Forest and Nature Conservation Act of Bhutan, 2023

1. This Act is the Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023. Commencement

2. This Act comes into force on the 6th Day of the 6th Month of the Water Female Rabbit Year corresponding to the 24th Day of the 7th Month of 2023. Extent

3. This Act extends to the whole of the kingdom of Bhutan. Repeal

4. This Act repeals: (1) Forest and Nature Conservation Act of Bhutan, 1995; (2) provisions of all existing Acts, Rules and Regulations; and administrative instruments which are inconsistent with this Act. (3) sections 490, 491, 492, and 493 of the Penal Code of Bhutan 2004; and (4) sections 30 (k)(i) and (k)(ii) of the National Environment Protection Act of Bhutan, 2007. Transitional and Saving

5. Any permit, forestry clearance, or certificate that has been issued or granted under the Forest and Nature Conservation Act of Bhutan, 1995 shall effect until the expiry of the term. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 2 ལེའུ་ ༡ པ། སྔོན་བརྗོད། མཚན་གནས། ༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་ མ་ཨིན། འགོ་འཛུགས་ཟླ་ཚེས། ༢. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ རང་ལུགས་གནམ་ལོ་ཆུ་མོ་ཡོས་ལོ་ཟླ་ ༦ པའི་ཚེས་ ༦ ལུའམ་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༢༤ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་བསྟར་སྤྱོད་འབད་དགོ། ཁྱབ་ཚད། ༣. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ འབྲུག་གི་ས་ཁོངས་ཡོངས་ལུ་ཁྱབ་ཚད་ཡོདཔ་ཨིན། ཆ་མེད། ༤. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ ཆ་མེད་བཏང་མི་འདི་ཡང་། (༡) འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ཅན་མ་ དང་། (༢) བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་མཐུན་འབྲེལ་མེད་པའི་ ཁྱབ་གནས་ཅན་གྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་ བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ དེ་ལས་ བདག་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིག་རིགས་ཚུ། (༣) འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྲིམས་དེབ་ ༢༠༠༤ ཅན་མའི་ དོན་ཚན་ ༤༩༠ པ་དང་ ༤༩༡ པ་ ༤༩༢ པ་ དེ་ལས་ ༤༩༣ པ། (༤) འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་འཁོར་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ཅན་མའི་ དོན་ཚན་ ༣༠ (ད)(༡) པ་དང་ (ད)(༢) པ། འཕོ་འགྱུར་དང་རང་འཇགས། ༥. འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ཅན་མའི་འོག་ལུ་ གནང་མི་ཆོག་ཐམ་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཉོག་མེད་གནང་བ་ ཡང་ན་ ལག་ཁྱེར་གང་རུང་ གནས་ཡུན་ མ་ཚང་ཚུན་ཚོད་ རང་འཇགས་ཆ་གནས་ཨིན། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༢

6. Any protected area declared under Forest and Nature Conservation Act of Bhutan, 1995 shall continue to be a protected area upon commencement of this Act. Objects

7. The objects of this Act are to: (1) protect, conserve, and enhance the environment and forests of the country by promoting ecologically balanced socio-economic development; (2) protect and conserve wild flora and fauna in accordance with the principle of sustainable management for the benefit of present and future generation; (3) utilize and share benefit of forest produce and ecosystem service through improved access and equity; (4) improve and enhance mitigation and adaptation capacity of forest to climate change and socio-economic activity; and (5) restore, protect, and improve watershed and wetland for sustained flow of water. CHAPTER 2 POWERS AND FUNCTIONS Ministry of Energy and Natural Resources

8. The Ministry shall exercise the following powers and functions for sustainable management of forest and forest produce in the country: (1) formulate policies on nature conservation, protection and management of forest; Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 3 ༦. འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་བཅའ་ཁྲིམས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ཅན་མའི་འོག་ལུ་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་གང་རུང་ གསལ་སྟོན་འབད་མི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ ཁྱབ་གནས་འགོ་ འཛུགས་ཀྱི་ཉིནམ་ལས་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ ངོས་ལེན་འཕྲོ་མཐུད་དགོ། དམིགས་ཡུལ། ༧. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དམིགས་ཡུལ་ཚུ་ཡང་། (༡) སྣོད་བཅུད་ཚད་མཉམ་ལྡན་པའི་གོང་འཕེལ་ཐོག་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནགས་ཚལ་དང་ མཐའ་འཁོར་ཉེན་སྐྱོབ་དང་ ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ ཡར་སྐྱེད་གཏང་ནི་དང་། (༢) འཕྲལ་དང་ཕུགས་ཀྱི་མི་རབས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལུ་ ཡུན་བརྟན་འཛིན་སྐྱོང་གི་གཞི་རྩ་དང་ འཁྲིལ་ཏེ་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཉེན་སྐྱོབ་དང་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི། (༣) ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་དང་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་ལུགས་ཞབས་ཏོག་གི་ ཁེ་ཕན་སྤེལ་ནི་དང་ སྤྱོད་ནི་གི་དོན་ལུ་ འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་སྤྱོད་ལམ་ལུགས་ ཡར་སྐྱེད་གཏང་ནི། (༤) གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་དང་ མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་སྣ་དང་བསྟུན་ཏེ་ ནགས་ཚལ་ སྒྲིག་བཅོས་སམ་མར་ཕབ་ཀྱི་ འདྲོངས་ཚད་རྒྱ་སྐྱེད་དང་ཡར་དྲག་གཏང་ནི། (༥) ཆུ་རྒྱུན་ཡུན་བརྟན་དུ་སྐྱོང་ཐབས་ལུ་ ཆུ་འབབ་ས་གནས་དང་ ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་ཉམས་ གསོ་དང་ཉེན་སྐྱོབ་ དེ་ལས་ ཡར་སྐྱེད་གཏང་ནི། ལེའུ་ ༢ པ། དབང་ཚད་དང་བྱ་སྒོ། ནུས་ཤུགས་དང་རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ལྷན་ཁག། ༨. རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ནགས་ཚལ་དང་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཡུན་བརྟན་འཛིན་སྐྱོང་དོན་ལུ་ ལྷན་ ཁག་གིས་གཤམ་འཁོད་ཀྱི་དབང་ཚད་དང་བྱ་སྒོ་ཚུ་སྒྲུབ་དགོ། (༡) རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་དང་ ནགས་ཚལ་ཉེན་སྐྱོབ་དང་འཛིན་སྐྱོང་དོན་ལུ་ སྲིད་བྱུས་ཚུ་ བརྩམ་ནི་དང་། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣ (2) revise and approve fees and fines pertaining to use and offence committed on forest produce; (3) propose a revision of royalty on forest produce to the Parliament; (4) approve service charge for delivery of service under this Act; (5) approve designation of the Management Authority and the Scientific Authority to regulate import, export, or re-export of wild flora and fauna specimen; (6) approve forestry research; (7) approve declaration of significant wetland of national importance; (8) propose to the Parliament for declaring any part of the country to be a National Park, Wildlife Reserve, Nature Reserve, Protected Forests, Biosphere Reserve, Critical Watershed, Biological Corridor, significant wetland of international importance, and any other categories meriting protection; (9) approve classification of any State Reserved Forest Land not covered under Section 8 (8) into Other Effective Conservation Area; (10) approve conservation and management plans for all management regimes on the recommendation of the Department except for plans mentioned under Section 9(4) of this Act; (11) lead implementation of international treaty or convention relevant to the Ministry; Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 4 (༢) ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་སྤྱོད་ནི་དང་འབྲེལ་བའི་གནོད་འགེལ་གྱི་འཐུས་དང་ཉེས་བྱ་ཚུ་ བསྐྱར་བཟོ་དང་ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༣) ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་སྤྱོད་ཁྲལ་བསྐྱར་བཟོའི་གྲོས་འཆར་སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ཕུལ་ནི། (༤) བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ ཞབས་ཏོག་བྱིན་པའི་འཐུས་ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༥) རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ དཔེ་གཞི་ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་བཙོང་ ཡང་ ན་ ལོག་ཕྱིར་བཙོང་འབད་ནི་ཚུ་མཚམས་འཛིན་འབད་མི་ འཛིན་སྐྱོང་དབང་འཛིན་དང་ ཚན་རིག་དབང་འཛིན་ངོས་འཛིན་འབད་མི་དེ་ ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༦) ནགས་ཚལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༧) རྒྱལ་ཡོང ས་གནས་ཚད་ལུ་གལ་གནད་ཆེ་བའི་ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་གསལ་སྟོ ན་ཆ་འཇོག་ འབད་ནི། རྒྱལ་ཡོངས་གནས་ཚད་ལུ་གལ་གནད་ཆེ་བའི་ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་གསལ་ བསྒྲགས་ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༨) རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གནས་གང་རུང་ཅིག་ རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་དང་ རི་དྭགས་སྲུང་སྐྱོང་ རང་ བཞིན་ཉམས་སྲུང་ སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་ནགས་ཚལ་ སྐྱེ་ལྡན་ས་ཁོངས་སྲུང་སྐྱོང་ གལ་ཅན་ གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་ སྐྱེ་ལྡན་བར་ལམ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་ལུ་གལ་ཆེ་བའི་ཆུ་ས་ འདམ་རྫབ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཞན་གསལ་སྒྲགས་ འབད་ནིའི་དོན་ལུ་སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ གྲོས་འཆར་བཀོད་ནི། (༩) དོན་ཚན་ ༨(༨) པ་ནང་ མ་ཚུད་པའི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་གྱི་ས་ཁོངས་ ཚུ་ དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་ཉམས་སྲུང་ས་ཁོངས་གཞན་གྱི་ དབྱེ་ཁག་སྦེ་ཆ་འཇོག་འབད་དགོ (༡༠) བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༩(༤) པར་ཚུད་མི་ མ་བརྩིས་པའི་འཆར་གཞི་གཞན་ ལས་ཁུངས་ཀྱི་གྲོས་འདེབས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འཛིན་སྐྱོང་རིང་ལུགས་ག་ར་གི་ ཉམས་སྲུང་ དང་འཛིན་སྐྱོང་གི་འཆར་གཞི་ཚུ་ ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༡༡) ལྷན་ཁག་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆིངས་ཡིག་གམ་ མཐུན་གྲོས་ལག་ལེན་ འཐབ་ནི་ནང་འགོ་ཁྲིད་འབད་ནི། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤ (12) propose to the Parliament to approve listing and delisting of species under Schedule I of this Act in consultation with relevant agencies; (13) approve the listing and delisting of species under Schedule II and III of this Act, on the recommendation of the Scientific Authority; and (14) engage any authorized agency to carry out any forestry operation as per Management Plan or Action Plan. Department of Forests and Park Services

9. The Department of Forests and park Services shall be responsible to: (1) enforce the provision of this Act; (2) adopt measure for protection of ecosystems including wildlife species and their habitat. (3) prepare conservation and management plan for State Reserved Forest Land based on its functionality including Tsamdro and Sokshing; (4) approve Community Forest Management Plan, Non-Wood Forest Produce Management Plan, Community-based Fishery Management Plan, and Operational Plan; (5) promote effective public participation and partnership in preparation of conservation and management plan; (6) regulate and facilitate trade of forest produce within or outside the country as prescribed in the Rules; Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 5 (༡༢) རིགས་སྣ་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ནི་དང་ ཕྱིར་བཏོན་ འབད་ནི་གི་གནང་བ་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་འགྲོལ་ནིའི་དོན་ལུ་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ཚུ་དང་ གྲོས་བསྟུན་ཐོག་ གྲོས་འཆར་བཀོད་ནི། (༡༣) ཚན་རིག་དབང་འཛིན་གྱི་གྲོས་འདེབས་ཐོག་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ནི་དང་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་ནིའི་ཆ་འཇོག་ འབད་ནི། (༡༤) འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་ ཡང་ན་ དང་ལེན་འཆར་གཞི་དང་འཁྲིལ་ ནགས་ཚལ་དང་ འབྲེལ་བའི་ལས་སྣ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་ཞིག་ གྲལ་གཏོགས་འབད་བཅུག་དགོ། ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ག་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས། ༩. ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ག་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགན་ཁུར་དེ་ཡང་། (༡) བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་ཚུ་བསྟར་སྤྱོད་འབད་ནི་དང་། (༢) རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་སྣ་བརྩིས་པའི་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་རིང་ལུགས་ དེ་ ལས་སྲོག་ཆགས་འཁྱམ་ས་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནིའི་ཐབས་ལམ་ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༣) རྩྭ་འབྲོག་དང་སོག ་ཤིང་བརྩིས་ཏེ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ ལག་ལེན་གྱི་ཁྱེད་པར་ལུ་གཞིར་བཞག་སྟེ་ ཉམས་སྲུང་དང་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་བཟོ་ ནི། (༤) མི་སྡེའི་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་ ནགས་ཚལ་ཤིང་མིན་ཐོན་སྐྱེད་འཛིན་སྐྱོང་ འཆར་གཞི་ མི་སྡེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཉ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་འཛིན་སྐྱོང་དང་ ལག་ལེན་འཆར་ གཞི་ཚུ་ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༥) ཉམས་སྲུང་དང་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་བཟོཝ་ད་ལུ་ དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་མི་མང་གིས་ གྲལ་ གཏོགས་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི། (༦) སྒྲིག་གཞི་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་དམ་ཕྱི་ཁ་གང་རུང་ལུ་ ནགས་ ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚོང་སྒྱུར་མཚམས་འཛིན་དང་ཕན་ཐབས་འབད་ནི། ༥ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། (7) regulate and facilitate the allotment of forest produce as prescribed in the Rules; (8) develop technical guidelines to implement provisions of this Act and its Rules; (9) carry out national inventory on forest, medicinal, wild flora and fauna, and wetlands as per the international standard in collaboration with relevant agencies in accordance with the technical guidelines; (10) promote, conduct, and streamline research related to wild flora and fauna in consultation with relevant agencies; (11) classify the timber species into different class based on timber quality and value; (12) propose the listing and delisting of species including medicinal species under Schedule I, II, and III of this Act, depending on the level of threat, risk of being endangered or becoming extinct in consultation with relevant agencies as recommended by the Scientific Authority; (13) propose to the Ministry for declaration of significant wetland of national importance; (14) designate Community Forest, Community Fishery, Forest Management Unit, Local Forest Management Area, Recreational Area, and any other management regime as deemed necessary; (15) revise Forest and Nature Conservation Code of Best Management Practices of Bhutan from time to time; (16) establish a forest check gate and designate a checkpoint; Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 6 ༧) སྒྲིག་གཞི་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་བགོ་འགྲེམས་མཚམས་ འཛིན་དང་ཕན་ཐབས་འབད་ནི། (༨) བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་ འདིའི་བཅའ་ཡིག་གི་དགོངས་དོན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནིའི་ ཁྱད་ རིག་གི་ལམ་སྟོན་བརྩམ་ནི། (༩) ཁྱད་རིག་གི་ལམ་སྟོན་དང་འཁྲིལ་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ རྒྱལ་ སྤྱིའི་ཚད་གཞི་ལུ་གཞིར་བཞག་སྟེ་ ནགས་ཚལ་དང་ སྔོ་སྨན་ རི་ཁའི་ཤིང་རིགས་དང་ སྲོག་ཆགས་ དེ་ལས་ ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཐོ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི། (༡༠) འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་དང་གྲོས་བསྟུན་ཐོག་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་དང་ འབྲེལ་བའི་ ཞིབ་འཚོལ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་དང་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི། ༡༡) ཤིང་ཆས་ཀྱི་སྤུས་ཚད་དང་གོང་ཚད་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཤིང་ཆའི་རིགས་ སོ་སོར་སྦེ་དབྱེ་ ཁག་ཕྱེ་ནི། (༡༢) འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ལུ་ གྲོས་བསྟུན་ཐོག་ལས་ ཡལ་ཉེན་གྱི་ཚབས་ཆེ་ཆུང་དང་ རབས་ ཆད་དང་རྩ་མེད་འགྱོ་ནིའི་ཉེན་ཁ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སྔོ་སྨན་གྱི་རིགས་བརྩིས་པའི་ སྐྱེ་ལྡན་ རིགས་སྣ༌ཚུ༌བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར༌དེབ༌ ༡ པ༌དང་ ༢ པ་ དེ་ལས་ ༣ པའི་ནང་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་དང་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་ནིའི་གྲོས་འཆར་བཀོད་ནི། (༡༣) རྒྱལ་ཡོངས་གནས་ཚད་ལུ་གལ་གནད་ཆེ་བའི་ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་ གསལ་སྟོན་གྱི་གྲོས་ འཆར་ལྷན་ཁག་ལུ་བཀོད་ནི། (༡༤) མི་སྡེའི་ནགས་ཚལ་ མི་སྡེའི་ཉ་གསོ་སྐྱོང་ ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཚན་ ས་གནས་ ཀྱི་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཚན་ སྤྲོ་འཆམ་ས་ཁོངས་དང་ མཁོ་ཆེའི་འཛིན་སྐྱོང་རིང་ ལུགས་གཞན་ངོས་འཛིན་འབད་ནི། (༡༥) དུས་དང་དུས་སུ་ ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་གོམས་སྲོལ་དྲག་ཤོས་ཀྱི་རྣམ་ གཞག་བསྐྱར་བཟོ་འབད་ནི། (༡༦) ནགས་ཚལ་གྱི་ཞིབ་དཔྱད་སྒོ་ར་གཞི་བཙུགས་དང་ཞིབ་དཔྱད་ས་སྒོ་ངོས་འཛིན་འབད་ནི། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༦ (17) implement international treaty or convention relevant to forest and nature conservation; and (18) such other functions related to forest protection and management as prescribed in the Rules.

10. The Department shall constitute expert group as the Scientific Authority to advise the Management Authority on: (1) whether import, export, or re-export of wild flora and fauna specimen is detrimental to the survival of the species in the wild; and (2) other scientific matters related to wild flora and fauna conservation and management.

11. The Department shall designate the Management Authority to grant permit and certificate for import, export, or re-report of wild flora and fauna specimen in consultation with the Scientific Authority. Powers of the Forestry Official

12. Any power of forestry official under Section 13 to 21 of this Act shall be exercised in accordance with the Civil and Criminal Procedure Code of Bhutan. Power to Inspect

13. The forestry official may inspect and verify any forest produce or product including permit or other relevant document, which any person is required to have in possession as per this Act and its Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 7 (༡༧) ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་ལུ་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆིངས་ཡིག་ གམ་ མཐུན་གྲོས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི། (༡༨) བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་མི་ ནགས་ཚལ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་འཛིན་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་ བྱ་སྒོ་གཞན་བསྒྲུབ་ནི། ༡༠. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ མཁས་མཆོག་སྡེ་ཚན་ཅིག་ འཛིན་སྐྱོང་དབང་འཛིན་ལུ་ གཤམ་འཁོད་དོན་ ཚན་གུར་ གྲོས་སྟོན་འབད་མི་ ཚན་རིག་དབང་འཛིན་སྦེ་ གཞི་བཙུག་འབད་དགོ། ༡) རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་བཙོང་ ཡང་ ན་ ལོག་ཕྱིར་བཙོང་འབད་མི་གིས་ སྐྱེ་དངོས་རིགས་སྣའི་འཚོ་ཧིང་ལུ་ གནོད་པ་ཡོད་ མེད་དང་། ༢) རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ ཉམས་སྲུང་དང་འཛིན་སྐྱོང་ལུ་ འབྲེལ་བ་ ཡོད་པའི་ཚན་རིག་གི་གནད་དོན་གཞན། ༡༡. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ཚན་རིག་དབང་འཛིན་དང་གྲོས་བསྟུན་ཐོག་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་ སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་གཞི་ ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་བཙོང་ངམ་ ལོག་ཕྱིར་བཙོང་གི་ཆོག་ཐམ་དང་ ལག་ཁྱེར་གནང་ནི་གི་དོན་ལུ་ འཛིན་སྐྱོང་དབང་འཛིན་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ གྲོས་འཆར་ བཀོད་དགོ། ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་ཚུ་གི་དབང་ཚད། ༡༢. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༣ པ་ལས་ ༢༡ པ་ཚུན་གྱི་ ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པའི་དབང་ ཚད་ འབྲུག་གི་ཞི་རྩོད་དང་ཉེས་རྩོད་བྱ་བའི་གནད་སྤྱོད་ཀྱི་ཁྲིམས་དེབ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ལག་ལེན་ འཐབ་དགོ། ཞིབ་དཔྱད་དབང་ཚད། ༡༣. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འདིའི་བཅའ་ཡིག་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ མི་ངོ་གང་རུང་ཅིག་གིས་ འཆང་དགོ་ པའི་ཆོག་ཐམ་མམ་ཡིག་ཆ་གཞན་བརྩིས་པའི་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་དང་ཐོན་དངོས་ཅིག་ ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་གིས་ ཞིབ་དཔྱད་དང་བདེན་དཔྱད་འབད་ཆོག། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༧ Power to Arrest

14. The forestry official may arrest without warrant any person upon reasonable suspicion of commission of an offence following the information received or on sighting commission of an offence related to protected species listed in Schedule I under this Act.

15. Any forestry official making an arrest under Section 14 of this Act shall produce the suspect before the Court of competent jurisdiction within twenty-four hours of arrest exclusive of the time necessary for journey and government holidays to seek remand order.

16. Any person arrested under this Act may be detained for further investigation, upon seeking remand order from the Court. Power to Search with Warrant

17. The forestry official shall have the right to enter into any premises in search of evidence related to forest produce or product with Court warrant. Power to Search without Warrant

18. Any forestry official may conduct search in the forest-based industry including construction site without Court warrant in presence of the proprietor or management upon reasonable suspicion of an offence. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 8 འཛིན་བཟུང་དབང་ཚད། ༡༤. མི་ངོ་གང་རུང་ཅིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ ཉེན་ སྐྱོབ་ཅན་གྱི་རིགས་སྣ་དང་འབྲེལ་བའི་གནོད་འགེལ་འཐབ་པའི་ རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་དོགས་པ་ ཡོད་པའི་སྙན་ཞུ་ལྷོད་པ་ ཡང་ན་ མཐོང་ཚེ་ ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་གིས་ བཀའ་འཕྲིན་མེད་ རུང་ འཛིན་བཟུང་འབད་ཆོག། ༡༥. ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་ གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༤ པའི་འོག་ལུ་ འཛིན་བཟུང་གྲུབ་ཚེ་ འཛིན་བཟུང་གི་ས་གནས་ལས་ འགྲུལ་བསྐྱོད་ལུ་ མཁོ་གལ་ཆེ་བའི་དུས་ ཡུན་དང་ གཞུང་གི་ངལ་གསོ་མ་བརྩི་བར་ ཆུ་ཚོད་ཉེར་བཞིའི་ནང་འཁོད་ དོགས་ཟོན་ཅན་ ཁྲིམས་སར་ངོ་སྟོན་འབད་དེ་ དོ་དམ་བཀའ་རྒྱ་ཞུ་དགོ། ༡༦. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ འཛིན་བཟུང་གྲུབ་པའི་མི་དེ་ ཞིབ་དཔྱད་ཁ་སྐོང་གི་དོན་ལུ་ ཁྲིམས་ ཀྱི་འདུན་ས་ལས་ དོ་དམ་བཀའ་རྒྱ་ཐོག་ དོ་དམ་འོག་ལུ་བཞག་ཆོག། བཀའ་འཕྲིན་ཐོག་བཙན་འཚོལ། ༡༧. ནགས་ཚལ་ལས་བྱེདཔ་ལུ་ ཁྲིམས་འདུན་གྱི་བཙན་འཚོལ་བཀའ་རྒྱ་དང་འཁྲིལ་ ནགས་ཚལ་གྱི་ ཐོན་སྐྱེད་ ཡང་ན་ ཐོན་དངོས་དང་ འབྲེལ་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ བཙན་འཚོལ་འབད་བར་ ས་ཁོངས་ གང་རུང་ནང་ལུ་ འཛུལ་ནིའི་དབང་ཆ་ཡོད། བཀའ་འཕྲིན་མེད་པར་བཙན་འཚོལ་དབང་ཚད། ༡༨. གནོད་འགེལ་འཐབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་དོགས་པ་ཡོད་ཚེ་ ནགས་ཚལ་གྱི་ལས་བྱེད་པ་ གང་ རུང་གིས་ བཟོ་སྐྲུན་ས་གནས་བརྩིས་པའི་ ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ནང་ འདིའི་ ཇོ་བདག་ ཡང་ན་ འཛིན་སྐྱོང་པ་ངོ་འཛོམས་ཐོག་ བཀའ་འཕྲིན་མེད་རུང་ བཙན་འཚོལ་འབད་ ཆོག། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༨

19. Any forestry official may stop and search any conveyance suspected of carrying forest produce or product at the designated forest check gate or checkpoint.

20. Any forestry official may search any person or livestock suspected of carrying forest produce or product illegally, and such person shall be searched or frisked by the person of the same gender. Power to Entry

21. The forestry official may enter into any forest-based industry or construction site without any Court warrant for inspection and monitoring of forest produce as per the procedure prescribed in the Rules. Power to seize and confiscate forest produce

22. The forestry official shall exercise the power to seize the forest produce being illegally transported, transacted, stored, felled, collected, and in possession.

23. The forestry official shall prepare a seizure list as per the format prescribed in the Rules.

24. Any forest produce listed under Schedule I of this Act seized under Section 22 of this Act shall be confiscated and surrendered to the Department. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 9 ༡༩. དོགས་ཟོན་འཆར་རུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་ཚེ་ ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་གང་རུང་གིས་ ངོས་འཛིན་ གྲུབ་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཞིབ་དཔྱད་སྒོ་ར་ ཡང་ན་ ཞིབ་དཔྱད་ས་ཁོངས་ནང་ ནགས་ཚལ་གྱི་ ཐོན་སྐྱེད་ ཡང་ན་ ཐོན་དངོས་འབག་མི་འདྲེན་འཁོར་བཀག་སྟེ་ བཙན་འཚོལ་འབད་ཆོག། ༢༠. ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་གང་རུང་གིས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་དམ་ཐོན་དངོས་ ཁྲིམས་འགལ་ ཐོག་ལས་འབག་པའི་དོགས་ཟོན་འཆར་ཚེ་ མི་ངོའམ་སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ངོ་འགོག་འབད་དེ་ དོགས་ཟོན་ཅན་དང་ཕོ་མོའི་དབྱེ་བ་གཅིག་པའི་ལས་བྱེད་པ་གིས་ནོམ་དཔྱད་འབད་ཆོག། འཛུལ་ནིའི་དབང་ཚད། ༢༡. ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་གིས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་བརྟག་ ཞིབ་དང་ལྟ་རྟོག་འབད་བར་ བཟོ་སྐྲུན་ས་གནས་བརྩི་པའི་ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ ནང་ལུ་ བཀའ་འཕྲིན་མེད་པར་འཛུལ་ཆོག། ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་བཙན་བཟུང་དང་གཞུང་བཞེས་ཀྱི་དབང་ཚད། ༢༢. ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ སྐྱེལ་འདྲེན་དང་ ཚོང་སྒྱུར་ གསོག་འཇོག་ བརྡབ་ པ་ བསྡུ་འཇོམས་ དེ་ལས་འཆང་མི་ཚུ་ ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་གིས་ བཙན་བཟུང་འབད་ནིའི་ དབང་ཆ་ཡོད། ༢༣. ནགས་ཚལ་གྱི་ལས་བྱེད་པ་གིས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ སྒྲིག་བཀོད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བཙན་ལེན་གྱི་ཐོ་བཟོ་དགོ། ༢༤. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༢༢ པའི་དགོངས་དོན་དང་འཁྲིལ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ གཞུང་བཞེས་འབད་མི་ཚུ་ ལས་ ཁུངས་ལུ་རྩིས་ཕུལ་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༩

25. Any seized forest produce pertaining to wild fauna listed under Schedule II and III of this Act shall be confiscated.

26. Any seized forest produce pertaining to wild flora listed under Schedule II and III of this Act shall be confiscated with the payment of fine as prescribed in the Rules and compensation at fair market value. In the event, the seized forest produces other than special class timber is to be released, the offender shall pay cost at fair market value in addition to fine and compensation.

27. The forest produce confiscated shall be disposed in a transparent manner as prescribed in the Rules. Settlement of Offence

28. The Range Officer shall exercise the authority to settle forest offence involving payment of fines under section 171 to 211 of this Act and report to the concerned Division or Park Office on a periodic basis. Custody of the Arrested Person

29. The detention of person arrested under this Act, where necessary, shall be with the Royal Bhutan Police. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 10 ༢༥. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ ཆགས་དང་འབྲེལ་བའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་གང་རུང་ཅིག་ བཙན་ལེན་གྲུབ་མི་འདི་ གཞུང་ བཞེས་འབད་དགོ། ༢༦. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ འབྲེལ་བའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་བཙན་ལེན་འབད་མི་འདི་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་ཐོག་ལས་ ཐོན་ སྐྱེད་དེ་ གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། གལ་སྲིད་ གཞུང་བཞེས་འབད་མི་ཐོན་སྐྱེད་འདི་ དམིགས་ བསལ་དབྱེ་ཁའི་ཤིང་ཆས་མེད་པ་ཅིན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་ འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་ཀྱི་སྟེང་ཁར་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་ འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་སྤྲོད་ཐོག་ལས་ ཐོན་སྐྱེད་དེ་འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོ། ༢༧. གཞུང་བཞེས་འབད་ཡོད་པའི་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་གང་རུང་ཅིག་ དྭངས་གསལ་ཐོག་ལས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ཕྱིར་འདོན་འབད་དགོ། གནོད་འགེལ་བདེ་འགྲིག་འབད་ཐངས། ༢༨. གླིང་འཛིན་འགོ་དཔོན་གྱིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༧༡ པ་ལས་ ༢༡༡ པ་ཚུན་ གྱི་ ཉེས་ཆད་སྤྲོད་དགོ་པའི་ ནགས་ཚལ་གྱི་གནོད་འགེལ་ བདེ་འགྲིག་འབད་ནི་གི་དབང་ཚད་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཡིག་ཚང་ ཡང་ན་ གླིང་གའི་ཡིག་ཚང་ལུ་ དུས་ མཚམས་ཅན་གྱི་སྙན་ཞུ་འབད་དགོ། འཛིན་བཟུང་གྲུབ་པའི་མི་ངོམ་གྱི་བདག་གཉེར། ༢༩. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་འཛིན་བཟུང་གྲུབ་པའི་མི་ དོ་དམ་འོག་ལུ་བཞག་དགོཔ་འཐོན་ཚེ་ རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་འགག་སྡེ་ནང་ལུ་བཞག་དགོ། ༡༠ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། Forestry Hammer

30. The forestry hammers shall be the property of the State and the Department shall maintain a registry of the hammer as prescribed in the Rules.

