Regulation on the quality, trade and use of reproductive material of forest trees

91 Na osnovu ~lana 27. stav 2., ~lana 28. stav 2. i ~lana 47. stav 2. ta~ka |) Zakona o reproduktivnom materijalu {umskog drve}a (“Slu`beni glasnik Republike Srpske”, broj 60/09) i ~lana 82. stav 2. Zakona o republi~koj upra vi (“Slu`beni glasnik Republike Srpske”, br. 118/08 i 11/09), ministar poqoprivrede, {umarstva i vodopri vrede d o n o s i P R A V I L N I K O KVALITETU, PROMETU I UPOTREBI REPRODUKTIVNOG MATERIJALA [UMSKOG DRVE]A ^lan 1. Ovim pravilnikom propisuju se: kriterijumi za op {te karakteristike, odgovaraju}i kvalitet i koli~inu, kategorije kvaliteta, na~in etiketirawa, pakovawa i razvrstavawa reproduktivnog materijala u kvalitetne kategorije, ispuwenost uslova za bavqewe ispitivawem i utvr|ivawem kvaliteta reproduktivnog materijala i obrazac i sadr`aj deklaracije o kvalitetu reproduktiv nog materijala. ^lan 2. Pod reproduktivnim materijalom {umskog drve}a (u daqem tekstu: reproduktivni materijal) podrazumijeva se: materijal generativnog porijekla ({i{arka, plod i sjeme namijeweno za proizvodwu sadnog materijala), ve getativni dio biqke (reznica, korjenova reznica, lisna reznica, pupoqak, izbojak, polo`enica, korijen, tkivo za mikropropagaciju, kao i drugi vegetativni dijelovi biqke namijeweni za proizvodwu sadnica) i sadni mate rijal (biqke proizvedene generativnim ili vegetativ nim metodama). ^lan 3. Odredbe ovog pravilnika primjewuju se na reproduk tivni materijal razvrstan u sqede}e kategorije: a) kategorija - poznato porijeklo, b) kategorija - selekcionisan, v) kategorija - kvalifikovan i g) kategorija - testiran. ^lan 4. Minimalni uslovi za odobrewe polaznog materijala namijewenog proizvodwi reproduktivnog materijala ko ji je potvr|en u kategoriji - poznato porijeklo su: a) polazni materijal za razvrstavawe u kategoriju poznato porijeklo je izvor sjemena, sjemenska sastojina unutar jednog podru~ja provenijencije, b) kvalitet sastojine mora biti najmawe prosje~an, s obzirom na ekolo{ke i uzgojne uslove koji preovla|uju u sli~nim sastojinama, v) kada se radi o grupi stabala, primjewuju se isti uslovi iz ta~ke a) ovog ~lana, osim uslova koji se odnose na minimalnu efektivnu veli~inu populacije, g) minimalna veli~ina grupe sjemenskih stabala kod privredno va`nih vrsta mora iznositi najmawe 25 staba la, a kod ostalih vrsta najmawe pet stabala i d) u slu~aju neautohtonog ili nepoznatog polaznog materijala potrebno je navesti porijeklo, kada je ono po znato. ^lan 5. Minimalni uslovi za odobrewe polaznog materijala namijewenog proizvodwi reproduktivnog materijala ko ji je potvr|en u kategoriji - selekcionisan jesu selekci 26 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE - Broj 4 27.01.2010. Sjeme dobijeno: slobodnim opra{ivawem dopunskim opra{ivawem kontrolisanim opra{ivawem Godina brawa - sakupqawa sjemena: ………………………………………………………………............................................. Koli~ina rerpoduktivnog materijala: …………………………………………………………………………………….…… Da li je reproduktivni materijal za koji se izdaje ovo uvjerewe nastao dijeqewem partije za koju je izdato uvjerewe o porijeklu? Da Ne Broj prethodnog uvjerewa o porijeklu ............................................……………………………..…….……….…………….… Koli~ina reproduktivnog materijala u prvobitnoj partiji: ...….………………………………………………………… Vrijeme provedeno u rasadniku: ……………..... Broj komponenata koje predstavqaju: familije ………………………………….. klonove …………………………………. Nadmorska visina polaznog materijala: …………………………………………………..………………………………….. Da li je za proizvodwu polaznog materijala kori{}ena genetska modifikacija? Da Ne Za reproduktivni materijal dobijen od roditeqskih stabala: [ema ukr{tawa ……………….. U~e{}e roditeqskih stabala (raspon u %) ………………………………………… Da li je materijal proizveden iz sjemena kasnije vegetativno razmno`avan? Da Ne Metod razmno`avawa: ………………………… Broj ciklusa razmno`avawa: …………………. Ostali relevantni podaci: ……………….………………………………………………………….