Strategic Plan 2024 - 2028 of General Directorate of Forestry

T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ST RA TE Jİ K P LA N 2 02 4 - 20 28 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ STRATEJİK PLAN 2024-2028 www.ogm.gov.tr 24 7S TR 23 46 01 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ STRATEJİK PLAN 2024-2028 ARALIK 2023 '' Ağaç, Çiçek ve Yeşillik Medeniyet Demektir.'' BAKAN SUNUŞU Hızla artan nüfus, şehirleşme, ekonomik faaliyetler, çeşitlenen tüketim alışkanlıkları; çevre ve doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Çevre kirliliği, iklim değişikliği, çölleşme, ormansızlaşma, su kıtlığı ve gıda güvenliği gibi küresel sorunlar dünya gündemindeki yerini korumaktadır. Ormanlar, önemli doğal kaynaklar arasında yer almaktadır. Ancak; sanayileşme, artan kentsel nüfus, küresel iklim değişimi, biyolojik çeşitliliğin yok olması gibi her geçen gün yükselen küresel ölçekteki sorunlar ormanları da tehdit etmektedir. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaşanan ekonomik, çevresel ve sosyal gelişmeler, orman kaynaklarına yönelik talep ve beklentileri önemli ölçüde artırmıştır. Yakın zamana kadar ağırlıklı olarak odun üretim kaynağı olarak görülen ormanlar, son yıllarda odun dışı orman ürünleri, ekolojik- sosyal hizmetler ve koruyucu-çevresel fonksiyonları ile gündeme gelmektedir. Ormanların sadece odun üretimine dayalı olan planlama şekli değiştirilerek, ekosistem tabanlı fonksiyonel planlama modeli uygulamaya konulmuş; ormanların ekolojik, ekonomik ve sosyal fonksiyonlarını dikkate alan fonksiyonel amenajman planlarına göre ormancılık faaliyetleri yönlendirilmiştir. Ülkemiz orman varlığını artırabilen nadir ülkelerden biri olma özelliğine sahiptir. Süreç içerisinde, uygun alanlar üzerinde çok maksatlı ağaçlandırma ve toprak muhafaza çalışmaları gerçekleştirilmiş, böylece bir yandan orman alanları artırılırken bir yandan da erozyonun ve rüsubat taşınımının önlenmesi, yeni rekreasyon, turizm alanlarının, yeni karbon yutaklarının, oksijen kaynaklarının teşkili sağlanmıştır. Bununla birlikte özellikle gelir getirici türler kullanılarak yapılan ağaçlandırmalarla da yöre halkı ekonomisine katkıda bulunulması hedeflenmiştir. Bozuk orman alanlarının hızla rehabilite edilerek verimli orman alanlarına dönüştürülmesi, orman yangınlarıyla ve zararlılarıyla yapılan etkin mücadele, orman halk ilişkilerinin geliştirilmesi ve mülkiyet sorunlarının giderilmesine yönelik çalışmalar ile ormanların sağladığı ürün ve hizmetlerden çok maksatlı ve sürdürülebilir faydalanmaya yönelik çalışmalar yeni plan döneminde de kararlılıkla sürdürülecektir. Bu kapsamda ülke geneli için hazırlanan ve belirlenen öncelikli faaliyet alanlarının yer aldığı proje ve eylem planları uygulamaya konulmuştur. Gelecek beş yıllık döneme ışık tutacak olan Orman Genel Müdürlüğü Stratejik Planının (2024-2028) hazırlanmasında emeği geçenleri kutlar, planın etkili bir şekilde uygulanması ve ormancılığımızın gelişim sürecine katkıda bulunmasını temenni ederim. İbrahim YUMAKLI Bakan ÜST YÖNETİCİ SUNUŞU Çevresel sorunlar, iklim değişikliği, kullanılabilir ve sağlıklı su kaynaklarının yetersizliği, gıda güvenliği gibi insanlık açısından son derece önem arz eden hususlar ve toplumsal beklentiler dikkate alındığında, ormanların sürdürülebilir yönetimi daha da önemli hale gelmektedir. Ormanların; su rejimini düzenleme, toprak koruma ve çevre kirliliğini önleme gibi yaşamsal işlevlerinin yanında, biyolojik çeşitliliğin korunmasındaki yeri ve rolü de son derece önemlidir. Toplum talepleri ve ülke ormanlarının yapısı dikkate alınarak, orman yönetiminin; biyolojik ve teknik özellikleri ile ekolojik, ekonomik, sosyal, kültürel ve yönetsel boyutlarının bir ekosistem bütünlüğü içerisinde ele alınması günümüz ormancılık anlayışının temel yaklaşımıdır. Genel Müdürlüğümüz; ormanların korunması, geliştirilmesi ve genişletilmesi, topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde işletilmesi görevlerini doğayla uyumlu sürdürülebilir orman yönetimi anlayışı çerçevesinde yürütmektedir. Ormanların nicelik ve nitelik olarak korunması, geliştirilmesi ve iyileştirilmesi, sosyal ve ekonomik kalkınmanın sağlanması, zengin kaynak değerlerine sahip ormanların sunduğu imkânlardan daha fazla faydalanmak maksadıyla hazırlanan proje ve eylem planları uygulamaya konulmuştur. Ormanların hukuken güvence altına alınması, başta yangınlar ve zararlılar olmak üzere çeşitli faktörlere karşı etkin şekilde korunması, çok maksatlı ve verimli şekilde yönetilmesi, endüstriyel ve toprak muhafaza maksatlı ağaçlandırmalarının yapılması, rehabilitasyon çalışmaları, özel ağaçlandırmanın geliştirilmesi ve toplumun bu konularda bilinçlendirilmesi, orman-halk ilişkilerinin iyileştirilmesi, ormanların sağladığı ürün ve hizmetlerden sürdürülebilir şekilde faydalanılması ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi plan dönemi öncelikli hedeflerimiz arasında yer almaktadır. Ayrıca, orman ürünlerine olan talep artışına rağmen doğal ormanların odun üretimi dışındaki fonksiyonel hizmetlerine olan kamuoyu talepleri, potansiyel ağaçlandırma sahalarının ve endüstriyel ağaçlandırmanın gelecekteki odun arz açığının kapatılmasında giderek daha da önemli olacağı değerlendirilmektedir. Türkiye yüzyılı vizyonu çerçevesinde dijitalleşme sürecine bağlı olarak daha hızlı ve etkili karar alma fırsatlarının getireceği katkılar göz önüne alındığında plan döneminde, orman ve orman kaynaklarının belirlenen misyon, vizyon ve temel prensipler çerçevesinde yönetiminin sağlanması ile toplumsal beklentilerin karşılanmasına yönelik ortaya konulan stratejik hedeflere ulaşılacağına olan inancım tamdır. Genel Müdürlüğümüzün alacağı önemli kararlara ve atacağı adımlara ışık tutacak olan ve 2024-2028 yıllarını kapsayan stratejik planın hazırlanmasında, özverili ve özenli çalışmalarda bulunan Strateji Geliştirme Kuruluna ve Stratejik Planlama Ekibine, bilgi birikimlerini ve görüşlerini yansıtan tüm paydaşlara teşekkürlerimi sunar, planın ülkemiz ormancılığına hayırlı olmasını dilerim. Bekir KARACABEY Genel Müdür İÇİNDEKİLER BİR BAKIŞTA STRATEJİK PLAN .................................................................................................... 1 STRATEJİK PLAN HAZIRLIK SÜRECİ .......................................................................................... 5 1. Yöntem ..................................................................................................................................... 5 2. Katılımcılık .............................................................................................................................. 5 DURUM ANALİZİ ................................................................................................................................ 7 1. Kurumsal Tarihçe ..................................................................................................................... 7 2. 2019-2023 Dönemi Stratejik Planın Değerlendirilmesi ........................................................... 8 3. Mevzuat Analizi ....................................................................................................................... 9 4. Üst Politika Belgeleri Analizi ................................................................................................ 12 5. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Uluslararası Stratejiler, Sözleşmeler ve Girişimler .......16 6. Program, Alt Program Analizi ............................................................................................... 18 7. Faaliyet Alanları, Sunulan Ürün ve Hizmetler .......................................................................23 8. Paydaş Analizi ........................................................................................................................43 9. Kuruluş İçi Analiz ..................................................................................................................47 10. PESTLE Analizi ..................................................................................................................... 53 11. GZFT Analizi ......................................................................................................................... 65 12. Tespitler ve İhtiyaçlar ............................................................................................................67 MİSYON, VİZYON, TEMEL İLKE VE DEĞERLER ....................................................................84 AMAÇ VE HEDEFLER ...................................................................................................................... 85 STRATEJİK HEDEF BİRİM İLİŞKİSİ ......................................................................................... 115 HEDEF RİSKLERİ VE KONTROL FAALİYETLERİ ................................................................ 116 MALİYET TAHMİNİ ....................................................................................................................... 123 İZLEME VE DEĞERLENDİRME ..................................................................................................124 1. İzleme ve Değerlendirme Süreci ..........................................................................................124 2. Görev, Yetki ve Sorumluluklar ............................................................................................ 125 3. Raporların Hazırlanması ......................................................................................................125 TABLO LİSTESİ Tablo 1: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Durumu ................................................. 23 Tablo 2: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Servet Durumu .......................................24 Tablo 3: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Yıllık Cari Artımı ................................. 24 Tablo 4: Ormanların Ağaç Türleri İtibariyle Durumu ...........................................................................25 Tablo 5: Orman Yangınlarının Çıkış Sebeplerine Göre Sayısal ve Alansal Dağılımı ...........................27 Tablo 6: Benzer Özelliklere Sahip Ülkeler İle Ülkemiz Orman Yangınlarının Durumu ......................28 Tablo 7: Yöntemlerine Göre Orman Zararlılarıyla Mücadeledeki Değişim ..........................................29 Tablo 8: Suç Zaptı Tanzim Edilen Orman Suç Sayılarındaki Değişim .................................................30 Tablo 9: Kadastrosu Tamamlanan ve Tescil Edilen Orman Alanı Miktarındaki Değişim ....................32 Tablo 10: Orman Yolu Yapım ve Bakım Faaliyetlerindeki Gelişim .................................................... 33 Tablo 11: Orman Bakım ve Gençleştirme Faaliyetlerindeki Değişim .................................................. 35 Tablo 12: Rehabilitasyon Faaliyetlerindeki Değişim .............................................................................36 Tablo 13: Ağaçlandırma Faaliyetlerindeki Değişim ............................................................................. 37 Tablo 14: Özel Ağaçlandırma Faaliyetlerinde İzin Verilen Alan Miktarındaki Değişim ......................37 Tablo 15: Fidan ve Tohum Üretimindeki Değişim ............................................................................... 38 Tablo 16: Erozyon Kontrol Faaliyetlerindeki Değişim ..........................................................................39 Tablo 17: Mera Islah Faaliyetlerindeki Değişim ....................................................................................40 Tablo 18: Orman Ürünleri Üretim Gerçekleşmeleri ..............................................................................41 Tablo 19: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Ana Fonksiyon Sınıflarına Dağılımı ....43 Tablo 20: Personel Statü ve Sayıları ......................................................................................................50 Tablo 21: Bütçenin Gelişimi, 2022 ........................................................................................................ 51 Tablo 22: Tahmini Kaynak, 2024-2028 ................................................................................................. 51 Tablo 23: Araç ve Makine Parkı Envanter Bilgileri, 2022 .................................................................... 52 Tablo 24: Ağ Alt Yapısı ve Sistem Odasına İlişkin Bilgiler, 2022 ........................................................53 Tablo 25: Donanım ve Çevre Birimleri Envanter Bilgileri, 2022 ..........................................................53 KISALTMALAR LİSTESİ AB Avrupa Birliği ABD Amerika Birleşik Devletleri ATD Arazi Tahribatının Dengelenmesi AR-GE Araştırma ve Geliştirme AYM Avrupa Yeşil Mutabakatı BM Birleşmiş Milletler BMİDÇS Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi CBS Coğrafi Bilgi Sistemleri COP Conference Of The Parties (Taraflar Konferansı) DKGH Dikili Kabuklu Gövde Hacmi EBYS Elektronik Belge Yönetim Sistemi FAO Food and Agriculture Organization (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) FSC Orman Yönetim Konseyi (Forest Stewardship Council) GSYİH Gayri Safi Yurt İçi Hasıla ICP FOREST International Co-operative Program on Assessment and Monitoring of Air Pollution Effects on Forests (Hava Kirliliğinin Ormanlar Üzerindeki Etkilerinin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Uluslararası İşbirliği Programı) İHA İnsansız Hava Aracı İSG İş Sağlığı ve Güvenliği KDV Katma Değer Vergisi KHK Kanun Hükmünde Kararname KOH Küresel Ormancılık Hedefi NDC Nationally Determined Contributions (Ulusal Katkı Beyanı) OGM Orman Genel Müdürlüğü OSB Organize Sanayi Bölgesi ORBİS Orman Bilgi Sistemleri ORKÖY Orman ve Köy İlişkileri PA Paris İklim Anlaşması PEFC Orman Sertifikasyonu Onaylama Programı (Programme for the Endorsement of Forest Certification) SAY Sürdürülebilir Arazi Yönetimi SGK Sosyal Güvenlik Kurumu SKH Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri SOY Sürdürülebilir Orman Yönetimi STK Sivil Toplum Kuruluşları TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TL Türk Lirası UNDP Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (United Nations Development Programme) UNECE Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (United Nations Economic Commission for Europe) UNEP United Nations Environment Programme (Birleşmiş Milletler Çevre Programı) UNFCCC United Nations Framework Convetion on Climate Change (Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi) UNFF United Nations Forum on Forests (Birleşmiş Milletler Ormancılık Forumu) USD Amerikan Doları YARDOP Yanan Orman Alanlarının Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Ormanlar Tesisi Projesi YDZT Yangın Durdurma Zonu Tesisi YOAT Yerleşim Yerleri İle Ormanlık Arazilerin Ayrılması Tesisi ZOAT Ziraat Arazileri İle Ormanlık Arazilerin Ayrılması Tesisi BİR BAKIŞTA STRATEJİK PLAN Dünyada ve ülkemizde yaşanan gelişmeler kamu idari yapısında ve yönetim anlayışında yeniden yapılanma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu süreçte toplumun artan taleplerine karşı daha duyarlı, katılımcılığa önem veren, hedef ve önceliklerini belirlemiş, hesap veren ve şeffaf bir kamu yapılanmasının gereği olarak “stratejik yönetim” yaklaşımı benimsenmiş; stratejik planlamanın yasal alt yapısı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile oluşturulmuştur. Bu kapsamda; “Orman Genel Müdürlüğü 2010-2014 Stratejik Planı”, ilgili Yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda; “2013-2017”, “2017-2021” ve “2019-2023” dönemlerini kapsayacak şekilde yenilenmiştir. Uygulama süresi sona eren Orman Genel Müdürlüğü Stratejik Planı, “Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları İle Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve Kamu İdareleri İçin Stratejik Planlama Kılavuzu Sürüm 3.1 de yer alan hususlar çerçevesinde 2024-2028 dönemini kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Bu süreçte; ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, Kalkınma Planı, Orta Vadeli Program ve diğer üst politika belgeleri ile ulusal ya da bölgesel strateji belgeleri ve/veya eylem planlarında öngörülen temel politika, öncelik, hedef ve tedbirler dikkate alınmıştır. MİSYONUMUZ Ormanları korumak, doğaya yakın bir anlayışla geliştirmek, ekosistem bütünlüğü içinde sürdürülebilir ve topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde yönetmek. VİZYONUMUZ Sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarında şeffaf ve etkin bir kurum olmak. TEMEL İLKE VE DEĞERLERİMİZ Bilimsellik Verimlilik Sürdürülebilirlik Doğaya, çevreye ve insana duyarlılık Tarafsızlık Güvenilirlik Şeffaflık ve hesap verebilirlik Katılımcılık Etik değerlere bağlılık Yerel ve küresel sorumluluk 1 AMAÇ (A1): ORMAN VE ORMAN KAYNAKLARINI HER TÜRLÜ ZARARLILARA KARŞI KORUMAK Hedef (H1.1): İklim değişikliği sürecinde orman yangınlarıyla emniyetli ve etkin mücadele yöntemleri geliştirilecek, yangın zararlarını azaltmak için mücadele gücü artırılacaktır. Hedef (H1.2): Hukuken orman tanımına giren yerler ile orman kadastrosu kesinleşen alanların tapuya tescili sağlanacak, 2B uygulamaları tamamlanarak mülkiyet sorunları giderilecektir. Hedef (H1.3): Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, muhafaza ormanlarının ayrılma gerekçesine uygun yönetilmesi sağlanacak, ormanlar yasadışı müdahalelere karşı daha etkin korunacak ve zararlı organizmalarla doğaya uygun mücadeleye devam edilecektir. AMAÇ (A2): İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ SÜRECİNDE ORMAN BİYOÇEŞİTLİLİĞİNİN DEVAMLILIĞINI SAĞLAMAK Hedef (H2.1): Orman biyolojik çeşitliliği açısından önemli alanlar tespit edilecek, bu alanlara yönelik koruma hedefleri belirlenerek biyolojik çeşitliliğin geliştirilmesi sağlanacaktır. Hedef (H2.2): Kuraklık, tuzluluk gibi ekstrem koşullar ile biyotik ve abiyotik etkenlere dayanıklı genetik kaynaklar tespit edilerek orman tesis çalışmalarında kullanılmak üzere tohum ve fidan üretim altyapısı geliştirilecektir. AMAÇ (A3): ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H3.1): Ormanların sağlık ve kalitesinin arttırılmasına yönelik silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. Hedef (H3.2): Verimli orman alanı 14.150.000 hektara çıkarılacaktır. Hedef (H3.3: Endüstriyel plantasyona uygunluğu tespit edilen toplam 30.000 hektar sahada endüstriyel ağaçlandırma yapılacaktır. Hedef (H3.4): Orman varlığımız, ülke toplam alanının %30,3’üne çıkarılacaktır. Hedef (H3.5): Toprak kaybının azaltılmasına yönelik erozyonla mücadele edilecek, mera ıslah çalışmaları geliştirilecektir. 2 AMAÇ (A4): ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H4.1): 10.500.000 hektar orman alanının çok maksatlı faydalanmaya uygun olarak envanteri çıkarılacak ve amenajman planı yenilenecektir. Hedef (H4.2): Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimlilik artırılacak, maliyetler düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabet sağlanacaktır. Hedef (H4.3): Orman ekosistem hizmetleri yaygınlaştırılarak vatandaşların bu hizmetlere erişimi kolaylaştırılacaktır. Hedef (H4.4): Ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecek, sertifikalı orman alanı artırılacaktır. Hedef (H4.5): Standardı bozulmuş orman yollarında büyük onarım çalışmaları yapılarak standart hale getirilecek, mevcut yol miktarı arttırılacaktır. AMAÇ (A5): ORMAN KÖYLÜSÜNÜN YERİNDE İSTİHDAMI VE KALKINMASINI DESTEKLEMEK Hedef (H5.1): Orman köylüsü sosyoekonomik projelerle desteklenerek orman halk ilişkileri iyileştirilecek, yerinde istihdama ve ormanların sürdürülebilir yönetimine katkı sağlanacaktır. Hedef (H5.2): Odun dışı orman ürünlerinin kırsal refaha olan katkısı artırılacaktır. AMAÇ (A6): KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK Hedef (H6.1): Ormancılık alanındaki sorunların çözümü, yeni tekniklerin geliştirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik araştırma ve geliştirme projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. Hedef (H6.2): Stratejik yönetimde kurumsallaşmanın sağlanmasına yönelik; mali, idari, fiziki ve beşeri kaynaklar geliştirilecektir. Hedef (H6.3): Orman Bilgi Sistemi (ORBİS), dijital dönüşüm uygulamaları çerçevesinde gelişen teknolojilere uyumlu hale getirilerek, uzaktan algılama ve yapay zekaya dayalı karar destek sistemleri yaygınlaştırılacaktır. Hedef (H6.4): Önleyici teftiş yaklaşımı esas alınarak risk odaklı denetimlerin daha stratejik ve etkili olması sağlanacaktır. 3 TEMEL PERFORMANS GÖSTERGELERİ Performans Göstergesi Başlangıç Değeri (2023) Plan Dönemi Sonu Hedeflenen Değer (2028) Orman varlığının ülke toplam alanına oranı Yüzde 30,0 30,3 Verimli orman alanı miktarı Bin hektar 13.800 14.150 Hektardaki ağaç servet miktarı Metreküp 75,9 76,4 Ormanlardaki toplam artım miktarı Bin metreküp 50.100 51.000 Endüstriyel ağaçlandırma yapılan alan miktarı Hektar 107.000 137.000 Tescil edilen orman alanı miktarı Bin hektar 22.500 24.500 Sertifikalı orman alanı Milyon hektar 8,3 23,4 Yangına birinci derecede hassas bölgelerde yangına ilk müdahale süresi Dakika 12 10 Toplam DKGH içinde dikili ağaç satış oranı Yüzde 25 50 Öz gelirlerin özel bütçe giderleri karşılama oranı Yüzde 60,0 62,0 4 1. Uygulanmakta Olan Stratejik Planın Değerlendirilmesi ve Program-Alt Program Analizi 2. Mevzuat Analizi, Faaliyet Alanları İle Ürün ve Hizmetlerin Belirlenmesi, 3. Üst Politika Belgeleri Analizi 4. Paydaş Analizi 5. Kuruluş İçi Analiz 6. PESTLE Analizi STRATEJİK PLAN HAZIRLIK SÜRECİ Orman Genel Müdürlüğü 2024-2028 Stratejik Planı hazırlık süreci, 06 Eylül 2022 tarih ve 5146781 sayılı Bakanlık Genelgesiyle başlatılmıştır. 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları İle Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, Kamu İdareleri İçin Stratejik Planlama Kılavuzu Sürüm 3.1 ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının 17.06.2022 tarih ve 13512 sayılı yazısında belirtilen esaslar plan hazırlık sürecine yön vermiştir. 