Regulation on the implementation of analytical methods and interpretation of results

Na osnovu člana 33. stav 5. Zakona o veterinarstvu u Bosni i Hercegovini ("Službeni glasnik BiH", broj 34/02) i člana 17. Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH", br. 30/03, 42/03, 81/06, 76/07, 81/07, 94/07 i 24/08), Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, na prijedlog Ureda za veterinarstvo Bosne i Hercegovine, na 135. sjednici održanoj 19. oktobra 2010. godine, donosi PRAVILNIK O PROVOĐENJU ANALITIČKIH METODA I TUMAČENJU REZULTATA POGLAVLJE I. OSNOVNE ODREDBE Član 1. (Predmet) Ovim Pravilnikom utvrđuju se mjere za analitičke metode koje se koriste u ispitivanju službenih uzoraka, koji su uzeti u skladu s Odlukom o praćenju rezidua određenih supstanci u živim životinjama i proizvodima životinjskog porijekla ("Službeni glasnik BiH", br. 1/04 i 40/09), te određuju zajednički kriteriji za tumačenje analitičkih rezultata koji su za te uzorke dobijeni u ovlaštenim laboratorijama. Član 2. (Definicije) Za potrebe ovog Pravilnika pojedini pojmovi imaju slijedeća značenja: a) alfa (α) pogreška: vjerovatnost da je ispitani uzorak stvarno negativan, iako su dobijeni pozitivni rezultati (lažno pozitivni rezultat); b) analit: supstanca koju treba dokazati, identificirati i/ili kvantificirati i njeni derivati koji se jave tokom analize; c) beta (ß) pogreška: vjerovatnost da je ispitani uzorak stvarno pozitivan, iako su dobijeni negativni mjerni rezultati (lažno negativni rezultat); d) dopuštena količina: je maksimalno dozvoljena količina (MDK), maksimalna granica rezidua, maksimalan nivo ili druga najveša tolerancija za supstance ustanovljene legislativom koja je na snazi u BiH; e) granična koncentracija analita (CCa) je granica na kojoj i iznad koje se može zaključiti, uz vjerovatnost α pogre{ke da ispitivani uzorak ne udovoljava; f) Iskorištenje (engl. recovery): postotak stvarne koncentracije supstance utvrđene tokom analitičkog postupka. Određuje se tokom vrjednovanja metode, ako potvrđeni referentni materijal nije dostupan; g) ispitivanje osposobljenosti: analitičko ispitivanje istog uzorka, pri čemu laboratorije mogu primijeniti metode po vlastitom izboru, uz uslov da se te metode primijene pod uobičajenim uslovima. Analitičko ispitivanje se mora provesti u skladu s uputama BAS ISO/IEC Vodiča 43 1 i 43-2 i može služiti za ocjenu ponovljivosti metoda; h) ispitivanje unutar jedne laboratorije (unutrašnje vrjednovanje): analitičko ispitivanje u kojem jedna laboratorija, u različitim uslovima i u opravdano dugim vremenskim intervalima, primjenjuje jednu metodu za analiziranje istih ili različitih ispitnih uzoraka; i) ispitivani uzorak: pripremljeni laboratorijski uzorak od kojega će se uzimati poduzorci za analizu; j) istinitost: podudarnosti između srednje vrijednosti dobijene iz velikog niza rezultata ispitivanja i prihvaćene referentne vrijednosti. Istinitost se obično izražava kao mjerno odstupanje (engl. bias); k) jedinice: one jedinice koje su opisane u normi BAS ISO 31-0; l) kalibracijski standard: mjerno sredstvo koje predstavlja količinu ispitivane supstance na način da povezuje njenu vrijednost s referentnom bazom; m) ko-hromatografija: podrazumijeva postupak u kojem se ekstrakt ispitivanog uzorka, prije hromatografije, dijeli na dva dijela. Jedan dio se podvrgava hromatografiji kao takav. Drugi