…………………………... Naziv i adresa dobavqa~a: Datum: OVLA[]ENO LICE onisani reproduktivni materijali koji treba da poti~u iz fenolo{ki odabrane sjemenske sastojine koja ispuwa va sqede}e uslove: a) porijeklo - autohtonost ili neautohtonost odre|u je se na osnovu istorijskih ili drugih dostupnih ~iwenica, a ukoliko se radi o neautohtonim vrstama dr ve}a, potrebno je navesti porijeklo kada je ono poznato, b) izolovanost - sastojina ne smije biti u okru`ewu sastojina iste vrste lo{eg kvaliteta ili od sastojina srodnih vrsta ili osobina koje se mogu s tom vrstom ukr {tati, kako bi se sprije~ilo nepo`eqno opra{ivawe, a potrebna udaqenost zavisi od vrste drve}a, nagiba i eks pozicije terena, te uticaja preovla|uju}ih vjetrova, v) efektivna veli~ina populacije - sastojina se mora sastojati od jedne ili vi{e grupa stabala koje su ravno mjerno raspore|ene i dovoqno brojne da osiguraju odgo varaju}e me|usobno opra{ivawe i izbjegavawe nepo`eqnih u~inaka inbridinga, kod privredno va`nih vrsta mora biti najmawe 50 sjemenskih stabala, kod osta lih vrsta najmawe 25, a u slu~aju ugro`enih vrsta i mawe, ako sastojinu ~ine grupe drve}a, iste moraju biti na od govaraju}oj udaqenosti koja omogu}ava me|usobno opra{ivawe, g) starost i razvojni stadijum - sastojina se mora sa stojati od dovoqnog broja stabala dovoqne starosti i razvojnog stadija da se zadati kriterijumi selekcije mo gu jasno prosuditi, d) ujedna~enost - sastojina mora pokazivati norma lan stepen varijabilnosti morfolo{kih svojstava, dok nepo`eqna i negativna stabla treba ukloniti, |) adaptabilnost - sastojina mora iskazivati prila go|enost ekolo{kim ~iniocima koji preovla|uju u pod ru~ju provenijencije, e) zdravstveno stawe i otpornost - stabla u sastojini ne smiju biti vidno o{te}ena i napadnuta {tetnim orga nizmima, stabla moraju biti otporna na nepovoqne kli matske i stani{ne uslove, osim na o{te}ewa koja nasta ju zbog o{te}ewa vazduha, `) drvna zaliha - drvna zaliha sastojine mora biti ve}a od prosjeka u sli~nim gazdinsko-ekolo{kim uslovi ma kod iste starosti i broja stabala, z) kvalitet drveta - u obzir se uzima kvalitet drveta, {to u nekim slu~ajevima mo`e predstavqati glavni kri terijum i i) oblik ili izgled - stabla u sastojini moraju poka zivati dobre morfolo{ke osobine, naro~ito pravnost i punodrvnost debla, pravilnu granatost svojstvenu vrsti i dobro prirodno ~i{}ewe od grana, broj ra{qavih sta bala i stabala sa usukanim deblom mora biti mali u od nosu na ukupan broj stabala. ^lan 6. Minimalni uslovi za odobrewe polaznog materijala namijewenog proizvodwi reproduktivnog materijala ko ji je potvr|en u kategoriji - kvalifikovan jesu: a) odobravawe tipa sjemenske planta`e, ciq, dizajn ukr{tawa, raspored na terenu, sastavne dijelove, izola ciju i lokaciju, kao i sve izmjene navedenog vr{i komi sija iz ~lana 11. stav 3. Zakona o reproduktivnom mate rijalu {umskog drve}a (u daqem tekstu: Zakon), b) pojedini klonovi ili familije odabiraju se zbog svojih posebnih osobina, a naro~ito se pa`wa mora po svetiti uslovima propisanim t. g), |), e), `), z) i i) ~la na 5. ovog pravilnika, v) pojedini klonovi ili familije sade se prema pla nu koji odobrava komisija iz ta~ke a) ovog ~lana, tako da se svaka jedinka mo`e identifikovati, g) zahvati sprovedeni u sjemenskim planta`ama opi suju se zajedno sa selekcionim kriterijumima prema koji ma je izveden zahvat, d) sjemenskim planta`ama se gazduje i sjeme se sakupqa na na~in da se postignu ciqevi planta`a, |) u slu~aju sjemenske planta`e namijewene proizvod wi vje{ta~kih hibrida postotak hibrida u reproduktiv nom materijalu mora se odrediti testom, e) broj mati~nih stabala koja se upotrebqavaju za osnivawe sjemenske planta`e mora iznositi najmawe 10, odnosno dva klona kod biklonskih planta`a za hibrid no sjeme, `) broj zasa|enih generativnih potomaka koji su pro izvedeni od zajedni~kog mati~nog stabla kada se radi o generativnoj sjemenskoj planta`i mora iznositi najmawe 30, z) broj zasa|enih rameta dobijenih od zajedni~kog ma ti~nog stabla kada se radi o klonskoj sjemenskoj planta `i mora iznositi najmawe 10, i) sjemenske planta`e moraju biti izolovane od vawskih izvora opra{ivawa i zbog toga moraju biti na odgovaraju}oj udaqenosti od ostalih stabala iste vrste, j) udaqenost zavisi od biolo{kih osobina vrste, smjerova vjetrova koji preovla|uju na tom podru~ju, kon figuracije terena i za{titnog vjetrobranog pojasa, k) roditeqska stabla odabiraju