1. Yöntem 2024-2028 Stratejik Plan Hazırlık Programı, “Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları İle Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” doğrultusunda hazırlanmış ve planlama çalışmalarının başlatıldığı iç genelge ile merkez ve taşra birimlerine duyurulmuştur. Organizasyon Yapısı Stratejik planlama süreci organizasyon yapısı oluşturulmuş; 28 üyeden oluşan Strateji Geliştirme Kurulu ve 55 üyeden oluşan Stratejik Planlama Ekibi belirlenerek üstlenecekleri görevler tanımlanmıştır. Ayrıca, stratejik plan hazırlık sürecinde istenilen bilgi, belge ve raporların hazırlanması ve durum analizi kapsamında gerçekleştirilecek, çalışmaları sonuçlandırmak üzere, Stratejik Planlama Ekip üyelerinden oluşan altı adet alt çalışma grubu oluşturulmuş, planlama sürecinde koordinasyon ve destek hizmetleri Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülmüştür. Aynı zamanda stratejik planlama ekibi üyesi de olan 6 çalışma grubunda; merkez birimlerinde 39, 8’i orman bölge müdürlüklerinden, 6’sı ormancılık araştırma enstitüsü müdürlüklerinden olmak üzere taşra birimlerinden ise 14 personel görev almıştır. Farkındalık Oluşturma Stratejik planlama süreci organizasyon yapısı içerisinde yer alan Strateji Geliştirme Kurulu ve Stratejik Planlama Ekip üyeleri stratejik yönetim süreci ve planlama konusunda bilgilendirilmiş; çalışma duyarlılığı ve bilinci oluşturulmaya çalışılmıştır. 2. Katılımcılık Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar Ve Performans Programları İle Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7 inci maddesinde belirtilen genel ilkeler temelinde stratejik planlama sürecinde katılımcılığı sağlamak temel öncelik olmuştur. Paydaşların görüş ve önerilerinin alınması amacıyla iki anket çalışması yürütülmüştür. Birinci anket çalışması bulut.ogm.gov.tr üzerinden link verilerek, ikinci anket çalışması ise ilgililerle yüz yüze 5 yapılmıştır. Paydaşların; kurumun ürün ve faaliyetleri ile ilgili önem derecesine, olumlu-olumsuz- geliştirilmesi gereken yönlerine ve beklentilerine ilişkin görüşleri alınmıştır. Stratejik planlama süreci Strateji Geliştirme Kurulu’nun desteği ve Stratejik Planlama Ekibinin çalışmaları ile yürütülerek, tamamlanmıştır. Çalışma gruplarının çıktıları ve 2023 yılında gerçekleştirilen paydaş analizi konulu çalışmanın çıktıları plan hazırlık sürecine yön vermiştir. Çalışma Toplantıları 1- Stratejik plan hazırlık programının oluşturulması, planlama sürecini olumlu ve/veya olumsuz yönde etkileyebilecek hususların değerlendirilmesi maksadıyla çalışma toplantısı düzenlenmiş; hazırlık programı değerlendirilerek ayrıntılı çalışma takvimi ve stratejik planlama süreci organizasyon yapısı oluşturulmuş, plan hazırlık sürecinde dikkate alınacak hususlar ile genel esaslar belirlenmiştir. 2- Durum analizi kapsamında sonuçlandırılan çalışmaların çıktılarının değerlendirilmesine yönelik düzenlenen ve Strateji Geliştirme Kurulu ile Stratejik Planlama Ekibinin katılımıyla gerçekleştirilen ikinci çalışma toplantısında, hazırlanan raporlar değerlendirilmiş; tespit ve ihtiyaçlar belirlenmiştir. 3- Stratejik hedeflerin belirlenmesi süreci, Stratejik Planlama Ekibini koordinasyonunda harcama birimlerinin katılımı ile yürütülmüş; durum analizi sonucunda ortaya çıkan bulgular doğrultusunda hazırlanan hedef kartlarına, Üst Yönetim ve Strateji Geliştirme Kurulu üyelerinin katılımıyla gerçekleştirilen çalışma toplantılarında son şekli verilmiştir. 4- Yürütülen çalışmalar sonucunda hazırlanan “Orman Genel Müdürlüğü 2024-2028 Stratejik Plan Taslağı” değerlendirilmek üzere Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına sunulmuş, alınan değerlendirme raporu doğrultusunda plan dokümanına nihai şekli verilmiştir. 6 DURUM ANALİZİ 1. Kurumsal Tarihçe Osmanlı döneminde ormanların “cibal-i mübaha” olarak herkesin istifadesine açık olduğu bilinmektedir. Ormanlara ilişkin ilk düzenleme Tanzimat Fermanı ile birlikte 1839 yılında İstanbul Orman Müdürlüğünün kuruluşu ile başlar. 1839 yılında kurulan ve ilk kurumsal ormancılık örgütü olan Orman Müdürlüğü, iktisadi yapısı bozulan İmparatorluğun gelir kaynaklarını artırmak üzere kurulmuştur. Bu nedenledir ki; Orman Müdürlüğü Ticaret Nazırlığı'na bağlanmıştır. Ancak, 1869 yılında kurulan Orman Umum Müdürlüğünün Maliye Bakanlığı örgüt yapısı içinde yer alması uygun görülmüştür. Cumhuriyet dönemini de içeren tarihi süreç incelendiğinde; Orman Umum Müdürlüğünün, Nafıa (Bayındırlık), Maliye ve Ziraat Bakanlıklarına bağlı olarak çalıştığı görülmektedir. Ülkemizde teknik ve ekonomik ormancılık tatbikatına güç kazandıracak elemanların yetiştirilmesi amacıyla 1857 yılında Orman Fakültesinin öğretime açılması yanında, günün ve şartların dikte ettirdiği değişik kanunnameler, fetvalar, buyrultular, nizamname ve talimatnameler çıkarılmıştır. Cumhuriyet döneminde 1920-1923 yılları arasında Orman Umum Müdürlüğü, İktisat Vekâletliğine bağlı bir Genel Müdürlük olarak faaliyetlerini sürdürmüştür. Bu dönemde bazı kanun ve kararlar çıkarılarak uygulamaya konulmuştur. Atatürk’ün 1922 yılı Meclis açılış konuşmasındaki: “Gerek ziraat ve gerek memleketin servet ve sıhhati umumiyesi noktası nazarından ehemmiyeti muhakkak olan ormanlarımızdaki asri tedbir ile hüsnühalde bulundurmak, tevsi etmek ve azami faide temin eylemek esas düsturlarımızdan biridir.” buyuruları, ormancılık hizmetlerimizin gelişmesine esas teşkil etmiştir. 1937 yılında çıkarılan 3204 sayılı Kanunla hükmü şahsiyete haiz katma bütçeli bir idare olarak Orman Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Aynı yıl yürürlüğe giren 3116 sayılı Orman Kanunu ile bugünkü modern ormancılığımızın temeli atılmıştır. Orman Genel Müdürlüğü özellikle Cumhuriyetin kuruluş yıllarında, ülkenin ulaşılamayan en mahrum bölgelerinde istihdam ve kaynak oluşturmuş, yol, su, elektrik ve haberleşme gibi altyapı hizmetlerinin bu bölgelere ulaştırılmasına hem vesile olmuş hem de katkı sağlamıştır. Orman Genel Müdürlüğü 1937 yılından itibaren taşrada da teşkilatlanmasını sürdürerek; 1945 yılında Devlet Orman İşletmeleri, 1951 yılından itibaren de orman başmüdürlükleri kurulmaya başlanmış ve devlet orman işletmeleri bu başmüdürlüklere bağlanmıştır. 1937-1969 yılları arasında sistemli bir şekilde artan ormancılık çalışmaları bağımsız bir bakanlık yapılanmasını zorunlu kılmıştır. 1969 yılında ormancılık hizmetlerini bağımsız olarak ve hizmet esasına göre teşkilatlanarak yürütmek üzere "Orman Bakanlığı" kurulmuş, Orman Genel Müdürlüğü de bağlı kuruluş olarak Orman Bakanlığına bağlanmıştır. Ancak, 1969 yılında kurulan Orman Bakanlığı görevini 1981 yılında kadar sürdürmüş, daha sonra Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile birleştirilerek Tarım ve Orman Bakanlığı adını almıştır. 1983 yılında Köy İşleri Bakanlığı da buna dâhil edilerek "Tarım, Orman ve Köy İşleri Bakanlığı" haline dönüştürülmüştür. Bu birleşmeden umulan başarı elde edilememiş, 1969 öncesi yaşanan sorunlar tekrar gündeme gelmiştir. Üstelik sadece Bakanlık yapısında değil, Bakanlığa bağlı genel müdürlüklerin çalışmalarında da olumsuz sonuçlar görülmüştür. Bu olumsuzluklar ormancılık kurumları ile toplum ilişkilerini de etkilemiş; ormancılık, 1991 yılında yeniden "Orman Bakanlığı" şeklinde yapılandırılmış, 2003 yılında Çevre ve Orman Bakanlığına, 2011 yılında Orman ve Su İşleri Bakanlığına ve 2018 yılında kamu tüzel kişiliğine haiz ve özel bütçeli bir kuruluş olarak Tarım ve Orman Bakanlığına bağlanmıştır. 7 2. 2019-2023 Dönemi Stratejik Planın Değerlendirilmesi Orman Genel Müdürlüğünün 2019-2023 Stratejik Planında misyonu; “Orman ve orman kaynaklarını korumak, doğaya yakın bir anlayışla geliştirmek, ekosistem bütünlüğü içinde sürdürülebilir ve topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde yönetmek”, vizyonu ise; “Sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarında öncü kurum olmak” şeklinde ifade edilmiş, bu çerçevede 4 stratejik amaç altında 17 stratejik hedef ve 42 performans göstergesi mevcut planda yer almıştır. Plan uygulama döneminde; ormanların geliştirilmesi, genişletilmesi ve orman kaynaklarından faydalanma gelişme eksenlerine yönelik belirlenen stratejik amaçlarda kaydedilen ilerleme hedeflenen düzeyde sonuçlanmıştır. Kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ekseninde ise belirlenen stratejik amaçta kaydedilen ilerleme hedeflenen düzeyin altında kalmıştır. Bu bakımdan; yeni planda, “ormanların korunması ve kurumsal kapasitesinin geliştirilmesi” konusunda belirlenen performans göstergelerinde revizyona gidilmiştir. Mevcut stratejik planda gösterge değerlerine erişim düzeyleri kullanılarak stratejik hedeflerin performans değerleri hesaplanmış; Orman ve Orman Kaynaklarını Biyotik ve Abiyotik Zararlılara Karşı Korumak stratejik amacı altında belirlenen stratejik hedeflerde, hastalık ve zararlılarla mücadele ile orman köylülerinin desteklenmesi konularında hedeflenen değerlere ulaşılmış diğerlerinde ise % 68-70 arasında bir performans elde edilmiştir. Hedef (H1.1): Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirler artırılacak, müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. Hedef (H1.2): Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, hastalık ve zararlılarla mücadelede öncelikle doğal ya da doğaya uygun önleyici tedbirler uygulanarak, orman varlığı ve sağlığı korunacaktır. Hedef (H1.3): Kadastrosu kesinleşen ormanların tapuya tescili sağlanacak, mülkiyet sorunları giderilecektir. Hedef (H1.4): Orman köylerinde sosyo-ekonomik kalkınma desteklenecektir. Ormanları Geliştirmek, Verimliliğini Artırmak ve Alanlarını Genişletmek stratejik amacı altında belirlenen stratejik hedefler de ise; endüstriyel ağaçlandırma hariç tüm belirlenen çıktı ve sonuçlara ulaşılmıştır. Hedef (H2.1): Odun kalitesi, tohum ve meyve verimliliği yükseltilecek, sağlıklı ormanların kurulmasına yönelik silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. Hedef (H2.2): Verimli orman alanı 14.000.000 hektara çıkarılacaktır. Hedef (H2.3): Endüstriyel ağaçlandırmaya uygunluğu tespit edilen toplam 330.000 hektarlık potansiyel alanda uygulama oranı % 9’dan % 100’e çıkarılacaktır. Hedef (H2.4): Orman varlığımız, ülke toplam alanının % 30'una çıkarılacaktır. Hedef (H2.5): Toprak kaybının azaltılmasına yönelik erozyonla mücadele edilecek, mera ıslahı çalışmaları geliştirilecektir. Ormanların Ürettiği Mal ve Hizmetlerden Toplumun Optimum Düzeyde Faydalanmasını Sağlamak stratejik amacı altında belirlenen hedeflerde, planlama, ekoturizm ve orman yolları konusunda planla belirlenen performans düzeyine ulaşılmış, oduna dayalı ürünlerde verimlilik ve sertifikasyon konusunda hedeflenen düzeyin altında kalınmıştır. Hedef (H3.1): 6.868.000 hektar orman alanının çok maksatlı faydalanmaya uygun olarak envanteri çıkarılacak ve amenajman planı yapılacaktır. Hedef (H3.2): Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimlilik artırılacak, maliyetler düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabet sağlanacaktır. Hedef (H3.3): Ekoturizm hizmetleri yaygınlaştırılacak, odun dışı orman ürün çeşitliliği ve üretim artırılacaktır. Hedef (H3.4): Ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecek, sertifikalı orman alanı artırılacaktır. Hedef (H3.5): Ormancılık altyapısı güçlendirilecek, ana fonksiyonu üretim olan ormanlarda yol standartlarının geliştirilmesine yönelik pilot uygulamalar yapılacaktır. Kurumsal Kapasiteyi Geliştirmek stratejik amacı altında belirlenen stratejik hedeflerde ise; araştırma ve bilgi sistemleri ve teknolojik alt yapı konusunda belirlenen hedeflere ulaşılmış, tahsis edilen kadro sayısının beklenen düzeyin altında olmasından dolayı diğer hedeflerde elde edilen performans, hedeflenen düzeyin altında kalmıştır. 8 Hedef (H4.1): Ormancılık alanındaki sorunların çözümü, yeni tekniklerin geliştirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik araştırma ve geliştirme projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. Hedef (H4.2): Stratejik yönetimde kurumsallaşmanın sağlanmasına yönelik; mali, hukuki, idari ve beşeri kaynaklar geliştirilecektir. Hedef (H4.3): Bilgi sistemleri ve teknoloji alt yapısı tamamlanacak, orman bilgi sistemi geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. Mevcut stratejik planda yer alan her bir performans göstergesinin; ilgililik, etkililik, etkinlik ve sürdürülebilirliğine ilişkin değerlendirmeler yapılmış, elde edilen ve aşağıda sıralanan bulgular yeni plan hazırlık sürecinde dikkate alınmıştır. - Bazı performans göstergeleri ile ilgili iç ve dış çevrede planının başlangıç döneminden itibaren bir takım değişiklikleri olmuştur. - İç ve dış çevrede değişiklik meydana gelmemesine rağmen, uygulanan stratejik planın tasarımından kaynaklanan nedenlerle bazı performans göstergeleri tespit ve ihtiyaçları karşılamamaktadır. - 2022 yılı sonu itibariyle; 28 performans göstergesinde %100 ve üstü başarı elde edilmiş, 6 performans göstergesi için hedef değerlerinin erişilebilir olduğu, 4 göstergenin kısmen başarılacağı, 4 göstergede ise başarısızlığın söz konusu olabileceği görülmüştür. Maliyet artışı ve bütçe kesintileri gibi nedenlerden dolayı bazı performans gösterge değerlerinde hedeflenen düzeyin altında kalınmıştır. Mevcut stratejik planda yer alan performans göstergelerin önemli bir bölümü, iç ve dış çevredeki doğal, teknik, mali ve kurumsal unsurlar açısından risklere açık durumdadır. Bu bakımdan yeni stratejik planda riskleri önleyici ve/veya etkilerini azaltıcı tedbirler alınmıştır. 3. Mevzuat Analizi Devlet bünyesinde orman mülkiyeti ve ormanların işletilmesi hakkındaki temel ilke ve prensipler ile orman alanlarının korunması gayesini taşıyan düzenlemeler, ilk kez 1961 Anayasası ile anayasal güvenceye kavuşturulmuştur. 1982 Anayasası ile de ormanlar üzerindeki devlet himayesi anlayışı devam ettirilmiş; orman ve ormancılıkla ilgili olarak “Toprak Mülkiyeti” başlıklı 44 üncü maddede “……. ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunu doğuramaz.” ifadesiyle; “Kamulaştırma” başlıklı 46 ncı maddede, “….yeni ormanların yetiştirilmesi…” ifadesiyle; ve münhasıran ormanlara dair düzenlenen, “Ormanların Korunması ve Geliştirilmesi” başlıklı 169 uncu maddeye ve nihayetinde “Orman Köylüsünün Korunması” başlıklı 170 inci maddeye yer verildiği görülmektedir. Anayasanın iş bu dört maddesi incelendiğinde, öncelikli hedefin orman tahribatının önlenerek, kayıpların en aza indirilmesi; yeni orman alanlarının yetiştirilmesi gayesiyle devletin kamulaştırma yetkisinin özel olarak mevzuata bağlanması gerekliliği; tahrip olan orman alanlarında devamlılığın sağlanması, mevcut ormanların yönetim, işletme ve gözetiminde izlenecek müsbet ve menfi yükümlülüklerin belirlenmesi; orman içinde veya bitişiğindeki köylülerin kalkındırılması ve aynı zamanda ormanların ve bütünlüğünün korunması noktasında alınacak tedbirler ve bu doğrultuda faaliyet konularının belirlendiği görülmektedir. Ormanlara ilişkin ilk yasal düzenlemeler 18/02/1937 tarihinde yürürlüğe giren 3116 sayılı Orman Kanunu ile sağlanmış; 13/07/1945 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 4785 sayılı Kanun ile üzerinde orman bulunan sahipli arazilerin devletleştirilmesi müessesesi getirilmiş; ardından kamuoyunda “iade yasası” olarak adlandırılan 5658 sayılı “Orman Kanununa Bazı Maddeler Eklenmesine ve Bu Kanunun Birinci Maddesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Olan Kanuna Ek Kanun” yayımlanarak, koşulların varlığı halinde bir kısım özel ormanların iadesi hedeflenmiştir. 1950 tarihinde yürürlüğe giren 5653 sayılı Kanun ile 3116 sayılı Kanunda kapsamlı bir değişiklik yapılmış ve nihayetinde 1956 yılında 6831 sayılı Orman Kanunu yürürlüğe girmiştir. 6831 sayılı Kanun, kapsamlı ve zaman zaman belirli maddeleri değiştirilerek yürürlükte olan yasadır. 9 Yasal Yükümlülük Dayanak Tespitler İhtiyaçlar 10 Orman ve orman kaynaklarını korumak 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 334. Maddesi 1/a. 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 338. Maddesi 1/a/1. 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 334. Maddesi 1/a. 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 334. Maddesi 1/a. 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 338. Maddesi 1/b/4. Bitki sağlık sertifika düzenleme ve zararlılara ilişkin karantina önlemlerinin alınması iş ve işlemlerinin ormancılık eğitimi almış kişilerce yapılması önem arz etmektedir. Ormanların korunmasında aktif görev yapan memurlarının yetki ve sorumluluklarının kolluk görevi yapan benzer memurlarda olduğu gibi kanunla düzenlenmesi ormanların kanun dışı müdahalelere karşı korunmasında etkinliği artıracaktır. Orman yangınları ile mücadelede çalışan işçi personelin İş Kanunundan kaynaklanan çalışma saatleri konusunda sorunlar yaşanmaktadır Orman bitkisi ve bitkisel ürünlerine ilişkin iç ve dış karantina hizmetlerinin Orman Genel Müdürlüğü bünyesindeki ormancılık eğitimi almış kişilerce yerine getirilmesi 5271 ve 6136 sayılı kanunlarda düzenleme yapılması İş Kanunu’nda orman yangınlarıyla mücadelede çalışan personele muafiyet getirilmesi 6831 sayılı Orman Kanunun 69, 72 ve 75. Maddelerinde değişik yapılması. Gönüllülük sisteminin iyileştirilmesi, Ormanları geliştirmek ve genişletilmek 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 334. Maddesi 1/a ve 1/c 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 338. Maddesi 1/d/1. 6831 Sayılı Orman Kanununun 57 ve 67. Maddeleri 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 334. Maddesi 1/c 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 338. Maddesi 1/ı/6-7 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 334. Maddesi 1/d. 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 338. Maddesi 1/e/1 6831 Sayılı Orman Kanununun 57.Maddesi AB ülkelerinde ticareti yapılacak orman ürünler için “ürünlerin ormansızlaşmaya neden olmadıklarına” dair kanıt istenmesi ve her ürüne coğrafi menşe şartı getirilmesine dair karar alınmıştır. Emisyon ticareti sistemi ve gönüllü karbon uygulamaları yaygınlaşmaya başlamıştır. Kereste amaçlı endüstriyel plantasyonlar ağırlık kazanacaktır. Özel ağaçlandırma mevzuatının yeniden ele alınması, iklim değişikliği ve biyolojik çeşitlilik politikaları ile AB Green Deal ile uyumlu hale getirilmesi Mevcut sertifika sistemlerinin etkinleştirilmesi yada ulusal sertifikasyon sisteminin geliştirilmesi Gerek Orman Genel Müdürlüğünce yapılan ağaçlandırmaların gerekse özel ağaçlandırmaların dünyada hızla yaygınlaşmakta olan “karbon kredisi” ile uyumlu hale getirilmesi, bunun hukuki ve teknik alt yapısının hazırlanması, Ağaçlandırma Yönetmeliğinin revizesi https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.6831.pdf https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.6831.pdf Yasal Yükümlülük Dayanak Tespitler İhtiyaçlar 11 Ormanları işletmek 6831 Sayılı Orman Kanununun 46. Maddesi Amme müesseselerine ait ormanlar ile özel ormanların bir kısmında orman amenajman planı yapılamamaktadır. 6831 sayılı Kanunu’nun 46 ncı maddesinde düzenleme yapılması Diğer fonksiyonel faydaların devamlılığını sağlamak 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 338. Maddesi 1/ı/6-7 Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yetki tartışmaları yaşanmaktadır. Ülkemizde yakın gelecekte kurulması planlanan karbon fiyatlandırma mekanizması ile ormanların rolü çok daha ön plana çıkacaktır. Doğal sistemler özellikle özel sektörün karbon dengeleme çalışmaları için kritik bir seçenektir. Yetki çatışmasını giderici yasal düzenleme yapılması 644 sayılı K.H.K. 13/A maddesinin e bendine "Orman ve orman rejimi dışında kalan" ifadesinin eklenmesi, aynı Kanuna üst ölçekli plan olarak 6831 sayılı Orman Kanununun 25. Maddesi kapsamında tescil edilen mesire yerleri için hazırlanan gelişme ve yönetim planının eklenmesi Ağaçlandırma Yönetmeliğinin emisyon ticareti ve gönüllü karbon mekanizmalarını içerecek şekilde gözden geçirilmesi Kurumsal kaynakları geliştirmek 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Genel Müdürlüğümüz teşkilat yapısına ilişkin hükümleri içeren 24 üncü Bölümünde yer alan “Uzman ve uzman yardımcısı” başlıklı 343 üncü Maddesinin birinci fıkrası Resmi İstatistik Programı Hazırlama ve Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 14.Maddesi Orman Uzmanı ve Orman Uzman Yardımcısı istihdam edilmesine imkan sağlanmış olmakla birlikte 657 sayılı Kanun’un Ek 41 inci Maddesinin altıncı fıkrasında bulunan hükümde belirtildiği şekilde ilgili kadrolara personel alımına ilişkin usul ve esaslara yönelik bir Yönetmelik henüz düzenlenmemiştir. Türkiye Standartlarının, tanımların, istatistik toplama ve yayımlama usul ve esaslarının ve proje metodolojilerinin farklı olması uyum problemi ortaya çıkarmakta, çalışmalar yeterince paylaşılamadığı gibi çeşitli ulusal ve uluslararası fonlardan yararlanmayı zorlaştırmaktadır. Orman uzman ve orman uzman yardımcısı istihdamını düzenleyen usul ve esasların düzenlenmesi Ormancılık mevzuatı ve uygulamalarının BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Küresel Orman Hedefleri, başta UNFCCC olmak üzere Rio Sözleşmeleri ve Avrupa Birliği mevzuatı ile mukayese edilmesi ve uygun görülen değişikliklerin yapılması https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.6831.pdf https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.6831.pdf https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.6831.pdf https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.6831.pdf 4. Üst Politika Belgeleri Analizi Ormancılık ve orman kaynaklarının yönetimi ile ilgili temel politika, öncelikler ile hedefler; kalkınma plan ve programlarında, hükümet programında, ulusal, bölgesel ve sektörel strateji belgelerinde aşağıda özetlendiği şekilde yer almıştır. 