Order No. 68-N of the Minister of Ecology validating the Regulation on “Shaki” waterfall hydrographic natural monument

Համարը Համարը N 68-Ն Տ եսակը Տ եսակը Հիմնական Տ իպը Տ իպը Հրաման Կարգավիճակը Կարգավիճակը Գործում է Սկզբնաղբյուրը Սկզբնաղբյուրը ՀՀԳՏ 2018.04.03/11(614) Հոդ.91 Ընդունման վայրը Ընդունման վայրը Երևան Ընդունող մարմինը Ընդունող մարմինը Բնապահպանության նախարար Ընդունման ամսաթիվը Ընդունման ամսաթիվը 21.03.2018 Ստորագրող մարմինը Ստորագրող մարմինը Բնապահպանության նախարար Ստորագրման ամսաթիվը Ստորագրման ամսաթիվը 21.03.2018 Վ ավերացնող մարմինը Վ ավերացնող մարմինը Վ ավերացման ամսաթիվը Վ ավերացման ամսաթիվը Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը 13.04.2018 Ուժը կորցնելու ամսաթիվը Ուժը կորցնելու ամսաթիվը Կապեր այլ փաստաթղթերի հետԿապեր այլ փաստաթղթերի հետ ՀՀ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ «ՇԱՔԻ» ՋՐՎ ԵԺ ՋՐԱԳՐԱԿԱՆ ԲՆՈՒ Թ ՅԱՆՀՀ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ «ՇԱՔԻ» ՋՐՎ ԵԺ ՋՐԱԳՐԱԿԱՆ ԲՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՀՈՒ ՇԱՐՁԱՆԻ ԱՆՁՆԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏ ԱՏ ԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆՀՈՒ ՇԱՐՁԱՆԻ ԱՆՁՆԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏ ԱՏ ԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ «Գրանցված է»«Գրանցված է» ՀՀ արդարադատության նախարարության կողմից 23 մարտի 2018 թ. Պետական գրանցման թիվ 10518088 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ 21 մարտի 2018 թ.21 մարտի 2018 թ. ԵրևանԵրևան N 68-ՆN 68-Ն Հ Ր Ա Մ Ա ՆՀ Ր Ա Մ Ա Ն «ՇԱՔԻ» ՋՐՎ ԵԺ ՋՐԱԳՐԱԿԱՆ ԲՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՀՈՒ ՇԱՐՁԱՆԻ ԱՆՁՆԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏ ԱՏ ԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ«ՇԱՔԻ» ՋՐՎ ԵԺ ՋՐԱԳՐԱԿԱՆ ԲՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՀՈՒ ՇԱՐՁԱՆԻ ԱՆՁՆԱԳԻՐԸ ՀԱՍՏ ԱՏ ԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Հիմք ընդունելով «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 9 րդ հոդվածի «ը» կետը. Հրամայում եմ`Հրամայում եմ` 1. Հաստատել «Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնության հուշարձանի անձնագիրը` համաձայն հավելվածի: ՆախարարՆախարար Ա. ՄինասյանԱ. Մինասյան Հա վել վա ծՀա վել վա ծ Հա յա ստ ա նի Հա նրա պ ետ ությա նՀա յա ստ ա նի Հա նրա պ ետ ությա ն բ նա պ ա հպ ա նությա ն նա խա րա րիբ նա պ ա հպ ա նությա ն նա խա րա րի 2018 թ. մա րտ ի 21-ի 2018 թ. մա րտ ի 21-ի N 68-Ն հրա մա նիN 68-Ն հրա մա նի http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 1/10 https://pdf.arlis.am/120776 https://www.arlis.am Ա Ն Ձ Ն Ա Գ Ի ՐԱ Ն Ձ Ն Ա Գ Ի Ր «ՇԱՔԻ» ՋՐՎ ԵԺ ՋՐԱԳՐԱԿԱՆ ԲՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՀՈՒ ՇԱՐՁԱՆԻ«ՇԱՔԻ» ՋՐՎ ԵԺ ՋՐԱԳՐԱԿԱՆ ԲՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՀՈՒ ՇԱՐՁԱՆԻ 1. Դասակարգումը՝1. Դասակարգումը՝ Տիպ՝ Ջրագրական, ենթատիպ՝ Ջրվեժ: 2. Տ եղադիրքը և աշ խարհագրական կոորդինատները2. Տ եղադիրքը և աշ խարհագրական կոորդինատները Ըստ «Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնության հուշարձանի անձնագրի հավելված 1-ում ներկայացված սխեմայի «Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնության հուշարձանը գտնվում է ՀՀ Սյունիքի մարզի Շաքի համայնքի վարչական սահմանում՝ Որոտան գետի ձախակողմյան Շաքի վտակի վրա, Շաքի գյուղից մոտ 1.0 կմ հրվ-արլ: Կոորդինատներ՝ X-585215,74 Y-4378711,91 Շրջադարձային (բեկման) կետեր Կոորդինատները Գծային չափերը (մետր) Y X 1 8585334.8931 4380303.8302 16.43 2 8585319.8829 4380310.5066 6.16 3 8585320.4091 4380316.6401 11.84 4 8585323.0964 4380328.1721 9.51 5 8585327.5664 4380336.5670 8.03 6 8585333.2018 4380342.2871 11.55 7 8585341.3078 4380350.5148 3.39 8 8585342.8736 4380353.5202 15.20 9 8585357.5553 4380357.4445 23.49 10 8585378.4681 4380368.1501 10.08 11 8585382.1241 4380377.5460 13.11 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 2/10 12 8585394.7363 4380381.1211 20.25 13 8585414.9897 4380381.1954 17.18 14 8585432.1315 4380382.3769 16.49 15 8585447.5341 4380388.2607 7.31 16 8585454.2225 4380391.2154 11.76 17 8585465.0347 4380395.8365 5.62 18 8585470.1855 4380398.0924 2.78 19 8585472.9239 4380398.5758 2.95 20 8585475.7097 4380399.5426 18.23 21 8585492.5586 4380406.4969 30.41 22 8585518.9958 4380421.5251 11.71 23 8585525.7150 4380411.9407 33.36 24 8585496.0370 4380396.6958 12.93 25 8585485.0326 4380389.9144 3.23 26 8585482.3566 4380388.0974 3.97 27 8585479.6048 4380385.2353 3.28 28 8585477.3616 4380382.8426 36.57 29 8585452.3484 4380356.1622 7.93 30 8585444.5338 4380354.8236 8.71 31 8585435.9827 4380353.1782 1.63 32 8585434.3595 4380353.0935 31.91 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 3/10 33 8585402.4887 4380351.4315 15.92 34 8585387.2073 4380346.9531 5.89 35 8585381.5574 4380345.2973 12.78 36 8585369.3983 4380341.3514 9.16 37 8585361.4272 4380336.8456 14.63 38 8585349.1636 4380328.8605 5.66 39 8585345.3726 4380324.6595 9.73 40 8585340.4058 4380316.2948 2.16 41 8585340.3246 4380314.1410 11.651 8585334.8931 4380303.8302 *Կոորդինատային համակարգը՝ WGS-84, մետրական ցանցով 3. Նկարագրությունը, չափագրությունը և վիճակը3. Նկարագրությունը, չափագրությունը և վիճակը «Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնության հուշարձանը հանրապետական նշանակության գիտաճանաչողական գեղատեսիլ հուշարձան է: Բնութագրվող տեղանքը հիմնականում կազմված է չորրորդական դարաշրջանի երիտասարդ բազալտային, անդեզիտային և դացիտային լավաներից: Ջրվեժի տեղանքը իրենից ներկայացնում է խորը կիրճ՝ հարուստ ժայռերով և քարայրներով (Հավելված 2)։ Դրանցում հայտնաբերվել են մարդու գործունեության հետքեր, ինչպես նաև մոխիր, որը թվագրվում է պալեոլիթի ժամանակաշրջանին։ «Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնության հուշարձանը գտնվում է Որոտանի կիրճում, Սիսիան քաղաքից 3 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք: «Շաքի» ջրվեժի շրջակայքում կան տեղական նշանակություն ունեցող այլ՝ «Հերթ» որմնաքանդակ երկրաբանական, «Անանուն» աղբյուր ջրաերկրաբանական հուշարձաններ, սյունաձև և ճառագայթաձև բազալտներ, հրաբխային այրեր: Շաքի գետի ջրերը նույնանուն բնակավայրից հարավ մոտ 900 մ թեքությամբ գահավիժում են Որոտան գետ: Շաքի գետը սնվում է գյուղում բխող հորդառատ ու սառնորակ աղբյուրների ջրերից, որի գետաբերանի մոտ գտնվում է «Շաքի» ջրվեժը։ Ջրվեժի բարձրությունը ծովի մակարդակից 1720 մետր է, ջրի շիթի բարձրությունը՝ 18-20 մետր, թափվող ջրերի լայնությունը` 12 մետր, առավելագույն հոսքը՝ 2,57 խոր. մ/վրկ (մայիս), նվազագույն հոսքը՝ 0,57 խոր.մ/վրկ (դեկտեմբեր): Ջրվեժի պահպանման գոտու տարածքը հիմնականում ներկայացված է ջրաճահճային էկոհամակարգերով և տափաստանային գոտուն բնորոշ բուսականությամբ: Տարածքում բույսերից չոր քարքարոտ լեռնալանջերին աճում են ՀՀ բույսերի Կարմիր գրքում գրանցված խաչածաղկավորներից-լռջուն Կարյագինի (Isatis karjaginii), վահանակերպ տափակապատիճակ (Peltariopsis planisiliqua), լոբազգիներից գազ ցածր (Astragalus bumilis), գազ կիրպիչնիկովի (Astragalus kirpicznikovii), գազ բեկված (Astragalus refractus), հիրիկազգիներից հիրիկ նեղգծային (Iris lineolata), հացազգիներից կարծրախոտ Վորոնովի (Sclerochloa woronowi) տեսակները: ՀՀ կենդանիների Կարմիր գրքում գրանցված տեսակներից ջրվեժի պահպանման գոտու տարածքի ջրաճահճային էկոհամակարգերում երկկենցաղներից հանդիպում է սիրիական սխտորագորտը (Pelobates syriacus), իսկ կաթնասուններից Շելկովնիկովի կուտորան (Neomis schelkovnikovi): Որոտան գետի հովտում վտանգված թռչնատեսակներից հանդիպում է սպիտակապոչ արծիվը (Haliaetus albicilla): Ջրվեժի կիրճում քարայրներում և անձավներում բնակվում է ձեռքաթևավորներից ասիական լայնականջ չղջիկը (Barbastella leucomelas): Սպառնացող հիմնական վտանգներից են մարդու տնտեսական գործունեությունը և չվերահսկվող տուրիզմը: Շաքի ՓՀԷԿ-ը կառուցվել է 1934 թվականին և գոյատևելով գրեթե մեկ դար, ներկայումս հանդիսանում է http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 4/10 հիդրոէներգետիկայի մի յուրօրինակ հուշարձան–թանգարան: 1997 թվականին ՓՀԷկ-ը սեփականաշնորհել է «Հակոբջանյան և Գալստյան ՀԷԿ» ՍՊԸ-ն, որը զբաղվում է էլեկտրաէներգիայի արտադրությամբ: Համաձայն սեփականաշնորհման պայմանագրի ընկերությանն է հանձնվել/տրամադրվել հիդրոէլեկտրակայանը իր անբաժան կառույցներով և հիդրոէներգետիկական նպատակներով, վայրկյանում 2.0 խմ ջրի օգտագործման թույլտվությամբ: Հետագայում գետում ջրի սակավության պատճառով ընկերությանը տրամադրված ջրի քանակը նվազեցվեց մինչև 1.5 խմ վայրկյանում: Համաձայն հաստատված գրաֆիկի 2017 թվականի ապրիլի 27-ի N 000057 ջրօգտագործման թույլտվության «Հակոբջանյան և Գալստյան ՀԷԿ» ՍՊԸ, ՀԷԿ-ը շահագործվելու է գիշերային ժամերին՝ պահպանելով