Law No. HO-345-N “On seeds and seedlings.”

Համարը Համարը ՀՕ-345-Ն Տ եսակը Տ եսակը Հիմնական Տ իպը Տ իպը Օրենք Կարգավիճակը Կարգավիճակը Գործում է Սկզբնաղբյուրը Սկզբնաղբյուրը Միասնական կայք 2022.10.03 2022.10.16 Պաշտոնական հրապարակման օրը 04.10.2022 Ընդունման վայրը Ընդունման վայրը Երևան Ընդունող մարմինը Ընդունող մարմինը ՀՀ Ազգային ժողով Ընդունման ամսաթիվը Ընդունման ամսաթիվը 14.09.2022 Ստորագրող մարմինը Ստորագրող մարմինը ՀՀ Նախագահ Ստորագրման ամսաթիվը Ստորագրման ամսաթիվը 03.10.2022 Վ ավերացնող մարմինը Վ ավերացնող մարմինը Վ ավերացման ամսաթիվը Վ ավերացման ամսաթիվը Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը 05.10.2023 Ուժը կորցնելու ամսաթիվը Ուժը կորցնելու ամսաթիվը Փ ոփոխողներ և ինկորպորացիաներՓ ոփոխողներ և ինկորպորացիաներ ՀՀ Օ ՐԵՆՔԸ ՍԵՐՄԵՐԻ ԵՎ Տ ՆԿԱՆՅՈՒ Թ Ի ՄԱՍԻՆՀՀ Օ ՐԵՆՔԸ ՍԵՐՄԵՐԻ ԵՎ Տ ՆԿԱՆՅՈՒ Թ Ի ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Օ Ր Ե Ն Ք ԸՕ Ր Ե Ն Ք Ը Ընդունված է 2022 թվականի սեպտեմբերի 14-ինԸնդունված է 2022 թվականի սեպտեմբերի 14-ին ՍԵՐՄԵՐԻ ԵՎ Տ ՆԿԱՆՅՈՒ Թ Ի ՄԱՍԻՆՍԵՐՄԵՐԻ ԵՎ Տ ՆԿԱՆՅՈՒ Թ Ի ՄԱՍԻՆ Գ Լ ՈՒ Խ 1Գ Լ ՈՒ Խ 1 ԸՆԴՀԱՆՈՒ Ր ԴՐՈՒ ՅԹ ՆԵՐԸՆԴՀԱՆՈՒ Ր ԴՐՈՒ ՅԹ ՆԵՐ ՀոդվածՀոդված 1. 1. Օ րենքի Օ րենքի կարգավորմանկարգավորման առարկանառարկան 1. Սույն օրենքը կարգավորում է օգտագործման թույլտվություն ունեցող բույսերի սորտերի և հիբրիդների գրանցման, սերմերի, տնկանյութի արտադրության, վերարտադրության, հավաստագրման, փոխադրումների, պահպանության, իրացման և օգտագործման հետ կապված հարաբերությունները: 2. Սույն օրենքը տարածվում է արտադրության կամ վերարտադրության համար նախատեսված տեղական ու ներկրված բոլոր տեսակի մշակաբույսերի, զարդաբույսերի (դեկորատիվ), վայրիաճ մարգագետնային կերաբույսերի և անտառային բույսերի սերմերի, տնկանյութի վրա: 3. Սույն օրենքը կիրառելի չէ գենային ինժեներիայի եղանակով ստացված և գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմ համարվող սորտերի և հիբրիդների գրանցման, սերմերի և տնկանյութի արտադրության, վերարտադրության, հավաստագրման, փոխադրման, պահպանության, իրացման և օգտագործման դեպքում: ՀոդվածՀոդված 2.2. ՍերմերիՍերմերի և տնկանյութի և տնկանյութի մասինմասին ՀայաստանիՀայաստանի ՀանրապետությանՀանրապետության օրենսդրությունըօրենսդրությունը 1. Սերմերի և տնկանյութի մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությունը բաղկացած է սույն օրենքից և Հայաստանի Հանրապետության այլ օրենքներից ու իրավական ակտերից: 2. Եթե Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված են այլ դրույթներ, ապա գործում են միջազգային պայմանագրերի դրույթները: ՀոդվածՀոդված 3. 3. Սերմերի և տնկանյութի արտադրությանՍերմերի և տնկանյութի արտադրության հիմնականհիմնական խնդիրներըխնդիրները http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=169085 1/8 https://pdf.arlis.am/169085 https://www.arlis.am 1. Սերմնաբուծության և տնկանյութի արտադրության հիմնական խնդիրներն են՝ 1) մշակաբույսերի սերմերի, տնկանյութի արտադրության և վերարտադրության գործնական կիրառելի համակարգերի հիմնումը և զարգացումը. 2) սորտաթարմացման, սորտափոխարինման և սորտափորձարկման գործընթացում մշակաբույսերի սորտերի և տնկանյութի ձևերի տնտեսական և կենսաբանական արժեքավոր հատկանիշների պահպանությունն ու վերարտադրությունը. 3) Հայաստանի Հանրապետության բնակլիմայական պայմաններին լավ հարմարվող մշակաբույսերի նոր սորտերի կամ հիբրիդների և տնկանյութի նոր ձևերի արագացված բազմացումը. 4) Հայաստանի Հանրապետությունում տարածված, տեղածին (աբորիգեն) ու հազվագյուտ սորտերի և տնկանյութի ձևերի գենետիկական պաշարների պահպանությունն ու վերարտադրությունը. 5) գիտական մեթոդների կիրառմամբ սերմնաբուծության և տնկանյութի արտադրության կազմակերպումը. 6) սերմնաբուծության և տնկանյութի արտադրության զարգացմանը նպաստող ժամանակակից տեղեկատվական շտեմարանների ստեղծումը: ՀոդվածՀոդված 4. 4. Օ րենքում Օ րենքում օգտագործվողօգտագործվող հիմնականհիմնական հասկացություններըհասկացությունները 1 Սույն օրենքում օգտագործվում են հետևյալ հիմնական հասկացությունները. 1) սերմսերմ `̀ սորտերի պահպանության և վերարտադրության նպատակով օգտագործվող բույսի ժառանգականություն կրող գեներատիվ օրգան. 