31. The Department shall design and distribute forestry hammers to the field office under the Department.

32. The forestry hammer impression shall be required for felling of tree, movement, seizure or release of timber. CHAPTER 3 STATE RESERVED FOREST LAND

33. State Reserved Forest Land shall constitute any land in Bhutan which is not State Land or private registered Land.

34. The State Reserved Forest Land shall be managed under different management regime including Protected Area, Community Forest, Forest Management Units, Local Forest Management Area, Working Scheme Area, Watershed, Wetland, and any other management regime prescribed in the Rules unless allotted under the Land Act of Bhutan.

35. Any inclusion into or exclusion from State Reserved Forest Land shall be dealt as per the provisions of the Land Act of Bhutan. Declaration of Protected Area and Other Management Regimes

36. The Parliament may by law, declare any part of the country to be a National Park, Wildlife Reserve, Nature Reserve, Protected Forest, Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 11 ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ། ༣༠. ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་ཚུ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་རྒྱུ་དངོས་ཨིནམ་ལས་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ ཐོཝ་གི་ཐོ་བཀོད་མ་ཡིག་བདག་འཛིན་འཐབ་དགོ། ༣༡. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་ཚུ་ བཀོད་སྒྲིག་འབད་དེ་ ལས་ཁུངས་འོག་གི་ས་ཁོངས་ ཡིག་ཚང་ལུ་བཀྲམ་དགོ། ༣༢. ཤིང་བརྡབ་ནི་ འགྲུལ་བསྐྱོད་འབད་ནི་ བཙན་བཟུང་འབད་ནི་ ཡང་ན་ ཤིང་ཆས་འཛིན་གྲོལ་ འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ནགས་ཚལ་ཐོཝ་རྟགས་ཀྱི་ཤུལ་དགོ། ལེའུ་ ༣ པ། རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས། ༣༣. འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་རྒྱལ་ཁམས་དང་སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་མིན་པའི་ས་ཆ་གང་ རུང་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་གྲངས་སུ་ཚུད་དགོ། ༣༤. འབྲུག་གི་སའི་བཅའ་ཁྲིམས་འོག་ལུ་ བགོ་འགྲེམས་འབད་དེ་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་རིང་ལུགས་མ་འདྲཝ་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ གྲོང་ སྡེ་ནགས་ཚལ་ ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཚན་ ས་གནས་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་ས་ཁོངས་ ལས་སྣ་འཆར་གཞི་ས་ཁོངས་ ཆུ་འབབ་ས་གནས་ ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་དང་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་ དུ་བཀོད་པའི་འཛིན་སྐྱོང་རིང་ལུགས་ གཞན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འཛིན་སྐྱོང་འབད་དགོ ༣༥. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ཀྱི་གྲངས་སུ་བཙུགས་ནི་ ཡང་ན་ ཕྱིར་བཏོན་ འབད་ནི་འདི་ འབྲུག་གི་སའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྲིལ་དགོ། སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་དང་འཛིན་སྐྱོང་རིང་ལུགས་གཞན་གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཐངས། ༣༦. སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གནས་གང་རུང་ཅིག་ རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་དང་རི་དྭགས་སྲུང་ སྐྱོང་ རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོང་ སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་ནགས་ཚལ་ སྐྱེ་ལྡན་ས་ཁོངས་སྲུང་སྐྱོང་ ཉེན་གལ་ ༡༡ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། Biosphere Reserve, Critical Watershed, Biological Corridor, significant wetland of international importance, and such other categories meriting protection based on the proposal of the Ministry. Protected Area Management Zone

37. The protected area may be delineated into core zone, transition zone, buffer zone, and multiple use zone considering wildlife habitat, species richness, traditional right, dominant land use, and resource extraction area as per procedure prescribed in the Rules.

38. The mining, quarrying, and developmental activity in the core zone of the protected area shall be prohibited.

39. The quarrying activity may be allowed in the protected area other than core zone for rural use by the local inhabitant or for developmental activity within the protected area. Forest Produce in State Reserved Forest Land

40. Any forest produce in State Reserved Forest Land shall belong to the State and its harvest shall be regulated under this Act.

41. Extraction or harvest of any forest produce shall be allowed in State Reserved Forest Land based on the approved Management Plan for the area as prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 12 ཅན་གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་དང་ སྐྱེ་ལྡན་བར་ལམ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་ལུ་ གལ་ཆེ་བའི་ཆུ་ས་ འདམ་རྫབ་དང་ སྲུང་སྐྱོབ་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ ས་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཞན་ ལྷན་ཁག་གི་གྲོས་ འཆར་ལུ་ གཞི་བཞག་ཐོག་ལས་ ཁྲིམས་ཐོག་གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཆོག། སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་འཛིན་སྐྱོང་། ༣༧. སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་འདི་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ རི་ དྭགས་སེམས་ཅན་འཁྱམ་ས་དང་ རིགས་སྣའི་འབྱོར་ལྡན་ སྔར་སྲོལ་ཐོབ་དབང་ མངོན་གསལ་ ཆེ་བའི་ས་ཆ་བཀོལ་སྤྱོད་དང་ ཐོན་ཁུངས་ཕྱིར་བཏོན་ས་ཁོངས་ལུ་གཞིར་བཞག་སྟེ་ དབུས་གླིང་ ས་ཁོངས་དང་ སོར་སྒྱུར་ས་ཁོངས་ བར་གླིང་ས་ཁོངས་ སྣ་མང་བཀོལ་སྤྱོད་ས་ཁོངས་ཚུ་ལུ་ བཅད་མཚམས་བཀོད་དགོ ༣༨. སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་དབུས་གླིང་ས་ཁོངས་ནང་ ས་གཏེར་རྡོ་གཏེར་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་ སྣའི་ལཱ་འབད་ནི་ཚུ་ བཀག་དམ་ཨིན། ༣༩. དབུས་གླིང་ས་ཁོངས་མིན་པའི་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་གཞན་ནང་ ས་གནས་དེ་ཁར་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ ཡང་ན་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ གོང་ འཕེལ་གྱི་ལས་སྣའི་དོན་ལུ་ རྡོ་གཏེར་གྱི་ལས་སྣ་འབད་ཆོག། རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད། ༤༠. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་གི་ཐོན་སྐྱེད་གང་རུང་ རྒྱལ་ཁམས་ལུ་བདག་ དབང་ཡོདཔ་ལས་ ཐོན་སྐྱེད་བསྡུ་ཐངས་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་མཚམས་འཛིན་འབད་ དགོ། ༤༡. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་གི་ ཐོན་སྐྱེད་བཏོན་ནི་དང་བསྡུ་ནི་དེ་ ཆ་ འཇོག་མཛད་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་ལུ་གཞིར་བཞག་སྟེ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ ཆེད་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ གནང་བ་སྤྲོད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༡༢

42. Any prospective forest produce found within the road right of way or transmission line corridor shall belong to the State and such forest produce shall be allotted to authorized agency or communities by the Department prior to developmental activities.

43. The allotment of timber from any State Reserved Forest Land along the roads shall not be permitted in: (1) any critical ecological sites; (2) landslide prone area; (3) risk of damaging roads and bridges; and (4) significant landmarks and heritage sites. Forestry Clearance

44. Any activity carried out in the State Reserved Forest Land shall require forestry clearance, issued by the Department.

45. Notwithstanding anything contained in Section 44 of this Act, the Head of the Department may delegate the authority to issue forestry clearance to its field office based on the technical categorization of activity in the Rules.

46. Forestry clearance shall not be issued for any activity in State Reserved Forest Land which fall in: (1) declared critical watershed and core zone of protected area; (2) forestry clearance shall not be issued for any activity in State Reserved Forest Land which fall in: Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 13 ༤༢. འཁོར་ལམ་ཐོབ་དབང་ ཡང་ན་ གློག་ཐག་རྒྱུན་ལམ་ས་ཁོངས་ནང་འཁོད་ཀྱི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུ་རྒྱལ་ཁམས་ལུ་བདག་དབང་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་འགོ་མ་བཙུགས་ པའི་ཧེ་མ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་ ཡང་ན་ མི་སྡེ་ལུ་ བགོ་འགྲེམས་ འབད་དགོ། ༤༣. འཁོར་ལམ་བདའ་སྟེ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཤིང་ཆས་ཚུ་ བགོ་འགྲེམས་འབད་མ་ཆོགཔ་དེ་ཡང་། (༡) ཉེན་གལ་ཅན་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ས་ཁོངས་དང། (༢) ས་རུད་ཀྱི་ཉེན་ཅན་ས་ཁོངས། (༣) ལམ་དང་ཟམ་ཚུ་མེདཔ་གཏང་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་མི། (༤) གསལ་མཐོང་ཅན་གྱི་ས་གནས་དང་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་ནང། ནགས་ཚལ་གྱི་ཉོག་མེད་གནང་བ། ༤༤ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ལས་སྣ་ག་ཅི་འབད་དགོ་རུང་ ལས་ ཁུངས་ཀྱིས་གནང་མི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཉོག་མེད་གནང་བ་དགོ། ༤༥. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༤༤ པའི་དགོངས་དོན་ལུ་མ་ལྟོས་པར་ བཅའ་ཡིག་ནང་གི་ལས་ སྣའི་ཁྱད་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལུ་གཞི་བཞག་ཐོག་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ནགས་ཚལ་ཉོག་མེད་གནང་བ་ སྤྲོད་ནི་གི་དབང་ཚད་འདི་ལས་ཁུངས་འགོ་འཛིན་གྱིས་ ས་ཁོངས་ཡིག་ཚང་ལུ་འགན་སྤྲོད་འབད་ ཆོག། ༤༦. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་གྱི་གཤམ་འཁོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ལས་སྣ་གང་རུང་ འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཉོག་མེད་གནང་བ་སྤྲོད་མ་ཆོགཔ་ དེ་ཡང་། (༡) གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་ཉེན་གལ་ཅན་གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་དང་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ ཁོངས་ཀྱི་དབུས་གླིང་ས་ཁོངས། (༢) གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣའི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས། ༡༣ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། (a) high forest; (b) declared wetland; and (c) any critical ecological sites along the roads, landslide prone area, risk of damaging roads and bridges, and any significant landmarks or heritage sites (3) areas within 100 feet from the bank or edge of any water body except for collection of River Bed Material from the identified site; (4) water recharge area identified by the Department; (5) areas within 500 meters from the plinth of the monastery or Dzong, where there are no settlements nearby except for Monastery or Dzong; and (6) areas outside the core zone of protected areas except for native inhabitants for their domestic use and national developmental activity. Payment for Ecosystem Services

47. The Department through public participation and partnership for conservation and sustainable management of forest resources and ecosystem services may institute mechanisms for: (1) realizing resilience against climate change impacts; (2) payment for ecosystem services; and (3) green accounting and financial plough back Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 14 (ཀ) ནགས་ཚལ་སྟུག་དྲགས་དང་། (ཁ) གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་ཆུ་ས་འདམ་རྫབ། (ག) ཉེན་གལ་ཅན་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཀྱི་ས་ཁོངས་དང་ས་རུད་ཀྱི་ཉེན་ཅན་ས་ ཁོངས་ ལམ་དང་ཟམ་ཚུ་ མེདཔ་གཏང་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་མི་ དེ་ལས་ གསལ་ མཐོང་ཅན་གྱི་ས་གནས་ ཡང་ན་ སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་ནང། (༣) ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ལས་ ཆུ་གཤམ་ལས་རྒྱུ་དངོས་བསྡུ་འཇོམས་མ་ གཏོགས་ ཆུ་རྒྱུན་ས་ཁོངས་ཀྱི་ ཆུ་འགྲམ་ ཡང་ན་ ཆུ་མཐའམ་ལས་ ཕིཊ་ ༡༠༠ གི་ ནང་འཁོད། (༤) ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ ཆུ་སིམ་སའི་ས་ཁོངས། (༥) ལྷ་ཁང་ངམ་རྫོང་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་སྣའི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ ལྷ་ཁང་ངམ་རྫོང་ གི་སྦོ་ལོག་ཁར་གཞིས་ཆགས་ཏེ་མེད་ཚེ་ ལྷ་ཁང་ངམ་རྫོང་གི་ཀ་གདན་ལས་ མི་ཊར་ ༥༠༠ གི་ནང་འཁོད་དང་། (༦) དབུས་གླིང་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་གིས་ རང་སྤྱོད་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣའི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ གཞན་ལས་སྣའི་དོན་ལུ། སྐྱེ་ལྡན་གནས་ལུགས་ཞབས་ཏོག་གི་འཐུས། ༤༧. ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་དང་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་ལུགས་ཉམས་སྲུང་དང་ཡུན་བརྟན་འཛིན་སྐྱོང་དོན་ ལུ་ མི་མང་གྲལ་གཏོགས་དང་ མཉམ་འབྲེལ་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་ཐབས་ལུ་ ལས་ ཁུངས་ཀྱིས་ ཐབས་ལམ་གཞི་བཙུགས་འབད་དགོཔ་དེ་ཡང་། (༡) གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་གི་བྱེམ་ལས་ བསྐྱར་འཛུགས་འབད་ནི་དང་། (༢) སྐྱེ་ལྡན་གནས་ལུགས་ཞབས་ཏོག། (༣) སྔོ་ལྗང་གི་རྩིས་ཁྲ་དང་དངུལ་ལོག་བཙུགས་ནི། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༡༤ CHAPTER 4 FOREST MANAGEMENT AND PROTECTION

48. The State Reserved Forest Land shall be managed and protected under different forest management regime for effective and efficient management as per the Forest and Nature Conservation Code of Best Management Practices of Bhutan.

49. The felling and extraction of timber from State Reserve Forest Land shall require valid permit and hammer impression.

50. The felling and extraction of timber from State Reserve Forest Land within the stipulated distance from the bank and edge of water body and road as per Section 46 of this Act; and in the core zone of protected area and declared critical watershed shall be prohibited. Community Forest

51. The Department may facilitate establishment of Community Forest to encourage sustainable management of trees and non-wood forest produce by the community to derive socio-economic and environmental benefit.

52. The right of Community Forest Management Group members is limited to use and management of trees and non-wood forest produce and shall have no ownership over the land, water resources, soil, sand, stone, boulder and riverbed materials in the Community Forest.

53. The management of Community Forest shall be guided by Community Forest Management Plan and any activity in Community Forest shall be regulated as per the procedure prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 15 ལེའུ་ ༤ པ། ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་དང་སྲུང་སྐྱོབ། ༤༨. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་འདི་ དོན་སྨིན་དང་འཇོན་སྟངས་ཅན་གྱི་འཛིན་ སྐྱོང་དོན་ལུ་ ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་འཛིན་སྐྱོང་གི་གོམས་སྲོལ་རྣམ་གཞག་ལྟར་ དུ་ འཛིན་སྐྱོང་གི་རིང་ལུགས་སོ་སོའི་འོག་ལུ་ འཛིན་སྐྱོང་དང་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དགོ། ༤༩. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཤིང་ཆས་རྡབ་པའམ་ཕྱིར་བཏོན་ འབདཝ་ད་ ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཆོག་ཐམ་དང་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་རྟགས་དགོ། ༥༠. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༤༦ པ་ནང་གསལ་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་ཐག་རིང་ཐུང་དང་འཁྲིལ་ ཆུའི་འགྲམ་ ཡང་ན་ མཐའམ་དང་ འཁོར་ལམ་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་དབུས་གླིང་ས་ཁོངས་ དང་ གསལ་སྟོན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ཉེན་གལ་ཅན་གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་ལས་ ཤིང་རྡབ་པའམ་ ཕྱིར་བཏོན་ལས་བཀག་དམ་ཨིན། གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ། ༥༡. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ མི་སྡེ་ལུ་དཔལ་འབྱོར་དང་མཐའ་འཁོར་གྱི་ཕན་པ་འབྱུང་ཐབས་ལུ་ ཤིང་དང་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ ཡུན་བརྟན་འཛིན་སྐྱོང་འབད་ནི་གི་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་ སྟེ་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ལུ་ཕན་ཐབས་འབད་དགོ། ༥༢. གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་གྱི་འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་ ཤིང་དང་ཤི ང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་སྤྱོད་ནི་དང་འཛིན་ སྐྱོང་གི་ཐོབ་དབང་མ་གཏོགས་ ཆུ་དང་ས་ བྱེམ་ རྡོ་ རྡོ་ཕུག་ དེ་ལས་ ཆུ་འགྲམ་གྱི་རྒྱུ་དངོས་ ཚུའི་བདག་དབང་མེད། ༥༣. གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་འདི་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་གིས་ལམ་སྟོན་ འབད་དེ་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་ནང་ལུ་ལས་སྣ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༡༥

54. The Department may facilitate the institution of Community Forest Networking Group for collaboration and cooperation.

55. The Government shall exercise right to implement and execute any developmental activity of national importance in the Community Forest. In the event the Community Forest is taken over by the government, a fair compensation determined by the Department may be paid to the Community Forest Management Group.

56. Any Community Forest Management Group failing to comply with the Community Forest management plan shall be suspended and reinstated or terminated as per the procedure prescribed in the Rules. Private Forest

57. Any private registered land may be managed as private forest or agro- forestry for domestic and commercial harvest of forest produce which shall be facilitated and promoted by the Department. Institutional Forest

58. Any forest produce on State Reserved Forest land to be allotted or leased to Institution other than Thromde shall belong to the State and such forest produce shall be extracted or harvested by the Department or authorized agency prior to allotment or leasing.

59. Notwithstanding anything contained in Section 58 of this Act, the tree or non-wood forest produce planted after the allotment or lease of land shall be managed and belong to the concerned institution and its use shall be as per the procedure prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 16 ༥༤. གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་ཚུ་གི་འབྲེལ་འཐབ་སྡེ་ཚན་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་མཉམ་རུབ་དང་མཉམ་ འབྲེལ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཕན་ཐབས་འབད་ཆོག། ༥༥. གཞུང་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་གནས་ཚད་ལུ་ མཁོ་བའི་གོང་འཕེལ་ལས་སྣའི་དོན་ལུ་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ ཚལ་ འཛིན་སྐྱོང་འོག་གི་ནགས་ཚལ་གྱི་ས་ཆ་ གཞུང་བཞེས་མཛད་ནིའི་དབང་ཚད་ཡོད། གལ་ སྲིད་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་ཅིག་ གཞུང་གིས་ཐུགས་མཁོར་བཞེས་ཚེ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གཏན་ འཁེལ་བཟོ་བའི་དྲང་སྙོམས་གྱི་རྒུད་འཐུས་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན་ལུ་གནང་དགོ། ༥༦. གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་སྡེ་ཚན་གང་རུང་གིས་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་ལུ་ མ་གནས་པ་ཅིན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ སྐབས་ཐོག་ མཚམས་འཇོག་དང་བསྐྱར་སྤྲོད་ ཡང་ན་ མཐའ་སྡུད་གཏང་དགོ། སྒེར་གྱི་ནགས་ཚལ། ༥༧. སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་གང་རུང་ཅིག་ ནང་འཁོད་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ ལས་ ཁུངས་ཀྱིས་ཕན་འདེབས་དང་ ཡར་རྒྱས་གཏང་སྟེ་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་བསྡུ་ནིའི་དོན་ལུ་ སྒེར་ གྱི་ནགས་ཚལ་ ཡང་ན་ སོ་ནམ་ནགས་ཚལ་སྦེ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཆོག། གཙུག་སྡེའི་ནགས་ཚལ། ༥༨. ཁྲོམ་སྡེ་མེན་པར་གཙུག་སྡེ་གཞན་ལུ་ བགོ་འགྲེམས་སམ་ གླ་ཁར་སྤྲོད་པའི་ས་ཆ་ནང་ཡོད་པའི་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་བདག་དབང་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ས་ཆ་ བགོ་འགྲེམས་སམ་ གླ་ཁར་མ་སྤྲོད་པའི་སྔ་གོང་ལས་ ལས་ཁུངས་ ཡང་ན་ དབང་ཚད་ལྡན་ པའི་ལས་སྡེ་གིས་བཏོན་ནི་ ཡང་ན་ བསྡུ་ལེན་འབད་དགོ། ༥༩. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༥༨ པའི་དགོངས་དོན་ལུ་མ་ལྟོས་པར་ གཙུག་སྡེ་གི་ས་ཆ་འདི་ གླར་སྤྱོད་ཁར་ལེན་པའི་ཤུལ་ལས་བཙུགས་པའི་ཤིང་ ཡང་ན་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ ཀྱི་ འཛིན་སྐྱོང་དང་བདག་དབང་ འབྲེལ་ཡོད་གཙུག་སྡེ་ལུ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ བཅའ་ཡིག་ནང་ ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ལག་ལེན་འཐབ་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༡༦ Industrial Forest

60. Any forest produce on State Reserved Forest land to be allotted or leased to Industry shall belong to the State and such forest produce shall be extracted or harvested by the Department or authorized agency prior to allotment or leasing.

61. Notwithstanding anything contained in Section 60 of this Act, the tree or non-wood forest produce planted after the allotment or lease of land shall be managed and belong to the concerned industry and its use shall be as per the procedure prescribed in the Rules. Production Forest

62. The State Reserved Forest Land may be designated as production forest primarily for production of timber, firewood, and other forest produce as per the procedure prescribed in the Rules.

63. The Department shall manage production forest through the Forest Management Unit or any other suitable management regime to ensure sustainable production, and utilization of forest produce as per the approved Management Plan.

64. The harvest and utilization of forest produce from production forest shall be regulated by the Department as per the procedure prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 17 བཟོ་གྲྭའི་ནགས་ཚལ། ༦༠. བཟོ་གྲྭ་ཁང་ལུ་ བགོ་འགྲེམས་སམ་གླ་ཁར་སྤྲོད་པའི་ ས་ཆ་ནང་ཡོད་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ ཀྱི་བདག་དབང་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ས་ཆ་བགོ་འགྲེམས་སམ་ གླ་ཁར་ མ་སྤྲོད་པའི་སྔ་གོང་ལས་ ལས་ཁུངས་ ཡང་ན་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་གིས་ ཕྱིར་བཏོན་ ནམ་བསྡུ་ལེན་འབད་དགོ། ༦༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༦༠ པའི་དགོངས་དོན་ལུ་མ་ལྟོས་པར་ ས་ཆ་བགོ་འགྲེམས་སམ་ གླར་སྤྱོད་ཁར་སྤྲོད་ཚར་བའི་རྗེས་སུ་ གསར་བཙུགས་འབད་བའི་ཤིང་དང་ཤི ང་མིན་ནགས་ཚལ་ ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ འཛིན་སྐྱོང་དང་བདག་དབང་འདི་ འབྲེལ་ཡོད་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ལུ་ཡོད་རུང་ ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ ལག་ལེན་འདི་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་དགོ། ཐོན་འབྲས་ནགས་ཚལ། ༦༢. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ ཤིང་ཆས་དང ཐབ་ ཤིང་ དེ་ལས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་གཞན་ ཐོན་འབྲས་འབད་སའི་ས་ཁོངས་སྦེ་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ངོས་འཛིན་འབད་ཆོག། ༦༣. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཚན་བརྒྱུད་དེ་ ཡང་ན་ ཕན་རླབས་ཅན་གྱི་འཛིན་ སྐྱོང་རིང་ལུགས་གཞན་གྱི་ཐོག་ལས་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་དང་ལག་ལེན་ཡུན་བརྟན་ངེས་གཏན་ བཟོ་ཐབས་ལུ་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་སྤྱོད་ཐངས་འདི་གནང་བ་གྲོལ་ཡོད་པའི་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་ གཞི་དང་འཁྲིལ་དགོ ༦༤. ཐོན་འབྲས་ནགས་ཚལ་ནང་གི་ཐོན་སྐྱེད་བསྡུ་ལེན་དང་ལག་ལེན་འཐབ་ཐངས་ཚུ་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༡༧ Urban Forest

65. The Department may collaborate with Thromde in improving urban greenery, aesthetic values, and to enhance environmental and social benefit.

66. Any removal or harvest of forest produce from the Thromde area shall comply to the procedures prescribed in the Rules. Plantation in State Reserved Forest Land

67. The Department may carry out plantation or outsource plantation activity to any authorized agency and such plantation shall be carried out as per the Technical Guidelines issued by the Department.

68. The Department or any authorized agency or Community Forest Management Group shall carry out reforestation after harvesting of the timber or afforestation wherever necessary as per the Technical Guidelines.

69. Any agency or an individual voluntarily carrying out plantation shall require approval from the Department to ensure compliance to the Technical Guidelines and forest produce shall belong to the State.

70. The compensatory plantation in State Reserved Forest Land shall be carried out by the agency responsible for deforestation or damage caused to the forest produce for taking up any developmental activity.

71. The Department shall monitor the compensatory plantation in the State Reserved Forest Land under section 70 of this Act. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 18 ཁྲོམ་སྡེ་ནགས་ཚལ། ༦༥. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ཁྲོམ་གྱི་སྔོ་ལྗང་དང་ མཛེས་ཆའི་ཁྱད་ཆོས་ཡར་སྐྱེད་དང་ མཐའ་འཁོར་དང་མི་ སྡེ་ལུ་ ཕན་རླབས་ཡར་དྲག་གི་དོན་ལུ་ ཁྲོམ་སྡེ་དང་གཅིག་ཁར་མཉམ་འབྲེལ་འབད་ཆོག། ༦༦. ཁྲོམ་སྡེའི་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཕྱིར་བཏོན་ནམ་བསྡུ་ལེན་འདི་ བཅའ་ ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་དགོ། རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ཤིང་བཙུག་ནི། ༦༧. ཤིང་བཙུགས་ནི་གི་ལཱ་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་འབད་ནི་ ཡང་ན་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་ ཅིག་ལུ་སྤྲོད་ཆོག་རུང་ཤི ང་བཙུགས་ཐངས་ཀྱི་ཐད་དུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གནང་མི་ཁྱད་རིག་གི་ ལམ་སྟོན་དང་འཁྲིལ་དགོ ༦༨. ལས་ཁུངས་ ཡང་ན་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་གང་རུང་ ཡང་ན་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་འཛིན་ སྐྱོང་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ཤིང་ཆས་བསྡུ་ལེན་འབད་ཞིནམ་ལས་ ཁྱད་རིག་གི་ལམ་སྟོན་དང་འཁྲིལ་ ནགས་ཚལ་བསྐྱར་གསོ་ ཡང་ན་ དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་གསར་བཟོ་འབད་དགོ། ༦༩. ལས་སྡེ་གང་རུང་ ཡང་ན་ མི་ངོམ་ཅིག་གིས་ དང་བླངས་ཐོག་ལས་ཤིང་བཙུགས་པའི་སྐབས་ ཁྱད་རིག་གི་ལམ་སྟོན་ལུ་གནས་ཏེ་བཙུགས་ཐབས་ལུ་ ལས་ཁུངས་ལས་གནང་བ་དགོཔ་དང་ ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་བདག་དབང་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ལུ་ཡོད། ༧༠. གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་གང་རུང་ཞིག་འབད་བའི་སྐབས་སུ་ ནགས་ཚལ་རྩ་མེད་བཟོ་བ་ ཡང་ ན་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་མི་ལས་སྡེ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ རྒུད་འཐུས་སྦེ་ཤིང་གསར་བཙུགས་འབད་ནིའི་འགན་ཁུར་ཕོག། ༧༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༧༠ པའི་འོག་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ རྒུད་འཐུས་སྦེ་ ཤིང་གསར་བཙུགས་འབད་མི་འདི་ ལྟ་རྟོག་འབད་ དགོ། ༡༨ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ།

72. The Department may promote and establish nurseries on need basis to carry out plantation. Forest Fire

73. Prevention and protection of forest fire hazard shall be the fundamental duty of every Bhutanese.

74. Unless otherwise provided under section 78 of this Act, setting of forest fire in State Reserved Forest Land shall be prohibited.

75. The Department shall be responsible to prevent and protect forest from being damaged by fire through adoption and implementation of various forest fire management practices.

76. The Department shall institute Inter-Agency Forest Fire Coordination Group to combat forest fire and Community-based Forest Fire Management Group to prevent, combat and manage forest fire.

77. The Department shall coordinate and carry out post-forest fire management for restoration of the damaged area.

78. The Department may allow controlled or prescribed burning for habitat management and prevention of forest fire. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 19 ༧༢. ཤིང་བཙུགས་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་ གཞི་བཙུགས་དང་ ཡར་རྒྱས་གཏང་དགོ། ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན། ༧༣. ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན་ལས་བཀག་ཐབས་དང་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི་དེ་ འབྲུག་མི་ཆ་མཉམ་གྱི་གཞི་རྟེན་ འགན་ཁུར་ཨིན། ༧༤. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༧༨ པའི་དགོངས་དོན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ རྒྱལ་ ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ ནགས་ཚལ་མེ་གཏང་ནི་འདི་ བཀག་དམ་ཨིན། ༧༥. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན་འཛིན་སྐྱོང་ གོམས་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ ཆ་འཇོག་དང་ལག་ ལེན་འཐབ་ཐོག་ལས་ ནགས་ཚལ་མེའི་གནོད་སྐྱོན་ལས་ སྔོན་འགོག་དང་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི་ནང་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དགོ། ༧༦. ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན་ལས་བཀག་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ལས་སྡེའི་བར་ན་ མཉམ་འབྲེལ་ སྡེ་ཚན་དང་ ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན་ལས་སྔོན་འགོག་གམ་བཀག་ཐབས་ དེ་ལས་ འཛིན་སྐྱོང་གི་ དོན་ལུ་ མི་སྡེ་ནང་ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན་གཞི་བཙུགས་འབད་དགོ། ༧༧. མེ་རྐྱེན་གྱིས་གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་མི་ ནགས་ཚལ་བསྐྱར་འཛུགས་ཀྱི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན་གྱི་གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་པའི་ས་ཁོངས་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ནང་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ དགོ། ༧༨. སྐྱེ་དངོས་འཁྱམ་ས་འཛིན་སྐྱོང་དང་ ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན་ལས་སྔོན་འགོག་འབད་ཐབས་ལུ་ ཚད་ འཛིན་ ཡང་ན་ ཁྲིམས་མཐུན་ཚད་འཛིན་ཐོག་ལས་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གནང་བ་བྱིན་ཆོག། ༡༩ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། Pest and Disease

79. The Department shall be responsible to prevent, detect, and manage outbreak of pest and disease in forest through scientific research and management as per the procedure prescribed in the Rules in collaboration with relevant agency.

80. The Department shall collaborate with relevant agencies to prevent spread of forest and wildlife pests and disease from internal movement or import of plant and plant products and wildlife and wildlife products.