dio se miješa s kalibracijskim standardom analita koji se ispituje i potom na isti način hromatografira. Količina dodanog standardnog analita mora biti približna procijenjenoj količini analita u ekstraktu. Cilj metode je poboljšati identifikaciju analita pri upotrebi hromatografske metode, pogotovo kada nije dostupan prikladni unutrašnji standard; n) kriteriji efikasnosti: zahtjevi u pogledu efikasnosti prema kojima se može ocijeniti da je analiti~ka metoda primjerena svrsi i da daje pouzdane rezultate; o) kvalitativna metoda: analitička metoda kojom se supstanca identificira na osnovu njenih hemijskih, bioloških i fizikalnih svojstava; p) kvantitativna metoda: analitička metoda kojom se određuje količina ili maseni udio neke supstance tako da se može izraziti kao brojčana vrijednost u odgovarajućim jedinicama; r) laboratorijski uzorak: je uzorak koji je pripremljen za slanje u laboratoriju u svrhu pregleda ili analiziranja; s) međulaboratorijsko ispitivanje: organiziranje, provedba i ocjena ispitivanja identičnog ispitivanog uzorka u dvije ili više laboratorija prema unaprijed određenim uslovima, kako bi se provjerili izvedbeni uslovi ispitivanja. Ovisno o svrsi, ispitivanje se može svrstati kao poredbeno ispitivanje ili ispitivanje osposobljenosti; t) mjerno odstupanje (engl. bias): razlika između očekivanog rezultata ispitivanja i prihvaćene referentne vrijednosti; u) najmanja zahtijevana granica efikasnosti izvedbe metode (MRPL): najmanji udio analita u ispitivanom uzorku, koji se mora dokazati i potvrditi. Služi za usklađivanje izvođenja analitičkih metoda za one supstance za koje nisu ustanovljene dozvoljene granice; v) obnovljivost (reproducibilnost): preciznost u uslovima obnovljivosti; z) obnovljivost unutar laboratorija (reproducibilnost): preciznost dobijena u istoj laboratoriji pod propisanim (unaprijed određenim) uslovima (npr. metoda, materijal koji se ispituje, analitičari, okoliš) u opravdanim vremenskim razmacima; aa) oboga}eni uzorak je uzorak kojem je dodata poznata količina analita koji treba dokazati; bb) orijentacijska metoda (engl. screening): metoda koja se primjenjuje kako bi se dokazala prisutnost neke supstance ili vrste supstance na nivou značajnosti. Ove metode odlikuje sposobnost brze obrade velikog broja uzoraka i koriste se za pregledavanje velikog broja uzoraka s ciljem otkrivanja mogućih pozitivnih rezultata; cc) poduzorak za analizu: količina materijala uzetog od ispitivanog uzorka koji se ispituje ili promatra; dd) ponovljivost: preciznost u uslovima ponovljivosti; ee) poredbeno ispitivanje: analiziranje istog uzorka istom metodom kako bi se provjerile izvedbene osobitosti metode uključujući ispitivanje slučajne mjerne pogreške i mjerno odstupanje laboratorije; ff) potvrdna metoda: metoda kojom se dobiju potpuni ili dodatni podaci na osnovu kojih je određenu supstancu moguće jednoznačno identificirati i po potrebi kvantificirati, na nivou značajnosti; gg) potvrđeni referentni materijal (CRM): je materijal kojem je utvrđen određeni udio analita. hh) preciznost: stepen podudarnosti između neovisnih rezultata ispitivanja dobijenih pod unaprijed određenim propisanim uslovima. Preciznost se obično izražava kao nepreciznost i računa se kao standardna devijacija rezultata ispitivanja. Što je manja preciznost, veća je standardna devijacija; ii) nivo značajnosti: koncentracija supstanci