Decision nr. 544 dated 28 August 2024 the approval of the 2024-2028 social inclusion Policy document

1. Miratimin e Dokumentit të Politikave të Përfshirjes Sociale 2024–2028, sipas tekstit që i bashkëlidhet këtij vendimi.

2. Ngarkohen Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, ministritë dhe institucionet e tjera përgjegjëse, të përcaktuara në Dokumentin e Politikave të Përfshirjes Sociale, për zbatimin e këtij vendimi. Ky vendim hyn në fuqi pas botimit në Fletoren Zyrtare. ZËVENDËSKRYEMINISTËR Belinda Balluku DOKUMENTI I POLITIKAVE TË PËRFSHIRJES SOCIALE 2024–2028 2024 PËRMBAJTJA E LËNDËS SHKURTIMET FALËNDERIME I. VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM MBI DOKUMENTIN E POLITIKAVE TË PËRFSHIRJES SOCIALE i. Vizioni ii. Koncepti i përfshirjes sociale dhe nevoja për një analizë rigoroze iii. Kuadri iv. Dokumenti i politikave dhe përparësitë e tij v. Strukturat për zbatimin e dokumentit vi. Arritja e rezultateve

1. SITUATA AKTUALE 1.1 Strukturat e koordinimit për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale në Shqipëri

2. VIZIONI, POLITIKAT DHE PRIORITETET STRATEGJIKE - OBJEKTIVAT DHE REZULTATET 2.1 VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM 2.2 INSTRUMENTET 2.2.1 NDRYSHIME NË MENAXHIMIN E PROCESIT DHE NË KULTURËN ANALITIKE DREJT PËRFSHIRJES SOCIALE 2.3 OBJEKTIVAT E POLITIKAVE DHE ARRITJET KRYESORE 2.3.1 Shtylla A: Sisteme të qëndrueshme për përfshirjen sociale 2.3.2 Shtylla B: Sisteme efektive për menaxhimin e përfshirjes sociale 2.3.3 Shtylla C: Përmirësimi i dialogut mbi politikat 2.4 ROLET DHE PËRGJEGJËSITË 1 2.5 MATRICA E PLANIT TË VEPRIMIT PËR DOKUMENTIN E POLITIKAVE TË PËRFSHIRJES SOCIALE 4. BURIMET FINANCIARE DHE ALOKIMI I BUXHETIT (në 000 lek)

5. MATJA DHE MONITORIMI I PËRFSHIRJES SOCIALE DHE VARFËRISË NË SHQIPËRI 5.1 VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM 5.2 VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM MBI TREGUESIT E VARFËRISË 5.3 VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM MBI TREGUESIT E PUNËSIMIT DHE AFTËSIVE PËR PUNË 5.4 VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM MBI TREGUESIT E SHËNDETIT 5.5 VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM MBI TREGUESIT PËR ARSIMIN DHE FORMIMIN 5.6 VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM MBI TREGUESIT E MOSPLOTËSIMIT TË NEVOJAVE BAZË (DEPRIVIMI MATERIAL) 5.7 VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM MBI TREGUESIT E TË DREJTAVE TË NJERIUT 6. SHTOJCA 1: MONITORIMI I PËRFSHIRJES SOCIALE a) Varfëria dhe mbrojtja sociale b) Punësimi dhe aftësitë c) Shëndeti d) Arsimi dhe formimi e) Nevojat bazë f) Të drejtat e njeriut