81. The Department shall adopt appropriate measures to combat outbreak and prevent spread of disease to wildlife in State Reserved Forest Land in collaboration with relevant agencies. Forestry Research

82. The Ministry shall approve any research in State Reserved Forest Land in the country.

83. Any research in State Reserved Forest Land shall be as per the research procedure adopted by the Ministry. Monitoring and Evaluation

84. The Department shall carry out monitoring and evaluation of activity in the State Reserved Forest Land.

85. The Ministry may constitute a group of technical experts from the Department or designate any authorized agency to monitor and evaluate activity carried out in State Reserved Forest Land. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 20 འབུབ་དང་ནད་གཞི། ༧༩. ནགས་ཚལ་ནང་འབུབ་དང་ནད་གཞི་གི་ཁྱབ་སྤེལ་ ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་འཛིན་སྐྱོང་གི་ཐོག་ ལས་ སྔོན་འགོག་གམ་ཤེས་རྟོགས་དང་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་འདི་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་དང་ མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་འགན་ཁུར་ཨིན། ༨༠. ཤིང་དང་ཤིང་གི་ཐོན་སྐྱེད་ དེ་ལས་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་དང་ འདིའི་ཐོན་སྐྱེད་ ནང་འཁོད་ འགྲུལ་སྐྱོད་ ཡང་ན་ ནང་འདྲེན་འབད་བའི་སྐབས་ ནགས་ཚལ་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་ནད་འབུབ་ ཁྱབ་སྤེལ་ལས་ སྔོན་འགོག་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་དང་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་དགོ། ༨༡. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ རི་དྭགས་སེམས་ཅན་ལུ་ འབུབ་དང་ནད་ གཞི་ཁྱབ་སྤེལ་ལས་བཀག་ཐབས་དང་ སྔོན་འགོག་གི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ འབྲེལ་ཡོད་ ལས་སྡེ་ཚུ་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ འོས་འཚམས་ལྡན་པའི་ཐབས་ལམ་ དང་ལེན་འབད་དགོ། ནགས་ཚལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ། ༨༢. ལྷན་ཁག་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་གང་རུང་གི་ གནང་བ་བྱིན་དགོ། ༨༣. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་གང་རུང་ཅིག་ ལྷན་ཁག་ གིས་ཆ་འཇོག་མཛད་མི་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་དགོ། ལྟ་རྟོག་དང་དབྱེ་ཞིབ། ༨༤. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ལས་སྣའི་ལྟ་རྟོག་དང་དབྱེ་ཞིབ་ཚུ་ ལྷན་ ཁག་གིས་འབད་དགོ། ༨༥. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ ལས་སྣའི་ལྟ་རྟོག་དང་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ནང་འཁོད་ལས་ཁྱད་རིག་གི་སྡེ་ཚན་ ཡང་ན་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་ཞིག་ ལྷན་ཁག་གིས་ངོས་འཛིན་འབད་དགོ། ༢༠ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། CHAPTER 5 NATURE CONSERVATION

86. Any wild flora and fauna in Bhutan are protected; killing, injuring, destroying, capturing, collecting, possessing, breeding, raising, cultivating, and trading of any wild flora and fauna specimen or product whether or not in State Reserved Forest Land is prohibited unless permitted by this Act.

87. All wild flora and fauna in Bhutan, which warrants protection, shall be listed under Schedule I, II, and III of this Act.

88. Any species of wild flora and fauna newly discovered that warrants protection shall be categorized under Schedule III of this Act until the species warrants upgradation to Schedule I or II under this Act. Conservation of Wild Flora

89. Any wild flora listed in Schedule I of this Act shall not be collected, possessed, or traded except, for scientific research and population management including conservation breeding or plantation on the recommendation of the Scientific Authority.

90. The Department shall allow cultivation, collection, or trade of any wild flora listed in Schedule II and III of this Act as per the procedure prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 21 ལེའུ་ ༥ པ། རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་། ༨༦. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཨིན་རུང་མེན་རུང་ འབྲུག་ནང་འཁོད་ ཀྱི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་གང་རུང་ སྲུང་སྐྱོབ་འབདཝ་ཨིནམ་ལས་ བཅའ་ ཁྲིམས་འདིའི་གནང་བ་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ བསད་པ་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་པ་ རྩ་མེད་བཟོ་བ་ བཟུང་བ་ བསྡུ་འཇོམས་ འཆང་བ་ རིགས་སྤེལ་བ་ གསོ་ བ་ འཛུགས་སྐྱོང་དང་ དེའི་དཔེ་ཚད་ ཡང་ན་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་མི་ཆོག། ༨༧. འབྲུག་ནང་འཁོད་ཀྱི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་གང་རུང་ཞིག་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ དགོ་ཚེ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་དང་ ༢ པ་ དེ་ལས་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་ལུ་ ཐོ་ བཀོད་འབད་དགོ། ༨༨. གསར་རྙེད་འབད་མི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་དང་ ༢ པའི་ཐོ་ནང་ ཡར་སེང་འབད་དགོཔ་མ་འཐོན་ཚུན་བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༣ པ་ནང་ཚུདཔ་ཨིན། རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ཉམས་སྲུང། ༨༩. ཚན་རིག་དབང་འཛིན་གྱི་གྲོས་འདེབས་ལྟར་དུ་ ཉམས་སྲུང་རིགས་སྤེལ་ ཡང་ན་ ཤིང་བཙུགས་ ནི་བརྩིས་པའི་ ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ རིགས་རློབས་འཛིན་སྐྱོང་གི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་ གཏོགས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་གང་ རུང་ བསྡུ་འཇོམས་འཆང་བ་ ཡང་ན་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་མི་ཆོག། ༩༠. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་གང་རུང་ ཞིག་ འཛུགས་སྐྱོང་ ཡང་ན་ བསྡུ་འཇོམས་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་ དུ་བཀོད་པའི་ བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གནང་བ་སྤྲོད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༢༡ Conservation of Wild Fauna

91. Any wild fauna listed in Schedule I of this Act shall not be killed, injured, or destroyed except in defense against attack, imminent threat to human life or for population management as recommended by the Scientific Authority.

92. Any wild fauna listed in Schedule I of this Act shall not be captured, collected, possessed, bred, raised or traded except for scientific research or population management including conservation breeding as recommended by the Scientific Authority.

93. Any wild fauna listed in Schedule II and III of this Act is also protected and may not be killed, injured, destroyed, captured, collected, possessed, bred, raised, or traded except for approved fishing, scientific research, population management, defense against attack or imminent threat on human life or livestock, damage to crop or other private property.

94. In the event that any wild fauna is injured or killed in defense under Section 91 and 93 of this Act, the incident shall be immediately reported to the nearest Forest Office and wildlife specimen shall be handed over to the Forest Office.

95. In the event that any wild fauna is found injured in the wild or injured in defense against attack, such incident shall be reported to the nearest Forest Office for rescue and rehabilitation. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 22 རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཉམས་སྲུང་། ༩༡. གནོད་ཚུབས་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་མིའི་སྲོག་ལུ་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ ཡང་ན་ ཚན་རིག་དབང་འཛིན་གྱི་ གྲོས་འདེབས་ལྟར་དུ་ རིགས་རློབས་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ བཅའ་ ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་གང་རུང་བསད་པ་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་པའམ་ རྩ་མེད་བཟོ་མི་ཆོག། ༩༢. ཚན་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་དང་ ཉམས་སྲུང་རིགས་སྤེལ་བརྩིས་པའི་ ཚན་རིག་དབང་འཛིན་གྱི་ གྲོས་འདེབས་དང་འཁྲིལ་ རིགས་རློབས་འཛིན་སྐྱོང་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ བཅའ་ཁྲིམས་ འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་གང་རུང་ བཟུང་བ་ བསྡུ་འཇོམས་ རིགས་སྤེལ་ གསོ་བའམ་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་མི་ཆོག། ༩༣. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་ཀྱི་སྲོག་ ཆགས་ཚུ་ཡང་ སྲུང་སྐྱོབ་འབདཝ་ཨིནམ་ལས་ གནང་བ་ཡོད་དེ་ཉ་བཟུང་ནི་ ཚན་རིག་ཞིབ་ འཚོལ་ རིགས་རློབས་འཛིན་སྐྱོང་ གནོད་ཚུབས་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་ ཡང་ན་ མིའི་སྲོག་དང་ སྒོ་ ནོར་སེམས་ཅན་ ལོ་ཐོག་ ཡང་ན་ སྒེར་གྱི་རྒྱུ་དངོས་གཞན་མེདཔ་གཏང་ནིའི་ ཉེན་ཁ་ཡོད་ན་ མ་གཏོགས་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ བསད་ནི་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་ནི་ རྩ་མེད་བཟོ་ནི་ བཟུང་ནི་ བསྡུ་འཇོམས་འབད་ནི་ རིགས་སྤེལ་ནི་ གསོ་ནི་དང་ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་མི་ཆོག། ༩༤. གལ་སྲིད་ བཅའ་ཁྲིམས༌འདིའི༌དོན་ཚན་ ༩༡ པ༌དང་ ༩༣ པ་གི་འོག་ལུ་ རི་དྭགས་སྲོག་ ཆགས་གང་རུང་ཅིག་བསད་པ་ཅིན་ ཉེ་འདབས་ཀྱི་ནགས་ཚལ་ཡིག་ཚང་ལུ་ དེ་འཕྲོ་ལས་སྙན་ཞུ་ འབད་ཞིནམ་ལས་ སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་དེ་ ནགས་ཚལ་ཡིག་ཚང་ལུ་སྤྲོད་དགོ། ༩༥. གལ་སྲིད་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་གང་རུང་ཅིག་ རི་ཁ་ལུ་གནོད་སྐྱོན་ཕོག་སྟེ་ཡོད་ས་མཐོང་བའམ་ རང་གི་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་བའི་སྐབས་གནོད་སྐྱོན་འབྱུང་པ་ཅིན་ སྲོག་སྐྱབས་དང་ཉམས་གསོའི་དོན་ ལུ་ ཉེ་འདབས་ཀྱི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཡིག་ཚང་ལུ་སྙན་ཞུ་འབད་དགོ ༢༢ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ།

96. Feeding of wild fauna in State Reserved Forest Land by any person is prohibited except in enclosure and for scientific research.

97. Disturbing of wild fauna in State Reserved Forest Land by any person by use of electronic device, call playback, or flushing shall be prohibited except for: (1) Wildlife in enclosure; (2) Scientific research; and (3) The purpose of eco-tourism except during breeding season.

98. Laying trap or snare in State Reserved Forest Land, State Land, or private registered land to kill or capture wild fauna species shall be prohibited. Conservation Breeding

99. The conservation breeding for wild flora and fauna shall be carried out by the Department or any other authorized agency approved by the Ministry as per the procedures prescribed in the Rules on the recommendation of the Scientific Authority for population management, research, and education; and ex-situ conservation. Species Conservation

100. The Department may collaborate with relevant agency or conservation support group to carry out species conservation to protect, preserve, manage, and restore wild flora and fauna; and their natural habitat. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 23 ༩༦. མཐའ་བསྐོར་ཏེ་བཞག་ཡོད་པའི་སྲོག་ཆགས་དང་ ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་ གཏོགས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ མི་གང་རུང་ཅིག་གིས་ རི་དྭགས་ སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་ བཟའ་འཐུང་བྱིན་མི་ཆོག། ༩༧. གཤམ་གསལ་འཁོད་པའི་གནད་དོན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་མ་གཏོགས་ དེ་མིན་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ མི་ངོམ་གང་རུང་ཅིག་གིས་ གློག་མེ་གི་འཕྲུལ་ཆས་ལག་ལེན་འཐབ་ ནི་ སྐད་ལོག་འབོད་ནི་ ཡང་ན་ བདའ་སྟེ་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ དཀྲོགས་མི་ཆོག། (༡) མཐའ་བསྐོར་ཏེ་བཞག་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སེམས་ཅན་དང་། (༢) ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལུ། (༣) རིགས་སྤེལ་བའི་དུས་ཚོད་ལུ་མེན་པའི་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་བལྟ་བཤལ་གྱི་དོན་ལུ་ འབད་ཆོག། ༩༨. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་དང་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ ཡང་ན་ སྒེར་གྱི་ ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆའི་ནང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་བསད་ནི་ ཡང་ན་ བཟུང་ནིའི་ དོན་ལུ་ ཧིང་བཀལ་ནི་འདི་བཀག་དམ་ཨིན། ཉམས་སྲུང་རིགས་སྤེལ། ༩༩. ལས་ཁུངས་ ཡང་ན་ ལྷན་ཁག་གིས་ཆ་འཇོག་མཛད་མི་དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་གཞན་གང་ རུང་གིས་ ཚན་རིག་དབང་འཛིན་གྱིས་གྲོས་འདེབས་ཐོག་ལུ་ རིགས་རློབས་འཛིན་སྐྱོང་ ཞིབ་ འཚོལ་དང་ཤེས་ཡོན་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་ས་ཁོངས་མིན་པའི་ཉམས་སྲུང་ཚུ་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ ཉམས་སྲུང་རིགས་སྤེལ་འབད་དགོ། རིགས་སྣ་ཉམས་སྲུང་། ༡༠༠. རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་དེ་ཚུའི་ རང་བཞིན་འཁྱམ་ས་སྲུང་སྐྱོབ་དང་གཉེར་སྲུང་ འཛིན་སྐྱོང་ངམ་བསྐྱར་གསོའི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ ཡང་ན་ ཉམས་ སྲུང་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་སྡེ་ཚན་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ ཉམས་སྲུང་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༢༣

101. The Department shall approve Species Conservation Plan and carry out compliance monitoring. Possession of Wild Fauna trophy

102. No person or agency shall be allowed to possess wild fauna trophy under this Act except for scientific research and education.

103. Notwithstanding anything contained in Section 102 of this Act, any person or agency in possession of any wild fauna trophy listed in Schedule I, II, and III of this Act prior to commencement of this Act shall declare to the Department for registration and for issue of certificate of possession as family heirloom and shall not be transferred, traded, and gifted to any person except through inheritance. Introduction of invasive, alien, or exotic species

104. A person shall not introduce any invasive or alien or exotic species of flora and fauna in the State Reserved Forest Land.

105. The Department shall adopt appropriate measure to manage spread of invasive or alien or exotic species of flora and fauna. Release of Rescued Domestic Animal

106. Any release of rescued domestic animal in State Reserved Forest Land is restricted, except in the area leased for that purpose. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 24 ༡༠༡. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་རིགས་སྣ་ཉམས་སྲུང་འཆར་གཞི་ཆ་འཇོག་འབད་ནི་དང་ དེ་བསྟུན་གྱི་ལྟ་རྟོག་ འབད་དགོ། རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་འཆང་བ། ༡༠༢. མི་ངོམ་ ཡང་ན་ ལས་སྡེ་ཞིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ཤེ ས་ ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་འཆང་མི་ཆོག། ༡༠༣. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༠༢ པའི་དགོངས་དོན་ལུ་མ་ལྟོས་པ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ཆ་ འཇོག་མ་གྲུབ་པའི་སྔ་གོང་ལས་མི་ངོམ་གང་རུང་ ཡང་ན་ ལས་སྡེ་ཞིག་གི་བདག་དབང་ལུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་དང་ ༢ པ་ དེ་ལས་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་འཆང་ཚེ་ བཟའ་ཚང་གི་རྒྱུ་ནོར་ཨིན་པའི་འཆང་སྤྱོད་ལག་ཁྱེར་ གྱི་དོན་ལུ་ལས་ཁུངས་ལུ་གསལ་སྟོན་འབད་དགོཔ་དང་སྐལ་བགོའི་ཐོག་ལས་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ མི་ངོམ་གང་རུང་ལུ་ བདག་དབང་སྤོ་སོར་རམ་ཚོང་སྒྱུར་དང་ཁྱོསམ་སྦེ་བྱིན་མི་ཆོག། ཁྱབ་སྤེལ་ ཡང་ན་ དར་ཁྱབ་མགྱོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རིགས་སྣ་གསར་འཛུགས། ༡༠༤. མི་ངོ་ཅིག་གིས་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཁྱབ་སྤེལ་ ཡང་ན་ དར་ ཁྱབ་མགྱོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ ཤིང་སྣ་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་སྣ་ཚུ་ གསར་འཛུགས་འབད་ མི་ཆོག། ༡༠༥. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཁྱབ་སྤེལ་ ཡང་ན་ དར་ཁྱབ་མགྱོགས་པའི་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཤིང་སྣ་དང་སྲོག་ ཆགས་ཀྱི་རིགས་སྣ་ འཛིན་སྐྱོང་གི་ཐབས་ལམ་འོས་འབབ་ཅན་ དང་ལེན་འབད་དགོ། སྲོག་སྐྱབས་འབད་ཡོད་པའི་སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ཐར་གྲོལ། ༡༠༦. དེའི་དོན་ལུ་ གླར་སྤྱོད་ཁར་ལེན་མི་ས་ཁོངས་ནང་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ སྲོག་སྐྱབས་འབད་ཡོད་ པའི་སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་གང་རུང་ཅིག་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ ཐར་གྲོལ་འབད་ནི་ལས་ཚད་འཛིན་ཨིན། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༢༤ Confiscated wild flora and fauna specimen

107. Any confiscated wild flora specimen listed in Schedule I of this Act and wild fauna specimen listed in Schedule I and II of this Act shall be surrendered to the Department by the Forest Office upon settlement of the case.

108. Any wild flora and fauna specimen surrendered under section 107 of this Act shall be curated, preserved, or mounted for use in scientific research and education or traditional medicine; or disposed of by the Department as per the procedure prescribed in the Rules.

109. Any confiscated wild flora specimen listed in Schedule II and III of this Act and wild fauna specimen listed in Schedule III of this Act shall be disposed of by the Forest Office as per the procedure prescribed in the Rules.

110. Any confiscation of wild flora and fauna specimen shall be carried out with issuance of seizure memo in compliance to the requirement prescribed in the Rules.

111. Any wild flora and fauna specimen seized by other relevant agency shall be handed over to the Department upon completion of their internal procedures. Fishing

112. Fishing in any river, stream, lake, or natural pond other than restricted area in State Reserved Forest Land shall be regulated by the Department as per the procedure prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 25 གཞུང་བཞེས་འབད་མི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད། ༡༠༧. གཞུང་བཞེས་འབད་མི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་མི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ དང་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་དང་ ༢ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ ཆགས་ ཤི་ཤིཝ་ ཡང་ན་ གསོན་པོ་གི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ རྩོད་གཞི་མཇུག་བསྡུ་ཚེ་ ནགས་ཚལ་ཡིག་ ཚང་གིས་ ལས་ཁུངས་ལུ་རྩིས་སྤྲོད་དགོ། ༡༠༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༠༧ པའི་འོག་ལུ་ རྩིས་སྤྲོད་འབད་མི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་ དྭགས་སྲོག་ཆགས་གང་རུང་གི་དཔེ་ཚད་དེ་ ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ཤེ ས་ཡོན་ ཡང་ན་ སྔར་ སྲོལ་སྔོ་སྨན་གྱི་དོན་ལུ་ འགྲེམ་སྟོན་ རྒྱུན་སྐྱོང་ ཡང་ན་ སྦྱར་ཏེ་བཞག་དགོཔ་ ཡང་ན་ བཅའ་ ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཕྱིར་འདོན་འབད་དགོ། ༡༠༩. གཞུང་བཞེས་འབད་མི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་མི་ རི་ ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་མི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ནགས་ཚལ་ཡིག་ ཚང་གིས་ ཕྱིར་འདོན་འབད་དགོ། ༡༡༠. གཞུང་བཞེས་འབད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ལུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་ བཙན་ལེན་གྱི་དྲན་ཐོ་སྤྲོད་དགོ། ༡༡༡. འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་གཞན་གྱིས་བཙན་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ ལས་སྡེ་ནང་འཁོད་ཀྱི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་ཚུ་ མཇུག་བསྡུ་ཚེ་ལས་ཁུངས་ལུ་ རྩིས་སྤྲོད་འབད་དགོ། ཉ་བཟུང་ནི། ༡༡༢. ཉ་བཟུང་མ་ཆོག་པའི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་མིན་པར་ ས་ཁོངས་ གཞན་གྱི་གཙང་ཆུ་ རོང་ཆུ་མཚོ་ ཡང་ན་ རང་བཞིན་ཆུ་རྫིང་ཚུ་ནང་ ཉ་བཟུང་ནི་དེ་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༢༥

113. The fishing right may be granted to the local community in State Reserved Forest Land, whose livelihood depend on fishing, with approved Community-based Fishery Management Plan.

114. The Department in collaboration with relevant agencies shall carry out delineation of any river, stream, lake, or natural pond into different category to manage and regulate fishing as per the procedure prescribed in the Rules.

115. Fishing by river diversion, using large net, trap or snare, use of poison, dynamite, explosive, electrical device, building dam is prohibited.

116. Fishing shall be prohibited during the days and months specified in the Rules. Nature Recreation and Ecotourism

117. The Department shall approve ecotourism and nature recreation in the State Reserved Forest Land in consultation with relevant stakeholders, considering environment conservation, socio-cultural, and economic factors. Human Wildlife Conflict Management

118. The Ministry shall adopt and implement science, technology, and research based innovative measures to prevent and mitigate human wildlife conflict. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 26 ༡༡༣. འཚོ་བ་ཉ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་མི་ས་གནས་ཀྱི་མི་སྡེ་གི་དོན་ལུ་ ཆ་གནས་ཅན་གྱི་ མི་སྡེའི་ཉ་གསོ་ སྐྱོང་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་དང་འཁྲིལ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཉ་བཟུང་ནིའི་ཐོབ་དབང་སྤྲོད་ཆོག། ༡༡༤. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ཚུ་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ གཙང་ཆུ་ རོང་ཆུ་ མཚོ་ ཡང་ ན་ རང་བཞིན་ཆུ་རྫིང་ཚུ་ ཁ་དབྱེ་ཞིནམ་ལས་ ཉ་བཟུང་ནི་འདི་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་ པའི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འཛིན་སྐྱོང་དང་མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། ༡༡༥. ཆུ་ཁ་བསྒྱུར་ཏེ་ དྲྭཝ་སྦོམ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཧིང་ ཡང་ན་ རྙི་བཀལ་ཏེ་ དུག་དང་རྫས་བམ་ འགས་རྫས་ གློག་ཆས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཆུ་བྱག་རྐྱབ་སྟེ་ ཉ་བཟུང་ནི་འདི་ བཀག་དམ་ ཨིན། ༡༡༦. བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ བཀག་དམ་ཅན་གྱི་ཉིནམ་དང་ཟླཝ་དེ་ནང་ ཉ་བཟུང་ནི་འདི་ བཀག་དམ་ཨིན། རང་བཞིན་སྤྲོ་འཆམ་དང་མཐའ་འཁོར་བལྟ་བཤལ། ༡༡༧. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཕན་གནོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཚུ་དང་གྲོས་བསྟུན་འབད་དེ་ མཐའ་འཁོར་ ཉམས་སྲུང་དང་མི་སྡེའི་སྲོལ་རྒྱུན་དཔལ་འབྱོར་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ལུ་བརྩི་བཀུར་བསྐྱེད་དེ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ མཐའ་འཁོར་བལྟ་བཤལ་དང་རང་བཞིན་སྤྲོ་འཆམ་གྱི་ས་ ཁོངས་ཡར་དྲག་གཏང་ནིའི་གནང་བ་སྤྲོད་དགོ། མི་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་འཛིན་སྐྱོང་། ༡༡༨. ལྷན་ཁག་གིས་ མི་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་སྔོན་འགོག་དང་ མར་ཕབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཚན་རིག་དང་ འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་ལུ་བརྟེན་པའི་ ཐབས་ལམ་གསར་གཏོད་ལག་ ལེན་འཐབ་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༢༦

119. The Government shall institutionalize appropriate measures with compensation to address loss of life or cause of permanent disability to a human or damage to property, crop, and livestock by wildlife.

120. Notwithstanding Section 91 of this Act, laying of trap or snare may be allowed on the farm land to protect crops, livestock, private property, and threat to human life as prescribed in the Rules.

121. Any wild fauna species listed in Schedule I and II of this Act, killed or captured under Section 120 of this Act shall be reported to the nearest Forest office. CHAPTER 6 SOIL, WATER, AND WASTE MANAGEMENT Soil Conservation

122. The Department shall carry out afforestation, reforestation, and soil conservation program in State Reserved Forest Land to prevent and protect soil degradation and soil erosion in consultation with relevant stakeholders as per the Technical Guidelines. Watershed

123. The Department in consultation with relevant agencies shall carry out technical assessment to classify watershed in the country.

124. The watershed classified as degraded shall be managed in collaboration with concerned agency for appropriate management interventions. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 27 ༡༡༩. རི་དྭགས་སེམས་ཅན་ལས་བརྟེན་ ཚེ་སྲོག་རྒུད་མི་དང་ དབང་པོར་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐོ་ཕོག་མི་ རྒྱུ་དངོས་དང་ལོ་ཐོག་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ལུ་ གནོདཔ་བཀལ་བའི་གྱོང་རྒུད་ བསལ་ནིའི་དོན་ ལུ་ གཞུང་གིས་ རྒུད་འཐུས་དང་གཅིག་ཁར་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ལམ་ལུགས་གཞི་བཙུགས་ འབད་དགོ། ༡༢༠. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༩༡ ལུ་མ་ལྟོས་པར་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ ཞིང་ ཁར་ལོ་ཐོག་དང་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ སྒེར་གྱི་རྒྱུ་དངོས་བསྲུང་ནི་ དེ་ལས་ མིའི་ཚེ་སྲོག་ལུ་ གནོད་ཉེན་བཀག་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཧིང་ ཡང་ན་ རྙི་བཀལ་ཆོག། ༡༢༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༢༠ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ དང་ ༢ པའི་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་སྣ་གང་རུང་ཅིག་ བསད་ པ་ ཡང་ན་ བཟུང་བ་ཅིན་ ཉེ་འདབས་ཀྱི་ནགས་ཚལ་ཡིག་ཚང་ལུ་ སྙན་ཞུ་འབད་དགོ། ལེའུ་ ༦ པ། ས་དང་ཆུ་ དེ་ལས་ ཕྱགས་སྙིགས་འཛིན་སྐྱོང་། ས་ཉམས་སྲུང་། ༡༢༢. སའི་བཅུད་མར་ཉམས་འགྱོ་ནི་ལས་ སྔོན་འགོག་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ ཁྱད་རིག་ལམ་སྟོན་དང་འཁྲིལ་ རྒྱལ་ ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ ནགས་ཚལ་གསར་བཟོ་དང་ ནགས་ཚལ་བསྐྱར་ བཟོ་ དེ་ལས་ ས་ཉམས་སྲུང་གི་ལས་རིམ་ཚུ་འབད་དགོ། ཆུ་འབབ་ས་གནས། ༡༢༣. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་དང་གྲོས་བསྟུན་ཐོག་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་ ཆུ་འབབ་ས་ གནས་ཀྱི་དབྱེ་ཁག་ཕྱེ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཁྱད་རིག་གི་བརྟག་ཞིབ་འབད་དགོ། ༡༢༤. ཉམས་འགྱོ་བའི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་སྦེ་ དབྱེ་ཁག་ཕྱེ་མི་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ འོས་ འབབ་ཅན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་སྣ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་དང་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༢༧

125. Any mining, quarrying, and developmental activity in the declared critical watershed shall be prohibited. Wetland

126. The Department in consultation with relevant agencies shall carry out technical assessment of wetland to ensure its protection and conservation.

127. The Ministry shall propose to the Parliament, for declaration of significant wetland of international importance.

128. The wetland declared under Section 127 of this Act shall be protected, mapped, and managed by the Department under appropriate Management Plan approved by the Ministry. Waste Management

129. The Department shall adopt preventive measures and monitor waste in the State Reserved Forest Land.

130. The waste in State Reserved Forest Land shall be regulated under the Waste Prevention and Management laws of the country. CHAPTER 7 ALLOTMENT OF TIMBER AND NON-WOOD FOREST PRODUCE Timber in State Forest Reserved Land

131. Any timber in State Reserved Forest Land shall be harvested or removed as per approved scientific forest Management plan. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 28 ༡༢༥. ཉེན་གལ་ཅན་གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་ནང་ ས་གཏེར་རྡོ་གཏེར་དང་ གོང་འཕེལ་ལས་སྣའི་ལཱ་ འབད་ནི་ལས་ བཀག་དམ་ཨིན། ཆུ་ས་འདམ་རྫབ། ༡༢༦. ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ ཉམས་སྲུང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ འབྲེལ་ཡོད་ ལས་སྡེ་དང་གྲོས་བསྟུན་ ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་ཀྱི་ཁྱད་རིག་གི་བརྟག་ཞིབ་འབད་དགོ། ༡༢༧. ལྷན་ཁག་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་ གསལ་སྟོན་འབད་ ནིའི་དོན་ལུ་ སྤྱི་ཚོགས་ལུ་གྲོས་འཆར་ཕུལ་དགོ། ༡༢༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༢༧ པའི་ནང་ གསལ་སྟོན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་ ཚུ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ལྷན་ཁག་གི་གནང་བ་གྲོལ་ཏེ་ཡོད་པའི་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་ འཆར་གཞི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི་དང་ སབ་ཁྲ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ དགོ། ཕྱགས་སྙིགས་འཛིན་སྐྱོང་། ༡༢༩. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ ཕྱགས་སྙིགས་སྔོན་ འགོག་གི་ཐབས་ལམ་དང་ཕྱགས་སྙིགས་ལྟ་རྟོག་འབད་དགོ། ༡༣༠. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ཕྱགས་སྙིགས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱགས་ སྙིགས་སྔོན་འགོག་དང་འཛིན་སྐྱོང་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འཁྲིལ་མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། ལེའུ་ ༧ པ། ཤིང་ཆས་དང་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་བགོ་འགྲེམས། རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་གི་ཤིང་ཆས། ༡༣༡. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཤིང་ཆས་བསྡུ་ལེན་ ཡང་ན་ ཕྱིར་ བཏོན་འབད་ནི་འདི་ ཆ་འཇོག་མཛད་དེ་ཡོད་པའི་ ཚན་རིག་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་ དང་འཁྲིལ་དགོ། ༢༨ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། Granting of Subsidized Timber

132. Granting of subsidized timber shall be the prerogative of the Druk Gyalpo. Allotment of Commercial Timber

133. The Department may allot commercial timber depending on the availability of resources from State Reserved Forest Land at the commercial royalty rate either directly or through authorized agency as per the procedure prescribed in the Rules.

134. The authorized agency shall harvest and dispose commercial timber from the area identified by the Department as per the procedure prescribed in the Rules.