se zbog svojih izvan rednih osobina, a posebno se pa`wa mora posvetiti uslovima propisanim t. g), |), e), `), z) i i) ~lana 5. ovog pravilnika, l) u slu~aju roditeqskih stabala namijewenih za proizvodwu vje{ta~kih hibrida postotak hibrida u re produktivnom materijalu mora biti odre|en testom, q) klonovi moraju pokazivati posebno izra`ene oso bine, a odobrava ih komisija iz ta~ke a) ovog ~lana, vrijednost pojedinih klonova utvr|uje se na osnovu isku stva ili se dokazuju odgovaraju}im testovima, m) ortete za proizvodwu klonova biraju se na osnovu uslova propisanih t. g), |), e), `), z) i i) ~lana 5. ovog pravilnika, n) klonska smje{a odobrava se na osnovu posebnih osobina srodnika, prema broju i u~e{}u pojedinih klo nova u smje{i, na~inu odabira i polaznog materijala i w) za klonove i mje{avine klonova odobrewe vrijedi najvi{e 10 godina nakon izdavawa odobrewa i mo`e se produ`iti na sqede}ih 10 godina ako za to postoje uslo vi. ^lan 7. Minimalni uslovi za odobrewe polaznog materijala namijewenog proizvodwi reproduktivnog materijala ko ji je potvr|en u kategoriji - testiran jesu: a) testovi za razvrstavawe u kategoriju testiranog reproduktivnog materijala moraju biti u skladu sa me|u narodno prihva}enim postupcima, b) uporedni testovi moraju se sprovoditi na na~in da se dobijeni rezultati upore|uju s jednom ili vi{e pri hva}enih unaprijed izabranih standarda, v) testovi moraju biti osnovani tako da se ocjewuju zajedni~ke osobine koje moraju biti navedene za svaki test, g) posebna se pa`wa mora posvetiti adaptabilnosti, rastu i va`nim biotskim i abiotskim ~iniocima, d) dodatno se mogu ocijeniti i druge osobine koje su va`ne za odre|ene specifi~ne svrhe upotrebe, a odnose se na ekolo{ke prilike u podru~ju u kojem se sprovode te stovi, |) za vrijeme trajawa testa evidentiraju se podaci o podru~ju na kojem se sprovodi testirawe ukqu~uju}i lo kaciju, klimu, zemqi{te, dosada{wu namjenu, osnivawe i nastale {tete zbog biotskih i abiotskih ~inilaca, e) komisiji iz ~lana 6. ta~ka a) ovog pravilnika mo ra biti omogu}en uvid u rezultate testa iz ta~ke b) ovog ~lana i ista je du`na evidentirati starost testiranog materijala i rezultate u trenutku procjene, 27.01.2010. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE - Broj 4 27 `) osnivawe, sadwa i postupawe sa reproduktivnim materijalom mora se sprovesti na isti na~in koliko god to dopu{ta biqni materijal, z) svaki test se osniva prema odgovaraju}em stati sti~kom dizajnu i sa brojem biqaka koji omogu}ava pro cjenu osobina svake ispitivane jedinke, i) podaci testa analiziraju se me|unarodno prizna tim statisti~kim metodama i iskazuju se za svaku ispiti vanu osobinu, j) metodologija sprovo|ewa testa i svi rezultati mo raju biti dostupni, k) uz rezultate testa mora se navesti i podru~je mogu }e adaptacije, te osobine koje bi mogle ograni~iti upo trebu testiranog materijala i l) ako se u toku testa doka`e da reproduktivni mate rijal ne sadr`i minimalne osobine polaznog materijala ili nema otpornost na {tetne organizme, isti se iskqu~uje iz testa. ^lan 8. (1) Genetski testovi mogu se sprovoditi s polaznim materijalom koji je odabran u kategoriji - selekcionisan i kategoriji - kvalifikovan. (2) Genetska vrijednost mora se ocijeniti na najmawe dvije lokacije, od kojih obavezno jedna mora biti u pod ru~ju za koje se daje preporuka za upotrebu testiranog re produktivnog materijala. (3) Ocjena natprosje~na vrijednost reproduktivnog materijala koji se stavqa u promet ra~una se na osnovu genetskih vrijednosti i specifi~nog plana ukr{tawa. (4) Posebno se mora utvrditi da li je za pojedini va `an uslov utvr|ena genetska vrijednost reproduktivnog materijala slabija od referentne populacije. (5) Reproduktivni materijal koji se koristi za kom parativno testirawe mora biti prosje~an predstavnik reproduktivnog materijala dobijenog iz polaznog mate rijala. (6) Generativno proizveden reproduktivni materijal koji se koristi u testu mora biti: a) prikupqen u godinama dobrog cvjetawa i dobrog plodono{ewa pri ~emu se mo`e upotrijebiti i kontrol no opra{ivawe i b) prikupqen metodama koje potvr|uju da su prikupqeni uzorci reprezentativni. ^lan 9. (1) Standardi kori{}eni u komparativnim testovi