7. REFERENCA Shkurtimet AANJ Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës ABF Anketa e Buxhetit të Familjes AeFP Anketa e Forcave të Punës AFTP Arsimi dhe Formimi Teknik dhe Profesional AFP Arsimi dhe Formimi Profesional AMNJ Anketa për Matjen e Nivelit të Jetesës AKPA Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive AROPE Në rrezik varfërie dhe përjashtimi social ESSPROS Sistemi i Integruar Evropian për Mbrojtjen Sociale DNJF Drejtoria e Ndihmës Juridike Falas DPB Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve DPPS Dokumenti i Politikave të Përfshirjes Sociale DPSHP Drejtoria e Përgjithshme e Shërbimit të Provës FSDKSh Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor GMIP Grupi i Menaxhimit të Integruar të Politikave GNSPS Grupi Ndërinstitucional i Statistikave të Përfshirjes Sociale ILO Organizata Ndërkombëtare e Punës INSTAT Instituti i Statistikave IOM Organizata Ndërkombëtare për Migracionin ISHP Instituti i Shëndetit Publik KPS Komiteti i Planifikimit Strategjik MAD Ministri, Agjenci dhe Departamente MD Ministria e Drejtësisë MB Ministria e Brendshme MAS Ministria e Arsimit dhe Sportit MF Ministria e Financave MEKI Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit MSHMS Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale 2 MHK Metoda e Hapur e Koordinimit OECD Organizata për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ekonomik OBSH Organizata Botërore e Shëndetësisë PBA Programi i Buxhetit Afatmesëm PBB Prodhimi i Brendshëm Bruto PISA Programi për Vlerësimin e Integruar të Nxënësve PKV Plani Kombëtar i Veprimit PNUD Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim QPKMR Qendra e Parandalimit të Krimeve të të Miturve dhe të Rinjve SBT Struktura Burimore Teknike AKPA Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive SKMS Strategjia Kombëtare e Mbrojtjes Sociale SKZHI Strategjia Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim UNESCO Organizata e Kombeve të Bashkuara për Edukim, Shkencë dhe Kulturë UNICEF Fondi i Kombeve të Bashkuara për Fëmijët UN Women Entiteti i Kombeve të Bashkuara për Barazinë Gjinore dhe Fuqizimin e Grave FALËNDERIME Dokumenti i Politikave të Përfshirjes Sociale (DPPS) është rezultat i bashkëpunimit të suksesshëm ndërmjet Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, institucioneve partnere kombëtare dhe ndërkombëtare dhe aktorëve të shoqërisë civile aktivë në fusha që janë thelbësore për përfshirjen sociale. Dokumenti ka një rëndësi të madhe sepse hap rrugën për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale dhe qëndrueshmërisë sociale-ekonomike në nivel kombëtar. Ai përbën një nga parakushtet për të garantuar që qeveria të mund të përcaktojë nivelin e qasjes së qytetarëve në të mirat dhe shërbimet publike dhe krijimin e kohezionit social të qëndrueshëm, çka përbën një detyrim i cili rrjedh nga procesi i anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian dhe Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm të Kombeve të Bashkuara. Për përfundimin me sukses të këtij procesi, që është jashtëzakonisht i rëndësishëm për vendin, Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale dëshiron të falënderojë Zyrën e Kryeministrit, Institutin e Statistikave, Ministrinë e Arsimit dhe Sportit, Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Financave, Ministrinë e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, Ministrinë e Brendshme, Fondin e Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor, Shërbimin Social Shtetëror, Institutin e Shëndetit Publik, Drejtorinë e Ndihmës Juridike Falas, si dhe Agjencinë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive. Një falënderim i veçantë shkon për partnerët ndërkombëtarë, veçanërisht PNUD-in, për ndihmesën e tyre në përgatitjen dhe përfundimin e këtij dokumenti të rëndësishëm mbi politikat e përfshirjes sociale në Shqipëri. Ne shprehim angazhimin tonë për të vazhduar bashkëpunimin e mëtejshëm me ministritë, institucionet, organizatat e shoqërisë civile dhe partnerët ndërkombëtare për zbatimin dhe monitorimin efektiv të masave dhe aktiviteteve të parashikuara me synim realizimin e objektivave të Dokumentit të Përfshirjes Sociale. Albana Koçiu MINISTRE E SHËNDETËSISË DHE MBROJTJES SOCIALE I. VËSHTRIM I PËRGJITHSHËM MBI DOKUMENTIN E POLITIKAVE TË PËRFSHIRJES SOCIALE I. Vizioni Vizioni i Dokumentit të Politikave të Përfshirjes Sociale (DPPS) është: të garantojë një sistem transparent, të përgjegjshëm, të barabartë dhe gjithëpërfshirës për vlerësimin e përfshirjes sociale në të gjitha fushat e politikave të varfërisë dhe mbrojtjes sociale, punësimit dhe aftësive, 3 shëndetit, arsimit, strehimit dhe mungesës së nevojave bazë, si dhe të të drejtave të njeriut, dhe krijimin e kohezionit social të qëndrueshëm. Objektivi i përgjithshëm i DPPS-së është të krijojë një kuadër të balancuar dhe të vazhdueshëm për të siguruar matjen, monitorimin dhe raportimin e përfshirjes sociale në Shqipëri përmes një grupi treguesish të konsoliduar, duke përmirësuar kështu rrugët e lidhjes së përfshirjes sociale me përmirësimin e politikave të qeverisë dhe përparimin e Shqipërisë drejt anëtarësimit në BE. Krahas ruajtjes së stabilitetit dhe qëndrueshmërisë ekonomike, ndikimi i masave për uljen e varfërisë dhe nxitjen e përfshirjes sociale është një nga përparësitë kyçe të qeverisë, sepse këto masa do të ndihmojnë në çlirimin e potencialit të konsiderueshëm njerëzor të pashfrytëzuar në Shqipëri, si dhe uljen e ndikimit pengues të pabarazisë mbi rritjen ekonomike. Për të siguruar një program efikas të përfshirjes sociale, qeveria do të forcojë kuadrin e përgjithshëm monitorues, do të krijojë Mekanizma për garantimin e një analize të saktë dhe do të përfshijë treguesit e BE-së dhe OKB-së për të matur përfshirjen sociale, përkrah një grupi plotësues të treguesve në nivel kombëtar. II. Koncepti i përfshirjes sociale dhe nevoja për një analizë rigoroze Nevoja për analizë rigoroze rrjedh nga fakti se termat varfëri, pabarazi dhe përjashtim social përdoren shpesh për t’iu referuar të njëjtës dukuri. Megjithatë, ndërsa varfëria dhe pabarazia janë rrjedhoja, përjashtimi social është edhe rrjedhojë, edhe proces. Përjashtimi mund të kryqëzohet me varfërinë që shkaktohet nga një grup disavantazhesh të shumëfishta dhe të ndërlidhura, të cilat çojnë si në varfëri ekonomike, ashtu edhe në përjashtim social. Gjithashtu, përjashtimi është një element kyç për të shpjeguar se pse disa grupe mbeten në kurthin e varfërisë dhe nuk arrijnë të përfitojnë plotësisht nga investimet publike, si për shembull, në arsim dhe shëndetësi. Individëve të përjashtuar nga shoqëria shpesh u mohohen mundësitë në dispozicion për të rritur të ardhurat e tyre dhe për të shpëtuar nga varfëria. Identifikimi dhe adresimi i nevojave specifike përmes monitorimit të përfshirjes sociale bën të mundur zhvillimin e politikave gjithëpërfshirëse, efikase dhe shumëplanëshe që kanë në fokus gjininë, moshën, përkatësinë etnike, vendbanimin, aftësinë e kufizuar apo orientimin seksual. Koncepti i përfshirjes sociale nënkupton ngritjen e pyetjes se pse grupe të caktuara janë më tepër të përfaqësuar ndër të varfrit; pse grupe të caktuara mbeten në kurthin e varfërisë duke mos mundur të përfitojnë plotësisht nga investimet publike, si për shembull, në arsim, shëndetësi, strehim social etj. dhe cilat janë sfidat për shërbime me cilësi më të ulët për grupe të caktuara. Pjesëmarrja e barabartë në shoqëri për të gjithë (gra, burra, vajza, të rinj, të moshuar etj.), duke përfshirë individët në rrezik përjashtimi, zgjeron mundësinë që një shoqëri të arrijë potencialin e saj të plotë, si në aspektin ekonomik ashtu edhe në nivelin e qeverisjes. Adresimi i pabarazive dhe përfshirja sociale duhet të realizohen jo vetëm për të pasur një ndikim pozitiv te grupe të përjashtuara, por gjithashtu, ndikim pozitiv në ekonomi dhe në qeverisje më të mirë. Koncepti i përfshirjes sociale nxjerr në pah natyrën e ndërthurur dhe shumëdimensionale të varfërisë, pabarazisë sociale dhe diferencave gjinore si për shembull diskriminimi, aksesin në edukim, shëndetësi, pjesëmarrjes në tregun e punës. Barazia gjinore dhe përfshirja sociale vlerësohen jo vetëm si një aspekt themelor i të drejtave të njeriut dhe drejtësisë sociale, por edhe një parakusht për të përmirësuar procesin e zhvillimit duke sjellë çështjet sociale në planin e parë të ndërhyrjeve në fusha të ndryshme. Gjithashtu, përjashtimi social nxjerr në pah edhe normat dhe sistemet e besimit që qëndrojnë në themel të përjashtimit. Në përgjithësi, shkaqet themelore të varfërisë janë të padukshme në të dhënat empirike standarde dhe për rrjedhojë, mbeten të paeksploruara në analizat e zakonshme të varfërisë, si dhe nuk përfshihen në strategjitë për uljen e varfërisë. Përjashtimi social prek individë dhe grupe në disa aspekte njëherazi i shoqëruar me dallimet për shkak të gjinisë, paaftësisë, moshës, përkatësisë etnike dhe/ose vendbanimit. 4 Si rrjedhojë, politikat e përfshirjes sociale duhet të adresojnë njëherazi këto dimensione. Individët dhe grupet marrin pjesë në shoqëri në tri fusha të ndërlidhura të përfshirjes sociale: tregjet, hapësirat dhe shërbimet. Këto fusha përmbajnë pengesa, por njëkohësisht edhe mundësi për përfshirje sociale. Eliminimi i pengesave dhe qasja në shërbime është thelbësore për të përmirësuar kushtet për të garantuar pjesëmarrjen në jetën sociale-ekonomike. III. Kuadri Kuadri i përgjithshëm i përfshirjes sociale i parashtruar në këtë dokument të politikave, që bazohet në tregues nga gjashtë fusha, do të garantohet me anë të masave që ofrojnë qartësi dhe qëndrueshmëri lidhur me hapat që duhen ndërmarrë. Megjithatë, jemi të vetëdijshëm se vetëm ky kuadër treguesish në vetvete nuk do të jetë i mjaftueshëm për të garantuar monitorim rigoroz dhe të rregullt të përfshirjes sociale. Për të garantuar këtë monitorim do të nevojitet gjithashtu angazhim politik, si dhe përgjegjësi dhe përgjegjshmëri nga e gjithë administrata publike. Përmirësimi i treguesve në vazhdimësi përmes rishikimit periodik të kuadrit dhe analizës së kontekstit të politikave në dinamikën e tyre sociale, si dhe përmes krijimit të kapaciteteve teknike dhe administrative do të rrisë efikasitetin në mbledhjen e të dhënave. Me këtë synohet gjithashtu përmirësimi i njohurive analitike dhe rritja e ndërgjegjësimit mbi rëndësinë që ka përfshirja sociale për kohezionin social, rritjen ekonomike dhe zhvillimin politik të Shqipërisë në kontekstin e procesit të anëtarësimit të saj në Bashkimin Evropian (BE). Përparësi do t’u jepet projekteve dhe programeve që e vënë theksin te lidhjet ndërmjet përfshirjes sociale, uljes së varfërisë, punësimit, shëndetit, arsimit, nevojave bazë dhe të drejtave të njeriut. Përmirësimi i cilësisë dhe efikasitetit të matjes së përfshirjes sociale do të rrisë kapacitetet e administratës për vlerësimin e politikave dhe kryerjen e analizave më të thella në këtë sektor. Do të zhvillohen diskutime me një numër grupesh të interesuara, mbi mënyrat e pasurimit të analizave vjetore të përjashtimit social, si dhe mbi mënyrën e rritjes së llogaridhënies së zyrtarëve për politikat dhe programet për të cilat janë përgjegjës. IV. dokumenti i politikave dhe përparësitë e tij Gjatë zbatimit të planit, standardet e të dhënave do të rishikohen dhe përditësohen nga Grupi Ndërinstitucional i Statistikave të Përfshirjes Sociale1 (GNSPS), me ambicien për të garantuar që treguesit e përfshirjes sociale të Shqipërisë të kenë përkufizime të qarta dhe ndjeshmëri gjinore në adresimin e nevojave specifike për gjithë grupet, plotësisht në përputhje me standardet e BE-së, Parimet e Shtyllës Evropiane për të Drejtat Sociale,2 këta tregues duhet të integrohen në mënyrë progresive me sistemet statistikore të mbrojtjes sociale (ESSPROS) të BE-së. Sistemet e përfshirjes sociale në institucionet e qeverisjes qendrore dhe vendore do të forcohen për të garantuar mbledhjen e të dhënave për përfshirjen sociale sipas gjinisë, përkatësisë etnike, aftësisë së kufizuar dhe variablave të tjerë kyçë. Të dhënat për këta variabla ndërsektorialë duhet të jenë plotësisht të harmonizuara, për monitorimin dhe vlerësimin e arritjes së mbulimit dhe aksesit në shërbimet publike në nivel kombëtar. Përfshirja sociale kërkon sisteme mbështetjeje moderne dhe të mirë-integruara, që trajtojnë dhe adresojnë nevojat specifike që kanë grupet e veçanta. Për rrjedhojë, do të vihen në shërbim burime për të rishikuar strukturat institucionale përgjegjëse për menaxhimin dhe zbatimin e sistemeve efikase për monitorim dhe vlerësim të përfshirjes sociale. Vlerësimi i nevojave për Mekanizmat institucionalë do të jetë një përparësi për rekomandimet e Raporteve Vjetore të Dokumentit të Përfshirjes Sociale në Shqipëri. Të dhënat do të integrohen nga anketat, ku përfshihet AANJ (Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës), si dhe të dhënat e përftuara nga ESSPROS (Sistemi i Integruar Evropian për Mbrojtjen Sociale), i cili është një Mekanizëm i rëndësishëm në monitorimin dhe vlerësimin e shpenzimeve dhe përfitimeve sociale për familjet 1 Grupi i Statistikave të Përfshirjes Sociale përbëhet nga përfaqësues të nivelit të lartë nga institucionet kryesore qeveritare përgjegjëse për mbrojtjen sociale, punësimin dhe zhvillimin e sipërmarrjes, shëndetin, arsimin, strehimin, drejtësinë dhe të drejtat e njeriut. 2 https://op.europa.eu/webpub/empl/european-pillar-of-social-rights/en/ 5 dhe individët në vështirësi. Është domosdoshmëri ngritja e një sistemi të unifikuar të shkëmbimit të informacionit, komunikimit dhe konsultimit për hartimin e një modeli konceptual të monitorimit të përfshirjes sociale, si dhe për bashkërendimin dhe financimin e veprimtarive të ndryshme. Për këtë qëllim, qeveria do të kërkojë mbështetje financiare dhe asistencë teknike nga partnerët e saj. Trajnimet sistematike do të zhvillojnë aftësitë e punonjësve të administratës në nivel qendror dhe vendor. Ngritja e kapaciteteve, përveç modernizimit të kulturës së menaxhimit, ndikon gjithashtu në zhvillimin e Mekanizmave që do të garantojnë përfshirje sociale në shoqëri dhe do të jenë një komponent i politikave publike dhe programeve, që synojnë rritjen e kapaciteteve për përfshirjen sociale. Strategjitë dhe planet kombëtare, legjislacioni, rregulloret dhe anketat nuk janë të mjaftueshme për arritjen e vizionit tonë për një sistem të profesionalizuar për gjurmimin e përfshirjes sociale, si dhe për të qenë në hap me zhvillimin e treguesve të BE-së në fushat kryesore të politikave publike. Krahas përkushtimit politik, zhvillimi i funksioneve të ndryshme të përfshirjes sociale në institucionet kyçe, si dhe në ministritë e linjës dhe njësitë shpenzuese, lidhet ngushtë me integritetin, aftësitë dhe përkushtimin e nëpunësve publikë. V. Strukturat për zbatimin e dokumentit Qeveria shqiptare ka tolerancë zero ndaj neglizhencës kundrejt përmirësimit të treguesve të përfshirjes sociale. Kudo dhe kurdo që do të zbulohen probleme, dobësi do të merren masa për përgatitjen dhe paraqitjen e ndryshimeve të nevojshme në instrumente, sisteme dhe struktura. Grupi Ndërinstitucional i Statistikave të Përfshirjes Sociale (GNSPS), i bashkëkryesuar nga Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale dhe INSTAT-i, do të ngrihet dhe do të funksionojë me pjesëmarrjen e zyrtarëve të nivelit të lartë nga ministritë e linjës, INSTAT-i dhe institucionet kryesore qeveritare përgjegjëse për mbrojtjen sociale, punësimin, shëndetin, arsimin, strehimin, aksesin në drejtësi dhe të drejtat e njeriut, si dhe të përfaqësuesve nga qarqet akademike dhe institutet kërkimore. GNSPS-ja do të japë udhëzime gjithëpërfshirëse për përcaktimin dhe përkufizimin e të dhënave për përfshirjen sociale dhe tregues të ndjeshëm gjinorë, të cilët do të përdoren për të analizuar në mënyrë retrospektive tendencat e përfshirjes sociale duke përdorur burimet ekzistuese të të dhënave administrative dhe Anketës së të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës (AANJ) dhe lidhjet me Anketën e Buxhetit të Familjes (ABF), Anketën e Forcave të Punës (AFP) dhe burime të tjera të të dhënave, si dhe zhvillimin e vazhdueshëm të treguesve të BE-së dhe Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm. VI. Arritja e rezultateve Krijimi i Grupit Ndërinstitucional të Statistikave të Përfshirjes Sociale (GNSPS) për të rishikuar treguesit do të garantojë një qëndrueshmëri afatshkurtër dhe afatgjatë të sistemit të treguesve. Struktura Burimore Teknike (SBT) do të kryejë funksionin e bashkërendimit të komponentëve të shtyllave përkatëse dhe do të nxitë zbatimin e nismave dhe reformave në secilin komponent. Rezultatet e pritshme nga Dokumenti i Politikave të Përfshirjes Sociale janë: - Zhvillimi, miratimi dhe përfshirja e politikave të përfshirjes sociale në strategjitë sektoriale dhe kuadrot/strategjitë e politikave kombëtare deri në vitin 2028; - Harmonizimi/integrimi i raportimit për përfshirjen sociale në raportimin e rregullt të qeverisë, në kuadër të diskutimit të politikave të saj me BE-në për përparimin e bërë në përfshirjen sociale; - Ulja e varfërisë dhe margjinalizimit përmes shtimit të burimeve dhe bazuar në shtimin e njohurive mbi llojet, shkaqet dhe intensitetin e përfshirjes sociale. Reformat e tjera të parashikuara në Dokumentin e Politikave të Përfshirjes Sociale kanë të bëjnë me: Ngritjen e Strukturës Burimore Teknike (SBT) për përfshirjen sociale dhe analizën e varfërisë, çështjet metodologjike për analizimin e të dhënave të AANJ-së dhe analizën dytësore të 6 të dhënave të AANJ-së; anketat cilësore të përjashtimit social në Shqipëri për vlerësimin e intensitetit, shkaqeve dhe llojeve të tij; fjalorin e termave të përfshirjes sociale; shqyrtimin institucional të drejtimit të përfshirjes sociale dhe promovimin e dialogut mbi politikat e përfshirjes sociale në Shqipëri, do të ndahen në faza dhe do të zbatohen gjatë të gjithë periudhës së planit. Partnerët ndërkombëtarë të Shqipërisë kanë një rol kyç në zhvillimin e sistemit të monitorimit të përfshirjes sociale të vendit, jo vetëm përmes mbështetjes së tyre financiare në investimet e konsiderueshme që nevojiten në zhvillimin e kapaciteteve njerëzore, por edhe përmes përvojës dhe ekspertizës teknike që mund të ofrojnë. Veprimtaritë apo reformat e planifikuara për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale nuk mund të realizohen të gjitha menjëherë; burimet financiare dhe njerëzore duhet të planifikohen në kohë. Për rrjedhojë, veprimtaritë do të zbatohen të ndara në faza gjatë periudhës së zbatimit të planit. I. Situata aktuale Pas dhënies së statusit të vendit kandidat për në BE, në qershor të vitit 2014 dhe vendimit për hapjen e negociatave për anëtarësim në mars të vitit 2020, BE-ja mbajti konferencën e parë ndërqeveritare dhe hapi zyrtarisht negociatat me Shqipërinë në korrik të vitit 2022. Për rrjedhojë, masat drejt përmirësimit të përfshirjes sociale dhe reduktimit të varfërisë bëhen edhe më shumë një komponent i detyrueshëm për politikat e integrimit në BE, kryesisht në kuadër të Kapitulli, 19, “Punësimi dhe Politikat Sociale” dhe ndërthuret me Kapituj të tjerë si kapitulli 23, (Të drejtat themelore) kapitulli 26, (Arsimi dhe kultura) dhe kapitulli 28, (Shëndetësia). Qeveria e Republikës së Shqipërisë është angazhuar në plotësimin e detyrimeve të BE-së siç janë përcaktuar në samitet e Lisbonës dhe të Kopenhagës, në dokumentin e zhvillimit të BE-së - Drejt një Evrope të Qëndrueshme 2030 - dhe në dokumente të tjera përkatëse. Po ashtu, vendi është i angazhuar në plotësimin e Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm (OZHQ), një pjesë e të cilave ndërlidhen drejtpërdrejtë me përfshirjen sociale, si: objektivi nr. 1 (pa varfëri), që kërkon krijimin e kornizave të politikave të shëndosha në favor të të varfërve dhe me ndjeshmëri ndaj çështjeve gjinore, për të mbështetur investimin e përshpejtuar te masat për zhdukjen e varfërisë, nr. 3 (Shëndet i mirë për të gjithë dhe mirëqenie), nr. 5 (Arritja e barazisë gjinore dhe fuqizimi i të gjitha grave dhe vajzave), nr. 6 (Punë dinjitoze dhe rritje ekonomike), nr. 10 (Ulje e pabarazisë), nr. 11 (Qytete dhe komunitete të qëndrueshme, që përfshin edhe fushën “nevojat bazë” dhe nr. 16 (Shoqëri paqësore, të drejta dhe gjithëpërfshirëse) të OKB-së. DPPS-ja pasqyron lidhjen e drejtpërdrejtë me këto objektiva. Një nga detyrimet për procesin e integrimit në BE përfshin zhvillimin e një dokumenti, i cili përfaqëson një politikë për rritjen e nivelit të përfshirjes sociale dhe reduktimit të varfërisë në vend, në kuadër të procesit të anëtarësimit. Ky dokument përfaqëson themelet e negociatave me Komisionin Evropian në kapitujt e lidhur me çështjet që marrin në konsideratë treguesit dhe objektivat e miratuara nga shtetet anëtare të BE-së. Qeveria e Shqipërisë dhe Instituti i Statistikave (INSTAT) kanë investuar në përpjekjet për të kryer periodikisht Anketën e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës (AANJ), e cila do të përmirësojë cilësinë e të dhënave, do të garantojë harmonizimin e monitorimit të treguesve të përfshirjes sociale me ato të shteteve anëtare të BE-së, dhe do të ofrojë një bazë për hartimin e një dokumenti të përshtatshëm strategjik për rritjen e nivelit të përfshirjes sociale dhe uljen e varfërisë në Shqipëri. Në përgjithësi, investimi social, i cili forcon aftësitë dhe kapacitetet e njerëzve dhe i mbështet ata për të marrë pjesë plotësisht në tregun e punës dhe në jetën sociale, është kyç për konkurrueshmërinë dhe rritjen ekonomike.3 Fushat kryesore të politikave përfshijnë arsimin gjithëpërfshirës; kujdesin cilësor për fëmijët; kujdesin shëndetësor gjithëpërfshirës; mundësitë e 3 Rregullorja (BE) 2021/1057, e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit, e datës 24 qershor 2021, për krijimin e Fondit Social Evropian Plus (ESF+) dhe shfuqizimin e Rregullores (BE) nr. 1296/2013, në respektim të nenit 174 i Traktatit të Themelimit dhe Funksionimit të Bashkimit i cili i referohet forcimit të kohezionit ekonomik, social dhe territorial. 7 zgjeruara për formim dhe zhvillim të aftësive; ndihmën për të kërkuar punë dhe ndihmën për punësim; rehabilitimin dhe riintegrimin e grupeve të cenueshme, si personat me aftësi të kufizuara, të mbijetuarit nga trafikimi, dhuna me bazë gjinore dhe dhuna në familje; strehimin social të përballueshëm financiarisht dhe drejtësinë sociale. Politika të tilla duhet të orientohen drejt të gjithë njerëzve dhe në veçanti drejt grupeve të cenueshme, duke rritur aksesin e tyre në shërbime universale cilësore që garantojnë të drejtën për strehim të përballueshëm financiarisht, arsim/formim universal cilësor përgjatë të gjithë jetës, mbështetje për fëmijët, kujdes shëndetësor dhe social, mundësi për përballimin financiar të energjisë, ujit dhe shërbimeve të transportit. Përfshirja sociale ka të bëjë me masat që u mundësojnë individëve dhe grupeve të kenë qasje në shërbimet publike në mënyrë që të marrin pjesë me shkallën më të lartë të aftësive të tyre në jetën sociale, ekonomike dhe politike të shoqërisë në të cilën jetojnë. Për këtë arsye, politikat që mbështesin përfshirjen, pra, kanë për qëllim të sigurojnë qasje për të gjithë qytetarët në shërbime publike cilësore dhe në të mira publike që rrisin mirëqenien e tyre. Për të vlerësuar intensitetin, shkaqet dhe llojet e përfshirjes sociale, krahas strategjive të veçanta sektoriale, duhet të kuptohet mirë konteksti më i gjerë i zhvillimit, varfërisë dhe ai institucional, si dhe faktorët që ndikojnë në përjashtimin, faktorë me bazë moshën, gjininë, përkatësinë etnike, vendndodhjen, punësimin, të ardhurat, aftësinë e kufizuar, orientimin seksual. Shihni figurën 1 më poshtë. Në fakt, këto janë shkaqet dhe pasojat e përjashtimit ku mbështetet dokumenti i politikave dhe masat kundër përjashtimit social. Figura 1. Të kuptohen arsyet kryesore të përfshirjes sociale Përkatësia Të ardhurat etnike Vendndodhja Statusi i punësimit Gjinia Statusi i aftësisë së kufizuar Mosha Stabiliteti makroekonomik Menaxhimi I financave publike Administrata publike Në përgjithësi, investimi social, i cili forcon aftësitë dhe kapacitetet e njerëzve dhe i mbështet ata për të marrë pjesë plotësisht në tregun e punës dhe në jetën sociale, është kyç për konkurrueshmërinë dhe rritjen4. Rritja vjetore mesatare e Shqipërisë gjatë periudhës 2017 dhe 2021 ka qenë e paqëndrueshme. Në vitin 2017, ajo ishte 4,24% duke shënuar një rritje nga rritja e zakonshme prej 3% në vitet e mëparshme. Gjatë vitit 2020, u ul në 3,48% për shkak të tërmetit të vitit 2019 dhe pandemisë së COVID-19, për t’u rritur në 8,54% gjatë vitit 2021.5 Remitancat janë rritur me 12% të PBB-së për periudhën 2020–22,6 10,6% në vitin 2014 kundrejt vitit 2013, megjithëse mbeten dukshëm më të ulëta në krahasim me vitin 2012. Niveli i varfërisë në Shqipëri deri në vitin 2008 ka qenë në rënie, por prej këtij viti e në vijim, kriza ekonomike pati një ndikim.7 Sipas INSTAT-it, niveli i varfërisë u rrit nga 12,4% në vitin 4 Komisioni Evropian (2013) Drejt Investimit Social për Zhvillim dhe Kohezion, Bruksel, 20.2.2013, COM (2013) 83 versioni përfundimtar. 5 Norma e rritjes së PBB-së në Shqipëri 1981–022 | MacroTrends. 6 Remitancat, BP: Shqipëria, një nga dhjetë vendet përfituese më të mëdha | RTSH RTI. 7 Strategjia për punësim dhe aftësi 2014–2020”, 2014, f. 6. 8 2008 në 14,3% në vitin 2012.8 Në vitin 2019 shkalla e varfërisë ishte 10%, që tregon një rënie të madhe nga shkalla e varfërisë prej vitit 2016 prej 23,9% 9. Një rikuperim i fuqishëm u krye në vitin 2021, për shkak të politikave nxitëse dhe rikuperimin post-COVID, ndërtimit dhe aktiviteteve në industrinë nxjerrëse. PBB-ja reale u rrit në 8,5%, duke u rikuperuar plotësisht nga recesioni i shkaktuar nga pandemia. Treguesi i rrezikut për të qenë i varfër në Shqipëri, në vitin 2021 është 22,0 %, duke pësuar një rritje të lehtë prej 0.2 pikë përqindje, krahasuar me vitin 2020.10 Shpenzimet publike (si përqindje e PBB-së) arritën në 31.5%, me një rënie të lehtë nga 32.6% në vitin 2020, ndërsa të ardhurat publike (si përqindje e PBB-së) u rritën lehtë në 27.0% krahasuar me 25.9% në vitin 2020.11 Nga ana tjetër, rritja nuk solli rritje të punësimit krahasuar me nivelin e para pandemisë, ai mbeti 12% edhe në vitin 2021 (për grup-moshën 15–64 vjeç). Të dhënat ekzistuese tregojnë se niveli i papunësisë është më i theksuar te personat me arsimim më të ulët, gratë, banorët në zonat rurale dhe qytete të vogla dhe ndër shtresat e tjera vulnerabël të popullsisë duke ndikuar në një masë edhe më të madhe në nivelin e varfërisë së tyre.12 Sipas studimit “Harta e përgjegjshme gjinore e lidhjeve ndërmjet përfshirjes sociale dhe vulnerabilitetit” të realizuar nga UN Women në bashkëpunim me INSTAT-in vajzat dhe gratë shfaqin një rrezik më të lartë të përjashtimit social ose rrezikut për të rënë në varfëri krahasuar me djemtë dhe burrat. Ky rrezik ka një trend të ngjashëm për vitin 2017 dhe 2018, për të gjithë treguesit përcaktues të rrezikut të varfërisë. (Në 2017 femra 23,9% dhe meshkuj 23,5% në rrezik të varfërisë; në 2018 femra 23,8% dhe meshkujt 23% në rrezik të varfërisë; në vitin 2019 femra 23% dhe meshkuj 22,2% në rrezik të varfërisë). Në vitin 2020, rreziku për të qenë i varfër ose përjashtimi social ka qenë 43.4%. Vajzat dhe gratë paraqesin rrezikun më të lartë për të qenë të varfra. (INSTAT 2022. Burra dhe gra.) Deprivimi material përfshin aspektet e mëposhtme në Dokumentin e Politikave të Përfshirjes Sociale: strehimin, zotërimin e mallrave afatgjata dhe plotësimin e nevojave bazë si ushqimi, veshja dhe higjiena. INSTAT-i ka realizuar anketën e të ardhurave dhe kushteve të jetesës sipas EU-SILC, 2021, dhe të dhënat tregojnë se deprivimi material, pra përqindja e popullsisë me mungesë të të paktën 4 nga 9 artikujt e deprivimit material, vlerësohet në 35,2% në vitin 2021 kundrejt 34,7% në vitin 2020, duke u rritur me 0,5 pikë përqindjeje (INSTAT-i, të ardhurat dhe kushtet e jetesës në Shqipëri, 2021). Ndërsa mesatarja në BE e familjeve në rrezik të shkallës së varfërisë është në nivelin 16.8%, në Shqipëri ky tregues është në nivelin 22%, pra 3.2% më i lartë. Treguesi i individëve në rrezikun e varfërisë ose përjashtimit social vlerësohet në 43,9% në vitin 2021 krahasuar me 43,4 % në vitin 2020. (INSTAT, 2021). Konsumi Individual Aktual (KIA), si një matës i mirëqenies materiale të familjeve, në vitin 2019 Shqipëria shënoi nën mesataren e BE-së me pothuajse 60% (Eurostat, 2020). Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB) për frymë, një matës i aktivitetit ekonomik, gjithashtu shënon diferenca të konsiderueshme midis vendeve të BE-së dhe veçanërisht vendeve të cilat synojnë të anëtarësohen në BE. Në këtë aspekt, PBB-ja e Shqipërisë është sa 31% e mesatares së BE-së (po aty). Këto dy tregues janë shumë të rëndësishëm dhe kanë një ndikim të drejtpërdrejtë për strehimin, strehimin social dhe përballueshmërinë e strehimit. Sigurimi i strehimit social është prioritet i programit të qeverisë 2021–2025. Duke iu referuar shpenzimeve për programet e strehimit, numri i familjeve që kanë përfituar subvencione është në rritje. Bazuar në shpenzimet (burimi i të dhënave: Ministria e Financave dhe Sistemi i Thesarit), qeveria qendrore ka shpenzuar rreth 6,9 miliard lekë për banesat sociale në periudhën 2021–2022 (krahasuar me 1,9 miliardë lekë në 2016–2020) dhe numri i familjeve përfituese ka qenë 21.914. 8 INSTAT (2013). 9 Shkalla e varfërisë në Shqipëri 1996–2022 | MacroTrends. 10 INSTAT, 2022. 11 World Bank, Western Balkans Regular Economic Report: Spring 2022; Banka Botërore, Raporti Ekonomik Periodik për Ballkanin Perëndimor. 12 “Strategjia për punësim dhe aftësi” 2023–2030, f. 7. 9 Punësimi është qartësisht një parakusht thelbësor për përfshirjen sociale. Sipas INSTAT-it (2022), në tremujorin e dytë 2023, shkalla zyrtare e papunësisë në Shqipëri është 10,7%. Shkalla zyrtare e papunësisë u ul me 0,4 pikë përqindje, në krahasim me tremujorin e dytë të vitit 2022. Në tremujorin e dytë të vitit 2023 shkalla e punësimit të të rinjve është 44,1%. Ky tregues nuk ka ndryshuar krahasuar me tremujorin e dytë të vitit 2022. Shkalla zyrtare e papunësisë për të rinjtë 15-29 vjeç është 22,3%, ndërsa në tremujorin e dytë të vitit 2022 ishte 20,2%, pra është rritur me 2,1 pikë përqindje. 13 Në 2023, tremujori i dytë, të rinjtë e moshës 15–29 vjeç që deklaruan se janë nxënës/studentë ose në trajnim përbëjnë 71,6% të të rinjve ekonomikisht joaktivë. Ndër të rinjtë e moshës 15–29 vjeç ekonomikisht joaktivë, 2,6% klasifikohen si të papunë të dekurajuar. Sipas INSTAT-it, të rinjtë e moshës 15–24 vjeç jo të arsimuar dhe jo të punësuar, tregues që vlerëson segmentin e të rinjve më të rrezikuar për t’u margjinalizuar nga tregu i punës, ishte në 24,0% në vitin 2021.14 Sipas INSTAT-it (2023), shkalla e punësimit për burrat e grup-moshës 15–64 vjeç është 72,6%, ndërsa për gratë është 62,3%. Krahasuar me të njëjtin tremujor të vitit 2022, shkalla e punësimit është rritur për burrat me 1,7 pikë përqindje, ndërsa për gratë është rritur me 4,1 pikë përqindje. Shkalla zyrtare e papunësisë për burrat është 11,0% dhe për gratë 10,4%. Krahasuar me të njëjtin tremujor të vitit 2022, shkalla e papunësisë është rritur me 0,3 pikë përqindje për burrat dhe është ulur me 1,0 pikë përqindje për gratë. (INSTAT, 2023). Përfshirja e njerëzve vulnerabël në tregun e punës është një sfidë. Të kesh punë të paguar është një nga mënyrat më të mira për njësitë familjare për të fituar të ardhurat e tyre në tregun e ekonomive dhe për të mos rënë në varfëri. Sipas reformës së re, Arsimi dhe Formimi Profesional (AFP) është përgjegjësi e Ministrisë së Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit. Synimi është që të garantohet që politikat për AFP-në dhe politikat për punësimin dhe mbrojtjen sociale të harmonizohen ngushtë. Për këtë arsye, arsimi profesional tashmë është përparësi e qeverisë, por sistemi i arsimit profesional duhet të vijojë të përshtatet me nevojat e tregut duke nxjerrë nxënës të kualifikuar që plotësojnë nevojat në rritje të ekonomisë. Statistikat e regjistrimeve në arsim për vitin 2021–2022 tregojnë se në arsimin zyrtar u regjistruan 577.869 nxënës dhe studentë, me një ulje prej 2,0%, krahasuar me vitin shkollor 2020–2021, nga të cilët 21,4% në arsimin e lartë, 17.9% në arsimin e mesëm dhe 48.1% arsimin 9-vjeçar dhe 12.5% në kopshte. Gjatë vitit 2021–2022 u regjistruan 453.989 nxënës dhe fëmijë në arsimin parauniversitar, duke shënuar një ulje prej 2,5%, krahasuar me vitin shkollor 2020–2021, dhe në arsimin e mesëm 103.467 nxënës, duke shënuar një ulje prej 4,2% krahasuar me vitin shkollor 2020–2021. Në vitin akademik 2021–2022 vajzat përbëjnë 47,7% të arsimit 9- vjeçar, dhe 59,3% e numrit të përgjithshëm të studentëve në programet e arsimit të lartë.15 Qeveria e Shqipërisë hartoi një përgjigje efektive ndaj pandemisë së COVID-19 me një shkallë të vaksinimit të plotë prej 44,24%.16 Megjithatë, qeveria e Shqipërisë është e vetëdijshme se shërbimi i kujdesit shëndetësor është një shërbim publik që ka nevojë për përmirësime të mëtejshme për të parandaluar, diagnostikuar, trajtuar dhe rehabilituar me efikasitet.17 Disa fusha të kujdesit shëndetësor mbulohen më mirë se sa të tjerat. Në fushën e kujdesit për nënën e fëmijën, për shembull, mbulimi me shërbim është pothuaj universal. Pothuaj të gjitha gratë shtatzëna (97%) kanë marrë kujdes përpara lindjes nga një ofrues shërbimi i kualifikuar të paktën një herë gjatë shtatzënisë.18 Pothuaj të gjitha gratë që kanë kryer një lindje të gjallë kanë marrë kujdes para lindjes (97%) dhe ndihmë gjatë lindjes (99%) nga një profesionist i shëndetit dhe 83% e këtyre grave kanë marrë kujdes postnatal brenda dy ditësh pas lindjes. 13 https://www.instat.gov.al/media/12503/anketa-tremujore-e-forcave-t%C3%AB-pun%C3%ABs-t2-2023.pdf. 14 https://www.instat.gov.al/al/statistikat-n%C3%AB-shkolla/papun%C3%ABsia-n%C3%AB-shqip%C3%ABri/. 15 https://www.instat.gov.al/media/9773/statistika-t%C3%AB-regjistrimeve-n%C3%AB-arsim-2021-2022.pdf. 16 Shkalla e vaksinimit të plotë kundër Koronavirusit në Shqipëri (ycharts.com). 17 Shihni: Programi i qeverisë: Shërbimet publike, i disponueshëm në: http://www.kryeministria.al/en/program/public- service. 18 Po aty, f. 30. 10 Të drejtat e njeriut përfshijnë zotërimin e dokumenteve personale dhe aksesin në sistemin e drejtësisë, të cilat janë çështje kryesore të përfshira në DPPS. Kjo për shkak se ekziston një lidhje e fortë ndërmjet aksesit në sistemin e drejtësisë dhe përfshirjes sociale, sidomos kur bëhet fjalë për grupe vulnerable apo individ dhe komunitete që banojnë në zona rurale. Pabarazitë sociale (gjinore, etnike, vendbanimi, aftësia e kufizuar) ndikojnë në aksesin e individit dhe komunitetit në sistemin e drejtësisë. Aksesi në drejtësi dhe pabarazitë janë të ndërlidhura dhe me aksesin. Përmirësimi i aksesit në sistemin e drejtësisë duhet të jetë hapi i parë drejt një objektivi më të madh, i cili është fuqizimi ligjor i grupeve të përjashtuara nga pikëpamja sociale. Fuqizimi ligjor përkufizohet si “përdorimi i ligjit për të rritur kontrollin që ushtrojnë popullsitë në nevojë mbi jetët e tyre.”19 Vëmendja nuk duhet të jetë vetëm në përmirësimin e aksesit në sistemin e drejtësisë, por edhe në rritjen e kapacitetit të njerëzve për të kuptuar dhe përdorur ligjin.20 Pavarësisht procedurave formale që ekzistojnë për administrimin e sistemit të ndihmës juridike, në praktikë mungesa e informacionit dhe e aksesit në sistem çon në raste ku mangësitë në zbatimin e sistemit të drejtësisë krijojnë pengesa të konsiderueshme për zbatimin e politikave të përfshirjes sociale. Strategjia Ndërsektoriale e Drejtësisë 2021–2030, parashikon ndër objektivat përmirësimin e ofrimit të shërbimeve nga gjykatat në vend. Përkundrejt sfondit të kësaj panorame të politikave, DPPS fokusohet në çështje që nevojitet të maten dhe monitorohen në përputhje me kuadrot konceptualë dhe standardet statistikore të krijuara në nivel BE-je në gjashtë fusha: 1. ulja e varfërisë dhe mbrojtja sociale; 2. punësimi dhe aftësitë; 3. arsimi dhe formimi; 4. shëndeti; 5. nevojat bazë; dhe 6. të drejtat e njeriut. Shihni figurën nr. 2. Figura nr. 2. Fushat e politikave për monitorimin dhe matjen e përfshirjes sociale Varfëria dhe mbrojtja Punësimi dhe sociale aftësitë Arsimi dhe formimi Nevojat Shëndeti bazë Pjesëmarrja dhe të drejtat e njeriut 1.1 Strukturat e koordinimit për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale në Shqipëri Një detyrë e rëndësishme në Shqipëri është pjesëmarrja në Procesin e Përfshirjes Sociale. Për të realizuar këtë gjë, nevojitet një zhvillim dhe përmirësim i mëtejshëm i kuadrit institucional për monitorimin e përfshirjes sociale. Kjo qasje duhet të mbështetet, por gjithashtu të shkojë përtej përmbajtjes së Dokumentit të Politikave të Përfshirjes Sociale 2024–2028 dhe Strategjisë Kombëtare të Mbrojtjes Sociale (SKMS) 2024–2030. Si një strategji ndërsektoriale, SKMS-ja është hartuar të jetë në harmoni me politikat specifike të sektorëve dhe Mekanizmave institucionalë që kanë si synim të mbështesin individët, familjet, dhe grupet në nevojë në nivel komuniteti. 19 http://asiafoundation.org/resources/pdfs/LegalEmpowerment.pdf, f. 9. 20 http://www.namati.org/publications/what-do-we-know-about-legal-empowerment-mapping-the-evidence/, f. 8. 11 Për shkak të nevojës për një sistem të integruar, gjithëpërfshirës dhe të përmirësuar për menaxhimin e të gjithë ciklit të politikave në sektorët kyçë, qeveria e Shqipërisë ka krijuar Agjencinë Shtetërore të Programimit Strategjik dhe Koordinimit të Ndihmës (SASPAC) për të udhëhequr hartimin, zbatimin dhe vlerësimin e politikave, për të drejtuar dhe monitoruar zhvillimin e politikave, zbatimin dhe vlerësimin e strategjisë, si dhe rritjen e koordinimit ndërmjet sektorit dhe donatorëve. Misioni i SASPAC-ut është koordinimi i ndihmës së huaj për programet dhe projektet zhvillimore, të ndihmojë strukturat vendimmarrëse në hartimin e Strategjisë Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim (SKZHI) dhe monitorimi i zbatimit të saj, ofrimi i mbështetjes metodologjike në hartimin e strategjive ndërsektoriale dhe sektoriale, me qëllim harmonizimin e tyre me SKZHI-në, monitorimin e zbatimit të tyre, koordinimin e procesit të administrimit të projekteve me interes kombëtar dhe ofrimi i mbështetjes për institucionet e administratës shtetërore me qëllim rritjen e kapaciteteve në fushën e programeve dhe projekteve zhvillimore. Kjo agjenci do të mbështesë gjithashtu procesin e integrimit në BE. Monitorimi i përfshirjes sociale dhe përshtatja e sistemit të matjes me standardet e BE-së përfaqëson një nga kushtet për anëtarësimin në BE. Qeveria e Shqipërisë dhe Instituti i Statistikave, kanë prezantuar Anketën e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës (AANJ), e cila mundëson përparimin e sistemit të mbledhjes dhe analizimit të të dhënave për situatën e grupeve dhe individëve të ndryshëm që vuajnë nga përjashtimi social dhe fillimin e procesit të harmonizimit të monitorimit të treguesve të përfshirjes sociale me vendet e BE-së. Në përputhje me tendencat e harmonizimit me statistikat evropiane, Republika e Shqipërisë realizon anketime mbi standardet e jetesës së popullsisë duke përdorur Anketën e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës (AANJ). Anketa AANJ është kthyer në një burim kryesor të të dhënave për varfërinë dhe përjashtimin social dhe ka zëvendësuar Anketën për Matjen e Nivelit të Jetesës (AMNJ), e cila është përdorur për këto qëllime në të shkuarën.21 Analiza e të dhënave të AANJ-së bën të mundur monitorimin e kompleksitetit të dukurisë së përjashtimit, pra natyrën shumë- dimensionale dhe kohëzgjatjen e përjashtimit social. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për t’iu përgjigjur siç duhet aspekteve të ndryshme të përjashtimit social dhe zgjidhjes së këtij problemi përmes ndërhyrjeve dhe politikave të krijuara për grupe të veçanta në nevojë. AANJ mundëson monitorimin e të njëjtës popullatë gjatë një periudhe më të gjatë, gjë që lejon monitorimin e statusit të grupeve dhe individëve të caktuar. Sistemi i monitorimit të përfshirjes sociale duhet të përfshijë aspekte të ndryshme të ndarjes së të dhënave, sepse llojet dhe intensiteti i përjashtimit janë të shpërndara në mënyrë shumë të pabarabartë në kategori të ndryshme sociale. Në këtë mënyrë, do të ishte më e lehtë të përshtateshin ndërhyrjet dhe politikat në përputhje me karakteristikat e grupeve në nevojë. Raporti vjetor Matja e Përfshirjes Sociale në Shqipëri përmban kriteret për ndarjen e të dhënave: gjinia, mosha, niveli arsimor, punësimi, përkatësia etnike, statusi i personave me aftësi të kufizuara, lloji i vendbanimit, rajoni i Shqipërisë, të ardhurat, niveli arsimor i nënës, punësimi i nënës, madhësia e familjeve, numri i fëmijëve në një familje dhe izolimi fizik. AANJ do të mbledhë të dhëna mbi të ardhurat e gjeneruara në vitin e mëparshëm kalendarik dhe kjo do të bëjë të mundur monitorimin e aktivitetit ekonomik të personave gjatë të gjithë periudhës 12-mujore. Gjithashtu, AANJ do të garantojë matje të saktë të varfërisë dhe përfundime të besueshme, veçanërisht për sa i përket periudhave kohore. Kjo anketë do të regjistrojë ndryshimet që do të ndodhin në të gjitha njësitë kampion gjatë të gjithë vitit. Me synimin për të përmirësuar sistemin e monitorimit dhe matjen e të gjitha dimensioneve të përjashtimit social, sistemi i mbledhjes së të dhënave të mbrojtjes sociale në nivel administrativ (ESSPROS), tashmë funksionon duke u mbështetur në sistemin bazë të të ardhurave dhe shpenzimeve në fushën e mbrojtjes sociale - bazuar në skemat e mbrojtjes sociale dhe modulin për përfituesit e pensioneve, të cilat janë në përputhje të plotë me standardet e BE-së. Hapi i parë në harmonizimin e sistemit mund të jetë reflektimi i procesit të vlerësimit që lidhet 21 http://www.instat.gov.al/media/8364/income-and-living-condition-2019.pdf. 12 me tërësinë e legjislacionit të BE-së (acquis communautaire). Duhet të realizohet një analizë e nivelit aktual të përafrimit/mospërputhjes së standardeve në sistemin e administratës në Shqipëri me standardet e BE-së, duke marrë në konsideratë ngritjen e kapaciteteve shtesë dhe zgjidhjet institucionale për krijimin e sistemit ESSPROS. Për më tepër, do të jetë shumë e rëndësishme që të ketë udhëzime të qarta, veçanërisht për realizimin e anketave cilësore, me qëllim që të përftohet një ide sa më e qartë që të jetë e mundur mbi treguesit specifikë të përfshirjes sociale dhe një përkufizim shtesë mbi sistemin e monitorimit të treguesve specifikë në vend. Përmirësimi i sistemit të statistikave dhe nxitja e bashkërendimit të institucioneve të ndryshme të sistemit janë gjithashtu parakushte për krijimin e një sistemi monitorimi funksional në Republikën e Shqipërisë dhe për harmonizimin e tij me atë të shteteve anëtare të BE-së. Të dhënat për përfshirjen sociale dhe varfërinë duhet të paraqesin një panoramë sistematike dhe të paanshme të situatës aktuale në Shqipëri dhe duhet të shërbejnë si bazë për: krijimin e një sistemi monitorimi dhe vlerësimi; harmonizimin e kuadrove ligjore dhe prioriteteve strategjike në fushat përkatëse; zhvillimin e ndërhyrjeve të ardhshme për zvogëlimin e përjashtimit social dhe uljen e varfërisë në vend. Analiza e situatës aktuale të përjashtimit social dhe varfërisë në Shqipëri duhet të mbështetet mbi treguesit e BE-së që pasqyrojnë situatën në katër dimensione bazë: varfëria, punësimi, arsimi dhe shëndetësia. Gjithashtu, analiza do të fokusohet te treguesit që duhet të monitorohen në nivel kombëtar: mosplotësimi i nevojave bazë dhe të drejtat e njeriut. Burimet kryesore të të dhënave janë të dhënat zyrtare nga Instituti i Statistikave, të dhënat statistikore, si dhe institucionet referencë për mbledhjen e të dhënave në sektorët e mbrojtjes sociale, punësimit dhe mbështetjes së biznesit, shëndetësisë, arsimit, strehimit dhe nevojave bazë, si dhe pjesëmarrjes dhe të drejtave të njeriut.