4.1 On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028) İlgili Bölüm/Referans Politika ve Tedbirler 500, 501 ve 502 numaralı politikalar ve tedbirler 500. SKA’lar, BM Küresel Orman Hedefleri ve Rio Sözleşmeleri dahil ilgili uluslararası sözleşmeler ve ulusal taahhütlerimiz dikkate alınarak ormanlarımız sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerine uygun şekilde yönetilecek ve orman alanları artırılacaktır. - 501.1. İklim değişikliğine dayanıklı ormanlar kurulacak ve ormanların yutak alan fonksiyonlarını artıracak şekilde yönetim planları geliştirilecektir. - 500.2 Ormanların afetler, kuraklık ve çölleşmeyle mücadele edilmesi, biyoçeşitliliğin ve su kaynaklarının korunması ile sağlık, gıda, turizm ve enerji sektörlerine katkısı artırılacaktır. - 500.3. Toprağın korunması ve erozyonla mücadele için yukarı havzalarda heyelan, sel ve çığ kontrol projeleri yürütülecektir. - 500.4 Orman ürünlerinin döngüsel ekonomi çerçevesinde mümkün olan en uzun süreli kullanımı teşvik edilecek, tekrar kullanımı ve geri dönüşümü artırılacaktır. - 500.5. Ormancılıkta ilgili gönüllü karbon piyasası ve yeşil sertifikasyon uygulamaları geliştirilecektir. - 500.6.Ülkemiz firmalarının ormancılık sektörüne uluslararası alanda faaliyet göstermesi desteklenecektir. - 500.7. Ormancılık istatistiklerinin uluslararası standartlara uyumu sağlanacaktır. 501. Orman kaynaklı ürün ve hizmetler sürdürülebilir orman yönetimi ilkeleri çerçevesinde ihracat odaklı çeşitlendirilecek, sektörün ekonomideki payı artırılacaktır. - 501.1. Orman varlığının yoğun olduğu bölgelerde orman ürünleri ihtisas OSB’leri kurulacak, sektörde kümelenme sağlanacaktır. - 501.2. Sertifika uygulamaları yaygınlaştırılarak orman ürünlerinin ticareti kolaylaştırılacaktır. - 501.3. Konut ve iş yerlerinde ahşap kullanımı yaygınlaştırılacaktır. - 501.4. Genetiği iyileştirilmiş ve hızlı gelişen türler kullanılarak özel sektör tarafından yapılan endüstriyel ağaçlandırma uygulamaları desteklenecektir. - 501.5. Toplumsal refahın artırılması ve orman köylerinden göçün önlenmesi amacıyla orman köylüleri yerinde istihdam edilecek ve kalkındırılacaktır. - 501.6. Orman ürünlerinde başta girdi maliyetlerine yönelik olmak üzere gerekli düzenlemeler yapılarak fiyat istikrarı sağlanacaktır. - 501.7. Orman ürünlerinin daha fazla istihdam ve katma değer sağlayan sektörlerde kullanımı artırılacaktır. - 501.8 Orman ekosistem hizmetlerine erişim kolaylaştırılarak çevreye duyarlı bir yaklaşımla ekolojik turizm alanları artırılacaktır. 502. Orman yangınlarını önleyici tedbirler artırılacak, yangınlara müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. - 502.1. Orman yangınlarıyla etkin mücadele, biyoçeşitliliğin geliştirilmesi ve karbon depolamanın sağlanması için başta genç meşcereler olmak üzere tüm bakım müdahalelerine öncelik verilecektir. - 502.2. Yangınlarla mücadele kapasitesini artırmak amacıyla yerli imkanlarla üretilecek yangın söndürme helikopterleri kullanılacaktır. - 502.3. Orman alanları ile yerleşim yerleri ve tarım alanları arasında yangına dirençli türler kullanılarak tampon bölgeler oluşturulacaktır. 12 4.2 Orta Vadeli Program (2024-2026) İlgili Bölüm/Referans Politika ve Tedbirler Makro ekonomik hedefler ve politikalar ve tedbirler 8. Yeşil Dönüşüm Program döneminde, 2053 net sıfır emisyon hedefi ve ulusal kalkınma öncelikleri doğrultusunda, sera gazı emisyon azaltımını destekleyen iklim değişikliğine uyum kapasitesini artıran, rekabetçiliği ve verimliliği ön planda tutan, adil geçişi gözeten ve küresel finansman kaynaklarından azami düzeyde faydalanarak ulusal teşvik mekanizmalarını geliştiren bir yaklaşımla ülkemizin yeşil dönüşüm süreci hızlandırılacaktır. - 25. Sürdürülebilir orman yönetimi çerçevesinde orman varlığı korunup geliştirilerek yeni yutak alanların oluşturulmasına devam edilecek, elverişli arazilerde endüstriyel plantasyon faaliyetleri sürdürülecektir. 4.3 Ulusal Ormancılık Programı (2004-2023) İlgili Bölüm/Referans Politika ve Tedbirler Ormanların korunması, 8.3.2, 8.3.3 ve 8.3.4 numaralı politika paragrafı - Ormanların, alanlarının, biyolojik çeşitliliğinin ve doğal yapılarının muhafazası, biyotik ve abiyotik zararlara karşı korunması - Mevcut ormanların geliştirilmesi, orman dışındaki uygun alanlar üzerinde orman tesisi ile orman alanlarının genişletilmesi - Ormanlardan ekolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel çok yönlü faydaların yerel, ülkesel ve küresel düzeylerde, sürdürülebilir olarak sağlanması, hakça paylaşımı ve toplum yararına faydalanılması 13 4.4 Çölleşmeyle Mücadele Ulusal Stratejisi ve Eylem Planı (2019-2030) İlgili Bölüm/Referans Politika/Tedbirler ve Öncelikler Stratejik Amaç 1 Eylemler - Farklı ekolojik bölgelerde arazi üretkenliği konusunda araştırma çalışmalarının yapılması - Bozuk orman alanlarında rehabilitasyon ve ağaçlandırma çalışmaları ile verimli orman alanlarının artırılması - Meralar ve orman içi meralar için ıslah planlarının hazırlanması ve verimlilik analizlerinin yapılması - Ormanların yönetimine biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin entegre edilmesi ve izlenmesi - İklim değişikliğinin çölleşme/arazi tahribatıyla birlikte biyolojik çeşitlilik ve ekosistemler üzerindeki etkilerinin araştırılması - Ekosistem tabanlı uyum tedbirlerinin örnek projeler yapılarak yaygınlaştırılması - Meralar ve orman içi meraların yönetim planlarının, ıslah çalışmalarının biyolojik çeşitliliği ve ekosistem hizmetlerini koruyacak şekilde hazırlanması ve izlenmesi - Maden sahalarının rehabilite edilmesi - Çölleşme hassasiyeti yüksek bölgelerdeki ormanların, sürdürülebilirlik ilkesi dikkate alınarak uygun tür, orijin ve yöntemlerle ağaçlandırma, çok amaçlı ağaçlandırma ve rehabilitasyon projelerinin yapılması - Erozyon riski açısından önceliğe sahip sahalarda uygun erozyon kontrolü çalışmalarının ve entegre ve katılımcı havza rehabilitasyon projelerinin uygulanması - Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirlerin artırılması, müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi - Orman ekosistemlerinin sağlığının izlenmesi, hastalık ve zararlılarla mücadelede öncelikle doğal ya da doğaya uygun önleyici tedbirlerin uygulanması; orman varlığı ve sağlığının korunması - Mevcut izleme sistemlerinin ATD’ye katkı sağlayacak şekilde geliştirilmesi - Sürdürülebilir Orman Yönetimi (SOY) yaklaşımları, ormanların korunması, bozulan alanların ıslahı ve sürdürülebilir kullanımının geliştirilmesi konularında AR-GE projeleri yapılması, proje sonuçlarının kamuoyu ile paylaşılması Stratejik Amaç 2 Eylemler - Tarım, orman ve kırsal kalkınma alanlarında sosyo-ekonomik iyileştirme sağlayan hibe, destek ve teşviklerin arazi tahribatıyla mücadele açısından öncelikli alanlardaki öncelikli grupları (kadınlar ve gençler) hedef alacak şekilde tasarlanması, uygulanması ve sosyo- ekonomik göstergeler yoluyla izlenmesi Stratejik Amaç 3 Eylemler - Kuraklık riskini azaltan su üretimi fonksiyonlarını koruyacak ve kuraklığa dayanıklılığı artıracak sürdürülebilir orman yönetimi ilkelerinin uygulanması - İklim değişikliğinin kuraklık ile birlikte doğal ve tarım (çok yıllık bitkiler dahil) ekosistemleri üzerindeki etkilerinin araştırılması, uyum tedbirlerinin geliştirilmesi ve izlenmesi Stratejik Amaç 4 Eylemler - Sürdürülebilir arazi yönetimi ve çölleşme/arazi tahribatıyla mücadele çalışmalarında karbon depolama işlevlerini dikkate alan proje ve proje dışı uygulamaların gerçekleştirilmesi ve izlenmesi - Sürdürülebilir arazi yönetimi ve çölleşme/arazi tahribatıyla ilgili örnek uygulamalar yoluyla tutulan karbon miktarının tespit edilmesi ve karbon stoklarındaki değişimlerin izlenmesi 14 Stratejik Amaç 5 Eylemler - Çölleşme/arazi tahribatıyla mücadele ve ATD konularında üniversitelerin ve araştırma merkezlerinin araştırma ve teknoloji projeleri geliştirme kapasitelerinin artırılması - Çölleşme/arazi tahribatıyla mücadele konularında kamuoyunu bilgilendirici çalışmaların yürütülmesi - Afrika, Orta Asya, Orta Doğu, Balkanlar ve Kafkasya ülkelerine yönelik, çölleşme/arazi tahribatı, SAY, kuraklık ve ATD konularında kapasite geliştirme ve teknik iş birliği desteklerinin artırılması 4.5 Orman Politika Belgesi (2017) İlgili Bölüm/Referans Politika/Tedbirler ve Öncelikler Paragraf, 267 - Ulusal Orman Envanterinin tamamlanması Paragraf, 271 - Ekosistem hizmetlerinin boyutları ve değeri hakkında kapsamlı bilgilerin yer aldığı yönetim sistemlerinin geliştirilmesi Paragraf, 273 - Orman mevzuatını revize eden ülkelerin deneyimlerinden yararlanılarak mevzuatın düzenlenmesi Paragraf, 275 - Orman kaynakları yönetimde katılımcılık ve şeffaflığın daha fazla sağlamasına yönelik bir orman danışma organının oluşturulması Paragraf, 278 - Rekabetçiliğin artırılmasına yönelik yeni tedarik ve satın alma yapılarının oluşturulması Paragraf, 278 - Sektördeki mevcut tedarik ve satın alma maliyetlerinin güncel bir görünümünü elde etmek için tedarik zincirinin bileşen proseslerinin analiz edilmesi Paragraf, 281 - Tedarik zincirinin mevcut konfigürasyonunun ve bunun sonucunda tedarikçiler (başta OGM), alıcılar ve ağaç kesimcileri (köyler ve kooperatifler dahil olmak üzere) arasında ortaya çıkan etkileşim hakkında verimlilik sorunlarının belirlenmesi Paragraf, 282 - Finansal, çevresel ve sosyal vb parametreler bakımından Orman Genel Müdürlüğünün benzer kamu kurumları ile kendini kıyaslaması Paragraf, 282 - Üretimi arttırabilmek için orman yollarına yatırım ve hasat altyapısında gerekli genişletmenin yapılması Paragraf, 282 - Ahşap endüstrisi ile işbirliği içerisinde planlı ve kademeli bir yaklaşımın izlenmesi Paragraf, 283 - Özel sektörün katılımı sağlanarak ağaçlandırma ölçeğinin artırılması ve özel ormancılık sektörünün geliştirilmesi Paragraf, 285 - Ormanların tüm çevresel hizmetlerinin kesintisiz bir şekilde sunulabilmesi için, kuraklığa daha dayanıklı ağaç türlerinin dikilmesi ve ekosistem düzeyindeki etkilerinin tam olarak anlaşılmasını sağlayacak çalışmalar yapılması Paragraf, 286 - Ormanlardaki biyolojik çeşitliliğin izlenmesine ve raporlanmasına yardımcı olacak ulusal orman envanteri çalışmalarının ülke geneline yaygınlaştırılması Paragraf, 288 - Odun dışı orman ürünlerinin sürdürülebilir bir şekilde geliştirilmesini sağlamak gayesiyle; kaynağın mevcut durumun tespit edilmesi, hasat, işleme, pazarlama ve ihracat bakımından en iyi fırsatı sunan odun dışı orman ürünlerinin belirlenmesi, orman kanununda yapılacak değişikliklerle kullanıcı haklarının orman köylerine devredilmesi ve sürdürülebilir yönetime ilişkin hükümlerin eklenmesinin sağlanması Paragraf, 288 - Aşırı kullanımı, yanlış zamanlamayı, kötü depolama koşullarını önlemek için odun dışı orman ürünlerinin hasadına yönelik uygulama esaslarının geliştirilmesi 15 1. Yoksulluğa Son 2. Açlığa Son 3. Sağlıklı Bireyler 4. Nitelikli Eğitim 5. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği 6. Temiz Su ve Sıhhi Koşullar 7. Erişilebilir ve Temiz Enerji 8. İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme 9. Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı 10. Eşitsizliklerin Azaltılması 11. Sürdürülebilir Şehir ve Yaşam Alanları 12. Sorumlu Tüketim ve Üretim 13. İklim Eylemi 14. Sudaki Yaşam 15. Karasal Yaşam 16. Barış ve Adalet 17. Hedefler İçin Ortaklıklar 5. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Uluslararası Stratejiler, Sözleşmeler ve Girişimler 5.1 Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 2015 yılında Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesini toplayarak “2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini (SKH)” kabul etmiştir. Her boyutuyla sürdürülebilir kalkınmayı hedefleyen bu önemli küresel girişimin toplam 17 sürdürülebilir kalkınma hedefi bulunmaktadır. Sürdürülebilir küresel kalkınmanın sağlanması için ortaya konulan küresel hedeflerden 15 numaralı “Karasal Yaşam” hedefi kapsamında, daha uygulanabilir bir ekolojik sistemin sağlaması için tüm olumsuzlukları azaltma veya tersine çevirme konusunda taahhütler söz konusudur. Bu çerçevede, SKH-15’in amacı, “karasal ekosistemlerin sürdürülebilir kullanımında mevcut değerleri korumak, iyileştirmek ve desteklemek, ormanları sürdürülebilir bir şekilde yönetmek ve geliştirmek, çölleşmeyle mücadele etmek, arazi bozulmasını durdurmak veya tersine çevirmek ile biyolojik çeşitlilik kayıplarını durdurmaktır.” Bahse konu hedefe bağlı olarak 15.3 maddesinde; “2030 yılına kadar, çölleşme ile mücadele edilmesi, çölleşme, kuraklık ve sellerden etkilenen araziler dâhil bozulmuş arazi ve toprakların rehabilite edilmesi, dünyanın arazi tahribatının dengelenmesinde çaba göstermesi”, olarak kabul edilmiştir. Sürdürülebilir kalkınma hedefleri yasal olarak bağlayıcı olmamakla birlikte, hükümetlerin bu 17 hedefi sahiplenerek bunlara ulaşma yolunda ulusal çerçeveler oluşturmaları beklenmektedir. Ülkelerin temel sorumluluklarından birisi de hedeflerin uygulanmasında kaydedilen ilerlemeyi izlemek ve gözden geçirmektir ve bunun için kaliteli, erişilebilir ve zamanlı veri toplama gerekmektedir. 2017 yılında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler Ormancılık Formunda (UNFF) ise 15 No’lu hedefe yönelik 6 Küresel Orman Hedefi üye ülkelerce kabul edilmiştir. Küresel Orman Hedef 1 KOH1: Koruma, rehabilitasyon ve ağaçlandırma gibi sürdürülebilir orman yönetimi yoluyla orman örtüsünün dünya çapında kaybını tersine çevirmek ve orman bozulumunu önlemek ve iklim değişikliğine yönelik küresel çabalara katkıda bulunmak için çabaları arttırmak Küresel Orman Hedef 2 KOH2: Ormana bağımlı yaşayan insanların geçim kaynaklarını iyileştirmek de dahil olmak üzere orman temelli ekonomik, sosyal ve çevresel faydalar geliştirmek Küresel Orman Hedef 3 KOH3: Dünya çapında korunan ormanların ve sürdürülebilir yönetilen ormanların diğer alanlarının yanı sıra sürdürülebilir ormanlardan elde edilen orman ürünlerinin oranını da önemli ölçüde artırmak Küresel Orman Hedef 4 KOH4: Sürdürülebilir orman yönetiminin uygulanması için tüm kaynakların önemli ölçüde artırılması, yeni ve ek finansal kaynakların seferber edilerek bilimsel ve teknik işbirliği ve ortaklıkların güçlendirilmesi Küresel Orman Hedef 5 KOH5: BM Orman Araçları da dahil olmak üzere sürdürülebilir orman yönetimini uygulamak ve BM 2030 Gündemine ormanların katkısını artırmak için yönetişim çerçevelerini desteklemek. Küresel Orman Hedef 6 KOH6: Birleşmiş Milletler ve ormancılık üye örgütleri ve ilgili sektörlerin de dahil olduğu ormancılıkla ilgili konularda işbirliği, eşgüdüm, tutarlılık ve sinerji sağlamak. 16 5.2 Avrupa Birliği (AB) Ormancılık Stratejisi 2030 2030 için yeni AB orman stratejisi, Avrupa Yeşil Mutabakatının en önemli girişimlerinden biridir ve 2030 için AB Biyolojik Çeşitlilik Stratejisini temel alarak hazırlanmıştır. Strateji, AB ormanlarının niceliğini ve kalitesini iyileştirmek ve bunların korunmasını, restorasyonunu ve dayanıklılığını güçlendirmek için bir vizyon ve somut eylemler belirlemektedir. Avrupa ormanlarını, iklim değişikliğinin getirdiği yeni koşullara, olumsuz hava koşullarına ve yüksek belirsizliğe uyarlamayı hedeflemektedir. Bu strateji, ormanların sosyoekonomik işlevlerini yerine getirmeye devam etmeleri ve gelişen nüfuslu, canlı kırsal alanları olması için ön koşul olarak kabul edilir. Yeni AB orman stratejisi, gelişen kırsal alanlar için ormanların sosyoekonomik işlevlerini destekleyecek ve sürdürülebilirlik sınırları dahilinde ormana dayalı biyoekonomiyi büyütecek stratejiler içermektedir. Ayrıca, iklim değişikliğiyle mücadele etmek, biyoçeşitlilik kaybını tersine çevirmek ve dayanıklı ve çok işlevli orman ekosistemleri sağlamak için AB ormanlarını koruyacak, eski haline getirecek ve genişletecek stratejiler oluşturulmuştur. Strateji belgesinde yer alan hedefler aşağıda sıralanmıştır. - Gelişmekte olan kırsal alanlar için ormanların sosyoekonomik işlevlerini desteklemek ve sürdürülebilirlik sınırları içinde ormana dayalı biyo-ekonomiyi desteklemek - Uzun ömürlü ahşap ürünler için sürdürülebilir orman biyo-ekonomisini teşvik etmek - Biyoenerji için odun bazlı kaynakların sürdürülebilir kullanımının sağlanması - Ekoturizm de dâhil olmak üzere odun dışı orman temelli biyo-ekonomiyi teşvik etmek - Sürdürülebilir orman temelli biyo-ekonomi için becerilerin geliştirilmesi ve insanların güçlendirilmesi - İklim değişikliğiyle mücadele etmek, biyoçeşitlilik kaybını tersine çevirmek ve dirençli ve çok işlevli orman ekosistemleri sağlamak için AB ormanlarının korunması, eski haline getirilmesi ve genişletilmesi - İklim değişikliğine uyum ve ormanların dirençliliği için orman restorasyonu ve güçlendirilmiş sürdürülebilir orman yönetiminin sağlanması - 2030 yılına kadar 3 milyar ilave ağaç dikimi de dahil olmak üzere, biyoçeşitliliğe sahip ormanların ekolojik ilkelere uyarak yeniden ağaçlandırılması - AB ormanlarının nicelik ve kalitesinin iyileştirilmesi için orman sahipleri ve yöneticilerine mali teşvikler sağlanması - Ormanlar hakkındaki bilgimizi geliştirmek için güçlü bir araştırma ve inovasyon gündemi geliştirmek - Kapsayıcı ve tutarlı bir AB orman yönetişim çerçevesinin uygulanması 5.3 Paris İklim Anlaşması Ülkemizin Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) kapsamında 2015 yılında kabul edilen “Paris Anlaşması-PA” na katılımı 06.10.2021 tarih ve 7335 Sayılı Kanun ile kabul edilmiş, ardından 07.10.2021 tarih ve 31621 (Mükerrer) Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile yürürlüğe girmiştir. Anlaşma, sürdürülebilir kalkınma ve yoksulluğun ortadan kaldırılması bağlamında BMİDÇS’ nin uygulamasını geliştirmeyi hedeflemektedir. İklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı uyum kabiliyetinin ve direncin arttırılması, düşük sera gazı emisyonlu kalkınmanın temin edilmesi ve düşük emisyonlu ve iklim dirençli kalkınma için uygun finansal destek verilmesi, bunlar gerçekleştirilirken gıda üretiminin zarar görmemesi PA’ nın öncelikli hedeflerindendir. Ormanlar, sürdürülebilir orman yönetimi, başta su, enerji ve odun dışı orman ürünleri olmak üzere ormanların sağladığı ürün ve hizmetler, kırsal kesimin desteklenmesi, ahşap temelli sektörler iklim değişikliği için hayati öneme sahiptir. Sürdürülebilir şekilde yönetilen ormanlar ve orman ürünleri önemli bir yutak alanı oluşturmakta iken, başta orman yangınları olmak üzere çeşitli nedenlerle 17 meydana gelen ormansızlaşma ve ormanların tahribi önemli bir emisyon kaynağı olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çerçevede PA ormancılıkla ilgili birçok hüküm içermekte ve ormancılıkla ilgili projelerin uygun mekanizmalarla desteklenmesini öngörmektedir. PA’ nın 5/1 Maddesi: “Taraflar, uygun olan şekilde, ormanlar da dâhil olmak üzere sera gazı yutak ve rezervlerini korumak ve güçlendirmek için harekete geçmelidir.” hükmünü içerirken 5/2 Maddesi ise: “ormansızlaşmadan ve ormanların bozulmasından kaynaklanan emisyonların azaltılmasına, korumanın rolüne, ormanların sürdürülebilir yönetimine ve orman karbon stoklarının güçlendirilmesine yönelik teşviklere” vurgu yapmaktadır. Paris Anlaşmasının 5/2 Maddesi “Taraflar, ormansızlaşmadan ve ormanların bozulmasından kaynaklanan emisyonların azaltılmasına, korumanın rolüne, ormanların sürdürülebilir yönetimine ve gelişmekte olan ülkelerdeki orman karbon stoklarının güçlendirilmesine yönelik faaliyetlere ilişkin politika yaklaşımları ve olumlu teşvikler ile, ormanların bütüncül ve sürdürülebilir yönetimi için ortak azaltım ve uyum yaklaşımları gibi alternatif politika yaklaşımları için Sözleşme kapsamında kabul edilmiş ilke ve kararlarda belirlendiği üzere, sonuç temelli ödemeler dahil olmak üzere, mevcut çerçeveyi uygulamaya ve desteklemeye yönelik adımlar atmaya teşvik edilir, bu doğrultuda bu tür yaklaşımların karbon dışı faydalarının da teşvik edilmesinin önemi dikkate alınır” hükmünü taşımaktadır. Ormanların sürdürülebilir yönetimi, bozulmuş ekosistemlerin restorasyonu ve orman ürün ve hizmetlerinin mümkün olan en üst seviyede kullanımı iklim değişikliğinin etkileri ile mücadelede en önemli imkanlardan birisi olarak kabul edilmekte olup, Paris İklim Anlaşması bu konuda ormancılık ve orman teşkilatları için çok avantajlı bir pencere açmaktadır. Paris Anlaşması 6. Maddesi Tarafların azaltım ve uyum faaliyetlerinde daha azimli olmasını sağlamak ve sürdürülebilir gelişim ve çevresel bütünlüğü teşvik etmek amacıyla ulusal olarak belirlenmiş katkıların (Nationally Determined Contribution-NDC) uygulanmasında gönüllü işbirliği yapmasını onaylar. PA’ nın 8/1 Maddesi “aşırı hava olaylarından kaynaklanan kayıp ve zararların riskinin azaltılması”, 8/4 Maddesi ise aşırı hava olaylarına karşı alınabilecek “erken uyarı sistemleri, acil durumlara hazırlık, kapsamlı risk yönetimi, toplulukların, geçim kaynaklarının ve ekosistemlerin dirençliliği” gibi tedbirleri açıklamaktadır. 9/1 Maddesi ise bu kapsamda uygulanacak projelere sağlanacak “finans kaynağını” tanımlamaktadır. Diğer taraftan 2020'de onaylanan Avrupa Yeşil Anlaşması ve bu kapsamda uygulama konulan Avrupa Birliği Orman Stratejisi (EU Forest Strategy), Avrupa Birliği Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi (EU Biodiversity Strategy) ve ilgili diğer belgeler bulunmakta ve bunlar Orman Genel Müdürlüğünün faaliyet alanlarını etkilemektedir. 6. Program, Alt Program Analizi Harcamaların program sınıflandırmasına göre tasnif edildiği, harcama önceliği geliştirme konusunda karar alıcılara kamu hizmet sunumu performansına ilişkin bilgilerin sağlandığı ve bu bilgilerin kaynak tahsisi sürecinde sistematik olarak kullanıldığı bir bütçeleme sistemi olan program bütçe uygulamalarına Cumhurbaşkanlığı Makamından alınan 16/01/2020 tarihli ve 2 sayılı Olur çerçevesinde geçilmiştir. Söz konusu Olur ekinde yer alan tabloda Orman Genel Müdürlüğü 3 Program ve bu programlar altında yer alan 5 alt programda “programı yürüten idareler” arasında yer almıştır. 