135. The Department may allot commercial timber in standing form for any construction if the following criteria are fulfilled: (1) construction site is in remote location; (2) if the authorized agency is not in the position to supply the required timber; (3) the applicant has construction approval from concerned agency; and (4) timber estimate have been approved by the concerned agency.

136. The Ministry may directly allot commercial timber in standing form or through authorized agencies for renovation and restoration of lhakhangs, sheldras and other religious sites of local and national importance and it shall qualify criteria specified under Section 135 (3) and (4) of this Act. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 29 གོང་ཚད་ཕབ་ཆག་གི་ཤིང་ཆས་གནང་ནི། ༡༣༢. གོང་ཚད་ཕབ་ཆག་གི་ཤིང་ཆས་གནང་ནི་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་པོའི་ཁྱད་དབང་ཨིན། ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཤིང་ཆས་བགོ་འགྲེམས། ༡༣༣. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ ཤིང་ཆས་ཐོན་སྐྱེད་ཡོད་མེད་དང་འཁྲིལ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་སྤྱོད་ཁྲལ་ལེན་ཐོག་ལས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེ་ད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་ འཁྲིལ་ ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཐད་ཀར་དུ་བགོ་འགྲེམས་འབད་ནི་ ཡང་ན་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་ སྡེ་བརྒྱུད་དེ་བགོ་འགྲེམས་འབད་དགོ། ༡༣༤. དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཤིང་ཆས་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་ འབད་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ལས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ བསྡུ་ལེན་དང་ཕྱིར་འདོན་འབད་དགོ ༡༣༥. གཤམ་འཁོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ཚང་པ་ཅིན་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ས་གནས་ནང་ཁྱིམ་རྐྱབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་ ཁུངས་ཀྱིས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཤིང་ཆས་ ཤིང་གཙོ་བོ་སྦེ་བགོ་འགྲེམས་འབད་ཆོག། (༡) བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ས་ཁོངས་འདི་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ས་གནས་ནང་ཨིན་པའི་ཁར། (༢) གལ་སྲིད་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་གིས་ དགོས་མཁོའི་ཤིང་ཆས་ བགོ་འགྲེམས་ འབད་མ་ཚུགས་པ། (༣) ཞུ་ཡིག་ཕུལ་མི་ལུ་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ལས་ ཁྱིམ་རྐྱབ་ཆོག་པའི་གནང་བ་ཡོད་པ༌དང་། (༤) ཤིང་ཆས་ཀྱི་ཕོ་ཚོད་བཏོན་ཡོད་མི་འདི་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་གིས་ཆ་འཇོག་མཛད་ཡོད་པ། ༡༣༦. ལྷན་ཁག་གིས་ ཐད་ཀར་དུ་ ཡང་ན་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་བརྒྱུད་དེ་ ས་གནས་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ལུ་ཁག་ཆེ་བའི་ ལྷ་ཁང་དང་བཤད་གྲྭ་ དེ་ལས་ ཆོས་སྡེ་གི་ས་ཁོངས་གཞན་ཚུ་ ཉམས་བཅོས་དང་ཉམས་གསོ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ དེ་ཡང་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༣༥ (༣) པ་དང་ (༤) པའི་ཚད་གཞི་ཚུ་ཚང་པ་ཅིན་ ཤིང་རྩ་བོ་སྦེ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལུ་ བགོ་ འགྲེམས་འབད་ཆོག། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༢༩ Auction of Timber

137. Any special class timber shall be harvested by the authorized agency and shall be disposed through open auction except from private registered land. Allocation of Forest Produce for Other Use

138. The Department may allot firewood, fencing post, pyre wood, flag poles, timber for construction of livestock shelters, makeshift shack and other use in rural areas at rural royalty rate as per the quantity and allotment procedure prescribed in the Rules.

139. The Department may designate any authorized agency to supply firewood, fencing post, pyre wood, and flag poles outside rural areas as per the allotment procedure prescribed in the Rules.

140. The forest produces for chadri, national kurim, and handicraft items shall be allotted at commercial royalty rate as per the criteria and allotment procedure prescribed in the Rules.

141. The harvest of non-wood forest produce from State Reserved Forest Land except for the wild flora listed in Schedule I of this Act shall be free of royalty for personal use. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 30 ཤིང་ཆས་ཀྱི་གོང་ཚད་རིན་བསྡུར། ༡༣༧. སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་ནང་ལས་མིན་པར་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་ལས་སྡེ་གིས་ དམིགས་ བསལ་དབྱེ་ཁག་ནང་ཚུད་པའི་ཤིང་ཆས་བསྡུ་ལེན་འབད་དེ་ གོང་ཚད་རིན་བསྡུར་གྱི་ཐོག་ལས་ ཕྱིར་འདོན་འབད་དགོ། གནད་དོན་གཞན་གྱི་དོན་ལུ་ ཤིང་ཆས་བགོ་འགྲེམས། ༡༣༨. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཚད་གཞི་དང་བགོ་འགྲེམས་ཀྱི་ བྱ་སྒོའི་ རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ གྲོང་གསེབ་སྤྱོད་ཁྲལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ ཐབ་ ཤིང་དང་ རཝ་བསྒོར་ནིའི་ཙོག་ཕུར་ རོ་སྲེག་ཤིང་ དར་ཤིང་ སྒོ་ནོར་ཤིང་ཆས་ དེ་ལས་ གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱིམ་རྐྱབ་ནི་དང་ གཞན་གྱི་དོན་ལུ་ ཤིང་ཆས་བགོ་འགྲེམས་འབད་ཆོག། ༡༣༩. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ གྲོང་གསེབ་ས་ ཁོངས་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་ ཐབ་ཤིང་དང་ རཝ་བསྒོར་ནིའི་ཙོག་ཕུར་ རོ་སྲེག་ཤིང་ དེ་ལས་ དར་ཤིང་ བགོ་འགྲེམས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་ཞིག་ ངོས་འཛིན་འབད་ཆོག། ༡༤༠. བཅའ་སྒྲིག་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་སྐུ་རིམ་ ལག་བཟོའི་དོན་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་སྤྱོད་ཁྲལ་ཁར་ བཅའ་ ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་འོས་འབབ་ཚད་གཞི་དང་བགོ་འགྲེམས་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ནགས་ ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བགོ་འགྲེམས་འབད་དགོ། ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ གྲོང་གསེབ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་སྤྱོད་ནི། ༡༤༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་རིགས་མ་བརྩིས་བར་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ རང་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་ལུ་སྤྱོད་ཁྲལ་མ་ཕོག་པར་བསྡུ་ལེན་འབད་ཆོག། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༠

142. The Department shall facilitate and promote formation of Non- Wood Forest Management Group to encourage its sustainable use and management by rural communities to derive socio-economic and environmental benefits.

143. The management of non-wood forest produce shall be guided by Non- Wood Forest Produce Management Plan approved by the Department and shall be regulated as per the procedure prescribed in the Rules.

144. Any local community whose livelihood is dependent on non-wood forest produceshall be allowed to harvest on priority basis and such harvest shall be regulated through management plan.

145. Any Non-Wood Forest Management Group failing to comply with Non-Wood Forest Produce Management Plan shall be suspended and re-instated or terminated as per the procedure prescribed in the Rules.

146. Harvest and collection of non-wood forest produce from State Reserved Forest Land except for the wild flora listed in Schedule I of this Act shall be allowed upon payment of fees and royalty at commercial rate for commercial use as prescribed in the Rules. Unclaimed Drift Timber

147. Any drift timber found stranded or sunk shall become property of the State, if no person can establish a valid right of ownership within one month from the date of notification as prescribed in the Rules. In the event the timber is not claimed, it may be allowed for collection with permit. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 31 ༡༤༢. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ གྲོང་གསེབ་མི་སྡེ་ཚུ་གིས་ མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་དང་ མཐའ་འཁོར་གནས་ སྟངས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་སྤྱོད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ ཡུན་བརྟན་ལག་ལེན་དང་ འཛིན་སྐྱོང་ནང་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་འཐབ་ལུ་ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་སྡེ་ཚན་ བཟོ་ནི་ནང་ ཕན་འདེབས་དང་ཡར་རྒྱས་གཏང་དགོ། ༡༤༣. ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་འཛིན་སྐྱོང་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གནང་བ་གྲུབ་པའི་ ཤིང་མིན་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་གི་ལམ་སྟོན་ལྟར་དུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་ བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། ༡༤༤. འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་མི་ མི་སྡེ་གང་རུང་གིས་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་དེ་ གཙོ་རིམ་གྱི་ཐོག་ལས་བསྡུ་ལེན་འབད་ཆོག་རུང་ བསྡུ་ལེན་ འདི་ འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། ༡༤༥. ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་སྡེ་ཚན་གང་རུང་གིས་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་འཛིན་ སྐྱོང་འཆར་གཞི་ལུ་མ་གནས་པ་ཅིན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་ འཁྲིལ་ སྐབས་ཐོག་མཚམས་འཇོག་འབད་དེ་བསྐྱར་སྤྲོད་ ཡང་ན་ མཐའ་སྡུད་གཏང་དགོ། ༡༤༦. བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་ པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་མ་བརྩིས་བར་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཤིང་ མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཚོང་འབྲེལ་སྤྱོད་ཁྲལ་སྤྲོད་ཐོག་ལས་ཚོང་སྒྱུར་གྱི་དོན་ལུ་བསྡུ་ ལེན་འབད་ཆོག། ཇོ་བདག་མེད་པའི་དལ་འབྱུང་གི་ཤིང་ཆས། ༡༤༧. ཆུའི་མཐའ་མར་ཐོགས་ལུས་མི་ ཡང་ན་ ཆུ་ནང་བྱིང་བྱིངཔ་གི་དལ་འབྱུང་ཤི ང་ཆས་ཚུ་ གལ་སྲིད་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་བའི་ཉིནམ་ལས་ ཟླ་ངོ་གཅིག་གི་ ནང་འཁོད་ ཇོ་བདག་མ་ཐོན་པ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ རྒྱུ་ནོར་ལུ་འགྱུརཝ་ཨིནམ་ལས་ ཤིང་ ཆས་ཚུ་ ཆོག་ཐམ་སྤྲོད་ཐོག་ལས་ བསྡུ་ལེན་འབད་བཅུག་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༡ Timber and Non-Wood Forest Produce from Private Registered Land

148. Any tree or non-wood forest produce on the private registered land shall belong to the land owner; and removal and utilization of timber shall be allowed upon authentication of Thram from the concerned Gewog or Thromde and verification of timber by the forest field office. CHAPTER 8 FOREST-BASED INDUSTRY Classification

149. The forest-based industry shall include wood-based industry and non- wood-based industry.

150. The Department shall prescribe classification of wood-based industry into primary and secondary wood-based industry in the Rules according to the types of raw material used.

151. The Department shall facilitate and promote establishment of integrated wood-based industry for value addition and minimization of timber waste. Clearance

152. Establishment of primary and secondary wood-based industry under this Act shall not require forestry clearance from the Department for obtaining business license. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 32 སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་ནང་གི་ ཤིང་ཆས་དང་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་གཞན། ༡༤༨. སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་ནང་གི་ ཤིང་དང་ཤི ང་མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ སའི་ ཇོ་བདག་ལུ་བདག་དབང་ཡོད་རུང་ ཤིང་ཆས་ཕྱིར་བཏོན་དང་སྤྱོད་ནི་འདི་ འབྲེལ་ཡོད་རྒེད་འོག་ ཡང་ན་ ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ ཁྲམ་བདེན་སྦྱོར་ དེ་ལས་ ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ཡིག་ཚང་གིས་ བདེན་ དཔྱད་ཐོག་ལས་འབད་ཆོག། ལེའུ་ ༨ པ། ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་། དབྱེ་ཁག། ༡༤༩. ཤིང་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་དང་ ཤིང་མིན་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་འདི་ ནགས་ ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་གི་གྲངས་སུ་ཚུདཔ་ཨིན། ༡༥༠. ཤིང་གི་རྒྱུ་ཆ་ལག་ལེན་འཐབ་ཐངས་ལུ་ གཞི་བཞག་ཐོག་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཤིང་ལུ་བརྟེན་པའི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་འདི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་དབྱེ་ཁག་དང་པ་དང་གཉིས་པ་སྦེ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ ཆེད་དུ་བཀོད་དགོ། ༡༥༡. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ཤིང་ཆས་ཀྱི་གནས་གོང་དང་ འཕྲོ་བརླག་མར་ཕབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཅིག་སྒྲིལ་གྱི་ཤིང་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ནང་ ཕན་ཐབས་དང་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དགོ། ཉོག་མེད་གནང་བ། ༡༥༢. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་དབྱེ་ཁག་དང་པ་དང་ གཉིས་པ་གཞི་བཙུགས་འབད་ ནི་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཆོག་ཐམ་ལེན་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ལས་ ནགས་ཚལ་ཉོག་མེད་ཀྱི་གནང་ བ་མི་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༢ Operation

153. The Department shall regulate operation of all forest-based industry in accordance with the procedure prescribed in the Rules. Registration

154. Any forest-based industry shall be duly registered with the Department upon the production of valid business license.

155. Any mobile and stationed machinery shall be registered with the Department for the record of possession of such machinery.

156. A person may use mobile machinery registered with the Department in the private forest, residential, or inside State Reserved Forest Land. CHAPTER 9 TRADE AND TRANSPORT OF FOREST PRODUCE

157. The Department shall regulate import, export, re-export, trade, or transit of all forest produce into or out of the country.

158. All export, re-export, and transit of the wild flora specimen listed in Schedule I and fauna specimen listed in Schedule I, II, and III of this Act for scientific research, conservation breeding and education purpose shall require permit from Management Authority. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 33 ལག་ལེན། ༡༥༣. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ནགས་ཚལ་ལུ་ བརྟེན་པའི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་གི་ལག་ལེན་མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། ཐོ་བཀོད། ༡༥༤. ཆ་གནས་ཡོད་པའི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཆོག་ཐམ་བཏོན་པའི་ཤུལ་ལས་ ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་ གྲྭ་ཁང་གང་རུང་ཅིག་ ལས་ཁུངས་ཀྱི་འོག་ལུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དགོ། ༡༥༥. འགྲུལ་སྐྱོད་དང་འགྲུལ་མིན་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་གང་རུང་ཅིག་ འཕྲུལ་ཆས་འཆང་ཆོག་པའི་ཐོ་བཀོད་ ཀྱི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་དང་གཅིག་ཁར་ཐོ་བཀོད་འབད་དགོ། ༡༥༦. མི་ངོམ་གང་རུང་ཅིག་གིས་ ལས་ཁུངས་དང་ཐོ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ འགྲུལ་སྐྱོད་རུང་བའི་འཕྲུལ་ ཆས་ཚུ་ སྒེར་གྱི་ནགས་ཚལ་ སྡོད་གནས་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ ཁོངས་ནང་འཁོད་ལག་ལེན་འཐབ་ཆོག། ལེའུ་ ༩ པ། ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ཚོང་སྒྱུར་དང་ སྐྱེལ་འདྲེན། ༡༥༧. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ནང་འདྲེན་དང་ ཕྱིར་ཚོང་ ལོག་ ཕྱིར་ཚོང་ ཚོང་སྒྱུར་ ཡང་ན་ སྐྱེལ་འདྲེན་མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། ༡༥༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་གི་དཔེ་ཚད་དང་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་དང་ ༢ པ་དེ་ལས་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ ཉམས་སྲུང་གི་དོན་ལུ་རིགས་ རྒྱུད་སྤེལ་ནི་དང་ ཤེས་ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་ ཕྱིར་ཚོང་དང་ལོག་ཕྱིར་ཚོང་ དེ་ལས་ སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་ དགོ་ཚེ་ འཛིན་སྐྱོང་དབང་འཛིན་ལས་ ཆོག་ཐམ་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༣

159. The Management Authority shall issue permit under Section 158 of this Act based on technical recommendation of the Scientific Authority.

160. The Management Authority may grant permit for any export, re-export or transit of the wild flora specimen listed in Schedule II and III of this Act based on technical recommendation of the Scientific Authority. Import

161. The Ministry may allow import of forest produce accompanied by relevant document to meet the demand in the country except wild fauna specimen unless otherwise allowed under this Act. Export

162. The Ministry shall not allow export of timber in log form and sawn form; and firewood except in a situation, where the timber has no market within the country as per the procedure prescribed in the Rules.

163. Notwithstanding to Section 162 of this Act, export of timber in log form and sawn form, and firewood from the private registered land shall be allowed.

164. The export or re-export of all wild flora specimen listed under Schedule II and III of this Act shall be allowed in accordance with this Act.

165. The export and re-export of wild flora listed in schedule I and wild fauna specimen listed in Schedule I, II, and III of this Act shall not be allowed except for the scientific research, conservation breeding, and education purpose. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 34 ༡༥༩. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༥༨ པའི་འོག་ལུ་ འཛིན་སྐྱོང་དབང་འཛིན་གྱི་ཆོག་ཐམ་འདི་ ཚན་རིག་དབང་འཛིན་གྱི་ཁྱད་རིག་རྒྱབ་སྣོན་ལུ་ གཞིར་བཞག་སྟེ་སྤྲོད་དགོ། ༡༦༠. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣའི་དཔེ་ ཚད་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་ ཡང་ན་ སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་དགོ་ཚེ་ ཚན་རིག་དབང་འཛིན་ གྱི་རྒྱབ་སྣོན་དང་འཁྲིལ་ འཛིན་སྐྱོང་དབང་འཛིན་གྱི་ཆོག་ཐམ་སྤྲོད་ཆོག། ནང་འདྲེན། ༡༦༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ ནང་འདྲེན་འཐབ་མ་ཆོག་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ ཚད་ཚུ་མ་བརྩིས་བར་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་མཁོ་མངག་འགྲུབ་ནིའི་དོན་ལུ་ འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་དང་གཅིག་ཁར་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ནང་འདྲེན་འབད་ཆོག། ཕྱིར་ཚོང་། ༡༦༢. ལྷན་ཁག་གིས་ ཤིང་ཆའི་དུམ་དང་ དྲ་དྲཝ་ ཐབ་ཤིང་ཚུ་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མ་ཆོགཔ་ཨིན་རུང་ གལ་སྲིད་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ ཚོང་ལམ་མེད་པའི་གནས་སྟངས་ཤར་ཚེ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་ དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་བཅུག་དགོ། ༡༦༣. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༦༢ པ་ལུ་མ་ལྟོས་པར་ སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་ལས་ ཨིན་པའི་ ཤིང་དུམ་དང་ དྲ་དྲཝ་ ཐབ་ཤིང་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ཆོག། ༡༦༤. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣའི་དཔེ་ ཚད་དེ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་དང་འཁྲིལ་ ཕྱིར་ཚོང་ ཡང་ན་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ ནིའི་གནང་བ་སྤྲོད་དགོ། ༡༦༥. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣའི་དཔེ་ཚད་དང་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་དང་ ༢ པ་ དེ་ལས་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ ཉམས་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ རིགས་ རྒྱུད་སྤེལ་ནི་ ཤེས་ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ ཕྱིར་ཚོང་དང་ལོག་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་ ཆོག། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༤

166. Any timber from dismantled structure shall be allowed for export except the timber from religious structure. Internal Movement

167. The Department shall regulate movement of forest produce and facilitate movement of dismantled wooden structure from Heritage or religious sites as per the procedure prescribed in the Rules. Forest Check Gate and Checkpoint

168. Movement of any forest produce shall be declared at the established check gate for inspection.

169. The Department shall also carry out inspection of forest produce movement through designation of checkpoint. Permit

170. The Department shall issue permit for harvest, collection, research, and academic purpose, movement and trade of any forest produce as per the procedure prescribed in the Rules. CHAPTER 10 OFFENCE AND PENALTY Civil Offence Illegal fishing

171. Any person fishing without the valid permit in any river, stream, lake, or natural pond is an offence under this Act and shall be liable for fines and confiscation of fishing gears as prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 35 ༡༦༦. ཆོས་སྡེའི་བཟོ་བཀོད་ལས་ཨིན་པའི་ཤིང་ཆས་མ་བརྩིས་བར་ བཟོ་བཀོད་བཤུབ་ད་འཐོན་པའི་ ཤིང་ཆས་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་གནང་བ་སྤྲོད་དགོ། ནང་འཁོད་འགྲུལ་སྐྱོད། ༡༦༧. རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་ནི་དེ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་ བཀོད་པའི་ བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་མཚམས་འཛིན་འབད་དགོ། ནགས་ཚལ་ཞིབ་དཔྱད་སྒོ་ར་དང་ ཞིབ་དཔྱད་ས་ཁོངས། ༡༦༨. ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ འགྲུལ་སྐྱོད་འཐབ་པའི་སྐབས་སུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ སྒོ་ར་ནང་ ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་དོན་ལུ་ གསལ་སྟོན་འབད་དགོ། ༡༦༩. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་འགྲུལ་སྐྱོད་ཚུ་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ ཞིབ་ དཔྱད་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཆོག། ཆོག་ཐམ། ༡༧༠. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་བསྡུ་ལེན་དང་བསྡུ་གསོག་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ཤེ ས་ ཡོན་ དེ་ལས་ འགྲུལ་སྐྱོད་དང་ཚོང་སྒྱུར་གྱི་དོན་ལུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ བྱ་སྒོའི་ རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ ཆོག་ཐམ་སྤྲོད་དགོ། ལེའུ་ ༡༠ པ། གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་བྱ། ཞི་བའི་གནོད་འགེལ། ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ཉ་བཟུང་ནི། ༡༧༡. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཆོག་ཐམ་མེད་པར་ གཙང་ཆུ་ རོང་ཆུ་ མཚོ་ ཡང་ན་ རང་བཞིན་གྱིས་འཁྱིལ་བའི་ཆུ་རྫིང་ཚུ་ནང་ ཉ་བཟུང་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་ འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ ཉ་ བཟུང་ཅ་ཆས་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༥

172. Any person fishing in restricted area of river, stream, lake, or natural pond is an offence under this Act and shall be liable for fines and confiscation of fishing gears as prescribed in the Rules.

173. Any person fishing by river diversion, using large net, trap, or snare is an offence under this Act and shall be liable for fines and confiscation of fishing gears as prescribed in the Rules.

174. Any person fishing in river, stream, lake, or natural pond during prohibited months and days is an offence under the Act and shall be liable for fines and confiscation of fishing gears as prescribed in the Rules. Illegal mining, quarrying, and developmental activity

175. Any person carrying out mining, quarrying, and developmental activity without forestry clearance in State Reserved Forest Land is an offence under this Act and shall be liable for fines and compensation as prescribed in the Rules.

176. Any person carrying out mining, quarrying, and developmental activity in the declared critical watershed shall be an offence under this Act and shall be liable for fines and compensation as prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 36 ༡༧༢. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ དམ་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་གཙང་ཆུ་ རོང་ཆུ་ མཚོ་ ཡང་ན་ རང་ བཞིན་གྱི་འཁྱིལ་བའི་ཆུ་རྫིང་ཚུ་གི་ས་ཁོངས་ནང་ ཉ་བཟུང་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ ཉ་བཟུང་ཅ་ཆས་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ༡༧༣. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ཆུ་ཁ་བགྱུར་བའམ་དྲྭཝ་སྦོམ་ལག་ལེན་འཐབ་པ་ ཧིང་ ཡང་ན་ རྙི་བཀལ་ ཏེ་ཉ་བཟུང་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ ཉ་བཟུང་ཅ་ཆས་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ༡༧༤. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་བཀག་དམ་འབད་ཡོད་པའི་ཟླཝ་དང་ཉིན་མར་ གཙང་ཆུ་དང་ རོང་ཆུ་ མཚོ་ ཡང་ན་ རང་བཞིན་གྱིས་འཁྱིལ་བའི་ཆུ་རྫིང་ཚུ་ནང་ ཉ་བཟུང་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་ཕོག་ དགོཔ་དང་ ཉ་བཟུང་ཅ་ཆས་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ཁྲིམས་ལས་འགལ་བའི་ས་གཏེར་རྡོ་གཏེར་དང་ གོང་འཕེལ་ལས་སྣའི་ལཱ། ༡༧༥. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ནགས་ཚལ་ཉོག་མེད་གནང་བ་མེད་པར་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ ས་གཏེར་རྡོ་གཏེར་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་ འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ དང་རྒུད་འཐུས་ཚུ་སྤྲོད་དགོ། ༡༧༦. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ གསལ་སྟོན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ ཉེན་གལ་ཅན་གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་ནང་ ས་གཏེར་ རྡོ་གཏེར་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ རྒུད་འཐུས་ ཚུ་སྤྲོད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༦

177. Any person carrying out mining in the protected area; quarrying and developmental activity in the core zone of the protected area shall be an offence under this Act and shall be liable for fines and compensation as prescribed in the Rules.

178. Any person carrying out quarrying activity in the protected area other than core zone which is not for rural use by the local inhabitant or for developmental activity within the protected area shall be an offence under this Act and shall be liable for fines and compensation as prescribed in the Rules. Introduction of invasive, alien, or exotic species

179. Any person introducing invasive, alien, or exotic wild flora and fauna species in the country that pose risk to the native species or spread pest and disease in State Reserved Forest Land is an offence under this Act and shall be liable for fines and destroy the species as per the procedure prescribed in the Rules. Release of exotic fish in water body

180. Any person releasing exotic fish species in any water body across the country is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 37 ༡༧༧. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ ས་གཏེར་གྱི་ལཱ་འབད་ནི་དང་ སྲུང་སྐྱོབ་ ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཀྱི་དབུས་གླིང་ས་ཁོངས་ནང་ རྡོ་གཏེར་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་འབད་ནི་ འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་ བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་དང་རྒུད་འཐུས་ཚུ་སྤྲོད་དགོ། ༡༧༨. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་གི་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ལག་ལེན་ ཡང་ན་ སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་འཁོད་ཀྱི་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣའི་དོན་ལུ་མིན་པར་ སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཀྱི་དབུས་གླིང་ས་ཁོངས་མིན་པའི་ ས་ཁོངས་གཞན་ནང་ རྡོ་གཏེར་གྱི་ ལཱ་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ རྒུད་འཐུས་ཚུ་སྤྲོད་དགོ། ཁྱབ་སྤེལ་ ཡང་ན་ དར་ཁྱབ་མགྱོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྲོག་ཆགས་དང་ཤི ང་རིགས་གསར་བཙུགས། ༡༧༩. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ གནས་པའི་ཤིང་ དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ལུ་ ཉེན་ཁ་ ཡང་ན་ ནད་འབུབ་དང་ནད་ཚུ་སྤེལ་བའི་ ཁྱབ་སྤེལ་ ཡང་ན་ དར་ཁྱབ་མགྱོགས་པའི་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ གསར་ བཙུགས་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ གསར་བཙུགས་འབད་ཡོད་པའི་ཤིང་སྣ་དང་སྲོག་ ཆགས་ཚུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་དང་འཁྲིལ་ རྩ་མེད་གཏང་དགོ། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཉ་ཚུ་ ཆུ་རྒྱུན་ནང་ཐར་གྲོལ་བཏང་བ། ༡༨༠. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་གང་རུང་ཞིག་ནང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཉ་རིགས་ ཐར་གྲོལ་གཏང་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༧ Risking of wild fauna species

181. Any person killing, injuring, destroying, collecting, breeding, or raising wild fauna listed under Schedule II and III of this Act is an offence except in accordance with this Act and shall be liable for fines, confiscation of the specimen, and equipment as prescribed in the Rules. Illegal possession of wild fauna specimen listed under Schedule II and III

182. Any person who possesses wild fauna specimen listed under Schedule II and III of this Act is an offence under this Act except in accordance with this Act and shall be liable for fines and confiscation of specimen as prescribed in the Rules. Illegal felling and extraction of trees

183. Any person illegally felling and extracting special class timber listed under Schedule II of this Act from State Reserved Forest Land without valid permit and hammer impression is an offence under this Act; and shall be liable for fines, compensation at fair market value, and confiscation of the timber as prescribed in the Rules.

184. Any person illegally felling and extracting other class timber listed under Schedule II and III of this Act from State Reserved Forest Land without valid permit and hammer impression is an offence under this Act; and shall be liable for fines, compensation at fair market value, cost at fair market value and release of timber; or payment of fines, compensation Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 38 རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ལུ་ཉེན་འཚུབས་བཀལ་བ། ༡༨༡. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་འབད་ དེ་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་བསད་ནི་དང་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་ནི་ རྩ་མེད་བཟོ་ནི་ བསྡུ་ འཇོམས་འབད་ནི་ རིགས་སྤེལ་ནི་ ཡང་ན་ གསོ་ནི་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་ན་ མ་གཏོགས་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་ དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་དང་ལཱ་ཆས་ཚུ་ གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ ཐོག་འཆང་བ། ༡༨༢. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་འཆང་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་ ན་མ་གཏོགས་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ ཕོག་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་དེ་ གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ཁྲིམས་འགལ་ཐོག ་ཤིང་བརྡབ་ནི་དང་བཏོན་ནི། ༡༨༣. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ཁྲིམས་མཐུན་ གྱི་ཆོག་ཐམ་དང་ ནགས་ཚལ་ཐོཝ་རྟགས་མེད་པར་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་ ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་དམིགས་བསལ་དབྱེ་ཁག་གི་ཤིང་ཆས་རྡབ་ནི་དང་བཏོན་ནི་འདི་ བཅའ་ ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དགོཔ་དང་ ཤིང་ ཆས་འདི་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ༡༨༤. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཁྲིམས་མཐུན་ གྱི་ཆོག་ཐམ་དང་ ནགས་ཚལ་ཐོཝ་རྟགས་མེད་པར་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ཤིང་ཆས་ཀྱི་དབྱེ་ཁག་གཞན་གྱི་རིགས་ རྡབ་ནི་དང་ བཏོན་ནི་ འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༨ at fair market value, and confiscation of the timber as prescribed in the Rules.

185. Any person illegally felling tree within the stipulated distance from the bank or edge of the water body and road as specified under Section 46 of this Act is an offence under this Act and shall be liable for fines and compensation at fair market value and confiscation; or payment of fines, compensation at fair market value, cost at fair market value, and release of timber.