2) տնկանյութտնկանյութ ՝ բազմամյա (որոշ միամյա) բույսերի վեգետատիվ կամ սերմնային բազմացման մեթոդների կիրառման միջոցով ստացված դուստր բույսեր. 3) տնկարանային արտադրություն`տնկարանային արտադրություն` տարբեր մեթոդների և եղանակների կիրառմամբ բույսերի տնկանյութի վերարտադրությամբ զբաղվող բուսաբուծության ոլորտ. 4) սերմնաբուծությունսերմնաբուծություն`̀ սորտաթարմացման և սորտափոխարինման իրականացման նպատակով բույսերի շրջանացված սորտերի սերմերի զանգվածային բազմացմամբ զբաղվող բուսաբուծության ոլորտ. 5) նախահիմնայիննախահիմնային ( ( օրիգինալօրիգինալ) ) սերմերսերմեր`̀ ընտրասերողի կամ սորտը պահպանողի արտադրած, սերմնաբուծության բնագավառում գործող տեխնիկական կանոնակարգերի, պետական չափորոշիչների և նորմատիվային այլ փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխանող, տվյալ սորտի առանձնահատկություններն ամբողջությամբ կրող սերմեր. 6) հիմնայինհիմնային ( ( սուպերէլիտայինսուպերէլիտային, , է լիտայինէլիտային) ) սերմերսերմեր ( ( սուպերէլիտասուպերէլիտա, , է լիտաէլիտա)`)` սերմնաբուծության բնագավառում գործող տեխնիկական կանոնակարգերի, պետական չափորոշիչների և նորմատիվային այլ փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխանող, նախահիմնային սերմերից ստացված սերմեր. 7) վերարտադրվածվերարտադրված սերմերսերմեր`̀ սերմնաբուծության բնագավառում գործող տեխնիկական կանոնակարգերի, պետական չափորոշիչների և նորմատիվային այլ փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխանող հիմնային սերմերից ստացված սերմեր. 8) հիբրիդայինհիբրիդային սերմերսերմեր`̀ սերմնաբուծության բնագավառում գործող տեխնիկական կանոնակարգերի, պետական չափորոշիչների և նորմատիվային այլ փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխանող, ծնողական տարբեր ձևերի տրամախաչման միջոցով ստացված առաջին սերնդի (F1) սերմեր. 9) բազմամյա բույսերի ելակետային (նախահիմնային) տնկանյութ՝բազմամյա բույսերի ելակետային (նախահիմնային) տնկանյութ՝ մայր բույսերի ժառանգականության պահպանման ու հետագա բազմացման նպատակով ընտրասերման (սելեկցիոն) աշխատանքների արդյունքով ստացված սորտերի, նույնակների (կլոնների) մասեր կամ վիրուսազերծ ամբողջական բույսեր. 10) բազմամյա բույսերի հիմնային (սուպերէլիտային, է լիտային) տնկանյութ՝բազմամյա բույսերի հիմնային (սուպերէլիտային, է լիտային) տնկանյութ՝ մայրուտների համար նախատեսված և ելակետային տնկանյութի հաջորդիվ բազմացման արդյունքով ստացված վիրուսազերծ ամբողջական բույսեր կամ սորտերի և նույնակների (կլոնների) մասեր. 11) բազմամյա բույսերի հավաստագրված տնկանյութ բազմամյա բույսերի հավաստագրված տնկանյութ ՝ արտադրական այգեհիմնման համար նախատեսված և հիմնային տնկանյութի վեգետատիվ բազմացումից ստացված սորտի անփոփոխ ժառանգականությունը կրող առավել վարակածին վիրուսազերծությունն ստուգված ամբողջական բույսեր. 12) բազմամյա բույսերի վերարտադրված տնկանյութբազմամյա բույսերի վերարտադրված տնկանյութ ՝ բազմամյա բույսերի հավաստագրված տնկանյութի հաջորդիվ երեք սերունդներն ընդգրկող բուսաճային (վեգետատիվ) բազմացման միջոցով ստացված և վիրուսազերծությունը (առավել վարակածին հարուցիչներից) ստուգված ամբողջական բույսեր. 13) բազմամյա բույսերի շ արքային (սովորական) տնկանյութբազմամյա բույսերի շ արքային (սովորական) տնկանյութ ՝ բազմամյա բույսերի հավաստագրված տնկանյութի չորրորդ և հաջորդիվ վերարտադրությունների վեգետատիվ բազմացման միջոցով ստացված, առողջացման և ստուգման չենթարկված ամբողջական բույսեր. 14) տնտեսականտնտեսական արդյունավետությանարդյունավետության պետականպետական փորձարկումփորձարկում `̀ լիազոր մարմնի կողմից բույսերի սորտերի տարբերիչ առանձնահատկությունը, միատարրությունը, կայունությունը, հանրապետության բնակլիմայական պայմաններին նրանց հարմարվողականությունը, մշակության գոտում (գոտիներում) հանրաճանաչ սորտերի համեմատությամբ նրանց տնտեսական արդյունավետությունը որոշելու նպատակով կատարվող դաշտային և http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=169085 2/8 լաբորատոր համալիր փորձարկումներ. 