ma moraju biti dovoqno dugo poznati u podru~ju u kojem se sprovodi testirawe i pokazati karakteristike kori sne za {umarstvo u vrijeme po~etka testirawa i trebalo bi da proizlaze iz sastojina izabranih na osnovu uslova navedenih u ~lanu 5. ovog pravilnika. (2) Kada se radi o kontrolnim ukr{tawima, za stan dard se moraju upotrijebiti roditeqi koji u wemu u~e stvuju. (3) Ako odgovaraju}i standardi nisu dostupni, isti se mogu zamijeniti najboqim testiranim sjemenskim objektima ili prosjekom svih rezultata za pojedinu kom ponentu testa. (4) Za sve testove moraju se koristiti isti standardi u vi{e razli~itih stani{nih uslova. ^lan 10. (1) Za najmawe jednu va`nu osobinu mora se dokazati statisti~ki zna~ajna nadmo} u pore|ewu sa standardima. (2) Potrebno je navesti svaku osobinu od privredne ili ekolo{ke va`nosti koja pokazuje znatno slabije re zultate u pore|ewu sa standardima i ti se u~inci nado mje{taju sa po`eqnim osobinama. ^lan 11. Uslovi kvaliteta za reproduktivni materijal su sqede}i: a) partije sjemena i plodova mogu se staviti u promet i upotrebu za vrste navedene u propisu o listi vrsta {umskog drve}a, hibrida i sorti od kojih se dobija re produktivni materijal, samo ako sadr`e 99% sjemena ili plodova iste vrste, b) u slu~aju vrlo vrijednih vrsta, ~isto}a vrsta za partije sjemena ili plodova koja je mawa od 99% mora bi ti posebno navedena i v) sjeme i plodovi koji se stavqaju u promet u mawim koli~inama, a namijeweni su za potrebe testirawa, nau~ na istra`ivawa, selekcije, oplemewivawe ili o~uvawe genetskih izvora ne moraju zadovoqiti posebne uslove. ^lan 12. Posebni uslovi kvaliteta reproduktivnog materija la koji se stavqa u promet i upotrebu iz roda Populus spp. su: a) minimalne dimenzije za reznice iz roda Populus spp.: 1) minimalna du`ina 20 cm, 2) minimalni pre~nik na vrhu za Klasu EC 1:8 mm, za Klasu EC 2:10 mm; b) reznice iz roda Populus spp. kod kojih postoje bilo koji od sqede}ih nedostataka nemaju odgovaraju}i kvali tet: 1) izbojak je stariji od dvije godine, 2) ima mawe od dva dobro formirana pupa, 3) napadnute su nekrozom ili imaju o{te}ewa od {tetnih organizama, 4) pokazuju znakove su{ewa, upale kore, plijesni ili trule`i; v) prutovi iz roda Populus spp. koji imaju bilo koji od navedenih nedostataka nemaju odgovaraju}i kvalitet: 1) vegetativna sadnica je starija od tri godine, 2) imaju mawe od pet dobro formiranih pupova, 3) napadnute su nekrozom ili imaju o{te}ewa od {tetnih organizama, 4) pokazuju znakove su{ewa, upale kore, plijesni ili trule`i, 5) osim rezova od ~i{}ewa imaju i druge rane, 6) imaju vi{estruka stabla, 7) imaju jako iskrivqena stabla, 8) ne zadovoqavaju norme kvaliteta propisane me|u narodno priznatim standardima. ^lan 13. (1) Partija sadnog materijala koji se stavqa u promet i upotrebu mora da sadr`i najmawe 95% sadnog materi jala odgovaraju}eg kvaliteta, te isti mora odgovarati zahtjevima starosti i veli~ine propisane me|unarodno priznatim standardima. (2) Sadni materijal koji se stavqa u promet i upotre bu smatra se da nije odgovaraju}eg kvaliteta ako ima ne ki od sqede}ih nedostataka: a) razna o{te}ewa, osim od orezivawa ili od o{te}ewa nastalih va|ewem, b) premalo pupova sposobnih za razvoj vr{nog izboj ka, v) vi{estruku stabqiku, g) deformisan korijenov sistem, d) znakove isu{ewa, upale kore, plijesni, trule`i ili o{te}ewa od {tetnih organizama i |) neujedna~eni rast i razvoj. 28 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE - Broj 4 27.01.2010. ^lan 14. (1) Zavisno od vrste polaznog materijala, proizvo |a~, odnosno dora|iva~ izdaje deklaraciju o kvalitetu reproduktivnog materijala prema kategorijama repro duktivnog materijala, koje se nalaze u Prilogu broj 1. ovog pravilnika i ~ine wegov sastavni dio. (2) Etiketirawe reproduktivnog materijala vr{i se u skladu sa Zakonom. ^lan 15. (1) Sjemenski materijal mora biti pakovan u ambala `i koja omogu}ava o~uvawe odgovaraju}eg kvaliteta i onemogu}ava wegovo rasipawe. (2) Snabdjeva~ mora sjemenski materijal koji stavqa u promet pakovati na na~in koji onemogu}ava ponovno zatvarawe originalnog pakovawa nakon {to se ono jed nom otvori. (3) Partije sjemenskog materijala tokom proizvodwe i prometa moraju biti