18 Kırsal Kalkınma Orman Köylülerinin Kalkındırılması ve Desteklenmesi Alt program uygulamaları ile orman köylüsünün sosyo- ekonomik yönden kalkınmasına katkı sağlayarak, yaşam kalitesinin iyileştirilmesi, gelir kaynakları çeşitliliğinin artırılması ve istihdam sağlanması hedeflenmektedir. Ormanların korunması, geliştirilmesi, işletilmesi ve genişletilmesi hedeflerine ulaşmak üzere orman köylülerinin kalkındırılmasına katkıda bulunmak ve ormanlara olabilecek baskıyı azaltmak için orman köylülerine kooperatiflere ve kooperatif üst kuruluşlarına kredi ve hibe desteğinde bulunulmaktadır. Orman köylülerine tahsis edilen ekonomik maksatlı kredilerle son beş yılda (2018-2022) toplam 138.774 adam /ay istihdam sağlanmıştır. Fiilen orman emvali üretiminde çalışan orman köylülerinin üretim mekanizasyonuna yönelik taleplerini karşılamak ve uygulamayı gerçekleştirmek maksadıyla, tomruk çekme vinci (tambur), traktör, motorlu testere gibi tip projelerin desteklenmesine devam edilmiş, bu yönde hazırlanan çalışma programı uygulamaya aktarılmıştır. Kaynak miktarı ve talep değişikliği, hedeflenen gösterge değerlerini etkilemektedir. Orman köylüsüne sağlanan desteklerle orman köylüsünün yerinde istihdamına katkı sağlanarak kırsaldan kente göçün tersine çevrilmesine katkı sağlanmaktadır. Ülkemizin gelir seviyesi yönünden dezavantajlı kesimini oluşturan orman köylüsünün, üretim içerikli projeler ile desteklenmesi gerekmektedir. Ormanların ve Doğanın Korunması İle Sürdürülebilir Yönetimi Ormanların ve Orman Kaynaklarının Korunası Alt program uygulamaları ile orman ekosistemlerinin sağlığının izlenerek, ormanların biyotik ve abiyotik zararlılara karşı korunması, orman varlığının sürdürülebilirliğinin sağlanması hedeflenmektedir. Ormanların hukuken güvence altına alınması, başta yangınlar ve zararlılar olmak üzere çeşitli faktörlere karşı etkin şekilde korunması, bu konularda toplumun bilinçlendirilmesi, orman halk ilişkilerinin iyileştirilmesi faaliyetleri alt program çerçevesinde yürütülmektedir. Bu kapsamda; 2018-2022 döneminde yılda ortalama 2.641 adet orman yangınına müdahale edilmiş, ve 38.049 hektar/yıl orman alanı zarar görmüştür. Yangına birinci derecede hassas bölgelerde ilk müdahale süresi 11 dakika olarak sonuçlanmıştır. Orman zararlılarıyla mücadelede biyolojik, mekanik, ve biyoteknik mücadele oranı %99,5 olarak gerçekleşmiş, orman ekosistemlerinin izlenmesi programı uygulama sürecinde; değerlendirilen gözlem alanı sayısı 629, değerlendirilen ağaç sayısı ise Gerekli teknik, yönetsel ve donanımsal alt yapı oluşturularak orman ekosistemlerinin etkin bir şekilde izlenmesi, gelişen teknolojilerden faydalanmak suretiyle insansız koruma sistemlerinin kurulması, hastalık ve böcek zararlılarıyla mücadelede yeni yöntem ve teknikler geliştirilmesi, iklim krizi nedeniyle sıklığı ve sayısı giderek artan orman yangınlarıyla mücadelede halkın bilinçlendirilmesi, modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi ve mevcut kara ve hava araçları kapasitelerinin geliştirilerek mücadele ve müdahale kapasitesinin geliştirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, kadastral altlıkların sayısal hale getirilmesi, yeni orman kadastrosu yapılan ve aplikasyonu tamamlanan yerlerin tescil mevzuatından kaynaklanan sorunların giderilerek tescilin sağlanması Program Alt Program Tespitler İhtiyaçlar 19 20.472 adet olarak sonuçlanmıştır. 2022 yılında gerçekleşen orman suç sayısı bir önceki yıla göre yaklaşık %3,5 oranında azalmıştır. Yine 2022 yılı sonu itibariyle 24.500.000 hektar orman alanının kadastrosu tamamlanmış, 22.300.000 hektar alan tescil edilmiştir. mülkiyet sorunlarının giderilmesi bakımından önemini korumaktadır. Ormanların Geliştirilmesi ve Genişletilmesi Alt program uygulamaları ile mevcut ormanların geliştirilmesi, toplam orman varlığının ve verimli orman alanlarının artırılması hedeflenmektedir. Ormanların geliştirilmesi ve genişletilmesi topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde işletilmesine dair faaliyetler doğayla uyumlu sürdürülebilir orman yönetimi anlayışı çerçevesinde yürütülmektedir. Orman amenajmanı envanter değerlendirme sonuçlarına göre; 1973 yılında 20.199.296 hektar olan orman varlığı, 2022 yılında 23.245.000 hektara ulaşmıştır. Bu alan içerisinde normal kapalı yada verimli orman alanı 13.707.843 hektar ile toplam orman alanının % 58,97’sine ulaşırken, boşluklu kapalı yada bozuk orman alanı miktarı 9.537.157 hektar ile % 41,03’e gerilemiştir. 2022 yılı sonu itibariyle ülke orman alanının %95,71’i koru, %4,29’u baltalık olarak işletilmekte; toplam ağaç serveti yaklaşık 1,73 milyar m³, ormanların odun hammaddesi verim gücünün bir göstergesi olan toplam artım miktarı ise 47,8 milyon m³ tür. Odun hammaddesi arz açığının giderilmesi maksadıyla yerli ve hızlı gelişen türlerle olmak kaydıyla 2013 yılında 13 orman bölge müdürlüğünde yapılan çalışma sonucunda endüstriyel ağaçlandırmaya konu edilecek 164.922 hektar alan tespit edilmiş, bu rakam 2019-2023 stratejik plan hazırlık sürecinde 330.000 hektara çıkarılmıştır. Ancak, ekonomik ve sosyal nedenlerden dolayı toplam 102.670 hektar alanda çalışma sonuçlandırılabilmiştir. 2024- 2028 döneminde beş yıl için toplam 30.000 hektar alanda endüstriyel ağaçlandırma çalışması yapılması öngörülmüştür. Hektardaki ağaç servetinin dünya ortalaması olan 100 m³ ün üzerine çıkarılması cari artımın ise yetişme muhuti özelliklerine göre artırılması hedeflerine ulaşılabilmesi için meşcere gelişim çağına uygun silvikültürel bakım tedbirlerinin artırılması ve idare müddeti dolan yaşlı ormanların gençleştirilmesi, bozuk yada boşluklu kapalı orman alanlarında uygun alanlarda yapılacak rehabilitasyon çalışmalarıyla verimli orman alanlarının artırılması gerekmektedir. Ayrıca, orman alanlarını artırmak maksadıyla uygun tür ve yöntemlerle ağaçlandırma çalışmalarına devam edilmesi ihtiyaç duyulan fidan ve tohum üretiminin karşılanması önemli hususlar olarak görülmektedir. Endüstriyel ağaçlandırmalarda istenilen düzeye gelinebilmesi bakımından özel sektörün katkılarının artırılmasına yönelik düzenleyici tedbirlerin alınması da önemin korumaktadır. Ormanların ve Doğanın Korunması İle Sürdürülebilir Yönetimi 20 Program Alt Program Tespitler İhtiyaçlar Ormanların ve Orman Kaynaklarının Korunası Ormanların İşletilmesi Alt program uygulamaları ile orman kaynaklarının ekonomik, ekolojik, ve sosyal açıdan verimli kullanılmasının sağlanması ve orman ürünü çeşitliliğinin artırılarak iç ve dış piyasada rekabet gücünün artırılması hedeflenmektedir. Yakın zamana kadar ormanlar ağırlıkla odun üretim kaynağı olarak görülmekte iken günümüzde odun dışı orman ürünleri gibi ekonomik, toprak koruma, temiz su üretimi, biyolojik çeşitlilik, karbon tutma gibi ekolojik ve rekreasyon, otlatma, yem, bilimsel araştırma gibi sosyal fonksiyonlardan oluşan hizmetleri ile gündeme gelmektedir. Bununla birlikte ekonomik fonksiyonlar bakımından oduna dayalı orman ürünleri hala önemini korumaktadır. Bu kapsamda; Ormanlardan çok amaçlı faydalanmanın sağlanmasına yönelik ülkemizde fonksiyonel planlamaya geçilmiş ve günümüzde tüm ormanların fonksiyonel orman amenajman planları tamamlanmıştır. İç ve dış piyasada rekabet gücünün artırılmasına yönelik endüstriyel odun verimlilik oranının artırılması ve dikili satışın yaygınlaştırılması hedeflerinde istenilen seviyeye ulaşılamamış, 2022 yılı sonu itibariyle endüstriyel odun üretiminde verimlilik %74,6 olarak gerçekleşirken, odun üretimi içerisinde dikili satış payı %36,4 te kalmıştır. Odun dışı orman ürün ve hizmetlerine yönelik tüm gösterge değerlerine ulaşılmış, 420 farklı türde 2.010.000 hektar alanda odun dışı orman ürün envanteri çalışması gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, 1.801 adet orman parkı tesis edilerek halkın kullanımına açılan orman parkı sayısı 1.800’e bal üretiminin artırılması gayesiyle tesis edilen bal ormanı sayısı da 74 adede ulaşmıştır. Her türlü ormancılık faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için ormancılık yol ağı alt yapısının geliştirilmesi hedefine de ulaşılmıştır. Ayrıca, ormanların sertifikasyonuna yönelik sertifikasyon çalışmalarında da önemli ilerlemeler kaydedilmiş, PEFC ulusal standart geliştirme çalışmalarında da belirli bir aşamaya gelinmiştir. Ormanların yönetimine biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin entegre edilmesi, zengin bir biyolojik çeşitliliğe sahip ülke ormanlarının bu zenginliğini muhafazası ve devamlılığının sağlanması iklim değişikliği krizi açısından daha da önemli hale gelmektedir. Odun dışı orman ürünlerinden faydalanmanınyaygınlaştırılma sı, üretilen ve pazarlanan ürün miktarının ve yerel köylülerin bu ürünlerden elde ettikleri gelirlerin artırılması, ekonomik değeri yüksek odun dışı ürünlerden katma değerli ürünlerin elde edilmesi yönünde bilinçlendirici ve bilgilendirici desteklerin sağlanması böylece ülke ekonomisine katkının artırılması önem arz eden hususlar arasındadır. Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimliliğin artırılması, maliyetlerin düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabetin sağlanması, dikili satış uygulamalarının yaygınlaştırılması, ormancılık yol alt yapısının güçlendirilmesi, ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak sertifikalı orman alanlarının artırılması gerekmektedir. Ormanların ve Doğanın Korunması İle Sürdürülebilir Yönetimi 21 Program Alt Program Tespitler İhtiyaçlar kaynaklarının Kullanımı ve Yönetimi Korunması, Geliştirilmesi ve Etkin Kullanımı Alt program uygulamaları ile Erozyon, heyelan ve benzeri nedenlerle oluşan toprak kayıplarının kontrol altına alınması ve ıslah edilen mera alanlarının artırılması hedeflenmektedir. Yönetim ve Destek Üst Yönetim İdari ve Mali Hizmetler/Teftiş Denetim ve Danışmanlık Hizmetleri Alt program hedefleri ile yürütülen faaliyetlerin mevzuat, plan programlarla uyumlu olarak yapılması sonuçlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve raporlanması Genel Müdürlüğün idari, mali, hukuki, fiziki ve beşeri kaynakları ile teknolojik kaynaklarının etkin kullanımı ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi hedeflenmektedir. 2018-2022 yılları arasında ağaç ıslahı, plantasyon ormancılığı, doğal ormanların korunması ve geliştirilmesi, ordu dışı orman ürünleri, erozyonla mücadele, mera ıslahı, biyolojik çeşitlilik, sosyal ormancılık gibi konularda 163 adet proje neticelendirilmiştir. Ayrıca, 8 adet dış kaynaklı proje de sonuçlandırılmıştır. Bunların dışında Genel Müdürlüğün organizasyon yapısında ihtiyaçlar doğrultusunda değişikliklere gidilmiş orman işletme şefliği başına düşen orman alanı 10.826 hektara indirilmiş, insan kaynaklarının geliştirilmesine yönelik hizmet içi eğitim programları ve risk odaklı denetimler uygulanarak çalışanların bilgi ve becerilerinin yükseltilmesine çalışılmıştır. 2011 yılında çalışmaları başlatılan Orman Bilgi Sistemi (ORBİS) projesi kapsamında toplam 41 adet modül tamamlanmış, çalışanlara yönelik bilgi güvenliği konusunda eğitimler verilmiştir. İnsan kaynaklarının güçlendirilmesi, personel dağılımının iş yükü analizine dayalı yapılması, Döner sermaye üzerindeki personel gideri yükünün azaltılması, İkincil mevzuatın ihtiyaçlar doğrultusunda güncellenmesi, Uluslararası ormancılık sürecinin izlenmesi, sürece ilişkin raporların hazırlanması, ORBİS projesi mevcut yazılım algoritmasının yeni teknolojiyle uyumlu hale getirilmesi, Toprak ve Su Toprak Kaynaklarının Ülkemiz iklimi, topoğrafyası, toprak özellikleri ve sosyo- ekonomik şartlarına bağlı olarak yukarı havza ve mera alanlarında ciddi bir erozyon problemi yaşanmaktadır. Orman sınırları içinde veya orman sınırları dışında her türlü arazide erozyon kontrolü, ormanla ilgili mera ıslahı, sel ve çığ kontrolü, çalışmaları ile entegre havza projeleri hazırlanmakta ve uygulanmaktadır. Toprağın muhafazası ve verimliliğinin korunması, su kaynaklarının etkin kullanımı ve yönetimi sürdürülebilir refahın sağlanması açısından oldukça büyük önem arz etmektedir. Erozyonla mücadelede bugüne kadar politika oluşturma, kurumsallaşma, mevzuat düzenleme, planlama, projelendirme, bilinçlendirme ve kapasite geliştirme konularında önemli gelişmeler olmuştur. 2022 yılı sonu itibariyle toplam 1 milyon 647 bin hektar alanda toprak muhafaza ve erozyon kontrolü tesis çalışması gerçekleştirilmiş, 285 bin hektar mera alanında ıslah çalışması yapılmıştır. Baraj ve gölet havzaları başta olmak üzere tüm havzalarda erozyon ve rüsubat kontrolü projelerine öncelik verilmesi, yukarı havza alanlarında doğal afetlere karşı hazırlanan havza ıslahı, sel, çığ ve heyelan projeleri ile büyük ölçekli entegre ve katılımcı havza rehabilitasyon projelerinin uygulanmasına devam edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, mera olarak kullanılan ancak, orman alanına dönüştürülmesi mümkün olmayan orman içi, orman kenarı ve orman üst sınırı meralarda ıslah çalışmaları yapılarak bir yandan toprak erozyonunun kontrol altına alınması bir yandan da hayvan otlatmasının ormanlar üzerindeki olumsuz baskılarının azaltılması sağlanmalıdır. 22 Program Alt Program Tespitler İhtiyaçlar 7. Faaliyet Alanları, Sunulan Ürün ve Hizmetler 2022 yılı orman amenajman plan verilerine göre ülkemiz orman varlığı 23.245.000 hektar ile ülke yüzölçümünün %29,8’ini kaplamaktadır. Bu alan içerisinde normal kapalı orman alanı 13.707.843 hektar ile toplam ormanlık alanının %58,97’sini, boşluklu kapalı orman alanı ise 9.537.157 hektar ile toplam ormanlık alanın %41,03’ünü oluşturmaktadır.1 Tablo 1: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Durumu Envanter Yılı Orman Formu Normal Orman Boşluklu Kapalı Orman Toplam Hektar Yüzde Hektar Yüzde Hektar Yüzde 1973 Koru 6.176.899 30,58 4.757.708 23,55 10.934.607 54,13 Baltalık 2.679.558 13,27 6.585.131 32,60 9.264.689 45,87 Toplam 8.856.457 43,85 11.342.839 56,15 20.199.296 100,00 2012 Koru 10.281.728 47,43 6.978.864 32,19 17.260.592 79,62 Baltalık 1.276.940 5,89 3.140.602 14,49 4.417.542 20,38 Toplam 11.558.668 53,32 10.119.466 46,68 21.678.134 100,00 2015 Koru 11.919.061 53,35 7.700.657 34,47 19.619.718 87,81 Baltalık 785.087 3,51 1.938.130 8,67 2.723.217 12,19 Toplam 12.704.148 56,86 9.638.787 43,14 22.342.935 100,00 2018 Koru 12.633.298 55,85 8.788.471 38,85 21.421.769 94,70 Baltalık 349.850 1,55 850.316 3,75 1.200.166 5305 Toplam 12.983.148 57,40 9.638.787 42,60 22.621.935 100,00 2022 Koru 13.357.019 57,46 8.891.661 38,25 22.248.680 95,71 Baltalık 350.824 1,51 645.496 2,78 996.320 4,29 Toplam 13.707.843 58,97 9.537.157 41,03 23.245.000 100,00 Ormanların %95,71’i koru, %4,29’u baltalık olarak işletilmekte olup, orman alanındaki değişim aynı zamanda servet dağılımını da etkilemektedir. 1973-2022 yılları arasında ülkemiz ormanlarının dikili serveti 801 milyon m3 artmıştır. Bu artış; yeni ormanların tesisi, baltalık ormanları ile boşluklu kapalı orman alanlarındaki azalışa bağlı olarak koru orman alanı payının yükselmesinden kaynaklanmaktadır. 1 Ulusal Orman Envanteri beş yılda bir yayımlanmaktadır. Sonraki envanter 2025 yılında yayımlanacak olup, yıllık veriler amenajman planı yenilenen alanlar dikkate alınarak belirlenmiştir. 23 Tablo 2: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Servet Durumu Envanter Yılı Orman Formu Normal Orman Boşluklu Kapalı Orman Toplam Metreküp Yüzde Metreküp Yüzde Metreküp Yüzde 1973 Koru 758.732.197 81,10 54.349.847 5,81 813.082.044 86,91 Baltalık 88.300.818 9,44 34.129.288 3,65 122.430.106 13,09 Toplam 847.033.015 90,54 88.479.135 9,46 935.512.150 100,00 2012 Koru 1.365.186.239 92,80 59.319.695 4,03 1.424.505.934 96,83 Baltalık 34.864.000 2,37 11.768.000 0,80 46.632.000 3,17 Toplam 1.400.050.239 95,17 71.087.695 4,83 1.471.137.934 100,00 2015 Koru 1.506.131.410 93,45 59.996.731 3,72 1.566.128.141 97,17 Baltalık 33.692.118 2,09 11.953.934 0,74 45.646.052 2,83 Toplam 1.539.823.528 95,54 71.950.665 4,46 1.611.774.193 100,00 2018 Koru 1.574.233.433 94,94 63.149.099 3,93 1.639.382.532 98,87 Baltalık 14.013.759 0,85 4.723.709 0,28 18.737.468 1,13 Toplam 1.588.247.192 95,79 69.872.808 4,21 1.658.120.000 100,00 2022 Koru 1.656.185.782 95,95 64.870.635 3,74 1.721.056.417 99,12 Baltalık 12.053.366 0,69 3.292.217 0,19 15.345.583 0,88 Toplam 1.668.239.148 96,07 68.162.852 3,93 1.736.402.000 100,00 Ormancılık uygulamaları, sadece alan ve servet düzeylerini değiştirmekle kalmayıp ormanları oluşturan ağaçların yaş bileşenlerini ve dolayısıyla artımı da etkilemektedir. Tablo 3: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Yıllık Cari Artımı Envanter Yılı Orman Formu Normal Orman Boşluklu Kapalı Orman Toplam Metreküp Yüzde Metreküp Yüzde Metreküp Yüzde 1973 Koru 20.791.672 74,09 1.343.744 4,79 22.135.416 78,88 Baltalık 4.813.197 17,15 1.114.592 3,97 5.927.789 21,12 Toplam 25.604.869 91,24 2.458.336 8,76 28.063.205 100,00 2012 Koru 37.300.713 90,92 1.411.640 3,44 38.712.353 94,36 Baltalık 1.814.000 4,42 499.000 1,22 2.313.000 5,64 Toplam 39.114.713 95,34 1.910.640 4,66 41.025.353 100,00 2015 Koru 42.322.876 92,20 1.484.455 3,23 43.807.331 95,43 Baltalık 1.511.561 3,29 585.191 1,27 2.096.752 4,57 Toplam 43.834.437 95,49 2.069.646 4,51 45.904.083 100,00 2018 Koru 44.247.096 94,14 1.713.433 3,65 45.960.529 97,79 Baltalık 762.981 1,62 276.490 0,59 1.039.471 2,21 Toplam 45.010.077 95,76 1.989.923 4,24 47.000.000 100,00 2022 Koru 45.183.944 94,53 1.727.867 3,61 46.911.811 98,14 Baltalık 678.743 1,42 209.446 0,44 888.189 1,86 Toplam 45.862.687 95,95 1.937.313 4,05 47.800.000 100,00 1973 yılında ormanlardaki toplam yıllık artım 28 milyon m3 iken; ormancılık uygulamaları sonucunda yıllık artım 2022 yılında 47,8 milyon m3’e ulaşmıştır. Bu sonuç üzerinde koru orman alanı payının artış etkisi olmakla birlikte, yeni orman alanlarının kazanılması ve ormanlara yapılan bakım çalışmalarının etkisi büyüktür. 24 Tablo 4: Ormanların Ağaç Türleri İtibariyle Durumu Özellikler Kapalılık Durumu Ağaç Türü Grupları TOPLAM İbreli Yapraklı Alan (Hektar) Normal 8.972.417 4.735.426 13.707.843 Boşluklu Kapalı 4.996.160 4.540.997 9.537.157 Toplam 13.968.577 9.276.423 23.245.000 Özellikler Kapalılık Durumu Ağaç Türü Grupları TOPLAM İbreli Yapraklı Servet (Metreküp) Normal 1.138.942.246 529.296.902 1.668.239.148 Boşluklu Kapalı 41.865.600 26.297.252 68.162.852 Toplam 1.180.807.846 555.594.154 1.736.402.000 Yıllık Artım (Metreküp) Normal 30.699.517 15.163.170 45.862.687 Boşluklu Kapalı 1.014.942 922.371 1.937.313 Toplam 31.714.459 16.085.541 47.800.000 Ormanların alansal dağılımı, servet ve artım durumları ağaç türlerine göre sınıflandırıldığında; alan, servet ve artım bakımından ibreli türlerin yapraklı türlerden fazla olduğu görülmektedir. 7.1 Orman ve Orman Kaynaklarının Korunması Ormanların korunması temel olarak ormanları; alan, servet, mülkiyet ve sınırları ile sağlığının muhafazası ve geliştirilmesi bakımından yangınlara, biyotik ve abiyotik zararlılara karşı koruma faaliyetlerini içermektedir. Ayrıca orman-halk ilişkilerinin geliştirilerek ormanlara olabilecek olumsuz etkilerin azaltılması yönündeki bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri de orman koruma faaliyetleri arasında yer almaktadır. Ülkemizde, toprak kayması ve toprağın yağmurlarla yıkanması tehlikesine maruz olan yerlerdeki ormanlarla, meskun mahallerin havasını temizleyen, şose ve demiryollarını, toz ve kum fırtınalarına karşı muhafaza eden ve nehir yataklarının dolmasının önüne geçen veya memleket müdafaası için muhafazası zaruri görülen Devlet ormanları ile maki veya fundalarla örtülü yerler daimi olarak; tahrip edilmiş veya yangın görmüş Devlet ormanları da istihsal ormanı haline gelinceye kadar muhafaza ormanı olarak ayrılabilmektedir. 7.1.1 Ormanların Yangınlara Karşı Korunması Coğrafi konumu itibariyle Akdeniz iklim kuşağında yer alan ülkemizde ormanlarımızın büyük bir bölümü yangın tehdidi altında bulunmakta olup, toplam ormanlık alanın % 60’ını birinci ve ikinci derece yangına hassas alanlar oluşturmaktadır. Bu sebepten orman yangınları ülkemiz ormancılığının öncelikli konuları arasında yer almaktadır. Ormanlarda, gerek insanlar tarafından ihmal, dikkatsizlik veya kasıt sonucu, gerekse doğal koşullar neticesinde yangınlar çıkmaktadır. Yangınların önlenmesi için; halkın bilinçlendirilmesi ve eğitimi, yangınları söndürmek için ihtiyaç duyulan verimli insan ve kaliteli ekipmanın temini, yeterli miktarda yangın müdahale ekiplerinin ve gözetleme kuleleri ile haberleşme sisteminin hazır olarak tutulması, tabii afet olan yangınlarda diğer kamu kurumlarından azami oranda faydalanma ve iş birliğinin geliştirilmesi büyük önem arz etmektedir. Ülkemizde çıkan orman yangınlarının sayısını azaltmak ve 25 zarar miktarını asgariye indirmek en önemli hedeflerimiz arasındadır. Orman yangınlarının önlenmesine yönelik olarak YARDOP projesi adı altında yanan alanların rehabilitasyonu ve yangına dirençli ormanlar oluşturulmasına yönelik çalışmalar ile birlikte 10 yıllık program çerçevesinde her yıl 1.000 km yangın önleme tesisi (YOAT, ZOAT, YDZT) yapılmaktadır. 2008 yılında Ülkemiz orman yangınlarının daha iyi yönetilebilmesi amacıyla “Yangın Yönetim Sistemi” kullanılmaya başlanmış olup her geçen yıl daha da fonksiyonel bir şekilde kullanılmaktadır. Antalya Nebiler mevkiinde yapılan Uluslararası Orman Yangınları Eğitim Merkezi tamamlanmış olup Bilgisayar Tabanlı Eğitim ve Simülasyon Yapımı Savunma Sanayi İcra Komitesi Kararına istinaden Savunma Sanayi Başkanlığı tarafından HAVELSAN’a yaptırılmış ve eğitim merkezinde kullanılmaktadır. 