186. Any person illegally felling tree in core zone of protected area and critical watershed is an offence under this Act and shall be liable for fines and compensation at fair market value and confiscation; or payment of fines, compensation at fair market value, cost at fair market value, and release of timber. Feeding of wild fauna in State Reserved Forest Land

187. Any person feeding wild fauna except in enclosure and for scientific research is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 39 བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་ དེ་ལས་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་ཆས་འདི་འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོ་ ཡང་ན་ ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་ཆས་ འདི་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ༡༨༥. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༤༦ པ་ནང་ གསལ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་ པའི་ ཆུ་རྒྱུན་གྱི་འགྲམ་ ཡང་ན་ མཐའམ་དང་ ལམ་གྱི་རྒྱ་ཚད་ཀྱི་ནང་འཁོད་ ཁྲིམས་འགལ་ ཐོག ་ཤིང་རྡབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་ འཐུས་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་ཆས་འདི་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ་ ཡང་ན་ ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་ གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་ དེ་ལས་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ སྤྲོད་དེ་ ཤིང་ཆས་འདི་འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོ། ༡༨༦. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཀྱི་དབུས་གླིང་ས་ཁོངས་དང་ ཉེན་གལ་ཅན་ གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་ནང་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ ཤིང་རྡབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་ཆས་འདི་ གཞུང་བཞེས་འབད་ དགོ་ ཡང་ན་ ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་ དེ་ ལས་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་ཆས་འདི་འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོ། རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ལུ་བཟའ་འཐུང་བྱིན་ནི། ༡༨༧. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ མཐའ་བསྐོར་ཏེ་བཞག་མི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་དང་ ཚན་རིག་ཞིབ་ འཚོལ་གྱི་དོན་ལུ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ལུ་ བཟའ་འཐུང་བྱིན་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་ པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༣༩ Disturbance to wild fauna

188. Any person disturbing wild fauna in State Reserved Forest Land by use of electronic device, call playback, or flushing is an offence under this Act and shall be liable for fines and confiscation of equipment as prescribed in the Rules. Release of rescued domestic animal

189. Any person or agency releasing rescued domestic animal in State Reserved Forest Land except in the leased area is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules. Illegal extraction and harvest of timber

190. Any illegal extraction or harvest of special class timber listed under Schedule II of this Act from State Reserved Forest Land is an offence under this Act; and shall be liable for fines, compensation at fair market value, and confiscation of the timber as prescribed in the Rules.

191. Any illegal extraction or harvest of other class timber listed under Schedule II and III of this Act from State Reserved Forest Land is an offence under this Act; and shall be liable for fines, compensation at fair market value, cost at fair market value and release of timber; or payment of fines, compensation at fair market value, and confiscation of the timber as prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 40 རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ལུ་དཀྲོགས་པ། ༡༨༨. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ གློག་མེ་གི་འཕྲུལ་ཆས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ སྐད་ལོག་འབོད་དེ་ ཡང་ན་ བདའ་སྟེ་ རི་དྭགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་དཀྲོགས་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་ འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ འཕྲུལ་ ཆས་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། སྲོག་སྐྱབས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ཐར་གྲོལ། ༡༨༩. མི་ངོམ་གང་རུང་ ཡང་ན་ ལས་སྡེ་གིས་ གླར་སྤྱོད་ཁར་ལེན་ཏེ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ནང་མིན་པར་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ སྲོག་སྐྱབས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནོར་སེམས་ ཅན་ཚུ་ ཐར་གྲོལ་གཏང་པ་ཅིན་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག། ཁྲིམས་འགལ་ཐོག ་ཤིང་ཆས་བཏོན་པ་དང་ བསྡུ་ལེན། ༡༩༠. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ལས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ ཟུར་དེབ་ ༢ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་དམིགས་བསལ་དབྱེ་ཁག་གི་ཤིང་ཆས་བཏོན་ནི་དང་ བསྡུ་ལེན་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་བཅའ་ ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་ འཐུས་སྤྲོད་དགོཔ་དང་ ཤིང་ཆས་འདི་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ༡༩༡. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ བཅའ་ཁྲིམས་ འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ཤིང་ཆས་ཀྱི་དབྱེ་ཁག་གཞན་གྱི་ རིགས་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་བཏོན་ནི་དང་བསྡུ་ལེན་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་ དེ་ལས་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ ཚད་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་ཆས་འདི་འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོ་ ཡང་ན་ ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་ཆས་འདི་ གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༠ Illegal extraction and harvest of Non-Wood Forest Produce

192. Any person illegally extracting or harvesting non-wood forest produce other than timber listed under Schedule II and III of this Act from State Reserved Forest Land is an offence under this Act; and shall be liable for fines, compensation at fair market value, cost at fair market value and release of produce; or payment of fines, compensation at fair market value, and confiscation of produce as prescribed in the Rules. Setting of forest fire

193. Any person setting State Reserved Forest Land or State Land on fire is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules and payment of restoration cost determined based on the acreage of forest damaged by fire. Research on State Reserved Forest Land

194. Any person conducting research in State Reserved Forest Land without prior approval from the Ministry is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules and confiscation of research materials. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 41 ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་བཏོན་ནི་དང་བསྡུ་ལེན། ༡༩༢. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ བཅའ་ཁྲིམས་ འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ཤིང་ཆས་མིན་པར་ ཤིང་མིན་ནགས་ ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་བཏོན་ནི་དང་བསྡུ་ལེན་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་ འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་ དེ་ལས་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་ གྱི་གོང་ཚད་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་དེ་འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོཔ་ ཡང་ན་ ཉེས་ ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དེ་ ཤིང་མིན་ནགས་ ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་དེ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ནགས་ཚལ་མེ་སྤར་ནི། ༡༩༣. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ ས་ཆ་ནང་མེ་སྤར་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ མེ་གི་གནོད་རྐྱེན་བརྐྱབ་ཡོད་པའི་ནགས་ ཚལ་གྱི་རྒྱ་ཚད་དང་འཁྲིལ་ གཏན་འཁེལ་བཟོ་ཡོད་པའི་ནགས་ཚལ་བསྐྱར་འཛུགས་ཀྱི་རིན་གོང་ སྤྲོད་དགོ། རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ཞིབ་འཚོལ། ༡༩༤. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ལྷན་ཁག་ལས་ སྔ་གོང་གནང་བ་མེད་པར་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ཞིབ་འཚོལ་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ ཅ་ཆས་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༡ Trade of wild flora and fauna specimen listed under Schedule II and III

195. Any person involved in trade of wild flora and fauna specimen listed under Schedule II and III of this Act is an offence except in accordance with this Act and shall be liable for fines and confiscation of specimen as prescribed in the Rules.

196. Any person involved in trade of wild flora specimen of special class timber listed under Schedule II of this Act is an offence under this Act and shall be liable for fines and compensation at fair market value and confiscation of specimen as prescribed in the Rules.

197. Any person involved in trade of wild flora specimen other than special class timber listed under Schedule II and III of this Act is an offence except in accordance with this Act and shall be liable for fines and compensation at fair market value, cost at fair market value and release of specimen; or payment of fines, compensation at fair market value and confiscation of the specimen as prescribed in the Rules. Killing or injuring of wild fauna listed under Schedule II and III

198. Any person killing, injuring, destroying, capturing, collecting, breeding, and raising of wild fauna species listed under Schedule II and III of this Act is an offence except in accordance with this Act and shall be liable for fines and confiscation of specimen and equipment as prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 42 ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་དཔེ་ཚད་ཀྱི་ཚོང་སྒྱུར། ༡༩༥. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་དཔེ་ཚད་ཀྱི་ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ༡༩༦. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་དམིགས་ བསལ་དབྱེ་ཁག་གི་ཤིང་ཆས་ཀྱི་ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་ འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་དེ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ༡༩༧. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ ཤིང་ཆས་ཀྱི་དབྱེ་ཁག་གཞན་གྱི་རིགས་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ ཏེ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་ དེ་ལས་ འོས་འབབ་ཅན་ གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་སྤྲོད་དེ་ དཔེ་ཚད་དེ་འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོ་ ཡང་ན་ ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དེ་ དཔེ་ཚད་དེ་གཞུང་བཞེས་ འབད་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་བསད་པ་ ཡང་ན་ གནོད་ སྐྱོན་རྐྱབ་པ། ༡༩༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་མ་གཏོགས་ མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་ དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ བསད་ནི་དང་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་ནི་ རྩ་མེད་བཟོ་ནི་ བཟུང་ནི་ བསྡུ་འཇོམས་འབད་ནི་ རིགས་སྤེལ་ནི་ དེ་ལས་ གསོ་ནི་ཚུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་ དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་དང་ལཱ་ཆས་ཚུ་ གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༢ Use of animal to transport illegal forest produce

199. Any person using animal for transportation of illegal forest produce is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in Rules and animal shall be released upon completion of registration of an offence. Laying of trap and snare

200. Any person laying trap or snare in State Reserved Forest Land, State Land, or private registered land to kill or capture wild fauna species is an offence except in accordance with this Act and shall be liable for fines and confiscation of equipment as prescribed in the Rules. Import, export, transit, or re-export of wild flora and fauna specimen

201. Any person importing, exporting, transiting, or re-exporting wild fauna specimen listed under Schedule II and III of this Act without valid permit is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules in addition to confiscation of specimen.

202. Any person importing, exporting, transiting, or re-exporting wild flora specimen listed under Schedule II and III of this Act without valid permit is an offence under this Act and shall be liable for fines, compensation at fair market value, cost at fair market value and release of specimen; or payment of fines, compensation at fair market value and confiscation of the specimen as prescribed in the Rules. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 43 ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་དོན་ལུ་ སེམས་ཅན་ལག་ལེན་འཐབ་པ། ༡༩༩. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ སེམས་ཅན་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་ བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ སེམས་ཅན་འདི་ གནོད་ འགེལ་ཐོ་བཀོད་འབད་ཞིནམ་ལས་ འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོ། ཧིང་དང་རྙི་བཀལ་ནི། ༢༠༠. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ ཡང་ན་ སྒེར་གྱི་ཁྲམ་ བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་ནང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་བསད་ནི་ ཡང་ན་ བཟུང་ནིའི་དོན་ལུ་ ཧིང་ དང་རྙི་བཀལ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ ལཱ་ཆས་ཚུ་གཞུང་ བཞེས་འབད་དགོ། རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ནང་འདྲེན་ ཕྱིར་ཚོང་ སྐྱེལ་འདྲེན་ ཡང་ན་ ལོག་ ཕྱིར་ཚོང་། ༢༠༡. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཆོག་ཐམ་མེད་པར་ ནང་འདྲེན་ ཕྱིར་ཚོང་ སྐྱེལ་འདྲེན་ ཡང་ན་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོ་པའི་ཁར་ དཔེ་ཚད་ ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ༢༠༢. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་ པའི་ཤིང་སྣའི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་ཆོག་ཐམ་མེད་པར་ ནང་འདྲེན་ ཕྱིར་ཚོང་ སྐྱེལ་འདྲེན་ ཡང་ན་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་ བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་ དེ་ལས་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་སྤྲོད་དེ་ དཔེ་ཚད་དེ་ འཛིན་གྲོལ་འབད་དགོ་ ཡང་ན་ ཉེས་ཆད་དང་ འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དེ་ དཔེ་ཚད་དེ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༣ Illegal activity in State Reserved Forest Land

203. Any person carrying out any activity in the State Forest Reserved Land without forestry clearance from the Department is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules and payment of restoration cost determined based on the acreage of area damaged. Removal of forest produce from private registered land

204. Any person removing timber from private registered land without authentication of Thram from the concerned Gewog or Thromde and verification of timber by the forest field office is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules. Illegal operation of Forest-based Industry

205. Any person operating forest-based industry without registration certificate is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules. Illegal use of timber in Forest-based Industry

206. Any forest-based industry involved in sawing, processing, or utilizing illegal timber is an offence under this Act and shall be liable for fines, compensation at fair market value, and confiscation of the timber as prescribed in the Rules. Misuse of subsidized timber and forest produce allotted for other purpose

207. Any person misusing subsidized timber granted under Section 132 of this Act and forest produce allotted under Sections 138 to 140 of this Act Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 44 རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ལས་སྣ། ༢༠༣. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ ལས་ཁུངས་ལས་ ནགས་ཚལ་ཉོག་མེད་གནང་བ་མེད་པར་ལས་སྣ་གང་རུང་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་ དང་ གནོད་རྐྱེན་རྐྱབ་ཡོད་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་རྒྱ་ཚད་དང་འཁྲིལ་ ནགས་ཚལ་བསྐྱར་འཛུགས་ ཀྱི་རིན་གོང་སྤྲོད་དགོ། སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་ལས་ ཤིང་ཆས་ཕྱིར་བཏོན། ༢༠༤. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་ནང་ལས་ འབྲེལ་ཡོད་རྒེད་འོག་ ཡང་ ན་ ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ ཁྲམ་བདེན་སྦྱོར་ དེ་ལས་ ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ཡིག་ཚང་གིས་ བདེན་ དཔྱད་མ་འབད་བར་ ཤིང་ཆས་ཕྱིར་བཏོན་ འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་ འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག། ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་ལག་ལེན་འཐབ་ནི། ༢༠༥. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ཐོ་བཀོད་མ་འབད་བར་ ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ ལག་ ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག། ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ནང་ ཤིང་ཆས་ཚུ་ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ལག་ལེན་འཐབ་ནི། ༢༠༦. ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་གང་རུང་གིས་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ཤིང་ཆས་དྲ་བ་ བཟོ་ འདོན་འབད་བ་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་དང་འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ ཚོང་ འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དགོཔ་ དེ་ལས་ ཤིང་ཆས་འདི་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། གོང་ཚད་ཕབ་ཆག་གི་ཤིང་ཆས་དང་ གཞན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ལོག་སྤྱོད། ༢༠༧. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༣༢ པའི་ འོག་ལུ་གནང་མི་གོང་ཚད་ ཕབ་ཆག་གི་ཤིང་ཆས་དང་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༣༨ པ་ལས་ ༡༤༠ པ་ཚུན་ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༤ other than for intended purpose is an offence under this Act and shall be liable for fines and compensation at fair market value and confiscation as prescribed in the Rules. Non-declaration of forest produce

208. Any person transporting forest produce without declaration at the check gates is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules. Transport of timber without hammer impression

209. Any person transporting or transiting timber without valid hammer impression is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in Rules. Non registration of Mobile Machinery

210. Any person using mobile machinery in forest-based industry or inside State Reserved Forest Land without registration certificate is an offence under this Act and shall be liable for fines as prescribed in the Rules and confiscation of the mobile machinery. Subsequent Offence

211. Any person who commits an offence listed under Sections 171 to 210 of this Act for second time shall be liable for 50% additional fine on the fine component imposed for commission of that offence, additional fine of 100% and 200% for commission of an offence for three and more times. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 45 གྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྲིལ་ བགོ་འགྲེམས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་དེ་ཚུ་ གནད་དོན་གཞན་གྱི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་ འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་དང་འོས་འབབ་ཅན་ གྱི་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དགོཔ་ དེ་ལས་ ཤིང་ཆས་འདི་གཞུང་བཞེས་ འབད་དགོ། གསལ་སྟོན་མ་འབད་བའི་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད། ༢༠༨. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཞིབ་དཔྱད་སྒོ་ར་ཁར་ གསལ་སྟོན་མ་འབད་ བར་སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག། ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་རྟགས་མེད་པར་ ཤིང་ཆས་སྐྱེལ་འདྲེན། ༢༠༩. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་རྟགས་མེད་པར་ ཤིང་ཆས་སྐྱེལ་འདྲེན་ ཡང་ན་ བརྒྱུད་འགྲུལ་འབད་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག། ཐོ་བཀོད་མེད་པའི་ འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་འཕྲུལ་ཆས། ༢༡༠. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཐོ་བཀོད་ལག་ཁྱེར་མེད་པའི་ འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་འཕྲུལ་ཆས་ལག་ ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་བརྟེན་ བཅའ་ཡིག་ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་དགོཔ་དང་ འགུལ་སྐྱོད་འཕྲུལ་ཆས་གཞུང་བཞེས་འབད་ དགོ། གནོད་འགེལ་ཡང་བསྐྱར་འཐབ་པ། ༢༡༡. མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན ༡༧༡ ལས་ ༢༡༠ ཚུན་གྱི་གནོད་འགེལ་ འདི་ ཐེངས་གཉིས་འཐབ་པ་ཅིན་ གནོད་འགེལ་འདི་གི་ཉེས་ཆད་ཀྱི་སྟེང་ཁར་ ཉེས་ཆད་ཐེབས་ བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ དང་ ཐེངས་གསུམ་འཐབ་པ་ཅིན་ ཉེས་ཆད་ཐེབས་ བརྒྱ་ཆ་ ༡༠༠ དེ་ལས་ ཐེངས་གསུམ་ལས་ལྷག་སྟེ་འཐབ་ཚེ་ ཉེས་ཆད་ཐེབས་ བརྒྱ་ཆ་ ༢༠༠ བཀལ་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༥ Criminal Offence Killing of wild fauna listed in Schedule I

212. A defendant shall be guilty of an offence of killing wild fauna species listed in Schedule I of this Act except in accordance with this Act, if the defendant knowingly or intentionally kills the wild fauna species listed under Schedule I of this Act. Grading of killing of wild fauna listed in Schedule I

213. The offence of killing of wild fauna species listed under Schedule I of this Act shall be a felony of third degree; and the specimen shall be confiscated with payment of compensation for missing part as prescribed in the Rules. Illegal collection, harvesting, capturing, or destroying of wild flora and fauna listed in Schedule I

214. A defendant shall be guilty of an offence of illegal collection, harvesting, capturing or destroying of wild flora and fauna species or specimen listed in Schedule I of this Act except in accordance with this Act, if the defendant knowingly or intentionally collects, harvest, captures, or destroys wild flora or fauna species or specimen listed under Schedule I of this Act. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 46 ཉེས་པའི་གནོད་འགེལ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་བསད་པ། ༢༡༢. གལ་སྲིད་རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཞིག་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་བསད་པ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ ཤེས་ བཞིན་དང་མནོ་བཞིན་ བསམ་བཞིན་གྱི་སྒོ་ལས་བསད་པ་ཨིན་ཚེ་ རྩོད་ཟླ་དེ་ བཅའ་ཁྲིམས་ འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་བསད་པའི་ གནོད་འགེལ་ གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་པར་བརྩི་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་བསད་པའི་ཉེས་རིམ། ༢༡༣. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་བསད་ པའི་གནོད་འགེལ་འདི་ དབྱེ་རིམ་གསུམ་པའི་ཉེས་ཆེན་སྨིན་དགོཔ་དང་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་ དུ་བཀོད་པའི་ སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཚང་མི་གི་རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་ཚུ་ གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ བསྡུ་འཇོམས་ བསྡུ་ལེན་ བཟུང་བ་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་བཟོ་བ། ༢༡༤. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ ཁའི་ཤིང་སྣའི་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ ཡང་ན་ འདིའི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ བཅའ་ ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བསྡུ་འཇོམས་ བསྡུ་ལེན་ བཟུང་བ་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་བཟོ་བ་ཨིན་ན་ མ་གཏོགས་ ཤེས་བཞིན་དང་མནོ་བཞིན་ བསམ་བཞིན་གྱི་སྒོ་ལས་ བསྡུ་འཇོམས་ བསྡུ་ལེན་ བཟུང་བ་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་བཟོ་བ་ཨིན་པ་ཅིན་ རྩོད་ཟླ་དེ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ བསྡུ་ འཇོམས་ བསྡུ་ལེན་ བཟུང་བ་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་བཟོ་བའི་གནོད་འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་པར་ བརྩི་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༦ Grading of illegal collection, harvesting, capturing, or destroying of wild flora listed in Schedule I

215. The offence of illegal collection, harvesting, or destroying of wild flora listed in Schedule I of this Act shall be a misdemeanor and the specimen shall be confiscated with payment of compensation for missing part as prescribed in the Rules. Grading of illegal collection, harvesting, capturing, or destroying of wild fauna listed in Schedule I

216. The offence of illegal collection, capturing, or destroying of wild fauna listed in Schedule I of this Act shall be a felony of fourth degree and the specimen shall be confiscated with payment of compensation for missing part as prescribed in the Rules. Illegal trade of wild flora or fauna specimen listed in Schedule I

217. A defendant shall be guilty of an offence of illegal trade of wild flora or fauna specimen listed under Schedule I of this Act except in accordance with this Act, if the defendant transacts or deals in sale of wild flora or fauna specimen listed under Schedule I of this Act. Grading of illegal trade of wild flora specimen listed in Schedule I

218. The offence of illegal trade of wild flora specimen listed in Schedule I of this Act shall be a misdemeanor and the specimen shall be confiscated. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 47 ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་བསྡུ་འཇོམས་ བསྡུ་ལེན་ བཟུང་བ་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཉེས་རིམ། ༢༡༥. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ བསྡུ་འཇོམས་ བསྡུ་ལེན་ བཟུང་བ་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་བཟོ་བའི་གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་ཕྲ་ སྨིན་དགོཔ་དང་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་ཚང་མི་གི་རྒུད་ འཐུས་སྤྲོད་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ བསྡུ་འཇོམས་ བསྡུ་ ལེན་ བཟུང་བ་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་བཟོ་བའི་ཉེས་རིམ། ༢༡༦. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཁྲིམས་ འགལ་ཐོག་བསྡུ་འཇོམས་ བསྡུ་ལེན་ བཟུང་བ་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་བཟོ་བའི་གནོད་འགེལ་འདི་ དབྱེ་རིམ་བཞི་པའི་ཉེས་ཆེན་སྨིན་དགོཔ་དང་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་སྲོག་ཆགས་གི་ ཡན་ལག་མ་ཚང་མི་གི་རྒུད་འཐུས་སྤྲོད་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ཚོང་སྒྱུར། ༢༡༧. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་པ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ རྩོད་ཟླ་དེ་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་ འགལ་ཐོག་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་པའི་གནོད་འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་པར་བརྩི་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣའི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ཚོང་སྒྱུར་གྱི་ཉེས་ རིམ། ༢༡༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣའི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་ འགལ་ཐོག་ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་པའི་གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་ཕྲ་སྨིན་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་ཚུ་གཞུང་ བཞེས་འབད་དགོ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༧ Grading of illegal trade of wild fauna specimen listed in Schedule I

219. The offence of illegal trade of wild fauna specimen listed in Schedule I of this Act shall be a felony of fourth degree and the specimen shall be confiscated. Illegal possession of wild flora or fauna specimen listed in Schedule I

220. A defendant shall be guilty of an offence of illegal possession of wild flora or fauna specimen listed under Schedule I of this Act except in accordance with this Act, if the defendant without the certificate of possession from the Department possess specimen of wild flora or fauna specimen listed under Schedule I of this Act. Grading of illegal possession of wild flora specimen listed in Schedule I

221. The offence of illegal possession of wild flora specimen listed in Schedule I of this Act shall be a petty misdemeanor and the specimen shall be confiscated. Grading of illegal possession of wild fauna specimen listed in Schedule I

222. The offence of illegal possession of wild fauna specimen listed in Schedule I of this Act shall be a misdemeanor and the specimen shall be confiscated. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 48 ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ཚོང་ སྒྱུར་གྱི་ཉེས་རིམ། ༢༡༩. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་པའི་གནོད་འགེལ་འདི་ དབྱེ་རིམ་བཞི་པའི་ཉེས་ཆེན་སྨིན་ དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་ཚུ་གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་འཆང་བ། ༢༢༠. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འཆང་བ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ ལས་ཁུངས་ལས་དཔེ་ཚད་འཆང་ཆོག་པའི་ལག་ཁྱེར་མེད་པ་ཅིན་ རྩོད་ཟླ་དེ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ འཆང་བའི་གནོད་འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ ཨིན་པར་བརྩི་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣའི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་འཆང་བའི་ཉེས་ རིམ། ༢༢༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣའི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་ འགལ་ཐོག་འཆང་བའི་གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་པ་ཡང་ཕྲ་སྨིན་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་གཞུང་ བཞེས་འབད་དགོ ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་འཆང་ བའི་ཉེས་རིམ། ༢༢༢. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་འཆང་བའི་གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་ཕྲ་སྨིན་དགོཔ་དང་ དཔེ་ཚད་གཞུང་ བཞེས་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༨ Causing injury to wild fauna species listed in Schedule I

223. A defendant shall be guilty of an offence causing injury to wild fauna species listed in Schedule I of this Act except in accordance with this Act, if the defendant knowingly or intentionally causes injury to wild fauna species listed under Schedule I of this Act. Grading of causing injury to wild fauna species listed in Schedule I

224. The offence of causing injury to wild fauna species listed in Schedule I of this Act shall be a misdemeanor. Illegal breeding or raising of wild fauna species listed in Schedule I

225. A defendant shall be guilty of an offence of illegal breeding or raising of wild fauna listed under Schedule I of this Act, if the defendant without the approval from the Department breed or raise wild fauna species listed under Schedule I of this Act. Grading of illegal breeding or raising of wild fauna species listed in Schedule I

226. The offence of illegal breeding or raising of wild fauna species listed in Schedule I of this Act shall be a misdemeanor. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 49 ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་པ། ༢༢༣. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཞིག་ལུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ ཤེས་བཞིན་ ཡང་ན་ མནོ་བཞིན་ བསམ་བཞིན་གྱི་སྒོ་ལས་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་པ་ཅིན་ རྩོད་ཟླ་དེ་ བཅའ་ ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་ རྐྱབ་པའི་གནོད་འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་པར་བརྩི་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་པའི་ཉེས་རིམ། ༢༢༤. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཞིག་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་པའི་གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་ཕྲ་སྨིན་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ རིགས་སྤེལ་བ་ ཡང་ན་ གསོ་བ། ༢༢༥. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ ལས་ཁུངས་ལས་གནང་བ་མེད་པར་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་ དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ རིགས་སྤེལ་བ་ ཡང་ན་ གསོ་ བ་ཅིན་ རྩོད་ཟླ་དེ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ ཆགས་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་རིགས་སྤེལ་བ་ ཡང་ན་ གསོ་བའི་གནོད་འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་ པར་བརྩི་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ རིགས་སྤེལ་བ་ ཡང་ན་ གསོ་བའི་ཉེས་རིམ། ༢༢༦. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ཁྲིམས་ འགལ་ཐོག་རིགས་སྤེལ་བ་ ཡང་ན་ གསོ་བའི་གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་ཕྲ་སྨིན་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༤༩ Illegal cultivation of wild flora species listed in Schedule I

227. A defendant shall be guilty of an offence of illegal cultivation of wild flora listed under Schedule I of this Act, if the defendant without the approval from the Department cultivates wild flora species listed under Schedule I of this Act. Grading of illegal cultivation of wild flora species listed in Schedule I

228. The offence of illegal cultivation of wild flora species listed under Schedule I of this Act shall be petty misdemeanor. Illegal fishing by use of poison, explosive, or electrical device

229. A defendant shall be guilty of illegal fishing, if the defendant kills, injures, destroy, or capture fish using poison, explosive, or electrical device in any water bodies. Grading of illegal fishing by use of poison, explosive, or electrical device

230. The grading of illegal fishing by use of poison, explosive, or electrical device shall be misdemeanor. Illegal manufacture, possession, or use of false forestry hammer

231. A defendant shall be guilty of an offence of illegal manufacture, possession, or use of false forestry hammer, if the defendant knowingly manufactures, possess, or use false forestry hammer to deceive the lawful authority. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 50 ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་པ། ༢༢༧. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ ལས་ཁུངས་ལས་གནང་བ་མེད་པར་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་ དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ཞིག་ འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་པ་ཅིན་ རྩོད་ཟླ་དེ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་པའི་གནོད་འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་པར་བརྩི་དགོ། ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་པའི་ ཉེས་རིམ། ༢༢༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་ནང་ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་པའི་གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་པ་ཡང་ཕྲ་སྨིན་དགོ། དུག་དང་འགས་རྫས་ ཡང་ན་ གློག་ཆས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ཉ་བཟུང་བ། ༢༢༩. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ ཆུ་རྒྱུན་གང་རུང་ནང་ དུག་དང་འགས་རྫས་ ཡང་ན་ གློག་ཆས་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཉ་བསད་པ་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་པ་ རྩ་མེད་བཟོ་བ་ ཡང་ན་ བཟུང་པ་ཅིན་ རྩོད་ཟླ་དེ་ དུག་དང་འགས་རྫས་ ཡང་ན་ གློག་ཆས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ ཉ་བཟུང་བའི་གནོད་འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་པར་བརྩི་དགོ། དུག་དང་འགས་རྫས་ ཡང་ན་ གློག་ཆས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ཉ་བཟུང་བའི་ཉེས་རིམ། ༢༣༠. དུག་དང་འགས་རྫས་ ཡང་ན་ གློག་ཆས་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ ཉ་བཟུང་བའི་ གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་ཕྲ་སྨིན་དགོ། ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་རྫུན་མ་བཟོ་བ་ འཆང་བ་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་འཐབ་པ། ༢༣༡. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཞིག་གིས་ དབང་ཆ་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་མི་ངོམ་མགོ་སྐོར་ནིའི་དོན་ལུ་ ཤེས་བཞིན་དུ་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་རྫུན་མ་བཟོ་བ་ འཆང་བ་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་འཐབ་པ་ཅིན་ རྩོད་ཟླ་དེ་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་རྫུན་མ་བཟོ་བ་ འཆང་བ་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་གནོད་ འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་པར་བརྩི་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༠ Grading of illegal manufacture, possession, or use of false forestry hammer

232. The offence of illegal manufacture, possession, or use of false forestry hammer shall be petty misdemeanor. Smuggling of wild flora or fauna specimen

233. A defendant shall be guilty of an offence of smuggling wild flora or fauna specimen under this Act, if the defendant discretely or illegally imports or exports or re-export wild flora and fauna specimen listed in Schedule I of this Act; or import, export, or re-export wild flora and fauna specimen not native to the country. Grading of smuggling of wild flora or fauna specimen

234. The offence of smuggling of wild flora or fauna specimen shall be value- based sentencing and the specimen shall be confiscated. CHAPTER 11 MISCELLANEOUS Identification Card

235. The Department shall issue identification card to all forestry official for exercising the powers and functions under this Act.