2. Vizioni, politikat dhe prioritetet strategjike Dokumenti i Politikave të Përfshirjes Sociale (DPPS) 2024–2028 shpreh vizionin, fushën e zbatimit dhe objektivat për monitorimin dhe matjen e përfshirjes sociale dhe i shndërron ato në një plan veprimesh të prioritizuara. Dokumenti specifikon përgjegjësitë për zbatimin e strategjisë dhe përfshin një grup standardesh krahasuese për monitorimin e rezultateve. Vizioni i DPPS-së është të garantojë një sistem për monitorimin dhe matjen e përfshirjes sociale në të gjitha fushat e politikave të uljes së varfërisë dhe të mbrojtjes sociale, punësimit dhe aftësive për sipërmarrjen, arsimit dhe formimit, shëndetit, strehimit, nevojave bazë dhe të drejtave të njeriut; si dhe të nxisë transparencën dhe llogaridhënien mbi mënyrën se si matet dhe përdoret përfshirja sociale për të mbështetur me informacione performancën e shërbimeve sociale. Objektivi i përgjithshëm i DPPS-së është arritja e një kuadri të balancuar dhe të qëndrueshëm për të rritur besimin e publikut te mënyra se si matet dhe raportohet përfshirja sociale në Shqipëri me anë të një grupi treguesish të shëndoshë të BE-së dhe kombëtarë, si dhe të përmirësojë mënyrën e lidhjes së përfshirjes sociale me përmirësimin e politikave të qeverisë dhe përparimin e Shqipërisë, si një vend kandidat për në BE, drejt qëllimit përfundimtar të anëtarësimit në BE. DPPS-ja ka tri synime kryesore: - Të identifikojë dhe trajtojë sfidat me të cilat përballet monitorimi dhe matja e përfshirjes sociale duke përmirësuar treguesit kombëtar me qëllim që të jenë të krahasueshme me ato të BE që janë të nevojshëm për të mbështetur uljen e varfërisë dhe zhvillimin e masave efikase që rrisin mirëqenien; - Të nxisë koherencën e politikave, të vendosë përparësitë dhe të përcaktojë përgjegjësitë për monitorimin dhe matjen e përfshirjes sociale, me fokus dimensionin gjinorë, përkatësinë etnike, paaftësinë, vendbanimin; - Të rrisë transparencën e ndikimit që kanë pasur politikat e ndjekura, si dhe të rrisë transparencën e përpjekjeve të bëra nga qeveria për forcimin e politikave që ndikojnë mbi përfshirjen sociale. 13 - Pjesa më e madhe e DPPS-së mbështetet në strategji dhe plane veprimi më të hollësishme, të tilla si: - Strategjia Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim (2022–2030); - Dokumenti i politikave prioritare 2024–202622; - Strategjia Kombëtare e Mbrojtjes Sociale (2024–2030); - Plani Kombëtar i Veprimit për Personat me Aftësi të Kufizuara (2021–2025); - Plani Kombëtar i Veprimit për Barazi, Përfshirje dhe Pjesëmarrjen e Romëve dhe Egjiptianëve (2021–2025); - Strategjia Kombëtare për Barazinë Gjinore (2021–2030); - Strategjia Kombëtare e Strehimit Social (2016–2025); - Strategjia Kombëtare e Shëndetësisë (2021–2030); - Strategjia Kombëtare e Arsimit (2021–2026); - Strategjia Kombëtare për Kulturën (2019-2025); - Strategjia Kombëtare e Rinisë (2022–2029); - Programi Kombëtar për Kontrollin e Kancerit (2021–2030); - Strategjia Kombëtare për Punësim dhe Aftësim (2023–2030); - Plani Kombëtar i Veprimit për Promovimin e Shëndetit (2021–2030); - Agjenda Kombëtare për të Drejtat e Fëmijëve (2022–2026); - Strategjia ndërsektoriale e drejtësisë për të mitur (2022–2026); - Plani Kombëtar i Veprimit për personat LGBTI (2021–2027); - Strategjia Ndërsektoriale e Drejtësisë (2021–2025)23. Për më tepër, DPPS plotësohet me masat për përmirësimin e qëndrueshmërisë dhe shpeshtësisë së Anketës së Buxhetit të Familjes (ABF), Anketës së Forcave të Punës (AFP), Anketës për Statistikat e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës (AANJ) dhe qasjen me Sistemin e Integruar Evropian për Mbrojtjen Sociale (ESSPROS). Në këtë dokument pasqyrohet rëndësia që kanë këto anketa për përfshirjen sociale. Në vijim të DPPS 2016–2020, Dokumenti aktual i Politikave të Përfshirjes Sociale për periudhën 2024–2028, synon të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në mirëfunksionimin dhe koordinimin e institucioneve publike duke prodhuar në vazhdim rezultate të matshme për mirëqenien sociale dhe ekonomike. Dokumenti përmban masa të zbatueshme që shkojnë përtej koncepteve dhe planeve. Për këtë arsye, standardet krahasuese të monitorimit me standardet e BE dhe OZHQ, me bazë objektivat dhe performancën konsiderohen kyçe për të garantuar një monitorim të detajuar mbi zbatimin e masave dhe treguesve, interpretimin dhe transparencën për rezultatet e politikave të përfshirjes sociale. Metodologjia e DPPS-së për monitorimin e përfshirjes sociale synon të garantojë si krahasueshmërinë e treguesve kryesorë të përfshirjes sociale me ato të shteteve anëtare të BE-së dhe të shteteve që janë aktualisht në proces anëtarësimi në BE, me OZHQ, si dhe të japë informacion mbi specifikat e problemeve të përfshirjes sociale që rrjedhin nga procesi i veçantë i tranzicionit në Shqipëri. Në vitin 2015, qeveria e Shqipërisë miratoi krijimin e Grupeve për Menaxhimin e Integruar të Politikave (GMIP), si një qasje novatore për të drejtuar dhe monitoruar zhvillimin e politikave, zbatimin dhe vlerësimin e strategjive, si dhe rritjen e bashkërendimit sipas sektorëve me partnerët strategjikë. Mekanizmi i GMIP-së, i cili bazohet në Sistemin e Integruar të Politikave (SIP), synon t’i japë Komitetit të Planifikimit Strategjik (KPS) dhe komiteteve të tjera qeveritare të nivelit të 22 VKM-ja nr. 447, datë 26.7.2023, “Për miratimin e dokumentit të politikave prioritare 2024–2026”. 23 DPPS-ja mban në vëmendje edhe zhvillimet e synuara të qeverisë në fushën e politikave si për shembull ato në fushën e drejtësisë si p.sh. Strategjia Ndërsektoriale e Drejtësisë 2024–2030, Strategjia Ndërsektoriale për Mbrojtjen e Viktimave të Krimit, dhe Plani i Veprimit 2024–2030, si dhe Strategjia Ndërsektoriale të Drejtësisë për të Mitur, Planit të Veprimit 2022–2026, etj. 14 lartë, për shembull, Komitetit Ndërministror për Bashkërendimin e Integrimit Evropian, rekomandimet e nevojshme për vendimet kyçe të politikave që ndikojnë në sektorët e konsideruar si prioritarë dhe për të cilat kërkohet bashkëpunim ndërministror. Në këtë kontekst, në vitin 2015, u krijua një GMIP për sektorin e punësimit dhe atë social, i cili përfshin grupe tematike që mbulojnë punësimin dhe aftësitë, pensionet dhe sigurimet shoqërore, programe të ndryshme të ndihmës sociale dhe shërbime të kujdesit social, si dhe përfshirjen sociale. Në vitin 2023, GMIP përgjegjëse për sektorin e punësimit dhe përfshirjes sociale ishte GMIP “Zhvillimi i kapitalit njerëzor”, i drejtuar nga ministri i Financave dhe Ekonomisë,24 tashmë nga Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit25. Koncepti në themel të Mekanizmit të GMIP-së është t’i japë qeverisë shqiptare një sistem të integruar, gjithëpërfshirës dhe të përmirësuar për menaxhimin e ciklit të përgjithshëm të politikave në sektorët kyç, në mënyrë që të përmbushen objektivat e programit të qeverisë dhe të përdoren në mënyrë sa më efektive dhe efikase burimet e kufizuara njerëzore dhe financiare. GMIP përfiton nga mbështetja teknike, menaxheriale dhe administrative që ofrohet nga një sekretariat i GMIP-së. Ky sekretariat i posaçëm, i cili duhet të shoqërohet me kapacitetet e duhura, është një veçori e rëndësishme e sistemit të GMIP-së. Krahas kryetarit të GMIP-së, sekretariati ka rëndësi vendimtare për suksesin e tij. GMIP këshillon, udhëzon dhe bashkërendon institucionet e përfshira në sektorin e punësimit dhe atë social, siguron arritjen e marrëveshjeve për çështjet kyçe që lidhen me këtë sektor, miraton rezultatet e punës së realizuar nga aktorë të ndryshëm dhe jep rekomandime për vendimmarrësit në nivele të larta. Gjatë periudhës së zbatimit DPPS paraqitur në mënyrë të përmbledhur, prioritetet kryesore tematike të mëposhtme: - Krijimi i Grupit Ndërinstitucional të Statistikave të Përfshirjes Sociale (GNSPS) për të siguruar qëndrueshmërinë në përkufizime dhe në përdorimin e treguesve. - Garantimi i mbledhjes dhe analizës së të dhënave administrative për gjininë, grup-moshën, përkatësinë etnike, orientimin seksual dhe aftësinë e kufizuar. - Përgatitja dhe botimi i një fjalori tematik me termat e përfshirjes sociale, i cili do të shpërndahet në të gjitha institucionet publike, institutet kërkimore dhe organizatat joqeveritare. - Hartimi dhe zbatimi i anketave cilësore periodike/tematike për përfshirjen sociale në Shqipëri, të cilat fokusohen tek intensiteti, shkaqet dhe llojet e përjashtimit social. - Përgatitja e një raporti vjetor për përfshirjen sociale në Shqipëri, mbështetur në anketat dhe të dhënat cilësore ekzistuese dhe të ardhshme. - Nxitja e dialogut mbi politikat për përfshirjen sociale në Shqipëri përmes një kalendari aktivitetesh dhe një konference kombëtare të përvitshme për përfshirjen sociale, si dhe përmes veprimtarive periodike. - Krijimi i një Strukture Burimore Teknike (SBT) për analizën e përfshirjes sociale dhe varfërinë. Gjithashtu, janë tri prioritete të DPPS-së në nivel të përgjithshëm: - Përmirësimi i njohurive të administratës publike, për të realizuar një analizë sasiore dhe cilësore të të dhënave të përfshirjes sociale dhe zbatimin e politikave përkatëse. - Ngritja e kapaciteteve dhe ofrimi i trajnimeve me synim të qartë forcimin e kapaciteteve të administratës publike në nivel qendror dhe vendor, si dhe për të garantuar që përfshirja sociale është pjesë përbërëse e politikave në nivel kombëtar dhe vendor. - Një strategji komunikimi për përfshirjen sociale që merr në konsideratë të gjitha nivelet e qeverisjes, sektorin privat dhe aktorët e shoqërisë civile. 24 Urdhri i kryeministrit nr. 90, datë 1.8.2023, “Për marrjen e masave për zbatimin e qasjes së gjerë sektoriale/ndërsektoriale, si dhe ngritjen dhe riorganizimin e Mekanizmit sektorial/ndërsektorial të integruar”. 25 Vendim i Këshillit të Ministrave nr. 30, datë 17.1.2024, “Për përcaktimin e fushës së përgjegjësisë shtetërore të Ministrisë së Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit”. 15 OBJEKTIVAT DHE REZULTATET 2.1 Vështrim i përgjithshëm Dokumenti i Politikave përqendrohet në aktivitetet dhe masat për arritjen e një kuadri të balancuar dhe të qëndrueshëm rreth mënyrës se si matet, monitorohet dhe raportohet përfshirja sociale në Shqipëri, duke përdorur një grup treguesish të konsoliduar në nivel të BE-së dhe në nivel kombëtar. Ky dokument dhe plani i tij i veprimit synon të sjellë përmirësime në mënyrat përmes të cilave përfshirja sociale lidhet me politikat e qeverisë dhe me procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në BE. Veprimtaritë e parashikuara në DPPS përqendrohen në: - Forcimin e kapaciteteve në nivelin e qeverisjes qendrore për të bashkërenduar, monitoruar dhe ofruar udhëzime rreth përfshirjes sociale; - Rritjen e kapaciteteve të ministrive të linjës për të hartuar, planifikuar dhe zbatuar politikat e përfshirjes sociale si pjesë e veprimtarive të tyre periodike; - Përmirësimin e sistemit statistikor të Shqipërisë për monitorimin e treguesve të përfshirjes sociale; - Përmirësimin e bashkëpunimit ndërmjet institucioneve qeveritare në nivel qendror dhe vendor në planifikimin dhe zbatimin e politikave të përfshirjes sociale, në përputhje me parimin e subsidiaritetit; - Ofrimin e mbështetjes për pjesëmarrjen aktive të Shqipërisë në bashkëpunime rajonale, si dhe për të garantuar se përpjekjet e vendit në fushën e përfshirjes sociale njihen dhe mbështeten nga Komisioni Evropian. Rezultatet e pritshme të Strukturës Burimore Teknike (SBT), janë: - Zhvillimi, miratimi dhe përfshirja e politikave të përfshirjes sociale në strategjitë sektoriale dhe kuadrin ligjor/strategjitë e politikave kombëtare brenda vitit 2028; - Harmonizimi/integrimi i raportimit për përfshirjen sociale në raportimin e rregullt të qeverisë, në kuadër të diskutimit të politikave të saj me BE-në mbi përparimin e bërë në përfshirjen sociale; - Ulja e varfërisë dhe margjinalizimit përmes burimeve dhe bazuar në shtimin e njohurive mbi llojet, shkaqet dhe intensitetin e përfshirjes sociale. Përparësitë kryesore tematike gjatë periudhës afatmesme paraqiten në mënyrë të përmbledhur në pikat e mëposhtme: - Krijimi i Grupit Ndërinstitucional të Statistikave të Përfshirjes Sociale (GNSPS) për të siguruar qëndrueshmërinë në përkufizime dhe në përdorimin e treguesve; - Garantimi i mbledhjes dhe analizës së të dhënave administrative për gjininë, grup-moshën, përkatësinë etnike dhe aftësinë e kufizuar. - Përgatitja dhe botimi i një fjalori tematik me termat e përfshirjes sociale, i cili do u shpërndahet të gjitha institucioneve publike, instituteve kërkimore dhe organizatave joqeveritare; - Hartimi dhe zbatimi i anketave cilësore periodike/tematike për përfshirjen sociale në Shqipëri, të cilat fokusohen tek intensiteti, shkaqet dhe llojet e përjashtimit social; - Përgatitja e një raporti vjetor për përfshirjen sociale në Shqipëri, mbështetur në anketat dhe të dhënat cilësore ekzistuese dhe të ardhshme; - Nxitja e dialogut mbi politikat për përfshirjen sociale në Shqipëri përmes një kalendari aktivitetesh dhe një konference kombëtare të përvitshme për përfshirjen sociale, si dhe përmes veprimtarive periodike; - Kryerja e një analize institucionale për të përmirësuar mënyrat e menaxhimit të përfshirjes sociale nga qeveria dhe të integrimit të saj në sistemet qeveritare; - Krijimi i një kuadri strategjik, i cili do të udhëheqë masat që do të mbështesin analizën e të dhënave të anketës AANJ-së në nivel vendor; - Krijimi i një Strukture Burimore Teknike (SBT) për analizën e përfshirjes sociale dhe varfërisë. 16 Ekzistojnë një sërë përparësish, që janë pjesë e të gjithë gamës së prioriteteve për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale: - Një administratë profesionale, me aftësi më të mira teknike, për të realizuar një analizë sasiore dhe cilësore të të dhënave të përfshirjes sociale dhe zbatimin e politikave përkatëse; - Ndërhyrje trajnuese me fokus të qartë, të cilat do të forcojnë kapacitetet e administratës publike në nivel qendror dhe vendor, për të garantuar se përfshirja sociale është pjesë përbërëse e politikave në nivel kombëtar dhe vendor; - Një strategji komunikimi për përfshirjen sociale që merr në konsideratë nevojat e qeverisë, të sektorit privat dhe të aktorëve të shoqërisë civile. 2.2 Instrumentet Vizioni i një sistemi modern dhe efikas për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale në Shqipëri do të arrihet përmes zbatimit të disa instrumenteve: ngritja e kapaciteteve, Struktura Burimore Teknike (SBT) dhe rikonceptimi apo riorganizimi i proceseve. Ecuria e matjes dhe monitorimit të përfshirjes sociale kërkon investime të konsiderueshme në kapacitete njerëzore. Ngritja e kapaciteteve teknike realizohet përmes disa mënyrave: programe trajnimi të vazhdueshme dhe të posaçme, transferim aftësish në kuadër të programeve të binjakëzimit me organizatat simotra përgjegjëse për politikat e përfshirjes sociale në shtetet anëtare të BE-së, vizita studimore në vende të tjera që po përgatisin dhe zhvillojnë instrumente dhe politika të përfshirjes sociale, rotacion në punë etj. Në veçanti, qeveria do të kërkojë mbështetje nga partnerët e saj për hartimin dhe financimin e shumë prej programeve të trajnimit. 2.2.1 Ndryshime në menaxhimin e procesit dhe në kulturën analitike drejt përfshirjes sociale Shqipëria i ka hyrë një rruge të gjatë, e cila do të zhvendosë fokusin e përfshirjes sociale nga një ide konceptuale në një praktikë për zbatimin e përfshirjes sociale në politika dhe gjenerimin e rezultateve më të mira. Kornizat konceptuale janë krijuar në përgjithësi bazuar në dokumentin e politikave dhe strategjinë e mëparshme, të cilat e trajtonin nocionin e përfshirjes sociale si një çështje ndërsektoriale. Për zbatimin e strategjisë së mëparshme, u hartua një plan pesëvjeçar për periudhën 2007–2013. Synimi i dokumentit ishte t’i paraqiste qeverisë një drejtim strategjik në një mënyrë të integruar dhe të ofronte një kuadër monitorimi mbështetur në përgatitjen e Planit Kombëtar të Veprimit për Përfshirjen Sociale (PKVPS), i cili, në atë kohë, ishte një kërkesë standarde për anëtarësimin në BE. Megjithatë, zbatimi i planit në nivel kombëtar PKVPS-të. Dokumenti i Politikave të Përfshirjes Sociale 2016–2020, u fokusua kryesisht te monitorimi i përfshirjes/përjashtimit social përmes grumbullimit të të dhënave nga institucionet publike. Përmbushja e vizionit për të pasur një sistem modern dhe efikas për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale do të kërkojë investime të konsiderueshme për përmirësimin e kapaciteteve teknike dhe organizative të Drejtorisë së Përfshirjes Sociale dhe Barazisë Gjinore (DPPSBGJ në MSHMS). Me mbështetjen e funksioneve të përfshirjes sociale në administratën publike, përdorimi i treguesve në nivel të BE-së dhe në nivel kombëtar për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale, si dhe përdorimi i anketave AANJ, Anketave të Buxhetit të Familjes (ABF) dhe Anketave të Forcave të Punës (AFP), dhe të statistikave të tjera nga burime administrative (ESSPROS), do të mundësojë vlerësimin e performancës dhe rezultateve të politikave. Gjithashtu, do të duhet të bëhen përpjekje për të garantuar integrimin vertikal dhe horizontal të tematikave dhe çështjeve specifike në analizën më të gjerë të përfshirjes sociale. Qeveria do të ftojë partnerët për zhvillim që të ndihmojnë në formulimin e këtij ndryshimi organizativ dhe kulturor drejt matjes dhe monitorimit të përfshirjes sociale. 2.3 Objektivat e politikave dhe arritjet kryesore 2.3.1 Shtylla A: Sisteme të qëndrueshme për përfshirjen sociale Konteksti i politikave Qeveria do të shfrytëzojë mundësitë e krijuara nga përdorimi i anketave periodike AANJ, 17 Anketës së Buxhetit të Familjes (ABF), Anketës së Forcave të Punës (AFP) dhe ESSPROS, për të krijuar një sistem të besueshëm dhe të qëndrueshëm për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale, duke përdorur treguesit në nivel të BE-së dhe ato në nivel kombëtar. Do të ndërmerren hapat e mëposhtëm: - Krijimi i Grupit Ndërinstitucional të Statistikave të Përfshirjes Sociale (GNSPS) për të siguruar qëndrueshmërinë në përcaktimin dhe në përdorimin e treguesve në nivel BE-je dhe në nivel kombëtar; - Rishikimi, publikimi dhe shpërndarja në mënyrë periodike e fjalorit tematik me termat e përfshirjes sociale, i cili do u shpërndahet të gjitha institucioneve publike, instituteve kërkimore dhe organizatave joqeveritare në Shqipëri; - Marrja e masave për të garantuar se të dhënat administrative për gjininë, grup-moshën, përkatësinë etnike, dhe aftësinë e kufizuar mblidhen, analizohen dhe përfshihen rregullisht në raportet vjetore të përfshirjes sociale. Krijimi i një Strukture Burimore Teknike (SBT) për analizën e përfshirjes sociale dhe varfërisë. 2.3.1.1 Treguesit statistikorë Konteksti Futja e treguesve të nivelit të BE-së dhe të nivelit kombëtar për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale është një sipërmarrje e vështirë dhe kërkon një vështrim retrospektiv në anketat ekzistuese dhe në të dhënat administrative në gjashtë fushat e politikave, një Mekanizëm për të qenë gjithnjë në korent të politikave të përditësuara dhe risive statistikore në metodologjitë e përfshirjes sociale, si dhe integrimin e metodologjive për të garantuar integrimin e variablave kyçë si gjinia, përkatësia etnike, aftësia e kufizuar, vendndodhja hapësinore, lloji i vendbanimit, etj. Grupi Ndërinstitucional të Statistikave të Përfshirjes Sociale që do të krijohet, ku do të bëjnë pjesë përfaqësues nga Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, Instituti i Statistikave, Ministria e Arsimit dhe Sportit, Ministria e Drejtësisë, Ministria e Financave dhe Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, Ministria e Brendshme dhe Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive, do të marrë përsipër detyrën e hartimit të standardeve, përkufizimeve, burimeve të të dhënave dhe treguesve për të matur dhe monitoruar përfshirjen sociale. Tabela më poshtë jep informacion për objektivat specifikë, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e Veprimet Niveli i arritjeve përparësisë Përpunimi i Tregues të Krijimi i Grupit Hartimi i termave të referencës 1 të dhënave besueshëm dhe të Ndërinstitucional të për GNSPS; statistikore mbështetshëm, me Statistikave të Identifikimi i anëtarëve të përkufizime të qarta Përfshirjes Sociale GNSPS-së; dhe burime të (GNSPS); Realizimi i mbledhjeve të identifikueshme të Përpunimi i GNSPS-së dhe përfshirja e dhënash. standardeve, rezultateve në raportin vjetor të Zyrtarë qeveritarë përkufizimeve, përfshirjes sociale; të trajnuar në burimeve të të Rekrutimi i konsulentëve matjen dhe dhënave dhe ndërkombëtarë dhe vendas për monitorimin e treguesve për të ndihmuar GNSPS-në; përfshirjes sociale. përfshirjen sociale; Kryerja e një vlerësimi për Zyrtarë qeveritarë të nevojat për trajnim të anëtarëve trajnuar në matjen të GNSPS-së; dhe monitorimin e Hartimi i një pakete trajnimi mbi përfshirjes sociale. përfshirjen sociale për anëtarët e GNSPS-së; Zhvillimi i sesioneve të 18 trajnimit26 mbi përfshirjen sociale me anëtarët e GNSPS-së. 2.3.1.2 Fjalori Konteksti Me shndërrimin e përfshirjes sociale në Shqipëri nga një kornizë konceptuale në një grup veprimesh operacionale, do të rritet nevoja për të kuptuar më mirë metodat sasiore dhe cilësore që shoqërojnë përdorimin e tyre, për të pasur një saktësi më të madhe në përdorimin e treguesve dhe për të kuptuar më mirë teknikat statistikore që lidhen me matjen e përfshirjes sociale. Në mënyrë që hartuesit e politikave, akademikët, institutet kërkimore dhe aktorët e shoqërisë civile të angazhohen në dialogun mbi përfshirjen sociale, fjalori do të përditësohet dhe botohet në anglisht dhe në shqip. Fjalori do të duhet të përditësohet në intervale të rregullta për të pasqyruar ndryshimet dhe shtesat në terminologji, teknika dhe përkufizime. Tabela më poshtë jep informacion për objektivat, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e Veprimet Niveli i arritjeve përparësisë Fjalori Përmirësimi i të Botimi dhe Angazhimi i një 1 i kuptuarit të ribotimi i fjalorit, konsulenti vendas për të përditësuar terminologjisë në mënyrë përditësuar fjalorin; statistikore dhe periodike, çdo dy Përditësimi i fjalorit një metodologjike në vjet. herë në dy vjet me fushën e përfshirjes mbështetje nga sociale. konsulenti. 2.3.1.3 Të dhënat administrative Konteksti Të dhënat administrative zakonisht nuk dokumentojnë statusin e gjinor, të përkatësisë etnike dhe statusin e aftësisë së kufizuar të njerëzve që përdorin shërbimet publike. Në kontekstin e përfshirjes sociale, kur flitet për gjininë, grup-moshën, përkatësinë etnike dhe aftësinë e kufizuar, nevoja të ndryshme dhe aftësimin që të ndërmarrin një rol të plotë dhe produktiv në familje, komunitet, shoqëri dhe ekonomi, të kenë nën kontroll jetën e tyre, të bëjnë zgjedhjet që dëshirojnë dhe të kenë akses të barabartë dhe të drejtë në shërbime, mbështetje dhe mundësi. Kjo do të thotë se të dhënat kryesorë për shumicën e treguesve në nivel kombëtar, si dhe për disa nga treguesit në nivel BE-je, nuk mund të pasqyrohen qartë. Tabela më poshtë jep informacion për objektivat, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e Veprimet Niveli i arritjeve përparësisë Përpunimi i të Sistemet Prova të Kryerja e vlerësimeve të 2 dhënave administrative statistikave të përvitshme të sistemeve që administrative regjistrojnë të dhëna përmirësuara për përdoren për të mbledhur të për gjininë, grup- gjininë, grup- dhëna për gjininë, grup- moshën, përkatësinë moshën, moshën, përkatësinë etnike etnike dhe aftësinë e përkatësinë etnike dhe aftësinë e kufizuar në të kufizuar dhe aftësinë e gjitha organet publike – kufizuar të lidhura sidomos ato që lidhen me me treguesit e gjashtë fushat e mbuluara nga nivelit kombëtar treguesit në nivel BE-je dhe dhe ato të BE-së. ato kombëtarë; Vlerësimi do të realizohet nga 26 Sesionet e trajnimit do të trajtojnë çështje, të tilla si: Çfarë është përfshirja sociale? Cilat metoda përdoren për mbledhjen e të dhënave mbi përfshirjen sociale? Si mblidhen të dhënat? Tematikat që do të mbulohen gjatë sesioneve të trajnimeve do të bazohen në rezultatet e vlerësimit të nevojave. 19 Struktura Burimore Teknike (shihni më poshtë); Përfshirja e vlerësimit të statistikave mbi gjininë, përkatësinë etnike dhe aftësinë e kufizuar në Raportin Vjetor të Përfshirjes Sociale. 2.3.1.4 Struktura Burimore Teknike (SBT) Konteksti Deri më tani, investimet publike në aftësi, teknika, kapacitete organizative, ndërgjegjësim të publikut, si dhe në analiza dhe raportime sistematike për përfshirjen sociale kanë qenë minimale. Në kontekstin e hapjes së negociatave për anëtarësimin e Shqipërisë në BE, po rritet kërkesa dhe nevoja për aftësi dhe kapacitete organizative për të menaxhuar dhe përpunuar agjendën e përfshirjes sociale. Analiza e planifikimit dhe ndikimit, si dhe lehtësimi i pjesëmarrjes së Shqipërisë në forumet e përfshirjes sociale në nivel të BE-së, duke përfshirë edhe metodën e hapur të bashkëpunimit (MHB), do të jenë pjesë përbërëse e kuadrit të anëtarësimit të Shqipërisë në BE. Parashikohet se do të duhet të krijohet Struktura Burimore Teknike (SBT) për analizat e përfshirjes sociale dhe të varfërisë, nën drejtimin e MSHMS-së, për të dhënë udhëzime, mbështetje dhe këshilla të drejtpërdrejta. Synimi i përgjithshëm do të jetë zhvillimi i informacioneve dhe përftimi i njohurive më të thella mbi faktorët që ndikojnë te varfëria, përjashtimi social, deprivimi material, rreziku për të qenë i varfër, pabarazia, aksesi në tregun e punës dhe aspekte të tjera me rëndësi për jetën e individëve dhe familjeve në Shqipëri, duke rritur kapacitetet e studiuesve dhe analistëve të politikave me qëllim futjen e metodologjive inovatore dhe realizimin e studimeve dytësore në fushat e politikave, të cilave nuk u është kushtuar vëmendje e mjaftueshme në Shqipëri, por që janë tejet të rëndësishme për të formuluar politika publike efektive, të nxisin studiuesit të përdorin një shumëllojshmëri të burimeve të disponueshme të të dhënave dhe të materialeve studimore ekzistuese, si dhe të promovojnë diskutimin ndërmjet prodhuesve dhe përdoruesve të të dhënave. Tabela më poshtë jep informacion për objektivat, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e arritjeve Veprimet Niveli i përparësisë Krijimi i Përmirësimi i Krijimi i Strukturës Burimore Përgatitja e Termave 1 Strukturës aftësive teknike dhe Teknike në MSHMS; të Referencës për Burimore organizative për Me kalimin e kohës, zhvillimi i krijimin e SBT-së; Teknike mbledhjen, analizave dhe raportimeve të Caktimi i monitorimin, përmirësuara për përfshirjen konsulentëve që do të analizimin dhe sociale në Shqipëri; realizojnë vlerësimin raportimin e Krijimi i Mekanizmit për të paraprak dhe modelin përfshirjes sociale në nxitur dhe mbështetur e SBT-së për qëllime strukturat e dialogun mbi politikat për të analizave të qeverisjes qendrore çështjet metodologjike që përfshirjes sociale dhe dhe vendore, si dhe lidhen me anketën AANJ dhe varfërisë; ndër aktorët e burimet e tjera të të dhënave; Vlerësimi i shoqërisë civile. Krijimi i Mekanizmit për të strukturave të Integrimi i nxitur dhe mbështetur qeverisjes për të përfshirjes sociale në analizën dytësore të të përcaktuar se ku do të strategjitë, planet e dhënave të AANJ-së dhe të vendoset SBT-ja; veprimit, qasjet burimeve të tjera të të Miratimi nga sektoriale, programet dhënave; MSHMS-ja i Termave kombëtare sektoriale Pjesëmarrja e Shqipërisë në të Referencës dhe programet e forumet e BE-së, duke funksionalë për mbështetjes përfshirë në MHK, të cilët Strukturën Burimore sektoriale. fokusohen në përfshirjen Teknike; sociale; Krijimi i SBT-së; 20 Krijimi dhe vënia në funksion Krijimi i një faqeje e faqes së internetit të SBT-së, interneti të si dhe nxitja e ndërgjegjësimit përshtatshme për dhe angazhimit me përfshirjen SBT-në. sociale në Shqipëri dhe në shtetet anëtare të BE-së. 2.3.2 Shtylla B: Sisteme efektive për menaxhimin e përfshirjes sociale Konteksti i politikave Përfshirja sociale lidhet me zhvillimin strategjik dhe shqyrtimin e politikave të qeverisë. Në praktikë, strategjitë sektoriale nuk e kanë pasur këtë funksion orientues, sepse zakonisht kanë qenë dokumente të shkëputura, jo të integruara dhe shumë pak të lidhura me vlerësimet e burimeve financiare dhe njerëzore që mund të ishin në dispozicion për zbatimin e strategjive. Qeveria do ta ulë këtë risk duke garantuar ndërveprimin e DPPS-së me strukturat e GMIP-së “Zhvillimi i kapitalit njerëzor”, drejtuar nga MEKI, ministria përgjegjëse për politikat sociale dhe punësimin. Masat e parashikuara në kuadër të kësaj shtylle kanë rëndësi të madhe në përmbushjen me sukses të DPPS-së: - Kryerja e një analize institucionale nga drejtoria përgjegjëse e përfshirjes sociale dhe barazisë gjinore për të përmirësuar mënyrat e menaxhimit të përfshirjes sociale nga qeveria dhe të integrimit të saj në sistemet qeveritare; - Përgatitja dhe publikimi i një raporti vjetor për përfshirjen sociale në Shqipëri, mbështetur në anketat dhe të dhënat cilësore ekzistuese dhe të ardhshme. 2.3.2.1 Rregullimet administrative publike për përfshirjen sociale Konteksti Politikat dhe monitorimi i përfshirjes sociale hartohen dhe monitorohen nga MSHMS-ja dhe Drejtoria e Përfshirjes Sociale dhe Barazisë Gjinore (DPSBGJ). DPSBGJ-ja ka një staf të vogël në numër dhe një buxhet të kufizuar për të ndërmarrë analiza teknike apo për të garantuar integrimin aktiv të përfshirjes sociale në politikat dhe programet e qeverisë. Sfidat e identifikuara në vlerësime të mëparshme të situatës së përfshirjes sociale duhet të trajtohen në mënyrë sistematike dhe të fuqizohet roli i DPPS në zbatimin e tij. Krahas sfidave të brendshme me të cilat përballet DPSBGJ-ja, ekzistojnë gjithashtu edhe çështje horizontale, të cilat duhet të trajtohen gjatë zbatimit të këtij plani. Këto kufizime lidhen me kuadrin dhe koordinimin ndërinstitucional dhe rolin e DPSBGJ-së, dhe kufizimet kohore dhe të cilësisë, për të pasur efikasitet në mbledhjen dhe analizën e të dhënave me një proces gjithëpërfshirës me ministritë e linjës, agjencitë dhe departamentet që nuk janë në fushën e mbulimit të MSHMS-së. Tabela më poshtë jep informacion për objektivat, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e Veprimet Niveli i arritjeve përparësisë Fuqizimi i Menaxhim publik efektiv Sigurimi i stafit të Përgatitja e Termave të 1 rregullimeve dhe efikas. mjaftueshëm, i Referencës për administrative buxhetit të vlerësimin e qeverisjes publike për arsyeshëm për dhe dakordësimi i tyre përfshirjen funksionimin dhe me Zyrën e sociale krijimin e një Kryeministrit dhe njësie për MSHMS-në; menaxhimin dhe Caktimi i konsulentëve koordinimin e për vlerësimin e përfshirjes sociale menaxhimit; që bën të mundur Kryerja e vlerësimit të koordinimin dhe menaxhimit; drejtimin efikas të Marrja e masave bazuar 21 njësisë. në rezultatet e vlerësimit përpara përfundimit të afatit të këtij plani dhe përfshirja e tyre në PBA. 2.3.2.2 Raporti vjetor Konteksti Pas përftimit të të dhënave mbi treguesit në nivel BE-je dhe në nivel kombëtar, do të përmirësohen bazat e të dhënave për matjen, monitorimin dhe raportimin periodik të përfshirjes sociale në Shqipëri. Ky nivel në rritje i disponueshmërisë së të dhënave do të duhet të përmblidhet në një raport vjetor për përfshirjen sociale dhe varfërinë. Raporti nuk do të përqendrohet thjesht në anketat sasiore dhe të dhënat administrative, por do të ofrojë gjithashtu një përditësim të faktorëve cilësorë që kanë ndikim në përfshirjen sociale, të tilla si mjedisi makro- ekonomik, menaxhimi i financave publike dhe PBA-ja, organizimet në administratën publike, planet dhe strategjitë sektoriale, legjislacioni, anëtarësimi në BE, si dhe planet/veprimet e partnerëve për zhvillim. Raporti vjetor i hartimit nën koordinimin e MSHMS-së me mbështetjen e partnerëve ndërkombëtarë. Pas hartimit, raporti paraqitet pranë strukturës përkatëse të GMIP “Zhvillimi i kapitalit njerëzor”, drejtuar nga ministri i Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, nën të cilin përfshihet politika sociale dhe punësimi, sipas VKM-së nr. 30, datë 17.1.2024. Tabela më poshtë jep informacion për objektivin, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e Veprimet Niveli i arritjeve përparësisë Përgatitja Raport informues Hartimi i raporteve Përgatitja e modelit të raportit 2 dhe për përfshirjen vjetore të përfshirjes vjetor të përfshirjes sociale; publikimi i sociale mbështetur sociale, duke filluar Caktimi i personave përgjegjës raportit në të dhëna sasiore nga viti 2024. në MSHMS për koordinimin e vjetor dhe cilësore. Raporti vjetor i hartimit të raportit dhe përfshirjes sociale konsulentëve. tregon përparim në Paraqitja e draft-raportit zbatimin e Planit të pranë strukturës së IPMG- Veprimit të DPPS- së dhe miratimi së. Botimi i raportit vjetor në shqip dhe anglisht. 2.3.3 Shtylla C: Përmirësimi i dialogut mbi politikat Konteksti i politikave Ekziston një nivel relativisht i ulët i të kuptuarit të politikave publike të përfshirjes sociale, rëndësisë së saj strategjike për arritjet që duhet të realizojë Shqipëria në kuadër të agjendës së anëtarësimit në BE, si dhe ndikimit të saj në hartimin e politikave që përmirësojnë rritjen ekonomike dhe ulin varfërinë. Shpeshherë, ky term përdoret si përkufizim alternativ për “grupet në nevojë”. Edhe pse këto grupe janë thelbësore për përkufizimin, fokusin dhe analizën e përfshirjes sociale, ato nuk janë grupet e vetme të popullsisë që mbulohen nga ky term. Për të trajtuar këtë keqkuptim dhe për të garantuar zbatimin e përfshirjes sociale në një gamë të gjerë të fushave të politikave dhe grupeve të popullsisë, qeveria do të miratojë masat në vijim: - Zhvillimi dhe zbatimi i një strategjie komunikimi për përfshirjen sociale që merr në konsideratë nevojat e qeverisjes në nivel qendror dhe vendor, të sektorit privat dhe të aktorëve të shoqërisë civile; - Hartimi dhe zbatimi i anketave cilësore periodike/tematike për përfshirjen sociale në Shqipëri, të cilat fokusohen tek intensiteti, shkaqet dhe llojet e përjashtimit social; 22 - Nxitja e dialogut mbi politikat për përfshirjen sociale në Shqipëri përmes një kalendari aktivitetesh dhe një konference kombëtare të përvitshme për përfshirjen sociale. 2.3.3.1 Analiza cilësore e përfshirjes sociale Konteksti Në shkencat shoqërore pranohet gjerësisht rëndësia e përdorimit të një sërë metodash të ndryshme për vlerësimin e dukurive sociale dhe ekonomike. Për t’i kuptuar sa më mirë çështjet e përjashtimit social në Shqipëri dhe për të krijuar një themel të fortë mbi bazën e të cilit të nxirren rekomandime për politikat, janë të nevojshme të dhëna që shërbejnë për të kuptuar në mënyrë më të thellë dhe specifike një kontekst të caktuar. Përfshirja sociale është një çështje komplekse që ka nevojë për integrimin koherent të qasjeve sasiore dhe cilësore. Për këtë arsye, analistët që merren me përfshirjen sociale duhet të nxiten të plotësojnë metodat sasiore me metoda cilësore që përkojnë më së miri me natyrën specifike të çështjeve që po studiohen27. Në përgjithësi, metodat cilësore u referohen një sërë teknikave të mbledhjes dhe analizimit të të dhënave, të cilat përdorin kampionë të qëllimshëm dhe intervista gjysmë të strukturuara dhe me pyetje të hapura. Këto teknika, të cilat prodhojnë dhe analizojnë të dhëna tekstuale, lejojnë kryerjen e një analize më të thelluar të proceseve sociale, politike dhe ekonomike. Përdorimi i analizave cilësore mbështetet në të dhënat unike dhe të rëndësishme që ato gjenerojnë dhe së dyti, në kapacitetin e tyre për të trajtuar dobësitë që shfaqen kur zbatohen vetëm qasjet sasiore. Për shembull, analizat cilësore të llojeve, objektit, thellësisë dhe intensitetit të përfshirjes sociale variojnë sipas veçorive të identitetit (si gjinia, mosha, përkatësia etnike, statusi i aftësisë së kufizuar), veçorive të vendbanimit (vendi i banimit, lloji i vendbanimit, tipografia, largësia, klima, burimet natyrore) dhe veçorive ekonomike (veprimtaritë ekonomike, infrastruktura, nivelet dhe llojet e investimeve, karakteristikat e ndërmarrjeve, prania apo mungesa e institucioneve arsimore dhe shëndetësore, karakteristikat e tregut të punës), veçorive të qeverisjes (prania apo mungesa e zbatimit të ligjit, nivelet e ndershmërisë dhe korrupsionit, aftësia reaguese e organeve publike në ofrimin e shërbimeve) dhe sipas veçorive shoqërore (aksesi në rrjetet sociale, prania e aktorëve të shoqërisë civile, mundësia e argëtimit, nivelet e besimit dhe solidaritetit, shkëmbimet pa para në dorë, konfliktet dhe bashkëpunimi). Tabela më poshtë jep informacion për objektivin specifik, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e Veprimet Niveli i arritjeve përparësisë Kryerja dhe Përmirësimi i një të Studim cilësor Identifikimi i fushave të 1 publikimi i kuptuari më të bazë për përfshirjes sociale, ku është analizave thelluar rreth përfshirjen sociale përparësi kryerja e studimeve cilësore përfshirjes sociale në në Shqipëri. cilësore në Shqipëri; Shqipëri. Përgatitja e një studimi cilësor Përpunimi i bazë në nivel kombëtar për evidencave cilësore llojet, shkaqet dhe intensitetin e për llojet, shkaqet përjashtimit social në Shqipëri dhe intensitetin e (2024–2025); përfshirjes sociale Kryerja e të paktën 7 studimeve në Shqipëri. cilësore tematike për përjashtimin social gjatë periudhës 2024–2028; Përditësimi i studimit cilësor bazë në nivel kombëtar për llojet, shkaqet dhe intensitetin e 27 Metodat sasiore të hulumtimit janë metodat në të cilat të dhënat mblidhen dhe analizohen në një formë më të standardizuar dhe shpesh numerike, si dhe lënë më pak vend për pyetje të hapura dhe gjetje të papritura. Shumë karakteristika individuale dhe të komuniteteve, ku përfshihen identitetet, perceptimet dhe bindjet, nuk mund të mblidhen në mënyrë kuptimplotë përmes vrojtimeve formale me pyetësorë. Ato nuk mund të kuptohen ashtu siç duhet pa iu referuar kontekstit të vendit ku jetojnë këta persona. 23 përjashtimit social në Shqipëri (2028), në kuadër të përgatitjeve për një qasje të re për periudhën 2028–2032. 2.3.3.2 Konferenca vjetore Konteksti Konferenca Vjetore për Përfshirjen Sociale në Shqipëri (KVPSSH) do të organizohet nga MSHMS-ja me synimin që të ndahen gjetjet e studimeve dhe risive të evidentuara gjatë 12 muajve të mëparshëm. Risitë e paraqitura do të ndihmojnë që analiza dhe raportimi mbi përfshirjen sociale të vendosen në rrugë më të qëndrueshme, dhe do të bëjnë të mundur që qeveria, sektori privat dhe aktorët e shoqërisë civile t’u përgjigjen më mirë nevojave të qytetarëve. Konferenca kombëtare do të ofrojë një platformë për të prezantuar raportin vjetor të përfshirjes sociale dhe do të ftohen folës kryesorë të nivelit të lartë. Konferenca do të theksojë masat që janë marrë për të forcuar drejtimin financiar dhe administratën publike, përmirësimet në sektorë të caktuar, masat e marra për uljen e rrezikut dhe të cenueshmërisë në komunitetet vendore, si dhe do të nxjerrë në pah të dhënat cilësore dhe sasiore për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale në Shqipëri. Pjesëmarrësit dhe prezantuesit në konferencë synohet të jenë nga një gamë e gjerë grupesh interesi në Shqipëri, përfshirë organet e qeverisjes qendrore dhe vendore, sektori privat, sektori joqeveritar dhe partnerët ndërkombëtarë për zhvillim. Perspektiva shqiptare do të plotësohet me paraqitje të praktikave, risive dhe ideve për trajtimin e çështjeve të përfshirjes sociale në shtetet anëtare të BE-së dhe në vende të tjera kandidate për anëtarësim në BE. Konferenca do të mbështetet në parimin e partneritetit me bashkëfinancim (në fonde ose në natyrë) nga sektori privat. Tabela më poshtë jep informacion për objektivat, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e Veprimet Niveli i arritjeve përparësisë Organizimi i Nxitja e të nxënit Cilësi më e mirë e Planifikimi paraprak i 1 konferencës dhe shkëmbimit të dialogut mbi përmbajtjes dhe fokusit të vjetore ideve për matjen politikat për uljen e KVPSSH-së; dhe monitorimin e përjashtimit social Identifikimi paraprak i folësve; përfshirjes sociale dhe varfërisë në Identifikimi i bashkë- në Shqipëri dhe në Shqipëri. sponsorizuesve tregtarë dhe BE. Kuptimi më i mirë i nënshkrimi i marrëveshjes me rrezikut dhe ta; cenueshmërisë nga Identifikimi i folësve kryesorë. përjashtimi social në Shqipëri. Paraqitja e raportit vjetor të përfshirjes sociale në konferencë. 2.3.3.3 Strategjia e komunikimit Konteksti DPPS-ja është një Mekanizëm që i mundëson Shqipërisë të përshtatë politikat e saj sektoriale për të miratuar, integruar dhe përshtatur qasjet e politikave të përfshirjes sociale në përputhje me kërkesat e procesit të integrimit në BE. Kjo kërkon një përditësim të politikave ekzistuese dhe miratimin e masave që do të përmirësojnë kushtet e jetesës dhe të punës së qytetarëve, me fokus të veçantë te grupet në nevojë, duke garantuar që të gjithë të gëzojnë të mirat e rritjes ekonomike dhe të përmirësimit të konkurrencës. Ky ndryshim në qasje duhet t’u komunikohet qartë dhe në mënyrë koncize ministrive, institucioneve, agjencive dhe departamenteve qeveritare (MAD-ve), 24 aktorëve të sektorit privat dhe organizatave dhe forumeve të shoqërisë civile. Strategjia e komunikimit duhet të sigurojë që grupe specifike të interesit, si dhe e tërë shoqëria shqiptare në përgjithësi, të jenë të informuara mbi synimin dhe qëllimin e DPPS-së dhe të veprimtarive të saj, të kuptojnë se pse është e nevojshme dhe çfarë përfitimesh do të sjellë, si dhe rrit besimin se produktet dhe rezultatet e DPPS-së janë të besueshme, me cilësi të lartë dhe ofrojnë informacion novator. Tabela më poshtë jep informacion për objektivat specifikë, treguesit e arritjeve dhe veprimet. Objektivat Treguesit e Veprimet Niveli i arritjeve përparësisë Hartimi i Përpjekjet e Prova të përdorimit Hartimi i një strategjie 2 strategjisë së Shqipërisë për të një analize të komunikimi që përfshin komunikimit matjen dhe përmirësuar të mediat elektronike dhe ato monitorimin e përfshirjes sociale të shkruara; përfshirjes sociale nga hartuesit Përgatitja e literaturës bëhen të njohura shqiptarë të përkatëse mbi përfshirjen gjerësisht përmes politikave. sociale; një strategjie Prova se publiku ka Shpërndarja e DPPS-së; komunikimi një kuptim më të Organizimi i takimeve ku efektive dhe efikase. mirë të rëndësisë së palët e përfshira do të kenë matjes dhe mundësi të japin mendime monitorimit të dhe vlerësime për të përfshirjes sociale, si përcaktuar çfarë duhet të pjesë e përpjekjeve komunikohet, si dhe për për të sjellë rritje kohën dhe nivelin e ekonomike, për të informacionit të përmirësuar komunikuar; konkurrencën dhe Kryerja e një vlerësimi për të ulur varfërinë. vjetor për të vlerësuar Numri i artikujve në efektivitetin e strategjisë së media për analizat e komunikimit. përfshirjes sociale. Numri i raporteve të BE-së që përmendin analizat e përfshirjes sociale në Shqipëri. Përdorimi i vlerësimit vjetor të strategjisë së komunikimit për të trajtuar dobësitë dhe për të modifikuar strategjinë. 2.4 Rolet dhe përgjegjësitë Në Shqipëri tashmë ka një numër nismash për zhvillimin e kapaciteteve, të cilat janë thelbësore për përfshirjen sociale. Ato përfshijnë një gamë të gjerë veprimtarish dhe aftësish, si dhe ofrojnë një kombinim ndërhyrjesh të ndryshme si asistencë teknike, analiza dhe trajnime. Struktura e reformës së DPPS-së, me shtyllat dhe komponentët e saj, do të ndihmojë në harmonizimin e këtyre nismave në të ardhmen, si dhe do të nxisë nisma të tjera për të mbështetur reformën e përfshirjes sociale dhe reformën për uljen e varfërisë dhe për të ofruar mbështetje të drejtpërdrejtë në të ardhmen aty ku nevojat janë më të mëdha. Këto vëzhgime vlejnë edhe për qeverinë, çka do të thotë se struktura e DPPS-së ofron një kuadër për kanalizimin e shpenzimeve kapitale dhe korente për matjen dhe monitorimin e përfshirjes sociale në PBA. Kalimi në një qasje sektoriale në sektorin e punësimit, aftësive dhe politikave sociale (PAPS), do të bëjë të mundur gjithashtu prioritizimin e komponentëve të ndryshëm të DPPS-së dhe përgatitjen e një 25 qasjeje të detajuar për ndërtimin e kapaciteteve dhe për dialog me partnerët për zhvillim në këtë fushë të rëndësishme të politikave publike. Ndonëse përgjegjësia kryesore për zbatimin e reformave për matjen, monitorimin dhe raportimin e përfshirjes sociale i takon MSHMS-së, DPPS ka lidhje me të gjithë sektorin qeveritar. Për këtë arsye, përgjegjësia e përgjithshme për zbatimin me sukses të DPPS-së ndahet ndërmjet të gjithë këtyre aktorëve të sektorit publik. Brenda MSHMS-së, po materializohen strukturat e GMIP-së për sektorin e punësimit dhe atë social, duke përfshirë edhe një kuadër që garanton vendin e përfshirjes sociale në qasjen sektoriale dhe pasqyrimin e plotë të saj në programet e ardhshme për mbështetjen e sektorit. Struktura Burimore Teknike (SBT) do të ketë një rol kyç në garantimin e zbatimit të shtyllave dhe komponentëve të kësaj DPPS-je. 26 2.5 Matrica e planit të veprimit për dokumentin e politikave të përfshirjes sociale Shtyllat Afati i zbatimit Institucioni Institucionet e Buxheti (lek) Buxheti PBA Buxheti Hendeku përgjegjës përfshira (DPPS– 5 vjet) (2024–2026) partnerët për në buxhet zhvillim (2024–2026) (2024–2026) 2024 2025 2026 2027 2028 Shtylla A - Sistemet e qëndrueshme për përfshirjen sociale 57 900 000 56 700 000 700 000 700 000 Veprimi 1: Përpunimi i treguesve statistikorë X Ministria e Ministria e Shëndetësisë 56 800 000 56 400 000 400000 Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, (paga/trajnime) (paga) 400000 (donatore/GOPO) · Krijimi i Grupit Ndërinstitucional të dhe Mbrojtjes Instituti i Statistikave, (trajnimet) Statistikave të Përfshirjes Sociale Sociale, Fondi i Sigurimit të (GNSPS); Instituti i Detyrueshëm të Kujdesit Statistikave në Shëndetësor, Shërbimi · Katër takime të organizuara çdo vit; Shqipëri Social Shtetëror, Instituti i · Hartimi dhe miratimi i standardeve, Shëndetit Publik, Ministria përkufizimeve, i burimeve të të e Arsimit dhe Sportit, dhënave dhe i treguesve për përfshirjen Ministria e Drejtësisë, sociale; Drejtoria e Ndihmës · Trajnimi i 100 nëpunësve të shtetit për Juridike Falas, MEKI, matjen dhe monitorimin e përfshirjes Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive, sociale. dhe Ministria e Brendshme. Veprimi 2: Përditësimi dhe botimi i fjalorit X X X Ministria e 300 000 300 000 300 000 Shëndetësisë · Përditësimi dhe botimi i fjalorit. dhe Mbrojtjes Sociale Veprimi 3: Përpunimi i të dhënave X X X X Ministria e Ministria e Shëndetësisë 300 000 300 000 administrative Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, (paga) (paga) dhe Mbrojtjes Instituti i Statistikave, Sociale Fondi i Sigurimit të · Përpunimi i të dhënave administrative Detyrueshëm të Kujdesit (sipas fushave të përgjegjësive secili Shëndetësor, Shërbimet institucion). Sociale Shtetërore, Instituti i Shëndetit Publik, Ministria e Arsimit dhe Sportit, Ministria e Drejtësisë, Drejtoria e Ndihmës Juridike Falas, MEKI, Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive, dhe Ministria e Brendshme. Veprimi 4: Krijimi i Strukturës Burimore X X X X Ministria e Strukturat e qeverisjes 500 000 500 000 28 Teknike (2025) Shëndetësisë vendore dhe qendrore dhe (ekspertë, (Donatorë) dhe Mbrojtjes aktorët e shoqërisë civile trajnime dhe · Ngritja e një Mekanizmi për të nxitur Sociale faqja web) dhe mbështetur dialogun politik për çështjet metodologjike që lidhen me anketën AANJ dhe burimet e tjera të të dhënave; · Ngritja e një Mekanizmi për të nxitur dhe mbështetur analizën dytësore të të dhënave nga anketa AANJ dhe burimet e tjera të të dhënave; · Krijimi i faqes së internetit për SBT-në; · Bërja funksionale e faqes së internetit të SBT-së. Shtylla B- Sistemet efektive për menaxhimin e përfshirjes sociale 560 000 520 000 400 000 400 000 Veprimi 1: Personel i angazhuar për X X X Ministria e Ministria e Shëndetësisë 520 000 520 000 menaxhimin dhe koordinimin e përfshirjes Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale (pagat) sociale dhe Mbrojtjes · Përfshirja në përshkrimin e punës të Sociale menaxhimit dhe koordinimit të përfshirjes sociale; · Fuqizimi i kapaciteteve të personelit. Veprimi 2: Përgatitja dhe publikimi i X X X Ministria e Ministritë e linjës 400 000 400 000 raporteve vjetore Shëndetësisë Struktura Burimore Projekti për dhe Mbrojtjes Teknike, MSHMS përfshirjen sociale, · Hartimi i katër raporteve për Sociale BE) përfshirjen sociale në vitet 2024, 2025, 2026. 2028 dhe publikimi i tyre online. Shtylla C- Përmirësimi i dialogut mbi politikat 900 000 900000 Veprimi 1: Kryerja dhe publikimi i analizës së X X X X Ministria e Ministritë e linjës dhe 200 000 200 000 cilësisë Shëndetësisë organizatat e shoqërisë (donatorë) Projekti dhe Mbrojtjes civile për përfshirjen · Kryerja në vitin 2024 e një studimi Sociale sociale, BE) kombëtar bazë cilësor për përfshirjen sociale në Shqipëri; · Katër studime tematike për përfshirjen sociale; · Kryerja e një studimi kombëtar cilësor në vitin 2028. 29 Veprimi 2: Organizimi i konferencave vjetore X X X X Ministria e Zyra e Kryeministrit, 400 000 Shëndetësisë ministritë e linjës 400 000 (Donatorë/ · Organizimi i katër konferencave dhe Mbrojtjes Projekti për vjetore; Sociale përfshirjen sociale, · Minimumi 100 pjesëmarrës për BE) konferencë; · Publikimi i gjetjeve nga konferenca. Veprimi 3: Hartimi i strategjisë së 300 000 300 000 (donatore/ komunikimit Ministria e Ministria e Shëndetësisë · Hartimi dhe publikimi i një strategjie Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale komunikimi; dhe Mbrojtjes · Përfshirja e analizave për përfshirjen Sociale sociale në të paktën 15 politika dhe dokumente të qeverisë; · Të paktën 6 video të shkurtra të përfshirjes sociale në masmedia dhe në internet; · Njëzet raporte në vit të masmedias për përfshirjen sociale. Nëntotali për të gjitha shtyllat 59 360 000 Totali i përgjithshëm i shpenzimeve të parashikuara 59 360 000 Buxheti kombëtar i qeverisë shqiptare 57 320 000 Kontributet e Partnerëve për Zhvillim 2 000 000 30