26 Tablo 5: Orman Yangınlarının Çıkış Sebeplerine Göre Sayısal ve Alansal Dağılımı Dönem Toplam Yangın Çıkış Nedenler Yangın Sayısı Zarar Gören Alan Miktarı Kasıt İhmal/Dikkatsizlik/Kaza Adet Hektar Adet Hektar Adet Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 1.861 3.317 146 526 861 1.851 2011 1.954 3.612 153 283 1.067 2.368 2012 2.450 10.454 197 1.615 936 5.780 Ortalama 2.088 5.795 165 808 955 3.333 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 3.755 11.456 260 1.478 1.419 4.051 2014 2.149 3.117 127 85 801 1.682 2015 2.150 3.219 137 167 797 1.198 2016 3.188 9.156 157 240 990 5.221 Ortalama 2.811 6.737 170 493 1.002 3.038 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 2.411 11.993 151 619 721 7.146 2018 2.167 5.644 94 179 676 2.120 Ortalama 2.289 8.819 123 399 699 4.633 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 2.688 11.332 124 686 883 6.529 2020 3.399 20.971 72 718 1.156 8.285 2021 2.793 139.503 110 46.148 1.001 46.878 2022 2.160 12.799 86 4.722 830 5.428 Ortalama 2.760 46.151 98 13.069 968 16.780 Dönem Yangın Çıkış Nedenler Doğal Faili Meçhul Adet Hektar Adet Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 281 69 573 871 2011 328 77 893 1.273 2012 257 95 961 1.759 Ortalama 261 147 707 1.506 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 258 138 1.818 5.789 2014 328 78 893 1.273 2015 257 95 959 1.759 2016 310 170 1.731 3.524 Ortalama 288 120 1.350 3.086 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 259 84 1.280 4.144 2018 400 142 997 3.203 Ortalama 330 113 1.139 3.674 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 372 373 1.309 3.744 2020 312 197 1.859 11.771 2021 353 208 1.329 46.269 2022 358 517 886 2.132 Ortalama 349 324 1.346 15.979 27 Plan uygulama dönemleri esas alındığında yangın sayılarının yıllık ortalama 2.500 adet civarında olduğu bununla birlikte zarar gören alanlarda ciddi artışların olduğu görülmektedir. Özellikle IV. Plan dönemi ilk 4 yıllık uygulama sonuçlarına göre çıkan yangın sayısı bakımından önemli bir farklılık bulunmamasına karşılık zarar gören alan miktarında ortalama değerlerin üç-dört katına varan artışlar söz konusudur. Bu durum iklim değişikliğinin etkilerinin orman yangınları açısından ne derece etkili olduğuyla da ilişkilidir. Ülkemiz ile benzer iklim ve bitki özelliklerine sahip ülkelerdeki yangın durumu karşılaştırıldığında, Türkiye ile birlikte özellikle İspanya, İtalya ve Yunanistan’da, yangın sayısı değişmekle birlikte yangın başına zarar gören orman alan miktarında artış eğilimi olduğu görülmektedir. Bununla birlikte orman yangınlarıyla mücadelede Fransa, yıllık ortalama yangın sayısındaki artışa rağmen yangın başına zarar gören orman alan miktarını 3 hektar civarında tutmayı başarabilmiştir. Tablo 6: Benzer Özelliklere Sahip Ülkeler İle Ülkemiz Orman Yangınlarının Durumu Dönem Ülke Yangın Sayısı Zarar Gören Alan Yangın Başına Zarar Gören Alan Adet/Yıl Hektar/Yıl Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2010-2012) (Ortalama) Türkiye 2.008 5.795 2,9 Portekiz 27.082 112.014 4,1 İspanya 15.212 127.685 8,4 İtalya 7.106 83.118 11,7 Yunanistan 1.408 32.678 23,2 Fransa 4.026 10.202 2,5 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2013-2016) (Ortalama) Türkiye 2.811 6.737 2,5 Portekiz 17.066 104.554 6,1 İspanya 10.286 68.681 6,7 İtalya 4.363 43.054 9,9 Yunanistan 676 26.565 39,3 Fransa 3.467 9.812 2,8 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2017- 2018) Türkiye 2.289 8.819 3,85 Portekiz 16.640 292.250 17,6 İspanya 10.468 101.698 9,7 İtalya 5.538 90.734 16,4 Yunanistan 938 14.429 15,4 Fransa 3.728 15.917 4,3 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2019- 2022) Türkiye 2.760 46.151 16,7 Portekiz 9.757 61.928 6,3 İspanya 9.479 126.428 13,3 İtalya 5.433 78.837 14,5 Yunanistan 982 36.420 37,1 Fransa 10.306 32.000 3,1 Orman yangınlarının çıkmasına ve yayılmasına mani olmak için her türlü fiziki ve beşeri tedbir almak, orman yangınlarıyla mücadele tekniklerini geliştirmek ve güçlendirmek, yangına müdahale süresini kısaltarak yangın zararlarını en aza indirmek ve orman yangınlarında görev alan personeli eğitmek öncelikli ve önemli faaliyetlerimiz arasında yer almaktadır. Yangın geçiren orman alanlarının yeniden orman örtüsüne kavuşturulması ve muhtemel orman yangınlarının etkisinin azaltılması maksadıyla kısa adı YARDOP olan “Yanan Alanların Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Orman Tesisi Projesi” 2010 yılında uygulamaya aktarılmış, 2014 yılında revize edilerek 6976 sayılı Tamim olarak yeniden uygulanmaya başlanmıştır. 28 7.1.2 Orman Zararlıları ve Hastalıklarıyla Mücadele Ülkemiz ormanlarında, böcek, mantar ve diğer canlıların meydana getirdikleri zararlar içerisinde, böcek zararları önemli yer tutmaktadır. Bu bakımdan orman zararlıları ile mücadele çalışmalarında, böceklerle mücadele ön plana çıkmaktadır. Küresel ısınma ve iklim değişikliğine bağlı olarak, orman zararlıları ile mücadelede biyolojik mücadele yöntemi öncelikle kullanılmaktadır. Bu maksatla; ortalama 600 bin adet/yıl faydalı böcek üretilerek zararlı böceklerin yoğun olarak bulunduğu alanlara bırakılırken, doğal dengenin yeniden oluşturulması için belirlenen orman alanlarına 50 bin adet/yıl kuş yuvası asılmakta, 100 adet/yıl karınca yuva nakli gerçekleştirilmektedir. Yırtıcı böcek üretimi ve kullanılması ekosistem dengesi ve ekonomik zarar eşiği gözetilerek gerçekleştirilmektedir. Ülkemiz ormanlarında 50 dolayında hastalık amili böcek ve mantar zararlısı bulunmakta olup, bu zararlılar ile yılda ortalama 250 bin hektar alanda mücadele yapılmaktadır. Tablo 7: Yöntemlerine Göre Orman Zararlılarıyla Mücadeledeki Değişim Dönem Biyolojik Mücadele Mekanik Mücadele Biyoteknik Mücadele Kimyasal Mücadele Toplam Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 178.987 188.276 120.875 76.184 564.322 2011 163.279 144.781 103.545 59.681 471.286 2012 108.641 93.991 94.913 39.741 337.286 Ortalama 150.302 142.349 106.444 58.535 457.631 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 120.333 122.448 74.666 17.257 334.704 2014 92.751 64.203 87.068 5.729 249.751 2015 76.256 44.813 69.550 5.448 196.067 2016 89.570 53.928 76.310 2.785 222.593 Ortalama 94.728 71.348 76.899 7.805 250.779 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 88.233 57.830 87.635 1.320 235.018 2018 88.096 87.438 84.521 1.188 261.243 Ortalama 88.165 72.634 86.078 1.254 248.131 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 88.835 35.482 79.273 1.586 205.176 2020 93.790 45.725 106.198 2.059 247.772 2021 84.226 62.617 123.172 814 270.826 2022 73.840 58.636 73.745 1.085 207.306 Ortalama 85.173 50.615 95.597 1.386 232.770 29 7.1.3 Orman Suçlarıyla Mücadele ve Otlatmanın Düzenlenmesi Toplumun ormanlardan beklentilerini sürdürülebilir bir şekilde ve optimum düzeyde karşılamak ve ormanların hizmetlerini gelecek nesillerin yararına sunmak ancak ormanların iyi bir şekilde korunması ile mümkün olacaktır. Ülkemiz orman varlığı çeşitli tehditler altında bulunmakta ve bu tehditlerin kaynağını önemli oranda insanlar oluşturmaktadır. İnsanların ormanlara yönelik yasa dışı müdahalelerinin başında; aşırı ve usulsüz yararlanmalar, kaçak orman emvali nakilleri, tarım ve yerleşim alanı kazanmaya yönelik açma-yerleşme fiilleri ile kontrolsüz ve aşırı hayvan otlatmacılığı gelmektedir. 2010-2022 döneminde toplam 171.282 adet suç zaptı düzenlenmiş; 2010-2012 döneminde 13.855 adet/yıl, 2013-2016 döneminde 10.754 adet/yıl, 2017-2018 döneminde 10.818 adet/yıl, 2019-2022 döneminde ise 15.516 adet/yıl olarak gerçekleşmiştir. IV.Plan döneminde özellikle açma, işgal faydalanma suçlarında hem sayı hem de alan bazında artışlar söz konusudur. Bu bakımdan orman-halk ilişkilerinin iyileştirilmesi ve alınan koruma tedbirlerinin daha da etkinleştirilmesi suretiyle orman suçlarındaki artış eğiliminin tersine çevrilmesi önem arz etmektedir. Tablo 8: Suç Zaptı Tanzim Edilen Orman Suç Sayılarındaki Değişim Dönem Kesme Nakil Bulundurma Suç Sayısı Kesilen Ağaç Miktarı Suç Sayısı Kaçak Nakledilen Orman Ürün Miktarı Suç Sayısı Kaçak Bulundurulan Orman Ürün Miktarı Adet Metreküp Adet Metreküp Adet Metreküp I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 4.116 18.712 1.339 722 1.129 569 2011 3.742 18.739 841 689 849 575 2012 4.149 19.297 1.017 862 959 884 Ortalama 4.002 18.916 1.066 758 979 676 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 3.620 19.844 892 1.416 802 569 2014 3.519 66.378 689 1.550 609 1.479 2015 2.944 18.326 708 949 540 437 2016 2.891 17.616 658 862 544 680 Ortalama 3.244 30.541 737 1.194 624 791 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 2.993 20.305 802 1.675 479 798 2018 2.880 26.483 670 1.330 396 813 Ortalama 2.937 23.394 736 1.503 438 806 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 3.356 33.742 706 1.442 642 1.514 2020 4.532 68.756 786 1.793 701 1.382 2021 4.047 38.783 548 1.450 556 1.492 2022 4.962 51.515 1.079 3.147 611 1.397 Ortalama 4.224 48.199 780 1.958 623 1.446 30 Dönem Açma İşgal ve Faydalanma Otlatma Suç Sayısı Usulsüz Açılan Alan Suç Sayısı Usulsüz İşgal Edilen Alan Suç Sayısı Hayvan Adedi Adet Dekar Adet Dekar Adet Adet I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 3.109 9.858 4.089 16.218 1.952 114.792 2011 2.337 10.237 2.945 13.220 1.448 97.967 2012 2.013 8.904 2.963 11.814 1.711 100.466 Ortalama 2.486 9.666 3.332 13.751 1.704 104.408 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 1.930 7.143 2.623 9.387 1.684 100.094 2014 2.209 8.359 2.628 10.372 1.571 100.439 2015 1.971 8.563 2.103 9.673 1.005 60.940 2016 2.332 12.444 2.996 15.891 1.032 68.466 Ortalama 2.111 9.127 2.588 11.331 1.323 82.485 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 2.473 11.474 2.241 9.699 1.067 64.010 2018 3.465 14.362 3.221 11.682 818 45.821 Ortalama 2.969 12.918 2.731 10.691 943 54.916 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 3.550 13.494 3.549 12.864 834 52.385 2020 5.096 22.707 4.642 17.371 962 65.265 2021 6.043 24.677 5.987 26.290 802 61.798 2022 4.774 21.083 5.361 23.298 528 49.381 Ortalama 4.866 20.490 4.885 19.956 782 57.207 Dönem Sarf Av Toplam Suç Sayısı Kaçak Sarf Edilen Orman Ürün Miktarı Suç Sayısı Hayvan Adedi Suç Sayısı Adet Metreküp Adet Adet Adet I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 300 374 71 54 16.105 2011 213 289 41 18 12.416 2012 178 287 54 22 13.044 Ortalama 230 317 55 31 13.855 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 169 212 29 282 11.749 2014 133 225 23 214 11.381 2015 82 100 5 9.358 2016 68 149 8 10.529 Ortalama 113 172 16 124 10.754 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 68 104 3 10.126 2018 58 143 2 45 11.510 Ortalama 63 124 3 23 10.818 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 96 252 2 150 12.735 2020 92 146 1 0 16.812 2021 88 361 0 0 18.071 2022 90 144 41 107 17.446 Ortalama 92 226 11 129 15.516 Orman suçlarının yoğun olduğu alanların belirlenerek hassas alanlarda koruma ekiplerinin oluşturulması, ekiplere araç ve orman muhafaza memuru takviye edilmesi suretiyle koruma önlemlerinin etkinleştirilmesi, orman alanlarında kaçak yapı ve tesislerin yıktırılması, köy tüzel 31 kişilikleri ile işbirliği ve protokoller yapılarak hem civardaki ormanların korunması, hem de burada yaşayan köylülere kaynak aktarımı yapılarak halkın ormanlara sahip çıkmasının sağlanması yönündeki çalışmalar aralıksız sürdürülmektedir. Ayrıca, yangına hassas olan ve yanıcı maddenin yoğun olduğu bölgelerde otlatma planlarının öncelikli olarak tamamlanması yönünde başlatılan çalışmalar devam etmektedir. 7.1.4 Orman Ekosistemlerinin Sağlığının İzlenmesi Sürdürülebilir doğal kaynak yönetiminde orman ekosistemlerinin izlenmesi maksadıyla 1985 yılında Avrupa’da “Hava Kirliliğinin Etkilerinin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Uluslararası İşbirliği Programı” (ICP Forests) kapsamında daimi gözlem alanları (Seviye I ve Seviye II ) oluşturulmuştur. Ülkemizde ise Orman Genel Müdürlüğü koordinasyonunda, mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı işbirliğinde 2006 yılında “Orman Ekosistemlerinin İzlenmesi Projesi” ile çalışmalar başlatılmış, Nisan 2009 tarihinden itibaren ülkemiz ormanlarının sağlık ve durumunun izlenmesi maksadıyla “Orman Ekosistemlerinin İzlenmesi Programı” uygulamaya aktarılmıştır. 7.1.5 Orman Sınırlarının Tespiti ve İzinlerin Düzenlenmesi Ormanların sınırlarının belirlenmesi, yapılmış olan orman tahdit veya kadastro işlemlerinin çıkan yeni yasalara göre araziye uygulanmasına yönelik yapılan aplikasyon işleri ve Orman Kanununun 2 nci madde uygulamaları ile sınırları kesinleşen yerlerin tapuya tescil ettirilmesi iş/işlemleri hazırlanan programlar çerçevesinde yürütülmektedir.2 Tablo 9: Kadastrosu Tamamlanan ve Tescil Edilen Orman Alanı Miktarındaki Değişim Birim 1973 Sonu I. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu II. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2012 2016 2018 2022 Kadastrosu Yapılan Alan Miktarı Hektar 4.558.000 18.750.000 23.000.000 24.100.000 24.500.000 Tescil Edilen Alan Miktarı Hektar 3.055.079 16.250.000 18.860.000 19.825.000 22.300.000 Yüzde 67,0 86,7 82,0 82,3 91,0 Orman sınırlarının tespitine ilişkin kadastro çalışmaları 6831 sayılı Orman Kanunu ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu hükümlerine göre yapılmaktadır. 2022 yılı sonu itibariyle ormanların tamamının kadastrosu ve %91’inin de tescil işlemi yapılmıştır. Türkiye’de Devlet ormanlarının yanında özel ormanlar da mevcut olup bunların sayısı 827 adet, kapladıkları alan ise 25.000 hektardır. Orman sayılan alanlarda 6831 Sayılı Orman Kanununun 16’ncı, 17’nci maddesinin üçüncü fıkrası, 18’inci, 115’inci, Ek 5’inci, Ek 9’uncu, Ek 11’inci ve geçici 8’inci maddeleri ve bu maddelerin usul ve esaslarını düzenleyen Yönetmeliklere göre izin iş ve işlemleri yürütülmektedir. Ayrıca 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunun 8’inci maddesi gereğince turizm amaçlı kullanılmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığına tahsis işlemi yapılmaktadır. 2 Orman kadastro çalışmaları ile arazi kadastro çalışmalarının ayrı ayrı yürütülmüş olmasından kaynaklanan teknik ve hukuki problemler nedeniyle 3402 sayılı Kadastro Kanununda düzenlemeye gidilmiş; çalışmalar tek çatı altında toplanmış ve eş zamanlı yapılmaya başlanmıştır. 32 33 7.1.6 Ormancılık Alt Yapısının Güçlendirilmesi Orman yolları; koruma, üretim, bakım gibi birçok ormancılık faaliyetinin gerçekleştirilebilmesine hizmet sağlamakta olup, yeni orman yollarının yapılması, yapılan orman yollarının ulaşıma elverişli tutulabilmesi için ihtiyaç duyulan üst yapı ve sanat yapılarının yapımı, bakım-onarımı ile standart dışı orman yollarının standart hale getirilebilmesi maksadıyla gerçekleştirilen çalışmalar her yıl hazırlanan programlar çerçevesinde yürütülmektedir. Tablo 10: Orman Yolu Yapım ve Bakım Faaliyetlerindeki Gelişim Dönem Etüt Proje Planlama Yeni Yol Büyük Onarım Üst Yapı Köprü Sanat Yapısı Adet Kilometre Kilometre Kilometre Metre Kilometre 2010 30 1.400 1.000 1.179 69 1.832 2011 30 1.468 1.064 1.162 123 1.817 2012 31 1.518 1.022 1.860 202 1.959 Ortalama 30 1.462 1.029 1.400 131 1.869 I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 30 1.479 1.421 1.532 142 1.881 2014 30 1.542 1.661 2.094 209 2.387 2015 44 1.624 1.753 2.261 256 2.823 2016 126 1.852 2.276 2.142 323 3.131 Ortalama 58 1.624 1.778 2.007 233 2.556 2017 140 2.542 2.768 2.520 190 3.210 2018 143 2.902 3.184 2.843 111 3.916 Ortalama 142 2.722 2.976 2.682 151 3.563 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 298 1.324 1.389 515 12 873 2020 278 2.675 1.354 710 55 2.071 2021 862 3.822 1.630 942 0 1.251 2022 0 6.865 0 1.132 0 1.948 Ortalama 360 3.671 1.093 825 17 1.536 Dönem Etüt Proje Aplikasyon Yangın Emniyet Yolu Yapımı Yangın Emniyet Yolu Tamir ve Bakımı Kule Kulübe Yolu Yapımı Kule Kulübe Yolu Tamir ve Bakımı Traktör Yolu Yapımı Kilometre Kilometre Kilometre Kilometre Kilometre Kilometre 2010 3.600 469 18.459 4 1.514 431 2011 3.644 401 18.509 8 1.423 422 2012 4.618 379 19.440 21 1.448 448 Ortalama 3.954 416 18.803 11 1.462 434 I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 4.728 378 18.306 6 1.480 404 2014 5.394 310 20.481 10 1.476 443 2015 5.717 382 19.871 11 1.531 511 2016 6.188 324 23.675 4 1.628 751 Ortalama 5.507 349 20.583 8 1.529 527 2017 7.721 125 23.765 2 1.579 684 2018 8.826 169 24.548 3 1.605 969 Ortalama 8.274 147 24.157 3 1.592 827 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 109 113 24.911 0 1.562 1.025 2020 0 173 25.088 0 1.585 1.538 2021 1.307 152 23.595 0 1.473 2.538 2022 8.292 374 22.770 2 1.206 2.740 Ortalama 2.427 203 24.091 1 1.457 1.960 Dönem Üretim Yolu Tamir ve Bakımı Depo Dahili Yol Yapımı Dönem Standart Orman Yol Miktarındaki Değişim (Kümülatif) Kilometre Kilometre Yıl Kilometre I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 138.267 120 I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 Sonu 171.588 2011 136.197 72 2011 Sonu 172.988 2012 138.186 92 2012 Sonu 174.456 Ortalama 137.550 95 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 Sonu 175.974 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 140.662 113 2014 Sonu 177.453 2014 130.630 100 2015 Sonu 179.017 2015 136.216 114 2016 Sonu 180.869 2016 154.260 171 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 Sonu 191.500 Ortalama 140.442 125 2018 Sonu 194.402 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 157.891 139 2018 169.293 147 Ortalama 163.592 143 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 168.590 136 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 Sonu 195.726 2020 171.252 167 2020 Sonu 198.401 2021 175.803 272 2021 Sonu 202.223 2022 187.221 199 2022 Sonu 209.088 Ortalama 175.717 194 Tamamlanan orman yol ağı plan verilerine göre her türlü ormancılık faaliyetinin gerçekleştirilebilmesi için toplam orman yolu ihtiyacı 367.000 km olarak revize edilmiştir. 7.1.7 Orman Köylülerinin Desteklenmesi Orman köylüsü; kişi başına milli geliri ülke ortalamasının altında olan, büyük oranda sosyal güvenceden yoksun, yeterli büyüklükte tarım arazisi olmayan, eğitim seviyesi düşük olan kesimdir. Ormanlar üzerindeki baskıyı azaltmak, orman-halk ilişkilerini düzenlemek ve ormanların sürdürülebilir yönetimine katkı sağlamak için orman köylüsü desteklenmektedir. Orman köylerinin desteklenmesi faaliyetlerinin ana unsurunu, orman köylüleri ve bu köylülerin kendi aralarında kurdukları kooperatiflere verilen ferdi ve kooperatif kredileri teşkil etmektedir. Sağlanan kredilerle alternatif işletme modelleri ve projeler geliştirilerek, orman köylüsü ekonomik ve sosyal yönden desteklenmektedir. 7.1.8 Orman Halk İlişkilerinin Düzenlenmesi ve Kamuoyunun Bilinçlendirilmesi Doğal kaynakların sürdürülebilir yönetiminde halkın bilinçlendirilmesi büyük önem arz etmektedir. Ülkemizde özellikle sivil toplum örgütlerinin katkılarıyla orman tahribatına karşı belli bir duyarlılık oluşmuş, yürütülen yayın ve tanıtım faaliyetleri sonucunda orman halk ilişkilerinde olumlu gelişmeler kaydedilmiştir. 7.2 Ormanların Geliştirilmesi ve Genişletilmesi Mevcut ormanların geliştirilmesi ve verimliliğinin artırılması ile uygun arazilerde yeni ormanlar kurularak orman alanlarının genişletilmesi ormancılığımızın ikinci temel faaliyet alanını oluşturmaktadır. 34 7.2.1 Orman Bakımı, Gençleştirme ve Rehabilitasyon Orman bakım tedbirleri, meşcere gelişme çağına göre birbirinden farklı teknik müdahaleleri gerektiren silvikültürel uygulamalardır. Stratejik plan uygulama dönemleri karşılaştırıldığında, yıllık ortalama silvikülltürel uygulama düzeyinin koruya tahvil uygulamalarında kısmi bir azalma söz konusu iken bakım ve gençleştirme uygulamalarında önemli oranlarda artışlar söz konusudur. Tablo 11: Orman Bakım ve Gençleştirme Faaliyetlerindeki Değişim Dönem Bakım Gençleştirme Koruya Tahvil Hektar Hektar Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 462.888 27.983 78.584 2011 477.458 27.367 81.529 2012 645.575 32.246 93.332 Ortalama 528.640 29.198 84.481 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 534.168 25.780 81.225 2014 568.557 33.695 83.450 2015 587.203 27.363 87.275 2016 558.711 34.360 79.867 Ortalama 562.160 30.300 82.954 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 533.395 38.337 73.206 2018 547.346 40.837 77.448 Ortalama 540.371 39.587 75.327 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 552.864 33.438 75.647 2020 553.414 63.379 72.843 2021 611.606 51.233 69.341 2022 637.545 116.070 67.876 Ortalama 588.857 66.030 71.427 Rehabilitasyon faaliyetleri; yetişme muhiti ırklarını yerinde korumak suretiyle, mevcut meşcerelerin gelişme dinamiği ve büyüme enerjisinden azami derecede faydalanarak, en az emek ve masrafla, gerekli her türlü teknik çalışmayı yaparak yürütülen, ormanların iyileştirilmesi ve kalitelerinin artırılması çalışmalarıdır. Verimsiz orman alanlarının rehabilite edilerek verimli hale getirilmesi maksadıyla 2010-2022 döneminde toplam 1.940.885 hektar alanda rehabilitasyon çalışması sonuçlandırılmıştır. Bununla birlikte rehabilitasyon uygulamalarında plan dönemleri itibariyle giderek azalan bir gerçekleşme söz konusu olup, IV.Plan dönemi yıllık ortalama en az rehabilitasyon uygulaması yapılan dönem olmuştur. 