζαο θαηάζηαζεο ζηελ Κχπξν φζνλ αθνξά ηε βηνπνηθηιφηεηα γηα ηελ θαιχηεξε παξαθνινχζεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο θαη ηελ έγθαηξε αλάιεςε ησλ απαξαίηεησλ κέηξσλ πξνζαξκνγήο. Μέηξν 3ν: Σρέδηα δξάζεο γηα ηελ πξνζηαζία ησλ νηθόηνπσλ θαη ησλ απεηινύκελσλ εηδώλ θαη ησλ ελδηαηηεκάησλ ηνπο Σν κέηξν απηφ πξνβιέπεη ηελ εθπφλεζε εζληθψλ ζρεδίσλ δξάζεο γηα ηνπο νηθφηνπνπο θαη γηα φια ηα είδε ηεο ρισξίδαο θαη ηεο παλίδαο ηεο Κχπξνπ, κε πξνηεξαηφηεηα ζηα απεηινχκελα είδε, ηνπο ηχπνπο νηθφηνπσλ κε πεξηνξηζκέλε εμάπισζε (π.ρ. ηπξθψλεο Σξνφδνπο θαη Μαχξε Πεχθε) θαη ζηα είδε πνπ ζεσξνχληαη επάισηα ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαζψο θαη ζηα ελδηαηηήκαηα απηψλ. Μέηξν 4ν: Πξνώζεζε ηεο έξεπλαο ζε ζέκαηα πνπ αθνξνύλ ηε βηνπνηθηιόηεηα θαη ηελ θιηκαηηθή Αιιαγή Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε πξνψζεζε ηεο έξεπλαο ζε ζέκαηα πνπ αθνξνχλ ηε βηνπνηθηιφηεηα θαη ηελ θιηκαηηθή αιιαγή κέζα απφ ηηο αθφινπζεο δξάζεηο:  Παξαθνινχζεζε ησλ βηνηηθψλ θαη αβηνηηθψλ παξακέηξσλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή.  Παξαθνινχζεζε ησλ ηδηαίηεξα ηξσηψλ/επαίζζεησλ ηχπσλ νηθνηφπσλ θαη εηδψλ σο δείθηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο. ΢πγθεθξηκέλα πξνηείλεηαη ν πξνζδηνξηζκφο ηδηαίηεξα επαίζζεησλ εηδψλ (π.ρ. ιεπηδφπηεξα, νδνληφγλαζα, νξληζνπαλίδα, εξπεηά) σο δείθηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο θαη ε πεξαηηέξσ ζπζηεκαηηθή παξαθνινχζεζή ηνπο γηα ηελ έγθαηξε παξαηήξεζε ησλ αιιαγψλ ζε απηά πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαη ηελ αλάιεςε ησλ θαηάιιεισλ δξάζεσλ.  Γηεμαγσγή πεηξακάησλ, αλάπηπμε θαη εθαξκνγή κνληέισλ γηα ηελ πξνζνκνίσζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα είδε ελδηαθέξνληνο (επάισηα/απεηινχκελα είδε), ηεο αλζεθηηθφηεηάο ηνπο θαη ηεο κειινληηθήο θαηαλνκήο ηνπο θάησ απφ δηαθνξεηηθά θιηκαηηθά ζελάξηα (Climate envelope modeling). 24  Λεπηνκεξήο ραξηνγξάθεζε ησλ νηθνηφπσλ ηεο Κχπξνπ γηα ηελ παξαθνινχζεζε ησλ αιιαγψλ ζην κέγεζνο θαη ηελ θαηαλνκή ηνπο θαη ηελ αμηνιφγεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο  Έληαμε ζεκάησλ έξεπλαο γηα ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηε βηνπνηθηιφηεηα θαη ηελ πξνζαξκνγή, ζηηο πξνηεξαηφηεηεο ησλ ζρεηηθψλ παλεπηζηεκηαθψλ ηδξπκάησλ θαη εξεπλεηηθψλ ηλζηηηνχησλ ηεο ρψξαο θαη ζε άιια ζπγρξεκαηνδνηνχκελα επξσπατθά θαη δηεζλή εξεπλεηηθά πξνγξάκκαηα  Γέζκεπζε ησλ απαξαίηεησλ θνλδπιίσλ γηα ηε ρξεκαηνδφηεζε ηεο έξεπλαο Μέηξν 5ν: Δλεκέξσζε θαη αμηνιόγεζε ηνπ εζληθνύ αξρείνπ νηθνινγηθώλ δεδνκέλσλ (BIOCYPRUS) γηα ην δίθηπν "Natura 2000" Σν κεγαιχηεξν κέξνο ηνπ Γηθηχνπ Natura 2000 ζηελ Κχπξν δεκηνπξγήζεθε ην 2004 ελψ ηα επφκελα έηε έγηλαλ κηθξέο πξνζζήθεο ζε απηφ. ΢χκθσλα κε ηνπο Τσιντίδης κ.α., 2007 πάλσ απφ 60 απεηινχκελα θπηηθά είδε βξίζθνληαη εθηφο ησλ ζεζκνζεηεκέλσλ Πξνζηαηεπφκελσλ Φπζηθψλ Πεξηνρψλ (πεξηνρέο Γηθηχνπ Natura 2000, Δζληθά Γαζηθά Πάξθα, Πεξηνρέο Πξνζηαζίαο Θεξακάησλ) κε απνηέιεζκα λα κελ πξνζηαηεχλνληαη. Σν κέηξν απηφ πξνβιέπεη ηελ ελεκέξσζε ηνπ εζληθνχ αξρείνπ νηθνινγηθψλ δεδνκέλσλ (BIOCYPRUS) γηα ην δίθηπν "Natura 2000" πξνθεηκέλνπ λα αμηνινγεζεί ην ελδερφκελν αλαπξνζαξκνγήο ηεο έθηαζεο θαη ηεο θαηαλνκήο νξηζκέλσλ πξνζηαηεπφκελσλ πεξηνρψλ γηα λα ζπκπεξηιακβάλνληαη φια ηα απεηινχκελα είδε θαη νη ζεκαληηθνί νηθφηνπνη πνπ αλακέλεηαη λα επεξεαζηνχλ απφ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Μέηξν 6ν: Δπηθαηξνπνίεζε θαη πινπνίεζε δηαρεηξηζηηθώλ ζρεδίσλ γηα ηηο πεξηνρέο ηνπ δηθηύνπ "Natura 2000" ιακβάλνληαο ππόςε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή Σν κέηξν απηφ πξνβιέπεη ηελ επηθαηξνπνίεζε/αλαζεψξεζε ησλ δηαρεηξηζηηθψλ ζρεδίσλ γηα φιεο ηηο πεξηνρέο ηνπ Γηθηχνπ “Natura 2000” ιακβάλνληαο ππφςε ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο θαη ησλ απαξαίηεησλ κέηξσλ πξνζαξκνγήο ζε απηέο. Μέηξν 7ν: Γηαηήξεζε θαη πξνζηαζία ησλ θπζηθώλ ελδηαηηεκάησλ θαη ηεο άγξηαο δσήο Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε ζπλέρηζε ηεο παξνρήο θηλήηξσλ κέζα απφ ηα δηάθνξα ρξεκαηνδνηηθά ηακεία π.