4. BURIMET FINANCIARE DHE ALOKIMI I BUXHETIT (në 000 lek) Shtyllat 2024 2025 2026 2027 2028 Shtylla A Sisteme të qëndrueshme për përfshirjen sociale Veprimi 1: Treguesit statistikorë 11480 11480 11280 11280 11280 Veprimi 2: Fjalori tematik - - 300 - Veprimi 3: Të dhënat administrative 300000 60 60 60 60 60 Veprimi 4: Struktura Burimore Teknike 10 10 10 10 10 Shtylla B Sisteme efektive për menaxhimin e përfshirjes sociale Veprimi 1: Njësia e brendshme për menaxhimin dhe 104 104 104 104 104 koordinimin e përfshirjes sociale 520 Veprimi 2: Raporti vjetor - 100 100 100 100 Shtylla C Përmirësimi i dialogut mbi politikat Veprimi 1: Analiza cilësore 40 40 40 40 40 Veprimi 2: Konferenca vjetore - 100 100 100 100 Veprimi 3: Strategjia e komunikimit 60 60 60 60 60 Nëntotali për të gjitha shtyllat 16 271,5 270 271,5 270 Totali i përgjithshëm i shpenzimeve të 16 271,5 270 271,5 270 parashikuara Buxheti kombëtar i qeverisë shqiptare - - - - - Kontributet e Partnerëve për Zhvillim - - - - -