35 Tablo 12: Rehabilitasyon Faaliyetlerindeki Değişim Dönem Orman Genel Müdürlüğü Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) Toplam Hektar Hektar Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 331.890 15.012 346.902 2011 344.570 344.570 2012 347.719 347.719 Ortalama 341.393 5.004 346.397 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 106.182 106.182 2014 100.432 100.432 2015 94.411 94.411 2016 106.267 106.267 Ortalama 101.823 0 101.823 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 112.100 112.100 2018 112.273 74.382 Ortalama 112.187 0 112.187 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 73.248 2020 56.576 2021 85.098 2022 55.107 Ortalama 67.507 0 67.507 7.2.2 Orman Alanlarının Genişletilmesi Hazine arazilerinden orman tesis etmek üzere tahsisi yapılan alanların ağaçlandırılmasının yanı sıra özel sektör tarafından yapılacak ağaçlandırmalarla orman alanlarının genişletilmesi hedeflenmektedir. Orman rejimine alınacak yerlerde orman alanlarının artırılması amacı ile insan veya makine gücü ile toprağın işlenerek su tutma kapasitesinin artırılması, kırıntılı bir yapıya kavuşturulması ve bu özelliklere kavuşturulan yerlere fidanlıklarda yetiştirilen yöreye uygun tür ve orijinde fidanların dikilmesi veya tohum ekilmesi işlemleri ağaçlandırma çalışmaları kapsamındaki faaliyetlerdir. Ağaçlandırma çalışmaları tesis amaçlarına göre; ekonomik değer taşıyan odun üretimine dayalı endüstriyel ağaçlandırmalar ile odun dışı ürün elde etmeye yönelik ağaçlandırmalar, bozulan su düzenini sağlamaya, sel, erozyon ve siltasyonun zararlarını önlemeye veya azaltmaya yönelik ağaçlandırmalar yada daha çok yerleşim yerlerine yakın alanlarda yapılan yeşil kuşak ağaçlandırmaları, şehir ormanı ağaçlandırmaları, rekreatif alan oluşturmaya yönelik ağaçlandırmalar ile yol güzergâhı, park, okul, hastane, kamu ve hususi kuruluşlara ait fabrika vb. tesislerin çevresinde yapılan sosyal maksatlı ağaçlandırmalar olarak sınıflandırılabilir. Ayrıca, ülkemizde özel ormancılığı teşvik etmek, özel sektör kaynaklarından yararlanmak, yöre halkının gelir kaynağını artırmak, tarıma uygun olmayan ancak tarım yapılan alanların ağaçlandırmasını sağlamak maksadıyla, Bakanlıkça onaylanan projeler doğrultusunda; bozuk orman alanları, hazine arazileri ve sahipli arazilerde gerçek ve tüzel kişilerce gerçekleştirilen ve faydalanma hakları ilgilisine ait olan özel ağaçlandırma çalışmaları da yapılmaktadır. Özel ağaçlandırma çalışmalarının teşviki kapsamında projeli olarak yapılan ağaçlandırma çalışmalarında; projelendirme, arazi hazırlığı, fidan dikimi ve bedeli, üç yıllık bakım, ihata bedeli tutarının orman köyü nüfusuna kayıtlı olan ve o köyde ikamet edenler için (30 dekara kadar gelir 36 getirici türlerle yapılacak özel ağaçlandırma çalışmalarında bir defaya mahsus olmak üzere) % 65’i, diğer gerçek ve tüzel kişiler için %25’i oranında hibe verilebilmektedir. 2010-2012 döneminde toplam 501.481 hektar ağaçlandırma yapılmış ve yıllık 38.575 hektar/yıl uygulama gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte ağaçlandırma çalışmalarında plan dönemleri itibariyle giderek azalan bir gerçekleşme söz konusu olup, IV.Plan dönemi yıllık ortalama en az ağaçlandırma yapılan dönem olmuştur. Aynı dönemde özel ağaçlandırmaların düzeyi ise yıllık ortalama 5.170 hektar/yıl olarak sonuçlanmıştır. Tablo 13: Ağaçlandırma Faaliyetlerindeki Değişim Kurumlar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2010-2012) II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2013-2016) III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2017-2018) IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2019-2022) Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama Hektar Hektar Hektar Hektar Orman Genel Müdürlüğü 0 43.549 39.123 27.876 Orman Genel Müdürlüğü/ Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 18.962 0 0 0 Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 7.498 0 0 0 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 1.141 0 0 0 Diğer 13.676 0 0 0 Toplam 41.277 43.549 39.123 27.876 Tablo 14: Özel Ağaçlandırma Faaliyetlerinde İzin Verilen Alan Miktarındaki Değişim Kurumlar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2010-2012) II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2013-2016) III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017-2018) IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2019-2022) Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama Hektar Hektar Hektar Hektar Orman Genel Müdürlüğü 4.500 3.054 1.681 5.090 Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 5.769 0 0 0 Toplam 10.269 3.054 1.681 5.090 37 7.2.3 Fidan ve Tohum İhtiyacının Karşılanması Fidan üretimi; 3.367 hektar alanda kurulmuş, 136 adet orman fidanlığında gerçekleştirilmektedir. Orman Genel Müdürlüğünün yılı ağaçlandırma, rehabilitasyon, erozyon kontrolü, toprak muhafaza ve diğer silvikültürel faaliyetlerde kullanılmak üzere; fidanlıklarda çam, sedir, ladin, ardıç, servi gibi ibreli, meşe, kayın, akçaağaç, ıhlamur, kestane, dişbudak, çınar gibi yapraklı, Badem, ceviz, zeytin, alıç, hünnap, keçiboynuzu, iğde, kuşburnu gibi gelir getirici, lavanta, adaçayı, kekik gibi tıbbi aromatik bitkiler, gül ateş dikeni, defne, zakkum, taflan, şimşir gibi süs bitkisi olarak ta kullanılan çalılar, tuz çalısı, bozkırotu gibi erozyon önleyici ve yem bitkileri türlerinden 1.000 den fazla değişik türde fidan üretimi yapılmaktadır. Fidan üretiminde dünya standartlarına uygun olarak tüm teknolojiler kullanılarak, doku kültüründen, tohum ve çelikten çıplak köklü, tüplü, repikajlı, kaplı ve saksılı üretim yapılmaktadır. Üretimler sera, kaplı ve tüplü tavalar ile üretim yastıklarında yapılmaktadır. Orman Fidanlıklarında orman florasına ait yeni çeşit geliştirme, süs bitkisi olarak 2000’li yılların başında tıbbi ve aromatik bitkilerini üretimine başlanmıştır. 2015 yılında üretilen tıbbi ve aromatik bitki çeşit sayısı 50’nin üstüne ve 15 milyon adede çıkarılırken, artan talebi karşılamak üzere tıbbi ve aromatik bitki çeşidi ise 120’nin üstüne ve 30 milyon adet fidana çıkarılmıştır. Tablo 15: Fidan ve Tohum Üretimindeki Değişim I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2010-2012) II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2013-2016) III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2017-2018) IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019-2022) Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama Fidan Üretim ve Bakım (Milyon Adet) 455 352 321 263 Tohum Üretimi (Ton) 733 495 248 135 Fidan üretiminde ihtiyaç duyulan tohumlar, üstün vasıflı ağaçlardan oluşan tohum meşcereleri ve tohum bahçelerinden temin edilmektedir. 2022 yılı Temmuz ayı sonu itibariyle ülke genelinde; 11 ağaç türünden, 182 adet 1.419,7 ha hektar tohum bahçesi, 33 ağaç türünden, 315 adet 41.566,9 hektar tohum meşceresi, 61 ağaç türünden 325 adet 43.015,9 hektar gen koruma ormanı, 6 ağaç türünden toplam 23 adet 58,5 hektar klon parkı, 16 ağaç türünden 20 adet ve 51,3 hektar tohum plantasyon, 3 ağaç türünden 30 adet 114,2 hektar deneme alanı bulunmaktadır. Fidan üretiminde ihtiyaç duyulan tohumlar, ülkemizin ekolojik durumu ve fidanlıkların dağılımı göz önüne alınarak 21 ilde tesis edilen 340 ton kapasiteli tohum stok merkezlerinde depolanmaktadır. Daha yeşil bir Türkiye için fidan üretimine büyük önem verilmektedir. Bu kapsamda, ormanların devamlılığını sağlayacak gen kaynaklarını seçmek, biyolojik çeşitliliğin devam ettirilmesi için endemik türler ile yabani meyve veren türlerden tohum bahçeleri kurmak, mevcut fidanlıkları en verimli şekilde işletmek ve fidan üretiminde çevreye duyarlı gelişmiş teknolojileri kullanmak, ülkemizde tabii olarak bulunan ve peyzaj değeri olan türlerin üretimini sağlayarak park ve bahçelerde kullanılmasını sağlamak, özel sektör fidancılığının büyümesi ve dünya pazarlarında rekabet edebilmesi için, kredi desteği ile teknik destek ve materyal desteği sağlamak, fidan dağıtım kampanyaları ile halka ağaç ve orman sevgisini aşılamak gibi kurumsal temel stratejilerin uygulanmasına devam edilmektedir. 38 7.2.4 Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Türkiye; iklim, topografya ve toprak özellikleri nedeniyle çok farklı ekosistemlere sahiptir. Ormanların ve bitki örtüsünün tahribi, yanlış arazi kullanımı, eğimli arazilerde tedbir alınmadan tarım yapılması gibi insan etkileri erozyon, sel ve çığ gibi doğal afetlerin meydana gelmesine neden olmaktadır. Bunun yanında, ülkemizde halen; enerji kullanımı, sanayi, ulaşım, turizm ve tarımdaki büyüme ile ilgili giderek artan çevresel baskılar devam etmekte ve bunlara ek olarak havza yönetimi, toprak erozyonu ve doğanın korunması problemleri, çözülmesi gereken uzun vadeli problemler olarak yer almaktadır. Uluslararası süreçte ise, imzalanan anlaşmalar ve iklim değişikliğinin doğuracağı öngörülen büyük felaketlerin engellenmesi toprak muhafaza ve havza ıslahı çalışmalarını zorunlu kılmaktadır. Türkiye; iklimi, topografyası ve toprak şartları sebebiyle erozyona hassas bir ülkedir. Erozyon kontrol çalışmaları; yüzey erozyonunu önlemeye yönelik teraslama çalışmaları, oyuntu erozyonunu önlemeye yönelik kuru duvar, canlı eşik ve tel kafes gibi tesisler yapılarak; rüzgâr erozyonunu önleme çalışmaları ise hareket ederek yerleşim yerlerini ve tarım alanlarını tehdit eden kumulların ağaçlandırılması şeklinde yapılmaktadır. Ülkemiz su havzalarında yapılan çalışmalar birçok devlet kuruluşunun görev ve yetki alanında kalmaktadır, bununla birlikte yerel halkın ve sivil toplum kuruluşlarının sürdürülebilir bir doğal kaynak yönetimi için katılımının önemli olduğu anlaşılmıştır. Bu nedenle 1990’lı yıllardan itibaren “Entegre Havza Rehabilitasyonu Projeleri” başlatılmıştır. Bu kapsamda; Doğu Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyon Projesi (1991-2001), Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyon Projesi (2005-2012), Çoruh Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesi (2012-2021), Murat Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesi (2013-2022) gibi projeler uygulanmış Türkiye Dayanıklı Peyzaj Entegrasyon Projesi (TULIP) (2021- 2028) Bolaman ve Çekerek Havzası Rehabilitasyon Projeleri uygulamaları ise devam etmektedir. Tablo 16: Erozyon Kontrol Faaliyetlerindeki Değişim Kurumlar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2010-2012) II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2013-2016 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2017-2018) IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2019-2022) Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama Hektar Hektar Hektar Hektar Orman Genel Müdürlüğü 49.060 84.137 88.904 27.556 Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 20.414 0 0 0 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 1.065 0 0 0 Toplam 70.540 84.137 88.904 27.556 2010-2022 döneminde; yıllık ortalama 64.323 hektar/yıl uygulama gerçekleştirilmiş, toplam 836.196 hektar büyüklüğündeki bir alanda toprak kaybı kontrol altına alınmış olup, toplam 170.139 hektar mera alanında ıslah gerçekleştirilmiştir. IV.Plan uygulama döneminde erozyon kontrol faaliyetleri yatırım ödeneklerindeki düşüşe bağlı olarak önceki plan dönemi yıllık ortalama uygulamaların oldukça gerisinde kalmıştır. Mera ıslahı projeleri; çok iyi ve iyi vasıflı meralarda otlatmanın düzenlenmesi ve hayvanların sevk ve idaresini kolaylaştıran yardımcı tesislerin yapımı, vasfı orta ve zayıf meralarda ise erozyon kontrol çalışmaları, otlatmanın düzenlenmesi ile hayvanların sevk ve idaresini kolaylaştıran tesislerin yapımı şeklinde uygulanmaktadır. 39 Tablo 17: Mera Islah Faaliyetlerindeki Değişim Kurumlar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2010-2012) II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2013-2016) III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2017-2018) IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2019-2022) Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama Hektar Hektar Hektar Hektar Orman Genel Müdürlüğü 6.583 15.731 17.843 10.953 Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 2.656 0 0 0 Toplam 9.239 15.731 17.843 10.953 7.3 Ormanların İşletilmesi Küresel ve ulusal talepler doğrultusunda, ormanların ekonomik, ekolojik, sosyal ve kültürel fonksiyonlarının bir ekosistem bütünlüğü içerisinde ele alınması ve ormanların sürdürülebilir orman yönetimi ilkelerine göre yönetilmesi günümüz ormancılık anlayışının temel yaklaşımıdır. 7.3.1 Ormanların Planlanması Orman amenajman planları tüm ülke bazında düzenli olarak 1963 yılında yapılmaya başlanmış ve 10 yıllık bir süreç zarfında 1972 yılında tamamlanmıştır. İlk plan döneminin tamamlanmasından sonra her yıl ormanlarımızın yaklaşık onda birinde plan yenileme çalışmaları başlatılmış olup bu çalışmalar kesintisiz olarak devam ettirilmektedir. Son yıllarda amenajman sisteminde önemli reformlar gerçekleştirilmiş, ormanların sadece odun üretimine dayalı olan planlama şekli değiştirilerek, ekosistem tabanlı fonksiyonel planlama modeli uygulanmaya konulmuştur. Ormanların işletme amaçlarının belirlenmesinde ormanların ekonomik, ekolojik, sosyal ve kültürel fonksiyonları dikkate alınarak katılımcılık ve ekosistem tabanlı fonksiyonel planlama yaklaşımı esas alınmaktadır. Amenajman planları en küçük yönetim birimi olan Orman İşletme Şefliği düzeyinde 10-20 yıl süreli olarak hazırlanmakta ve uygulanmakta olup, yılda ortalama 1,5-2,5 milyon hektar orman alanının amenajman planları yenilenmektedir. 7.3.2 Oduna Dayalı Ürünlerinin Üretimi ve Pazarlanması Orman amenajman planları çerçevesinde orman alanlarında gerçekleştirilen bakım ve gençleştirme faaliyetleri sonucu tomruk, tel direği, maden direği, sanayi odunu, kâğıtlık odun, lif-yonga odunu, sırık, çubuk ve yakacak odun gibi orman ürünleri elde edilmekte ve bu ürünler; inşaat, mobilya, maden, lif ve yonga levha, kâğıt sektörleri ile ahşaba dayalı diğer sektörlerde kullanılmaktadır. 40 Tablo 18: Orman Ürünleri Üretim Gerçekleşmeleri I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2010-2012) II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2013-2016) III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2017-2018) III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2019-2022) Ortalama Ortalama Ortalama Ortalama .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 Dikili Damga 17.722 19.634 22.317 32.664 Tomruk 4.764 5.331 6.314 9.310 Tel Direk 62 46 66 75 Maden Direk 652 602 647 1.053 Sanayi Odunu 846 758 814 1.082 Kâğıtlık Odun 2.288 2.256 2.522 4.156 Lif Yonga 4.899 6.557 6.928 9.330 Sırık 16 11 11 13 Endüstriyel Odun Toplamı 13.526 15.560 17.301 25.020 Yakacak Odun .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster 6.802 5.285 4.625 5.192 2010-2012 döneminde yıllık ortalama 13 milyon 526 bin m3 endüstriyel odun üretilmiş, bu rakam 2013-2016 döneminde 15 milyon 560 bin m3 seviyesine, 2017-2018 döneminde 17 milyon 301 bin m³ seviyesine, 2019-2022 döneminde ise 25 milyon 020 bin m³ seviyesine ulaşmıştır. Yıllık yakacak odun üretiminde ise; dönem ortalamaları civarında bir gerçekleşme sağlanmıştır. 2010 yılında Bolu Aladağ Orman İşletme Şefliğinde pilot çalışma olarak başlatılan sertifikalandırma çalışmaları ise 2011 yılında tamamlanmış, yaygınlaştırma sürecine geçilmiştir. 2010-2022 döneminde toplam 8,3 milyon hektar orman alanında orman yönetim sertifikası (FSC) alınmıştır. 7.3.3 Odun Dışı Orman Ürünlerinin Üretimi ve Pazarlanması Zengin bir biyolojik çeşitliliğe sahip olan ormanlarımız, odun dışı orman ürünleri bakımından da önemli bir potansiyele sahiptir. Odun dışı orman ürünleri; ağaç, ağaççık, çalı ve otsu bitkilerin dal, sürgün, çiçek, meyve, tohum, kök, yumru, rizom vb. bunlardan elde olunan balzami yağları, ur ve mazı ile mantarları vb. kapsamaktadır. Bu kapsamdaki ürünlerin envanteri, planlaması, üretimi ve satışına ait uygulamalar, 6831 Sayılı Orman Kanunu’nun 37. Maddesi ve 302 Sayılı “Odun Dışı Ürünlerin Envanteri ve Planlaması İle Üretim ve Satış Esasları Tebliği” ile belirlenmiştir. Orman Genel Müdürlüğü, üretimleri belirli bir teknik gerektiren ürünlerin program dahilinde ürettirilmesini, diğer ürünlerin orman kooperatifleri ve köylülerine belirlenen ilke ve şartlarda satılmasını öngörmüştür. Bu uygulama ile orman köylülerinin gelirlerine katkı ve orman halk münasebetlerinin iyileştirilmesi amaçlanmıştır. Odun dışı orman ürünleri hemen her yıl orman köylüsünün istihdamına katkı sağladığından, orman köylüsünün gelirlerinde devamlılık sağlamaktadır. Bu bağlamda bakıldığında odun dışı orman ürünleri sürdürülebilir kırsal kalkınmanın da önemli unsurudur. Orman köylüsünün yıla yayılan sürekli istihdamı ve buna dayalı istikrarlı geliri odun ürünleri üzerine baskıyı da azaltacağından odun dışı orman ürünleri orman ekosisteminin sürekliliğinde önemli bir araçtır. Ülkemizde doğadan toplanarak iç ve dış ticareti yapılan 349 tür bulunmakta ve bunların %44,4’ünün bir başkan ifadeyle 154 türün dış ticareti yapılmaktadır. Kullanımdaki odun dışı orman ürünü sayısı artırılarak istikrarlı ticaret amaçlanmaktadır. 41 Odun dışı orman ürünlerinde dış rekabet üretimde büyük etken olmaktadır. Bazı ürünlerde dış rekabet etkisiyle üretimler durma noktasına gelmiştir. Bazı ürünlerde (çiçek soğanları ) üretim istikrarlı olmaması ve dış piyasada alternatif sentetik ürün kullanmaları nedenleri ile ihracat kesintiye uğramaktadır. Ancak, son yıllarda sentetik ürünlerden doğal ürünlere doğru yönelim artmıştır. Dünyada oluşan bu eğilimi ülkemiz için ticari anlamda fırsata çevirme imkanı değerlendirilmeye çalışılmaktadır. 7.3.4 Diğer Ürün ve Hizmetler Ormanlardan üretilen oduna dayalı ve odun dışı ürünlerin yanında elde edilen fonksiyonel faydalar gün geçtikçe artan bir şekilde toplumun geniş kesimlerince fark edilmektedir. Yine bir çıktı olarak elde edilen ve son dönemlerde gündemde gittikçe ağırlıklı bir konu olarak ele alınan su üretimi ve suyun kalitesinin artırılmasına ilişkin çalışmalar ile ormanlardaki biokütle ve karbon depolanmasına ilişkin işlevler ve oksijen üretimi önemli başlıklar olarak yer almaktadır. 2020 yılında ormanlık alanlarda yaklaşık 48 milyon ton CO₂ eşdeğeri tutum yapılırken 2021 yılında bu değer yaklaşık 34 milyon ton CO₂ eşdeğeri tutuma gerilemiştir. Ormanlar, 2020 yılı değeri 524 milyon ton CO₂ eşdeğeri olan ülke emisyonlarının %9’unu, 2021 yılında ise 564 milyon ton CO₂ eşdeğeri olan ülke emisyonlarının %6’sını tutarak azaltmıştır. Ayrıca işlenmiş odun ürünlerinde ise (kereste, yonga levha vb.) 2020 yılında 11 milyon ton CO₂ eşdeğeri tutum sağlanırken 2021 yılında 15,7 milyon ton CO₂ eşdeğeri tutum sağlanmıştır. 2021 yılında, orman alanları harici diğer arazi kullanımlarından (ekili alanlar, meralar, sulak alanlar, yerleşim yerleri ve diğer arazi kullanımları) 2,4 milyon ton CO₂ eşdeğeri salım (-) olmuştur. Bu durum 2021 yılı verilerine göre 564 milyon ton CO₂ eşdeğeri olan toplam ulusal emisyonun ormanlar ve orman ürünleri tarafından tutulan karbon miktarı ile 517 milyon ton CO₂ eşdeğerine düşürülmesi anlamına gelmektedir. Türkiye ormanları, çevresel değerler bakımından oldukça zengin bir potansiyele sahiptir. Ormanların mevcut kaynak değerleri, koruma-kullanma dengesi içinde ekoturizm açısından değerlendirilmekte ekoturizm rotaları tesis edilmektedir. Ayrıca, toplumun ormanların rekreasyon, turizm, piknik, avcılık, balıkçılık, eğitim, araştırma gibi sosyal ve kültürel hizmetleri ile ilgili talep ve beklentilerinde ve orman kaynaklarından faydalanmada bu işlevlerin nispi önem ve önceliklerinde düzenli ve önemli bir artış görülmektedir. Rekreasyon faaliyetlerine imkân sağlamak amacıyla halen orman alanlarında orman parkları tesis edilmektedir. 7.4 Diğer Fonksiyonel Faydaların Sağlanması Ormanların fonksiyonlarını ve alanlarını belirlemek sürdürülebilir orman yönetimi açısından önem arz etmektedir. Ancak ormanın fonksiyonlara ayrılmasında etken olan kriter ve göstergelerin belirlenmesi ve bunların ölçülmesi oldukça zordur. Amenajman planı yenilenen alanlar dikkate alındığında 2020 yılı verilerine göre ülkemiz ormanlarının yaklaşık 9,7 milyon hektarlık bölümü ekonomik maksatlı işletilmekte olup, ekolojik ve sosyal fonksiyon olarak ayrılan orman alanı toplam orman alanının %58’ine karşılık gelmektedir. 42 Tablo 19: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Ana Fonksiyon Sınıflarına Dağılımı Envanter Yılı Toplam Orman Alanı Ekonomik Fonksiyon Ekolojik Fonksiyon Sosyal Fonksiyon Hektar Yüzde Hektar Yüzde Hektar Yüzde 1973 20.199.296 20.199.296 100,00 0,00 0,00 2012 21.678.134 13.621.559 62,84 6.912.424 31,89 1.144.151 5,28 2015 22.342.935 11.243.094 50,32 9.287.847 41,57 1.811.994 8,11 2020 22.933.000 9.696.156 42,28 11.120.745 48,49 2.116.099 9,23 7.5 Araştırma ve Geliştirme Sürdürülebilir orman yönetimi ve toplumun ihtiyaçlarının karşılanması açısından ormancılık araştırmaları büyük önem arz etmektedir. Orman kaynaklarının yönetiminde daha fazla bilimsel araştırma yapılmasına ihtiyaç duyulmakta olup, Ormancılık Araştırma Enstitü Müdürlüklerince; ağaç ıslahı, plantasyon ormancılığı, orman yangınları, doğal ormanların korunması ve geliştirilmesi, odun dışı orman ürünleri, erozyonla mücadele, mera ıslahı, biyolojik çeşitlilik, sosyal ormancılık gibi konularda yürütülen projelerin sonuçları uygulama birimlerinin hizmetine sunulmaktadır. 8. Paydaş Analizi Orman Genel Müdürlüğü, yürütmekte olduğu faaliyetler ile sunduğu ürün ve hizmetlerin çeşitliliğine bağlı olarak çok sayıda kişi ve/veya kurum yada kuruluş (iç ve dış paydaşlar) ile doğrudan yada dolaylı olarak etkileşim içerisindedir. Bu nedenle paydaşların görüş ve önerilerinin plana yansıtılmasında etkinliği sağlamak gayesiyle paydaş önceliklendirilmesine gidilmiş, ve aşağıdaki öncelikli paydaş listesi oluşturulmuştur. Paydaş önceliğinin belirlenmesinde, merkez birim temsilcilerinin paydaş listesinden 5 puan ölçekli puanlama ortalamaları esas alınmıştır. 