15) օգտագործմանօգտագործման թույ լտվությունթույ լտվություն ունեցողունեցող սորտ`սորտ` տնտեսական արդյունավետության պետական փորձարկումներ անցած, օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի ցանկում գրանցված սորտ. 16) սերմերիսերմերի արտադրությանարտադրության հերթագայությունհերթագայություն`̀ բույսի տվյալ տեսակի օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի ցանկում գրանցված սորտերի սերմերի արտադրության և հավաստագրման նպատակով կիրառվող կանոնների, հրահանգների, ցուցումների և երաշխավորությունների համալիր. 17) տնկարանային արտադրության հերթագայություն՝ տնկարանային արտադրության հերթագայություն՝ բույսի տվյալ տեսակի օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի ցանկում գրանցված սորտերի տնկանյութի արտադրության և հավաստագրման նպատակով կիրառվող կանոնների, հրահանգների, ցուցումների և երաշխավորությունների համալիր. 18) տնկարանային արտադրության առաջնային օղակ՝տնկարանային արտադրության առաջնային օղակ՝ բազմամյա մշակաբույսերի մայրուտներ և սորտընտրանի (կոլեկցիոն, հավաքածու) այգիներ, որոնք ստեղծված են հիմնական տնկարաններում գրանցված սորտերի ելակետային տնկանյութով մայր բույսերի ժառանգականության պահպանման, ուսումնասիրության ու հետագա բազմացման նպատակով. 19) սերմերիսերմերի և տնկանյութի և տնկանյութի հավաստագրումհավաստագրում `̀ սերմերի և տնկանյութի սորտային պատկանելության, սերմերի ցանքային և տնկանյութի ապրանքային որակների՝ տեխնիկական կանոնակարգերի, պետական չափորոշիչների, սերմնաբուծության և տնկանյութի արտադրության բնագավառում գործող նորմատիվային այլ փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխանությունը որոշելու նպատակով սահմանված միջոցառումների համալիր (դաշտային փորձարկումներ, լաբորատոր հետազոտություններ). 20) սերմերի հավաստագիր՝սերմերի հավաստագիր՝ օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի սերմերի ծագումը, ցանքային պիտանիությունը և տեխնիկական կանոնակարգերին, պետական չափորոշիչներին և սերմնաբուծության բնագավառում գործող նորմատիվային այլ փաստաթղթերին դրանց համապատասխանությունը հավաստող փաստաթուղթ. 21) տնկանյութի հավաստագիր՝տնկանյութի հավաստագիր՝ տնկանյութի սորտային պատկանելությունը, ապրանքային որակները և տեխնիկական կանոնակարգերին, պետական չափորոշիչներին և տնկանյութի արտադրության բնագավառում գործող նորմատիվային այլ փաստաթղթերին դրանց համապատասխանությունը հավաստող փաստաթուղթ. 22) բուսաբանականբուսաբանական հատկանիշ ներիհատկանիշ ների ստուգիչստուգիչ փորձարկումփորձարկում `̀ հատուկ այգետարածքների (մայրուտների) և հողակտորների վրա սերմերի ցանքի և բազմամյա մշակաբույսերի մայր բույսերի սորտային պատկանելության հետագա ստուգումների միջոցով սերմերի և մայր բույսերի որոշակի սորտի պատկանելության և սերմերի ու մայր բույսերի որակական ցուցանիշների որոշման նպատակով լիազոր մարմնի կողմից կատարվող դաշտային փորձարկումների և միջոցառումների համալիր. 23) սերմերի և տնկանյութի սորտային հատկանիշ ներսերմերի և տնկանյութի սորտային հատկանիշ ներ`̀ տվյալ սորտի տարբերիչ առանձնահատկությունները, կայունությունը, միատարրությունը բնորոշող հատկությունների և հատկանիշների նույնականացման համալիր. 24) տնկանյութի ապրանքային որակտնկանյութի ապրանքային որակ՝ տնկանյութի կենսաչափագրական (բիոմետրիկ) չափումների և բուսասանիտարական վիճակի համալիր, որոնց հիման վրա տեսակավորվում է տնկանյութի խմբաքանակը և որոշվում է դրա տնտեսական պիտանելիությունը. 25) դաշ տայինդաշ տային հետազոտություններհետազոտություններ ( ( ապրոբացիաապրոբացիա)`)` սերմնադաշտերի, մայրուտների և տնկարանային հողակտորների վրա սերմերի ցանքի և բազմամյա մշակաբույսերի տեսակային և սորտային պատկանելության, սորտային մաքրության ու միատարրության նույնականացում, հողակտորների՝ մոլախոտերով, մշակաբույսերի հիվանդություններով ու վնասատուներով վարակվածության որոշման միջոցառումներ. 26) դաշ տային հետազոտող (ապրոբատոր) ՝դաշ տային հետազոտող (ապրոբատոր) ՝ սերմնադաշտերի և տնկարանների դաշտային հետազոտությունների և հսկումների կատարող. 27) մշ ակաբույսերմշ ակաբույսեր`̀ արտադրությունում օգտագործվող հացահատիկային, հատիկաընդեղեն, պալարապտղավոր, կերային, տեխնիկական, բանջարաբոստանային բույսեր, ծաղկաբույսեր, դեղաբույսեր, պտղահատապտղային բույսեր, վազեր (ծառեր, թփեր), ուտելի սնկեր. 