ρ. Γηαξζξσηηθά Σακεία, Πξφγξακκα Αγξνηηθήο Αλάπηπμεο θηι. ΢ε ηδηνθηήηεο γεο γηα ηελ εθαξκνγή κέηξσλ πνπ ζπκβάιινπλ ζηε δηαηήξεζε ησλ θπζηθψλ ελδηαηηεκάησλ θαη ηεο άγξηαο δσήο θαη ζηελ ελίζρπζε ηεο ζπλνιηθήο ζπλνρήο ηνπ ηνπίνπ θαη ησλ πεξηνρψλ ηνπ δηθηχνπ Natura 2000 θαζψο θαη ηεο νηθνινγηθήο ιεηηνπξγίαο θαη δνκήο ησλ νηθνζπζηεκάησλ (νηθφηνπνη). Μέηξν 8ν: Παξαθνινύζεζε θαη έιεγρνο ηεο θηλεηηθόηεηαο εηζβιεηηθώλ μεληθώλ εηδώλ (ρεξζαίσλ/ζαιάζζησλ) ζηελ Κύπξν Γηα ηελ παξαθνινχζεζε θαη ηνλ έιεγρν ηεο θηλεηηθφηεηαο εηζβιεηηθψλ μεληθψλ εηδψλ (ρεξζαίσλ θαη ζαιάζζησλ) ζηελ επηθξάηεηα ηεο Κχπξνπ πξνηείλεηαη ε ελίζρπζε ησλ αθφινπζσλ δξάζεσλ:  Δληαηηθνπνίεζε ησλ ειέγρσλ ησλ εηζαγσγψλ μεληθψλ εηδψλ (ρεξζαίσλ θαη ζαιάζζησλ) ζηα ζχλνξα ηεο ρψξαο κε ηελ θαηάιιειε εθπαίδεπζε ηνπ πξνζσπηθνχ  Αλάπηπμε ζπζηήκαηνο παξαθνινχζεζεο ηεο θηλεηηθφηεηαο ησλ ρσξνθαηαθηεηηθψλ μέλσλ εηδψλ ζηελ επηθξάηεηα ηεο Κχπξνπ γηα ηνλ έγθαηξν εληνπηζκφ ηνπο  Καηαγξαθή ησλ αδεηνδνηεκέλσλ μεληθψλ εηδψλ θαη αλάπηπμε βάζεο δεδνκέλσλ πνπ ζα πεξηιακβάλεη ιεπηνκέξεηεο ζηα είδε θαη ηε γεσγξαθηθή ηνπο εμάπισζε  Άκεζε αλάιεςε κέηξσλ γηα ηελ απνηξνπή ηεο εγθαηάζηαζεο θαη εμάπισζεο ησλ ρσξνθαηαθηεηηθψλ μέλσλ εηδψλ ζηελ επηθξάηεηα ηεο Κχπξνπ, κε ηελ αλάπηπμε θαη πινπνίεζε δηαρεηξηζηηθψλ ζρεδίσλ γηα ηνλ έιεγρν πξνβιεκάησλ πνπ πξνθαινχληαη απφ 25 ρσξνθαηαθηεηηθά μεληθά είδε ζηελ Κχπξν, πξνθεηκέλνπ λα αλαζρεζεί ε δξάζε ηνπο θαη λα επαλέιζεη ε ηζνξξνπία ζηα νηθνζπζηήκαηα. Μέηξν 9ν: Γηαηήξεζε θαη ελδπλάκσζε ηεο νηθνινγηθήο ζπλνρήο, θπξίσο κέζσ ηεο δηαζπλδεζηκόηεηαο Μέζα απφ ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε δηαηήξεζε θαη ελδπλάκσζε ηνπ δηθηχνπ ζχλδεζεο (νηθνινγηθψλ δηαδξφκσλ – ecological corridors) ζε θπζηθέο (παξζέλεο) πεξηνρέο θαζψο θαη ζε πξνζηαηεπφκελεο πεξηνρέο, πξνθεηκέλνπ λα δηεπθνιχλεηαη ε κεηαθίλεζε ησλ εηδψλ θαη λα δηαζθαιίδεηαη ε καθξνπξφζεζκε επηβίσζή ηνπο. Σν κέηξν απηφ πξνσζεί ηελ πινπνίεζε ηνπ Άξζξνπ 10 ηεο Οδεγίαο ησλ Οηθφηνπσλ (92/43/ΔΟΚ) θαζψο θαη ηεο Δπξσπατθήο ΢χκβαζεο γηα ην Σνπίν. Πξνηεηλφκελεο ζρεηηθέο δξάζεηο πεξηιακβάλνπλ:  Βειηίσζε ηεο δηαζπλδεζηκφηεηαο κεηαμχ ησλ πθηζηάκελσλ θπζηθψλ πεξηνρψλ πξν- θεηκέλνπ λα θαηαπνιεκεζεί ε θαηάηκεζε θαη λα απμεζεί ε νηθνινγηθή ζπλνρή ηνπο, κε ηε δηαθχιαμε ησλ ζακλνζηνηρηψλ, ησλ μεξνιηζηψλ, ησλ δσλψλ κεηαμχ ησλ νξίσλ ησλ αγξψλ θαη ησλ κηθξψλ ξεκάησλ θηι.  Δλίζρπζε ηεο δηαπεξαηφηεηαο ηνπ ηνπίνπ νχησο ψζηε λα ππνβνεζεζεί ε δηαζπνξά, κεηαλάζηεπζε θαη κεηαθίλεζε ησλ εηδψλ, π.ρ. κέζσ ηεο εηζαγσγήο θηιηθψλ πξνο ηελ άγξηα παλίδα θαη ρισξίδα ρξήζεσλ γεο ή αγξν-δαζνθνκηθψλ πεξηβαιινληηθψλ ζπζηεκάησλ πνπ ζηεξίδνπλ ηηο πξαθηηθέο επεθηαηηθήο εθκεηάιιεπζεο.  Γεκηνπξγία ξπζκηζηηθψλ δσλψλ γχξσ απφ πξνζηαηεπφκελεο πεξηνρέο  Καζνξηζκφο πνιπιεηηνπξγηθψλ δσλψλ. ΢ηηο πεξηνρέο απηέο, νη ζπκβαηέο ρξήζεηο γεο πνπ ππνζηεξίδνπλ ηα πγηή νηθνζπζηήκαηα βηνπνηθηιφηεηαο πξνηηκψληαη έλαληη θαηαζηξεπηηθφηεξσλ πξαθηηθψλ. Μέηξν 10ν: Δθαξκνγή θαη ζπληνληζκόο δηαρεηξηζηηθώλ κέηξσλ γηα ηελ πξόιεςε θαη ηνλ έιεγρν ρεξζαίσλ θαη ππεξάθηησλ πεγώλ ζαιάζζηαο ξύπαλζεο θαη ηελ θαηαπνιέκεζε ησλ αηπρεκάησλ ξύπαλζεο Ζ Οδεγία Πιαίζην γηα ηε Θαιάζζηα ΢ηξαηεγηθή (2008/56/ΔΚ) αλαγλσξίδνληαο ην δηακεζνξηαθφ ραξαθηήξα ηνπ ζαιάζζηνπ πεξηβάιινληνο ζπληζηά ηε ζπληνληζκέλε πξνζέγγηζε γηα ηε δηαρείξηζε ησλ αλζξσπνγελψλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ έρνπλ αληίθηππν ζην ζαιάζζην πεξηβάιινλ. Μέζα απφ ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε αλάπηπμε δξάζεσλ γηα ηελ απνδνηηθή εθαξκνγή ηεο Οδεγίαο θαη ηελ πξφιεςε ηεο ζαιάζζηαο ξχπαλζεο γηα ηε κείσζε ηεο εππάζεηαο ηεο ζαιάζζηαο βηνπνηθηιφηεηαο ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή, θαζψο έλα πγηέο ζχζηεκα ζεσξείηαη πην αλζεθηηθφ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή. ΢πγθεθξηκέλα πξνηείλεηαη:  Ζ εθαξκνγή ηεο ΢χκβαζεο ηεο Βαξθειψλεο γηα ηελ πξνζηαζία ηεο Μεζνγείνπ απφ ηε ξχπαλζε θαζψο θαη ησλ ζρεηηθψλ πξσηφθνιισλ  Ζ κειέηε ησλ επηπηψζεσλ ζην ζαιάζζην πεξηβάιινλ απφ ηηο αλζξψπηλεο δξαζηεξηφηεηεο (π.ρ. κνλάδεο πδαηνθαιιηέξγεηαο, κνλάδεο αθαιάησζεο, ειεθηξνπαξαγσγηθνί ζηαζκνί, εμφξπμε πδξνγνλαλζξάθσλ) γηα ηελ πξφιεςε θαη κείσζε απηψλ  Ζ ζηελή ζπλεξγαζία κε ηηο ηνπηθέο πεξηθεξεηαθέο αξρέο θαη ηα γεηηνληθά θξάηε γηα ηε ζπληνληζκέλε αλάιεςε κέηξσλ κε ζηφρν ηελ πξφιεςε θαη θαηαπνιέκεζε ηεο ζαιάζζηαο ξχπαλζεο,  Ζ αμηνπνίεζε ησλ πθηζηάκελσλ ζρεηηθψλ ζεζκηθψλ δνκψλ,  Ο επαθξηβήο πξνζδηνξηζκφο ησλ ππνρξεψζεσλ ησλ αξκφδησλ θνξέσλ θαη ησλ πεξηθεξεηαθψλ θέληξσλ δξάζεο,  Ο ζπληνληζκφο ησλ ζρεηηθψλ εξεπλεηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Μέηξν 11ν: Πξνζηαζία παξάθηησλ θαη ζαιάζζησλ νηθνζπζηεκάησλ από ηελ είζνδν μεληθώλ εηδώλ Σα θχηε ησλ πινίσλ απνηεινχλ γλσζηνχο θνξείο νξγαληζκψλ πνπ ελαπνηίζεληαη ζε απηά ή εμαπιψλνληαη κε ην πδάηηλν έξκα. Γηα ηελ πξνζηαζία ησλ παξάθηησλ θαη ζαιάζζησλ 26 νηθνζπζηεκάησλ απφ ηελ αζέιεηε είζνδν μεληθψλ εηδψλ-ιαζξεπηβαηψλ κέζσ ησλ εκπνξηθψλ ή κεηαθνξηθψλ νδψλ ησλ πινίσλ πξνηείλεηαη:  Ζ δηεζλήο θχξσζε θαη εθαξκνγή ηεο ζχκβαζεο γηα ην πδάηηλν έξκα ησλ πινίσλ  Ζ ρξήζε ηερλνινγηψλ γηα ηελ επεμεξγαζία ηνπ έξκαηνο ή πιηθψλ πνπ απνηξέπνπλ ηηο επηθαζίζεηο Δ.1.5. Γεωργύα Μέηξν 1ν : Παξνρή θηλήηξσλ ζηνπο γεσξγνύο γηα ηε ρξήζε αλαθπθισκέλνπ λεξνύ γηα ηελ άξδεπζε επηιεγκέλσλ θαιιηεξγεηώλ Με ην κέηξν απηφ επηδηψθεηαη ε παξαθίλεζε ησλ αγξνηψλ γηα ηε ρξήζε αλαθπθισκέλνπ λεξνχ πνπ παξάγεηαη απφ ηνπο βηνινγηθνχο ζηαζκνχο επεμεξγαζίαο ησλ αζηηθψλ ιπκάησλ γηα ηελ άξδεπζε ζπγθεθξηκέλσλ θαιιηεξγεηψλ. Ζ πινπνίεζε ηνπ κέηξνπ πξνηείλεηαη λα γίλεη κέζα απφ ηηο αθφινπζεο παξάιιειεο δξάζεηο:  Παξνρή θηλήηξσλ γηα ηε ρξεζηκνπνίεζή ηνπ ζηε γεσξγία (π.