236. The forestry official shall on demand, produce the identification card to the person against whom the power is being exercised. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 51 ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་རྫུན་མ་བཟོ་བ་ འཆང་བ་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་ཉེས་རིམ། ༢༣༢. ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོཝ་རྫུན་མ་བཟོ་བ་ འཆང་བ་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་གནོད་འགེལ་འདི་ ཉེས་པ་ཡང་ཕྲ་སྨིན་དགོ། རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཀྱི་ལྐོག་ཚོང་། ༢༣༣. གལ་སྲིད་ རྩོད་ཟླ་ཅིག་གིས་ གསང་བ་དང་ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ལས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་ དེབ་ ༡ པའི་ནང་ ཐོ་བཀོད་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ཅིག་ ནང་འདྲེན་ ཕྱིར་ཚོང་ ཡང་ན་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་པ་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་མེད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ནང་འདྲེན་ ཕྱིར་ཚོང་ ཡང་ན་ ལོག་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་པ་ཅིན་ རྩོད་ཟླ་དེ་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ ལྐོག་ཚོང་འཐབ་པའི་གནོད་འགེལ་གྱི་ཉེས་སྐྱོན་ཨིན་པར་བརྩི་དགོ། རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ལྐོག་ཚོང་གི་ཉེས་རིམ། ༢༣༤. རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཀྱི་ ལྐོག་ཚོང་འཐབ་པའི་གནོད་ འགེལ་འདི་ རིང་ཐང་དང་བསྟུན་པའི་ཁྲིམས་ཚད་ཕོགཔ་དང་ དཔེ་ཚད་དེ་ གཞུང་བཞེས་འབད་ དགོ། ལེའུ་ ༡༡ པ། སྣ་ཚོགས། ངོ་རྟགས་ཤོག་བྱང་། ༢༣༥. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ དབང་ཚད་དང་བྱ་སྒོ་ལག་ལེན་འཐབ་ནིའི་དོན་ ལུ་ ནགས་ཚལ་ལས་བྱེད་པ་ག་ར་ལུ་ ངོ་རྟགས་ཤོག་བྱང་གནང་དགོ། ༢༣༦. མི་ངོ་ཅིག་ལུ་ དབང་ཚད་ལག་ལེན་འཐབ་ཚེ་ མི་འདི་གིས་ངོ་རྟགས་སྟོན་འདོད་བཀོད་པ་ཅིན་ ནགས་ཚལ་གྱི་ལས་བྱེད་པ་གིས་ངོ་རྟགས་སྟོན་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༡ Entitlement of Uniform

237. The forestry official shall be entitled to a uniform as prescribed in the Rules and its use shall be in conformity with the Forestry Uniform Code. Arms and Ammunition

238. The forestry official may be issued with the arms and ammunition to carry out functions under this Act. Immunity

239. No legal proceeding or suit shall be brought against any official of the Department that carries out its duty in exercise its official function.

240. The immunity granted under Section 239 of this Act shall not cover corrupt acts committed by any official of the Department in connection with discharge of their duty. Confidentiality of identity of Complainant or Informer

241. Where the Department receives information on the commission or suspected commission of an offence, that information and the identity of the complainant or informer shall be confidential and all matters relating to such information shall be privileged and not disclosed unless required by the Court.

242. An informer reporting the information on commission of forestry offence shall be done in good faith and shall not report false information to a harass the other person. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 52 སྒྲིགས་ཆས་ཀྱི་ཐོབ་རིམ། ༢༣༧. ནགས་ཚལ་གྱི་ལས་བྱེད་པ་ལུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ སྒྲིགས་ཆས་ཐོབ་རིམ་ཡོདཔ་ དང་ འདི་གི་ལག་ལེན་སྒྲིགས་ཆས་ཀྱི་ ཀུན་སྤྱོད་རྣམ་གཞག་དང་འཁྲིལ་དགོ། གོ་མཚོན་དང་མདེའུ། ༢༣༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་གི་བྱ་སྒོ་བསྒྲུབ་ནིའི་དོན་ལུ་ནགས་ཚལ་གྱི་ལས་བྱེད་པ་ལུ་གོ་མཚོན་དང་ མདེའུ་གནང་ཆོག། བཀག་ཆ། ༢༣༩. ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ལས་ འགོ་དཔོན་གང་རུང་ཅིག་གིས་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་འགན་ཁུར་ ཚུ་ འཐབ་པའི་སྐབས་ ཁྲིམས་དོན་བྱ་རིམ་ ཡང་ན་ ཉེས་འཛུགས་ཚུ་མི་ཕོག། ༢༤༠. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༢༣༩ གི་དགོངས་དོན་འོག་ལུ་གནང་མི་བཀག་ཆ་འདི་ ལས་ བྱེདཔ་གང་རུང་ཅིག་གིས་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་འགན་ཁུར་བསྟར་སྤྱོད་འབད་བའི་སྐབས་ ངན་ལྷད་ ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་འབད་མི་ལུ་མི་འགབ། ཉོག་བཤད་བཀལ་མི་ ཡང་ན་ སྙན་ཞུ་འབད་མིའི་ངོ་རྟགས་གསང་བ། ༢༤༡. གནོད་འགེལ་འཐབ་པ་ ཡང་ན་ འཐབ་ཡོད་པའི་དོགས་པ་ཡོད་པའི་གསང་བའི་གནས་ཚུལ་ ལས་ཁུངས་ཀྱི་འཐོབ་པ་ཅིན་ དེའི་གནས་ཚུལ་དང་ ཉོག་བཤད་བཀལ་མི་ ཡང་ན་ སྙན་ཞུ་ འབད་མིའི་ངོ་རྟགས་འདི་ གསང་སྟེ་བཞག་དགོཔ་དང་ གནས་ཚུལ་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་ དོན་ཚུ་ དམིགས་བསལ་གསང་བྱའི་ཐོབ་དབང་ཡོདཔ་ལས་ གནས་ཚུལ་ཚུ་ ཁྲིམས་ཀྱི་འདུན་ ས་ལས་ བཀའ་རྒྱ་གནང་ན་མ་གཏོགས་ གསང་སྒྲོག་འབད་མི་ཆོག། ༢༤༢. གནས་ཚུལ་སྙན་ཞུ་འབད་མི་ཅིག་གིས་ ནགས་ཚལ་དང་འབྲེལ་བའི་ གནོད་འགེལ་འཐབ་ཡོད་ པའི་གནས་ཚུལ་སྙན་ཞུ་འབདཝ་ད་ ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ལས་འབད་དགོཔ་དང་ མི་ངོ་ གཞན་ཅིག་ལུ་ བརྡབ་གསིག་རྐྱབ་ནིའི་དམིགས་པ་བསྐྱེད་དེ་ རྫུན་ཞུགས་གནས་ཚུལ་གྱི་སྙན་ ཞུ་འབད་མི་ཆོག། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༢ Fees and Service Charges

243. The Ministry may levy appropriate and proportionate fees and service charges as prescribed in the Rules for delivering services to the public and other agencies under this Act, which shall be revised periodically; and as and when necessary. Schedule of Species

244. The Ministry may revise Schedule I of this Act species from time to time and propose to the Parliament for approval.

245. The Ministry may approve and revise the records of species under Schedule II and III of this Act from time to time.

246. The Department shall publish a separate booklet on Schedule of species. Rules of Construction

247. In this Act, the singular includes the plural and the feminine includes the masculine, and vice versa. Rule Making Power

248. The Ministry shall make Rules consistent with the provision of this Act within 6 months from the date of coming into force in consultation with the relevant stakeholders. Amendment

249. The amendment of this Act by way of addition, variation or repeal may be effected only by the Parliament. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 53 ཞབས་ཏོག་གི་འཐུས། ༢༤༣. ལྷན་ཁག་གིས་ མི་མང་དང་ལས་སྡེ་གཞན་ཚུ་ལུ་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་སྤྲོད་པའི་སྐབས་ འོས་ འཚམས་ལྡན་པའམ་ ཆ་ཚད་དང་མཐུན་པའི་བཅའ་ཡིག་ནང་ གསལ་བཀོད་འབད་མི་ཞབས་ ཏོག་གི་འཐུས་ཚུ་ བཀལ་ཆོགཔ་དང་འཐུས་དེ་ཡང་ དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ དུས་དང་དུས་སུ་ བསྐྱར་བཟོ་འབད་ཆོག། རིགས་སྣའི་ཟུར་དེབ། ༢༤༤. ལྷན་ཁག་གིས་ དུས་དང་དུས་སུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པའི་ རིགས་སྣའི་ཐོ་ཚུ་ བསྐྱར་བཟོ་འབད་དེ་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ གནང་བ་གྲོལ་ནིའི་དོན་ལུ་ཕུལ་དགོ། ༢༤༥. ལྷན་ཁག་གིས་ དུས་དང་དུས་སུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའིཟུར་དེབ་ ༢ པ་དང་ ༣ པའི་རིགས་ སྣའི་ཐོ་ཚུ་ བསྐྱར་བཟོ་དང་ཆ་འཇོག་འབད་ཆོག། ༢༤༦. ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ རིགས་སྣའི་ཟུར་དེབ་ཀྱི་དེབ་ཆུང་ ལོགས་སུ་སྦེ་དཔེ་སྐྲུན་འབད་དགོ། གོ་དོན་ལེན་ཐངས། ༢༤༧. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནང་ གཅིག་ཚིག་གི་གྲངས་སུ་ མང་ཚིག་ཡང་ཚུད་ནི་དང་ མང་ཚིག་གི་གྲངས་ སུ་ གཅིག་ཚིག་ཡང་ཚུད་དགོཔ་དང་ དེ་ལས་ མོ་ཚིག་གི་གྲགས་སུ་ ཕོ་ཚིག་ཡང་ཚུད་ནི་དང་ ཕོ་ཚིག་གི་གྲངས་སུ་ མོ་ཚིག་ཡང་ཚུད་ནི་ཨིན། བཅའ་ཡིག་བཟོ་ནིའི་དབང་ཆ། ༢༤༨. ལྷན་ཁག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་ ལས་མ་འགལ་བར་ བཅའ་ཡིག་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་བསྟར་སྤྱོད་འབད་བའི་ཉིནམ་ལས་ ཟླ་ངོ་དྲུག་གི་ནང་འཁོད་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ ཚུ་དང་གྲོས་བསྟུན་ཐོག་བཟོ་དགོ། འཕྲི་སྣོན། ༢༤༩. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ལུ་ ཁ་སྐོང་ ཡང་ན་ ཁྱད་པར་ ཆ་མེད་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ འཕྲི་སྣོན་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་རྐྱངམ་ཅིག་མཛད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༣ Authoritative Text

250. In any instance of a difference in meaning between the Dzongkha and the English texts of this Act, Dzongkha text shall be regarded as the authoritative. Definitions