28) լիազոր մարմինլիազոր մարմին` ` գյուղատնտեսության բնագավառում քաղաքականություն մշակող: Գ Լ ՈՒ Խ 2Գ Լ ՈՒ Խ 2 ՍՈՐՏ ԵՐԻ Օ ԳՏ ԱԳՈՐԾՄԱՆ Թ ՈՒ ՅԼՏ Վ ՈՒ Թ ՅՈՒ ՆԸ, ՍԵՐՄԵՐԻ ԵՎ Տ ՆԿԱՆՅՈՒ Թ ԻՍՈՐՏ ԵՐԻ Օ ԳՏ ԱԳՈՐԾՄԱՆ Թ ՈՒ ՅԼՏ Վ ՈՒ Թ ՅՈՒ ՆԸ, ՍԵՐՄԵՐԻ ԵՎ Տ ՆԿԱՆՅՈՒ Թ Ի ԱՐՏ ԱԴՐՈՒ Թ ՅՈՒ ՆԸ, ՀԱՎ ԱՍՏ ԱԳՐՈՒ ՄԸ, ՆԵՐՄՈՒ ԾՈՒ ՄՆ ՈՒ ԱՐՏ ԱՀԱՆՈՒ ՄԸԱՐՏ ԱԴՐՈՒ Թ ՅՈՒ ՆԸ, ՀԱՎ ԱՍՏ ԱԳՐՈՒ ՄԸ, ՆԵՐՄՈՒ ԾՈՒ ՄՆ ՈՒ ԱՐՏ ԱՀԱՆՈՒ ՄԸ ՀոդվածՀոդված 5. 5. Օ գտագործմանՕ գտագործման թույ լտվությունթույ լտվություն ունեցողունեցող սորտերի և տնկանյութի ցանկըսորտերի և տնկանյութի ցանկը 1. Հայաստանի Հանրապետության տարածքում օգտագործման և հետագա բազմացման նպատակով թույլատրվում են այն սորտերն ու հիբրիդները և տնկանյութի այն ձևերը, որոնք անցել են տնտեսական արդյունավետության պետական փորձարկում և գրանցվել են օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի և հիբրիդների ցանկում: 2 Օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի և հիբրիդների ցանկը վարում, հաստատում և տարեկան առնվազն մեկ անգամ հրապարակում է լիազոր մարմինը: http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=169085 3/8 3. Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսական արդյունավետության պետական փորձարկումների ենթակա բույսերի տեսակների ցանկը սահմանում է լիազոր մարմինը: 4. Տնտեսական արդյունավետության պետական փորձարկումների կազմակերպման, օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի և հիբրիդների ցանկում դրանց գրանցման և գրանցումից հանելու կարգը սահմանում է Կառավարությունը: 5 Սույն հոդվածի 1-ին կետով սահմանված պահանջի խախտումը հանգեցնում է վարչական պատասխանատվության օրենքով սահմանված կարգով։ Հոդված Հոդված 6.6. Մշ ակաբույսերիՄշ ակաբույսերի սերմնաբուծության և տնկարանային արտադրության քայլերիսերմնաբուծության և տնկարանային արտադրության քայլերի հերթագայությունըհերթագայությունը ( ( սխեմանսխեման)) 1. Մշակաբույսերի սերմնաբուծության և տնկարանային արտադրության հերթագայությունը (սխեման) սահմանում է լիազոր մարմինը: 2. Սերմերի սորտային և տնկանյութի ձևերի պատկանելության, սերմերի որակի և տնկանյութի ապրանքային ցուցանիշների որոշման նպատակով հանրապետությունում օգտագործվում են միասնական մեթոդներ, հասկացություններ, տեխնիկական միջոցներ և կանոնակարգեր, չափորոշիչներ, նորմատիվային նույնականացված պահանջներ, որակի ամրագրման փաստաթղթերի ձևեր, այլ նորմատիվային փաստաթղթեր: 3. Սերմերի և տնկանյութի սորտային պատկանելության, մաքրության և սերմերի որակի ու տնկանյութի ապրանքային ցուցանիշների ամրագրման փաստաթղթերի ձևերը սահմանում է լիազոր մարմինը: 4. Սերմնաբուծության հերթագայությամբ սահմանվում են սերմերի հետևյալ դասերը. 1) նախահիմնային (օրիգինալ) սերմեր. 2) հիմնային (սուպերէլիտային, էլիտային) սերմեր. 3) վերարտադրված սերմեր (առաջին և երկրորդ վերարտադրությունների, հիբրիդային առաջին և երկրորդ սերունդների սերմեր): 5. Տնկարանային արտադրությամբ սահմանվում են տնկանյութի հետևյալ կարգերը. 1) ելակետային (նախահիմնային) տնկանյութ. 2) հիմնային (սուպերէլիտային, էլիտային) տնկանյութ. 3) հավաստագրված տնկանյութ. 4) վերարտադրված տնկանյութ. 5) սովորական տնկանյութ: ՀոդվածՀոդված 7. 7. Սերմերի որակի Սերմերի որակի և տնկանյութիև տնկանյութի ապրանքային ապրանքային որակիորակի որոշ ումըորոշ ումը 1 Սերմերի որակը և տնկանյութի ապրանքային որակը բնութագրվում են սորտային պատկանելությամբ, սորտային մաքրությամբ, վերարտադրությամբ, դասերով և կարգերով: 2 Սերմերի և տնկանյութի սորտային պատկանելությունն ու մաքրությունը, դասը և կարգը որոշվում են դաշտային հետազոտությունների և լաբորատոր փորձարկումների միջոցով: 3 Մշակաբույսերի սերմերի և տնկանյութի սորտային պատկանելությունը յուրաքանչյուր մշակաբույսի, տնկանյութի կարգի և սերմերի դասի համար առանձին որոշվում է սերմնադաշտերի (ցանքատարածությունների), սորտընտրանի այգիների, մայրուտների (կոլեկցիոն այգիների) և տնկարանային տարածքների դաշտային հետազոտությունների, բուսաբանական հատկանիշների ստուգիչ գնահատման և լաբորատոր հետազոտությունների միջոցով: 4 Մշակաբույսերի սերմնադաշտերի և տնկարանային տարածքների դաշտային հետազոտությունները կատարվում են սերմ արտադրողի և տնկանյութ արտադրողի հայտի հիման վրա: Հայտի ներկայացման կարգը սահմանում է լիազոր մարմինը: 5 Դաշտային հետազոտողների հավատարմագրման կարգը և սերմնադաշտերի ու տնկարանային տարածքների դաշտային հետազոտությունների հայտի ձևը սահմանում է լիազոր մարմինը: 6 Սերմերի և տնկանյութի որակական ցուցանիշների լաբորատոր հետազոտությունների կատարման նպատակով մշակաբույսերի սերմերի և տնկանյութի խմբաքանակից կատարվում է նմուշառում։ 7 Մշակաբույսերի սերմերի և տնկանյութի խմբաքանակից նմուշառման կարգը և նմուշառման ակտի ձևը սահմանում է լիազոր մարմինը: 8 Սերմերի և տնկանյութի որակական ցուցանիշների լաբորատոր հետազոտությունները կատարում են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հավատարմագրված լաբորատորիաները: ՀոդվածՀոդված 8. 