ρ. κέζσ ηεο ρακειφηεξεο ηηκνιφγεζήο ηνπ) θαη παξάιιειε παξνρή απνηειεζκαηηθψλ αληηθηλήηξσλ (π.ρ. πξφζηηκα) γηα ηε ρξήζε ησλ ππφγεησλ πδάησλ γηα άξδεπζε ρψξσλ πξάζηλνπ.  Δθαξκνγή απζηεξψλ πξνιεπηηθψλ κέηξσλ θαη παξαθνινχζεζε ηεο πνηφηεηαο ησλ επεμεξγαζκέλσλ αζηηθψλ ιπκάησλ γηα ηελ απνθπγή ηεο επηβάξπλζεο ηνπ πεξηβάιινληνο, ηεο δεκφζηαο πγείαο θαη ηεο γεσξγίαο.  Δθζηξαηείεο ελεκέξσζεο ησλ αγξνηψλ γηα (α) ηελ αλαγθαηφηεηα ηεο ρξήζεο ηνπ πφξνπ αιιά θαη ηα νθέιε πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηε ρξήζε ηνπ φπσο ε αχμεζε ηεο παξαγσγήο, (β) ην πεξηβαιινληηθφ θφζηνο ηεο εμάληιεζεο ησλ ππνγείσλ πδάησλ θαη (γ) ηε δηαζθάιηζε ηεο πνηφηεηαο ηνπ αλαθπθισκέλνπ λεξνχ πξνθεηκέλνπ λα απμεζεί ε θνηλσληθή απνδνρή. Μέηξν 2ν : Πξνζδηνξηζκόο θαη πξνώζεζε ηεο ρξήζεο γεγελνύο θαη ηνπηθά πξνζαξκνζκέλνπ γελεηηθνύ πιηθνύ (θπηηθνύ θαη δσηθνύ) Σα γεγελή θαη ηνπηθά πξνζαξκνζκέλα θπηά θαη δψα είλαη πεξηζζφηεξν αλζεθηηθά ζηηο ηνπηθέο ζπλζήθεο ηεο Κχπξνπ θαη επνκέλσο ζε πςειέο ζεξκνθξαζίεο θαη μεξαζίεο. ΢ηα πιαίζηα απηνχ ηνπ κέηξνπ πξνηείλεηαη:  Πξνψζεζε ηεο έξεπλαο γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηνπ θαηάιιεινπ γεγελνχο γελεηηθνχ πιηθνχ κε ηδηφηεηεο αληνρήο ζε πςειέο ζεξκνθξαζίεο θαη μεξαζίεο  Γηαηήξεζε ζηελ Σξάπεδα ΢πφξσλ ηνπ γεγελνχο γελεηηθνχ πιηθνχ θαη πνιιαπιαζηαζκφο ηνπ  Δλεκέξσζε ησλ αγξνηψλ γηα ηελ επηινγή ηνπ γεγελνχο γελεηηθνχ πιηθνχ πνπ είλαη θαηαιιειφηεξν γηα ηηο θιηκαηνινγηθέο ζπλζήθεο ηνπ αγξνθηήκαηφο ηνπο  Δλίζρπζε ησλ θηλήηξσλ κέζα απφ ην ΠΑΑ γηα ηελ θαιιηέξγεηα/εθηξνθή ηνπο  Γηαηήξεζε θαη ελίζρπζε κέηξσλ πξνζηαζίαο θαη νξζνινγηζηηθήο δηαρείξηζεο ληφπησλ θαη δηαρξνληθά πξνζαξκνζκέλσλ ζηηο θππξηαθέο ζπλζήθεο θπιψλ αγξνηηθψλ δψσλ  Υξήζε κεηθηψλ ζπζηεκάησλ παξαγσγήο αγξνηηθψλ δψσλ, θαηάιιεισλ γηα ηηο ζπλζήθεο θάζε πεξηνρήο, θαη εθαξκνγή κέηξσλ πξνζηαζίαο θαη αεηθφξνπ δηαηήξεζεο ηνπο  Πξνψζεζε ηεο έξεπλαο γηα ραξαθηεξηζκφ θαη βειηίσζε ηεο αλζεθηηθφηεηαο θαη πξνζαξκνζηηθφηεηαο ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή ησλ ληφπησλ θπιψλ παξαγσγηθψλ δψσλ Μέηξν 3ν : Βειηίσζε ηεο απόδνζεο ζηε ρξήζε λεξνύ γηα άξδεπζε κε εθαξκνγή νξζνινγηθνύ αξδεπηηθνύ πξνγξακκαηηζκνύ Ο νξζνινγηθφο αξδεπηηθφο πξνγξακκαηηζκφο κπνξεί λα πεξηιακβάλεη ηε ρξήζε πξνγξάκκαηνο άξδεπζεο κε βάζε ηηο πξαγκαηηθέο αλάγθεο ζε λεξφ ησλ δηαθφξσλ θαιιηεξγεηψλ θαη/ή ηε ρξήζε νξγάλσλ κέηξεζεο εδαθηθήο πγξαζίαο (ηελζηνκέηξσλ) γηα ηνλ θαζνξηζκφ ηνπ ρξφλνπ θαη ηεο πνζφηεηαο άξδεπζεο. Δπίζεο ν νξζνινγηθφο αξδεπηηθφο πξνγξακκαηηζκφο πεξηιακβάλεη άξδεπζε 27 θαηά ηηο λπθηεξηλέο ή δξνζεξέο ψξεο, γηα λα απνθεχγεηαη ε έληνλε εμάηκηζε λεξνχ. Μέζα απφ ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη:  Δθαξκνγή ηνπ θαηάιιεινπ ζρεδηαζκνχ ηεο άξδεπζεο, πνπ ζα βαζίδεηαη ζηηο εδαθν θιηκαηηθέο ζπλζήθεο θαη ην είδνο ηεο θαιιηέξγεηαο απφ εηδηθνχο  Υξήζε νξγάλσλ κέηξεζεο εδαθηθήο πγξαζίαο (ηελζηνκέηξσλ) γηα ηνλ θαζνξηζκφ ηνπ ρξφλνπ θαη ηεο πνζφηεηαο άξδεπζεο.  Λεηηνπξγία/ελίζρπζε ζπζηήκαηνο ελεκέξσζεο ησλ αγξνηψλ γηα ην ζρεδηαζκφ ηεο άξδεπζεο θαη ηηο αλάγθεο ηεο θαιιηέξγεηαο ζε λεξφ  Δλίζρπζε ηεο παξνρήο θηλήηξσλ γηα ηελ εθαξκνγή ζρεηηθψλ κέηξσλ κέζα απφ ην ΠΑΑ Μέηξν 4ν : Βειηίσζε ηεο απόδνζεο ζηε ρξήζε λεξνύ γηα άξδεπζε κε ηελ πηνζέηεζε πην πξνεγκέλσλ ζπζηεκάησλ άξδεπζεο θαη ζπληήξεζε ησλ πθηζηάκελσλ ζπζηεκάησλ άξδεπζεο ΢ηελ Κχπξν, απφ ην 1965 πινπνηείηαη έλα πξφγξακκα γηα ηελ αληηθαηάζηαζε ησλ παξαδνζηαθψλ κεζφδσλ επηθαλεηαθήο άξδεπζεο κε πξνεγκέλα ζπζηήκαηα άξδεπζεο. Ζ αξδεπηηθή απνδνηηθφηεηα απμήζεθε απφ ην 1960 πνπ ήηαλ ρακειφηεξε απφ 45% ζε 90-95% ην 2010 (ΣΑΤ, 2011β). ΢ε ζπλέρηζε απηήο ηεο δξάζεο πξνηείλεηαη:  ΢πληήξεζε ησλ πθηζηάκελσλ βειηησκέλσλ ζπζηεκάησλ άξδεπζεο  Έξεπλα γηα ηελ πηνζέηεζε λέσλ αθφκα πην απνηειεζκαηηθψλ ζπζηεκάησλ άξδεπζεο φπσο ε ππφγεηα άξδεπζε θαη έιεγρνο απηψλ ζηηο ηνπηθέο ζπλζήθεο γηα ηελ επηινγή ηεο θαηαιιειφηεξεο ηερλνινγίαο γηα θάζε θαιιηέξγεηα  Γηεξεχλεζε ηνπ ελδερνκέλνπ λα πηνζεηεζεί ε κέζνδνο ηεο ειιεηκκαηηθήο άξδεπζεο ζε ζπγθεθξηκέλεο θαιιηέξγεηεο, ζε πεξηνρέο κε κεησκέλε δηαζεζηκφηεηα λεξνχ  ΢πλέρηζε ηεο παξνρήο νηθνλνκηθήο θαη ηερληθήο ππνζηήξημεο ζηνπο αγξφηεο γηα ηελ επηινγή/εγθαηάζηαζε/ζπληήξεζε ησλ ζπζηεκάησλ άξδεπζεο Μέηξν 5ν : Πξνώζεζε ηεο έξεπλαο γηα ηε κειέηε ησλ επηπηώζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηε γεσξγία θαη ηελ θηελνηξνθία Με απηφ ην κέηξν πξνηείλεηαη ε πεξαηηέξσ δηεξεχλεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ απφδνζε ζπγθεθξηκέλσλ θαιιηεξγεηψλ νηθνλνκηθήο ζεκαζίαο γηα ηελ Κχπξν, κε ηε ρξήζε κνληέισλ πξνζνκνίσζεο θαιιηεξγεηψλ ηα νπνία ζπλδπάδνπλ θιηκαηηθά, κεηεσξνινγηθά, εδαθνινγηθά δεδνκέλα θαη δεδνκέλα γηα ηηο ίδηεο ηηο θαιιηέξγεηεο γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηνπ βαζκνχ ησλ επηπηψζεσλ θαη ηελ έγθαηξε αλάιεςε κέηξσλ πξνζαξκνγήο. Δπίζεο πξνηείλεηαη ε πεξαηηέξσ έξεπλα γηα ηελ αμηνιφγεζε ηεο επίπησζεο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα παξάζηηα θαη ηηο αζζέλεηεο, ζηελ παξαγσγηθφηεηα ηεο θηελνηξνθίαο θαη ζηα θφζηε γηα ηνπο αγξφηεο, θαζψο ζηελ παξνχζα θάζε δελ ππήξραλ αξθεηά δεδνκέλα γηα ηελ αμηνιφγεζή ηνπο. Μέηξν 6ν : Πξνώζεζε ηεο ρξήζεο ιηγόηεξν πδξνβόξσλ ή μεξηθώλ θαιιηεξγεηώλ Σν κέηξν απηφ απνζθνπεί ζηελ πξνψζεζε ηεο ρξήζεο ιηγφηεξν πδξνβφξσλ θαιιηεξγεηψλ γηα ηελ επίηεπμε κείσζεο ζηε δήηεζε λεξνχ άξδεπζεο. Ζ πινπνίεζε ηνπ κέηξνπ απηνχ πξνηείλεηαη λα γίλεη κέζα απφ ηηο αθφινπζεο δξάζεηο:  Έξεπλα γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ θαη ηε ρξήζε θαιιηεξγεηψλ κε ρακειφηεξεο απαηηήζεηο ζε άξδεπζε, νη νπνίεο σζηφζν δελ ζα δηαηαξάζζνπλ ηελ ηζνξξνπία ηνπ νηθνζπζηήκαηνο  Δγθαηάιεηςε ησλ θαιιηεξγεηψλ πνπ απνθέξνπλ ρακειά θέξδε ζε ζρέζε κε ηηο απαηηήζεηο ηνπο ζε λεξφ  Δλίζρπζε ηεο παξνρήο θηλήηξσλ απφ ην ΠΑΑ γηα ηελ πηνζέηεζε ιηγφηεξν πδξνβφξσλ θαιιηεξγεηψλ 28 Δ.1.6. Δϊςη Μέηξν 1ν : Αλάπηπμε θαη εθαξκνγή Σηξαηεγηθνύ Σρεδίνπ γηα ηελ πξνζαξκνγή ησλ δαζώλ ηεο Κύπξνπ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή Ο ζρεδηαζκφο ζηξαηεγηθψλ πξνζαξκνγήο ησλ δαζηθψλ νηθνζπζηεκάησλ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή είλαη απαξαίηεηνο γηα ηελ απνηξνπή κεγαιχηεξσλ αιιαγψλ θαη ηε δηεπθφιπλζε ηεο in situ πξνζαξκνγήο ησλ δαζψλ θαη ηεο κεηαλάζηεπζεο ησλ εηδψλ. Σέηνηεο ζηξαηεγηθέο ζα πξέπεη λα έρνπλ πξνιεπηηθή πξνζέγγηζε, γηα ηελ απνθπγή αλεπηζχκεησλ ζπλεπεηψλ θαη κε αλαζηξέςηκσλ απσιεηψλ θαη βιαβψλ ζηα δαζηθά νηθνζπζηήκαηα. Γηα ην ζθνπφ απηφ πξνηείλεηαη θαη κέζα απφ απηφ ην θείκελν ε αλάπηπμε θαη πινπνίεζε ηνπ «Μεζνπξφζεζκνπ ΢ηξαηεγηθνχ ΢ρεδίνπ γηα Πξνζαξκνγή ηεο Κππξηαθήο Γαζνπνλίαο ζηηο Κιηκαηηθέο Αιιαγέο» δεθαεηνχο δηάξθεηαο, ην νπνίν ζρεδηάδεη λα αλαπηχμεη ην Σκήκα Γαζψλ ην νπνίν ζα πεξηιακβάλεη:  Μέηξα γηα ηελ παξαθνινχζεζε ηεο επίδξαζεο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα δαζηθά νηθνζπζηήκαηα  Μέηξα γηα ηε δηαηήξεζε θαη δηαθχιαμε ησλ απεηινχκελσλ θαη επαίζζεησλ νηθνζπζηεκάησλ, φπσο ησλ δαζψλ θέδξνπ θαη καχξεο πεχθεο αιιά θαη ησλ πεξηαζηηθψλ δαζψλ θαη δεληξνζηνηρηψλ, ηα νπνία ιφγσ ηνπ ρακεινχ πςφκεηξνπ ζην νπνίν απαληψληαη, ζα απεηιεζνχλ πεξηζζφηεξν απφ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή.  Μέηξα γηα ηελ πξνψζεζε ηεο έξεπλαο ζε ζέκαηα πξνζαξκνγήο ησλ δαζψλ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή φπσο γηα ηελ αμηνπνίεζε ηεο γελεηηθήο παξαιιαθηηθφηεηαο γηα ηελ αχμεζε ηεο αληνρήο ησλ θχξησλ δαζηθψλ εηδψλ ζηε μεξαζία  Λίζηα πξνηάζεσλ γηα ζέκαηα πνπ απαηηνχλ πεξαηηέξσ έξεπλα θαη δέζκεπζε θνλδπιίσλ γηα ην ζθνπφ απηφ. Σέινο, πξνηείλεηαη ε ελζσκάησζε ηεο πξνζαξκνγήο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηηο επφκελεο εζληθέο δαζηθέο ζηξαηεγηθέο ηεο Κχπξνπ. Μέηξν 2ν : Αλαδάζσζε/απνθαηάζηαζε ππξόπιεθησλ δαζηθώλ πεξηνρώλ Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε αλαδάζσζε/απνθαηάζηαζε ππξφπιεθησλ δαζηθψλ πεξηνρψλ κε ηε ρξήζε ηνπ θαηάιιεινπ δαζηθνχ αλαπαξαγσγηθνχ πιηθνχ, ε εθαξκνγή ησλ θαηάιιεισλ δαζνπνληθψλ κέηξσλ θαη ε έξεπλα θαη εηζαγσγή λέσλ ηερληθψλ. Δπίζεο, ζα πξέπεη λα δηεξεπλνχληαη νη πξαθηηθέο αλαδάζσζεο ζε ζρέζε κε ηελ θαηαιιειφηεηα ηνπο γηα πξνζαξκνγή ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Μέηξν 3ν : Δπηινγή θαη ρξήζε θαηάιιεισλ δαζηθώλ εηδώλ κε πςειή αλζεθηηθόηεηα ζε δπζκελείο θιηκαηηθέο ζπλζήθεο (π.ρ. μεξαζία) Σν κέηξν απηφ πεξηιακβάλεη ηηο αθφινπζεο δξάζεηο:  Ζ ρξήζε απηφρζνλνπ δαζηθνχ πνιιαπιαζηαζηηθνχ πιηθνχ, ην νπνίν είλαη πξνζαξκνζκέλν ζηηο ηδηαίηεξεο εδαθνινγηθέο ζπλζήθεο.  Ζ ρξήζε απηφρζνλσλ πξνειεχζεσλ εηδψλ πνπ παξνπζηάδνπλ ηζρπξή αλζεθηηθφηεηα ζηε μεξαζία.  Έξεπλα γηα ηελ επηινγή ηνπ θαηάιιεινπ αλαπαξαγσγηθνχ πιηθνχ κε ραξαθηεξηζηηθά αλζεθηηθφηεηαο ζε ζπλζήθεο μεξαζίαο θαη ζε επηβιαβείο νξγαληζκνχο.  