43 Öncelikli Paydaş Listesi Paydaş Adı İç Paydaş/Dış Paydaş Önem Derecesi Etki Derecesi Önceliği Cumhurbaşkanlığı Dış Önemli Yüksek 5 Türkiye Büyük Millet Meclisi Dış Önemli Yüksek 5 Kamu Kurum ve Kuruluşları Dış Önemli Yüksek 5 Vatandaşlar Dış Önemli Yüksek 5 Özel Orman Sahipleri Dış Önemli Yüksek 5 Orman Köylüsü ve Kooperatifleri Dış Önemli Yüksek 5 Orman Ürünleri Sanayi Dış Önemli Yüksek 5 Yerel Yönetimler Dış Önemli Orta 4 Üniversiteler Dış Önemli Orta 4 Özel Sektör Dış Önemli Orta 4 Sivil Toplum Kuruluşları Dış Önemli Orta 4 Basın Yayın Kuruluşları Dış Önemli Yüksek 3 Uluslararası Kuruluşlar Dış Önemli Yüksek 4 Finans Kuruluşları Dış Önemli Orta 3 Çalışanlar İç Önemli Yüksek 5 Ayrıca, Genel Müdürlüğün sunduğu ürün ve hizmetler ile yürütmekte olduğu faaliyetlerin gerçekleştirilmesine engel oluşturabilecek unsurları, güçlü ve zayıf yönleri, fırsat ve tehditleri belirlemek ve bunların giderilmesi için stratejiler geliştirmek, paydaşların görüş, öneri ve beklentilerini stratejik planlama sürecine dahil ederek, planın bu kesimlerce sahiplenilmesini, kabullenilmesini sağlamak ve planın uygulanabilirlik düzeyini artırmak gayesiyle ilgili kesimler ya da bu kesimlerin temsilcilerinin görüşleri alınmaya ve veri toplanmaya çalışılmıştır. Paydaşların görüş ve önerilerinin alınması amacıyla iki anket çalışması yürütülmüştür. Orman Genel Müdürlüğünün genel olarak kurumsal itibarı ve imajının ortaya konulması gayesiyle düzenlenen birinci anket çalışması bulut.ogm.gov.tr üzerinden link verilerek, sunulan ürün ve hizmetlerden faydalananların görüşlerinin alınması gayesiyle düzenlenen ikinci anket çalışması ise ilgililerle yüz yüze yapılmıştır. Söz konusu çalışmada paydaşların; kurumun sunduğu ürün ve hizmetler ile yürütmekte olduğu faaliyetleri önem derecesine, olumlu-olumsuz-geliştirilmesi gereken yönlerine ve beklentilerine göre sıralamaları istenmiştir. Birinci anket çalışmasının iç paydaş anketine 4.371 kişi, dış paydaş anketine ise 3.541 kişi katılım sağlamıştır. İç paydaş anketine katılanların %10’unu yönetici, %1’ini müfettiş/denetçi, %35’ini teknik personel, %22’sini orman muhafaza memuru, %12’sini işçi, %20’sini diğer görevlerde bulunan personel oluşturmaktadır. Ankete katılan çalışanların %11’i lisansüstü, %47’si lisans, %26’sı ön lisans, %13’ü lise, %3’ü ilköğretim mezunudur. Dış Paydaşların; %91’i gibi büyük bir çoğunluğunu kamu kurumu temsilcileri, %3’ünü üniversite, %2’sini yerel yönetimler ve %4’ünü ise diğer kesim temsilcileri oluşturmaktadır. 44 İkinci anket çalışmasında ise; bölgesel düzeyde görev yapan 9 ormancılık araştırma enstitüsü müdürlüğünün görev alanları baz alınarak Türkiye 9 bölgeye ayrılmış ve anket sayılarının dağıtımı ve uygulaması buna göre yapılmıştır. Çalışmaya 902 iç paydaş, 1.787 dış paydaş dahil olmuştur. Deprem bölgesinde ise çalışma yapılamamıştır. Çalışma ile iç paydaşların orta düzeyde iş yükü düzeylerine sahip oldukları, rol belirsizliği düzeyleri arttıkça, genel iş doyumu düşüklüğü düzeylerinin arttığı yönünde bulgular elde edilmiştir. Dış paydaşlar bakımından ise Orman Genel Müdürlüğünün; orman yangınlarıyla, işgal ve usulsüz faydalanma mücadelesinin topluma güven verdiği, ürettiği odun hammaddeleri ulaşılabilir ve erişilebilir olduğu, ormanların toprak ve suları koruma, selleri engelleme hizmetiyle ilgili yaptığı açıklamaların inanılır olduğu, halkın küresel iklim değişiminden korunma ihtiyacının karşılanması konusunda duyarlı olduğu, rekreasyonel mekanların alan ve donanım olarak yeterli olduğu yönünde bulgular elde edilmiştir. Birinci anket çalışmasından elde edilen veriler SPSS paket istatistik programının 25. sürümüyle çözümlenmiştir. İkinci anket çalışmasında; iç paydaşlar tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma ve standart hata), frekanslar, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Tukey çoklu karşılaştırma testi (post-hoc test), bağımsız örneklemeler t-testi, korelasyon analizi ile ki-kare testi ile dış paydaşlar ise “Ranking Tekniği (RT)” ve “Doğrusal Kombinasyon Tekniği (DKT)” ile değerlendirilmiştir. Grafik 1: Paydaş Anket Sonuçlarının Özeti Anket sonuçlarına göre, Orman Genel Müdürlüğü’nün genel olarak kurumsal itibarı ve imajı olumlu yönde ve orta düzeydedir. Veri toplama aracının tümü için ortalama puan 5 üzerinden 3,58 ya da 100 üzerinden 71,6 olarak hesaplanmıştır. Çok çeşitli iç ve dış paydaşları olan ve kamuoyunun büyük duyarlılık gösterdiği alanlarda etkinlik gösteren Orman Genel Müdürlüğü için bu düzeyde bir kurumsal itibar ve imajın oluşması kurum açısından başarı olarak algılanmıştır. 45 Paydaş-Faaliyet Alanı, Sunulan Ürün ve Hizmet Matrisi Faaliyet Alanları, Sunulan Ürün ve Hizmetler Cu m hu rb aş ka nl ığ ı Tü rk iy e Bü yü k M ill et M ec lis i K am u K ur um v e K ur ul uş la rı V at an da ş Ö ze l O rm an S ah ip le ri O rm an K öy lü sü v e K oo pe ra tif le r O rm an Ü rü nl er i S an ay i Y er el Y ön et im le r Ü ni ve rs ite le r Ö ze l S ek tö r Si vi l T op lu m K ur ul uş la rı Ba sın Y ay ın K ur ul uş la rı U lu sla ra ra sı K ur ul uş la r Fi na ns K ur ul uş la rı O rm an la rın K or un m as ı Orman Yangınlarıyla Mücadele Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Orman Ekosistemlerinin Sağlığı/Suçlarla Mücadele Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Orman Alan ve Sınırlarını Belirleme/Mülkiyet Sorunları Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Orman Köylerinin Kalkındırılması Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö O rm an la rın G el işt iri lm es i, G en işl et ilm es i Orman Bakım Faaliyetleri Ö Ö Ö Ö Ö Verimli Orman Alanlarının Artırılması Ö Ö Ö Ö Ö Rehabilitasyon Çalışmaları Ö Ö Ö Ö Ö Ağaçlandırma Çalışmaları Ö Ö Ö Ö Ö Erozyonla Mücadele Ö Ö Ö Ö Ö O rm an cı lık A lty ap ısı /O rm an Y ol la rı Orman Alanlarının Planlanması Ö Ö Ö Ö Oduna Dayalı Ürünlerinde Kalite/ Verimlilik/ Ekonomiklik/ Standardizasyon Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Odun Dışı Ürün ve Hizmetler Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ormancılık Altyapısı/Orman Yolları Ö Ö Ö Ö Ö K ur um sa l K ap as ite ni n G el işt iri lm es i Araştırma ve Geliştirme Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Uluslararası İşbirliği Ö Ö Ö Ö Ö Ö Tanıtım ve Yayın Faaliyetleri Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Finansal Yapı Ö Ö Ö Ö Ö Ö Teknolojik, Sosyal Altyapı Ö Ö Ö Ö Ö Eğitim Çalışmaları Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö 46 9. Kuruluş İçi Analiz 9.1 Yetki, Görev ve Sorumluluklar Orman Genel Müdürlüğünün kurulması, teşkilat, görev ve yetkilerine ait esas ve usuller, “Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” ile düzenlenmiş, ilgili Kararnamenin 334. maddesinde Orman Genel Müdürlüğünün görevleri; - Orman kaynaklarını; ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel faydalarını dikkate alarak, bitki ve hayvan varlığı ile birlikte, ekosistem bütünlüğü içinde idare etmek, katılımcı ve çok amaçlı şekilde planlamak, usulsüz müdahalelere, tabii afetlere, yangınlara karşı korumak, muhtelif zararlıları ile mücadele etmek ve ettirmek, ormancılık karantina hizmetlerini yürütmek, geliştirmek, orman alanlarını ve ormanlara ilişkin hizmetleri artırmak, ormanları imar ve ıslah etmek, silvikültürel bakımını ve gençleştirilmesini sağlamak. - Ormanların mülkiyeti ile ilgili iş ve işlemlerini, kadastrosunu, izin ve irtifak işlerini yürütmek. - Orman ürün ve hizmetlerinin sürekliliğini güvence altına alarak ormanları teknik, sosyokültürel, ekolojik ve ekonomik icaplara göre işletmek, orman ürünlerinin üretim, taşıma, depolama iş ve işlemlerini yapmak ve yaptırmak, bu ürünleri yurt içinde ve yurt dışında pazarlamak. - (Değişik:RG-5/2/2022-31741-C.K-90/1 md.) Mesire yerleri, şehir ormanları, orman parkları, araştırma ormanları, arboretum sahaları, orman içi biyolojik çeşitlilik koruma alanları, model orman ve muhafaza ormanı alanlarının ayrılması, korunması, işletilmesi ve işlettirilmesini sağlamak. - Orman sınırları içinde veya orman sınırları dışında her türlü arazide; ağaçlandırma, erozyon kontrolü, ormanla ilgili mera ıslahı, çölleşme ile mücadele, sel ve çığ kontrolü çalışmalarını yürütmek, entegre havza projeleri yapmak ve uygulamak. - Orman ağaç, ağaççık ve florasına ait bitki türlerinin tohum ve fidanlarını üretmek, ürettirmek, aşılama faaliyetlerini yapmak, devamlı veya geçici fidanlıklar kurmak, işletmek, gerektiğinde kapatmak. - Gerçek ve tüzel kişilerin özel ağaçlandırma, imar-ihya, erozyon kontrolü çalışmaları ile fidanlık tesis etmesi, işletmesi ve pazarlamasını desteklemek. - Orman ekosistemlerinin sunduğu ürün ve hizmetlerden azami seviyede istifade edilmesini sağlamak üzere döner sermaye işletmeleri ve gerekli diğer birimleri kurmak ve işletmek, gerektiğinde kapatmak, her türlü malzeme, arsa, arazi, bina, tesis, tesisat satın almak veya kiralamak, gerektiğinde takas yapmak; bunların bakım ve onarımlarını yapmak, yaptırmak, hizmetlerin gerektirdiği makineler ile hizmet vasıtalarını sağlamak, bakım ve revizyonlarını yapmak, yaptırmak, ormanlarda gerekli her türlü altyapı çalışmasını yapmak, ormancılık faaliyetleri için gerekli yolların etüt projelerini yapmak, bakım ve onarım işlerini yapmak veya yaptırmak. - Hizmetin gerektirdiği her türlü hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim yapmak ve yaptırmak, Genel Müdürlüğün çalışma alanına giren hizmetlere ilişkin olarak, yerel, ulusal ve küresel seviyede görev yapacak enstitüler, müdürlükler, araştırma birimleri, eğitim merkezleri ve sosyal tesisler kurmak ve işletmek. - Hizmetleri ile ilgili her türlü araştırma ve geliştirme, envanter, basım, yayım ve tanıtma işleri ile projeleri yapmak veya yaptırmak ve bunların sonuçlarını yurt içinde ve yurt dışında pazarlamak. - Orman ürün ve hizmetlerinin kullanımını yaygınlaştırmaya yönelik çalışmalar yapmak, her türlü orman ürünü üreten, işleyen, pazarlayan, ithalat ve ihracatını yapan özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler ile yakın işbirliği içinde çalışmak, yurt içinde ve yurt dışında danışmanlık yapmak, projeler uygulamak, ormanlar ve ormancılıkla ilgili olarak kamuoyunu bilinçlendirici her türlü faaliyette bulunmak. - (Ek:RG-19/6/2019-30806-CK-39/4 md.) Ormancılık faaliyetlerinin geniş kitlelere yayılmasını sağlamak ve orman yangınlarının önlenmesi ile ilgili kamuoyunun bilinçlendirilmesi amacıyla orman gençlik ve spor kulüplerine, ait olduğu yılı başındaki döner sermaye bütçesinin binde ikisini geçmemek üzere transfer niteliğinde yardım sağlamak. - Orman bütünlüğünü sağlamak amacıyla gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmazların orman rejimine alınması için kamulaştırma, kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetinde bulunan taşınmazların devir ve gerektiğinde takas işlemlerini yapmak, Devlet ormanları içinde ve bitişiğinde oturan köylüleri ayni ve nakdi yardım kaynaklarıyla desteklemek, orman-halk ilişkilerini geliştirmek ve bu konuda her türlü tedbiri almak. - Görev alanına giren konularda teknik ve idari esasları belirlemek, çalışma konularına ilişkin laboratuvarlar kurmak ve kurdurmak, iş tarifleri ve birim zaman analizlerini yapmak, yaptırmak ve birim fiyatlarını tespit etmek. - Genel Müdürlüğün görev, hizmet ve faaliyetleri ile ilgili olarak, diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca uyulacak esasları belirlemek, koordinasyonu sağlamak. - Mevzuatla verilen diğer görev ve hizmetleri yapmak. şeklinde sıralanmıştır. 47 9.2 Organizasyon Yapısı Orman Genel Müdürlüğü’nün merkez teşkilatı hizmet birimlerinden oluşmaktadır. Merkezde; Teftiş Kurulu Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği, İç Denetim Birimi Başkanlığı ile 19 daire başkanlığı ve bu daire başkanlıklarına bağlı toplam 118 şube müdürlüğü bulunmaktadır. Taşra teşkilatı ise 30 Orman Bölge Müdürlüğü ile doğrudan merkeze bağlı; 9’u genel ormancılık konularında ve bölgesel düzeyde, 3’ü de konu bazında ve ülke genelinde faaliyetlerini sürdürmekte olan 12 Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden oluşmaktadır. ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜKLERİ ORMANCILIK ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜKLERİ Konu Bazında ve Ülke Genelinde Faaliyet Gösteren Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri 01 Kavak ve Hızlı Gelişen Orman Ağaçları Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü İZMİT/KOCAELİ 02 Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ANKARA 03 Orman Toprak ve Ekoloji Araştırmaları Enstitüsü Müdürlüğü ESKİŞEHİR Genel Ormancılık Konularında ve Bölgesel Düzeyde Faaliyet Gösteren Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri 01 Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ANTALYA 02 Batı Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü BOLU 03 Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü TARSUS/MERSİN 04 Doğu Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ERZURUM 05 Doğu Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü TRABZON 06 Ege Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü URLA/İZMİR 07 Güneydoğu Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ELAZIĞ 08 İç Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ANKARA 09 Marmara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü İSTANBUL 01 ADANA 07 BALIKESİR 13 ESKİŞEHİR 19 KASTAMONU 25 KONYA 02 SAKARYA 08 BOLU 14 GİRESUN 20 MERSİN 26 KAYSERİ 03 AMASYA 09 BURSA 15 ISPARTA 21 MUĞLA 27 ŞANLIURFA 04 ANKARA 10 DENİZLİ 16 İSTANBUL 22 TRABZON 28 ÇANAKKALE 05 ANTALYA 11 ELAZIĞ 17 İZMİR 23 ZONGULDAK 29 SİNOP 06 ARTVİN 12 ERZURUM 18 KAHRAMANMARAŞ 24 KÜTAHYA 30 HATAY 48 Şekil 1: Teşkilat Yapısı, Kasım 2023 49 G EN EL M Ü D Ü R G E N E L M Ü D Ü R Y A R D IM C IS I G E N E L M Ü D Ü R Y A R D IM C IS I G E N E L M Ü D Ü R Y A R D IM C IS I G E N E L M Ü D Ü R Y A R D IM C IS I M ER K EZ T EŞ K İL A TI TA ŞR A TE ŞK İL A TI Ba şk an lığ ı H uk uk M üş av irl iğ i O rm an Z ar ar lıl ar ıy la M üc ad ele D ai re si Ba şk an lığ ı H av ac ılı k D ai re si Ba şk an lığ ı O rm an İd ar es i v e P la nl am a D ai re si Ba şk an lığ ı Si lv ik ül tü r D ai re si Ba şk an lığ ı To pr ak M uh af az a v e H av za Is la hı D ai re si Ba şk an lığ ı Ek os ist em H iz m et le ri D ai re si Ba şk an lığ ı St ra te ji G el işt irm e D ai re si Ba şk an lığ ı O rm an Y an gı nl ar ıy la M üc ad el e D ai re si Ba şk an lığ ı K ad as tro v e M ül ki ye t D ai re si Ba şk an lığ ı İş le tm e v e P az ar la m a D ai re si Ba şk an lığ ı A ğa çl an dı rm a D ai re si Ba şk an lığ ı Fi da nl ık v e T oh um İş le ri D ai re si Ba şk an lığ ı O rm an v e K öy İl işk ile ri D ai re si Ba şk an lığ ı İz in v e İ rti fa k D ai re si Ba şk an lığ ı Bi lg i S ist em le ri D ai re si Ba şk an lığ ı D es te k H iz m et le ri D ai re si Ba şk an lığ ı Te fti ş K ur ul u İç D en et im B iri m i Ba şk an lığ ı İn şa at v e İ km al D ai re si Ba şk an lığ ı D ış İli şk ile r, Eğ iti m v e A ra ştı rm a D ai re si Ba şk an lığ ı Pe rs on el D ai re si Ba şk an lığ ı O rm an Fi da nl ık M üd ür lü kl er i ( 32 ) O rm an B öl ge M üd ür lü kl er i (3 0) D iğ er Ş ef lik le r ( 28 2) A ğa çl an dı rm a v e T op ra k M uh af az a Ş ef liğ i ( 15 8) O rm an F id an lık Ş ef lik le ri (9 ) O rm an İş le tm e Ş ef lik le ri (2 .1 56 ) O rm an İş le tm e M üd ür lü kl er i ( 28 2) O rm an F id an lık Ş ef lik ler i (8 3) Ba şm üh en di sli kl er (2 95 ) D iğ er M üd ür lü kl er (3 ) D iğ er Ş ef lik le r ( 5) A ra ştı rm a E ns tit üs ü M üd ür lü kl er i ( 12 ) Ba şm üh en di sli kl er (8 6) A ra ştı rm a O rm an ı M üh en di sli kl er i (6 ) 9.3 İnsan Kaynakları Orman Genel Müdürlüğü merkez ve taşra birimlerinde Ekim 2023 tarihi itibariyle istihdam edilen memur, sözleşmeli personel, işçi sayısı 44.129’dur. Personelin, %46,3’ü memur, %49,8’i işçi, %3,9’u ise sözleşmeli statüsünde istihdam edilmektedir. Söz konusu personelden 19.812’si döner sermaye 24.317’si ise özel bütçe kadrolarında yer almakta olup, ek ödemelerle birlikte personel giderleri açısından son zamanlarda döner sermayenin yükü giderek artmaktadır. Tablo 20: Personel Statü ve Sayıları I. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu II. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi Sonu IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2012 2016 2018 2022 Memur 18.218 17.843 16.494 14.257 Sözleşmeli Personel 159 165 816 7.294 Sürekli İşçi 15.002 11.954 10.667 7.8969 Geçici İşçi 7.422 8.325 8.129 14.753 Geçici Personel 514 741 709 Toplam 41.315 39.028 37.098 44.200 Orman Genel Müdürlüğü bünyesinde, başta orman koruma hizmetleri olmak üzere ana ormancılık hizmetlerinin gerektirdiği şekilde yerine getirebilmesi amacıyla orman mühendisleri, orman muhafaza memurları ile birlikte diğer mühendisler, büro personeli ve işçiler de istihdam edilmektedir. Söz konusu personelden orman mühendisleri ile orman muhafaza memurlarında son üç yılda ciddi alımlar gerçekleştirilmiş ve standart kadroda doluluk oranı %85 oranına kadar ulaşmıştır. Ancak, diğer büro personelleri ve işçiler den 2018-2022 yılları arasında emeklilik, vefat, istifa ve göreve son gibi nedenlerden dolayı kurumdan ayrılan personel kaynaklı istihdam açığı meydana gelmiştir. Bu kapsamda 4.500 büro personeli, 7/24 çalışma sistemi gerektiren faaliyetler kapsamında vardiya sistemine geçilebilmesi için de 10.000 işçiye ihtiyaç vardır. 9.4 Mali Kaynaklar Orman Genel Müdürlüğünün finansman yapısı özel bütçe ve döner sermaye şeklinde ikili bir yapı göstermektedir. Kendi gelir kaynaklarını yaratma ve bu geliri ormancılık faaliyetlerinde kullanabilme imkânı sağlayan özel bütçeli kuruluş statüsü ve döner sermaye kurma yetkisinin tanınması kurumun mali yapısının temelini oluşturmaktadır. 50 Tablo 21: Bütçenin Gelişimi, 2022 Dönem Gelirler (Bin TL) Giderler (Bin TL) Özel Bütçe Döner Sermaye Toplam Özel Bütçe Döner Sermaye Toplam I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 983.830 1.567.608 2.551.438 999.026 1.609.233 2.608.259 2011 1.014.722 1.942.532 2.957.254 1.064.033 1.786.491 2.850.524 2012 1.793.173 2.147.352 3.940.525 1.818.722 2.161.335 3.980.057 Toplam 3.791.725 5.657.492 9.449.217 3.881.781 5.557.059 9.438.840 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 2.089.906 2.100.770 4.190.676 1.986.623 2.140.363 4.126.986 2014 1.930.067 2.440.851 4.370.918 2.213.986 2.350.206 4.564.192 2015 2.741.401 2.806.852 5.548.253 2.788.670 2.722.016 5.510.686 2016 3.112.725 2.999.410 6.112.135 3.032.827 2.969.337 6.002.164 Toplam 9.874.099 10.347.883 20.221.982 10.022.106 10.181.922 20.204.028 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 3.392.068 3.295.474 6.687.542 3.266.235 3.192.537 6.458.772 2018 3.080.433 4.573.555 7.653.988 3.332.880 4.179.966 7.512.846 Toplam 6.472.501 7.869.029 14.341.530 6.599.115 7.372.503 13.971.618 IV. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2019 3.368.000 5.708.000 9.076.000 3.495.000 5.145.000 8.640.000 2020 3.715.000 7.239.000 10.954.000 3.903.000 6.627.000 10.530.000 2021 5.186.000 14.035.000 19.221.000 5.218.000 12.970.000 18.188.000 2022 8.576.000 30.943.000 39.519.000 9.445.000 26.554.000 35.999.000 Toplam 20.845.000 57.925.000 78.770.000 22.061.000 51.296.000 73.357.000 2010-2022 döneminde; toplam 40.983.326 bin TL özel bütçe geliri sağlanmış, kaynak kullanımı 42.564.002 bin TL olarak sonuçlanmıştır. Bu dönemde ortaya çıkan açık tutar Hazine’nin özel bütçeye aktardığı katkıların eşleştirme fonlarından kapatılmıştır. Döner sermaye de ise; aynı dönemde gerçekleşen 81.799.404 bin TL gelir rakamına karşılık 74.407.484 bin TL gider gerçekleşmiş olup, gelirlerin yaklaşık %94’ü oduna dayalı orman ürünleri satışlarından elde edilmiştir. “…çevreye duyarlı, afetlere dayanıklı, ileri teknolojiye dayalı yüksek katma değer üreten, geliri adil paylaşan, istikrarlı, güçlü ve müreffeh bir Türkiye” vizyonuyla hazırlanan On İkinci Kalkınma Planı ile temel amacı; “..makroekonomik ve finansal istikrarı güçlendirmek, yüksek katma değerli üretimi teşvik etmek, yeşil ve dijital dönüşüm odağıyla verimlilik ve ihracat artışı yoluyla büyüme ve cari işlemler dengesinde kalıcı iyileşme sağlamak, enflasyonu orta vadede tek haneye düşürmek, iş ve yatırım ortamını iyileştirmek ve afetlerle etkin mücadele ederken mali disiplini korumak..” şeklinde tanımlanan Orta Vadeli Programda (2024-2026) yer alan politika ve tedbirler dikkate alındığında, Orman Genel Müdürlüğünün toplam kaynak ihtiyacının 613.452.516 bin TL olması öngörülmektedir. Tablo 22: Tahmini Kaynak, 2024-2028 Kaynak Türü 2024 2025 2026 2027 2028 Toplam (Bin TL) Özel Bütçe 27.748.119 34.448.408 39.345.571 43.280.133 47.608.145 192.430.376 Döner Sermaye 64.500.000 74.175.000 85.301.252 93.831.375 103.214.513 421.022.140 Toplam 92.248.119 108.623.408 124.646.823 137.111.508 150.822.658 613.452.516 51 9.5 Fiziksel Kaynaklar Genel Müdürlük merkez birimleri, Ankara İli Yenimahalle İlçesi, Söğütözü Mevkii 7638 ada 27 parselde bulunan Orman Genel Müdürlüğü yerleşkesinde faaliyet göstermektedir. Toplam 73.463 m² kapalı alana sahip yerleşkede; 4 adet seminer ve 1 adet konferans salonu, toplantı salonları, çalışma ofisleri, yangın harekât merkezi, kreş, misafirhane, kapalı spor salonu, sosyal tesisler, personel yemekhanesi, 524 araçlık kapalı ve 180 araçlık açık otopark, arşiv, depo ve ibadethane bulunmaktadır. Orman Genel Müdürlüğü; 20.991 adedi özel bütçeye, 4.994 adedi döner sermayeye kayıtlı toplam 25.985 adet binada ormancılık hizmetlerini yürütmekte, 4.840 tapu senedi karşılığı 37.451.540 m² alanı kaplayan arazi ve arsası ile 2.995 adet yer altı ve yer üstü düzeni bulunmaktadır. Makine parkında; 2.369 adet hizmet vasıtası, 5.122 adet iş ve koruma makinesi ve 1.086 adet üretim makinesi olmak üzere 8.577 adet araç ve makine bulunmaktadır. Mevcut araçların yaklaşık; %27’sini hizmet vasıtaları, %60’ını iş ve koruma makineleri, %13’ünü ise üretim makineleri oluşturmakta olup, %58’i on ve üzeri yaş grubundadır. 2018 yılına göre; iş ve koruma makineleri sayısı 3.335 ten 1.787 adet artışla 5.122 adede, üretim makineleri ise 1.066 dan 20 adet artışla 1.086 adede ulaşırken hizmet vasıtaları 2.913 ten 544 adet azalışla 2.369 adede gerilemiştir. Tablo 23: Araç ve Makine Parkı Envanter Bilgileri, 2022 Özel Bütçe Döner Sermaye Toplam Adet Adet Adet Hizmet Vasıtaları 2.360 9 2.369 İş ve Koruma Makineleri 4.568 554 5.122 Üretim Makineleri 761 325 1.086 Bakım-onarım ve işletim masrafları dikkate alındığında ekonomik ömrünü doldurmuş araç ve makinelerin belirlenecek program dahilinde yenilenmesi gerekmektedir. 