8. Սերմերի և տնկանյութի հավաստագրումըՍերմերի և տնկանյութի հավաստագրումը http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=169085 4/8 1. Նախահիմնային, հիմնային, վերարտադրված սերմերը և ելակետային, հիմնային, հավաստագրված, վերարտադրված և սովորական տնկանյութերը ենթակա են պարտադիր հավաստագրման: 2. Պարտադիր հավաստագրման ենթակա բույսերի տեսակների ցանկը, հավաստագրման ժամկետը, կարգը և այդ նպատակով օգտագործվող ձևաթղթերը սահմանում է Կառավարությունը: 3. Հավաստագրման գործընթացն իրականացնում և հավաստագիր տրամադրում է լիազոր մարմինը: 4. Հավաստագրման ընթացակարգով նախատեսված պահանջները բավարարող սերմերին, տնկանյութին և դրանց խմբաքանակներին տրվում է դրանց ծագումն ու որակը վավերացնող հավաստագիր, իսկ այդ պահանջները չբավարարող սերմերին ու տնկանյութին` փորձարկումների արդյունքների մասին արձանագրություն: 5. Հայաստանի Հանրապետությունից արտահանման համար նախատեսված սերմերի տարբեր դասերի և տնկանյութի տարբեր կարգերի որակական ցուցանիշները գնահատվում են միջազգային իրավասու կազմակերպությունների սահմանած ընթացակարգով: 6. Անձնական օգտագործման համար արտադրվող և օգտագործվող սերմերն ու տնկանյութը կարող են չհավաստագրվել, չունենալ սորտային պատկանելության և սերմերի որակական ցուցանիշները հավաստող փաստաթղթեր: 7. Լիազոր մարմինը կատարում է հավաստագրված սերմեր և տնկանյութ արտադրողների, ներկրողների և արտահանողների հաշվառում: 8. Հավաստագրված սերմեր և տնկանյութ արտադրողների, ներկրողների և արտահանողների հաշվառման համար լիազոր մարմինը վարում է գրանցամատյան: 9. Հավաստագրված սերմեր և տնկանյութ արտադրողների, ներկրողների և արտահանողների հաշվառման գրանցամատյանի վարման կարգը և ձևը սահմանում է Կառավարությունը: 10 Սույն հոդվածի 1-ին կետով սահմանված պահանջի խախտումը հանգեցնում է վարչական պատասխանատվության օրենքով սահմանված կարգով։ ՀոդվածՀոդված 9. 9. ՀավաստագրվածՀավաստագրված սերմերի սերմերի և տնկանյութիև տնկանյութի պիտակավորումըպիտակավորումը, , փաթեթավորումըփաթեթավորումը,, տարավորումը, տարավորումը, պահպանությունը,պահպանությունը, փոխադրումը և իրացումըփոխադրումը և իրացումը 1. Սերմերի և տնկանյութի պիտակավորումը, փաթեթավորումը, տարավորումը, պահպանությունը, փոխադրումը և իրացումը կատարվում են հավաստագրի առկայության դեպքում: 2. Փոխադրման և իրացման համար նախատեսված հավաստագրված սերմերի և տնկանյութի յուրաքանչյուր խմբաքանակ փաթեթավորվում, տարավորվում և դրոշմվում է` տարայի (ապրանքային միավորի) կամ փակցված պիտակի վրա նշելով սորտի կամ հիբրիդի անվանումը, բուսաբանական դասակարգումը, սերմերի ու տնկանյութի ծագման և որակի մասին ամբողջական և ճշգրիտ տեղեկատվությունը: 3 Սույն հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով սահմանված պահանջների նկատմամբ վերահսկողությունը կատարում է Կառավարության լիազորած վերահսկողություն իրականացնող մարմինը։ 4. Պիտակների ձևերը և դրանց միջոցով հաղորդվող տեղեկությունների բովանդակությունը սահմանում է լիազոր մարմինը: 5. Քիմիական և կենսաբանական միջոցներով մշակված սերմերը և տնկանյութը պահպանվում, փոխադրվում և իրացվում են միայն փաթեթավորված վիճակում: 6 Փաթեթը (տարան) պետք է ունենա համապատասխան նախազգուշացնող գրություն և ուղեկցվի սերմերի և տնկանյութի անվտանգ օգտագործման հրահանգով, մարդկանց, կենդանիների առողջության և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր հետևանքներ ունենալու մասին համառոտ տեղեկատվությամբ: 7. Փաթեթավորման համար օգտագործվող տարաները պետք է ապահովեն հավաստագրված սերմերի և տնկանյութի որակի և քանակի պահպանությունը, իսկ քիմիական և կենսաբանական միջոցներով մշակված սերմերի համար` նաև մարդկանց, կենդանիների առողջության և շրջակա միջավայրի անվտանգությունը: ՀոդվածՀոդված 10. 