ջրի էկոլոգիական թողքի ծավալները՝ վայրկյանում 200 մ/խ: Օրվա ցերեկային ժամերին գետի ջրահոսքն ամբողջությամբ ուղղվում է դեպի «Շաքի» ջրվեժ, իսկ գիշերը դեպի ՓՀԷԿ: Ըստ ջրօգտագործման թույլտվության ջրվեժը գործելու է մարտի 15-ից ապրիլի 30-ը՝ ժամը 11:00-17:00, մայիսի 1-ից սեպտեմբերի 30-ը՝ ժամը 11:00-19:00, հոկտեմբերի 1-ից նոյեմբերի 15-ը՝ ժամը 11:00-17:00: Ըստ ավանդազրույցի թշնամիները Գեղարքունի գավառից 93 կույս աղջիկ են ուղարկում Մուղանում բանակ դրած իրենց առաջնորդին։ Երբ գերի աղջիկների քարավանը հասնում է այստեղ, դիմելով իրենց առևանգիչներին, նրանք ասում են՝ «Մենք երկար ճանապարհին շատ փոշոտվել ու կեղտոտվել ենք, թույլ տվեք գետում լողանանք, նոր ներկայանանք ձեր մեծին»։ Առևանգիչները համաձայնում են։ Աղջիկները մերկանալով նետվում են Որոտանի ալիքների մեջ և սուզվելով անհետանում։ Միայն Շաքե անունով մի կապուտաչյա աղջիկ, Որոտանը թափվող գետակի միջով փախչելով, փորձում է ազատվել։ Թշնամիները հասնում են նրա ետևից, սակայն նույն վայրկյանին գետակի մեջ հրաշքով մի ժայռ է խոյանում, և ջուրը նրա վրայով գահավիժելով, իր ճերմակ փրփուրների տակ թաքցնում է Շաքեին։ Դրանից հետո այդ ջրվեժն ու նրա մոտ գտնվող գյուղը կոչում են Շաքեի անունով: «Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնության հուշարձանի անձնագրի 2-րդ հավելվածում ներկայացված է չափագրության արդյունքում ստացված տեղագրական քարտեզ-սխեման: 4. Սահմանների և պահպանման գոտու նկարագրությունը, մակերեսը, քարտեզ-հատակագիծը4. Սահմանների և պահպանման գոտու նկարագրությունը, մակերեսը, քարտեզ-հատակագիծը Ըստ հավելված 3-ում ներկայացված սխեմատիկ քարտեզի, արահետի մոտ գտնվող N 1 սահմանակետից, որի կոորդինատներն են` y=8585334.8931, x=4380303.8302, սահմանագիծը թեքվում է դեպի հյուսիս-արևմուտք, անցնելով 16.43 մ, հասնում է գետի մյուս ափին, արահետի մոտ գտնվող N 2 սահմանակետին, այնուհետև սահմանագիծը թեքվում է դեպի հյուսիս, հյուսիս-արևելք, արահետի եզրով, N 3-10 սահմանակետերով անցնելով 99.25 մ, հասնում է N 11 սահմանակետին, որի կոորդինատներն են` y=8585382.1241, x=4380377.5460: N 11 սահմանակետից շարունակվում է ուղղությունը դեպի հյուսիս-արևելք, այնուհետև արևելք, նորից հյուսիս-արևելք, N 12-21 սահմանակետերով անցնելով 146.09 մ, հասնում է N 22 սահմանակետին, որի կոորդինատներն են` y=85855518.9558, x=4380421.5251, այնուհետև սահմանագիծը թեքվում է դեպի հարավ-արևելք, հատելով գետը, անցնելով 11.71 մ, հասնում է գետի մյուս ափին գտնվող N 23 սահմանակետին, որից հետո սահմանագիծը թեքվում է դեպի հարավ-արևմուտք, N 24-28 սահմանակետերով անցնելով 93.34 մ, հասնում է արահետի մոտ գտնվող N 29 սահմանակետին, որի կոորդինատներն են` y=85855452.3484, x=4380356.1622: N 29 սահմանակետից սահմանագիծը շարունակում է ուղղությունը դեպի հարավ-արևմուտք, արևմուտք, նորից հարավ-արևմուտք, արահետի եզրով N 30-41 սահմանակետերով անցնելով 137.76 մ, հասնում է N 1 սահմանակետին: «1-1» սահմանագծի ընդհանուր երկարությունը 504.48 մ է: Պահպանման գոտու