251. In this Act, unless the context otherwise requires: (1) “act” means the Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 including any amendments made thereto. (2) “afforestation” means the establishment of trees by sowing, planting, or natural regeneration on an area from which trees have always or for very long been absent. (3) “allotment” means the disposal of forest produce through auction or any other appropriate systems defined by the Department. (4) “authorized agency” means any agency authorized by the Ministry or Department to carry out the assigned functions under this Act. (5) “biological corridor” means an area set aside to connect one or more Protected Areas. (6) “buffer zone” means an area within a protected area adjacent to core and transition zone that provide cushioning function when the core or transition zones are located in the immediate vicinity of anthropogenic disturbances both from within and outside of the protected area. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 54 ཚིག་དོན་གྱི་དབང་ཚད། ༢༥༠. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་རྫོང་ཁ་དང་ དབྱིན་སྐད་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ གོ་དོན་མ་འདྲ་བའི་གནད་རེ་ འཐོན་ཚེ་ རྫོང་ཁ་གི་གོ་དོན་ལུ་ ཆ་གནས་བཟུང་དགོ། ངེས་ཚིག ༢༥༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནང་ ཚིག་དོན་གོ་བ་སོ་སོར་ལེན་དགོཔ་འཐོན་ན་མ་གཏོགས་ དེ་མིན་ གཤམ་ གསལ་གྱི་ངེས་ཚིག་གི་གོ་བ་ལུ་འཇུག་དགོ། (༡) “བཅའ་ཁྲིམས་” ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ་བརྩིས་ཏེ་ དེའི་ཤུལ་འཕྲི་སྣོན་གང་རུང་ལུ་གོ། (༢) “ནགས་ཚལ་གསར་བཟོ” ཟེར་མི་འདི་ ཤིང་མ་པ་ལས་མ་སྐྱེས་བའི་ ཡང་ན་ དུས་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ ཤིང་མེད་པའི་ས་གནས་ནང་ ཤིང་གི་སོན་དང་ལྕངམ་བཙུགས་ནི་ ཡང་ ན་ རང་བཞིན་གསར་སྐྱེས་འབད་ནི་ལུ་གོ། (༣) “བགོ་འགྲེམས་” ཟེར་མི་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ རིན་བསྡུར་ཚོང་སྒྱུར་ ཡང་ན་ འོས་ འཚམས་ལྡན་པའི་ལམ་ལུགས་ གཞན་གང་རུང་གི་ཐོག་ལུ་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ ཕྱིར་འདོན་འབད་མི་ལུ་གོ། (༤) “དབང་ཚད་ལྡན་པའི་ལས་སྡེ་” ཟེར་མི་འདི་ ལྷན་ཁག་ ཡང་ན་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ འགན་ཁུར་སྤྲོད་ཡོད་མི་བསྟར་སྤྱོད་འབད་ནིའི་ཆེད་དུ་ དབང་ཚད་སྤྲོད་དེ་ཡོད་མི་ལས་སྡེ་གང་རུང་ཅིག་ལུ་གོ། (༥) “སྐྱེ་ལྡན་བར་ལམ་” ཟེར་མི་འདི་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཅིག་ ཡང་ན་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ ཅིག་ལས་ལྷག་སྟེ་མཐུད་སྦྲེལ་འབད་ནིའི་ ས་ཁོངས་ལོགས་སུ་སྦེ་བཞག་མི་ལུ་གོ། (༦) “བར་གླིང་ས་ཁོངས་” ཟེར་མི་འདི་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ནང་ན་ མི་གི་གཞིས་ཆགས་ ས་ཁོངས་ཀྱི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ཡོད་པའི་ དབུས་གླིང་དང་སོར་སྒྱུར་ས་ཁོངས་ལུ་ སྲུང་སྐྱོབ་ ས་ཁོངས་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་དང་ནང་འཁོད་ལས་བར་དཀྲོག་འབད་མི་ལས་རྒྱབ་སྣོན་ས་ཁོངས་ལུ་ གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༤ (7) “forest check gate” means the established check gates in the country. (8) “forest checkpoint” means any strategic point along the motorable road or footpath for conducting inspection of forest produce by the forestry official. (9) “classification of timber” means classifying the timber species into different classes based on type and value in the country. (10) “commercial timber” means timber allotted or sold at the commercial rate of royalty. (11) “community forest” means any area of State Reserved Forest Land designated for management by a local community. (12) “community forest management group” means a group of households constituted for the management of Community Forest in accordance with approved management plan. (13) “compensation” means monetary payment made to the Royal Government of Bhutan at the rates fixed by the Ministry for loss incurred by way of illegal taking, felling, damaging, and collection of forest produce from State Reserved Forest Land. (14) “confiscation” means forfeiture of seized forest produce or goods to the Royal Government. The process of confiscation shall be effected only upon completion of Court adjudication in criminal case and after settlement of offence with the Department in civil case. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 55 (༧) “ནགས་ཚལ་ཞིབ་དཔྱད་སྒོ་ར་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་གཞི་བཙུགས་འབད་ ཡོད་མི་ཞིབ་དཔྱད་སྒོ་ར་ཚུ་ལུ་གོ། (༨) “ནགས་ཚལ་ཞིབ་དཔྱད་ས་སྒོ་” ཟེར་མི་འདི་ འཁོར་ལམ་དང་རྐང་ལམ་བདའ་སྟེ་ ས་ གནས་གལ་ཅན་ཁར་ ནགས་ཚལ་འགོ་དཔོན་ཚུ་གིས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཞིབ་ དཔྱད་འབད་སའི་ས་གནས་གང་རུང་ལུ་གོ། (༩) “ཤིང་ཆས་དབྱེ་ཁག་བཟོ་ནི་” ཟེར་མི་འདི་ ཤིང་ཆས་ཀྱི་རིགས་སྣ་ཚུ་ རིགས་ཀྱི་དབྱེ་ བའམ་ རིན་གོང་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ དབྱེ་ཁག་སོ་སོར་སྦེ་ཕྱེ་མི་འདི་ལུ་གོ། (༡༠) “ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཤིང་ཆས་” ཟེར་མི་འདི་ སྤྱོད་ཁྲལ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཐོག་སྤྲོད་དེ་ བགོ་འགྲེམས་སམ་བཙོང་མི་ཤིང་ཆས་ལུ་གོ། (༡༡) “གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ ས་ཁོངས་གང་རུང་ཅིག་ ས་གནས་གྱི་མི་སྡེ་ཚུ་གིས་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནིའི་ཆེད་དུ་ ངོས་ འཛིན་འབད་ཡོད་མི་འདི་ལུ་གོ། (༡༢) “གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན་” ཟེར་མི་འདི་ གནང་བ་གྲོལ་ཡོད་པའི་འཛིན་ སྐྱོང་འཆར་གཞི་དང་འཁྲིལ་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཁྱིམ་ གུང་གི་སྡེ་ཚན་བཟོ་ཡོད་མི་ལུ་གོ། (༡༣) “རྒུད་འཐུས་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ལུ་འབག་པ་ རྡབ་པ་ གནོན་སྐྱོན་རྐྱབ་ པ་དང་ བསྡུ་གསོག་ལ་སོགས་པ་འབད་དེ་ གྱོང་རྒུད་བཀལ་བའི་སྐབས་ ལྷན་ཁག་གིས་ ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཚད་གཞི་གུར་གཞིར་བཞག་ཐོག་ འབྲུག་གཞུང་ལུ་ དངུལ་སྤྲོད་མི་ འདི་ལུ་གོ། (༡༤) “གཞུང་བཞེས་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱུ་དངོས་ ཡང་ན་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ གཏན་ འཇགས་སྦེ་གཞུང་གི་བདག་དབང་ལུ་ལེན་མི་ལུ་གོ། ཉེས་རྩོད་ཨིན་པ་ཅིན་ ཁྲིམས་ཀྱི་ དབྱེ་བཤེར་མཇུག་བསྡུ་སྟེ་དང་ ཞི་རྩོད་ཨིན་པ་ཅིན་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གནོད་འགེལ་བདེ་ འགྲིག་འབད་ཚརཝ་ད་རྐྱངམ་གཅིག་ གཞུང་བཞེས་འབད་དགོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༥ (15) “conservation breeding” means the process of breeding wild fauna and flora outside or within their natural environment in order to conserve the genetic diversity of the species and restock or reintroduce the species to re-establish self-sustaining population in its natural wild habitat. (16) “constitution” means the Constitution of the Kingdom of Bhutan. (17) “conveyance” means any vehicle, aeroplane, train, device, machine or others used in gathering or transporting forest produce. (18) “core zone” means an area within a protected area undisturbed by significant human activity having high conservation values for the persistence of flora and fauna of international, national or local importance including resident or migratory fauna. (19) “critical watershed” mean any area critical for protecting the supply of water for drinking, irrigation, flood control, hydroelectric project or related purpose which has been declared to be a critical watershed by the Parliament. (20) “department” means the Department of Forests and Park Services or any other Department that may become responsible for Forest and Park Services. (21) “developmental activity” means any activity carried out by Ministry or government agency in the interest of general public for long and medium term. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 56 (༡༥) “ཉམས་སྲུང་གི་དོན་ལུ་རིགས་རྒྱུད་སྤེལ་ནི” ཟེར་མི་འདི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་དང་ཤི ང་ རིགས་ཀྱི་རིགས་སྣ་ཉམས་སྲུང་དང་ རིགས་རློབས་བསྐྱར་འཛུགས་ ཡང་ན་ གསར་ འཛུགས་འབད་དེ་ རང་བཞིན་འཁྱམ་སའི་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་ ཡང་ན་ ནང་འཁོད་ རིགས་སྣའི་གྲངས་རློབས་ཡུན་བརྟན་བཟོ་ཐབས་ལུ་ རི་དྭགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་དང་ཤི ང་ རིགས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་སྤེལ་མི་ལུ་གོ། (༡༦) “རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་” ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་ལུ་གོ། (༡༧) “འདྲེན་འཁོར་” ཟེར་མི་འདི་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ བསྡུ་འཇོམས་དང་སྐྱེལ་འདྲེན་ འབད་ནིའི་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ སྣུམ་འཁོར་ གནམ་གྲུ་ རེལ་ལི་ ཐབས་འཕྲུལ་ འཕྲུལ་ཆས་ ཡང་ན་ སྐྱེལ་འདྲེན་གཞན་ཚུ་ལུ་གོ། (༡༨) “དབུས་གླིང་ས་ཁོངས་” ཟེར་མི་འདི་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ མངོན་གསལ་ ཅན་གྱི་ལས་སྣ་གིས་བར་དཀྲོག་མ་རྐྱབ་པའི་ས་ཁོངས་ཨིན་པའི་ཁར་ རྒྱལ་སྤྱིའི་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ ས་གནས་ཁར་སྡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཉམས་སྲུང་གི་བརྩི་མཐོང་མཐོ་དྲགས་ སྦེ་ཡོད་པའི་རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ གཞིས་སྤོ་འོང་སའི་རི་ དྭགས་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་འཁྱམ་སའི་ས་ཁོངས་ལུ་གོ། (༡༩) “ཉེན་གལ་ཅན་གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས” ཟེར་མི་འདི་ འཐུང་ཆུ་ ཞིང་ཆུ་ ཆུ་རུད་བཀག་ འཛིན་ ཆུར་བརྟེན་གློག་མེ་ལས་འགུལ་ ཡང་ན་ དེ་འབྲེལ་ ཆུ་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ནིའི་ དོན་ལུ་ ས་ཁོངས་གང་རུང་ཅིག་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དགོཔ་སྦེ་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ཉེན་གལ་ ཅན་གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབད་མི་ས་ཁོངས་གང་རུང་ལུ་གོ། (༢༠) “ལས་ཁུངས་” ཟེར་མི་འདི་ ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ག་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་ ཡང་ན་ ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ག་ཞབས་ཏོག་གི་དོན་ལུ་ འགན་ཁ་ཕོག་མི་ལས་ཁུངས་གང་རུང་ ཅིག་ལུ་གོ། (༢༡) “གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་” ཟེར་མི་འདི་ ལྷན་ཁག་ ཡང་ན༌ གཞུང་གི་ལས་སྡེ་ཅིག་གིས་ མི་མང་ཡོངས་ཀྱི་མཐའ་དོན་ལུ་དམིགས་ཏེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་དུས་ཡུན་བར་མ་དང་ རིངམོ་གི་ལས་སྣ་གང་རུང་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༦ (22) “ecosystem” means community of plant and animal interacting with each other in a given area, and also with their non-living environment. The non-living environment includes weather, earth, sun, soil, climate and atmosphere. (23) “Eexotic species” means any wild flora and fauna that is introduced outside its natural past or present distribution; and includes any part, gametes, seeds, eggs, or propagules of such species that might survive and subsequently reproduce. (24) “fine” means a sum of money imposed as penalty by the Ministry for violating provision of the Forest and Nature Conservation Act of Bhutan and Rules made thereunder. (25) “forest cover” means land with tree spanning more than 0.5 ha with tree higher than 5 meter and a canopy cover of more than 10 percent. (26) “forest Fire” means any fire in State Reserved Forest Land, whether anthropogenic or natural in origin. (27) “forest-based industry” means any industry which uses forest produce as its raw material. (28) “forest management unit” means an area of State Reserved Forest Land designated for scientific management of forest. (29) “forest and nature conservation code of best management practices of Bhutan” shall mean the document providing guidelines for preparation and implementation of scientific management regimes with best practices. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 57 (༢༢) “སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་རིང་ལུགས་” ཟེར་མི་འདི་ སྔོ་ཤིང་ངམ་སེམས་ཅན་གྱི་སྡེ་རིགས་ ས་ཁོངས་ཅིག་ནང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་འཐབ་པ་མ་ཚད་ དེ་གའི་སྲོག་མེད་རང་བཞིན་ གནས་སྟངས་དང་མཉམ་ཡང་ ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་འཐབ་མི་འདི་ལུ་གོ། སྲོག་མེད་རང་ བཞིན་གནས་སྟངས་འདི་ཡང་ གནམ་གཤིས་ འཛམ་གླིང་ ཉིམ་ ས་ གནམ་གཤིས་ གནས་སྟངས་དང་ བར་སྣང་ཁམས་ཚུ་ཨིན། (༢༣) “རིགས་སྣ་གསརཔ་” ཟེར་མི་འདི་ སྔོན་ ཡང་ན་ སྐབས་ཅིག་འཁྱམ་ས་མིན་པའི་རང་ བཞིན་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཕྱི་ཁར་ གནས་ཚུགས་པ་དང་སླར་འཐོན་ཚུགས་པའི་ནུས་ཤུགས་ ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ དེ་ལས་ དེའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་མཚན་ མའི་ཕྲ་རྫས་ སོན་ སྒོང་རྡོག་ ཡང་ན་ སྔོ་ཤིང་སོན་རྩའི་རིགས་སྣ་གང་རུང་ལུ་གོ། (༢༤) “ཉེས་ཆད་” ཟེར་མི་འདི་ ལྷན་ཁག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་དང་དེའི་བཅའ་ཡིག་གི་དགོངས་ དོན་ཚུ་ལས་འགལ་བའི་ཉེས་བྱ་ དངུལ་ཐོག་ལུ་བཀལ་མི་འདི་ལུ་གོ། (༢༥) “ནགས་ཚལ་གྱི་ཁྱབ་བརྡལ་” ཟེར་མི་འདི་ ཤིང་གི་ཁྱབ་ཚད་ ཧེག་ཀྲར་ ༠.༥ ལས་ ལྷག་པའམ་ རིང་ཚད་ མི་ཊར་ ༥ དང་ ཤིང་གི་གཡབ་ བརྒྱ་ཆ་ ༡༠ ལས་མངམ་སྦེ་ ཡོད་པའི་ས་ཆ་ལུ་གོ། (༢༦) “ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན་” ཟེར་མི་འདི་ མི་ ཡང་ན་ རང་བཞིན་ལས་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ ལས་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་ནང་ མེ་རྐྱེན་འབྱུང་མི་ལུ་གོ། (༢༧) “ནགས་ཚལ་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་” ཟེར་མི་འདི་ ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་རྒྱུ་ཆ་ སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་གང་རུང་ལུ༌གོ། (༢༨) “ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཕྲན་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ ཁོངས་ ཚན་རིག་འཛིན་སྐྱོང་གི་དོན་ལུ་ ངོས་འཛིན་འབད་མི་ལུ་གོ། (༢༩) “འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་འཛིན་སྐྱོང་གི་གོམས་སྲོལ་རྣམ་གཞག་ ” ཟེར་མི་འདི་ ཚན་རིག་འཛིན་སྐྱོང་རིང་ལུགས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་དྲག་ཤོས་ཅིག་ བཟོ་ནི་ དང་ལག་ལེན་འཐབ་ཐངས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ཡིག་ཆ་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༧ (30) “forest produce” includes any of the following: (a) Trees, timber, and Non-Wood Forest Produce; (b) Wild animal including fish and parts or products of wild animal including skin, hide, feather, fur, horn, antler, tusk, bone, bile, musk, honey, bird nest, bird beak and crest, eggs, quills, scales, insects, microbes, wax, lac, and any other produce that comes out of the forest; and (c) Peat and soil. (31) “forest road” means the road constructed primarily for the purpose of harvesting timber from area identified by the Department of Forests and Park Services. (32) “forestry uniform code” means a document adopted by the Department of Forests and Park Services detailing the design, color, manner of wearing and frequency of issuance of uniform, rank insignia and associated articles for forestry officials. (33) “forestry official” means any forestry personnel trained as a forester and appointed as a civil servant under Department of Forests and Park Services to enforce any provisions of this Act. (34) “government” means the Lhengye Zhungtshog. (35) “green accounting” means an accounting system which attempt to include environmental cost into the financial result of various operation. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 58 (༣༠) “ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་” ཟེར་མི་འདི་ གཤམ་གསལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་གང་རུང་ཅིག་ལུ་གོ། (ཀ) ཤིང་དང་ཤི ང་ཆས་ ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད། (ཁ) རི་དྭགས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲས་ཁར་ཉ་བརྩིས་ཏེ་དེའི་ཆ་ཤས་ ཡང་ན་ པགས་ཀོ་ ཀོཝ་ སྒྲོ་ སྤུ་ རྭཝ་ ཤཝ་གི་རྭ་ མཆེའུ་ རུ་ཏོ་ མཁྲིསཔ་ གླ་རྩི་ སྦྲང་རྩི་ བྱའི་ཚང་བྱའི་མཆོ་ཏོ་དང་ཟེ་ཏོག་སྒོང་རྡོག་གསོབ་འབུཔ་ཆགས་ ཕྲ་འབུཔ་སྤྱི་རྩི་ ལ་ཅུ་དང་ ནགས་ཚལ་ལས་ཐོན་པའི་ ཐོན་སྐྱེད་གཞན། (ག) ས་ལུད་དང་ས། (༣༡) “ནགས་ཚལ་གྱི་ལམ་” ཟེར་མི་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ས་ ཁོངས་ལས་ དམིགས་བསལ་དུ་ཤིང་ཆས་བསྡུ་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་སེལ་མི་སྣུམ་འཁོར་ལམ་ ལུ་གོ། (༣༢) “ནགས་ཚལ་སྒྲིག་གོའི་རྣམ་བཞག་” ཟེར་མི་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཆ་འཇོག་མཛད་མི་ ནགས་ཚལ་ལས་བྱེདཔ་ཚུ་གི་ སྒྲིག་གོའི་བཟོ་རྣམ་དང་ ཚོས་གཞི་ གྱོན་ཐངས་ འཐོབ་ ལམ་གྱི་གྱངས་ཁ་ གོ་སའི་རྟགས་མ་ དེ་འབྲེལ་གྱི་ཅ་ཆས་ཚུའི་སྐོར་ལས་ཁ་གསལ་ བཀོད་མི་ཡིག་ཆ་ལུ་གོ། (༣༣) “ནགས་ཚལ་ལས་བྱེདཔ་” ཟེར་མི་འདི་ ནགས་སྐྱོང་རིག་པའི་ཆོས་ཚན་ནང་སྦྱོང་བརྡར་ འབད་དེ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་བསྟར་སྤྱོད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ལས་ཁུངས་ ཀྱི་འོག་ལུ་ ཞི་གཡོགཔ་སྦེ་བསྐོ་བཞག་འབད་མི་གང་རུང་ལུ་གོ། (༣༤) “གཞུང་”ཟེར་མི་འདི་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ལུ་གོ། (༣༥) “རང་བཞིན་སྔོ་ལྗང་གི་རྩིས་དོན” ཟེར་མི་འདི་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་ བའི་ལག་ལེན་ཞབས་ཏོག་གི་གླ་འཐུས་ཚུ་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་རྩིས་ཁྲ་ནང་བཙུགས་ནིའི་ རྩིས་དོན་རིམ་ལུགས་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༨ (36) “high forest” means trees grown by means of natural seedling or by plantation and when the forest canopy cover is 40% and more, if trees are of economic values and social benefits. (37) “inspection” means careful examination of forestry activities, to determine its legality on a regular basis. (38) “integrated wood-based industry” means any wood processing industry having a combination or integration of sawmill unit, joinery unit, finger jointing and seasoning kiln. In addition, other wood working or processing units such as furniture unit, wood briquette or pellet unit, glulam unit, veneer and plywood unit, etc. may also be included in the Integrated wood-based Industry. (39) “invasive alien species” means any wild flora or fauna that are non-native to a particular ecosystem and its introduction may cause economic or environmental harm or adversely affect human health. (40) “invasive species” means any exotic species that become destructive to the biodiversity and environment, including decline or elimination of native species; or some native species that proliferate and become destructive to the environment. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 59 (༣༦) “ནགས་ཚལ་སྟུག་དྲགས་” ཟེར་མི་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་སོན་ལས་སྐྱེ་བའི་ཤིང་ ཡང་ན་ བཙུགས་ཤིང་གིས་ནགས་ཚལ་ནང་གི་ཤིང་གི་བླ་གཡབ་འདི་ མི་སྡེ་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་ ཡང་ན་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་འོང་འབབ་ལུ་ཕན་པའི་ཤིང་གིས་ བརྒྱ་ཆ་ ༤༠ དང་ འདི་ལས་ ལྷག་སྟེ་ཡོད་མི་ནགས་ཚལ་ལུ་གོ། (༣༧) “ཞིབ་དཔྱད་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ ག་ཅི་འབད་རུང་ འདི་ཁྲིམས་མཐུན་ཡིན་ མིན་ ནགས་ཚལ་གྱི་ལས་སྣ་ ཐག་གཅོད་ནིའི་དོན་ལུ་ བག་ཟོན་ཅན་སྦེ་བརྟག་དཔྱད་ འབད་མི་འདི་ལུ་གོ། (༣༨) “གཅིག་སྒྲིལ་ཤིང་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་” ཟེར་མི་འདི་ ཤི་དྲ་ཁང་དང་ ཤིང་མཐུད་ ཁང་ ཤིང་ལྷས་ཚེམ་ཁང་ དེ་ལས་ རྫས་སྦྱོར་སྲེག་ཐབ་ཚུ་ མཉམ་སྦྱོར་རམ་གཅིག་སྒྲིལ་ སྦེ་ཡོད་སའི་ཤིང་ཆས་བཟོ་འདོན་གྱི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ལུ་གོ་དགོཔ་དང་ གཞན་ཤིང་ཆས་བཟོ་ འདོན་སྡེ་ཕྲན་ ནང་ཆས་བཟོ་ཁང་ ཤིང་དུམ་ ཡང་ན་ ཟས་རིལ་དྲ་ཁང་ ཤིང་འབྱར་ ཁང་མིག་ ཤིང་ཁ་འབྱར་ཏེ་སྲབ་ལེབ་ཁང་ དེ་ལས་ སྦྱར་ལེབ་བཟོ་སའི་ཁང་མིག་ཚུ་ཡང་ གཅིག་སྒྲིལ་ཤིང་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ནང་ཚུདཔ་ཨིན། (༣༩) “ཁྱབ་སྤེལ་མགྱོགས་བའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རིགས་སྣ་” ཟེར་མི་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་སྐྱེ་ ལྡན་གནས་སྟངས་རིམ་ལུགས་ནང་གནས་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ ཆགས་མིན་པར་ རིགས་སྣ་གསར་འཛུགས་ལས་བརྟེན་ མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་ ཡང་ན་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ ཡང་ན་ མིའི་གཟུགས་ཁམས་ལུ་ གནོད་པ་བཀལ་སྲིད་ནི་ ཨིན་མི་ རིགས་སྣ་གང་རུང་ལུ་གོ། (༤༠) “ཁྱབ་སྤེལ་ཅན་གྱི་རིགས་སྣ་” ཟེར་མི་འདི་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རིགས་སྣ་གང་རུང་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་ རིགས་སྣ་དང་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ལུ་ གནོད་པ་འབྱུང་སྲིད་པའམ་ས་གནས་དེ་ ཁའི་རིགས་སྣ་ཚུ་ མར་ཉམས་བཅུག་ནི་ ཡང་ན་ རྩ་མེད་གཏང་ནི་ ཡང་ན་ ས་གནས་ དེ་ཁའི་རིགས་སྣ་ མགྱོགས་པར་དར་ཁྱབ་འགྱོ་བཅུག་སྟེ་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ ལུ་གནོད་པ་འབྱུང་བཅུག་མི་རིགས་སྣ་གང་རུང་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༥༩ (41) “local importance” means any activity carried out by the Local Government in the interest of local inhabitants for long and medium term. (42) “local inhabitant” means any person who dwell permanently in a particular area. (43) “livestock” means any domestic animal. (44) “management authority” means a designated authority by the Ministry of Energy and Natural Resources, competent to issue permits and certificates on behalf of the country for import, export and re-export of wild flora and fauna. (45) “mobile machinery” means movable sawmill and power chain saw. (46) “ministry” means the Ministry of Energy and Natural Resources or any other Ministry that may become responsible for Forest. (47) “multiple zone” means an area within a protected area which may include settlements, built-up areas, private registered lands and resource allocation areas for the protected area residents. (48) “non wood-based industry” means any industry or processing unit whose primary raw materials are non-wood forest produce or their products. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 60 (༤༡) “ནང་འཁོད་ཀྱི་གནས་ཚད་ལུ་མཁོ་བའི་” ཟེར་མི་འདི་ ས་གནས་གཞུང་གིས་ ས་གནས་ ཁར་སྡོད་མི་ཚུ་གི་མཐའ་དོན་ལུ་དམིགས་ཏེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ དུས་ཡུན་བར་མ་དང་ རིངམོ་གི་ལས་སྣ་གང་རུང་ལུ་གོ། (༤༢) “ས་གནས་ཁར་སྡོད་མི་” ཟེར་མི་འདི་ མི་ངོ་གང་རུང་ཅིག་གིས་ ས་གནས་ཅིག་ནང་ གཏན་འཇགས་སྦེ་གནས་མི་གང་རུང་ལུ་གོ། (༤༣) “སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་” ཟེར་མི་འདི་ གཡུས་ཁར་གསོ་སྐྱོང་འཐབ་མི་ སེམས་ཅན་གང་ རུང་ལུ་གོ། (༤༤) “འཛིན་སྐྱོང་དབང་འཛིན་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཧོངས་ལས་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་ཚོང་ དེ་ལས་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་པའི་ སྐབས་ ཆོག་ཐམ་དང་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་ནིའི་དོན་ལུ་ ནུས་ཤུགས་དང་རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ ལྷན་ཁག་གིས་ངོས་འཛིན་འབད་མི་ དབང་འཛིན་ལུ་གོ། (༤༥) “འགྲུལ་སྐྱོད་རུང་བའི་འཕྲུལ་ཆས་” ཟེར་མི་འདི་ ས་གནས་ཅིག་ལས་གཞན་ཁར་སྤོ་ བཤུད་འབད་བཏུབ་པའི་ཤིང་དྲ་འཕྲུལ་ཆས་དང་ པཱ་ཝར་ཅེཎ་སོག་ལེ་ལུ་གོ། (༤༦) “ལྷན་ཁག་” ཟེར་མི་འདི་ ནུས་ཤུགས་དང་རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ལྷན་ཁག་གམ་ ནགས་ ཚལ་གྱི་དོན་ལུ་འགན་ཁག་ཕོག་མི་ལྷན་ཁག་གང་རུང་ཅིག་ལུ་གོ། (༤༧) “སྣ་མང་བཀོལ་སྤྱོད་ས་ཁོངས་” ཟེར་མི་འདི་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ གཞིས་ ཆགས་དང་གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་དང་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཐོན་སྐྱེད་བགོ་འགྲེམས་འབད་སའི་ས་ ཁོངས་ལུ་གོ། (༤༨) “ཤིང་མིན་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱུ་དངོས་སྦེ་ ཤིང་མིན་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་ ཡང་ན་ བཟོ་འདོན་སྡེ་ཕྲན་གང་ རུང་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༦༠ (49) “non-wood forest produce” means plants, leaves, seeds, barks, resin, varnish, katha, kutch, flower, bamboo, bulb, root, grass, creeper, orchid, reed, cane, fungi, moss, medicinal plant, herbs, leaf, mould, or other vegetative growth whether dead or alive. (50) “other effective conservation area” means a geographically defined area other than a Protected Area, which is governed and managed in ways that achieve positive and sustained long-term outcomes for the in-situ conservation of biodiversity, with associated ecosystem functions and services. (51) “other roads” means any road which are categorized by the Road Act of Bhutan and its Rules other than forest road. (52) “payment for ecosystem services” means variety of arrangements through which the beneficiaries of environmental services, from watershed protection and forest protection to carbon sequestration and landscape beauty, reward those whose land provides these services with subsidies or market payment. (53) “permit” means approval granted by the Department upon payment of the prescribed fee. (54) “person” means any individual, corporation, civil or religious association, and shall include any agency or Department of the Royal Government or any other legal entity recognized under the laws of the Kingdom of Bhutan. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 61 (༤༩) “ཤིང་མིན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་” ཟེར་མི་འདི་ གསོན་པོ་ ཡང་ན་ ཤི་ཤིཝ་ཡིན་མིན་ ཇི་ལྟར་ཡང་ སྔོ་ཤིང་ འདབ་མ་ སོན་ ཤིང་གི་པགས་ཀོ་ ཐང་ཆུ༌ བཀྲག་ཆུ་ ཀ་ཐ་ ཀཱཆ་མེ་ཏོག་ སྦ་ ར་སྒོག་ ར་ཏོ་ རྩྭ་ རུ་སྦྱིས་ ཨོ་ལ་ཚལ་གྱི་རིགས་ རིང་ཤུ ་གི་རིགས་ ཚར་ ཤ་མོ་གི་རིགས་ སྔོ་དྲེག་ སྔོ་སྨན་ སྔོ་རྩྭ་ མལ་ལུད་ གཞན་སྔོ་ཚལ་གྱི་རིགས་ ཚུ་ལུ་གོ། (༥༠) “དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་ཉམས་སྲུང་ས་ཁོངས་གཞན་” ཟེར་མི་འདི་ སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཀྱི་ ཕྱི་ཁར་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ནང་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ ཉམས་སྲུང་དང་ དེ་འབྲེལ་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་རིམ་ལུགས་ཀྱི་བྱ་སྒོ་དང་ཞབས་ཏོག་ ཚུ་ དུས་ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ཡུན་བརྟན་དུ་སྐྱོང་བའམ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་སའི་ས་ཁོངས་ལུ་གོ། (༥༡) “ལམ་གཞན་” ཟེར་མི་འདི་ ནགས་ཚལ་གྱི་ལམ་མ་བརྩིས་བར་ འབྲུག་གི་ལམ་གྱི་ བཅའ་ཁྲིམས་དང་ དེའི་བཅའ་ཡིག་གི་འོག་ལུ་ དབྱེ་ཁག་བཟོ་སྟེ་ཡོད་མི་ལམ་ལུ་གོ། (༥༢) “སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་རིམ་ལུགས་ཞབས་ཏོག་གི་གླ་འཐུས་” ཟེར་མི་འདི་ ཐབས་ ལས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཞབས་ཏོག་དང་ ཆུ་འབབ་ ས་གནས་དང་ནགས་ཚལ་སྲུང་སྐྱོབ་ ནག་རླུང་སིམ་ནི་དང་སའི་ཆགས་ཚུལ་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ པའི་ཁེ་ཕན་ཐོབ་མི་གིས་ གོང་འཁོད་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་བྱིན་མི་ ས་ཆའི་ཇོ་བདག་ལུ་ གོང་ ཚད་ཕབ་ཆག་ ཡང་ན་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གོང་ཚད་ཁར་ གསོལ་རས་སྦེ་སྤྲོད་མི་ གླ་འཐུས་ ལུ་གོ། (༥༣) “ཆོག་ཐམ་” ཟེར་མི་འདི་ ཆ་འཇོག་འབད་ཡོད་མི་འཐུས་སྤྲོད་པའི་རྗེས་སུ་ ལས་ཁུངས་ ཀྱིས་གནང་བ་གྲུབ་མི་ཡིག་ཆ་ཅིག་ལུ་གོ། (༥༤) “མི་ངོ་” ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གཞུང་གི་མངའ་འོག་ལུ་ཡོད་མི་ལས་སྡེ་ ཡང་ན་ ལས་ ཁུངས་གང་རུང་ཅིག་ ཡང་ན་དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་གི་ ཁྱབ་ཁོངས་ ལུ་ངོས་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་ ཁྲིམས་མཐུན་གཙུག་སྡེ་བརྩིས་ཏེ་ མི་ངོ་རྐྱང་ ཡང་ན་ ལས་འཛིན་ཞི་བའི་ཚོགས་པ་ཆོས་མཐུན་ཚོགས་པ་ གང་རུང་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༦༡ (55) “personal consumption or use” means an act or process of consuming by using it or an act of a thing in a way that is used for personal, which is not for sale. (56) “prescribed burning” means fire applied to forest on a designated area under favourable weather conditions to accomplish predetermined, well-defined management objective. (57) “primary wood-based industry” means any industry that uses timber in the form of log, pole, wood burrs; or lops and tops as raw materials for producing semi-finished or finished wood product or both. (58) “private forest” means trees grown on private registered land and registered with the Department. (59) “protected area” means an area, which has been declared to be a National Park, Wildlife Reserve, Nature Reserve, Protected Forest, Biosphere Reserve, Nature Reserve, Strict Nature Reserve, Critical Watershed, Biological Corridor, or any other area meriting protection. (60) “protected forest” means any area of State Reserved Forest Land declared for protection and conservation by the Parliament. (61) “range officer” means any forestry official above the rank of Ranger, who heads the Range Office. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 62 (༥༥) “རང་དོན་སྤྱོད་ནི་ ཡང་ན་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་” ཟེར་མི་འདི་ ཚོང་སྒྱུར་དོན་ལུ་མིན་པའི་ དེ་ཉིད་སྤྱོད་དེ་ཟ་བའི་ བྱ་ལས་ ཡང་ན་ བྱ་རིམ་མམ་ རང་དོན་དུ་སྤྱོད་པའི་བྱ་བ་ཅིག་ལུ་ གོ། (༥༦) “ཚད་འཛིན་ཐོག་མེ་བཏང་ཐངས་” ཟེར་མི་འདི་ སྔ་གོང་ལས་ཐག་བཅད་ཡོད་པའི་འཛིན་ སྐྱོང་གི་དམིགས་དོན་གསལ་པོར་ཅིག་སྒྲུབ་ནིའི་ཆེད་དུ་དམིགས་ཏེ་ གནམ་གཤིས་འོས་ འབབ་ལྡན་པའི་སྐབས་སུ་ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་ནང་མེ་བཏང་མི་ལུ་ གོ། (༥༧) “བཟོ་གྲྭ་ཁང་དབྱེ་ཁག་དང་པ” ཟེར་མི་འདི་ བཟོ་འཕྲོ་ ཡང་ན་ བཟོ་ཚར་བའི་ཐོན་ དངོས་ ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་ར་བཟོ་འདོན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱུ་དངོས་ཤིང་དུམ་ ཙོག་ ཕུར་ ཤིང་གི་ལྦཝ་ ཡང་ན་ ཤིང་གི་ཞལ་ལག་དང་སྤྱི་ཏོག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་བཟོ་གྲྭ་ ཁང་གང་རུང་ལུ་གོ། (༥༨) “སྒེར་གྱི་ནགས་ཚལ་” ཟེར་མི་འདི་ ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཐོ་བཀོད་གྲུབ་ཡོད་པའི་སྒེར་གྱི་ ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་ཅིག་ནང་ ཤིང་གསོ་སྐྱོང་འབད་ཡོད་མི་ལུ་གོ། (༥༩) “སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་” ཟེར་མི་འདི་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ ཁོངས་ རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ སྐྱེ་ལྡན་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ དམ་བསྒྲགས་ཅན་ གྱི་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཉེན་གལ་ཅན་གྱི་ཆུ་འབབ་ས་གནས་ སྐྱེ་ལྡན་བར་ལམ་ དང་ སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་གཞན་གང་རུང་ཅིག་གི་ས་ཁོངས་ལུ་གོ། (༦༠) “སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་ནགས་ཚལ་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ ཁོངས་གང་རུང་ཅིག་ སྲུང་སྐྱོབ་དང་ཉམས་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ གསལ་ བསྒྲགས་འབད་མི་ས་ཁོངས་གང་རུང་ལུ་གོ། (༦༡) “གླིང་འཛིན་འགོ་དཔོན་” ཟེར་མི་འདི་ ནགས་ཚལ་གླིང་འཛིན་པའི་གོ་གནས་ལས་ཡར་ ལྟབ་ ནགས་ཚལ་གླིང་འཛིན་གྱི་ཡིག་ཚང་འགོ་འཛིན་འབད་མི་ ནགས་ཚལ་གྱི་ལས་ བྱེདཔ་གང་རུང་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༦༢ (62) “special class timber” means high grade timber produced by the species of special class trees which have superior strength, natural durability and appearance, and are less in occurrence, commercially more valuable and has religious, cultural or national significance. (63) “recreational area” means an area set either within or outside the national park, wildlife sanctuary and strict nature reserve for recreational use and protection of areas of special scenic beauty, biodiversity and public awareness. (64) “recharge area” means land area in which water percolates through the soil to recharge underground aquifers that forms springs and streams. (65) “reforestation” means re-establishment of tree on forest land. (66) “remote location” means any location from the nearest motorable road involving a minimum half day of 1 hour walk or 2.5km. (67) “rules” means the rules formulated as per the delegation of power by this Act. (68) “scientific authority” means National Scientific Authority constituted in accordance with Section 10 of this Act to advice the management authority on the import, export and re-export of wild flora and fauna depending on their level of threat and advice on other scientific management of wild flora and fauna. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 63 (༦༢) “དམིགས་བསལ་དབྱེ་ཁའི་ཤིང་ཆས་” ཟེར་མི་འདི་ དམིགས་བསལ་དབྱེ་ཁའི་ཤིང་ རིགས་ལས་ཐོན་པའི་ ནུས་ཤུགས་ཆེ་བའམ་ རང་བཞིན་ཡུན་གནས་དང་ཁྲ་རིས་ལེགས་ ཤོས་ཡོདཔ་ དེ་ལས་ འབྱུང་གནས་དཀོན་དྲགས་དང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་རིན་གོང་མཐོ་བ་ དང་ ཆོས་དང་ལམ་སྲོལ་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ཡོངས་ལུ་གལ་གནད་ཆེ་བའི་ཤིང་ཆས་ལུ་གོ། (༦༣) “སྤྲོ་འཆམ་ས་ཁོངས་” ཟེར་མི་འདི་ སྤྲོ་འཆམ་གྱི་དོན་ལུ་སྤྱོད་ནིའི་དོན་ལས་དང་ དམིགས་བསལ་གྱི་མཛེས་ཆ་ལྡན་པའམ་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་མི་མང་གོ་བརྡ་སྤེལ་སའི་ ས་ཁོངས་ཚུ་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་དང་ རི་དྭགས་སྲུང་སྐྱོབ་ ས་ཁོངས་ དེ་ལས་ དམ་བསྒྲགས་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ དམ་ཕྱི་ཁར་བཞག་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་ལུ་གོ། (༦༤) “ཆུ་སིམ་ས་ཁོངས་” ཟེར་མི་འདི་ ཆུ་དང་འབབ་ཆུ་འཐོན་ནིའི་དོན་ལུ་ ས་ཐོག་ལས་ཆུ་ སིམ་ཏེ་ ས་འོག་གི་ཆུའི་བསག་མཛོད་ནང་འགྱོ་སའི་ས་ཁོངས་ལུ་གོ། (༦༥) “ནགས་ཚལ་བསྐྱར་གསོ་” ཟེར་མི་འདི་ ནགས་ཚལ་ཀྱི་ས་ཁོངས་ནང་ཤི ང་ལོག་འཛུགས་ སྐྱོང་འབད་མི་ལུ་གོ། (༦༦) “མཐའ་ཟུར་གྱི་ས་གནས་” ཟེར་མི་འདི་ ཐག་ཉེ་སའི་འཁོར་ལམ་ལས་ ཉུང་ཤ ོས་ར་ ཆུ་ ཚོད་ ༡ ཡང་ན་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢.༥ ལམ་འགྱོ་དགོ་པའི་ས་གནས་ཁར་ཆགས་ཡོད་པའི་ ས་གནས་གང་རུང་ལུ་གོ། (༦༧) “བཅའ་ཡིག་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ དབང་ཆ་སྤྲོད་ཡོད་མི་དང་ འཁྲིལ་ བཟོ་མི་བཅའ་ཡིག་འདི་ལུ་གོ། (༦༨) “ཚན་རིག་དབང་འཛིན་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༠ པའི་དགོངས་ དོན་དང་འཁྲིལ་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ ཉེན་ཁ་གི་གནས་རིམ་ ལུ་ གཞིར་བཞག་སྟེ་ ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་ཚོང་ དེ་ལས་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་པའི་ སྐབས་དང་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ ཚན་རིག་གི་ཐོག་ལས་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་པའི་སྐབས་ འཛིན་སྐྱོང་དབང་འཛིན་ལུ་ བསླབ་བྱ་བྱིན་མི་རྒྱལ་ཡོངས་ ཀྱི་ཚན་རིག་དབང་འཛིན་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༦༣ (69) “scientific research” means any systematic investigation of scientific theories and hypothesis using scientific method to derive a science-based results. (70) “secondary wood-based industry” means any industry that uses semi-finished wood products or by-products from primary wood- based industry or both as raw material for further processing and production of finished wood product. (71) “secretary” means Secretary responsible for the Ministry of Energy and Natural Resources. (72) “seizure” means taking possession of the forest produce or goods which may be either released or confiscated as per the procedures prescribed in the Rules. (73) “species” means any species, subspecies, or geographically separate population of wild flora and fauna. (74) “specimen” shall mean: (a) any wild flora or fauna, whether alive or dead; and (b) any wild flora or fauna species that are listed under schedule I, II, and III of this Act with readily recognizable part or its derivative thereof. (75) “state land” means any land within the territory of Thromde, the ownership of which is not vested in any person and is under the custody of the Municipal Authority. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 64 (༦༩) “ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་” ཟེར་མི་འདི་ ཚན་རིག་གཞིར་བརྟེན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་འབྱུང་ ནིའི་དོན་ལུ་ ཚན་རིག་གི་ཐབས་ལམ་ལག་ལེན་འཐབ་ཐོག་ ཚན་རིག་གི་གྲུབ་མཐའ་ དང་རིག་ཚོད་ཚུ་ལུ་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་བརྟག་ཞིབ་འབད་མི་འདི་ལུ་གོ། (༧༠) “བཟོ་གྲྭ་ཁང་དབྱེ་ཁག་གཉིས་པ”ཟེར་མི་འདི་ དམིགས་བསལ་དུ་ ཤིང་ལུ་བརྟེན་པའི་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་ལས་ འཐོན་པའི་ཐོན་དངོས་ཡང་ན་ ཞོར་ཐོན་དངོས་པོ་ ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་ ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ ཤིང་གི་ཅ་ཆས་བཟོ་མི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་གང་རུང་ལུ་གོ། (༧༡) “དྲུང་ཆེན་” ཟེར་མི་འདི་ ནུས་ཤུགས་དང་རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ལྷན་ཁག་གི་དོན་ལུ་ འགན་འཁྲི་ཕོག་མི་དྲུང་ཆེན་ལུ་གོ། (༧༢) “བཙན་བཟུང་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་ དང༌འཁྲིལ་ ནགས་ཚལ་ཐོན་སྐྱེད་དམ་ཅ་དངོས་ཚུ་འཛིན་གྲོལ་ ཡང་ན་ གཞུང་བཞེས་ ཀྱི་དོན་ལུ་ གནས་སྐབས་ཅིག་ དབང་བཟུང་འབད་བཞག་མི་ལུ་གོ། (༧༣) “རིགས་སྣ་” ཟེར་མི་འདི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ དེའི་ནང་གསེས་ ཀྱི་རིགས་སྣ་ ཡང་ན་ སའི་ཆགས་ཚུལ་ལུ་བརྟེན་པའི་ གྲངས་རློབས་ཀྱི་རིགས་སྣ་གང་ རུང་ལུ་གོ། (༧༤) “དཔེ་ཚད་” ཟེར་མི་འདི་; (ཀ) གསོན་པོ་ ཡང་ན་ ཤི་ཤིཝ་གི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ ཆགས༌དང། (ཁ) བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ཟུར་དེབ་ ༡ པ་དང་ ༢ པ་ དེ་ལས་ ༣ པའི་ཐོ་ནང་ བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་ ཡང་ན་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་དང་ འཇམ་ ཏོང་ཏོ་སྦེ་ངོ་ཤེ ས་ཚུགས་པའི་ཆ་ཤས་ ཡང་ན་ དེའི་ཐོན་འབྲས། (༧༥) “རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ས་ཆ་” ཟེར་མི་འདི་ ཁྲོམ་སྡེའི་མངའ་ཁོངས་ནང་འཁོད་ལུ་མི་ངོ་གང་ ཞིག་གི་བདག་དབང་ལུ་མིན་པར་ཁྲོམ་སྡེ་དབང་འཛིན་གྱི་བདག་གཉེར་ལུ་ཡོད་མི་ས་ཆ་ གང་རུང་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༦༤ (76) “state reserved forest land” means any land or water body, whether or not under vegetative cover, to which no person has acquired a permanent and transferable right of use and occupancy, which is not State land or private registered land. (77) “timber” means any tree, whether standing or fallen regardless of whether converted to log or sawn form. (78) “transition zone” means an area of interdependence between wildlife and local communities within a protected area wherein, traditional and legal rights for sustainable use of natural resources is permitted for a designated period of time in a year. (79) “urban Fforest” means planting and managing of trees, shrubs, grasses or flowers including landscaping if required within Thromde boundary for improving urban environment, aesthetic value and social benefits. (80) “violation” means non-adherence to the provisions of this Act and its Rules. (81) “watershed” means a topographically delineated area of land that drains water including subsurface, groundwater, sediment and dissolved materials to a common outlet. (82) “wetland” means areas of marsh, fen, peat land or water, whether natural or artificial, permanent or temporary, with water that is static or flowing, fresh, brackish, including snow and glacier. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 65 (༧༦) “རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ས་ཁོངས་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ས་ཆ་ ཡང་ན་ སྒེར་གྱི་ཁྲམ་བཀོད་གྲུབ་པའི་ས་ཆ་མ་བརྩིས་བར་ མི་ངོམ་ག་གི་ཡང་ གཏན་ འཇགས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་ སྤོ་སོར་ཆོག་པའི་བདག་ཡུན་གྱི་དབང་ཆ་མེད་པའི་ས་ཆ་ སྔོ་ཤིང་གི་སྤུབ་པའམ་མ་སྤུབ་ཇི་ལྟར་ཡང་ ས་ཡང་ན་ ཆུ་རྒྱུན་གང་རུང་ལུ་གོ། (༧༧) “ཤིང་ཆས་” ཟེར་མི་འདི་ ཤིང་དུམ་མམ་དྲ་དྲཝ་ཇི་ལྟར་ཡང་ ཤིང་གཙོ་བོ་ ཡང་ན་ ས་ ཁར་རྡབ་པའི་ཤིང་ལུ་གོ། (༧༨) “སོར་སྒྱུར་ས་ཁོངས་” ཟེར་མི་འདི་ སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ རི་དྭགས་སེམས་ ཅན་དང་ས་གནས་ཀྱི་མི་སྡེ་གཉིས་ ཕན་ཚུན་བརྟེན་པའི་ས་ཁོངས་ལུ་གོ་དགོཔ་དང་ ས་ ཁོངས་འདི་ཁར་ སྔར་སྲོལ་དང་ཁྲིམས་མཐུན་དབང་ཆ་དང་འཁྲིལ་ ཡུན་བརྟན་གྱི་ཐོག་ ལས་རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་སྤྱོད་ནི་འདི་ ལོ་འདི་ནང་གི་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ དུས་ཡུན་ནང་རྐྱངམ་གཅིག་ཆོགཔ་ཨིན། (༧༩) “ཁྲོམ་གྱི་ནགས་ཚལ་” ཟེར་མི་འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་གནས་སྟངས་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ བརྩིས་པའི་ དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ ཁྲོམ་སྡེའི་ས་མཚམས་ནང་འཁོད་ཁྲོམ་གྱི་མཐའ་ འཁོར་གནས་སྟངས་དང་མཛེས་ཆའི་ཁྱད་ཆོས་ དེ་ལས་ མི་སྡེའི་ཕན་རླབས་ཡར་དྲག་ གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ ཤིང་དང་སྔོ་དུམ་རྩྭ་ མེ་ཏོག་ཚུ་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་ནི་དང་འཛིན་སྐྱོང་ འཐབ་ནི་ལུ་གོ། (༨༠) “ཁྲིམས་འགལ་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་ དེའི་བཅའ་ཡིག་གི་དགོངས་དོན་ ལུ་ མ་གནས་པའི་བྱ་བ་ཅིག་ལུ་གོ། (༨༡) “ཆུ་འབབ་ས་གནས་” ཟེར་མི་འདི་ ས་དབྱིབས་དང་བསྟུན་ཏེ་ བཀོད་པའི་ས་ཁོངས་ ཅིག་ནང་ ཆུ་བརྩིས་ཏེ་ ས་ཐོག་གི་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ཆུ་དང་ ས་འོག་གི་ཆུ་ སྙིགས་མ་ཆུ་ ནང་བཞུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ཆས་ཚུ་འཛག་སྟེ་ འཐོན་སྒོ་ཅིག་ནང་འབབ་སའི་ས་ཆ་ཅིག་ལུ་གོ། (༨༢) “ཆུ་ས་འདམ་རྫབ་” ཟེར་མི་དེ་ འདམ་ས་ ཡང་ན་ ཆུ་ཚང་འདམ་ཚང་ཆུ་ཡོད་པའི་ས་ ཁོངས་ རང་བཞིན་ནམ་བཟོ་བཟོཝ་ གཏན་འཇགས་ ཡང་ན༌ སྐབས་ཐོག་དང་ ཆུ་རྫིང་ འཁྱིལ་འཁྱིལཝ་ ཡང་ན་ འབབ་ཆུ་ གཙང་ཆུ་དང་ ཚྭའི་བྲོཝ་ཡོད་པའི་ཆུ་བརྩིས་པའི་ ཁཝ་དང་འཁྱེག་ཕུང་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༦༥ (83) “wild fauna” means all mammals, birds, reptiles, amphibians, fishes and invertebrates that are not domesticated and declared as wild fauna under this act. (84) “wild fauna trophy” means a whole animal, or a readily recognizable part or derivative of a wild fauna that may be in its raw or processed form. (85) “wild flora” means all plants, algae, fungi and bacteria that are not domesticated and declared as wild flora under this act (86) “wildlife” means both wild flora and fauna. (87) “wildlife population management” means any strategy that seeks to maintain a target population at a level that can be supported by the ecosystem through direct or indirect means by acting on to alter food supply, habitat, food chain, or disease prevalence. (88) “wildlife specimen” means any wild flora and fauna, whether alive or dead; and any readily recognizable parts or derivative thereof. (89) “wood-based industry” means any industry or processing unit whose primary raw material is wood or wood-based product. Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 66 (༨༣) “རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་” ཟེར་མི་འདི་ གཡུས་ཁར་གསོ་མི་སེམས་ཅན་མ་བརྩིས་བར་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབད་མི་ ཨོ་འཐུང་ སྲོག་ཆགས་དང་ བྱའི་རིགས་ ཕོ་བཤུད་འགྲོ་མི་སྲོག་ཆགས་ སྐམ་རློན་གཉིས་ཀ་ནང་ གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་ ཉའི་རིགས་ དེ་ལས་ སྒལ་ཚིགས་མེད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཚུ་ལུ་ གོ། (༨༤) “རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་དངོས་པོ་” ཟེར་མི་འདི་ སེམས་ཅན་ཚ་ཚང་ ཡང་ན་ ངོ་ཤེས་ཚུགས་པའི་ཆ་ཤས་སམ་རང་བཞིན་ ཡང་ན་ བཟོ་འདོན་འབད་བའི་ དེའི་ཐོན་ འབྲས་ཚུ་ལུ་གོ། (༨༥) “རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་” ཟེར་མི་འདི་ གཡུས་ཁར་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་མི་ ཤིང་རིགས་མ་ བརྩིས་བར་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ རི་ཁའི་ཤིང་རིགས་སྦེ་ གསལ་བསྒྲགས་ འབད་མི་ སྔོ་ཤིང་དང་ སྐྱུ་རུ་ ཧམ་སྤུ་ དེ་ལས་ ཕྲ་འབུཔ་ཚུ་ལུ་གོ། (༨༦) “རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་” ཟེར་མི་འདི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་གཉིས་ ཆ་ར་ལུ་གོ། (༨༧) “རི་དྭགས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་རློབས་འཛིན་སྐྱོང་” ཟེར་མི་འདི་ ཐད་ཀར་ ཡང་ན་ ཐད་ཀར་མིན་པའི་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་སྒོ་ལས་ ལྟོའི་མཁོ་སྤྱད་དམ་འཁྱམ་སའི་ས་ཁོངས་ འཚོ་བ་ལྟོའི་འཁོར་ལམ་ཚུ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དེ་ ཡང་ན་ ནད་གཞི་དར་ཁྱབ་ཀྱི་ཐོག་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཀྱི་རིམ་ལུགས་ཀྱི་འདྲོང་ཚད་དང་བསྟུན་པའི་ གྲངས་རློབས་ཀྱི་ཚད་ གཞི་རྒྱུན་སྐྱོང་གི་ཐབས་བྱུས་གང་རུང་ལུ་གོ། (༨༨) “རི་དྭགས་སེམས་ཅན་གྱི་དཔེ་ཚད་” ཟེར་མི་འདི་ རི་ཁའི་ཤིང་སྣ་དང་ རི་དྭགས་སྲོག་ ཆགས་ གསོན་པོ་ ཡང་ན་ ཤི་ཤིཝ་གི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ ངོ་ཤེ ས་ཚུགས་པའི་ཆ་ཤས་ ཡང་ན་ དེའི་ཐོན་འབྲས་གང་རུང་ལུ་གོ། (༨༩) “ཤིང་ལུ་བརྟེན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་” ཟེར་མི་འདི་ ཤིང་ངམ་ཤིང་ལས་བརྟེན་པའི་ཐོན་འབྲས་ དམིགས་བསལ་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ ཡང་ན་ བཟོ་འདོན་སྡེ་ ཕྲན་གང་རུང་ལུ་གོ། འབྲུག་གི་ནགས་ཚལ་དང་རང་བཞིན་ཉམས་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༣ ཅན་མ། ༦༦