Γηαηήξεζε θαη πξνψζεζε ησλ κηθηψλ δαζηθψλ ζπζηάδσλ, ζπλδπάδνληαο δηάθνξεο δνκέο δαζψλ, δίλνληαο πξνηεξαηφηεηα ζε μεξαλζεθηηθά θαη απηφρζνλα είδε. Μέηξν 4ν : Έξεπλα, ζπιινγή δεδνκέλσλ θαη ζπζηεκαηηθή παξαθνινύζεζε ησλ επηδξάζεσλ ησλ βηνηηθώλ θαη αβηνηηθώλ παξαγόλησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή ζηα δάζε Σν κέηξν απηφ πξνηείλεηαη λα πινπνηεζεί κέζα απφ ηηο αθφινπζεο δξάζεηο: 29  Αλάπηπμε εξγαιείσλ γεσ-ρσξνπιεξνθνξηθήο γηα ηε βειηίσζε ηεο ζπιινγήο θαη επεμεξγαζίαο δεδνκέλσλ  Αμηνπνίεζε ησλ πιεξνθνξηψλ πνπ ζπγθεληξψλνληαη απφ ηελ πινπνίεζε ηνπ πξνγξάκκαηνο «ICP–Forests» γηα ηελ παξαθνινχζεζε ηεο βεινλφπησζεο, ηνπ απνρξσκαηηζκνχ θαη ησλ εληνκνινγηθψλ πξνζβνιψλ ζηηο επηθάλεηεο εθηαηηθήο παξαθνινχζεζεο ησλ δαζψλ. Να ελζσκαησζνχλ θαη άιιεο παξάκεηξνη ζην πξφγξακκα «ICP–Forests» γηα θαιχηεξε παξαθνινχζεζε ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο. Έκθαζε ζα πξέπεη λα δνζεί ζηελ παξαθνινχζεζε ησλ θχξησλ δαζηθψλ θαη απεηινχκελσλ εηδψλ γηα ηελ αμηνιφγεζε ηεο εππάζεηάο ηνπο ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Με βάζε ηα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο, ηα δαζηθά είδε ζα θαηεγνξηνπνηεζνχλ αλάινγα κε ηελ εππάζεηά ηνπο ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή, ζα πξνζδηνξηζηνχλ νη πεξηνρέο πςεινχ θηλδχλνπ θαη ζα πξνηαζνχλ ζπγθεθξηκέλεο παξεκβάζεηο θαη κέηξα γηα ηελ πξνζηαζία θαη πξνζαξκνγή ησλ δαζψλ. Μέηξν 5ν : Δγθαηάζηαζε ζπζηήκαηνο έγθαηξεο δηάγλσζεο επηδεκηώλ από επηβιαβείο νξγαληζκνύο Με ην κέηξν απηφ πξνβιέπεηαη ε ρξήζε ησλ δηαζέζηκσλ ζηνηρείσλ απφ ηελ παξαθνινχζεζε ησλ επηβιαβψλ δαζηθψλ νξγαληζκψλ ζηα δάζε ηεο Κχπξνπ θαη ε αλάπηπμε κνληέισλ πξφβιεςεο ηεο κεηαηφπηζεο ηεο πεξηνρήο εμάπισζήο ηνπο κε βάζε δηάθνξα ζελάξηα θιηκαηηθήο αιιαγήο γηα ηελ έγθαηξε αληηκεηψπηζε ησλ επηπηψζεσλ. Μέηξν 6ν : Έιεγρνο ησλ πιεζπζκώλ ησλ επηβιαβώλ νξγαληζκώλ Έιεγρνο ηνπ πιεζπζκνχ ησλ επηβιαβψλ νξγαληζκψλ ζε πεξηνρέο πνπ παξνπζηάδνληαη ζνβαξά πξνβιήκαηα. Ο έιεγρνο κπνξεί λα εθαξκνζηεί κε πξαθηηθέο πνπ δελ δηαηαξάζζνπλ ηελ νηθνινγηθή ηζνξξνπία, φπσο ε νινθιεξσκέλε ζηξαηεγηθή θπηνπξνζηαζίαο. Μέηξν 7ν : Αλάπηπμε δηαρεηξηζηηθώλ κέηξσλ γηα έιεγρν ησλ εηζβιεηηθώλ-μεληθώλ εηδώλ Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε αλάπηπμε ζρεδίσλ γηα ηε δηαρείξηζε ησλ εηζβιεηηθψλ-μεληθψλ εηδψλ ζηα δάζε πνπ ε παξνπζία ηνπο δηαηαξάζζεη αξλεηηθά ηελ ηζνξξνπία ηνπ ππάξρνληνο δαζηθνχ νηθνζπζηήκαηνο (π.ρ. Acacia saligna, Robinia pseudoacacia, Ailanthus altissima). Μέηξν 8ν : Δλίζρπζε ησλ κέηξσλ πξόιεςεο ππξθαγηώλ Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε ελίζρπζε ησλ πθηζηάκελσλ κέηξσλ πξφιεςεο ππξθαγηψλ κε ηελ απνηειεζκαηηθή ρξήζε ηνπ απαξαίηεηνπ εμνπιηζκνχ, ηελ αμηνπνίεζε λέσλ ηερλνινγηψλ θαη ηελ θαηάιιειε εθπαίδεπζε ηνπ αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ. Πην ζπγθεθξηκέλα, ηα κέηξα απηά είλαη:  Πξνζαξκνγή ηνπ πθηζηακέλνπ εζληθνχ ζρεδίνπ πξνζηαζίαο δαζηθψλ εθηάζεσλ απφ ππξθαγηέο. Σν πθηζηάκελν εζληθφ ζρέδην πξνζηαζίαο ησλ δαζηθψλ εθηάζεσλ ηεο Κχπξνπ απφ ηηο ππξθαγηέο πξέπεη λα βειηησζεί θαη λα ιάβεη ππφςε ηα πηζαλά πξνβιήκαηα πνπ ζα δεκηνπξγήζεη ε θιηκαηηθή αιιαγή.  Καηάηαμε ησλ δαζψλ αλάινγα κε ηνλ θίλδπλν ππξθαγηάο θαη θαζνξηζκφο πεξηνρψλ πςεινχ θηλδχλνπ. Δπηθαηξνπνίεζε ηεο πθηζηάκελεο θαηάηαμεο.  Δλίζρπζε ππνδνκψλ γηα ηε βειηίσζε ηεο ππξνπξνζηαζίαο ησλ δαζψλ. Σν κέηξν απηφ πεξηιακβάλεη ηελ ελίζρπζε/βειηίσζε ησλ πθηζηάκελσλ πξν-θαηαζηαιηηθψλ κέηξσλ ππξνπξνζηαζίαο (π.ρ. αληηππξηθέο ισξίδεο, δαζηθνί δξφκνη θ.η.ι.).  Γαζνθνκηθνί ρεηξηζκνί πνπ κεηψλνπλ ηνλ θίλδπλν έθξεμεο θαη επέθηαζεο δαζηθψλ ππξθαγηψλ. Σν κέηξν απηφ κπνξεί λα πινπνηεζεί κε ην ζρεδηαζκφ θαη ηελ αλάπηπμε ιηγφηεξν εχθιεθησλ ή κεηθηψλ νηθνζπζηεκάησλ, θαζψο ηα δηάθνξα είδε ζπκπεξηθέξνληαη δηαθνξεηηθά έλαληη ησλ δαζηθψλ ππξθαγηψλ θαη άξα ζπλνιηθά είλαη αλζεθηηθφηεξα ζηηο ππξθαγηέο. Απηφ απαηηεί ηε δηεμαγσγή θαηάιιεισλ κειεηψλ γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ θαηάιιεισλ εηδψλ θαη ησλ θαηάιιεισλ ηνπνζεζηψλ γηα ηελ αλάπηπμή ηνπο. Δπίζεο, γηα ηνλ ζθνπφ απηφ πξνηείλεηαη 30 ε ελίζρπζε δαζνπνληθψλ κέηξσλ φπσο ε αξαίσζε, ν θαζαξηζκφο θαη ε δηαηήξεζε ηεο θαηάιιειεο δνκήο θαη δηάηαμεο.  Δλίζρπζε ηνπ ζπζηήκαηνο έγθαηξεο πξνεηδνπνίεζεο, αλίρλεπζεο θαη αλαγγειίαο ησλ δαζηθψλ ππξθαγηψλ.  Οξγάλσζε δξάζεσλ επαηζζεηνπνίεζεο θαη ελεκέξσζεο ηνπ θνηλνχ γηα ηελ πξνζηαζία ησλ δαζψλ απφ ππξθαγηέο. Μέηξν 9ν : Δλίζρπζε ησλ κέηξσλ θαηαζηνιήο ππξθαγηώλ Σν κέηξν απηφ πεξηιακβάλεη ηελ ελδπλάκσζε ηνπ ζπζηήκαηνο ππξφζβεζεο κε ζεκαληηθέο επελδχζεηο ζε ηερληθφ εμνπιηζκφ, ππξνζβεζηηθά νρήκαηα θαη κέζσλ θαηάζβεζεο ππξθαγηψλ θαη εθπαίδεπζε πξνζσπηθνχ. Ηδηαίηεξα, ε Μνλάδα Πηεηηθψλ Μέζσλ ηνπ Σκήκαηνο Γαζψλ πξέπεη λα εληζρπζεί κε πηεηηθά κέζα θαη πξνζσπηθφ. Δπίζεο γηα ην ζθνπφ απηφ ζεσξείηαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθή ε ζπλέρηζε ηεο ζηελήο ζπλεξγαζίαο κεηαμχ ησλ αξκφδησλ θνξέσλ θαη ππεξεζηψλ. Πεξαηηέξσ πξνψζεζε ηνπ εζεινληηζκνχ ζηελ θαηάζβεζε δαζηθψλ ππξθαγηψλ. Μέηξν 10ν : Πξνζηαζία ηδησηηθώλ δαζηθώλ εθηάζεσλ από ππξθαγηέο Γηα ηελ πξνζηαζία ησλ ηδησηηθψλ δαζηθψλ εθηάζεσλ απφ ππξθαγηέο πξνηείλεηαη ε εγθαηάζηαζε θαηάιιεισλ ππνδνκψλ γηα ηελ πξνζηαζία απφ ππξθαγηέο (π.