5. MATJA DHE MONITORIMI I PËRFSHIRJES SOCIALE DHE VARFËRISË NË SHQIPËRI 5.1 Vështrim i përgjithshëm Treguesit e pasqyruar në këtë kapitull krijojnë bazën për përmirësimin e matjes, monitorimit dhe raportimit të përfshirjes sociale në Shqipëri. Metodologjia e matjes dhe monitorimit është hartuar në mënyrë të tillë që të sigurojë krahasueshmërinë e treguesve kyçë të përfshirjes sociale në Shqipëri me situatën në shtetet anëtare të BE-së dhe në shtetet në proces anëtarësimi në BE, si dhe që të garantojë informacione mbi specifikat e problemit të përfshirjes sociale në Shqipëri. Standardizimi i matjes së përfshirjes sociale dhe varfërisë në Shqipëri do të bëjë të mundur përafrimin dhe harmonizimin me dokumentet e ndryshme strategjike që rregullojnë këtë fushë në BE. Aktualisht, burimet kryesore të të dhënave për llogaritjen e treguesve të varfërisë dhe të përfshirjes sociale janë Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës (AANJ), Sistemi i Integruar Evropian për Mbrojtjen Sociale (ESSPROS) dhe Anketa e Forcave të Punës (AFP). Po kështu, përdoren të dhëna edhe nga Anketa e Buxhetit të Familjes (ABF) dhe statistika jetësore për arsimin që mblidhen nga Instituti i Statistikave (si p.sh. Burra dhe Gra) dhe Ministria e Arsimit dhe Sportit, të dhëna për shëndetin që mblidhen nga Instituti i Shëndetit Publik (ISHP), si dhe të dhëna për punësimin dhe aftësitë që mblidhen nga Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive (AKPA). Të dhënat për aksesin në drejtësi mblidhen nga Ministria e Drejtësisë dhe nga institucionet në varësi të saj. Të dhënat për strehimin mblidhen nga Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, si dhe nga Enti Kombëtar i Banesave. Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës mat nivelin e jetesës, varfërinë relative dhe deprivimi material në familjet shqiptare. ABF paraqet të dhëna mbi strukturën e shpenzimeve për konsum të familjeve shqiptare, AFP mbledh informacionin cilësor dhe sasior për vlerësimin e treguesve kryesorë të tregut të punës për të gjithë individët 15 vjeç e lart në Shqipëri, ndërsa ESSPROS mat nivelin e përfitimeve sociale në skemat e mbrojtjes sociale sipas tetë funksioneve bazë të mbrojtjes sociale: sëmundje/kujdes shëndetësor, pleqëri, mbijetesë, aftësi të kufizuara, familje/fëmijë, papunësi, strehim social, përjashtim social. Duke mos qenë shtet anëtar i BE-së, Shqipëria nuk është e detyruar të realizojë rregullisht anketat e mësipërme. Megjithatë, që nga viti 2017, INSTAT-i vazhdon të realizojë çdo vit AANJ-në dhe në vitin 2019 filloi edhe zbatimin e sistemit ESSPROS. Anketa e Buxhetit të Familjes u krye për herë të parë në 31 vitet 1999-2000 dhe ishte përfaqësuese vetëm për zonat urbane, për të vazhduar më pas në vitet 2006- 2007, 2008-2009 dhe që nga viti 2014 është realizuar në mënyrë të vazhdueshme. Për sa i përket AFP-së, Anketa e Forcave të Punës në Shqipëri është kryer nga INSTAT-i që nga viti 2007. 5.2 Vështrim i përgjithshëm mbi treguesit e varfërisë Rezultatet e AANJ-së paraqesin statistika të krahasueshme me vendet e tjera, si dhe sigurojnë të dhëna të besueshme në fushën e varfërisë relative, përjashtimit social dhe të ardhurave familjare, me bazë vjetore dhe jo vetëm. Anketa AANJ është anketë panel dhe mbulon të gjitha familjet (Njësitë Ekonomike Familjare) e territorit të Republikës së Shqipërisë, pavarësisht nga madhësia e tyre ose karakteristikat socio- ekonomike. Niveli i disagregimit të të dhënave të kësaj ankete shkon me shpërndarjen sipas gjinisë, grup- moshës, nivelit arsimor, tipologjisë së familjes, ndarjes sipas rajoneve etj. INSTAT-i po zbaton anketën EU-SILC që prej 2017. Kjo anketë mbulon të gjitha familjet e territorit të Republikës së Shqipërisë pavarësisht nga madhësia apo karakteristikat e tyre socio-ekonomike. Sipas metodologjisë për matjen e varfërisë, kufiri i rrezikut për të qenë i varfër llogaritet në bazë të konceptit relativ (i varfër në raport me të tjerët) dhe përcaktohet në 60% të medianës së të ardhurave të disponueshme të ekuivalentuara të familjes duke përdorur shkallën e ekuivalentuar të modifikuar të OECD-së. Të ardhurat totale të disponueshme të ekuivalentuara të familjes (NjEF) konsiderohen të ardhurat totale neto (të ardhurat pas taksave dhe sigurimeve shëndetësore dhe shoqërore) të marra nga të gjithë anëtarët e familjes (NJEF). Deprivimi material tregon nivelin e jetesës së popullsisë nga shkalla e deprivimit material. Persona thellësisht të privuar materialisht janë ata që jetojnë në familje që nuk mund të përballojnë financiarisht të paktën katër nga nëntë kategoritë e privimit material që lidhen me asetet, kushtet e jetesës apo aspektet financiare. 28 Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës (AANJ) shërben si bazë për monitorimin, analizimin dhe raportimin e përfshirjes sociale, por treguesit e nivelit të jetesës për grupet sociale në nevojë (romët, egjiptianët, personat me aftësi të kufizuara) do të mungojnë për shkak të kufizimeve metodologjike që nuk bëjnë të mundur nxjerrjen e të dhënave për grupe të tilla sociale. Edhe statistikat evropiane përballen me të njëjtin kufizim dhe për këtë arsye, në vend të tyre do të duhet të përdoren anketa të hartuara posaçërisht për këtë qëllim. Për rrjedhojë, do të jetë veçanërisht e rëndësishme që të ketë udhëzime të qarta për zbatimin e anketave të tjera cilësore, me qëllim që të përftohet një ide sa më e qartë mbi treguesit specifikë të përfshirjes sociale dhe një përkufizim shtesë mbi sistemin e monitorimit të treguesve specifikë në vend. Politikëbërësit në Shqipëri duhet të informohen dhe ndërgjegjësohen për lidhjen e treguesve me politikat. Në këtë këndvështrim duhet të jenë të ndërgjegjësuar për treguesit që dalin nga anketa AANJ, si shkalla e rrezikut për të qenë i varfër, që është përqindja e personave që jetojnë në familje me të ardhura të disponueshme të ekuivalentuara 29 (pas transfertave sociale) nën pragun e rrezikut të varfërisë, i cili është përcaktuar në 60% të medianës së të ardhurave mesatare kombëtare të disponueshme të ekuivalentuara, pas transfertave sociale30. Të ardhurat e disponueshme të ekuivalentuara janë të ardhurat e përgjithshme të një familjeje, pas zbritjes së taksave dhe zbritjeve të tjera, të disponueshme për t’u shpenzuar apo kursyer, pjesëtuar me numrin e anëtarëve të familjes të konvertuar në të rritur të ekuivalentuar; anëtarët e familjes ekuivalentohen ose bëhen të barasvlershëm duke e ponderuar secilin sipas moshës përmes asaj që quhet shkalla e ekuivalentimit e OECD-së, e cila i cakton një peshë specifike çdo anëtari të familjes. Më pas, këto mblidhen për të përftuar madhësinë e ekuivalentuar të familjes: 1,0 pikë për të rriturin e parë 14 vjeç e lart; 0,5 për të dytin dhe për çdo person tjetër 14 vjeç e lart; 0,3 pikë për çdo fëmijë nën 14 vjeç. 28 Kategoritë e deprivimit material përfshijnë për shembull pamundësinë për të pasur një TV, makinë larëse, makinë, apo për të përballuar shpenzimet për një javë pushimi vjetor larg shtëpisë. 29 Të ardhurat e disponueshme të ekuivalentuara llogariten në tri faza: mblidhen të gjitha të ardhurat monetare të përftuara nga çfarëdo lloj burimi nga çdo anëtar i familjes; këtu përfshihen të ardhurat nga puna, investimet dhe pensionet sociale, plus çdo e ardhur tjetër familjare; nga kjo shumë zbriten taksat dhe kontributet shoqërore që janë paguar në mënyrë që të pasqyrohen dallimet në madhësinë dhe përbërjen e familjes; totali (neto) i të ardhurave familjare pjesëtohet me numrin e ‘të rriturve të ekuivalentuar’, duke përdorur një shkallë (ekuivalence) standarde: shkalla e modifikuar e OECD-së. Kjo shkallë i jep peshë të caktuar specifike të gjithë anëtarëve të familjes; këto pastaj mblidhen për të arritur në një madhësi të ekuivalentuar të familjes. Shifra që përftohet quhet e ardhur e disponueshme e ekuivalentuar që i atribuohet në mënyrë të barabartë çdo anëtari të familjes. Për treguesit e varfërisë, të ardhurat e disponueshme të ekuivalentuara llogariten nga të ardhurat e disponueshme totale të secilës familje pjesëtuar me madhësinë e ekuivalentuar të familjes. 30 Shihni http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Glossary:At-risk-of-poverty_rate 32 Në AANJ, shkalla e rrezikut për të qenë i varfër përpara përfitimeve sociale, llogaritet si përqindja e personave me të ardhura të disponueshme të ekuivalentuara përpara transfertave sociale, nën kufirin e rrezikut për të qenë i varfër. Lidhur me përfitimet sociale, rreziku për të qenë i varfër analizohet duke marrë për bazë 2 kategori përfitimesh sociale. Kategoria e parë ka të bëjë me vlerësimin e rrezikut për të qenë i varfër bazuar në të ardhurat e disponueshme të ekuivalentuara përpara përfitimeve sociale, ku pensionet e pleqërisë dhe ato familjare janë pjesë e përfitimeve sociale. Kategoria e dytë ka të bëjë me vlerësimin e rrezikut për të qenë i varfër bazuar në të ardhurat e disponueshme të ekuivalentuara përpara përfitimeve sociale, ku pensionet e pleqërisë dhe ato familjare nuk janë pjesë e përfitimeve sociale. Vlerësime të tilla tregojnë ndikimin e përfitimeve sociale në të ardhurat e disponueshme të familjeve dhe në uljen e rrezikut për të qenë i varfër. Shkalla e rrezikut të vazhdueshëm të varfërisë tregon përqindjen e personave që jetojnë në familje të cilat, në vitin aktual, si dhe në të paktën dy nga tre vitet e mëparshme, kanë pasur të ardhura të disponueshme të ekuivalentuara nën pragun e rrezikut të varfërisë. Për llogaritjen e kësaj shifre, metodologjia e përdorur nga AANJ-ja si një anketë panel studion dhe analizon të dhëna për një periudhë afatgjatë, që kanë të bëjnë me ndryshimet në nivel individual përgjatë kohës, të vërejtura periodikisht gjatë një periudhe katërvjeçare. Kundërshtimi më i zakonshëm31 ndaj përdorimit të treguesve për vlerësimin e shkallës së rrezikut të varfërisë është se ajo mat pabarazinë dhe jo varfërinë, sepse është e ndjeshme ndaj pabarazive në të ardhura dhe krejtësisht e pandjeshme ndaj nivelit të të ardhurave. Kështu, në vendet me të ardhura të larta, rreziku nga varfëria mund të jetë i barabartë apo madje edhe më i lartë se sa në vendet me të ardhura më të ulta dhe shifrat absolute dhe përqindja e personave të pafavorizuar mund të vazhdojë të rritet pavarësisht zhvillimit ekonomik dhe anasjelltas, rreziku nga varfëria mund të mos rritet pavarësisht të ardhurave më të ulëta. Në kohë krizash, të ardhurat e fituara janë zakonisht të parat që pësojnë ulje, çka ndikon në shpërndarjen e të ardhurave dhe në medianën e të ardhurave, si dhe çon në uljen e pragut të varfërisë. Në situata të tilla, individët që gjendeshin pak nën nivelin e pragut, mund të dalin sipër tij, pavarësisht nga fakti që gjendja e tyre e vërtetë në fakt është përkeqësuar. Në kushte të tilla, sipas shkallës së rrezikut nga varfëria, përqindja e popullatës së rrezikuar do të pakësohet.32 Për të përftuar informacione më gjithëpërfshirëse rreth tendencave të varfërisë në Shqipëri, varfëria duhet të monitorohet dhe të paraqitet sipas përkufizimeve dhe metodologjive të ndryshme, dhe jo vetëm mbi bazën e metodologjisë së AANJ-së. Ndaj, ndonëse është shumë e rëndësishme që Shqipëria të përdorë metodologjinë e BE-së për matjen e rrezikut nga varfëria, është po aq e rëndësishme që të monitorohet gjendja e varfërisë absolute (e matur mbi bazën e konsumit, sipas përkufizimit të tij në AMNJ). Përdorimi i më shumë se sa një qasjeje përputhet me rekomandimet e Eurostat, i cili shprehet se për të vlerësuar standardet e jetesës, krahas të ardhurave, duhet të përdoren edhe matje të tjera, si konsumi.33 Monitorimi i varfërisë absolute ka rëndësi jo vetëm për të monitoruar ecurinë në numrin e personave të varfër, por edhe për zhvillimin e politikave të cilat synojnë uljen e varfërisë së grupeve që nuk janë në gjendje të plotësojnë nevojat minimale për ushqim dhe shpenzime të tjera. Sistemi i Integruar Evropian për Mbrojtjen Sociale, ESSPROS, që po zbatohet nga INSTAT-i, do të sigurojë një krahasim koherent me vendet e tjera evropiane, në lidhje me përfitimet sociale të familjeve dhe financimin e tyre. ESSPROS-i përfshin tërësinë e politikave dhe programeve sociale që realizojnë organet shtetërore dhe private të cilat kanë si synim zvogëlimin e pasojave të varfërisë dhe përjashtimit social në familjet dhe individët që janë më në rrezik për aksesin dhe sigurimin e një sërë nevojave dhe funksioneve të domosdoshme ekonomike dhe sociale. Këto ndërhyrje që bëjnë organet publike dhe private në drejtim të mbrojtjes sociale përfshijnë mbështetjen financiare në formën e pagesave në para kesh, shërbimet në 31 Rava llion. M. (prill 2010). Poverty Lines across the World (Kufijtë e varfërisë në mbarë botën). Dokumente pune për studimin e politikave, nr. 5284, Uashington DC. 32 Eurostat (2013a) Statistical matching of EU-SILC and the Household Budget Survey to compare poverty estimates using income, expenditures and material deprivation (Përputhja statistikore ndërmjet BE-AANJ dhe Anketës së Buxhetit të Familjeve me qëllim krahasimin e vlerësimeve të varfërisë duke përdorur të ardhurat, shpenzimet dhe privimin material). Eurostat Methodologies and Working papers (Metodologjitë dhe dokumentet e punës së Eurostat). 33 Eurostat. (2013b). The measurement of poverty and social inclusion in the EU: achievements and further improvements (Matja e varfërisë dhe përfshirjes sociale në BE: Arritjet dhe përmirësime të mëtejshme), Dokument pune nr. 25, 25 nëntor 2013, paraqitur në Konferencën e UNCEC-it, Gjenevë 2–4 dhjetor 2013. 33 formën e rimbursimit të shpenzimeve të bëra nga personat e mbrojtur, si dhe shërbimet në formën e mallrave që u ofrohen drejtpërsëdrejti njerëzve të mbrojtur. Rreziqet ose nevojat e mbrojtjes sociale i referohen funksioneve të ESSPROS që janë gjithëpërfshirëse, si aftësia e kufizuar, sëmundja/kujdesi shëndetësor, pleqëria, të mbijetuarit, familja/fëmijët, papunësia, strehimi dhe përjashtimi social. Ato nuk përfshijnë arsimimin, përveç nëse është një mbështetje për familjet e varfra me fëmijë. ESSPROS bazohet kryesisht në të dhëna administrative ku sigurimi i përfitimeve sociale realizohet përmes skemave të mbrojtjes sociale të cilat përkufizohen si një grup i veçantë i rregullave, mbështetur nga një ose më shumë njësi institucionale, që rregullojnë ofrimin e përfitimeve të mbrojtjes sociale dhe financimin e tyre. Sistemi ESSPROS përbëhet nga sistemi bazë dhe nga module specifike. Sistemi bazë paraqet të dhënat për përfitimet e ofruara dhe financimin e tyre, si shpenzimet dhe të ardhurat nga njësitë që janë përgjegjëse për sigurimin e këtyre përfitimeve. Modulet përmbajnë informacion plotësues statistikor mbi aspekte të veçanta të mbrojtjes sociale (Moduli i përfituesve të pensioneve; Moduli i përfitimeve nga papunësia; Moduli neto i përfitimeve sociale). Secili modul ka metodologjinë e tij dhe bazohet në një rregullore të veçantë të Komisionit Evropian. INSTAT-i ka zbatuar sistemin bazë të ESSPROS dhe modulin mbi përfituesit e pensioneve, duke prodhuar grupin e parë të të dhënave 2018–2020. Janë identifikuar 28 skema të mbrojtjes sociale dhe përfitimet e detajuara brenda çdo skeme janë klasifikuar sipas tetë funksioneve të tij. Për çdo skemë dhe në totalin e skemave janë evidentuar të ardhurat, shpenzimet dhe përfitimet sociale të klasifikuara sipas funksioneve dhe karakteristikave të tjera që kërkon metodologjia e ESSPROS. TREGUESIT PËR VARFËRINË DHE MBROJTJEN SOCIALE

1. VARFËRIA DHE MBROJTJA SOCIALE Burimi i të Treguesit e BE-së për përjashtimin social Përkufizimi dhënave - Treguesit parësorë

1. Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas gjinisë dhe Shkalla e rrezikut për të qenë i varfër AANJ34 grup-moshës tregon përqindjen e personave që jetojnë në familje ku të ardhurat e disponueshme ekuivalente janë nën kufirin e rrezikut të varfërisë të 60% të medianës së të ardhurave të disponueshme të ekuivalentuara mesatare kombëtare bazuar në shkallën e OECD-së (pesha 1 caktohet për të rriturin e parë, pesha 0,5 për të rriturit e tjerë mbi moshën 14 vjeç dhe pesha 0,3 për çdo fëmijë të moshës nën 14 vjeç). 1a. Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas tipit të Shkalla e rrezikut nga varfëria sipas tipit të AANJ familjes familjeve, në varësi të madhësisë së familjes, numrit të të rriturve dhe numrit të fëmijëve në ngarkim. 1b. Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas intensitetit Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas AANJ të punës së anëtarëve të familjes intensitetit të punës së anëtarëve të familjes i referohet numrit të muajve që kanë punuar të gjithë anëtarët e familjes në moshë pune gjatë vitit të të ardhurave të referuara, si përqindje e totalit të numrit të muajve në të cilët mund të ishte punuar teorikisht në familje. 1c. Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas statusit të Statusi i veprimtarisë më të shpeshtë i AANJ punës më të shpeshtë në tregun e punës anëtarëve të familjes me moshë 16+. Bazuar në statusin e veprimtarisë më të shpeshtë në vitin pararendës (statusi i veprimtarisë ekonomike që ka zgjatur 34 Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës, INSTAT. 34 gjashtë muaj ose më shumë), individët klasifikohen si ekonomikisht aktivë (të punësuar, të vetëpunësuar, ose punëkërkues të papunë) dhe ekonomikisht joaktivë (pensionistë dhe persona të tjerë joaktivë). 1d. Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas statusit të Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas statusit AANJ akomodimit/banimit të akomodimit/banimit. Statusi i akomodimit/ banimit përcaktohet në a) pronar (ose pa qira); dhe b) qiramarrës me qiranë e tregut mbizotërues ose me tarifë të reduktuar.

2. Kufiri i rrezikut të varfërisë Pragu i rrezikut të varfërisë përfaqëson të AANJ ardhurat vjetore më të ulëta të disponueshme kur një person nuk do të konsiderohej në prag të varfërisë. Pragu i rrezikut të varfërisë përcaktohet si 60% e të ardhurave mesatare të disponueshme të ekuivalentuara për të gjitha familjet në një popullatë. Ky tregues shprehet në SFB (Standardi i Fuqisë Blerëse), në euro dhe monedhën kombëtare. Kufiri i rrezikut të varfërisë duhet të monitorohet për të gjithë popullsinë, për familjet me një person, familjet me dy të rritur dhe dy fëmijë.

3. Pabarazia në shpërndarjen e të ardhurave, Shkalla kuintile S80/S20 krahason të AANJ raporti i kuintileve S80/S20 ardhurat totale të ekuivalentuara të kuintilit më të lartë dhe atij më të ulët. Kuintili më i lartë përfaqëson 20% të popullatës me të ardhurat e ekuivalentuara më të larta, ndërsa kuintili më i ulët është 20 përqindëshi i popullatës me të ardhura më të ulëta. Ajo mat vetëm dallimet ndërmjet kuintilit më të lartë dhe atij më të ulët të të ardhurave të ekuivalentuara.

4. Hendeku relativ i rrezikut të varfërisë Hendeku i varfërisë matet si diferenca AANJ midis të ardhurave mediane të disponueshme të ekuivalentuara të personave nën pragun e rrezikut të varfërisë dhe pragut të rrezikut të varfërisë, i shprehur si përqindje e pragut të rrezikut të varfërisë (pika e ndarjes: 60% e të ardhurave të disponueshme të ekuivalentuara mediane kombëtare). - Treguesit dytësorë

5. Pabarazia në shpërndarjen e të ardhurave – Masa e pabarazisë në të ardhura, duke AANJ Koeficienti Gini marrë parasysh të gjithë shpërndarjen e të ardhurave. Koeficienti Gini mat pabarazinë në shpërndarjen e të ardhurave bazuar në të ardhurat ekuivalente të disponueshme ku 0% shpreh barazinë e plotë dhe të gjithë personat disponojnë të njëjtin nivel të ardhurash, ndërsa një koeficient Gini prej 100% shpreh pabarazinë e plotë ku vetëm një person disponon të gjitha të ardhurat.

6. Shkalla e rrezikut të vazhdueshëm të varfërisë Përqindja e individëve kundrejt totalit të AANJ (50% e mesatares) popullatës, të ardhurat ekuivalente të disponueshme të të cilëve ishin nën 35 pragun e rrezikut të varfërisë për vitin aktual dhe të paktën 2 nga 3 vitet e mëparshme (kushti: ekzistenca e panelit të të dhënave).

7. Varfëria në punë (me kohë të plotë/të Përqindja e individëve të klasifikuar si të AANJ pjesshme) punësuar dhe që rrezikohen nga varfëria. TREGUESIT KOMBËTARË

1. Përqindja e transfertave sociale Masa e alokimit të transfertave sociale në AANJ popullatë dhe përqindja e transfertave sociale në të ardhurat e të varfërve dhe jo të varfërve. 2a. Efikasiteti i transfertave sociale Krahasimi i shkallëve të rrezikut të AANJ varfërisë përpara dhe pas transfertave sociale. Treguesi i përkufizuar në këtë mënyrë bën të mundur matjen e uljes së shkallës së rrezikut të varfërisë si rrjedhojë e transfertave sociale. Metoda e dytë për matjen e efikasitetit të transfertave sociale është matja e përqindjeve të transfertave sociale që i shpërndahen popullatës në rrezik të varfërisë. 2b. Efektiviteti i transfertave sociale Përqindja e hendekut relativ të rrezikut të AANJ varfërisë që eliminohet nga transfertat sociale. Tregon masën e alokimit të transfertave sociale sipas nivelit të të ardhurave të familjes dhe rrjedhimisht, mbështet hartimin e ndërhyrjeve në fushën e targetimit të transfertave sociale.