ili analita u uzorku koja je u skladu s važećim propisima; jj) referentni materijal: materijal čija su jedno ili više svojstava potvrđena vrjednovanom metodom, tako da se može koristiti za provjeru instrumenta ili provjeru mjerne metode; kk) robusnost: podložnost analitičke metode na promjene uslova ispitivanja u odnosu na različitost vrste uzoraka, analita, uslove pohrane, uslova okoliša i/ili uslova pripreme uzoraka pod kojima se metoda može primjenjivati onakva kakva jest ili uz utvrđene manje izmjene. Na sve uslove ispitivanja koji bi u praksi mogli biti podložni promjenama, a mogu uticati na rezultat analize (npr. stabilnost reagensa, sastav uzorka, pH, temperatura), treba ukazati; ll) slijepa proba reagensa: podrazumijeva primjenu cjelokupnog analitičkog postupka bez ispitnog dijela uzorka ili uz jednaku količinu odgovarajućeg rastvarača umjesto uzorka; mm) slijepa proba uzorka: primjena cijelog analitičkog postupka na poduzorak za analizu koji je uzet iz uzorka u kojem nema analita; nn) službeni uzorak: uzorak kojeg uzima službeni veterinar, prema propisanom postupku i koji se na analizu dostavlja s priloženim propisanim obrascem, u skladu s važećim propisima za kontrolu rezidua u Bosni i Hercegovini; oo) specifičnost: svojstvo metode da se razlikuje analit koji se mjeri od drugih supstanci. Ova karakteristika je prije svega funkcija opisane tehnike mjerenja, ali može varirati ovisno od vrste spoja ili matriksa; pp) sposobnost dokazivanja (CCa): najmanji udio supstance koji je moguće metodom dokazati, identificirati i/ili kvantificirati u uzorku, uz vjerovatnost ß pogreške. U slučaju supstanci za koje nije utvrđena dopuštena količina, sposobnost dokazivanja je najniža koncentracija koja se može dokazati sa statističkom sigurnošću od 1 - α u kontaminiranom uzorku. U slučaju supstanci za koje je utvrđena dopuštena količina, sposobnost dokazivanja je koncentracija koja se može dokazati, sa statističkom sigurnošću od 1 - ß, uz ustanovljenu dopuštenu koncentraciju; rr) standardni analit: analit poznatog i potvrđenog sadržaja i čistoće koji se u analizi koristi kao referentni; ss) standardno dodavanje: postupak pri kojem se ispitivani uzorak dijeli na dva (ili više) ispitnih poduzoraka za analizu. Jedan poduzorak se analizira kao takav, a drugom se prije analize dodaje poznata količina standardnog analita. Količina standardnog analita koja se dodaje mora biti od dva do pet puta veša od procijenjene količine analita u uzorku. Cilj postupka je odrediti udio analita u uzorku, uzimajući u obzir iskorištenje (engl. recovery) analitičkog postupka; tt) tačnost: stepen podudarnosti između rezultata ispitivanja i prihvaćene referentne vrijednosti. Utvrđuje se utvrđivanjem istinitosti i preciznosti; uu) supstanca: supstanca posebnog ili određenog hemijskog sastava i njeni metaboliti; vv) efikasnost: funkcionalni kvalitet koji se može pripisati analitičkoj metodi. To mogu biti: specifičnost, tačnost, istinitost, preciznost, ponovljivost, obnovljivost, iskorištenje (engl. recovery), sposobnost dokazivanja i robusnost; zz) unutra{nji standard (IS): podrazumijeva supstancu koja nije sadržana u uzorku, čija su fizikalno-hemijska svojstva što je moguće sličnija svojstvima analita koji se treba identificirati i koji se dodaje svakom uzorku i svakom kalibracijskom standardu; aaa) uslovi obnovljivosti: uslovi pod kojima