me|usobno fizi~ki odvojene. (4) Svaka partija sjemena koja se skladi{ti mora ima ti oznaku koja sadr`i sqede}e podatke: a) ime proizvo|a~a, odnosno dobavqa~a koji sjemen ski materijal pakuje ili dora|uje, b) botani~ki naziv, v) koli~inu, g) broj partije sjemena i d) datum pakovawa ili po~etak proizvodwe. (5) Kod skladi{tewa sjemenskog materijala oznaka iz stava 4. ovog ~lana mora biti na vawskoj strani svakog pakovawa. (6) Pod skladi{tewem sjemenskog materijala podra zumijeva se ~uvawe du`e od tri mjeseca. ^lan 16. (1) Sadni materijal ili biqni dijelovi koji se stavqaju u promet moraju biti povezani u sve`weve. (2) Ako je za sadni materijal ili biqne dijelove pro pisan kvalitetni razred, pojedini sve`aw mo`e sadr`a vati samo sadni materijal ili biqne dijelove istog kva litetnog razreda. (3) Sve`wevi se povezuju na na~in koji onemogu}ava rasipawe i omogu}ava pri~vr{}ivawe propisane ozna ke. (4) Na svakoj po{iqci sadnog materijala povezanog u sve`weve mora biti jasno istaknuta etiketa proizvo|a ~a, odnosno dobavqa~a. (5) Kada se sadni materijal, odnosno biqni dijelovi vi{e partija uvoze, stavqaju u promet, dijele i sl., snab djeva~ mora osigurati da su fizi~ki odvojeni prema par tijama. (6) Reproduktivni materijal stavqa se u promet u skladu sa ~lanom 31. Zakona i u skladu sa propisom koji reguli{e za{titu zdravqa biqa u Republici Srpskoj. ^lan 17. (1) Ispitivawem i utvr|ivawem kvaliteta reproduk tivnog materijala mo`e da se bavi privredno dru{tvo, odnosno drugo pravno lice koje je upisano u registar la boratorija za kontrolu kvaliteta reproduktivnog mate rijala (u daqem tekstu: registar laboratorija za kontro lu kvaliteta), koji vodi Ministarstvo poqoprivrede, {umarstva i vodoprivrede (u daqem tekstu: Ministar stvo). (2) Registar laboratorija za kontrolu kvaliteta sa dr`i sqede}e podatke: a) datum upisa u registar, b) registarski broj i v) naziv i sjedi{te laboratorije za ispitivawe kva liteta. (3) Zahtjev za upis u registar laboratorija za kontro lu kvaliteta podnosi se Ministarstvu i treba da sadr`i sqede}e podatke: a) naziv i sjedi{te laboratorije za kontrolu kvali teta, b) naziv vrste za koju }e se ispitivati i utvr|ivati kvalitet i v) koje objekte, opremu, ure|aje, aparate, pribor i stru~ni kadar ima za ispitivawe i utvr|ivawe kvalite ta reproduktivnog materijala. (4) Uz zahtjev iz stava 3. ovog ~lana prila`u se doka zi o ispuwenosti uslova za ispitivawe i utvr|ivawe kvaliteta reproduktivnog materijala, propisani Zako nom. ^lan 18. (1) Zahtjev iz ~lana 17. stav 3. ovog pravilnika razma tra stru~na komisija za utvr|ivawe ispuwenosti uslova za registraciju laboratorije za ispitivawe i utvr|ivawe kvaliteta reproduktivnog materijala (u daqem tekstu: stru~na komisija), koju rje{ewem imenuje ministar poqoprivrede, {umarstva i vodoprivrede (u daqem tekstu: ministar). (2) Stru~na komisija sastoji se od tri ~lana iz reda istaknutih stru~nih radnika iz oblasti sjemenarstva, rasadni~arstva i po{umqavawa. (3) Stru~na komisija iz stava 1. ovog ~lana sa~iwava stru~no mi{qewe i daje prijedlog ministru za dono{ewe odluke po podnesenom zahtjevu. (4) Ukoliko je stru~no mi{qewe komisije pozitivno, ministar donosi akt na osnovu kojeg se vr{i upis u regi star laboratorija za kontrolu kvaliteta, dok u suprot nom slu~aju donosi akt o odbijawu zahtjeva za upis u re gistar laboratorija za kontrolu kvaliteta, koji je kona ~an u upravnom postupku. ^lan 19. (1) Kvalitet sjemena odre|en je wegovom ~isto}om, vlagom, klijavo{}u, vitalitetom i zdravstvenim stawem. (2) Sjeme mora da ispuwava norme kvaliteta propisa ne ISTA (International Seed Testing Association) standardom. (3) Kvalitet sadnog materijala utvr|uje se na osnovu kvantitativnih i kvalitativnih pokazateqa sadnica i wihovog zdravstvenog stawa prije va|ewa sadnica u ra sadniku. (4) Sadni materijal se razvrstava u kvalitetne razre de, odnosno klase po me|unarodno priznatim standardi ma. ^lan 20. Za izdavawe deklaracije o kvalitetu reproduktivnog materijala propisuju se sqede}i obrasci, koji se nalaze u Prilogu broj 2. ovog pravilnika i ~ine wegov sastavni dio, i to: a) Obrazac broj 1. - Prijava za ispitivawe kvaliteta sjemena, uz koji proizvo|a~, odnosno dora|iva~ sjemena ovla{}enoj laboratoriji {aqe prosje~ne uzorke na koji ma se obavqa analiza, u koji se upisuju sqede}i podaci: 1) naziv i sjedi{te podnosioca zahtjeva, 2) naziv ovla{}ene laboratorije koja }e obaviti ana lizu, sjedi{te i adresa, 3) naziv vrste, stru~ni i narodni, 4) registarski broj sjemenskog objekta i datum upisa u registar, 5) djelovodni broj uvjerewa o porijeklu sjemena i 6) koli~ina sabranog sjemena i masa uzorka poslata na analizu; b) Obrazac broj 2. - Deklaracija o kvalitetu sjemena, popuwavaju ovla{}ena stru~na lica iz laboratorije i odgovaraju za ta~nost upisanih podataka, a sadr`i sqede}e podatke: 27.01.2010. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE - Broj 4 29 1) naziv ovla{}ene laboratorije, sjedi{te i adresa, 2) naziv i sjedi{te proizvo|a~a, odnosno dora|iva~a sjemena, 3) naziv vrste, stru~ni i narodni, 4) vrsta i registarski broj sjemenskog objekta, 5) datum i djelovodni broj uvjerewa o porijeklu sjeme na, 6) kategorija sjemena (poznato porijeklo, selekcioni san, kvalifikovan, testiran), 7) ~isto}a sjemena, 8) vitalnost sjemena, 9) klijavost sjemena, 10) zdravstveno stawe sjemena, 11) preporu~eno podru~je za upotrebu sjemenskog ma terijala, 12) rok va`ewa deklaracije; v) Obrazac broj 3. - Deklaracija o kvalitetu sjemena, koja se izdaje uz prodato sjeme, odnosno uz fakturu, popu wava proizvo|a~, odnosno dora|iva~ sjemena i uz wu pri la`e kopiju uvjerewa o porijeklu i obrazac o kvalitetu sjemena koji je izdala ovla{}ena laboratorija i odgova raju za ta~nost upisanih podataka, u koji se upisuju sqede}i podaci: 1) naziv i sjedi{te proizvo|a~a - dora|iva~a ili snabdjeva~a sjemena, 2) datum i djelovodni broj deklaracije o kvalitetu sjemena, 3) naziv ovla{}ene institucije koja odre|uje kvali tet sjemena, 4) naziv vrste, stru~ni i narodni, 5) vrsta i registarski broj sjemenskog objekta, 6) djelovodni broj uvjerewa o porijeklu, 7) kategorija sjemena (poznato porijeklo, selekcioni san, kvalifikovan, testiran), 8) ~isto}a sjemena, 9) vitalnost sjemena, 10) klijavost sjemena, 11) zdravstveno stawe sjemena, 12) preporu~eno podru~je upotrebe sjemenskog mate rijala, 13) rok va`ewa deklaracije; g) Obrazac broj 4. - Deklaracija o kvalitetu sjemena, koja se stavqa na ambala`u, popuwava proizvo|a~ - dora |iva~ ili snabdjeva~ i odgovara za ta~nost upisanih po dataka, u koji se upisuju sqede}i podaci: 1) naziv i sjedi{te proizvo|a~a - dora|iva~a ili snabdjeva~a sjemena, 2) datum i djelovodni broj deklaracije o kvalitetu, 3) naziv ovla{}ene institucije koja odre|uje kvali tet sjemena, 4) naziv vrste, stru~ni i narodni, 5) vrsta i registarski broj sjemenskog objekta, 6) datum i djelovodni broj uvjerewa o porijeklu, 7) kategorija sjemena, 8) datum sakupqawa sjemena, 9) ukupna masa sjemena, 10) broj ambala`nih jedinica, 11) ~isto}a sjemena, 12) klijavost sjemena, 13) sadr`aj vlage u sjemenu, 14) zdravstveno stawe sjemena, 15) preporu~eno podru~je upotrebe sjemenskog mate rijala, 16) rok va`ewa deklaracije; d) Obrazac broj 5. - Deklaracija o kvalitetu sadnog materijala, koja se dostavqa uz otpremnicu, u koji se upi suju sqede}i podaci: 1) naziv i sjedi{te proizvo|a~a ili snabdjeva~a sad nog materijala, 2) kategorija reproduktivnog materijala (poznato porijeklo, selekcionisan, kvalifikovan i testiran), 3) na~in proizvodwe sadnog materijala (sadnice, re znice, korjenovi i dr.), 4) rod, vrsta, podvrsta, botani~ki varijetet, klon i kultivar (narodni i latinski naziv), 5) porijeklo sadnog materijala (registarski broj sje menskog objekta), 6) starost sadnog materijala (broj godina provedenih u sjemeni{tu + broj godina provedenih u rastili{tu), 7) zdravstveno stawe sadnog materijala (zara`enost i o{te}ewe od biqnih bolesti i {teto~ina), 8) kvalitetni razred, odnosno klasa, 9) broj sve`weva / buntova, broj komada u sve`wu / buntu, ukupan broj komada ~iji kvalitet odgovara va`e }im standardima, 10) rok va`ewa deklaracije, 11) uvjerewe o porijeklu reproduktivnog materijala {umskog drve}a (broj i datum izdavawa i naziv ovla{}e ne ustanove koja je izdala uvjerewe). ^lan 21. Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavqivawa u “Slu`benom glasniku Republike Srpske”. Broj: 04-332-18742/09 22. decembra 2009. godine Ministar, Bawa Luka Dr Radivoje Brati}, s.r. Prilog broj 1. KATEGORIJE REPRODUKTIVNOG MATERIJALA POD KOJIMA SE MO@E STAVQATI U PROMET I UPOTREBU REPRODUKTIVNI MATERIJAL IZ RAZLI^ITIH VRSTA POLAZNOG MATERIJALA Vrsta Kategorija reproduktivnog materijala polaznog (etiketa u boji ako se koristi etiketa materijala ili dokument u boji) Poznatog Selekci- Kvali- Testiran porijekla onisan fikovan (plava) (`uta) (zelena) (ru`i~asta) Izvor sjemena H Sjemenska sastojina H H H Sjemenska planta`a H H Roditeqska stabla H H Klon H H Klonska smje{a H H Prilog broj 2. Obrazac broj 1. Naziv podnosioca zahtjeva Sjedi{te i adresa Broj: Datum: Naziv ovla{}ene laboratorije koja odre|uje kvalitet sjemena 30 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE - Broj 4 27.01.2010. Sjedi{te i adresa PRIJAVA za ispitivawe kvaliteta sjemena Vrsta: stru~ni naziv: narodni naziv: Registarski broj sjemenskog objekta i datum upisa u re gistar Djelovodni broj uvjerewa o porijeklu sjemena: Broj Neto masa uzorka Masa kontrolne jedinice ili uzorka partije sjemena iz koje je uzorak izva|en 1. g kg 2. g kg 3. g kg 4. g kg Od ukupne prijavqene koli~ine sjemena predvi|a se: Za vlastite potrebe: kg Za tr`i{te: kg Podnosilac prijave M.P. Mjesto i datum Direktor Obrazac broj 2. Naziv ovla{}ene laboratorije koja odre|uje kvalitet sjemena Sjedi{te i adresa Broj: Datum: DEKLARACIJA o kvalitetu sjemena Broj registra za ispitivawe Broj dostavnog sjemena: zapisnika: Primqeno na ispitivawe: Masa uzorka: Prijavio na ispitivawe: Proizvo|a~ - dora|iva~ sjemena: Vrsta: stru~ni naziv: narodni naziv: Vrsta i registarski broj sjemenskog objekta: Datum i djelovodni broj uvjerewa o porijeklu: Kategorija sjemena: Datum sakupqawa: Masa partije sjemena: NALAZ ISPITIVAWA ~isto sjeme % vitalnost embrija po metodi: druge vrste {umskog sjemena % - `ivi embriji % ostale vrste sjemena % - izumrli embriji % interne materije % - prazne sjemenke % Ukupno 100 % Ukupno 100 % Energija klijawa sjemena (poslije dana) % Klijavost sjemena % Svje`e neisklijano sjeme % Bezvrijedni ostatak (ukqu~uju}i i % nenormalnih klica) % Ukupno 100 % Sadr`aj vlage u sjemenu (po metodi) % Upotrebna vrijednost sjemena (~isto}a x klijavost /100) % Zdravstveno stawe sjemena Masa ~istog sjemena u uzorku % Ostala ispitivawa: Preporu~eno podru~je upotrebe sjemenskog materijala: Rok va`ewa deklaracije: do Analizu kvalitetu sjemena od strane ovla{}ene insti tucije uradio: Ovla{}eno lice M.P. Mjesto i datum Direktor Obrazac broj 3. Naziv proizvo|a~a - dora|iva~a sjemena ili snabdjeva~a Sjedi{te i adresa Broj: Datum: DEKLARACIJA o kvalitetu sjemena uz fakturu Naziv sjedi{te proizvo|a~a sjemena: Naziv sjedi{te dora|iva~a sjemena: Datum i djelovodni broj deklaracije o kvalitetu sjeme na: Naziv ovla{}ene institucije koja odre|uje kvalitet sje mena: Vrsta: stru~ni naziv: narodni naziv: Vrsta i registarski broj sjemenskog objekta: Datum i djelovodni broj uvjerewa o porijeklu: Kategorija sjemena: Datum sakupqawa: Masa partije sjemena: Masa po{iqke sjemena: Broj ambala`nih jedinica: Kvalitet sjemena ~isto sjeme % vitalnost embrija po metodi: druge vrste {umskog sjemena % - `ivi embriji % ostale vrste sjemena % - izumrli embriji % interne materije % - prazne sjemenke % Ukupno 100 % Ukupno 100 % Energija klijawa sjemena (poslije dana) % Klijavost sjemena % Svje`e neisklijano sjeme % Bezvrijedni ostatak (ukqu~uju}i i % nenormalnih klica) % Ukupno 100 % Sadr`aj vlage u sjemenu (po metodi) % Upotrebna vrijednost sjemena (~isto}a x klijavost /100) % Zdravstveno stawe sjemena Masa ~istog sjemena u uzorku % Ostala ispitivawa: Preporu~eno podru~je upotrebe sjemenskog materijala: Rok va`ewa deklaracije: do Ovla{}eno lice M.P. Mjesto i datum Direktor 27.01.2010. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE - Broj 4 31 Obrazac broj 4. Naziv proizvo|a~a - dobavqa~a ili snabdjeva~a Sjedi{te i adresa DEKLARACIJA o kvalitetu sjemena na ambala`i 1. Datum i djelovodni broj deklaracije o kvalitetu 2. Naziv ovla{}ene institucije koja odre|uje kvalitet sjemena 3. Vrsta: stru~ni naziv: narodni naziv: 4. Vrsta i registarski broj sjemenskog objekta: 5. Datum i djelovodni broj uvjerewa o porijeklu: 7. Kategorija sjemena: 8. Datum sakupqawa: 9. Ukupna masa sjemena: 10. Broj amala`nih jedinica: 11. ^isto}a sjemena: % 12. Klijavost sjemena: % 13. Sadr`aj vlage u sjemenu (po metodi) % 14. Zdravstveno stawe sjemena % 15. Preporu~eno podru~je upotrebe sjemenskog materijala 16. Rok va`ewa deklaracije do Ovla{}eno lice M.P. Mjesto i datum Direktor Obrazac broj 5. Naziv i sjedi{te proizvo|a~a ili snabdjeva~a sadnog materijala Sjedi{te i adresa DEKLARACIJA o kvalitetu sadnog materijala uz otpremnicu broj od godine 1. Kategorija reproduktivnog materijala (poznato porijeklo, selekcionisan, kvalifikovan, testiran) 2. Na~in proizvodwe sadnog materijala (sadnice, reznice, korjenovi i dr.) 3. Rod, vrsta, podrvrsta, botani~ki varijetet, klon, kul tivar: narodni naziv: latinski naziv: 4. Porijeklo (registarski broj sjemenskog objekta) 5. Starost (broj godina provedenih u sjemeni{tu + u rastili{tu) 6. Zdravstveno stawe (zara`enost i o{te}ewe od biqnih bolesti i {teto~ina) 7. Kvalitetni razred, odnosno klasa 8. Broj sve`weva / buntova po komada, svega komada, ~iji kvalitet odgovara va`e}im stan dardima 9. Rok va`ewa deklaracije 10. Za ovaj sadni materijal izdato je uvjerewe o porije klu reproduktivnog materijala {umskog drve}a broj i datum: izdato od strane (ovla{}ena ustanova) Datum: Odgovorno lice Mjesto: M.P. 92 Na osnovu ~lana 3. stav 3. Zakona o sto~arstvu (“Slu `beni glasnik Republike Srpske”, broj 34/06) i ~lana 82. stav 2. Zakona o republi~koj upravi (“Slu`beni glasnik Republike Srpske”, br. 118/08 i 11/09), ministar poqo privrede, {umarstva i vodoprivrede d o n o s i P R O G R A M UZGOJA GOVEDA U REPUBLICI SRPSKOJ 1. Uvod Program uzgoja goveda u Republici Srpskoj (u daqem tekstu: uzgojni program) je skup selekcijskih metoda i po stupaka kojima se ostvaruje genetsko unapre|ewe raspo lo`ivih rasa goveda u Republici Srpskoj. Uzgojem se podsti~e pove}awe efikasnosti proizvod we i uzgoja doma}ih `ivotiwa uz o~uvawe ili poboq{awe wihove vitalnosti, pove}awe ekonomi~no sti sto~arske proizvodwe, poboq{awe kvaliteta sto ~arskih proizvoda, te o~uvawe genetske raznovrsnosti doma}ih `ivotiwa. Uzgojni program odre|uje populacije na kojima se sprovodi, uzgojne ciqeve, metode i postupke ostvari vawa, u~esnike sprovo|ewa i wihove me|usobne odnose. 2. Zna~aj govedarstva Govedarstvo, kao najzna~ajnija grana na{e sto~arske proizvodwe, predstavqa mjerilo razvijenosti cjelokup nog poqoprivrednog i prehrambenog sektora u Republi ci Srpskoj. Vrijednost produkata govedarstva prelazi 40% vrijednosti ukupne poqoprivredne proizvodwe Re publike Srpske. U Republici Srpskoj uzgajaju se oko 226.593 goveda. Karakteristika govedarske proizvodwe kod nas je zastupqenost rase kombinovanog tipa proizvodnosti, meso - mlijeko i mlijeko - meso, ~iju osnovu ~ini simen talsko gove~e, a u isto~noj Hercegovini to je gata~ko go ve~e, kao autohtoni soj goveda. U ravni~arskom dijelu Re publike Srpske sve se vi{e razvijaju farme za proizvod wu mlijeka, uzgojem specijalizovanih rasa za proizvodwu mlijeka, kao {to je hol{tajn-frizijsko gove~e. Zahvaquju}i povoqnim prirodnim resursima, Repu blika Srpska ima odli~ne uslove za razvoj sto~arske proizvodwe. Jedan od najzna~ajnijih je poqoprivredna povr{ina po stanovniku (0,93 ha), a koja je na `alost do sta neiskori{}ena. Veliki problem u razvoju poqo privredne, pa tako i govedarske proizvodwe, predstavqa usitwenost posjeda i mali broj grla po farmi. 3. Stawe govedarske proizvodwe u Republici Srpskoj Govedarska proizvodwa na prostoru Republike Srp ske bila je dobro razvijena prije rata. Me|utim, kao posqedica ratnih dejstava opada ukupni broj doma}ih `ivotiwa, pa tako i goveda. U Tabeli 1 prikazano je brojno stawe u govedarskoj proizvodwi u periodu 1990-2008. godine, a u Tabeli 2 ka rakteristike govedarske proizvodwe u Republici Srpskoj. Tabela 1 - Brojno stawe u govedarstvu 1990-2008. R. Kategorija / 1990. 1997. 2008. br. godina 1. Goveda 355.521 204.619 226.593 2. Krave i steone junice 255.975 147.326 163.586 Izvor podataka: Republi~ki zavod za statistiku. Prema podacima u Tabeli 1 vidimo da ukupni fond go veda u odnosu na 1997. godinu ima tendenciju pove}awa. 32 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE - Broj 4 27.01.2010.