3. Buxheti për mbrojtjen sociale Buxheti i MSHMS-së i alokuar për SHSSH35 mbrojtjen sociale

4. Shpenzimet e ndihmës ekonomike dhe të Shpenzimet për programin e ndihmës SHSSH asistencës sociale ekonomike dhe programin e asistencës sociale

5. Numri i përfituesve: shërbime rezidenciale Numri i individëve me disagregimet sipas SHSSH gjinisë, grup-moshës, aftësisë së kufizuar, dhe përkatësisë etnike, që përfitojnë nga shërbimet rezidenciale

6. Numri i përfituesve: shërbime ditore Numri i individëve me disagregimet sipas SHSSH gjinisë, grup-moshës, aftësisë së kufizuar, dhe përkatësisë etnike, që përfitojnë nga shërbimet ditore

7. Numri i përfituesve: Komuniteti rom Numri i përfituesve nga komuniteti rom SHSSH

8. Fëmijët nën kujdestari Numri i fëmijëve nën kujdestari SHSSH

9. Viktimat e dhunës në familje Numri i viktimave të dhunës në familje i SHSSH regjistruar nga Shërbimi Social Shtetëror, me disagregimet sipas gjinisë, grup- moshës, aftësisë së kufizuar, dhe përkatësisë etnike

10. Viktimat e trafikimit Numri i viktimave të trafikimit i regjistruar INSTAT/SHSSH nga Shërbimi Social Shtetëror, me MD disagregimet sipas gjinisë, grup-moshës, aftësisë së kufizuar, dhe përkatësisë etnike

11. Martesat e hershme Numri i martesave nën moshën 18 vjeç INSTAT/SHSSH për vajzat dhe djemtë

12. Kujdesi alternativ për fëmijët 0-17 vjeç Numri i fëmijëve në përkujdesje INSTAT alternative dhe normat për 100 mijë fëmijë të grup-moshës 0–17 vjeç në qendra rezidenciale (publike dhe private) 35 Shërbimi Social Shtetëror. 36

13. Pensione në skemën e sigurimeve shoqërore. Numri i pensioneve (pleqërie, invaliditeti, INSTAT familjar) për 1000 banorë sipas qarqeve

14. Pensione sociale Përfitues dhe shpenzime për pensionet INSTAT sociale

15. Masa e pensionit mesatar mujor sipas llojit Masa e pensionit mesatar mujor sipas llojit INSTAT

16. Persona në nevojë që përfitojnë ndihmë Persona në nevojë që përfitojnë ndihmë INSTAT ekonomike ekonomike sipas kategorive

17. Numri mesatar i përfituesve të pagesës së Numri mesatar i përfituesve të pagesës së SHSSH paaftësisë sipas llojit të paaftësisë paaftësisë (në % sipas llojit të paaftësisë)

18. Institucione publike dhe private të përkujdesjes Numri mesatar i institucioneve publike SHSSH shoqërore dhe private të përkujdesjes shoqërore

19. Përfituesit në institucionet publike dhe private Numri mesatar i përfituesve në SHSSH të përkujdesjes shoqërore institucionet publike dhe private të përkujdesjes shoqërore SISTEMI I INTEGRUAR EVROPIAN PËR MBROJTJEN SOCIALE Treguesit e mbrojtjes Burimi i të Përkufizime sociale BE dhënave Përfitime sociale sipas funksioneve Sëmundja/kujdesi Mbajtja e nivelit të të ardhurave dhe mbështetja me para për ESSPROS shëndetësor sëmundje fizike ose mendore, duke përjashtuar aftësinë e kufizuar. Kujdesi shëndetësor që ka për qëllim ruajtjen ose përmirësimin e shëndetit të njerëzve të mbrojtur pa marrë parasysh origjinën e çrregullimit shëndetësor. Mbajtja e nivelit të të ardhurave dhe mbështetja me para ose në ESSPROS Paaftësia natyrë (përveç kujdesit shëndetësor) për paaftësinë e personave me aftësi të kufizuara fizike ose mendore për t’u angazhuar në aktivitete ekonomike dhe sociale. Pleqëria Mbajtja e nivelit të të ardhurave dhe mbështetja me para ose në ESSPROS natyrë (përveç përkujdesjes shëndetësore) për pleqërinë. Mbijetesa Mbajtja e nivelit të të ardhurave dhe mbështetja me para ose në ESSPROS natyrë për vdekjen e një anëtari të familjes. Familja/fëmijët Mbështetja me të ardhura ose në natyrë (përveç kujdesit ESSPROS shëndetësor) për shpenzimet e shtatzënisë, lindjes dhe adoptimit, rritjes së fëmijëve dhe përkujdesjes për anëtarët e tjerë të familjes. Papunësia Mbajtja e nivelit të të ardhurave dhe mbështetja me para ose në ESSPROS natyrë për papunësinë. Strehimi social Ndihma në lidhje me koston e strehimit. ESSPROS ESSPROS Përjashtimi social Përfitime në para ose në natyrë (përveç kujdesit shëndetësor) të destinuara posaçërisht për të luftuar përjashtimin social, kur ato nuk mbulohen nga një prej funksioneve tjera. Përfitime sociale sipas karakteristikave Përfitime të Përfitime sociale të cilat nuk kushtëzohen nga të ardhurat e ESSPROS pakushtëzuara përfituesit. Përfitime të kushtëzuara Përfitime sociale të cilat janë të kushtëzuara - në mënyrë të ESSPROS drejtpërdrejtë ose të tërthortë - nga të ardhurat dhe/ose pasuria e përfituesit, të cilat bien nën një nivel të caktuar. Përfitime sociale sipas llojit Përfitime në para Përfitimet në para mund të jenë periodike dhe të ESSPROS menjëhershme. 37 Përfitime periodike janë përfitime në para kesh që paguhen në intervale të rregullta, si p.sh. çdo javë, muaj ose tremujor. Përfitime të menjëhershme janë përfitime në para kesh që paguhen vetëm një herë në formën e një shume të përgjithshme. Përfitime në natyrë Përfitimet në natyrë janë përfitimet e dhëna në formën e ESSPROS mallrave dhe shërbimeve. Ato mund të ofrohen me anë të rimbursimit ose në mënyrë të drejtpërdrejtë. Rimbursimet janë përfitime në formë të pagesave që rimbursojnë marrësin në tërësi ose pjesërisht për shpenzimet e certifikuara/vërtetuara për mallra dhe shërbime të specifikuara. Përfitimet e ofruara në mënyrë të drejtpërdrejtë janë mallra dhe shërbime që jepen pa ndonjë parapagim nga përfituesi. Shpenzime për mbrojtjen Shpenzimet e mbrojtjes sociale në % ndaj PBB-së. ESSPROS sociale si përqindje ndaj PBB-së Shpenzime për mbrojtjen Shpenzimet e mbrojtjes sociale në % ndaj totalit të ESSPROS sociale si përqindje ndaj shpenzimeve qeveritare. totalit të shpenzimeve qeveritare Pesha në përqindje e ESSPROS mbrojtjes sociale sipas funksioneve ndaj PBB- së Sëmundja/kujdesi Përqindja e përfitimeve sociale për sëmundje/kujdes ESSPROS shëndetësor shëndetësor ndaj PBB-së. Paaftësia Përqindja e përfitimeve sociale për paaftësinë ndaj PBB-së. ESSPROS Pleqëria Përqindja e përfitimeve sociale për pleqërinë ndaj PBB-së. ESSPROS Mbijetesa Përqindja e përfitimeve sociale për mbijetesën ndaj PBB-së. ESSPROS Familja/fëmijët Përqindja e përfitimeve sociale për familjen/fëmijët ndaj PBB- ESSPROS së. Papunësia Përqindja e përfitimeve sociale për papunësinë ndaj PBB-së. ESSPROS Strehimi social Përqindja e përfitimeve sociale për strehimin social ndaj PBB- ESSPROS së. Përjashtimi social që nuk Përqindja e përfitimeve sociale për përjashtimin social ndaj ESSPROS klasifikohet diku tjetër PBB-së. Të ardhura në fushën e ESSPROS mbrojtjes sociale Kontributet shoqërore Kontributet shoqërore nënkuptojnë shpenzimet e bëra nga ESSPROS punëdhënësit në emër të punonjësve të tyre ose nga personat e mbrojtur për të siguruar të drejtën e përfitimeve sociale. Kontributet e Shpenzimet e përgjithshme të qeverisë për menaxhimin e ESSPROS përgjithshme të qeverisë skemave jo kontributive të kontrolluara nga qeveria dhe mbështetja financiare e ofruar nga qeveria për skemat e tjera të mbrojtjes sociale. Transfertat nga skema të Transferta nga skema tjera nënkupton pagesa të njëanshme tjera (pakthyeshme) të marra nga skema tjera të mbrojtjes sociale. Te ardhura të tjera Arkëtime, të ardhura të tjera nënkupton arkëtime të ndryshme ESSPROS rrjedhëse të skemave të mbrojtjes sociale. Ato ndahen në arkëtime nga të ardhurat nga prona dhe arkëtime të tjera. Moduli i përfituesve të pensioneve 38 Përfitues të pensioneve Këtu përfshihen: Përfituesit e pensionit të invaliditetit; dhe ESSPROS në funksionin Aftësia e Përfituesit që marrin pension të parakohshëm për shkak të kufizuar zvogëlimit të aftësisë për punë. Përfitues të pensioneve Përfituesit e pensionit të pleqërisë; ESSPROS në funksionin Pleqëria Përfituesit e pensionit të parakohshëm të pleqërisë; Përfituesit e pensionit të pjesshëm. Përfitues të pensionit në Përfituesit e pensionit të të mbijetuarve. ESSPROS funksionin e Të mbijetuarve Përfitues të pensionit në Përfituesit që marrin përfitime për pensionim të parakohshëm ESSPROS funksionin Papunësia për arsye të tregut të punës. 5.3 Vështrim i përgjithshëm mbi treguesit e punësimit dhe aftësive për punë Puna është e rëndësishme për njerëzit jo vetëm si burim të ardhurash, por edhe për të bërë të mundur një përfshirje më të gjerë të tyre në shoqëri. Rëndësia e jashtëzakonshme që ka punësimi për njerëzit është pranuar dhe konfirmuar përmes krijimit të një dimensioni të pavarur të punësimit në Procesin e Përfshirjes Sociale në nivel të BE-së. Tre tregues parësorë dhe dy tregues dytësorë në nivel të BE-së janë ndryshuar me anë të një liste treguesish kombëtarë të punësimit. Anketa e Forcave të Punës (AFP) dhe studimi i INSTAT-it, Burra dhe Gra, bëjnë të mundur mbledhjen e shumicës së të dhënave të kërkuara, por jo ato rreth shkallës së punësimit sipas statusit të veprimtarisë më të shpeshtë gjatë vitit të mëparshëm, intensitetit të punës në familje, përqindjes së personave në punësim informal afatgjatë dhe përqindjes së personave të papunë që kanë hequr dorë nga kërkimi i një pune. Treguesit e punësimit dhe aftësive

2. PUNËSIMI DHE AFTËSITË Treguesit e BE-së për Burimi i të Përkufizimi përjashtimin social dhënave - Treguesit parësorë

1. Shkalla e papunësisë afatgjatë Përfaqëson përqindjen e personave punëkërkues të papunë AeFP për 12 muaj ose më gjatë në popullatën aktive për punë (me moshë 15–64 vjeç). - Treguesit dytësorë

2. Përqindja e punëkërkuesve të Përqindja e personave punëkërkues të papunë për 12 muaj AeFP papunëve afatgjatë (në raport me ose më gjatë, në raport me numrin total të të papunëve. numrin total të të papunëve)

3. Shkalla e papunësisë afatgjatë Përqindja e personave punëkërkues të papunë për të paktën AeFP 24 muaj në popullatën aktive (me moshë 15–64 vjeç). Treguesit kombëtarë

1. Shkalla e aktivitetit Përqindja e popullatës së punësuar dhe të papunë (të dyja AeFP kategoritë të përkufizuara sipas standardeve të ILO-s), në raport me popullatën në moshë pune (15–64 vjeç). Ky tregues mat ofertën totale të punës në shoqëri gjatë periudhës së vëzhguar. Ajo tregon madhësinë dhe strukturën e burimeve njerëzore në tregun e punës, por nuk tregon përfshirjen në tregun e punës në nivel individual.

2. Shkalla e punësimit Përqindja e personave të punësuar (sipas përkufizimit të AeFP ILO-së) në popullatën e moshës për punë (15–64 vjeç). Po kështu, ajo përfaqëson një nga treguesit kyç të tregut të punës që duhet të merret së bashku me tregues të tjerë, ose të ndarë sipas gjinisë, moshës, rajonit, përkatësisë etnike, statusit të punësimit, etj. I marrë në mënyrë të pavarur, ky tregues nuk mund të japë informacion të saktë për punësimin (shkalla e lartë e punësimit në vendet me nivele të larta informaliteti mund të tregojë nivel të lartë angazhimi të popullatës në veprimtari pune informale, shpesh bujqësore 39 dhe joprodhuese, ku ata përfshihen për të mbijetuar në kushtet e një varfërie të skajshme).

3. Përqindja e të vetëpunësuarve Përqindja e personave të punësuar që janë të vetëpunësuar. AeFP

4. Përqindja e personave që Përqindja e personave që punojnë (pa pagesë) në biznesin AeFP punojnë (pa pagesë) në biznesin familjar. familjar

5. Përqindja e të punësuarve që Përqindja e personave të punësuar që punojnë më pak se 15 AeFP punojnë më pak se 15 orë në javë orë gjatë javës së punës, në raport me numrin total të të punësuarve. Tregon papunësinë e fshehur në formën e një niveli jashtëzakonisht të ulët të intensitetit të punës në nivel individual.

6. Intensiteti i punës në familje Përfaqëson raportin e numrit total të muajve që kanë AeFP shpenzuar në punë gjatë vitit të mëparshëm anëtarët e familjes në moshë pune ndaj numrit të muajve që mund të kishin shpenzuar këta anëtarë teorikisht në punësim. Tregon intensitet të plotë ose të ulët të përfshirjes së familjes në punë, mund të tregojë edhe dallimet ndërmjet familjeve të disa kategorive të caktuara të popullatës, si dhe anëtarëve individualë të familjeve, por bën të mundur gjithashtu të kuptohen lidhjet ndërmjet intensitetit të punës dhe aspekteve të varfërisë. 7 Kujdesi dhe puna e papaguar Numri mesatar i orëve të shpenzuara në punën e INSTAT brendshme të papaguar sipas gjinisë.

8. Përqindja e të punësuarve në Përqindja e punëkërkuesve të papunë që punojnë pa AFP tregun informal kontratë pune, sipërmarrësit dhe të vetëpunësuarit të paregjistruar.

9. Përqindja e të rinjve jo në Raporti i të rinjve 15–29 vjeç jo në punësim, të regjistruar INSTAT punësim, të regjistruar zyrtarisht zyrtarisht si punëkërkues të papunë në AKPA, jo në trajnim si të papunë në AKPA, jo në dhe as duke ndjekur shkollën (%) - norma NEET. trajnim dhe as duke ndjekur shkollën

10. Shkalla e papunësisë së të % e të rinjve punëkërkues të papunë në fuqinë punëtore të INSTAT rinjve moshës 15–29 vjeç.

11. Shkalla e papunësisë afatgjatë % e njerëzve të moshës 15–29 vjeç të papunë për 12 muaj INSTAT të të rinjve ose më gjatë brenda popullsisë aktive.

12. Raporti i papunësisë së të % e të rinjve punëkërkues të papunë në popullatën 15–29 INSTAT rinjve vjeç.

13. Të vetëpunësuar të rinj në Të vetëpunësuar të rinj 15–29 vjeç, në shifra absolute. INSTAT shifra absolute

14. Përqindja e të rinjve Të rinjtë me kontratë të përkohshme, si % e punonjësve të INSTAT moshës 15–29 vjeç.

15. Struktura sektoriale e Përqindja e punësimit në sektorë të veçantë të ekonomisë AEFP punësimit në raport me punësimin total.36

16. Shkalla e papunësisë sipas Përqindja e personave që kanë qenë punëkërkues të papunë AeFP grup-moshës dhe gjinisë (sipas përkufizimit të ILO-s) gjatë periudhës referencë, në raport me numrin total të personave aktivë.

17. Përqindja e të papunëve që Përqindja e personave në varësi që kanë hequr dorë nga AeFP kanë hequr dorë nga kërkimi i kërkimi i punës dhe që kanë kaluar në status joaktiv.37 punës

18. Përqindja e punëkërkuesve të Përqindja e personave që, sipas përkufizimit të ILO-s, janë AKPA/INSTAT papunë që janë të regjistruar në punëkërkuesve të papunë ose nuk janë të regjistruar në Agjencinë Kombëtare për AKPA, duke përllogaritur shkallën e mbulimit që ka AKPA Punësimin dhe Aftësitë (AKPA) në regjistrat e saj, në raport me papunësinë që rezulton nga 36 Treguesi përshkruan kryesisht strukturën ekonomike të shoqërisë përmes shpërndarjes së forcave të punës, por në të njëjtën kohë tregon edhe nëse disa grupe të caktuara janë privuar nga mundësia e përfshirjes në sektorët zhvillimorë të shoqërisë ose nëse grupe të caktuara përqendrohen në sektorë të caktuar tradicionalë me produktivitet të ulët si dhe në sektorë me kushte pune qartësisht të pafavorshme. 37 Tregon ndikimet e papunësisë afatgjatë, të papunët “e dekurajuar” që tërhiqen nga tregu i punës për shkak se humbin shpresën se mund të gjejnë një punë. 40 /zyrën e punësimit në raport me Anketa e Forcave të Punës.38 papunësinë e deklaruar nga INSTAT-i në Anketën e Forcave të Punës.

19. Përqindja e punëkërkuesve të Përqindja e punëkërkuesve të papunë të përfshirë në masat AKPA papunë që janë pjesë e e tregut aktiv të punës të AKPA-s, të ndarë sipas programit programeve aktive të tregut të dhe grupit. punës

20. Shpenzimet buxhetore Shpenzimet buxhetore të Agjencisë Kombëtare për AKPA Punësim dhe Aftësi.

21.Përfitues të pagesës së Numri i personave që përfitojnë pagesë papunësie sipas AKPA papunësisë gjinisë dhe grup-moshave 5.4 Vështrim i përgjithshëm mbi treguesit e shëndetit BE-ja ka vendosur në fokus monitorimin e treguesve të shëndetit, të cilët janë me rëndësi për varfërinë dhe përjashtimin social. Portofoli i treguesve parësorë përfshin dy tregues (jetëgjatësia dhe gjendja shëndetësore e vetëperceptuar sipas nivelit të të ardhurave), pavarësisht kufizimeve të njohura të këtyre treguesve. Për shembull, dallimet në jetëgjatësi mund të vijnë nga zakone të caktuara të ushqyerjes, nga duhanpirja ose nga dallime të tjera në sjellje që jo domosdoshmërish janë të lidhura drejtpërdrejt me përjashtimin social në një vend. Shkalla e vdekshmërisë dhe diferencat në gjendjen shëndetësore nuk janë gjithmonë drejtpërdrejt të ndërlidhura me karakteristikat social-ekonomike. Rëndësia e treguesve shëndetësorë në vendet e BE-së është në themel të rekomandimeve për politikëbërjen, për të matur në lidhje me treguesit që mund të llogariten. AANJ përmban një modul specifik për shëndetin, i përbërë nga 3 variabla mbi gjendjen shëndetësore dhe 4 variabla mbi nevojat e papërmbushura për kujdes shëndetësor. Variablat për gjendjen shëndetësore përfaqësojnë të ashtuquajturin Moduli Minimal Evropian për Shëndetin39 dhe matin 3 koncepte të ndryshme të shëndetit: shëndeti i vetëperceptuar; sëmundshmëria kronike (njerëzit me sëmundje ose probleme shëndetësore afatgjata); kufizimi i veprimtarisë – aftësia e kufizuar (kufizime të vetëperceptuara afatgjata në veprimtaritë e zakonshme për shkak të problemeve shëndetësore). Të gjithë treguesit shprehen si përqindje brenda (ose si pjesë e) popullatës dhe ndarjet bëhen sipas gjinisë, moshës, statusit të punësimit, nivelit arsimor të arritur dhe grupit kuintil të të ardhurave. Anketa AANJ të BE-së përmban përkufizimet si më poshtë vijon: Shëndeti i vetëperceptuar përkufizohet përmes pyetjes se si e percepton një person shëndetin e tij/saj në përgjithësi, duke përdorur një nga kategoritë e përgjigjeve: shumë i mirë/ i mirë/ mesatar/ i keq/ shumë i keq. Sëmundshmëria kronike: ky koncept përkufizohet duke e pyetur të intervistuarin nëse vuan nga ndonjë sëmundje apo problem shëndetësor afatgjatë (me një kohëzgjatje prej të paktën gjashtë muaj). Kufizimi i veprimtarisë: ky koncept përkufizohet duke përdorur Treguesin Global të Kufizimit të Veprimtarisë (TGKV) për të vëzhguar kufizimet në veprimtaritë e zakonshme të njerëzve si pasojë e një apo disa problemeve shëndetësore. Kufizimi duhet të ketë zgjatur për të paktën gjashtë muajt e fundit. Ka tre kategori të mundshme përgjigjesh: “jashtëzakonisht e kufizuar”, “e kufizuar, por jo shumë”, ose “aspak e kufizuar”. Nevojat e paplotësuara të vetëraportuara: Vlerësimi i vetë personit nëse ai apo ajo ka pasur nevojë për ekzaminim ose trajtim mjekësor për një lloj të caktuar kujdesi shëndetësor, të cilin nuk e ka përftuar apo nuk e ka kërkuar për arsye financiare ose të tjera. 38 Tregon përjashtimin nga shërbimet e ndërmjetësimit të institucionit kombëtar përgjegjës për punësimin. 39 Shihni: http://www.eurohex.eu/pdf/Reports_2010/2010TR4.6_Health%20Module.pdf 41 Anketa AANJ e BE-së mbledh të dhëna mbi dy lloje të shërbimeve të kujdesit shëndetësor: shërbim mjekësor dhe shërbim dentar. Kujdesi mjekësor i referohet shërbimeve individuale të kujdesit shëndetësor (ekzaminimi ose trajtimi mjekësor, duke përjashtuar kujdesin dentar) që ofrohet nga ose nën mbikëqyrjen e drejtpërdrejtë të mjekëve ose profesionistëve të barasvlershëm me ta, sipas sistemeve kombëtare të përkujdesjes shëndetësore. Arsyet kryesore për nevojat e paplotësuara të identifikuara në anketën AANJ janë si në vijim:

1. Nuk i përballoja dot nga ana financiare (shumë të shtrenjta);

2. Lista e pritjes;

3. Nuk gjeja dot kohë sepse isha në punë, kujdesesha për fëmijët ose për persona të tjerë;

4. Shumë larg ose nuk kam mjet transporti;

5. Frika nga mjekët (përkatësisht nga dentistët), spitalet, ekzaminimet ose trajtimet mjekësore;

6. Dëshiroja të prisja dhe të shihja nëse problemi do të kalonte vetë;

7. Nuk njihja ndonjë doktor (ose përkatësisht dentist) të mirë;

8. Arsye të tjera. “Arsyet e lidhura me barrierat për akses” kombinojnë tri arsyet e mëposhtme: “Nuk i përballoja dot nga ana financiare (shumë të shtrenjta)”; “Lista e pritjes”; dhe “Shumë larg ose nuk kam mjet transporti”. Mosha: mosha në kohën e intervistës. Niveli arsimor i arritur: nivelet arsimore të arritura nga individët klasifikohen sipas Klasifikimit Standard Ndërkombëtar të Arsimit (KSNA), 201140 dhe grupohen si më poshtë: - Niveli 0: arsimi parashkollor; - Niveli 1: Arsimi fillor; - Niveli 2: Arsimi i mesëm i ulët; - Niveli 3: Arsimi i mesëm i lartë; - Niveli 4: pas së mesmes, jo i lartë; - Niveli 5: Arsimi i lartë, cikël i shkurtër; - Niveli 6: Bachelor ose ekuivalent; - Niveli 7: Master ose ekuivalent; - Niveli 8: Doktoratë ose ekuivalent; - Niveli 9: Jo i klasifikuar diku tjetër. Statusi i punësimit: statusi më i shpeshtë/kryesor i punësimit (i nxjerrë nga të dhënat e vetëraportuara mbi numrin e muajve të vitit si i/e punësuar). Për shpërndarjen e të dhënave përdoren klasifikimet e mëposhtme: - Persona të punësuar (PUN; angl. EMP); - Persona të papunë (PAP; angl. UNE); - Persona në pension (PEN; angl. RET); - Persona të tjerë joaktivë (JO-AK_TJ; angl. INAC_OTH). Grupi kuintil i të ardhurave llogaritet mbi bazën e të ardhurave totale të disponueshme të ekuivalentuara që i atribuohen secilit anëtar të familjes. Të dhënat (për secilin person) renditen sipas vlerës së të ardhurave totale të disponueshme të ekuivalentuara. Janë identifikuar katër vlera kufi (të ashtuquajturat pikat kuintile kufi) të të ardhurave, të cilat e ndajnë popullatën në pesë grupe të barabarta me nga 20% secili, si në vijim: - Grupi i kuintilit të parë të të ardhurave të ekuivalentuara (Q0_20); - Grupi i kuintilit të dytë të të ardhurave të ekuivalentuara (Q20_40); - Grupi i kuintilit të tretë të të ardhurave të ekuivalentuara (Q40_60); - Grupi i kuintilit të katërt të të ardhurave të ekuivalentuara (Q60_80); 40 Vendim i Këshillit të Ministrave nr. 28, datë 11.5.2022, “Për miratimin e Klasifikimit Standard Ndërkombëtar të Arsimit KSNA 2011 (ISCED 2011). 42 - Grupi i kuintilit të pestë të të ardhurave të ekuivalentuara (Q80_100). Grupi i kuintilit të parë përfaqëson 20% të popullatës me të ardhurat më të ulëta dhe grupi i kuintilit të pestë përfaqëson 20% të popullatës me të ardhurat më të larta. Duke pasur parasysh shtrirjen e kufizuar të të dhënave të anketës AANJ të BE-së, si dhe ndikimin e gjendjes shëndetësore në faktorë si varfëria dhe përjashtimi social, janë identifikuar 13 tregues kombëtarë të shëndetit. Disa prej këtyre treguesve janë në portofolin e përditësuar të treguesve të BE-së, në modulin e veçantë që quhet Moduli Minimal Evropian për Shëndetin (MEHM)41. TREGUESIT E SHËNDETIT

3. SHËNDETI Treguesit e BE-së për Burimet e të Përkufizimi përjashtimin social dhënave · Treguesit parësorë

1. Jetëgjatësia Në lindje – sipas gjinisë – numri mesatar i viteve që pritet të INSTAT jetojë një foshnjë (duke supozuar që jeta e tij/saj do u nënshtrohet kushteve aktuale të vdekshmërisë). Në moshën 1 vjeç – sipas gjinisë – numri mesatar i viteve që pritet të jetojë një fëmijë 1-vjeçar (duke supozuar që jeta e tij/saj do u nënshtrohet kushteve aktuale të vdekshmërisë). Në moshën 60 vjeç – sipas gjinisë – numri mesatar i viteve që pritet të jetojë një person 60-vjeçar (duke supozuar që jeta e tij/saj do u nënshtrohet kushteve aktuale të vdekshmërisë).

2. Aksesi në kujdesin Variablit i referohen vlerësimit të vetë të intervistuarit, lidhur AANJ shëndetësor me faktin nëse ai apo ajo ka pasur nevojë për ekzaminim apo trajtim të një lloji të caktuar, të cilin nuk e ka marrë dhe nëse nuk e ka marrë, cila ka qenë arsyeja kryesore. Treguesit kombëtarë

1. Numri i personave Numri i personave me sëmundje kronike. Gjithashtu, raportimi FSDKSH/MSHMS me sëmundje kronike i përqindjes së personave me sëmundje kronike.

2. Rimbursimi për Shuma e rimbursimit për barnat e dhëna me recetë dhe për FSDKSH/MSHMS barnat e dhëna me pagesat e pacientëve. recetë dhe pagesat e pacientëve

3. Mbulimi me Përqindja e fëmijëve të vaksinuar në raport me numrin total të MSHMS/ISHP vaksinime fëmijëve. Raportohet për tuberkulozin, difterinë, tetanozin, kollën e mirë, fruthin-rubeolën-shytat dhe poliomielitin.

4. Kanceri i qafës së Incidenca e kancerit të qafës së mitrës për 100 000 gra. Numri i ISHP/MSHMS mitrës i diagnostikimeve të reja në vit.

5. Kanceri kolorektal Incidenca e kancerit të zorrës së trashë për 100 000 burra. ISHP/MSHMS Incidenca e kancerit të zorrës së trashë për 100 000 gra. Numri i diagnostikimeve të reja në vit te burrat. Numri i diagnostikimeve të reja në vit te burrat.

6. Tuberkulozi Shkalla e zbulimit të rasteve për të gjitha format e tuberkulozit. ISHP/MSHMS Raporti midis numrit të rasteve të njoftuara të tuberkulozit dhe numrit të rasteve incidentale të tuberkulozit në një vit të caktuar.

7. Shkalla e Përqindja e foshnjave që kanë vdekur gjatë 28 ditëve të para të MSHMS/INSTAT vdekshmërisë te jetës (periudha e porsalindjes/neonatale). Përqindja e fëmijëve foshnjat dhe fëmijët që kanë vdekur përpara se të mbushnin një vjeç, në raport me popullatën totale të fëmijëve deri në moshën 1 vjeç – e shprehur për 1000 lindje të gjalla. Përqindja e fëmijëve që kanë vdekur para moshës 5 vjeç, në raport me 1000 lindje të gjalla.

8. Shkalla e Vdekshmëria e grave për shkak të sëmundjeve dhe gjendjeve MSHMS/INSTAT vdekshmërisë së nënës shëndetësore gjatë shtatzënisë, gjatë lindjes dhe gjashtë javë pas lindjes, që është një tregues i rëndësishëm për të vlerësuar 41 Shihni: http://www.eurohex.eu/pdf/Reports_2010/2010TR4.6_Health%20Module.pdf. 43 gjendjen shëndetësore të grave në periudhën riprodhuese, si dhe cilësinë e përkujdesjes mjekësore të ofruar, llogaritur për 100000 lindje të gjalla.

9. Numri i fëmijëve të Numri i fëmijëve të lindur me sindromën Down dhe me anomali MSHMS/ISHP lindur me sindromën kongjenitale për çdo 100000 lindje të gjalla. Down dhe me anomali kongjenitale

10. Numri i rasteve të Incidenca e kancerit të gjirit për 100 000 gra. Numri i grave të MSHMS/ISHP reja të kancerit të gjirit diagnostikuara për herë të parë në vit.

11. Numri i aborteve Numri i aborteve për 1000 lindje të gjalla. MSHMS

12. Shkalla e shtrimit në Kohëzgjatja mesatare e shtrimit, përqindja e përdorimit të MSHMS spital shtretërve për kujdesin spitalor dhe shkalla e zënies së shtretërve.