različiti analitičari, u različitim laboratorijama koristeći različitu opremu, dobiju rezultate ispitivanja primjenjujući istu metodu na istovjetnim ispitivanim uzorcima; bbb) uslovi ponovljivosti: uslovi pod kojima isti analitičar, koristeći istu opremu u istoj laboratoriji, dobije neovisne rezultate ispitivanja primjenjujući istu metodu na istovjetnim ispitivanim uzorcima; ccc) vrjednovanje metode (validacija): potvrđivanje metode ispitivanjem i pribavljanjem objektivnih dokaza da su ispunjeni posebni zahtjevi za predviđenu specifičnu upotrebu zadovoljeni; ddd) ovlaštena laboratorija - je laboratorija ovlaštena za provedbu laboratorijskog ispitivanja od strane nadležnog organa za ovlašćivanje na način propisan Odlukom o uslovima koje moraju ispunjavati ovlaštene dijagnostičke laboratorije ("Službeni glasnik BiH", br. 25/04, 16/05 i 43/09). Član 3. (Analitičke metode) Službeni uzorci uzimaju se u skladu s važećim propisom o kontroli rezidua i analiziraju se metodama koje su: a) navedene u uputama, po mogućnosti u skladu s normom ISO 78-2; b) u skladu s Prilogom I ovog Pravilnika; c) potvrđene u skladu s postupcima opisanim u Prilogu II ovog Pravilnika; d) u skladu s najmanjim zahtijevanim granicama efikasnosti izvedbe metode (MRPL). Član 4. (Najmanje zahtijevane granice efikasnosti) Analitičke metode korištene za detektiranje slijedećih supstanci moraju biti u skladu s najmanjim zahtijevanim granicama efikasnosti (MPRLs) za matrikse navedene u Prilogu III, Tabela 15.: a) hloramfenikol; b) metaboliti nitrofurana; c) medroksiprogesteron; d) malahit zelena. Član 5. (Kontrola kvaliteta) Kvalitet rezultata analize uzoraka osigurava se praćenjem ispitivanja i/ili rezultata kalibracija, u skladu s propisanim u normi BAS EN ISO/IEC 17025, poglavlju 5.9. Član 6. (Tumačenje rezultata) (1) Rezultat analize smatra se pozitivnim ako je veći od granične koncentracije analita (CCa) po potvrdnoj metodi. (2) Ako je za neku supstancu utvrđena dopuštena količina, granična koncentracija analita (CCa) je koncentracija iznad koje je moguće, sa statističkom sigurnošću od 1 - α, odlučiti da je dopuštena količina uistinu premašena. (3) Ako za neku supstancu nije utvrđena dopuštena količina, granična koncentracija analita (CCa) je najniži nivo koncentracije pri kojem se metodom može odrediti, sa statističkom sigurnošću od 1 - α da je ispitivani analit prisutan. (4) Za supstance koje su navedene u grupi A u Prilogu I Odluke o praćenju rezidua određenih supstanci u živim životinjama i proizvodima životinjskog porijekla greška može biti 1% ili niža. Za sve ostale supstance greška može biti 5% ili niža. Član 7. (Prilozi Pravilnika) Prilozi broj I (Kriteriji efikasnosti, te drugi zahtjevi i postupci za analitičke metode), II (Vrjednovanje metode (validacija)), III (Najmanje zahtijevane granice efikasnosti izvedbe metode) i IV (Skraćenice), su sastavni dio ovog Pravilnika. Član 8. (Preuzimanje standarda) Danom preuzimanja adekvatnih BAS ISO standarda od strane Instituta za akreditaciju Bosne i Hercegovine, prestaje važenje ISO standarda 78-2 i 11843 navedenih u ovom Pravilniku. Član 9. (Stupanje na snagu) Ovaj Pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u "Službenom glasniku BiH", a primjenjivat će se od 01.01.2012. godine. VM broj 270 /10 19. oktobra 2010. godine Sarajevo Predsjedavajući Vijeća ministara BiH Dr. Nikola Špirić, s. r.