10. Սերմեր ու տնկանյութՍերմեր ու տնկանյութ արտադրողներիարտադրողների ևև իրացնողներիիրացնողների իրավունքներըիրավունքները,, պարտականությունները և երաշ խավորություններըպարտականությունները և երաշ խավորությունները 1. Սերմեր ու տնկանյութ իրացնողները ինքնուրույն են որոշում իրացվող սերմերի և տնկանյութի տեսականին և քանակը։ 2. Սերմեր ու տնկանյութ իրացնողները պարտավոր են՝ 1) հաշվառվել լիազոր մարմնի կողմից վարվող գրանցամատյանում. 2) հինգ տարվա ընթացքում, իսկ տնկանյութի համար ութ տարվա ընթացքում գրանցել և պահպանել իրացված սերմերի ու տնկանյութի ծագումը հաստատող և քանակը հավաստող փաստաթղթերը 3) ապահովել լիազոր մարմնի իրավասու աշխատակիցների ազատ մուտքը պահեստներ և իրացման համար նախատեսված տարածքներ, անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծել նրանց գործունեության կատարման և պահանջվող http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=169085 5/8 փաստաթղթերին ծանոթանալու համար: 3 Մշակաբույսերի սերմերի և տնկանյութի իրացմամբ զբաղվող անձինք պարտավոր են երաշխավորել սերմերի և տնկանյութի որակի փաստաթղթերում արձանագրված սորտային մաքրության, ցեղային, տեսակային, սորտային և հիբրիդային, ինչպես նաև կարգային կամ դասային պատկանելության ցուցանիշների համապատասխանությունը իրացվող սերմերի և տնկանյութի հավաստագրին, որոնց խախտման դեպքում պատասխանատվություն են կրում Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով։ 4 Սերմեր և տնկանյութ արտադրողները՝ 1) ինքնուրույն են որոշում արտադրվող սերմերի և տնկանյութի տեսականին և քանակը 2) կարող են սորտերի կամ հիբրիդների տնտեսական արդյունավետության պետական փորձարկումների կազմակերպման և դրանք Հայաստանի Հանրապետությունում օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի և հիբրիդների ցանկում գրանցման հայտ ներկայացնել. 3) Հայաստանի Հանրապետությունում սերմնադաշտերի և տնկարանային դաշտերի դաշտային հետազոտությունների մասին հայտ ներկայացնել: 5. Հավաստագրման ենթակա սերմեր և տնկանյութ արտադրողները պարտավոր են՝ 1) հաշվառվել լիազոր մարմնի կողմից վարվող գրանցամատյանում. 2) ներկայացնել հայտ(եր)` սերմնադաշտերի և տնկանյութի մայրուտների ու տնկարանի թողարկող դաշտերի դաշտային հետազոտություններ, սերմերի և տնկանյութի որակական ցուցանիշների լաբորատոր փորձարկումներ կատարելու և համապատասխան փաստաթղթեր ստանալու համար. 3) սերմերի արտադրությունն իրականացնել` պահպանելով սերմնաբուծության հերթագայությունը. 4) հինգ տարվա ընթացքում, իսկ տնկանյութի համար ութ տարվա ընթացքում գրանցել և պահպանել արտադրված, օգտագործված և իրացված սերմերի ու տնկանյութի ծագումը հաստատող և քանակը հավաստող փաստաթղթերը. 5) ապահովել լիազոր մարմնի իրավասու աշխատակիցների ազատ մուտքն արտադրական տարածք (սերմնադաշտեր, տնկարաններ, մայրուտներ, պահեստներ, սերմերի մշակման և փաթեթավորման տարածքներ), անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծել նրանց գործունեության իրականացման և պահանջվող փաստաթղթերին ծանոթանալու համար: 6. Մշակաբույսերի սերմերի և տնկանյութի արտադրությամբ, պահպանությամբ, փոխադրումներով, վերարտադրությամբ զբաղվող և հավաստագրման գործընթացը կատարող ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք պարտավոր են երաշխավորել՝ 1) սերմերի և տնկանյութի որակի փաստաթղթերում արձանագրված սորտային մաքրության, ցեղային, տեսակային, սորտային և հիբրիդային, ինչպես նաև կարգային կամ դասային պատկանելության ցուցանիշների համապատասխանությունը արտադրված սերմերի և տնկանյութի հավաստագրին, որոնց խախտման դեպքում պատասխանատվություն են կրում Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով. 2) սերմերի և տնկանյութի որակը բնորոշող ցեղային, տեսակային, տարատեսակային, սորտային և հիբրիդային, ինչպես նաև կարգային կամ դասային պատկանելության մասին փաստաթղթերի պահպանությունը. 3) սերմերի որակական և տնկանյութի ապրանքային ցուցանիշների փոփոխությունների վերաբերյալ ողջամիտ ժամկետներում լիազոր մարմին համապատասխան տեղեկատվություն ներկայացնելը. 