SCHEDULE I MAMMALS SI Scientific Name Common name No. 1 Panthera tigris Tiger 2 Panthera uncia Snow Leopard 3 Neofelis nebulosa Clouded Leopard 4 Budorcas taxicolor Takin 5 Elephas maximus Asian Elephant 6 Rhinoceros unicornis Great One-Horned Rhino 7 Moschus sp. Musk Deer 8 Manis sp. Pangolin 9 Porcula salvinia Pygmy Hog PLANTS SI Scientific Name Common name No. 1 Meconopsis gakydiana Blue Poppy 2 Paphiopedilum venustum Himalayan Lady Slipper 3 Paphiopedilum fairrieanum Lady slipper BIRDS SI Scientific Name Common Name No. 1 Ardea insignis White-Bellied Heron 2 Corvus corax Northern Raven 3 Gyps bengalensis White-Rumped Vulture Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 67

SCHEDULE II MAMMALS SI Scientific Name Common name No. 1 Ailurus fulgens Red Panda 2 Aonyx cinereus Asian small-clawed Otter 3 Arctictis binturong Binturong 4 Arctonyx collaris Greater Hog Badger 5 Axis axis Spotted Deer 6 Axis porcinus Hog Deer 7 Bos gaurus Gaur 8 Bubalus arnee Wild Water Buffalo 9 Canis lupus Tibetan Wolf 10 Capricornis thar Himalayan Serow 11 Caprolagus hispidus Hispid Hare 12 Catopuma temminckii Asiatic Golden Cat 13 Cuon alpinus Dhole 14 Felis chaus Jungle Cat 15 Lutra lutra Common Otter 16 Lutrogale perspicillata Smooth-coated Otter 17 Macaca munzala Arunachal Macaque 18 Naemorhedus goral Himalayan Goral 19 Nycticebus bengalensis Bengal Slow Loris 20 Otocolobus manul Pallas's Cat 21 Panthera pardus Common Leopard 22 Pardofelis marmorata Marbled Cat 23 Petaurista nobilis Bhutan Giant Flying Squirrel 24 Prionailurus bengalensis Leopard Cat 25 Prionailurus viverrinus Fishing Cat 26 Pseudois nayaur Blue Sheep 27 Rusa unicolor Sambar Deer 28 Semnopithecus schistaceus Gray Langur 29 Trachypithecus geei Golden Langur Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 68 30 Trachypithecus pileatus Capped Langur 31 Ursus thibetanus Asiatic Black Bear 32 Vulpes vulpes Red Fox BIRDS SI Scientific Name Common Name No. 1 Aceros nipalensis Rufous-necked Hornbill 2 Aegypius monachus Cinereous Vulture 3 Alcedo atthis Common Kingfisher 4 Alcedo Hercules Blyth's Kingfisher 5 Anser indicus Bar-headed Goose 6 Anthracoceros albirostris Oriental Pied Hornbill 7 Aquila chrysaetos Golden Eagle 8 Aquila heliacal Eastern Imperial Eagle 9 Aquila nipalensis Steppe Eagle 10 Arborophila mandellii Chestnut-breasted Partridge 11 Aythya baeri Baer's Pochard 12 Buceros bicornis Great Hornbill 13 Clanga clanga Greater Spotted Eagle 14 Clanga hastata Indian Spotted Eagle 15 Falco peregrinus Peregrine Falcon 16 Garrulax imbricatus Bhutan Laughingthrush 17 Grus grus Common Crane 18 Grus nigricollis Black-necked Crane 19 Grus virgo Demoiselle Crane 20 Gypaetus barbatus Bearded Vulture 21 Gyps himalayensis Himalayan Vulture 22 Haliaeetus albicilla White-tailed Eagle 23 Haliaeetus leucoryphus Pallas's Fish Eagle 24 Harpactes wardi Ward's Trogon 25 Ketupa flavipes Tawny Fish Owl Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 69 26 Lophophorus impejanus Himalayan Monal 27 Megaceryle lugubris Crested Kingfisher 28 Neophron percnopterus Egyptian Vulture 29 Rhyticeros undulatus Wreathed Hornbill 30 Sarcogyps calvus Red-headed Vulture 31 Spilornis cheela Crested Serpent Eagle 32 Tetraogallus tibetanus Tibetan Snowcock 33 Tragopan blythii Blyth's Tragopan 34 Tragopan satyra Satyr Tragopan 35 Tragopan temminckii Temminck's Tragopan AMPHIBIAN SI Scientific Name Common name No. 1 Nanorana liebigii Paa 2 Tylototriton verrucosus Himalayan Newt TORTOISE AND TURTLE SI Scientific Name Common name No. 1 Indotestudo elongata Elongated Tortoise 2 Cuora amboinensis Southeast Asian Box Turtle 3 Cuora mouhotii Keeled Box Turtle 4 Melanochelys tricarinata Tricarinate Hill Turtle Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 70 REPTIE SI Scientific Name Common name No. 1 Ophiophagus hannah King Cobra 2 Naja kaouthia Monocled Cobra 3 Gekko gecko Tokay Gecko 4 Melanochelys trijuga Rock Terrapin 5 Python molurus molurus Burmese Python 6 Varanus bengalensis 7 Varanus flavescens 8 Python molurus bivittatus Burmese Python INSECTS SI Scientific name Common Name No. 1 Bhutanitis ludlowii Ludlow's Bhutan Swallowtail 2 Bhutanitis lidderdalii Bhutan Glory 3 Megalestes gyalsey Gyalsey Emerald Spreadwing FISH SI Scientific Name Common name No. 1 Clarias magur Wagur 2 Parachiloglanis bhutanensis Torrent Cat Fish 3 Pterocryptis barakensis 4 Tor putitora Golden Mahseer Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 71 PLANTS Sl. Scientific Name Common / Local Name No. 1 Acacia catechu Khair 2 Acer spp. Phachlam/ Sermalingshing/ Kapasey 3 Aconitum orochryseum Bongkar 4 Aconitum violaceum Bongmaar 5 Albizia lebbek Khrithangshing/Kalosris 6 Aquilaria Spp. Agarwood 7 Betula alnoides Birch 8 Betula bhutanica Birch 9 Carpinus viminea Rotoshing 10 Ceropegia dorjei 11 Cupressus spp. Tsenden Shing (Dzo.) 12 Cyathea spp. 13 Cycas pectinata Bongo (Sha.) 14 Dalbergia latifolia Rosewood (Eng) 15 Dalbergia sissoo Jaseng (Dzo.) Sosso (Eng) 16 Delphinium brunonianum Jagoidpoi (Med.) 17 Dioscorea deltoidea Wild Yam 18 Dipterocarpus macrocarpus 19 Duabanga grandiflora Lampatey 20 Fritillaria spp. Tsika (Med.) 21 Gmelina arborea Gamari 22 Juglans regia Ta-shing (Dzo.) Walnut (Eng.) 23 Juniperus spp. Shoop (Dzo.), Juniper (Eng.) 24 Meconopsis bhutanica 25 Michelia champaca Champ 26 Michelia excelsa Rani Champ 27 Morus laevigata Tshendey Shing (Dzo.), Kimbu (Nep.) Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 72 28 Nardostachys jatamansi/N. Pang Poi (Dzo.) gandiflora 29 Neopicrorhiza scrophulariiflora Honglen (Med.) 30 Onosma griersonii 31 Ophiocordyceps sinensis Yartsa gunbu (Dzo) 32 Ophiorrhiza longii 33 Orchidaceae spp. not included in Schedule I 34 Panax pseudoginseng Ginseng 35 Paris polyphylla Dochu kewa serto chem/ satuwa /thogsampa /girchungtshomo 36 Phoebe goalparensis Theinab/ Sechanglushing/bon- sum 37 Pinus bhutanica Bhutan Pine/ Tongphu 38 Pinus wallichiana Bluepine/ Tongphu 39 Podophyllum hexandrum Wolmosoe/ Bamarpo 40 Pterocarpus santalinus Tshenday Marp 41 Rauvolfia serpentina Sarpagandha 42 Shorea robusta Sal (Eng.) 43 Sorbus lingshiensis 44 Taxus baccata Himalayan Yew 45 Tectona grandis Teak (Eng.) 46 Terminalia myriocarpa Terminalia/Bushing/ Panisaj 47 Terminalia tomentosa Terminalia/ Alashing / Pakhasaj 48 Toona ciliata Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 73

SCHEDULE III MAMMALS SI Scientific Name Common Name No. 1 Atherurus macrourus Asiatic Brush-tailed Porcupine 2 Callosciurus erythraeus Pallas's Squirrel 3 Callosciurus pygerythrus Irrawaddy Squirrel 4 Canis aureus Common Jackal 5 Dremomys lokriah Orange-bellied Himalayan Squir- rel 6 Funambulus pennantii Northern Palm Squirrel 7 Herpestes auropunctatus Small Indian Mongoose 8 Herpestes edwardsii Indian Grey Mongoose 9 Herpestes urva Crab-eating Mongoose 10 Hystrix brachyura Himalayan Crestless Porcupine 11 Hystrix indica Indian Crested Porcupine 12 Lepus nigricollis Indian Hare 13 Lepus oiostolus Woolly Hare 14 Macaca assamensis Assamese Macaque 15 Macaca mulatta Rhesus Macaque 16 Marmota himalayana Himalayan Marmot 17 Martes flavigula Yellow-throated Marten 18 Megaderma spasma Lesser False Vampire 19 Melogale moschata Small-toothed Ferret Badger 20 Melogale personata Large-toothed Ferret Badger 21 Miniopterus fuliginosus Schreiber's Bent-winged Bat 22 Muntiacus muntjak Barking Deer 23 Mustela altaica Altai Weasel 24 Mustela kathiah Yellow-bellied Weasel 25 Mustela sibirica Siberian Weasel 26 Petaurista caniceps Spotted Giant Flying Squirrel 27 Petaurista magnificus Hodgson's Giant Flying Squirrel Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 74 28 Petaurista petaurista Red Giant Flying Squirrel 29 Ratufa bicolor Malayan Giant Squirrel 30 Sus scrofa Wild Boar 31 Tamiops macclellandi Himalayan striped Squirrel 32 Viverra zibetha Large Indian Civet BIRDS Sl. Scientific Name: Common Name No. 1 Accipiter gentilis Northern Goshawk 2 Accipiter nisus Eurasian Sparrowhawk 3 Accipiter trivirgatus Crested Goshawk 4 Accipiter virgatus Besra 5 Aegolius funereus Boreal Owl 6 Aix galericulata Mandarin Duck 7 Amaurornis phoenicurus White-breasted Waterhen 8 Anas acuta Northern Pintail 9 Anas clypeata Northern Shoveler 10 Anas crecca Common Teal 11 Anas falcata Falcated Duck 12 Anas formosa Baikal Teal 13 Anas penelope Eurasian Wigeon 14 Anas platyrhynchos Mallard 15 Anas poecilorhyncha Indian Spot-billed Duck 16 Anas querquedula Garganey 17 Anas strepera Gadwall 18 Anastomus oscitans Asian Openbill 19 Anser albifrons Greater White-fronted Goose 20 Anser anser Greylag Goose 21 Apus acuticauda Dark-rumped Swift 22 Arborophila rufogularis Rufous-throated Partridge 23 Arborophila torqueola Hill Partridge Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 75 24 Ardea cinerea Grey Heron 25 Ardea purpurea Purple Heron 26 Ardeola bacchus Chinese Pond Heron 27 Ardeola grayii Indian Pond Heron 28 Asio flammeus Short-eared Owl 29 Asio otus Long-eared Owl 30 Athene brama Spotted Owlet 31 Athene noctua Little Owl 32 Aviceda jerdoni Jerdon's Baza 33 Aviceda leuphotes Black Baza 34 Aythya ferina Common Pochard 35 Aythya fuligula Tufted Duck 36 Aythya nyroca Ferruginous Duck 37 Batastur teesa White-eyed Buzzard 38 Batrachostomus hodgsoni Hodgson's Frogmouth 39 Botaurus stellaris Great Bittern 40 Bubo (bubo) bengalensis Indian Eagle Owl 41 Bubo bubo Eurasian Eagle Owl 42 Bubo nipalensis Spot-bellied Eagle Owl 43 Bucephala clangula Common Goldeneye 44 Buteo (buteo) burmanicus Himalayan Buzzard 45 Buteo hemilasius Upland Buzzard 46 Buteo rufinus Long-legged Buzzard 47 Butorides striata Striated Heron 48 Cacomantis merulinus Plaintive Cuckoo 49 Cacomantis passerinus Grey-bellied Cuckoo 50 Cacomantis sonneratii Banded Bay Cuckoo 51 Cairina scutulata White-winged Duck 52 Calcarius lapponicus Lapland Longspur 53 Calidris ferruginea Curlew Sandpiper 54 Calmator jacobinus Jacobin Cuckoo 55 Casmerodius albus Great Egret Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 76 56 Ceryle rudis Pied Kingfisher 57 Ceyx erithacus Oriental Dwarf Kingfisher 58 Chalcophaps indica Emerald Dove 59 Chrysococcyx maculatus Asian Emerald Cuckoo 60 Chrysococcyx xanthorhynchus Violet Cuckoo 61 Ciconia episcopus Woolly-necked Stork 62 Ciconia nigra Black Stork 63 Circaetus gallicus Short-toed Snake Eagle 64 Circus (aeruginosus) spilonotus Eastern Marsh Harrier 65 Circus aeruginosus Eurasian Marsh Harrier 66 Circus cyaneus Hen Harrier 67 Circus macrourus Pallid Harrier 68 Circus melanoleucos Pied Harrier 69 Clamator coromandus Chestnut-winged Cuckoo 70 Clangula hyemalis Long-tailed Duck 71 Columba hodgsonii Speckled Wood Pigeon 72 Columba leuconota Snow Pigeon 73 Corvus (macrorhynchos) levail- Eastern Jungle Crow lantii 74 Corvus macrorhynchos Large-billed Crow 75 Coturnix coturnix Common Quail 76 Coturnix japonica Japanese Quail 77 Cuculus canorus Eurasian Cuckoo 78 Cuculus micropterus Indian Cuckoo 79 Cuculus poliocephalus Lesser Cuckoo 80 Cuculus saturatus Oriental Cuckoo 81 Dendrocygna bicolor Fulvous Whistling-duck 82 Dendrocygna javanica Lesser Whistling-duck 83 Elanus caeruleus Black-winged Kite 84 Emberiza rustica Rustic Bunting 85 Ephippiorhynchus asiaticus Black-necked Stork 86 Eremophila alpestris Horned Lark 87 Erpornis zantholeuca White-bellied Erpornis Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 77 88 Esacus recurvirostris Great Thick-knee 89 Falco amurensis Amur Falcon 90 Falco chicquera Red-necked Falcon 91 Falco columbarius Merlin 92 Falco severus Oriental Hobby 93 Falco subbuteo Eurasian Hobby 94 Falco tinnunculus Common Kestrel 95 Francolinus francolinus Black Francolin 96 Fulica atra Eurasian Coot 97 Gallicrex cinerea Watercock 98 Gallinago nemoricola Wood Snipe 99 Gallinula chloropus Common Moorhen 100 Gallus gallus Red Junglefowl 101 Geokichla wardii Pied Thrush 102 Glaucidium brodiei Collared Owlet 103 Glaucidium cuculoides Asian Barred Owlet 104 Glaucidium radiatum Jungle Owlet 105 Gorsachius melanolophus Malayan Night Heron 106 Gracupica contra Asian Pied Starling 107 Halcyon coromanda Ruddy Kingfisher 108 Halcyon pileata Black-capped Kingfisher 109 Halcyon smyrnensis White-throated Kingfisher 110 Haliastur indus Brahminy Kite 111 Harpactes erythrocephalus Red-headed Trogon 112 Hieraaetus fasciatus Bonelli's Eagle 113 Hieraaetus kienerii Rufous-bellied Eagle 114 Hieraaetus pennatus Booted Eagle 115 Hierococcyx fugax Hodgson's Hawk Cuckoo 116 Hierococcyx sparverioides Large Hawk Cuckoo 117 Hierococcyx varius Common Hawk Cuckoo 118 Ibidorhyncha struthersii Ibisbill 119 Ichthyaetus ichthyaetus Pallas's Gull Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 78 120 Ichthyophaga humilis Lesser Fish Eagle 121 Ictinaetus malayensis Black Eagle 122 Ithaginis cruentus Blood Pheasant 123 Ixobrychus cinnamomeus Cinnamon Bittern 124 Jynx torquilla Eurasian Wryneck 125 Ketupa zeylonensis Brown Fish Owl 126 Larus (heuglini) barabensis Hegulin's Gull 127 Larus (heuglini) barabensis Steppe Gull 128 Larus canus Mew Gull 129 Larus heuglini Heuglin's Gull 130 Leptoptilos javanicus Lesser Adjutant 131 Lerwa lerwa Snow Partridge 132 Lewinia striata Slaty-breasted Rail 133 Lophura leucomelanos Kalij Pheasant 134 Mergus merganser Goosander 135 Metopidius indicus Bronze-winged Jacana 136 Microhierax caerulescens Collared Falconet 137 Microhierax melanoleucos Pied Falconet 138 Milvus (migrans) lineatus) Black-eared Kite 139 Milvus migrans Black Kite 140 Mulleripicus pulverulentus Great Slaty Woodpecker 141 Ninox scutulata Brown Hawk Owl 142 Nisaetus nipalensis Mountain Hawk Eagle 143 Numenius arquata Eurasian Curlew 144 Otus (bakkamoena) lettia Collared Scops Owl 145 Otus spilocephalus Mountain Scops Owl 146 Otus sunia Oriental Scops Owl 147 Pandion haliaetus Osprey 148 Pastor roseus Rosy Starling 149 Pavo cristatus Indian Peafowl 150 Pelargopsis capensis Stork-billed Kingfisher 151 Pellorneum tickelli Buff-breasted Babbler Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 79 152 Perdix hodgsoniae Tibetan Partridge 153 Pernis ptilorhyncus Oriental Honey-buzzard 154 Phalacrocorax carbo Great Cormorant 155 Phalacrocorax fuscicollis Indian Cormorant 156 Phalacrocorax niger Little Cormorant 157 Philomachus pugnax Ruff 158 Phodilus badius Oriental Bay Owl 159 Pitta brachyura Indian Pitta 160 Pluvialis squatarola Grey Plover 161 Podiceps cristatus Great Crested Grebe 162 Podiceps nigricollis Black-necked Grebe 163 Polyplectron bicalcaratum Grey Peacock Pheasant 164 Porphyrio porphyrio Purple Swamphen 165 Porzana bicolor Black-tailed Crake 166 Porzana fusca Ruddy-breasted Crake 167 Porzana parva Little Crake 168 Prinia cinereocapilla Grey-crowned Prinia 169 Psittacula alexandri Red-breasted Parakeet 170 Psittacula eupatria Alexandrine Parakeet 171 Psittacula finschii Grey-headed Parakeet 172 Psittacula roseata Blossom-headed Parakeet 173 Pyrrhocorax graculus Yellow-billed Chough 174 Pyrrhocorax pyrrhocorax Red-billed Chough 175 Saxicola insignis White-throated Bushchat 176 Sitta formosa Beautiful Nuthatch 177 Spelaeornis caudatus Rufous-throated Wren Babbler 178 Sphenocichla humei Blackish-breasted Babbler 179 Sterna acuticauda Black-bellied Tern 180 Sterna aurantia River Tern 181 Strix (aluco) nivicola Himalayan Wood Owl 182 Strix leptogrammica Brown Wood Owl 183 Tadorna ferruginea Ruddy Shelduck Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 80 184 Tadorna tadorna Common Shelduck 185 Terpsiphone paradisi Asian Paradise-flycatcher 186 Todiramphus cloris Collared Kingfisher 187 Tyto alba Barn Owl 188 Vanellus duvaucelii River Lapwing 189 Vanellus vanellus Northern Lapwing FISH SI Scientific Name Common Name No 1 Aborichthys boutanensis 2 Amblycepsarunachalensis 3 Anguilla bengalensis Rajabam 4 Bagarius bagarius Bagarius 5 Channa ambhibius Snake Head 6 Cirrhinus cirrhosus Mrigal Carb 7 Creteuchiloglanis bumdelingensis 8 Cyprinion semiplotum Assamese Kingfish 9 Cyprinus carpio Common Carp 10 Exostoma mangdechhuensis 11 Parachiloglanis benjii 12 Parachiloglanis bhutanensis 13 Parachiloglanis dangmechhuensis 14 Parachiloglanis drukyulensis 15 Schistura kangjupkhulensis 16 Tor tor Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 81 PLANTS Sl. Scientific Name Common/ Local Name No. 1 Abies densa Dungshing (Dz), Wangshing (Sha), Silver Fir (Eng) 2 Acrocarpus fraxinifolius 3 Ailanthus spp. 4 Alnus nepalensis 5 Altingia excelsa 6 Androsace hemisphaerica 7 Aphanamixis polystachya 8 Astilbe rivularis Bura Okhati (Lho) 9 Astragalus paroensis 10 Bambusa clavata 11 Beilschmiedia sp. 12 Bischofia javanica 13 Bistorta griersonii 14 Boehmeria rugulosa Dongtsong shing (Sha) 15 Bombax ceiba Pema Geysar (Dz) 16 Bryocarpum himalaicum Tshema Heontshe (Dz) 17 Buddleja bhutanica 18 Calamus acanthospathus Minji (Sha) 19 Calamus latifolius 20 Calatropis gigantea 21 Campalandra aurianticum 22 Cannarium sikkimensis Poikar (Dz), Poskar (Sha), Gokuldhup (Lho) 23 Carex nigra subsp. drukyulensis 24 Cassia fistula Donga (Dz) 25 Castanopsis spp. Sokey (Dz)/ Katus (Lho) 26 Ceropegia bhutanica Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 82 27 Cinnamomum cecidodaphne Phagpaneng shing (Sha), Mala- giri (Lho) 28 Cinnamomum tamala Shingtsha (Sha), Tezpat (Lho) 29 Cinnamomum zeylanicum Jagar Shingtsha (Med) 30 Citronela spp. Sofi 31 Corallodiscus cooperi 32 Cymbopogon bhutanicus 33 Daphne bholua Shogushing (Sha), Deyshing (Dz), Kagatey or Argeli (Lho) 34 Dellinia pentgyna 35 Delphinium brunonium Jagoidpoi (Med) 36 Dendrocalamus spp. 37 Dendrophthoe falcata 38 Diploknema butarycea Yeka (Dz), Pinsay(Sha) 39 Drepanostachyum annulatum 40 Edgeworthia spp. 41 Engelhardtia spicata 42 Exbucklandia populnea 43 Ficus spp. 44 Gynocardia odorata Abidorsay shing (Sha) 45 Halicia nilagerica Photor-Shing (Sha) 46 Hoya bhutanica 47 Hypericum sherriffii 48 Ilex venulosa 49 Illicium griffithii 50 Isodon atroruber 51 Kydia calicyna 52 Larix griffithii Larch 53 Lindera spp. 54 Lycopodium spp. 55 Lyonia spp. 56 Magnolia spp. 57 Mecaranga pustulata Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 83 58 Meconopsis superba 59 Neomicrocalamus andropogoni- folius 60 Neopicrorhiza minima 61 Pedicularis griniformis 62 Pedicularis sanguilimbata 63 Persea spp. 64 Phoebe hainesiana 65 Phylanthus embelica Amla (Lho) 66 Picea spinulosa Spruce 67 Pinus roxburghii Chirpine 68 Piper longum 69 Piper nigra 70 Pleurospermum amabile 71 Podocarpus neriifolius Brownpine 72 Polygonatum verticillatum 73 Pouzolzia spp. 74 Pterospermum acerifolium 75 Quercus spp. Oak 76 Rhododendron spp. 77 Rhus spp. 78 Rubia cordifolia 79 Saccharum spp. 80 Sapindus spp. 81 Saxifraga vacillans 82 Schima wallichii Chilauney (Lho) 83 Sorbus rinzenii 84 Sterculia vilosa 85 Swertia chirayita Khalu 86 Symplocos glomorata Pangtsi (Dz) 87 Tanacetum spp. Khengkar 88 Taxillus kaempferi Lam Deka (Dz) 89 Terminalia bellerica Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 84 90 Terminalia chebula Myrabolen (Eng), Baroo (Dz/ Sha), Harra (Lho) 91 Tetremeles nudiflora 92 Thysanolaena spp. 93 Tsuga dumosa Hemlock 94 Viscum album Ngeshitheup (Dz), Ngeyshing Jormu (Sha) 95 Yushania sp. Deu Yangka (Dz) 96 Zanthozylum armatum Thingey (Dz) INSECTS SI No. Scientific name Common Name 1 Dolichovespula spp. Hornets and Yellow Jackets 2 Provespa spp. 3 Vespa spp. 4 Vespula spp. REPTILE SI No. Scientific Name Common Name 1 Calotes bhutanensis Bhutan-Schönechse 2 Cyclemys gemeli 3 Daboia russelii Eastern Russell's Viper 4 Eutropis quadratilobus 5 Naja naja 6 Varanus salvator Common Water Moni- tor 7 Xenochrophis piscator Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 85 AMPHIBIAN SI Scientific Name Common Name No. 1 Hoplobatrachus tigerinus 2 Ingerana borealis Rotung Oriental Frog 3 Nanorana arnoldi 4 Nanorana pleskei Tibetan Frog 5 Philautus garo Garo Hills Bubble-nest Frog 6 Rhacophorus aurantiventris Orange Bellied Tree Frog TORTOISE AND TURTLE SI Scientific Name Common Name No 1 Pangshura smithii Brown Roofed Turtle 2 Cyclemys gemeli Assam Leaf Turtle 3 Melanochelys trijuga Indian Black Turtle Forest and Nature Conservation Act of Bhutan 2023 86 སྨོན་ཚིག། བཅའ་ཁྲིམས་བྱིན་ཅན་དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་ནང་།། འཚོ་བའི་འབྲས་བུའི་ལེའུ་དང་དོན་ཚན་རྣམས།། དོན་སྨིན་ཅན་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཞིནམ་ལས།། རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་དམིགས་དོན་འགྲུབ་པར་ཤོག། འབྲུག་ལུ་རང་བཞིན་མཐའ་འཁོར་མཛེས་པའི་གཏམ།། སྙན་གྲགས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ནང་ཁྱབ་བཞིན་ཡོད།། ལྷག་པར་དུས་བསྟུན་བཞེངས་པའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱིས།། དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་སྔར་ལས་འབྱུང་བར་ཤོག། རྒྱལ་པོའི་སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བརྟན་པར་ཤོག། རྒྱལ་བཙུན་མངའ་ཐངས་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་ཤོག། རྒྱས་སྲས་ཅི་བསམ་དོན་ཀུན་འགྲུབ་པར་ཤོག། རྒྱལ་ཁབ་སྔར་ལས་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བར་ཤོག།