13. Incidenca e HIV-it Incidenca e HIV-it, sipas gjinisë dhe grup-mpshës. Instituti i shëndetit publik/INSTAT

14. Incidenca e Hepatit Incidenca e Hepatitit B, sipas gjinisë dhe grup-moshës. Instituti i shëndetit B publik/INSTAT

15. Shkalla e vetëvrasjes Shkalla e vetëvrasjes, sipas gjinisë dhe grup-moshës. INSTAT/Drejtoria e policisë

16. Shëndeti seksual dhe Shkalla e përdorimit të metodave kontraceptive, abortit dhe INSTAT/MSHMS riprodhues infertiliteti. 5.5 Vështrim i përgjithshëm mbi treguesit për arsimin dhe formimin Rëndësia strategjike e arsimit për varfërinë dhe përjashtimin social theksohet në strategjinë e BE-së 2020, ku arsimi përkufizohet si forca shtytëse e rritjes së qëndrueshme dhe investimi në arsim është një nga mënyrat më efektive për të luftuar pabarazinë dhe varfërinë. Rëndësia e uljes së nivelit të braktisjeve të shkollës theksohet si një mënyrë për të parandaluar përjashtimin nga tregu i punës, si dhe përjashtimin më të gjerë social në të ardhmen. Në grupin e treguesve të Laeken-it për përjashtimin social, miratuar në vitin 2001, arsimi mbulohet me dy tregues: një tregues parësor (personat që e kanë braktisur shkollën herët dhe nuk ndjekin kurse formimi) dhe një tregues dytësor (personat me nivel arsimor të ulët). Përditësimi i radhës (korrik 2003) futi edhe një tregues tjetër parësor: aftësi funksionale të ulëta të shkrimit dhe leximit të nxënësve (i matur përmes testit PISA, i cili u përdor për herë të parë në Shqipëri në vitin 2000). Në vitin 2006, portofoli u përditësua me një tjetër tregues të grupit të treguesve dytësorë. Në këtë DPPS, Shqipëria do të miratojë 8 tregues specifikë kombëtarë për arsimin që lidhen me përfshirjen sociale, çka do të mundësojë një tablo më të qartë të gjendjes arsimore të popullatës. Megjithatë, mbetet problem mungesa e statistikave të përshtatshme arsimore, që sjell vështirësi në konsolidimin e të dhënave nga Instituti i Statistikave dhe nga Ministria e Arsimit dhe Sportit, si dhe mbulim jo të plotë me statistika për grupet e cenueshme, për fëmijët me probleme zhvillimore, si dhe për fëmijët romë dhe egjiptianë. Gjithashtu, ka vështirësi në aspekte të arsimit parauniversitar, në mbledhjen e të dhënave rreth braktisjes së shkollës në arsimin e mesëm të lartë dhe në treguesit e arsimit për të rriturit (si analfabetizmi funksional te të rriturit dhe të nxënit gjatë të gjithë jetës për të rriturit), të cilët në Shqipëri nuk përllogariten. Përveç treguesve të arsimit në kontekstin e përfshirjes sociale, ka tregues edhe në kuadrin e BE-së, Education and Training 2020 (Arsimi dhe formimi profesional 2020). Për të monitoruar ecurinë në një sërë fushash të tjera prioritare, që nuk mbulohen nga standardet krahasuese, përdoren tregues kyçë, si: gjuhët, aftësitë e të rriturve, mësuesit, investimet në arsim dhe formim, teknologjinë e informacionit dhe komunikimit në arsim, sipërmarrjen në arsim dhe formimin profesional. Disa nga standardet krahasuese të kuadrit të arsimit dhe formimit janë me rëndësi edhe për Shqipërinë. Për këtë arsye, krahas 3 treguesve të përfshirjes sociale në nivel të BE-së, janë përzgjedhur edhe tregues në nivel kombëtar, që kanë lidhje me treguesit e kuadrit të BE-së, “Arsimi dhe formimi profesional 2020”. TREGUESIT E ARSIMIT DHE FORMIMIT PROFESIONAL

4. ARSIMI DHE FORMIMI Treguesit e BE-së për Përkufizimi Burimet e të përjashtimin social dhënave 44 · Treguesit parësorë

1. Aftësi funksionale të Aftësitë e leximit dhe shkrimit të shprehura si rezultate të MAS nxënësve ulëta të nxënësve në testin PISA. Testi mat njohuritë dhe aftësitë e nxënësve 15-vjeçarë (aftësitë e të lexuarit, njohuritë matematikore, njohuritë shkencore) nga pikëpamja e analfabetizmit funksional dhe aftësive për jetën. Treguesit kombëtarë

1. Niveli bruto i Numri i nxënësve të regjistruar në një nivel të caktuar MAS, INSTAT dhe regjistrimeve (GER) arsimor, pavarësisht moshës, i shprehur si përqindje e AKPA popullatës në grup-moshën teorike në të njëjtin nivel arsimor.

2. Niveli neto i regjistrimeve Numri i nxënësve në grup-moshën teorike për një IMAS, NSTAT dhe (NER) klasë/nivel të caktuar arsimor që janë regjistruar në atë AKPA nivel, i shprehur si përqindje e popullatës totale të asaj grup-moshe.

3. Shkalla e braktisjes së Nxënës që braktisin shkollën konsiderohen ata nxënës të MAS dhe AKPA (të shkollës cilët janë regjistruar në fillim të një viti shkollor dhe që nuk dhënat për arsimin e kalojnë klasën për shkak të mungesave në procesin profesional publik) mësimor.

4. Numri i nxënësve të Të dhënat e raportuara për nxënësit me aftësi të kufizuara, MAS dhe AKPA (të pafavorizuar në sistemin romë dhe egjiptianë. dhënat për arsimin arsimor profesional publik)

5. Aksesi në tekste shkollore Aksesi në tekste shkollore falas nga grupe të tilla si: MAS dhe AKPA (të falas nxënësit romë, nxënësit egjiptianë, nxënësit e verbër dhe dhënat për arsimin nxënësit jetimë. profesional publik)

6. Programet e arsimimit dhe Numri i programeve të arsimimit dhe rehabilitimit në burg MAS/DPB rehabilitimit nga të cilat përfitojnë të miturit në konflikt me ligjin.

7. Shpenzimet për arsimin si Shpenzimet publike për arsimin bazë, arsimin e mesëm të INSTAT, MAS, përqindje e PBB-së lartë dhe arsimin parauniversitar (totali), si përqindje e PBB-së.

8. Edukimi në fëmijërinë e Të dhënat për përfshirjen në edukim të të gjithë fëmijëve INSTAT hershme në moshë të hershme

9. Indeksi i barazisë gjinore Indeksi i barazisë gjinore për pjesëmarrjen në arsimin INSTAT/MAS për pjesëmarrjen në arsimin parauniversitar parauniversitar

10. Raporti i pjesëmarrjes së Raporti i pjesëmarrjes së fëmijëve 5–6 vjeç në klasat INSTAT/MAS fëmijëve 5–6 vjeç në klasat përgatitore dhe grupet e 3-ta të kopshteve në përqindje (%) përgatitore dhe grupet e 3-ta të kopshteve

11. Raporti bruto i Raporti bruto i regjistrimeve në klasën e pestë (në INSTAT/MAS regjistrimeve në klasën e përqindje %) pestë

12. Raporti bruto i Raporti bruto i regjistrimeve në klasën e nëntë në përqindje INSTAT/MAS regjistrimeve në klasën e (%) nëntë 5.6 Vështrim i përgjithshëm mbi treguesit e mosplotësimit të nevojave bazë (deprivimi material) Mosplotësimi i nevojave bazë është një dimension specifik i përjashtimit social në një vend të caktuar që ka të bëjë me tre grupe treguesish: treguesit e strehimit, shërbimeve komunitare, të aksesit në mallra afatgjatë dhe treguesit e plotësimit të nevojave bazë, si ushqimi dhe higjiena. Treguesit e privimit material

5. DEPRIVIMI MATERIAL Treguesit e Përkufizimi Burimet e të dhënave përjashtimit social

1. Barra financiare e Përqindja e familjeve ku shpenzimet e përgjithshme të AANJ 45 shpenzimeve të strehimit (qiraja, shërbimet komunale, energjia përgjithshme për elektrike etj.) kalojnë 50% të të ardhurave të strehimin përgjithshme të disponueshme të familjes.

2. Zotërimi i pajisjeve Përqindja e familjeve që kanë numër pikësh nën AANJ elektroshtëpiake mesataren në shkallën e përgjithshme të pajisjeve elektroshtëpiake (sobë, kondicioner, makinë larëse, pjatalarëse, furrë me mikrovalë, frigorifer, ngrirës, fshesë me korrent, televizor, radio dhe pajisje të tjera muzikore, kompjuter personal, automjet dhe DVD) ose përqindja e familjeve ku vlera e pajisjeve elektro- shtëpiake është nën mesataren. Përmbajtja e listës standarde të pajisjeve ndryshon nga vendi në vend dhe në kohë.

3. Cilësia e veshjeve Përqindja e familjeve që mund të përballojnë rroba AANJ dhe këpucë në momentin kur një anëtar i familjes ka nevojë për to.

4. Përqindja e përfituesve Aplikimet e pranuara (përfituesit) për strehim social në MEKI të strehimit social raport me numrin e aplikantëve.

5. Të miturit që përfitojnë Numri i të miturve të cilët, pas daljes nga burgu, kanë Qendra e Parandalimit të nga programet sociale përfituar strehim social, kanë marrë mbështetje Krimeve të të Miturve dhe të materiale, ndihmë psikologjike, si dhe kanë marrë Rinjve, Agjencia Kombëtare e pjesë në kurset e zhvillimit profesional. Punësimit dhe Aftësive/Njësia për Mbrojtjen e Fëmijëve Ministria përgjegjëse për arsimin dhe formimin profesional

6. Buxheti për strehimin Buxheti për strehimin social dhe shpenzimet për MEKI social strehimin social, si përqindje e PBB-së.

7. Indeksi i privimit Indeksi i privimit material të fëmijëve INSTAT material të fëmijëve 5.7 Vështrim i përgjithshëm mbi treguesit e të drejtave të njeriut Të drejtat e njeriut janë një dimension specifik kombëtar i përjashtimit social dhe përfshijnë tregues, objektivi i të cilëve është të mbulojnë fusha të gjera, si aksesi në sistemin e drejtësisë dhe numri i rasteve të dhunës në familje. Të dhënat zyrtare për këtë dimension të përjashtimit shoqëror janë shumë të pakta dhe raporti përdor përshkrime dhe përkufizime që nuk përkojnë me saktësi me përkufizimin e treguesve. Qëllimi këtu është që të fillohet të merret një informacion i përgjithshëm mbi këtë dimension të varfërisë dhe përjashtimit social. Treguesit e të drejtave të njeriut

6. TË DREJTAT E NJERIUT Burimet e të Treguesit e përjashtimit social Përkufizimi dhënave

1. Numri i përfituesve Numri i përfituesve nga Shërbimi Social Shtetëror SHSSH

2. Numri i kërkesave të bëra nga Numri i kërkesave që i janë drejtuar Shërbimit Social Shtetëror SHSSH gratë dhe anëtarët e komunitetit nga gratë dhe anëtarët e komunitetit rom, komuniteti rom, komuniteti LGBTI+, gratë LGBTI+, gratë emigrante dhe azilkërkuesit. emigrante dhe azilkërkuesit

3. Numri i përfituesve sipas grupit Numri i përfituesve nga Shërbimi Social Shtetëror sipas grupit. SHSSH Të dhënat e raportuara për fëmijët, të rinjtë, gratë, të moshuarit dhe personat me aftësi të kufizuara.

4. Numri i kërkesave sipas rajonit Numri i kërkesave që i janë drejtuar Shërbimit Social Shtetëror SHSSH sipas rajonit.

5. Numri i rasteve të dhunës në Numri i rasteve të dhunës në familje të trajtuara nga Qendra SHSSH familje të trajtuara nga Qendra Kombëtare e Trajtimit të Viktimave të Dhunës në Familje, Kombëtare e Trajtimit të strehëzat, Mekanizmi i Referimit për rastet e Dhunës në Viktimave të Dhunës në Familje, Familje. strehëzat, Mekanizmi i Referimit 46 për rastet e Dhunës në Familje

6. Numri i fëmijëve të neglizhuar Numri i fëmijëve të neglizhuar që përfitojnë shërbime SHSSH që përfitojnë shërbime mbështetëse. mbështetëse

7. Përqindja e personave që Përqindja e personave që kanë certifikata lindjeje. MB zotërojnë një certifikatë lindjeje

8. Aksesi në ndihmën Numri i aplikimeve për ndihmë juridike, numri i miratimeve DNJ juridike/drejtësi dhe përqindja e çështjeve të fituara.

9. Aksesi në informacion Numri i personave që kanë marrë informacion rreth kuadrit DNJ ligjor (në lidhje me aksesin në drejtësi, si p.sh. klinikat ligjore).

10. Këshillimi ligjor Numri i personave që kanë përfituar nga këshillimi ligjor, si DNJ dhe nga ndërmjetësimi dhe format alternative të zgjidhjes së mosmarrëveshjeve.

11. Ndihma juridike Numri i personave që kanë përfituar ndihmë juridike, lidhur DNJ me hartimin dhe përpilimin e dokumenteve të nevojshme për administratën shtetërore ose për aplikimin për ndihmë juridike dytësore.

12. Ndihma juridike falas Numri i përfituesve të ndihmës juridike që u ofrohet DNJ personave, të cilëve u është cenuar e drejta nëpërmjet një veprimi ose mosveprimi që përbën diskriminim, bazuar në vendimin e organit kompetent, sipas legjislacionit në fuqi për mbrojtjen nga diskriminimi

12. Ndihma juridike dytësore Numri i personave që kanë përfituar ndihmë juridike dytësore. DNJ

13. Përjashtimi nga tarifat Numri i personave të përjashtuar nga pagimi i tarifave dhe DNJ shpenzimeve gjyqësore.

14. Numri i çështjeve penale (të Çështjet e regjistruara në gjykatë për një vepër penale të MD42 përfunduara) parashikuar në Kodin Penal, për të cilat gjykata ka dhënë një vendim.

15. Numri i urdhrave të mbrojtjes Numri i urdhrave të mbrojtjes të shkelura. MD të shkelura

16. Numri i çështjeve penale Numri i çështjeve penale të ngritura për ngacmim seksual. MD Numri i çështjeve penale për ngacmim seksual, të përfunduara.

17. Numri i viktimave të veprave Numri i viktimave të veprave penale, sipas gjinisë dhe grup- MD penale moshës

18. Numri i çështjeve civile (të Çështjet e regjistruara në gjykatë për një shkelje civile të MD përfunduara) parashikuar në Kodin Civil, për të cilat gjykata ka dhënë një vendim.

19. Numri i çështjeve të pushuara Çështjet penale/civile të regjistruara në gjykatë bazuar në MD dispozitat e Kodit Penal/Civil, për të cilat gjykata, bazuar në aktet që ajo administron, ka vendosur ta pushojë çështjen.

20. Niveli i kriminalitetit (për 100 Numri i krimeve për 100 000 banorë. MD 000 banorë)

21. Numri i autorëve të përfshirë Numri i autorëve që kryejnë punë në komunitet. Gjykata MD në punë në komunitet përcakton numrin e orëve dhe numrin e ditëve në javë, gjatë të cilave personi ka detyrimin të angazhohet në punë në komunitet.

22. Numri i të miturve me dënime Numri i të miturve me dënime alternative (DPSHP) MD alternative

23. Numri i autorëve të mitur Të miturit që janë shpallur fajtorë nga gjykata për kryerjen e MD një vepre penale. Sipas ligjit, i mitur është çdo person nën moshën 18 vjeç.

24. Shërbimet mjekësore dhe Numri i shërbimeve mjekësore dhe psikologjike që kanë MD/DPB psikologjike përfituar të miturit në konflikt me ligjin në burg.

25. Shërbimet mbështetëse për të Numri i të miturve të burgosur të cilët, pas shlyerjes së MD/ Qendra e miturit e burgosur dënimit ose të dënimit me kusht, kanë përfituar nga shërbimet Parandalimit të e rehabilitimit dhe risocializimit. Krimeve të të 42 Ministria e Drejtësisë. 47 Miturve dhe të Rinjve/njësitë për mbrojtjen e fëmijëve

26. Të burgosurit që marrin pjesë Numri i të burgosurve që marrin pjesë në kurset e zhvillimit MD/AKPA në kurset e zhvillimit profesional profesional.

27. Numri i vendimeve për Numri i vendimeve të Komisionerit për Mbrojtjen nga KMD mbrojtjen nga diskriminimi Diskriminimi

6. SHTOJCA 1: MONITORIMI I PËRFSHIRJES SOCIALE a) Varfëria dhe mbrojtja sociale Burimi i të dhënave: Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës – Instituti i Statistikave Treguesi 2020 Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas gjinisë (%) Burra 21,4 Gra 22,3 Totali 21,8 Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas grup-moshës (%) 0–17 vjeç 28,4 18–64 21,6 65+ 13,8 Totali 21,8 Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas tipit të familjes (%) Familje me fëmijë në varësi 25,9 Familje pa fëmijë në varësi 13,1 Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas intensitetit të punës së anëtarëve të familjes (%) Shkalla e rrezikut të varfërisë për personat që jetojnë në familje me intensitet shumë të ulët pune 67,3 Shkalla e rrezikut të varfërisë për personat që jetojnë në familje me intensitet të ulët pune 39,2 Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas statusit të aktivitetit më të shpeshtë në tregun e punës dhe sipas gjinisë (%) Të punësuar 12,7 Jashtë forcave të punës 25,9 Të papunë 37,8 Në pension 13,9 Joaktivë 28,9 Shkalla e rrezikut të varfërisë sipas statusit të akomodimit/banimit (%) Pronar 22,0 Qiramarrës 15,6 Pragu i rrezikut të varfërisë (%) Pragu i rrezikut të varfërisë 186 242 Pabarazia në shpërndarjen e të ardhurave, raporti i kuintileve S80/S20 (%) Totali 5,9 Mbi 65 vjeç 4,0 Nën 65 vjeç 6,2 Hendeku relativ i rrezikut të varfërisë Hendeku relativ i rrezikut nga varfëria (%) 26,0 Shkalla e rrezikut të vazhdueshëm të varfërisë (60% e të ardhurave mesatare të ekuivalentuara) 15,9 Efikasiteti dhe efektiviteti i transfertave sociale (%) Rreziku i varfërisë përpara transfertave sociale (duke përfshirë pensionin e pleqërisë dhe 37,9 pensionin familjar) Rreziku i varfërisë përpara transfertave sociale (pa përfshirë pensionin e pleqërisë dhe pensionin 24,8 familjar) Pabarazia në shpërndarjen e të ardhurave – koeficienti Gini 33,2 Shkalla e rrezikut të vazhdueshëm të varfërisë (50% e mesatares) (%) 48 Nën 50% e mesatares 14,4 Varfëria në punë (me kohë të plotë/të pjesshme) (%) Punësimi (18 vjeç e lart) 12,7 Përqindja e transfertave sociale (të ndryshme nga pensionet) (%) Transferta sociale (duke përfshirë pensionet) 17,9 Transferta sociale (pa përfshirë pensionet) 3,2 Intensiteti i punës në familje Intensitet i ulët i punës (%) 11,6 Burimi i të dhënave: Shërbimi Social Shtetëror Treguesi 2021 Shpenzimet e mbrojtjes sociale - Shpenzimet e ndihmës ekonomike - Shpenzimet e asistencës sociale - Numri i përfituesve me aftësi të kufizuara 71 281 Të verbër 12 144 Para/tetraplegjikë 6244 Me aftësi të tjera të kufizuara 52 893 Numri i birësimeve 17 Numri i përfituesve: shërbime rezidenciale Fëmijë 505 Të moshuar 547 Persona me aftësi të kufizuara 315 Numri i përfituesve: shërbime ditore Fëmijë 6597 Të moshuar 1369 Persona me aftësi të kufizuara 2126 Numri i përfituesve: Komuniteti rom Fëmijë 1703 Të moshuar 43 Persona me aftësi të kufizuara 89 Fëmijë në kujdestari Totali 364 Fëmijë me aftësi të kufizuara 16 Viktima të dhunës në familje 653 Viktima të trafikimit 10 b) Punësimi dhe aftësitë Burimi i të dhënave: Anketa e Forcave të Punës – Instituti i Statistikave Treguesi 2021 Shkalla e papunësisë afatgjatë Totali 7,2 Burra 6,9 Gra 7,7 Përqindja e të papunëve afatgjatë në raport me numrin total të të papunëve Totali 62,8 Burra 60,5 Gra 65,5 Shkalla e aktivitetit Totali 59,8 Burra 67,2 Gra 52,6 Shkalla e punësimit 49 Totali 15–64 60,9 15–24 26,4 25–54 73,6 55–64 60,0 65+ 16,8 20–64 66,3 25–29 67,7 Burra 15–64 68,2 15–24 30,6 25–54 80,1 55–64 73,2 65+ 19,8 20–64 74,6 25–29 73,0 Gra 15–64 53,8 15–24 22,3 25–54 67,4 55–64 46,7 65+ 13,9 20–64 58,3 25–29 62,0 Shkalla e punësimit Totali Berat 60,7 Dibër 42,7 Durrës 48,7 Elbasan 62,2 Fier 59,2 Gjirokastër 65,6 Korçë 60,4 Kukës 57,9 Lezhë 36,6 Shkodër 54,1 Tiranë 49,5 Vlorë 48,9 Burra Berat 63,5 Dibër 45,2 Durrës 57,1 Elbasan 65,6 Fier 64,5 Gjirokastër 70,1 Korçë 67,5 Kukës 61,4 Lezhë 40,8 Shkodër 62,9 Tiranë 57,5 Vlorë 59,0 Gra Berat 58,0 50 Dibër 40,2 Durrës 40,2 Elbasan 58,9 Fier 53,8 Gjirokastër 61,1 Korçë 53,4 Kukës 54,7 Lezhë 32,4 Shkodër 45,7 Tiranë 41,9 Vlorë 38,7 Struktura e punësimit sipas statusit profesional Totali 1 248 749 Menaxherë, profesionistë dhe teknikë 18,9 Nëpunës, punonjës të shitjeve dhe shërbimeve 18,7 Punonjës të aftë në bujqësi dhe të lidhur me sektorin e tregtisë 46,9 Punonjës në montim 8,3 Profesione elementare 6,6 Forcat e armatosura 0,7 Burra 693 314 Menaxherë, profesionistë dhe teknikë 16,2 Nëpunës, punonjës të shitjeve dhe shërbimeve 19,1 Punonjës të aftë në bujqësi dhe të lidhur me sektorin e tregtisë 49,1 Punonjës në montim 8,9 Profesione elementare 5,4 Forcat e armatosura 1,2 Gra 555 435 Menaxherë, profesionistë dhe teknikë 22,2 Nëpunës, punonjës të shitjeve dhe shërbimeve 18,2 Punonjës të aftë në bujqësi dhe të lidhur me sektorin e tregtisë 44,1 Punonjës në montim 7,5 Profesione elementare 8,0 Forcat e armatosura 0,1 Përqindja e të vetëpunësuarve Totali Totali (15 +) 31,9 15–64 31,2 20–64 31,5 15–24 17,5 25–29 18,3 25–54 30,0 55–64 41,8 65+ 44,0 Burra Totali (15 +) 39,0 15–64 38,1 20–64 38,5 15–24 18,4 25–29 22,9 25–54 37,6 51 55–64 48,1 65+ 52,7 Gra Totali (15 +) 23,3 15–64 22,7 20–64 22,9 15–24 16,3 25–29 12,5 25–54 21,3 55–64 32,0 65+ 32,6 Përqindja e personave që punojnë (pa pagesë) në biznesin familjar Totali Totali (15 +) 20,1 15–64 18,3 20–64 17,4 15–24 35,1 25–29 16,8 25–54 15,5 55–64 20,8 65+ 49,9 Burra Totali (15 +) 14,4 15–64 12,9 20–64 12,1 15–24 33,3 25–29 17,6 25–54 10,8 55–64 10,9 65+ 38,1 Gra Totali (15 +) 27,3 15–64 25,0 20–64 24,1 15–24 37,7 25–29 15,9 25–54 20,8 55–64 36,4 65+ 65,7 Përqindja e të punësuarve që punojnë më pak se 15 orë në javë Totali 2,6 Burra 1,8 Gra 3,6 Struktura sektoriale e punësimit Totali Bujqësia 33,8 Prodhimi 11,2 Ndërtimi 8,1 Industria nxjerrëse, furnizimi me energji, gaz dhe ujë 2,6 Tregtia, transporti, hoteleria, shërbimet e biznesit dhe administrative 26,6 52 Administrimi publik, shërbimet sociale dhe aktivitete e shërbime të tjera 17,7 Burra Bujqësia 28,8 Prodhimi 9,4 Ndërtimi 14,2 Industria nxjerrëse, furnizimi me energji, gaz dhe ujë 4,0 Tregtia, transporti, hoteleria, shërbimet e biznesit dhe administrative 30,1 Administrimi publik, shërbimet sociale dhe aktivitete e shërbime të tjera 13,6 Gra Bujqësia 40,0 Prodhimi 13,5 Ndërtimi 0,5 Industria nxjerrëse, furnizimi me energji, gaz dhe ujë 0,9 Tregtia, transporti, hoteleria, shërbimet e biznesit dhe administrative 22,3 Administrimi publik, shërbimet sociale dhe aktivitete e shërbime të tjera 22,9 Shkalla e papunësisë Totali 15 + 11,5 15–64 12,0 20–64 11,7 15–24 27,1 25–29 16,0 25–54 10,3 55–64 9,6 Burra 15 + 11,3 15–64 11,8 20–64 11,4 15–24 25,5 25–29 16,7 25–54 10,3 55–64 8,9 Gra 15 + 11,8 15–64 12,4 20–64 12,1 15–24 29,2 25–29 15,2 25–54 10,3 55–64 10,6 Përqindja e të punësuarve në tregun informal Totali 29,4 Burra 34,8 Gra 21,4 Burimi i të dhënave: Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive Treguesi 2020 2021 Numri i punëkërkuesve të papunë të regjistruar 82 921 87 419 Përqindja e punëkërkuesve të papunë të regjistruar që janë pjesë e programeve aktive të 38% - tregut të punës Numri i grave 43 647 45 125 Përqindja e grave që janë pjesë e programeve aktive të tregut të punës 42% - 53 Numri i kryefamiljarëve 33 474 33 340 Përqindja e kryefamiljarëve që janë pjesë e programeve aktive të tregut të punës 21% - Numri i përfituesve të përfitimeve nga papunësia – punëkërkues të papunë 4745 4679 Përqindja e përfituesve të përfitimeve nga papunësia që janë pjesë e programeve aktive 65% - të tregut të punës Numri i përfituesve të ndihmës ekonomike – punëkërkues të papunë 26 633 27 576 Përqindja e përfituesve të ndihmës ekonomike që janë pjesë e programeve aktive të 6% - tregut të punës Numri i të papunëve afatgjatë – punëkërkues të papunë 37 788 43 902 Përqindja e të papunëve afatgjatë që janë pjesë e programeve aktive të tregut të punës 8% - Numri i romëve dhe egjiptianëve – punëkërkues të papunë 7570 7671 Përqindja e romëve dhe egjiptianëve që janë pjesë e programeve aktive të tregut të 13% - punës Numri i personave me aftësi të kufizuara – punëkërkues të papunë të regjistruar 604 475 Përqindja e personave me aftësi të kufizuara që janë pjesë e programeve aktive të tregut 28% - të punës Numri i emigrantëve të kthyer – punëkërkues të papunë 572 567 Përqindja e emigrantëve të kthyer që janë pjesë e programeve aktive të tregut të punës 14% - Numri i personave të moshës 15–29 vjeç – punëkërkues të papunë 18 561 20 156 Përqindja e personave të moshës 15–29 vjeç që janë pjesë e programeve aktive të tregut 68% - të punës Numri i personave të moshës 30–39 vjeç – punëkërkues të papunë 15 476 16 964 Përqindja e personave të moshës 30–39 vjeç që janë pjesë e programeve aktive të tregut 49% - të punës Numri i personave të moshës 40–50 vjeç – punëkërkues të papunë 18 000 20 166 Përqindja e personave të moshës 40–50 vjeç që janë pjesë e programeve aktive të tregut 36% - të punës Numri i personave mbi 50 vjeç – punëkërkues të papunë 30 884 30 134 Përqindja e personave mbi 50 vjeç që janë pjesë e programeve aktive të tregut të punës 16% - Shpenzimet buxhetore (në milionë lek) Administrata qendrore dhe vendore 316,6 368,2 Programet për nxitjen e punësimit 71,5 393,2 Përfitimet nga papunësia 886,6 952 Formimi profesional 235,0 292 Financimi total 1547,0 2005,2 c) Shëndeti Burimi i të dhënave: Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës – Instituti i Statistikave Treguesi 2021 Jetëgjatësia e pritshme sipas gjinisë dhe grup-moshës 0 vjeç – djem 74,4 0 vjeç – vajza 78,7 1–4 vjeç – djem 74,1 1–4 vjeç – vajza 78,3 60–64 vjeç - burra 18,7 60–64 vjeç - gra 21,4 Burimi i të dhënave: Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës – Instituti i Statistikave Treguesi 2020 Gjendja mjekësore/shëndetësore e vetëperceptuar Shumë e mirë ose e mirë – burra 84,7 Shumë e mirë ose e mirë – gra 80,9 Shumë e mirë ose e mirë – totali 82,8 54 Mesatare – burra 11,2 Mesatare – gra 14,3 Mesatare – totali 12,7 E dobët ose shumë e dobët – burra 4,1 E dobët ose shumë e dobët – gra 4,8 E dobët ose shumë e dobët – totali 4,5 Burimi i të dhënave: Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor Treguesi 2020 2021 Numri i personave me sëmundje kronike 94 563 106 935 % e personave me sëmundje kronike (nga 23,24 26 numri i përgjithshëm i personave) Rimbursimi për barnat e dhëna me recetë 10 709 629 733 11 020 385 000 Pagesat e pacientëve 984 234 170 1 073 503 982 Numri i personave të diagnostikuar me Sars- 6534 (janar–dhjetor 2021) Cov2, të cilëve u janë rimbursuar barnat e 1708 724 (janar–qershor 2022) dhëna me recetë (nëntor–dhjetor 2020) Burimi i të dhënave: Instituti i Shëndetit Publik Treguesi 2021 Kanceri i qafës së mitrës Numri total i rasteve - Incidenca për 100 000 gra - Numri i vdekjeve - Niveli bruto - Niveli i standardizuar* - Kanceri kolorektal Numri total i rasteve - Burra - Gra - Incidenca për 100 000 banorë Numri total i rasteve - Burra - Gra - *Popullata sipas standardit botëror të OBSH-së. Burimi i të dhënave: Instituti i Shëndetit Publik Treguesi 2020 2021 Tuberkulozi Numri total i rasteve 240 269 Tuberkulozi pulmonar 201 216 Tuberkulozi ekstrapulmonar 39 53 Incidenca për 100 000 banorë 8,5 9,5 Numri i personave të infektuar me COVID-19 61 097 145 431 Numri i vaksinave të administruara kundër COVID-19: 2 820 320; Numri i personave që kanë marrë 1 dozë të vaksinës kundër COVID-19: 1 268 177; Numri i personave që kanë marrë 2 doza të vaksinës kundër COVID-19: 1 204 905; Numri i personave që kanë marrë 3 doza të vaksinës kundër COVID-19: 336 087; Numri i personave që kanë marrë 4 doza të vaksinës kundër COVID-19: 11 151. Burimi i të dhënave: Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale/INSTAT Treguesi 2020 2021 55 Shkalla e vdekshmërisë foshnjore (0–1 vjeç)/1000 lindje të gjalla INSTAT-i 10,0 8,4 MSHMS-ja 5,3 6,0 Shkalla e vdekshmërisë te fëmijët (0–5 vjeç)/1000 lindje të gjalla INSTAT-i 10,9 9,2 MSHMS-ja 6,1 6,8 Shkalla e vdekshmërisë te foshnjat e porsalindura/1000 lindje të gjalla INSTAT-i - - MSHMS-ja 3,8 3,5 Mbulimi me vaksinim Tuberkulozi 97,9 98,8 Difteria 98,5 95,8 Tetanozi 98,5 95,8 Kolla e mirë 98,5 95,8 Fruthi-rubeola-shytat 91,0 89,2 Poliomieliti 98,3 98,0 Shkalla e vdekshmërisë te nënat/100 000 lindje të gjalla - INSTAT-i 3,6 7,3 MSHMS-ja 4,1 8,3 Numri i fëmijëve të lindur me sindromën Down 10 - Numri i fëmijëve me anomali kongjenitale 243 256 Numri i rasteve të reja të kancerit të gjirit - - Numri i aborteve 4540 4463 Numri i aborteve/1000 lindje të gjalla 161,7 163,6 Shkalla e shtrimit në spital 201,449 244,784 Kohëzgjatja mesatare e qëndrimit 4,5 5,1 Përqindja e përdorimit të shtretërve për kujdesin spitalor 31,4 40,2 Shkalla e zënies së shtretërve 25,4 28,7 d) Arsimi dhe formimi Burimi i të dhënave: Ministria e Arsimit dhe Sportit Treguesi 2021 Aftësi funksionale të nxënësve (PISA) Leximi (nën nivelin bazë) - Njohuri në matematikë (nën nivelin bazë) - Aftësi në shkenca (nën nivelin bazë) - Leximi (mbi nivelin bazë) - Njohuri në matematikë (mbi nivelin bazë) - Aftësi në shkenca (mbi nivelin bazë) - Leximi - Njohuri në matematikë - Aftësi në shkenca - Burimi i të dhënave: Ministria e Arsimit dhe Sportit Treguesi 2019- 2020–2021 2020 Niveli i regjistrimeve Kopshti Niveli bruto i regjistrimeve 79,9 82,2 Niveli neto i regjistrimeve 75,9 - Arsimi 9-vjeçar Niveli bruto i regjistrimeve 99,8 95,4 Niveli neto i regjistrimeve 95,8 - 56 Arsimi i mesëm Niveli bruto i regjistrimeve 90,7 96,2 Niveli neto i regjistrimeve 76,2 - Arsim i lartë Niveli bruto i regjistrimeve 59,5 61,3 Shkalla e braktisjes së shkollës Shkalla e braktisjes – arsimi bazë Totali 0,49 0,51 Vajza 0,46 0,44 Djem 0,53 0,56 Zona urbane 0,5 0,52 Zona rurale 0,49 0,49 Përqindja e braktisjes së shkollës – arsimi i mesëm i lartë Totali 1,76 1,51 Vajza 0,85 0,9 Djem 2,84 2,0 Zona urbane 1,18 0,85 Zona rurale 3,4 3,3 Numri i nxënësve me aftësi të kufizuara (fizike dhe mendore) në sistemin arsimor Arsimi parashkollor 494 502 Arsimi bazë 3550 3724 Arsimi i mesëm i lartë 529 560 Totali (të gjitha llojet e institucioneve të arsimit parauniversitar) 4573 4786 Totali (shkollat e arsimit të orientuar) 527 588 Numri i nxënësve romë dhe egjiptianë Arsimi parashkollor Romë 1137 712 Egjiptianë 1859 1694 Arsimi bazë Romë 3550 3475 Egjiptianë 7144 7458 Arsimi i mesëm i lartë Romë 175 142 Egjiptianë 650 714 Arsimi parauniversitar Romë 4862 4338 Egjiptianë 9653 9997 Numri i nxënësve me akses në tekste shkollore falas43 Numri i nxënësve në klasat 1 deri në 4 (2019–2020) dhe klasat 1 deri në 7 140 607 182 781 (2021–2021) Numri i nxënësve romë 1525 108 Numri i nxënësve egjiptianë 3130 297 Numri i nxënësve të verbër 54 26 Numri i nxënësve jetimë 978 377 Numri i nxënësve që vijnë nga familje të cilat përfitojnë ndihmë ekonomike dhe 10 494 asistencë papunësie 32 033 43 Sipas vendimit të Këshillit të Ministrave nr. 486, datë 17.6.2020, “Për shtypjen, botimin, shpërndarjen dhe shitjen e teksteve shkollore të sistemit të arsimit parauniversitar” (i pa ndryshuar për vitin shkollor 2020 –2021) nxënësve që ndjekin arsimin bazë, në klasën e parë, në institucionet arsimore publike, u jepen tekstet shkollore të reja, çdo vit, në përdorim falas, dhe atyre që ndjekin arsimin bazë në institucionet arsimore publike nga klasa e dytë deri në klasën e shtatë u jepen tekstet shkollore në përdorim falas. 57 Burimi i të dhënave: Ministria e Arsimit dhe Sportit Treguesi 2020 2021 Shpenzimet për arsimin (si përqindje e PBB-së) Arsimi bazë 1,46% - Arsimi i mesëm i lartë 0,44% - Totali (arsimi parauniversitar) 1,90% - Tregues të tjerë të arsimit për vitin akademik 2021–2022: - Numri i institucioneve të arsimit parauniversitar që kanë përfituar subvencione për ushqim: - - Numri i fëmijëve që kanë përfituar subvencione për ushqim: - - Numri i fëmijëve që kanë përfituar subvencione për transport: - - Numri i fëmijëve që kanë përfituar bursa (klasa VI e lart): 2800 - Numri i fëmijëve që rrezikonin të braktisnin institucionet e arsimit parauniversitar dhe që kanë përfituar bursa: 170 e) Nevojat bazë Burimi i të dhënave: Anketa e të Ardhurave dhe Nivelit të Jetesës – Instituti i Statistikave Treguesi 2020 Barra financiare e shkaktuar nga shpenzimet që lidhen me strehimin (%) Barra financiare 3,8 Zotërimi i pajisjeve elektro-shtëpiake (%) Telefon 99,3 Televizor 99,6 Kompjuter 46,9 Makinë larëse 97,2 Cilësia e veshjeve/veshje të papërshtatshme (%) Zëvendësimi i veshjeve të vjetra me të reja 22,4 Të pasurit e dy palë këpucëve 6,4 Cilësia e ushqimit ... Shpenzimet për blerjen e ilaçeve .... Burimi i të dhënave: Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit Treguesi 2020 2021 Përqindja e përfituesve të strehimit social: familjet rome 24,2% 12,7% 1.63 miliardë 21 miliardë Buxheti për strehimin social* lekë lekë Shpenzimet për strehimin social si % e PBB-së 0,22% 0,3% Numri i apartamenteve të përfituara nga kontributi i sektorit privat në - 21 krijimin e fondit publik *Në miliardë lekë f) Të drejtat e njeriut Burimi i të dhënave: Shërbimi Social Shtetëror Treguesi 2020 2021 Numri i përfituesve 16 642 16 027 Qendrat rezidenciale 1750 1687 Qendrat ditore 14892 14 340 Numri i kërkesave nga gratë 350 550 Numri i kërkesave nga romët 523 211 Numri i përfituesve sipas grupit Fëmijë 7161 7102 58 Të rinj 1938 1823 Gra 3174 2745 Të moshuar 2161 1916 Persona me aftësi të kufizuara 2208 2441 Numri i përfituesve sipas rajonit Tiranë 2701 2811 Berat 121 127 Elbasan 1999 1707 Durrës 1214 1534 Fier 353 565 Shkodër 7106 6436 Vlorë 1148 1026 Dibër 110 134 Kukës 92 121 Lezhë 644 551 Korçë 973 805 Gjirokastër 181 210 Numri i rasteve të dhunës në familje të trajtuara nga Qendra Kombëtare e Trajtimit të Viktimave të Dhunës në Familje dhe Strehëzat Totali 60 80 Gra 23 38 Fëmijë (vajza) 19 28 Fëmijë (djem) 18 19 Numri i fëmijëve të neglizhuar që kanë përfituar shërbime mbështetëse Totali 229 - Djem 130 - Vajza 99 - Burimi i të dhënave: Drejtoria e Ndihmës Juridike Falas Treguesi 2020 2021 Numri i kërkesave për ndihmë juridike 4 372 - Numri i miratimeve 4 348 - Përqindja e rasteve të fituara 99,4 % - Numri i përfituesve—ndihma juridike parësore - 8 153 Gra - 58% Burra - 42% Numri i përfituesve—ndihma juridike dytësore - 849 Gra - 65% Burra - 35% Burimi i të dhënave: Ministria e Brendshme Treguesi 2020 2021 Përqindja e personave që zotërojnë certifikatë lindjeje Vajza 0–18 vjeç 40,63 - Burra 0–18 vjeç 40,45 - Gra 18–65 vjeç 0,05 - Burra 18–65 vjeç 0,05 - Gra 65+ - - Burra 65+ - - Numri i pasaportave - 575 529 Numri i kartave të identitetit - 554 457 59 Numri i regjistrimeve - 84 182 Burimi i të dhënave: Ministria e Drejtësisë Treguesi 2021 Numri i çështjeve penale (të përfunduara) 11 791 Numri i çështjeve civile (të përfunduara) 70 513 Numri i çështjeve të pushuara 13 248 Niveli i kriminalitetit (për 100 000 banorë) 196 Numri i personave të përfshirë në punë në komunitet 523 Numri i autorëve të mitur 212