ρ. κε ηελ παξνρή ζρεηηθψλ θηλήηξσλ κέζα απφ ην Πξφγξακκα Αγξνηηθήο Αλάπηπμεο) θαη ε ζπκπεξίιεςε ησλ ηδησηηθψλ δαζηθψλ πεξηνρψλ ζηα πξνγξάκκαηα ππξνπξνζηαζίαο ηνπ Σκήκαηνο Γαζψλ. Δ.1.7. Αλιεύα και Τδατοκαλλιϋργειεσ Μέηξν 1ν: Πξνζηαζία ησλ αλαπαξαγσγηθώλ ελδηαηηεκάησλ Ζ πξνζηαζία ησλ αλαπαξαγσγηθψλ ελδηαηηεκάησλ (ηφπνη σνηνθίαο, δηαβίσζεο ησλ λενγλψλ θαη δηαηξνθήο) κπνξεί λα επηηεπρζεί κε ηε δεκηνπξγία ζαιάζζησλ πξνζηαηεπφκελσλ πεξηνρψλ, ηερλεηψλ πθάισλ, ζαιάζζησλ θαηαθπγίσλ ή ζαιάζζησλ πάξθσλ ζε πεξηνρέο νη νπνίεο ρξεζηκνπνηνχληαη γηα αλαπαξαγσγή θαη κε ηελ εθαξκνγή ησλ απαξαίηεησλ ζρεηηθψλ κέηξσλ πξνζηαζίαο θαη δηαρείξηζεο. Πην ζπγθεθξηκέλα κε ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη:  Αχμεζε ησλ ζαιάζζησλ πξνζηαηεπφκελσλ πεξηνρψλ ηερλεηψλ πθάισλ, ζαιάζζησλ θαηαθπγίσλ ή ζαιάζζησλ πάξθσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα αλαπαξαγσγή κε ηε δηεμαγσγή κειεηψλ γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ θαη ηελ επηινγή θεληξηθήο ζεκαζίαο ελδηαηηεκάησλ  Καζηέξσζε θιεηζηψλ πεξηνρψλ θαη επνρψλ γηα λα βειηησζεί ε πξνζηαζία ησλ ελδηαηηεκάησλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ δσλψλ απαγφξεπζεο ηεο αιηείαο  Αλάπηπμε δηαρεηξηζηηθψλ ζρεδίσλ γηα ηηο λέεο πεξηνρέο αιιά θαη γηα ηηο πθηζηάκελεο γηα ηηο νπνίεο δελ έρεη αλαπηπρζεί αθφκα δηαρεηξηζηηθφ ζρέδην  Δλίζρπζε ηεο πξνζηαζίαο ησλ πεξηνρψλ απηψλ κε λνκνζεηηθέο πξάμεηο  Γεκηνπξγία ζπλεθηηθψλ θαη αληηπξνζσπεπηηθψλ δηθηχσλ πξνζηαηεπφκελσλ ζαιάζζησλ πεξηνρψλ  Δηζαγσγή θαη πξνψζεζε ηεο ρξήζεο εξγαιείσλ επηινγήο ηα νπνία πεξηνξίδνπλ ή θαηαξγνχλ ηελ παξεκπίπηνπζα ζχιιεςε εηδψλ πνπ δελ είλαη ζηφρνο ηεο αιηεπηηθήο δξαζηεξηφηεηαο  Δηζαγσγή θαη πξνψζεζε αιηεπηηθψλ κεζφδσλ πνπ έρνπλ πεξηνξηζκέλεο θπζηθέο επηπηψζεηο ζην πεξηβάιινλ. Μέηξν 2ν: Υινπνίεζε εζληθνύ πξνγξάκκαηνο ζπιινγήο αιηεπηηθώλ δεδνκέλσλ γηα ηε ζπζρέηηζε ησλ επηπηώζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα αιηεπηηθά απνζέκαηα Σν κέηξν απηφ πξνβιέπεη ηε δηάζεζε πφξσλ γηα ηελ πινπνίεζε εζληθνχ πξνγξάκκαηνο ζπιινγήο αιηεπηηθψλ δεδνκέλσλ θαη εθηίκεζε πιεζπζκψλ, ηελ αμηνπνίεζε ησλ ζηνηρείσλ γηα ηε ζπζρέηηζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα αιηεπηηθά απνζέκαηα θαη ηελ πξνζαξκνγή ησλ ζρεδίσλ δηαρείξηζεο ηεο αιηείαο κε βάζε ηα απνηειέζκαηα ηεο έξεπλαο. 31 Δ.1.8. Δημόςια Τγεύα Μέηξν 1ν: Παξνρή νδεγηώλ γηα αηνκηθή πξνζηαζία από θαύζσλεο κέζσ ησλ ΜΜΔ Μέηξν 2ν: Γεκηνπξγία θαη δηαηήξεζε αζηηθώλ πάξθσλ θαη άιισλ πξάζηλσλ πξαθηηθώλ γηα ηνλ πεξηνξηζκό ηνπ θαηλνκέλνπ ηεο αζηηθήο ζεξκηθήο λεζίδαο Μέηξν 3ν: Δηνηκαζία ζρεδίνπ έθηαθηεο αλάγθεο γηα ηνλ θαζνξηζκό επζπλώλ ησλ δηαθόξσλ θέληξσλ πγείαο, ππεξεζηώλ θνηλσληθήο κέξηκλαο θαη δεκνηηθώλ θέληξσλ πγείαο Σν ζρέδην έθηαθηεο αλάγθεο ζα θαζνξίδεη ηηο επζχλεο ησλ δηαθφξσλ θέληξσλ πγείαο, ησλ ππεξεζηψλ θνηλσληθήο κέξηκλαο θαη ησλ δεκνηηθψλ θέληξσλ πγείαο γηα ηνλ άκεζν έιεγρν ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ πγεία ζε πεξίπησζε έμαξζεο ησλ αζζελεηψλ ή εκθάληζεο αθξαίσλ θαηξηθψλ θαηλνκέλσλ (θαχζσλεο, πιεκκχξεο, ππξθαγηέο). Μέηξν 4ν: Δλδπλάκσζε θαη πξνεηνηκαζία ηνπ ηαηξηθνύ/λνζειεπηηθνύ πξνζσπηθνύ θαη ησλ ιεηηνπξγώλ ζε ππεξεζίεο θνηλήο σθειείαο γηα ηελ αληηκεηώπηζε επεηγνπζώλ θαηαζηάζεσλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή ΢ηφρνο ηνπ κέηξνπ απηνχ είλαη ε ελεκέξσζε, επαηζζεηνπνίεζε θαη εθπαίδεπζε ηνπ ηαηξηθνχ πξνζσπηθνχ θαη ησλ ιεηηνπξγψλ ζε ππεξεζίεο θνηλήο σθειείαο ζρεηηθά κε ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ πγεία κέζσ ησλ αθφινπζσλ δξάζεσλ:  Γεκηνπξγία κηαο δηεπηζηεκνληθήο νκάδαο γηα ηελ παξαθνινχζεζε ησλ επηπηψζεσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ πγεία θαη ηελ παξνρή έγθαηξσλ πξνεηδνπνηήζεσλ γηα ηελ επαγξχπλεζε ησλ ζρεηηθψλ θνξέσλ πγείαο. Ζ νκάδα απηή ζα δηεμάγεη πεξηνδηθέο αλαζθνπήζεηο (reviews) ηεο επηζηεκνληθήο βηβιηνγξαθίαο γηα ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ πγεία θαζψο θαη ηα ζρεηηθά κέηξα πξνζαξκνγήο, ζα ζπγθεληξψλεη θαη αμηνινγεί ηα ζρεηηθά δεδνκέλα ηεο Κχπξνπ, ζα εηδνπνηεί ηηο αξκφδηεο αξρέο θαη ζα παξέρεη ζπζηάζεηο γηα πεξαηηέξσ έξεπλα, εθπαίδεπζε, παξαθνινχζεζε θαη αλάιεςε κέηξσλ πξνζαξκνγήο.  