ընդհանուր մակերեսը կազմում է 0.5048 հա: 5. Տ վյալներ սեփականատիրոջ և հողօգտագործողի մասին5. Տ վյալներ սեփականատիրոջ և հողօգտագործողի մասին ՀՀ Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնք, Շաքի գյուղ: Սիսիան համայնքի վարչական սահմաններում գտնվող պետական սեփականություն հանդիսացող (ըստ նպատակային նշանակության) ջրային հողեր՝ 0,2482 հա (գետ), համայնքային սեփականություն հանդիսացող այլ հողատեսքեր՝ 0,2115 հա, արոտ՝ 0,0451 հա: 6. Պահպանության և օգտագործման ռեժիմի առանձնահատկությունները6. Պահպանության և օգտագործման ռեժիմի առանձնահատկությունները 1) «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 19-րդ հոդվածի համաձայն հուշարձանի և դրա պահպանման գոտու տարածքում արգելվում են` ա. հիդրոտեխնիկական, շինարարական, հատակախորացման, հորատման, պայթեցման աշխատանքները. բ. հողային և բուսական ծածկույթի, բուսական և կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների բնակության միջավայրի պայմանների խախտումները. գ. երկրաբանական ուսումնասիրության աշխատանքները (հողային ծածկույթի խախտումով). դ. օգտակար հանածոների հանքավայրերի, երևակումների շահագործումը, հանքանյութեր վերամշակող օբյեկտների տեղաբաշխումը. ե. նմուշներ վերցնելը. զ. ծառերի և թփերի հատումները. է. աղտոտումը. ը. ջրային ռեժիմի խախտումը. http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 5/10 թ. բնության հուշարձանի արտաքին տեսքը խաթարող ցանկացած գործունեություն. ժ. ժայռամագլցումը, արկածային տուրիզմը: 2) Թույլատրվում է` ա. քաղաքացիների հանգիստը. բ. գիտական ուսումնասիրությունները, մոնիթորինգը (այդ թվում՝ քաղաքացիների հանգստի կազմակերպման սպասարկման ծառայությունների մոնիթորինգը). գ. ճանաչողական զբոսաշրջության կազմակերպումը. դ. էկոհամակարգերի հավասարակշռությունը խախտող երևույթներն ու գործընթացները կանխարգելող, ինչպես նաև խախտված էկոհամակարգերի վերականգնման միջոցառումները. ե. զբոսաշրջիկների և այցելուների սպասարկման ծառայությունների կազմակերպումը։ 7. Տ վյալներ պահպանություն իրականացնող սուբյեկտի մասին7. Տ վյալներ պահպանություն իրականացնող սուբյեկտի մասին ՀՀ Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնք: Հավելված 1Հավելված 1 «Շաքի» ջրվեժ«Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնությանջրագրական բնության հուշ արձանի անձնագրիհուշ արձանի անձնագրի http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 6/10 Հավելված 2Հավելված 2 «Շաքի» ջրվեժ«Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնությանջրագրական բնության հուշ արձանի անձնագրիհուշ արձանի անձնագրի Հավելված 3Հավելված 3 «Շաքի» ջրվեժ«Շաքի» ջրվեժ ջրագրական բնությանջրագրական բնության հուշ արձանի անձնագրիհուշ արձանի անձնագրի http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 7/10 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 8/10 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 9/10 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=120776 10/10