4) հավաստագրման ընթացակարգի, սերմնաբուծության հերթագայության, տնկարանային արտադրության, տեխնիկական կանոնակարգերի, պետական չափորոշիչների և նշված ոլորտներում գործող նորմատիվային այլ փաստաթղթերով սահմանված պահանջների կատարումն ու համապատասխան փաստաթղթերի ձևակերպումը: Հոդված 11.Հոդված 11. Սերմերի և տնկանյութի ներմուծումն ու արտահանումըՍերմերի և տնկանյութի ներմուծումն ու արտահանումը 1. Մշակաբույսերի սերմերի և տնկանյութի ներմուծումը Հայաստանի Հանրապետություն թույլատրվում է, եթե՝ 1) սերմերը և տնկանյութը նախատեսված են գիտահետազոտական աշխատանքների և սորտափորձարկման նպատակների համար, որը հավաստվում է արտադրող կազմակերպության տրամադրած համապատասխան փաստաթղթով. 2) ներմուծվող սորտը կամ հիբրիդը գրանցված է օգտագործման թույլտվություն ունեցող սորտերի և հիբրիդների ցանկում, և ներկայացվում են սերմերի և տնկանյութի խմբաքանակի սորտի պատկանելության և որակական ցուցանիշների` արտահանող երկրի իրավասու կազմակերպության տրամադրած հավաստագրերը: 2. Հայաստանի Հանրապետություն մշակաբույսերի սերմերի և տնկանյութի ներմուծման և Հայաստանի Հանրապետությունից դրանց արտահանման կարգը սահմանում է Կառավարությունը: 3. Գիտահետազոտական աշխատանքների և սորտափորձարկումների համար Հայաստանի Հանրապետություն ներմուծվող և Հայաստանի Հանրապետությունից արտահանվող մշակաբույսերի սերմերի և տնկանյութի առավելագույն քանակը սահմանում է լիազոր մարմինը: 4. Սույն հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի դրույթները չեն տարածվում «Մաքսային տարանցում», «Մաքսային պահեստ» և «Ազատ մաքսային պահեստ» մաքսային ընթացակարգերով Հայաստանի Հանրապետություն ներմուծվող սերմերի խմբաքանակի վրա: http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=169085 6/8 5 Սույն հոդվածի 1-ին կետի 2-րդ ենթակետով սահմանված պահանջի խախտումը հանգեցնում է վարչական պատասխանատվության օրենքով սահմանված կարգով։ Գ Լ ՈՒ Խ 3Գ Լ ՈՒ Խ 3 ՊԱՏ ԱՍԽԱՆԱՏ Վ ՈՒ Թ ՅՈՒ ՆՆ ԱՐՏ ԱԴՐԱՆՔԻ ԱՆՀԱՄԱՊԱՏ ԱՍԽԱՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՀԱՄԱՐՊԱՏ ԱՍԽԱՆԱՏ Վ ՈՒ Թ ՅՈՒ ՆՆ ԱՐՏ ԱԴՐԱՆՔԻ ԱՆՀԱՄԱՊԱՏ ԱՍԽԱՆՈՒ Թ ՅԱՆ ՀԱՄԱՐ ՀոդվածՀոդված 12. 12. ՊատասխանատվություննՊատասխանատվությունն արտադրանքիարտադրանքի անհամապատասխանության անհամապատասխանության համարհամար 1. Հավաստագրված սերմերի և տնկանյութի արտադրությամբ, պահպանությամբ, փոխադրումներով, վերարտադրությամբ, իրացմամբ զբաղվող և հավաստագրման գործընթացը կատարող ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձինք պատասխանատվություն են կրում հետևյալ յուրաքանչյուր դեպքում, եթե՝ 1) ապացուցվում է, որ սերմերի և տնկանյութի սորտային մաքրության, ցեղային, տեսակային, սորտային, հիբրիդային, ինչպես նաև կարգային կամ դասային պատկանելության ցուցանիշների փոփոխությունները կատարվել են իրենց մեղքով. 2) լրացուցիչ դաշտային հետազոտությունների և լաբորատոր փորձարկումների արդյունքներով անհամապատասխանություն է հայտնաբերվում հավաստագրում ամրագրված ցուցանիշների և սերմերի, տնկանյութի խմբաքանակի համապատասխան փաստացի ցուցանիշների միջև. 3) հավաստագիրը տրվել է հավաստագրման ընթացակարգի, սերմնաբուծության հերթագայության, տնկարանային արտադրության, տեխնիկական կանոնակարգերի, պետական չափորոշիչների և նշված ոլորտներում գործող նորմատիվային այլ փաստաթղթերով սահմանված պահանջների խախտումներով: 2. Սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ կետերով սահմանված դեպքերում տնտեսավարողներին հասցված վնասները փոխհատուցվում են Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով, եթե կողմերի միջև կնքված պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ: ԳԼՈՒ Խ 4ԳԼՈՒ Խ 4 ՍԵՐՄՆԱԲՈՒ ԾՈՒ Թ ՅԱՆ ԵՎ Տ ՆԿԱՆՅՈՒ Թ Ի ԱՐՏ ԱԴՐՈՒ Թ ՅԱՆ ԳԻՏ ԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎ ՈՒ ՄԸՍԵՐՄՆԱԲՈՒ ԾՈՒ Թ ՅԱՆ ԵՎ Տ ՆԿԱՆՅՈՒ Թ Ի ԱՐՏ ԱԴՐՈՒ Թ ՅԱՆ ԳԻՏ ԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎ ՈՒ ՄԸ Հոդված Հոդված 13.13. ՍերմնաբուծությանՍերմնաբուծության և տնկանյութի արտադրության և տնկանյութի արտադրության գիտականգիտական ապահովումըապահովումը 1. Սերմնաբուծության և տնկանյութի արտադրության գիտական ապահովումը կատարում են լիազոր մարմինը, գիտակրթական, գիտահետազոտական, գիտաարտադրական, փորձարարական հաստատությունները, գիտնական հետազոտողները, որոնք մշակում են՝ 1) բույսերի նոր սորտերի ընտրասերման, սերմնաբանության և սերմնաբուծության վերաբերյալ գիտատեխնիկական ծրագրեր. 