Αλάπηπμε εηδηθνχ ελεκεξσηηθνχ πιηθνχ θαη δηνξγάλσζε εθπαηδεπηηθψλ ζεκηλαξίσλ γηα ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ πγεία θαη ηξφπνπο αληηκεηψπηζήο ηνπο Μέηξν 5ν: Αλάπηπμε ζρεδίνπ παξέκβαζεο (contigency plan) ζηα ζπζηήκαηα πγείαο θαη θνηλσληθήο κέξηκλαο θαζώο θαη ζηνπο δήκνπο γηα ηελ εμππεξέηεζε απμεκέλνπ αξηζκνύ αζζελώλ/πεξηζηαηηθώλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή Μέηξν 6ν: Αλάπηπμε θαη εθαξκνγή ελόο ζπζηήκαηνο πιεξνθόξεζεο γηα ηηο αζζέλεηεο πνπ ζπλδένληαη κε ηηο θιηκαηηθέο αιιαγέο ΢ηφρνο ηνπ κέηξνπ απηνχ είλαη ε ελεκέξσζε θαη επαηζζεηνπνίεζε ηνπ θνηλνχ ζρεηηθά κε ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ πγεία θαζψο θαη εθπαίδεπζή ηνπ γηα ηελ αληηκεηψπηζε θαη πξνζηαζία απφ ηηο επηπηψζεηο απηέο. Απηφ κπνξεί λα γίλεη κέζσ ησλ αθφινπζσλ δξάζεσλ:  Αλάπηπμε κηαο δηαδηθηπαθήο πιαηθφξκαο κε πιεξνθνξηαθφ πιηθφ ζρεηηθά κε ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ πγεία θαη ηνπο ηξφπνπο αληηκεηψπηζεο θαη πξνζηαζίαο. Δπίζεο, ε πιαηθφξκα απηή ζα ελεκεξψλεηαη δηαξθψο πξνθεηκέλνπ λα πξνεηδνπνηεί γηα επηθείκελνπο θηλδχλνπο ζηελ πγεία πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ θιηκαηηθή αιιαγή  Γηνξγάλσζε εθζηξαηεηψλ επαηζζεηνπνίεζεο γηα ηελ αλάπηπμε θαη δηάρπζε εθπαηδεπηηθψλ κελπκάησλ γηα ηηο επηπηψζεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ πγεία θαη ηνπο ηξφπνπο αληηκεηψπηζεο θαη πξνζηαζίαο  Αχμεζε ησλ δξαζηεξηνηήησλ ελεκέξσζεο θαηά ηηο πεξηφδνπο απμεκέλνπ ξίζθνπ εκθάληζεο ησλ επηπηψζεσλ απηψλ 32 Μέηξν 7ν: Σύζηαζε γηα απνθπγή θπθινθνξίαο ζε εμσηεξηθνύο ρώξνπο θαηά ηηο ώξεο πςεινύ θηλδύλνπ - Απαγόξεπζε ηεο εξγαζίαο ζε εμσηεξηθνύο ρώξνπο όηαλ νη θαηξηθέο ζπλζήθεο ππεξβάιινπλ πξνθαζνξηζκέλα όξηα Μέηξν 8ν: Αλάπηπμε θαη ελδπλάκσζε ζπζηεκάησλ έγθαηξεο εηδνπνίεζεο θαύζσλα Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε αλάπηπμε θαη ελδπλάκσζε ηνπ ζπζηήκαηνο έγθαηξεο εηδνπνίεζεο (early warning system) ησλ θπκάησλ θαχζσλα γηα φιε ηελ Κχπξν κέζσ κηαο δηαδηθηπαθήο πιαηθφξκαο φπνπ ζα δεκνζηεχνληαη νη ζρεηηθέο πιεξνθνξίεο. Δπίζεο, πξνηείλεηαη ην ζχζηεκα απηφ λα αμηνπνηεί ηε δηαζέζηκε θιηκαηηθή πιεξνθνξία γηα ηελ πνζνηηθνπνίεζε εηδηθψλ θιηκαηηθψλ δεηθηψλ πνπ εθθξάδνπλ ηε ζεξκηθή άλεζε ελφο αηφκνπ, φπσο ν δείθηεο Humidex (Masterton and Richardson, 1979) ν νπνίνο εθθξάδεη ην επίπεδν δπζθνξίαο πνπ βηψλεηαη απφ έλα άηνκν σο ζπλάξηεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο θαη ηεο πγξαζίαο θαη πξνηείλεη ηε ιήςε ζρεηηθψλ πξνθπιάμεσλ αλάινγα κε ην επίπεδν δπζθνξίαο. Μέηξν 9ν: Λεηηνπξγία θνηλνηηθώλ θέληξσλ ζε θάζε δήκν/θνηλόηεηα (π.ρ. δεκαξρεία, ζρνιεία, Κέληξα Αλνηρηήο Πξνζηαζίαο Ζιηθησκέλσλ- ΚΑΠΖ) γηα ηελ παξνρή πξνζηαζίαο (θιηκαηηζκό, ζθηά, πγξά) ζηνλ πιεζπζκό ζε θίλδπλν Δ.1.9. Ενϋργεια Μέηξν 1ν: Αύμεζε ηεο παξαγσγήο ελέξγεηαο από ΑΠΔ κε ηε κείσζε ησλ ηειώλ ζύλδεζεο ησλ κνλάδσλ ΑΠΔ Μέηξν 2ν: Αύμεζε ηεο παξαγσγήο ελέξγεηαο από ΑΠΔ κε εηδηθά θξηηήξηα ζηήξημεο θαηά πεξίπησζε Μέηξν 3ν: Καιή ζπληήξεζε ησλ γξακκώλ κεηαθνξάο ειεθηξηζκνύ γηα ηελ ειαρηζηνπνίεζε ησλ απσιεηώλ. Πξνώζεζε έμππλσλ δηθηύσλ Μέηξν 4ν: Σρήκα επηρνξεγήζεσλ γηα εμνηθνλόκεζε ελέξγεηαο ζηνλ νηθηαθό ηνκέα, π.ρ. εμσηεξηθή ζθίαζε, ζεξκνκόλσζε (πθηζηάκελεο θαηνηθίεο) Μέηξν 5ν: Πξαζίληζκα ησλ πόιεσλ γηα ηελ απνθπγή /κείσζε ηνπ θαηλόκελνπ αζηηθήο ζεξκηθήο λεζίδαο, κε ζθνπό ηε κείσζε ηεο ελεξγεηαθήο θαηαλάισζεο γηα ςύμε θαη εμσηεξηθή ζθίαζε, κε ζπγθεθξηκέλα κέηξα, όπσο δεκηνπξγία πάξθσλ θαη πηνζέηεζε «πξάζηλσλ» πνιηηηθώλ Μέηξν 6ν: Γηείζδπζε ηνπ θπζηθνύ αεξίνπ ζηελ παξαγσγή ελέξγεηαο (παξαγσγή ζπλδπαζκέλνπ θύθινπ) γηα ηελ εμνηθνλόκεζε πξσηνγελνύο ελέξγεηαο Μέηξν 7ν: Γηαθνξνπνίεζε ηνπ ελεξγεηαθνύ κείγκαηνο κε ηε δηείζδπζε ηνπ θπζηθνύ αεξίνπ Μέηξν 8ν: Θέζπηζε θαη εθαξκνγή θαλνληζκώλ γηα ηελ ελεξγεηαθή απνδνηηθόηεηα λέσλ θηηξίσλ θαη θηηξίσλ πνπ πθίζηαληαη ξηδηθή αλαθαίληζε Μέηξν 9ν: Αύμεζε ηνπ αξηζκνύ λέσλ θηεξίσλ κε "ζρεδόλ κεδεληθή" θαηαλάισζε ελέξγεηαο, ζε ζπλδπαζκό κε ηε βηνθηιηθή θαη βηνθιηκαηηθή αξρηηεθηνληθή Δ.1.10. Σουριςμόσ Μέηξν 1ν: Δπελδύζεηο ζε ππνδνκέο/ηερλνινγίεο γηα ηελ αληηκεηώπηζε ησλ απμεκέλσλ ζεξκνθξαζηώλ Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ν ηνπξηζηηθφο ηνκέαο λα επελδχζεη ζηελ αλάπηπμε βηνθιηκαηηθψλ ππνδνκψλ θαη ηε ρξήζε πξνεγκέλσλ ηερλνινγηψλ κε ζθνπφ ηε βειηίσζε ησλ θιηκαηηθψλ ζπλζεθψλ ζηηο ηνπξηζηηθέο κνλάδεο θαη παξάιιεια ηελ επίηεπμε εμνηθνλφκεζεο ζηελ θαηαλάισζε ελέξγεηαο. 