7. REFERENCA Agjenda për Aftësi dhe Punësim, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=958 Asia Foundation (2009) Legal Empowerment for Women and Disadvantaged Groups (fuqizimi ligjor për gratë dhe grupet e pafavorizuara), gjendet në: http://asiafoundation.org/resources/pdfs/LegalEmpowerment.pdf Baldock, J., Manning, N. and Vickerstaff, S. (1999) Social Policy (Politikat Sociale), Oxford: Oxford University Press (Botimi i 2-të) Bartlett, W., Gordon, C., Cino-Pagliarello, M. and Milio, S. (2014) South Eastern Europe, Israel And Turkey Trends, Perspectives and Challenges in Strengthening Vocational Education For Social Inclusion And Social Cohesion (Evropa Juglindore, Izraeli dhe Turqia: Tendenca, perspektiva dhe sfida për forcimin e arsimit profesional për përfshirje dhe kohezion social), Torino: Fondacioni Evropian i Trajnimeve Bartlett, W., Rees, T. and Watts A.G. (2000) Guidance Services and the Learning Society: emerging policies in the European Union (Shërbimet udhërrëfyese dhe shoqëria e të nxënit: politika të reja në Bashkimin Europian), Bristol: The Policy Press Boka, M. and Torluccio, G. (2013) “Informal economy in Albania” “ (Ekonomia informale në Shqipëri), Academic Journal of Interdisciplinary Studies, 2(8): 212–221 Castaldo, A., Reilly, B. (2007) “How do migrant remittances affect the expenditure patterns of Albanian Household?” (Si ndikojnë remitancat nga migrantët në modelet e shpenzimeve të familjeve shqiptare?) Journal of Economics 1: 25–54 Komunikata e Komisionit drejtuar Parlamentit Evropian, Këshillit, Komitetit Evropian Ekonomik dhe Social dhe Komitetit të Rajoneve: Kuadri i BE-së për Strategjitë Kombëtare të Integrimit të Romëve dhe Egjiptianëve deri në vitin 2020, gjendet në gjuhën angleze në: http://ec.europa.eu/justice/policies/discrimination/docs/com_2011_173 Direktiva e Këshillit 2000/43/EC, datë 29 qershor 2000, “Për zbatimin e parimit të trajtimit të barabartë të personave pavarësisht nga raca ose etnia”, gjendet në gjuhën angleze në: http://eur- lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32000L0043:en:HTML Direktiva e Këshillit 2000/78/EC, datë 27 nëntor 2000, “Për krijimin e një kuadri të përgjithshëm për trajtim të barabartë në punësim dhe profesione”, gjendet në gjuhën angleze në: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32000L0078:en:HTML Direktiva e Këshillit 2004/113/EC, datë 13 dhjetor 2004, “Për zbatimin e parimit të trajtimit të barabartë midis burrave dhe grave për akses në dhe furnizim me mallra dhe shërbime”, gjendet në gjuhën angleze në: http://eur- lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2004:373:0037:0043:en:PDF Strategjia e integrimit të romëve në shtetet anëtare, gjendet në gjuhën angleze në: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_1813 Demalija, R. 92014) “Migration and social transformation: the case of Albania and Greece” (Migrimi dhe transformimi social: rasti i Shqipërisë dhe Greqisë), Journal of Community Positive Practices, XIV(1): 3-14. 60 Direktiva 2006/54/KE e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit, datë 5 korrik 2006, “Për zbatimin e parimit të mundësive të barabarta dhe trajtimit të barabartë të burrave dhe grave në çështjet e punësimit dhe profesioneve”, gjendet në gjuhën angleze në: http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uriëOJ:L:2006:204:0023:0036:en:PDF Duval, L. and Wolff, F. (2010) “Remittances matter: longitudinal evidence from Albania” (Remitancat kanë rëndësi: prova afatgjata nga Shqipëria), Post-Communist Economies, 22(1): 73- 97 Agjencia Ekzekutive Evropiane për Arsimin, Mjetet Audiovizuale dhe Kulturën, gjendet në: http://eacea.ec.europa.eu/index_en.php European Pillar of Social Rights: https://op.europa.eu/webpub/empl/european-pillar-of- social-rights/en/ INSTAT-i, http://www.instat.gov.al/media/8364/income-and-living-condition-2019.pdf Rregullorja (BE) 2021/1057 e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit e datës 24 qershor 2021 për krijimin e Fondit Social Evropian Plus (ESF+) dhe shfuqizimin e Rregullores (BE) Nr. 1296/2013, në respektim të nenit 174 i Traktatit të Themelimit dhe Funksionimit të Bashkimit i cili i referohet forcimit të kohezionit ekonomik, social dhe territorial http://ec.europa.eu/eurostat/statistics explained/index.php/Glossary:At-risk-of-poverty_rate Rava llion. M. (Prill 2010). Poverty Lines across the World (Kufijtë e varfërisë në mbarë botën). Dokumente pune për studimin e politikave, nr. 5284, Uashington DC http://www.eurohex.eu/pdf/Reports_2010/2010TR4.6_Health%20Module.pdf Eurostat (2013a) Statistical matching of EU-SILC and the Household Budget Survey to compare poverty estimates using income, expenditures and material deprivation (Përputhja statistikore ndërmjet BE-AANJ dhe Anketës së Buxhetit të Familjeve me qëllim krahasimin e vlerësimeve të varfërisë duke përdorur të ardhurat, shpenzimet dhe privimin material). Eurostat Methodologies and Working papers (Metodologjitë dhe dokumentet e punës së Eurostat) Eurostat. (2013b). The measurement of poverty and social inclusion in the EU: achievements and further improvements (Matja e varfërisë dhe përfshirjes sociale në BE: Arritjet dhe përmirësime të mëtejshme), Dokument pune nr. 25, 25 nëntor 2013, paraqitur në Konferencën e UNCEC, Gjenevë 2-4 dhjetor 2013 Paketa e Punësimit, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catIdw1039&langId=en Agjenda Evropiane për të Drejtat e Fëmijëve, gjendet në: http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/rights-child/eu-agenda/index_en.htm Karta e të Drejtave Themelore të Bashkimit Europian, gjendet në: http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/charter/index_en.htm Strategjia Evropiane e Shëndetësisë, gjendet në: http://ec.europa.eu/health/strategy/policy/index_en.htm Asambleja e BE-së për Përfaqësuesit Rajonalë dhe Lokalë, gjendet në: https://www.coe.int/en/web/congress/overview “Evropa 2020”. Një strategji evropiane për zhvillim inteligjent, të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës, Nisma kryesore: “Agjenda për Aftësi dhe Punësim: Kontributi evropian drejt punësimit të plotë, KE 2010”, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=958 “Evropa 2020”. Udhëzimet e integruara për politikat ekonomike dhe të punësimit të shteteve anëtare, gjendet në: http://ec.europa.eu/eu2020/pdf/Brochure%20Integrated%20Guidelines.pdf Një Evropë e Qëndrueshme,https://commission.europa.eu/publications/sustainable-europe- 2030_en Agjencia Evropiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë, gjendet në: https://osha.europa.eu/en 61 Qendra Evropiane për Zhvillim dhe Formim Profesional, gjendet në Fondi Europian i Përshtatjes me Globalizimin, gjendet në: http://www.cedefop.europa.eu/en Komisioni Evropian (2013) Drejt Investimit Social për Zhvillim dhe Kohezion, Bruksel, 20.2.2013, COM(2013) 83 versioni përfundimtar. Komisioni Evropian, Strategjia për zbatimin efektiv të Kartës së të Drejtave Themelore nga Bashkimi Evropian, COM (2010) 573/4, http://ec.europa.eu/justice/news/intro/doc/com_2010_573_4_en.pdf Rregullorja (BE) 2021/1057 e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit e datës 24 qershor 2021 për krijimin e Fondit Social Evropian Plus (ESF+) dhe shfuqizimin e Rregullores (BE) Nr. 1296/2013 Traktati i Themelimit dhe Funksionimit të Bashkimit Evropian Komisioni Evropian (2013) Drejt Investimit Social për Zhvillim dhe Kohezion, Bruksel, 20.2.2013, COM (2013) 83 versioni përfundimtar Ministria e Financës dhe Ekonomisë, “Strategjia për punësim dhe aftësi 2023–2030” Programi i qeverisë 2021–2025 (kryeministria.al) Strategjia Evropiane për Aftësinë e Kufizuar, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1137&langId=en Strategjia Evropiane e Punësimit, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=101 Fondacioni Evropian për Përmirësimin e Kushteve të Jetesës dhe të Punës, gjendet në: http://www.eurofound.europa.eu/ Fondi Evropian i Përshtatjes me Globalizimin, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=326& Instituti Evropian për Barazinë Gjinore, gjendet në: http://eige.europa.eu/ Fondi Social Evropian, mund të gjendet në: http://ec.europa.eu/esf/home.jsp?langId=en Komiteti Evropian Ekonomik dhe Social, gjendet në: http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.home Rezoluta e Parlamentit Evropian, datë 11 qershor 2013, “Për strehimin social në Bashkimin Evropian” (2012/2293(INI)), gjendet në: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=EN&reference=P7- TA-2013-246 Platforma Evropiane kundër Varfërisë dhe Përjashtimit Social, gjendet në: http://eur- lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0758:FIN:EN:PDF Platforma Evropiane kundër Varfërisë dhe Përjashtimit Social, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=961 Agjencia e Bashkimit Evropian për të Drejtat Themelore, gjendet në: http://fra.europa.eu/en Fletorja Zyrtare. (2014) Për Miratimin e Strategjisë së Zhvillimit të Biznesit dhe Investimeve dhe të Planit të Veprimit për Periudhën 2014-2020. Vendimi nr. 635, datë 1.10.2014. Fondi për Ndihmë Evropiane për më të Deprivuarit, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1089&langId=en Mundësitë e Financimit sipas Politikës së Përbashkët Bujqësore, mund të gjendet në: http://ec.europa.eu/agriculture/cap-funding/funding-opportunities/index_en.htm Gerxhani, K. and de Werfhorst, H. G. (2013) “ The effect of education on informal sector participation in a post-communist economy” (Ndikimi i arsimit në pjesëmarrjen në sektorin informal në një ekonomi pas-komuniste), Studimi Sociologjik Evropian, 29(3): 464–476 Qeveria shqiptare. (Draft) Strategjia Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim, 2015–2020 Guerin, B. (n.d.) Breaking the Cycle of Disadvantage: Early Childhood Interventions and Progression to Higher Education in Europe (Ndërprerja e ciklit të disavantazhit: ndërhyrjet në fëmijërinë e hershme dhe përparimi drejt arsimit të lartë në Europë), Dokument informues nga EPIC, gjendet në: http://europa.eu/epic/studies-reports/docs/rr-553-dg-employment-ecec- brief-v-0-49_final.pdf 62 ILO (2012) Addressing Social Inclusion through Vocational Education and Training: Updated Information on Social Inclusion in Education and Employment (Trajtimi i përfshirjes sociale nëpërmjet arsimit dhe formimit profesional: Informacion i përditësuar për përfshirjen sociale në arsim dhe punësim, Tiranë: ILO dhe UNDP Fondi Monetar Ndërkombëtar. (2014) Shqyrtim i parë sipas marrëveshjes së zgjeruar dhe kërkesës për modifikimin e kritereve të performancës, gjendet në http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2014/cr14211.pdf Investing in Health, Commission Staff Working Document, Social Investment Package, Investimi në shëndetësi; Dokument pune për punonjësit e komisionit; Paketa e Investimeve Sociale, Bruksel, 20.2.2013, gjendet në: http://ec.europa.eu/health/strategy/docs/swd_investing_in_health.pdf Janta, B. (n.d.) Caring for Children in Europe: How Childcare, Parental Leave and Flexible Working Arrangements Interact in Europe (Kujdesi për fëmijët në Europë: Si ndërveprojnë kujdesi për fëmijët, leja prindërore, dhe oraret fleksibël të punës në Europë), Dokument informues nga EPIC, gjendet në: http://europa.eu/epic/studies-reports/docs/rr-554-dg- employment-childcare-brief-v-0-16-final.pdf Kryeministria, Urdhri i Kryeministrit nr. 90, datë 1.8.2023, “Për marrjen e masave për zbatimin e qasjes së gjerë sektoriale/ndersektoriale, si dhe ngritjen dhe riorganizimin e Mekanizmit sektorial/ndersektorial të integruar” Strategjia Kombëtare e Mbrojtjes Sociale 2019–2022 Plani Kombëtar i Veprimit për Integrimin e Romëve dhe Egjiptianëve, 2015–2020 Plani Kombëtar i Veprimit për Integrimin e Romëve dhe Egjiptianëve, 2021–2025 Strategjia e Strehimit Social për Republikën e Shqipërisë, 2016–2025 Namati (2014) What do we know about Legal Empowerment? Mapping the Evidence (Çfarë dimë për fuqizimin ligjor? Hartëzimi i provave), gjendet në gjuhën angleze në: http://www.namati.org/publications/what-do-we-know-about-legal-empowerment-mapping- the-evidence/ OECD. (n.d.) Online OECD Employment Database (Baza e të dhënave të punësimit e OECD-së), gjendet në: http://www.oecd.org/employment/emp/onlineoecdemploymentdatabase.htm Project Preparation Facility (Instrumenti për Përgatitjen e Projektit). (2014). Governance and Public Financial Management in the Employment, Skills and Social Policy Sector. An Assessment of Structures for Policy and Programme Coordination (Qeverisja dhe menaxhimi i financave publike në punësim, aftësi dhe politika sociale: Një vlerësim i strukturave për bashkërendinimin e politikave dhe të programeve), f. 12 Politika e re për kohezionin social https://ec.europa.eu/regional_policy/2021–2027_en Ray, D. (1998) Development Economics (Ekonomia e Zhvillimit), Princeton: Princeton University Press Sen, A. (1999) Development as Freedom (Zhvillimi si Liri), Nju-Jork: Alfred A Knopf Paketa e investimeve sociale, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langIdëen&catId=1044&newsId=1807&furtherNews=y es Reforma e programit të Ndihmës Ekonomike në Shqipëri https://www.ilo.org/publications/reform-economic-assistance-programme-albania?lang=sq Komiteti i Mbrojtjes Sociale, gjendet në: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=758 Raporti i Komitetit të Mbrojtjes Sociale për Këshillin, Këshilli i BE-së, 6500/10 SOC 115 ECOFIN 101, FSTR 8 EDUC 31 SAN 31, 15 shkurt 2010 Shërbimi Ligjor Falas Tiranë, Ndihma ligjore në Shqipëri, Tiranë: Shërbimi Ligjor Falas Tiranë. 63 UNDP https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report- document/hdr2021–22reportenglish_0.pdf UNDP (2013) Praktika dhe politikat për strehimin e romëve në Shqipëri: Studim Analitik, Tiranë: UNDP UNDP. (2014b) Social Housing in Albania: a Situation Analysis (Strehimi social në Shqipëri: Analizë e situatës), gjendet në: http://www.al.undp.org/content/albania/en/home/library/analysis-of-situation-of-social- housing-in-albania/ UNESCO. (n.d.) Education (Arsimi), gjendet në: http://www.uis.unesco.org/DataCentre/Pages/BrowseEducation.aspx UN Women. (2011) Harmonized Indicators on Gender Equality and the Status of Women in Albania (Treguesit e harmonizuar për barazinë gjinore dhe statusi i grave në Shqipëri), gjendet në gjuhën angleze në: http://genderfinancing.unwomen.org/~/media/files/un%20women/grb/resources/harmoni sed%20indicators%20on%20gender%20equality%20and%20the%20status%20of%20women%2 0in%20albania.pdf White Paper on Social Policy (Dokument Teknik për Politikat Sociale), (COM (94) 333), gjendet në gjuhën angleze në: http://aei.pitt.edu/1118/1/social_policy_white_paper_COM_94_333_A.pdf Organizata Botërore e Shëndetësisë. (2012) Global Health Indicators (Treguesit Globalë të Shëndetësisë) 64