2) սերմնաբանության, սերմնաբուծության և սորտագիտության վերաբերյալ գիտականորեն հիմնավորված արդյունավետ համակարգեր. 3) նոր սորտերի կամ հիբրիդների ներդրման և հանրապետության տարբեր բնակլիմայական գոտիներում և հողակլիմայական տարբեր պայմաններում դրանց մշակության գիտականորեն հիմնավորված առաջարկություններ. 4) սերմնարտադրության և տնկանյութի արտադրության արդյունավետ տեխնոլոգիաներ, տեղեկատվական ժամանակակից համակարգեր. 5) հանրաճանաչ, արժեքավոր սորտերի և տնկանյութի ձևերի պահպանության և արագացված բազմացման ծրագրեր: 2. Մշակաբույսերի գենետիկական պաշարների պահպանության նպատակով լիազոր մարմինը սահմանում է հանրահայտ և տնտեսական մեծ արժեք ունեցող սորտերի պահպանության և վերարտադրության ընթացակարգեր: ԳԼՈՒ Խ 5ԳԼՈՒ Խ 5 Վ ԵՃԵՐԻ ԼՈՒ ԾՄԱՆ ԿԱՐԳԸՎ ԵՃԵՐԻ ԼՈՒ ԾՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՀոդվածՀոդված 14. 14. ՍույնՍույն օրենքըօրենքը խախտելուխախտելու համարհամար պ պատասխանատվությունըատասխանատվությունը ևև վեճերիվեճերի լուծմանլուծման կարգըկարգը 1. Սույն օրենքի խախտումն առաջացնում է պատասխանատվություն՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով: http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=169085 7/8 2. Լիազոր մարմնի հավաստագրման գործընթացը կատարող ստորաբաժանումների կամ պաշտոնյաների, հավատարմագրված լաբորատորիաների և դաշտային հետազոտողների որոշումների հետ չհամաձայնելու դեպքում ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք կարող են՝ 1) համապատասխան որոշումն ստանալուց հետո՝ երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում, բողոք ներկայացնել լիազոր մարմնի բողոքարկման խորհուրդ, որը բողոքը քննության է առնում այն ստանալուց հետո՝ հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում, և որոշումն ընդունելուց հետո՝ երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում, այն տրամադրում է բողոքարկող կողմին. 2) սերմնադաշտերի և տնկարանային դաշտերի ու տնկարկների դաշտային լրացուցիչ հետազոտությունների և սերմերի, տնկանյութի լաբորատոր լրացուցիչ փորձարկումների անցկացման հայտ ներկայացնել լիազոր մարմին` պահանջելով այդ աշխատանքների կատարումն ապահովել այլ հավատարմագրված դաշտային հետազոտողների և փորձարկման լաբորատորիաների միջոցով. 3) բողոքի խնդրո առարկա համարվող որոշման հավաստիությունը պարզաբանելու նպատակով կազմակերպել դաշտային լրացուցիչ հետազոտություններ և լաբորատոր փորձարկումներ այդ իրավասություններն ունեցող անկախ դաշտային հետազոտողների և հավատարմագրված լաբորատորիաների միջոցով: 3. Լիազոր մարմնի բողոքարկման խորհրդի որոշմանը չհամաձայնելու դեպքում բողոքարկող կողմը կարող է դիմել դատարան՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով: 4. Բողոքարկման խորհրդի կազմը և աշխատակարգը հաստատում է լիազոր մարմինը: Գ Լ ՈՒ Խ 6Գ Լ ՈՒ Խ 6 ԵԶՐԱՓ ԱԿԻՉ ՄԱՍ ԵՎ ԱՆՑՈՒ ՄԱՅԻՆ ԴՐՈՒ ՅԹ ՆԵՐԵԶՐԱՓ ԱԿԻՉ ՄԱՍ ԵՎ ԱՆՑՈՒ ՄԱՅԻՆ ԴՐՈՒ ՅԹ ՆԵՐ Հոդված Հոդված 15.15. Եզրափակիչ մաս և անցումային դրույթներԵզրափակիչ մաս և անցումային դրույթներ 1 Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակումից մեկ տարի հետո։ 2. Սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել «Սերմերի մասին» 2005 թվականի մայիսի 20-ի ՀՕ 106-Ն օրենքը: 3. Սույն օրենքի 5-րդ հոդվածի 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ մասերով, 6-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերով, 7-րդ հոդվածի 4-րդ, 5-րդ և 7-րդ մասերով, 8-րդ հոդվածի 2-րդ և 9-րդ մասերով, 9-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 11-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերով, 14-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված իրավական ակտերն ընդունվում են օրենքի պաշտոնական հրապարակումից հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում։ Հանրապետության նախագահՀանրապետության նախագահ Վ . ԽՎ . Խ աչատուրյանաչատուրյան 2022 թ. հոկտեմբերի 3 Երևան ՀՕ-345-Ն Պաշ տոնական հրապարակման օրը՝ 4 հոկտեմբերի 2022 թվական:Պաշ տոնական հրապարակման օրը՝ 4 հոկտեմբերի 2022 թվական: http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=169085 8/8