33 Δ.1.11. Τποδομϋσ Μέηξν 1ν: Αλάπηπμε έξγσλ πιεκκπξηθήο απνζπκθόξεζεο ζε πόιεηο Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε δηεμαγσγή κειεηψλ γηα ηελ εμεχξεζε ησλ θαηάιιεισλ πεξηνρψλ γηα ηελ αλάπηπμε έξγσλ πιεκκπξηθήο απνζπκθφξεζεο θαη ηελ επηινγή ησλ θαηάιιεισλ κεζφδσλ πνπ ζα εθαξκνζηνχλ ζε απηέο. Σα έξγα απηά κπνξνχλ λα γίλνπλ ζην επξχηεξν πιαίζην ηεο πνιηηηθήο γηα ηελ Αεηθφξν Γηαρείξηζε ηεο Απνξξνήο Όκβξησλ Τδάησλ πεξηιακβάλνληαο κηα ζεηξά απφ κέηξα, φπσο δηαπεξαηέο επηθάλεηεο, ρψξνη πξαζίλνπ, πξάζηλεο ζηέγεο, ιίκλεο θαηαθξάηεζεο, απνξξνθεηηθά θξεάηηα, νρεηνί. Δπίζεο πξνηείλεηαη ε αμηνπνίεζε ησλ εκπεηξηψλ απφ ηελ εθαξκνγή ζρεηηθψλ έξγσλ ζε άιιεο πεξηνρέο ηεο Κχπξνπ. Δπίζεο ζεσξείηαη ζθφπηκν, θαηά ηνλ θαζνξηζκφ ή ηελ επέθηαζε δσλψλ αλάπηπμεο λα ιακβάλεηαη πξφλνηα γηα ηε δεκηνπξγία ηέηνησλ έξγσλ. Μέηξν 2ν: Απνηειεζκαηηθή δηαρείξηζε ησλ όκβξησλ ζε πθηζηάκελα θαη λέα θηήξηα Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε άκεζε επέθηαζε θαη νινθιήξσζε ηεο θαηαζθεπήο ηνπ μερσξηζηνχ δηθηχνπ απνρέηεπζεο φκβξησλ νχησο ψζηε λα απνθεχγεηαη ν θνξεζκφο ηνπ ζπζηήκαηνο απνρέηεπζεο θαηά ηε δηάξθεηα έληνλσλ βξνρνπηψζεσλ θαη λα πεξηνξίδεηαη ν θίλδπλνο πιεκκχξαο. Μέηξν 3ν: Αλαζεώξεζε θηεξηνδνκηθώλ θαλνληζκώλ γηα ηελ απαγόξεπζε δόκεζεο ζε πιεκκπξηθέο πεδηάδεο (floodplains) θαη παξάθηηεο δώλεο Μέηξν 4ν: Βειηίσζε ηνπ ζρεδηαζκνύ θαη ησλ πιηθώλ θαηαζθεπήο ησλ θηηξίσλ θαη ησλ ππνδνκώλ κεηαθνξάο Με ην κέηξν απηφ πξνηείλεηαη ε αμηνιφγεζε ηεο εππάζεηαο ησλ ππνδνκψλ ηεο Κχπξνπ κε βάζε ηηο κειινληηθέο πξνβιέςεηο θαη ηα ζελάξηα γηα ηελ θιηκαηηθή αιιαγή ζηελ Κχπξν πξνθεηκέλνπ λα αλαζεσξεζνχλ/πξνζαξκνζηνχλ ηα πξφηππα ζρεδηαζκνχ θαη θαηαζθεπήο θαη λα απμεζεί ε αλζεθηηθφηεηά ηνπο ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή (climate resilient infrastructure). Σν κέηξν απηφ κπνξεί λα πινπνηεζεί κέζα απφ ηηο αθφινπζεο δξάζεηο:  Καηαγξαθή ησλ ηερληθψλ πξνηχπσλ ηα νπνία αλαθέξνληαη ζε παξακέηξνπο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο πνπ αλακέλεηαη λα κεηαβιεζνχλ ζην κέιινλ θαη πξνζδηνξηζκφο ηεο απαηηνχκελεο πιεξνθνξίαο ζρεηηθά κε ηνπο θιηκαηηθνχο θηλδχλνπο  Γηάρπζε ηεο δηαζέζηκεο πιεξνθνξίαο γηα ηηο πξνβιέςεηο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηελ Κχπξν κέζα απφ ην πξφγξακκα CYPADAPT κέζσ ηεο θπβέξλεζεο ζηνπο αξκφδηνπο θνξείο γηα ηελ αμηνπνίεζή ηνπο  Αλάπηπμε πξνηάζεσλ γηα ηξνπνπνηήζεηο ζηα πξφηππα αλαθνξάο  Θέζπηζε πνιενδνκηθψλ θαλνληζκψλ (θηήξηα, δξφκνη θιπ) γηα εθαξκνγή βηνθιηκαηηθνχ ζρεδηαζκνχ θαη ρξήζε λέσλ «πξάζηλσλ πιηθψλ»( θσηνθαηαιπηηθά, ζεξκνρξσκηθά θιπ)  Καζηέξσζε ηεο «Αλάιπζεο Κχθινπ Εσήο Κηεξίνπ» (LCA) ζηνλ θαηαζθεπαζηηθφ ηνκέα (πιηθά, ελέξγεηα)  Αλάπηπμε κεζνδνινγίαο γηα ηελ εθηίκεζε ηεο εππάζεηαο ησλ ππνδνκψλ  Δθηίκεζε ηεο εππάζεηαο ησλ θχξησλ ππνδνκψλ κε ηε δηεμαγσγή εμεηδηθεπκέλσλ κειεηψλ  Αλάπηπμε ζρεδίνπ πξνζαξκνγήο ησλ ππνδνκψλ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή Δπίζεο, ε Δθηίκεζε Πεξηβαιινληηθψλ Δπηπηψζεσλ κπνξεί λα απνηειέζεη ρξήζηκν εξγαιείν γηα ηελ ελζσκάησζε πξνλνηψλ γηα ηελ θιηκαηηθή αιιαγή θαηά ην ζρεδηαζκφ έξγσλ θαη ηελ αχμεζε ηεο αλζεθηηθφηεηαο ησλ ππνδνκψλ ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Μέηξν 5ν: Μειέηε γηα ηελ επηινγή βέιηηζησλ πξαθηηθώλ γηα ηνλ πεξηνξηζκό ηνπ θαηλνκέλνπ ηεο αζηηθήο ζεξκηθήο λεζίδαο θαη πξνώζεζε ηεο εθαξκνγήο ηνπο Μέηξν 6ν: Δλεκέξσζε ησλ αζθαιηζηηθώλ νξγαληζκώλ γηα ηελ ελζσκάησζε ησλ θηλδύλσλ ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο ζηα αζθάιηζηξα πξνθεηκέλνπ λα δνζνύλ θίλεηξα γηα ηελ αύμεζε ησλ κέηξσλ πξόιεςε 34 Ε. ‘Ελεγχοσ και παρακολούθηςη υλοπούηςησ τησ ςτρατηγικόσ προςαρμογόσ τησ Κύπρου ςτην κλιματικό αλλαγό Ζ πξνζαξκνγή ζηελ αιιαγή ηνπ θιίκαηνο, είλαη κηα ζπλερήο, επίπνλε θαη καθξνρξφληα δηαδηθαζία, πνπ απαηηεί, αλάινγα, ηελ ζπλερή επαλαμηνιφγεζε ησλ κέηξσλ θαη δξάζεσλ πνπ ππνδεηθλχνληαη ζηε ΢ηξαηεγηθή γηα ηελ Πξνζαξκνγή. Με ηελ επαλεμέηαζε ηεο ζηξαηεγηθήο γηα ηελ πξνζαξκνγή ζε ηαθηά δηαζηήκαηα, ζα γίλεηαη επαλεθηίκεζε ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ κέηξσλ πνπ είλαη ζε ηζρχ θαη πηνζέηεζε ησλ απαξαίηεησλ δηνξζσηηθψλ ελεξγεηψλ. Γεδνκέλεο ηεο κεηαβιεηφηεηαο ηεο θιηκαηηθήο αιιαγήο θαη ηεο αβεβαηφηεηαο ησλ επηπηψζεσλ ηεο, σο πξνο ην εχξνο θαη ηελ έληαζε ηνπο, αιιά θαη ην πφηε απηέο ζα ζπκβνχλ, ε ζπζηεκαηηθή παξαθνινχζεζε θαη αμηνιφγεζε ηεο ΢ηξαηεγηθήο θαη ηεο πινπνίεζεο ησλ επηκέξνπο ΢ρεδίσλ Πξνζαξκνγήο, είλαη πνιχ ζεκαληηθή. Ο δπλακηθφο ραξαθηήξαο θαη ε εχρξεζηε ιεηηνπξγηθή κνξθή ηνπ ζπζηήκαηνο, αλάκεζα ζε άιια, ζα ππνζηεξίδεη ηνπο θνξείο ιήςεο απνθάζεσλ γηα ηηο αλαγθαίεο παξεκβάζεηο ηνπο ζε φια ηα επίπεδα ησλ δηνηθεηηθψλ δνκψλ. Δπηπιένλ, ζα εληζρχεη ηνλ δηαξθή δηάινγν θαη ηελ ζπλεξγαζία κεηαμχ φισλ ησλ εκπιεθνκέλσλ θνξέσλ ηνπ θξαηηθνχ θαη ηδησηηθνχ ηνκέα, γηα ηνλ θαιχηεξν ζπληνληζκφ θαη ηελ απνηειεζκαηηθή πινπνίεζε ησλ κέηξσλ θαη δξάζεσλ. Ζ ζπληνληζκέλε θαη πηζηή εθαξκνγή ηεο Δζληθήο ΢ηξαηεγηθήο γηα ηελ Πξνζαξκνγή, ε ζπζηεκαηηθή παξαθνινχζεζε ηεο θαη ε αλαπξνζαξκνγή ηεο κε ηηο επηζηεκνληθέο, ηερλνινγηθέο θαη άιιεο εμειίμεηο, δηαθπιάηηεη ηελ ζηαζεξή πξνζηαζία θαη βειηίσζε ηεο θνηλσλίαο, ηεο νηθνλνκίαο θαη ησλ δηαζέζηκσλ πφξσλ θαη θπζηθνχ θεθαιαίνπ ηεο Κχπξνπ.