9.6 Bilgi ve Teknolojik Kaynaklar Orman Genel Müdürlüğünce, hizmetlerin sunumuna yönelik işlem ve karar süreçlerinin hızlandırılması, etkinlik ve verimliliğin artırılması maksadıyla bilgi ve iletişim teknolojilerinden azami ölçüde faydalanılmaktadır. Orman Genel Müdürlüğünün bilişim altyapısının oluşturulması süreci 2011 yılında uygulamaya konulan Orman Bilgi Sistemleri Projesi çerçevesinde geliştirilmiştir. Böylece, nihai aşamada tüm iş ve işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi, veri güvenirliliğini ve tutarlılığını sağlayan, anlık verilere dayalı bilgi üretebilen kurumsal plan ve programlara uygun iş süreçlerinin tanımlandığı ve uygulandığı, gelişen teknolojilerle uyumlu modüler bir sistem oluşturma hedeflenmektedir. Orman Bilgi Sistemi (ORBİS) Projesi kapsamında toplam 41 modül tamamlanmış, modüllerin birimler tarafından kullanımı yaygınlaştırılarak web, masa üstü ve mobil uygulamalar geliştirilmiştir. Genel Müdürlüğümüz merkez ve taşra birimlerinde son kullanıcı çözümleri kapsamında ihtiyaç duyulan donanım ve yazılımlar ile bilişim alt yapısında mevcut hazır yazılımların bakım ve destek hizmetleri ile lisans güncellemeleri yapılarak hizmetin sürekliliği sağlanmıştır. 2022 yılı sonu itibariyle bilişim alt yapısı oluşturan kablolama alt yapısında Genel Müdürlük merkezinde 1.250, orman bölge müdürlüklerinde 10.890, ormancılık araştırma enstitüsü müdürlüklerinde 329, orman işletme müdürlüklerinde 10.570, orman fidanlık müdürlüklerinde 233 adet, orman işletme şeflikleri ve diğer şefliklerde 250 olmak üzere 23.522 adet modül ile bilişim alt yapısında 2 adet güvenlik duvarı, 193 adet kablosuz erişim cihazı ve 261 kesintisiz güç kaynağı bulunmaktadır. 52 Tablo 24: Ağ Alt Yapısı ve Sistem Odasına İlişkin Bilgiler, 2022 Birim Adı Ağ Alt Yapısı ve Sistem Odası Ağ Anahtarı (Switch) Güvenlik Duvarı Birim Adedi Kapsam Birim Adedi Birim Adedi Orman Genel Müdürlüğü Merkez 1 1.250 Modül 216 2 Orman Bölge Müdürlükleri 30 10.890 Modül 296 Ormancılık Araştırma Enstitü Müdürlükleri 9 329 Modül 8 Orman İşletme Müdürlükleri 264 10.570 Modül 400 Orman Fidanlık Müdürlükleri 25 233 Modül 26 Orman İşletme ve Diğer Şeflikler 404 250 404 Tablo 25: Donanım ve Çevre Birimleri Envanter Bilgileri, 2022 Donanım Adet Sunucu Adı Adedi Mevcut Storage Kapasitesi Kapasite (TB) Dizüstü Bilgisayar 5.866 Fiziksel Sunucu 21 Genel Kapasite 2.400 Masaüstü Bilgisayar 16.530 Tablet 3.498 Fotokopi Makinası 501 Yazıcı 7.898 2019-2023 Stratejik Plan döneminde Bakanlık ortak veri merkezi çalışmaları nedeniyle kurulması öngörülen “Felaket Kurtarma Merkezi” kurulamamıştır. Genel Müdürlüğümüz sistem odasında aynı lokasyonda yedeklenen verilerin ilk olarak Kayseri Orman Bölge Müdürlüğünde yedeklenmesi çalışması yapılmış olup veri transferinde yaşanan aksaklıklar nedeniyle çalışma tamamlanamamıştır. Bunun üzerine Ankara Orman Bölge Müdürlüğünde yedekleme yapılmıştır. 10. PESTLE Analizi Analiz kapsamında; faaliyet alanları, sunulan ürün ve hizmetleri etkileyen politik, ekonomik, sosyal, teknolojik, yasal ve diğer çevresel etkenler tespit edilmiş, dış çevre etkenlerinin yarattığı fırsatlar kullanılarak, tehditleri önleyecek faaliyetler tasarlanmıştır. 53 POLİTİK ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler Her bir yasal düzenlemenin orman kaynakları üzerinde oluşturabileceği olumlu/olumsuz etkileri saptayacak bir mekanizmanın oluşturulması ve bu konudaki çalışmaların yayın ve tanıtım faaliyetleri ile topluma doğru bir şekilde aktarımının sağlanması Madenciliğe uygun uzun dönemli bölgesel arazi planlaması ve sınıflaması doğrultusunda ruhsatlandırma ve işletmecilikte kota uygulamasına geçilerek mevzuatın bu doğrultuda geliştirilmesi, Orman kaynakları yönetiminde her alanda teknik, çevresel, sosyo-ekonomik, yönetsel vb. kriterlerin oluşturulması ve sürdürülebilir orman kaynakları yönetim kararlarının bu esaslar dahilinde üstün kamu yararı doğrultusunda alınması Yerleşim yeri, tarım arazisi ve yayla alanı kazanma isteğiyle orman alanı kaybı Orman alanlarının azalması ve rehabilite edilecek alan miktarının artması, Sürdürülebilir orman kaynakları yönetimine, personel ve ödenek kullanımında olumsuz müdahalelerde bulunulması, Toplumun ormanlar üzerindeki olumsuz algısı İlgi gruplarının görüşünü dikkate almadan kısa sürede hazırlanması Gelecek döneme ilişkin gelişmeleri öngören yeni amaç, stratejik hedef ve eylemlerin ilgi ve çıkar gruplarının görüşünü dikkate alarak Ulusal Ormancılık Programının hazırlanması Orman kaynakları yönetimi ve orman ürün ve hizmetlerinde sertifikasyon çalışmalarına destek verilmesi Orman ekosistemlerinden faydalanmada egemenliğin azalması Uluslararası sözleşmeler ve süreçlerle ilgili bilgi bankası ve heyet oluşturulması, bu kapsamdaki görevlerin politika ve stratejilerle desteklenmesi Bazı yasal düzenlemelerin (imar affı, ceza indirimi, vergi indirimi vb) toplumda orman suçları için af algısı oluşturması Orman alanlarında diğer sektörlerin (maden, turizm, eğitim, toplu konut vb) arazi kullanımına yönelik taleplerinin artması ve güncel siyasetin orman yönetimine müdahil olması Ulusal Ormancılık Programının süresinin dolması ve etkisini yitirmesi Sürdürülebilir orman kaynakları yönetimine yönelik ilginin artması Uluslararası sözleşmeler ve süreçlerin varlığı Paris İklim Anlaşması kapsamında Türkiye’nin 2030 yılına kadar sera gazı emisyon miktarını azaltma taahhüdü Yeraltı ve yer üstü kaynakların milli ekonomiye planlı bir şekilde kazandırılması Günümüz koşullarından ve geçmiş deneyimlerden hareketle gelecek 20 yıldaki gelişmeleri öngören yeni amaç, stratejik hedef ve eylemlerin belirlenmesi Sürdürülebilir Orman Yönetimi ile üretilen ürün ve hizmetlere talep artışı Sürdürülebilir Orman Yönetimine yönelik yeni yaklaşımların transfer imkanları Orman yutak alanlarının artması, Ormancılık alanına özgü karbon kredileri hazırlanması, Karbon ekonomisi Orman Genel Müdürlüğü (OGM) araç envanterinde bulunan kara taşıtlarının (hizmet araçları, iş makinaları vb.) yenilenmesinin Ormancılıkta karbon piyasası ve iklim değişikliği ile mücadele eylem planlarının hazırlanması, bu konudaki iç/dış finansman olanaklarından yararlanılması, konu ile ilgili birimin kurulması/görevlendirilmesi, uzman personel yetiştirilmesi, uzman personel sayısının arttırılması, Orman ürün ve hizmetlerinin karbon stok değişimine ve karbon ayak izine ilişkin çalışmaların arttırılması, karbon yutak alan fonksiyonunun amenajman planlarına eklenmesi ve bu konudaki Ar-Ge çalışmalarının teşvik edilmesi, Ormancılık ve özellikle yangınla mücadele çalışmalarında kullanılacak kara taşıtlarına yönelik Ar-Ge çalışmalarını finansman, personel vb. açıdan desteklenmesi Araştırma-geliştirmeye önem veren politikaların izlenmesi kapsamında kazanç sağlama Karbon stoklarını artıran ormancılık faaliyetlerinin teşvik edilmesi Toplumun ağaçlandırma çalışmalarına yönelik talep ve beklentilerinin artması Orman alanlarına ve çevreye karşı farkındalık ve duyarlılığın arttırılması Uzman araştırma personeli istihdamı, Yurtdışı fon ve yurt içi kaynaklardan daha fazla yararlanma, oluşturacağı bütçe yükü Ormanlardaki karbon stoklarının iklim değişikliğine bağlı orman yangını, kuraklık, biyotik zararların artması gibi nedenlerle azalması, OGM’nin iklim değişikliği fonlarından(uluslararası, ulusal) ve iklim değişikliği ile mücadele bütçesinden yeterince yararlanamaması, Konu uzmanı eksikliği nedeniyle kurum dışındaki uzmanlara bağımlılık oluşması. Orman kaynaklarının iyi yönetilememesi ve verimin arttırılamaması, Orman alanı, üretim ve ürün kalitesi kaybı, Ormancılıkta dünya ile olan entegrasyonun sağlanamaması. Araştırma politikalarının yeniden saptanması, Araştırma Master Planının yenilenmesi, araştırma enstitülerinin reorganizasyonu, araştırma personelinin niteliğini artıracak politikalar, liyakata dayanan yönetici ve araştırmacı seçimi, akademik ünvana dayalı performans ve teşvik sisteminin kurulması 54 EKONOMİK ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler Odun hammaddesi işleyen orman ürünleri sanayi sektörünün odun hammaddesi talebindeki aşırı artış Ormanların bakımı, korunması ve sürdürülebilir yönetimi için bütçe katkısı Ülke ormanlarının artım ve büyüme kapasitesi üzerinde odun hammaddesi üretimine yönelik baskı ve odun hammaddesinde ithalata bağımlı olunması Endemik türlerin kullanımı ve aşırı tahribat Orman kaynaklarından odun dışı orman ürünlerine yönelik düzensiz faydalanma İşlenmiş odun piyasasında (kerestelik vs.) fiyatın oluşmasında olumsuz etki Odun hammaddesi üretiminin azaltılmasına yönelik baskı Ekosistemlere zarar verebilecek potansiyele gelebilmesi Katma değer oluşturan ürünleri işleyen tesisleri kurma, Kırsalda kadın işgücünün ekonomiye kazandırılması Bazı odun dışı orman ürünlerine yönelik talep artışı Toplum sağlığına katkı sağlaması ve genel sağlık harcamalarında düşüş Odun hammaddesi piyasasına daha fazla hâkim olma, odun ürünlerinin pazarlanmasında etkinlik Ekosistem hizmetlerine yönelik ürün ve hizmetlerinin topluma sunulması, Orman ürün ve hizmetlerine yönelik algının pozitif yönde güçlendirilmesi Enerji piyasası için alternatif olma (biyoyakıt) Toplumda alternatif olarak, yeşil enerji arayışlarına yönelim Orman ürün ve hizmetlerinin üretim maliyetlerinin artması, Maliyet artışı nedeniyle yıllık iş programlarının (örneğin orman yolu yapımı) tamamlanamaması, Talep artışından dolayı piyasa fiyat dengesinin bozulması Arz açığı ve talebi karşılama zorlukları Ormanlardan yasadışı faydalanmaya yönelik baskının artışı Odun dışı orman ürünleri ile tıbbi aromatik bitkilerin talebinde artış Geleneksel ve tamamlayıcı tıp ile doğal beslenmeye yönelik ilgi artışı Rusya- Ukrayna savaşının devam etmesi nedeniyle dünya ticaretinde odun ürünleri satışına yönelik kısıtlamaların artması Rekreasyon, sağlık ve ekoturizm ihtiyacına yönelik gelişmeler Döviz kurları ile akaryakıt ve enerji (elektrik, doğalgaz vb.) maliyet artışı Odun hammaddesi üretiminde doğal koşulların oluşturduğu güçlük Üretim birim maliyetlerinin yüksekliği, Orman yollarının çevresel zararları Ürün çeşitleri temelinde odun hammaddesi üretimine yönelik kısa, orta ve uzun dönemli arz projeksiyonlarının yapılması, Ekonomik avantaj sağlayan ve daha fazla katma değer oluşturan ürün çeşitleri için ithalat yapılması Fiyatlandırma politikalarıyla hammadde odaklı üretimin desteklenmesi yerine katma değer odaklı ürün geliştirmenin desteklenmesi, Endüstriyel fidan üretiminin teşvik edilmesi, Doku kültürü gibi tekniklerle fidan üretimine yönelik Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi, Kadınların tıbbi aromatik bitkilerin toplanması ve işlenmesi sürecinde eğitilmesi ve kadın emeğine yönelik kooperatifleri desteklenmesi Odun dışı orman ürünlerinin envanteri, pazar ve fiyat analizleri, talep yaratıcı faaliyetleri, üretim planlaması, hasat tekniklerinin geliştirilmesi konularında çalışılması Talep analizleri, talebe bağlı üretim yapılması Çok ölçütlü karar verme teknikleri ile toplumun talep ve beklentilerinin belirlenmesi, bu doğrultuda orman kaynaklarının planlanması ve yönetimi Talep ve maliyet analizlerinin yapılması, Sürdürülebilir Orman Yönetimine uygun şekilde üretim planlarında değişiklik yapılması, Ağaç ıslahı çalışmalarına ve silvikültürel müdahalelere önem verilmesi, Orman koruma tedbirlerini artırılması, Bioenerji konusundaki Ar-Ge çalışmalarına destek verilmesi Ulaşım altyapısının güçlendirilmesi, yeni orman yollarının yapılması, orman yollarında büyük onarımların yapılması, dikili satışın yaygınlaştırılarak üretimde mekanizasyona geçilmesi 55 Arz açığı, odun hammaddesi ithalatında artış, döviz kaybı Endüstriyel ağaçlandırma, ağaç ıslahı çalışmaları ve silvikültürel işlemlerin daha etkin uygulanması Orman ürünleri sanayinde, özellikle lif-yonga, ahşap palet, mobilya sektöründe odun hammaddesine artan talep GSYİH gibi ulusal hesapların pazar fiyatı olmayan ürün ve hizmetlerin değerini dikkate almaması Ormancılık sektörünün öneminin düşük hesaplanması ve yaydığı kasıtlı dışsallıklar ve ürettiği kamu mallarının karşılığının hazine katkısına yansımaması Orman kaynaklarının ürettiği ürün ve hizmetlerin ekonomik değerinin belirlenmesine yönelik araştırmaların desteklenmesi, kaynak muhasebesi sistemlerinin geliştirilmesi Ormanlardan yasadışı diğer faydalanmalar Orman sağlığının ve verimliliğinin bozulması Bal ormanlarının odun üretimi ve bakım çalışmalarına olumsuz etkisi Ormancılık sektörünün ürettiği ürün ve hizmetlerin çeşitlenmesi Basralı (çam balı üretilen) orman alanları başta olmak üzere silvikültürel uygulamaların zamanında yapılmasının engellenmesi nedeniyle ormanların gençleştirilememesi İnsansız koruma sistemlerinin (İHA vb) kurulması, kolluk görevlilerine hizmet içi eğitim verilmesi, toplumun bilinçlendirilmesi Orman bakımlarının zamanında yapılmamasının orman kaynakları üzerinde yaratacağı olumsuzlukların topluma açıklanması ve orman bakımlarının daha küçük alanlarda yapılması EKONOMİK ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler 56 SOSYOKÜLTÜREL ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler oluşturulması 57 Ülke ormanlarının insan kaynaklı yangınlara açık olması İlgi ve çıkar gruplarının orman kaynaklarına yönelik talep ve beklentilerindeki artış Toplumda OGM’nin çalışmalarına ve itibarına yönelik algının yetersizliği Orman yangınlarına karşı oluşan kamuoyu hassasiyeti Orman yangınlarını önlemede toplumun daha dikkatli ve bilinçli olması, Orman yangınları ile mücadelede kullanılan uçak, helikopter vb harcamalar için talep edelin ödeneğin kamuoyunca destek görmesi ve olumlu karşılanması Ormancılık çalışmalarının toplum tarafından benimsenmesi ve bilgi paylaşımı olanaklarının artması Korumaya yönelik işlevlere daha fazla kaynak tahsisi İnsan kaynaklı yangın oranında artış olması, Orman yangınlarıyla mücadele faaliyetlerine yönelik bütçe yükünün aşırı artması, Tohumların sağlıklı kaynaklardan elde edilememesi, Yangın görmüş sahalarda üretim faaliyetinin zamanında bitirilememesi Silvikültürel tekniklerin yeterince uygulanamaması OGM’nin kamu bütçesinden aldığı payın azalması Kamuoyunda yer alan “çok fazla ağaç kesiliyor” algısının artması Ormanların gençleştirilmesi ve bakımı ile ilgili müdahalelerin yapılamaması Yangın organizasyonunun güçlendirilmesi, organizasyonda görev yapan teknik ve yardımcı personel için hizmet içi eğitim düzenlenmesi, Orman yangınları konusunda yazılı basın, görsel ve sosyal medyada toplumu bilinçlendirme ve eğitim faaliyetlerinin sürekli yapılması, Orman yangınlarıyla ilgili araştırma-geliştirme faaliyetlerine ve ayrılan ödeneklerin ve nitelikli araştırmacı sayısının arttırılması, Yangına dirençli plan ünitesi tasarlayan ve mücadeleye katkı veren model amenajman ve işletme planlarının araştırılması, Tohum hasadında tohum transfer rejyonlarına uygun çalışılması, Yangın emniyet şeritleri ve yerleşim yerleri yakınında yangına dirençli tampon zon oluşturulması STK'larla ortak projeler yürütülmesi, ormancılık çalışmalarında katılımcılığı artırmak için STK'larla işbirliği yapılması, Sosyokültürel fonksiyonlara uygun silvikültürel müdahalelerin yapılması Ormancılık faaliyetlerinin sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda yapıldığı, ormanlara yapılan müdahalelerin bir plan dahilinde yapıldığı ve üretim faaliyetlerinin yapılmaması durumunda hem çevresel hem de sosyoekonomik olumsuzlukların oluşacağının kamuoyuna somut örnekler üzerinden sosyal pazarlama kapsamında açıklanması Bölgesel düzeyde talep analizleri yapılarak rekreasyon alanlarının kurulması, Ekoturizm rotalarının orman köylerinden geçirilerek kırsal gelirin arttırılması, ekoturizm yatırımlarının özellikle orman köylerinde hibe ve düşük faizli ORKÖY kredileri ile desteklenmesi, sürecinde desteklenmesi SOSYOKÜLTÜREL ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler 58 Ekoturizm faaliyetlerine yönelme ve ekoturistlerin köy yaşamına ilgisinin artması Orman içi rekreasyon hizmetlerine ve köy yaşantısına yönelik talep artışı, Kırsaldan kente göçün önlenmesi ve kırsalda kalkınma ve istihdam artışı, Kadın istihdamında artış Sağlıklı doğal ve organik ürünlere erişme kolaylığı Orman sınırlarında özel ve tüzel kişiliklerle anlaşmazlıkların sürmesi Orman köylüsünün eğitim düzeyinin nispeten düşük olması Orman köylerinde kente göç ile üretken nüfusun azalması Orman köylüsünün direnç gösterdiği ormancılık uygulamalarını gerçekleştirme kolaylığı Orman köylerinin toplumun sosyoekonomik açıdan dezavantajlı kesimini oluşturması, sosyoekonomik yapı ve doğal koşullarındaki farklılıklar Göçerlerin ve gezici sürü sahiplerinin ormanlık alanlarda otlatma talepleri Göçer kültürünün devamlılığı, Hayvancılık sektörünü destekleme Orman kaynaklarından aşırı faydalanma, Rekreasyon alanlarından düzensiz faydalanma, Köylerde isteklinin bulunmayışı ve orman köylüsünün alışılagelmiş alışkanlıklarını terk etmemesi Orman alanlarının işgali, usulsüz faydalanmanın artması İş kazası riskinin yüksekliği Üretim işçisi tedariki sorunları nedeniyle iş programlarının aksaması, Şehirlerin yakınlarındaki ormanlar üzerindeki baskıların artması Kentlerde nüfus artışı ile birlikte çevre kirliliğinin artması, Kentlerde niteliksiz iş gücü artışı, Tarımsal ve hayvansal üretimin azalması Kırsal kalkınma çabalarının başarısızlığı, Tip projelerin başarısı üzerinde olumsuz etkiler Ormanlarda, ağaçlandırma alanlarında, orman sağlığının ve verimliliğinin bozulması Orman köylerinin ekoturizm çekiciliklerinin tespit edilmesi, buralarda yönetim planı yapılması ve pansiyonculuk gibi uygulamalarla orman köylüsünün teşvik edilmesi, Köylerde özellikle gençlere ekoturizm kaynaklarına yönelik rehberlik eğitimi verilmesi, Kadın köylülerin ve kooperatiflerinin ürettiği odun dışı bitkisel orman ürünleri ile doğal ürünlerinin eko-marketing sürecinde desteklenmesi Orman kadastro tescil çalışmalarının ivedilikle tamamlanması Üretim işçilerine iş sağlığı güvenliği eğitimi verilmesi ve ISG ekipman desteğinin sağlanması Yöre halkına en yüksek fayda sağlayacak şekilde orman kaynaklarının fonksiyonel planlanması, Dikili satış uygulamaları ve üretimde orman kooperatiflerine pozitif ayrımcılık yapılması, İçme suyu havzalarında hidrolojik işleve ayrılan alan miktarının artırılması Orman-kent sınırındaki topluma yönelik yeni politikaların geliştirilmesi, kent çevresindeki ormanların işlevlerinin belirlenmesi ile ilgili ölçütlerin geliştirilmesi, kent toplumunun orman kaynaklarından beklentilerinin ve orman kaynaklarından faydalanma profillerinin araştırılması Orman köylerinde yöreye özgü havza bazlı kalkındırma projelerinin tasarlanması, Diğer kamu kurumları ve STK'larla işbirliği halinde yoksullukla mücadele, ekonomik ve sosyal desteklerin arttırılması ORKÖY desteklerinin geriye dönük verimliliklerinin analiz edilerek desteklerin yapısının ve çeşitliliğinin verim artırıcı şekilde düzenlenmesi otlatma planının yapılması, meraların tesis ve ıslah edilmesi, göçer kültürünün desteklenmesi ve uzaktan gözetleme teknolojilerinin denetimde kullanılması TEKNOLOJİK ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler Bilgi ve iletişim teknolojilerinde hızlı gelişimi ile birlikte yeni teknolojik ürünlerin (uydu görüntüleri, drone, İHA, CBS yazılımları vb.) orman ürün ve hizmetlerinin üretimindeki kullanımının artması Orman kaynakları yönetiminde daha hızlı, daha kapsamlı, daha az hatayla planlama ve karar alma fırsatı Orman alanlarından yerleşim yeri, tarım arazisi, yayla alanı vb. usulsüz faydalanmalara karşı daha hızlı ve etkin bir şekilde mücadele etme Bilgi güvenliği sorunları, ORBİS projesi kapsamında kurulan sistemin ve yazılımın demode olması, Bilgi yönetimi ve kalitesinin artırılması, bilişim kaynaklarının etkin kullanımı, orman bilgi sisteminin geliştirilmesi, bilgi güvenliği konusunda ve siber saldırılara karşı kurumsal kapasitenin geliştirilmesi (uzman personel sayısı ve yetkinliğinin artırılması) ORBİS verilerini amaca yönelik işleyen, benzetim modelleri ve alternatif senaryolarla karar verme aracı olarak bilgi üreten bir yapıya dönüştürülmesi, Orman suçları ile mücadelede güncel teknolojik imkanlardan yararlanılması ve kurulan gözetleme sistemlerinin kapasitesinin artırılması Orman yol etüt çalışmalarında klas durumunun daha optimal belirlenmesi amacıyla teknolojik gelişmelerden faydalanılması Üretim araç ve gereçlerindeki mekanik ve teknolojik yenilikler Ormanların bakımı ve korumasını daha verimli yapılabilmesi, Mekanizasyonun orman işçiliğinde kolaylık sağlaması Amortisman maliyetinin artması Yeniliklerin ormancılık işlerine entegrasyonu, bu yeniliklerin desteklenerek ormancılığa ve orman köylülerine kazandırılması, Üretim süreçlerindeki gelişme, yeni bilgi ve teknoloji kullanımı kapsamında hizmet içi eğitimlerde konu çeşitliliğinin sağlanması CBS ve uzaktan algılama teknolojilerinde gelişmeler Daha etkin CBS kullanımı Anlık veri sağlama Ormanlarda ve orman bitkilerinde zarar yapan bazı organizmaların yayılışının izlenme olanaklarının artması Arazi ve meşcere bazlı çalışmalarda bilgi teknolojilerini yerinde kullanım olanaklarının artırılması (LİDAR, sayısal haritalar vb.) Uzaktan algılama teknolojisinin kullanımı ve gelişiminin takip edilmesi ve gerekli projelerin yapılması, teknoloji kullanımında uluslararası iş birliğinin artırılması, Uzaktan algılama yöntemlerinin geliştirilerek erken uyarı sistemlerinin kurulması için dünyadaki uygulamaların ülkemize aktarılması, yerli yazılımların ve bilimsel çalışmaların desteklenmesi 59 Biyoteknoloji, DNA dizileme ve chipleme teknolojisindeki gelişmeler Orman ekosistemlerinden etkin faydalanma, seleksiyon çalışmalarının etkinliğinin artması Orman ekosistemlerinde üretimi girdi-çıktı odaklı olmaktan çok, süreç olarak görmeye yönelik farkındalık geliştirme, Biyoteknoloji, doku kültürü ve seleksiyon alanında politika geliştirme ve bu konulardaki araştırmalarını teşvik edilmesi ve desteklenmesi Diğer sektörlerde üretilen yeni bilgi ve teknolojinin orman ürün ve hizmetleri ile ilgili konularda kullanımı, yeni bilgi üretimi ve paylaşımındaki talep artışı Araştırma yöntemlerinin gelişmesi, bilgi teknolojilerinin ve iletişimin gelişmesi, kümülatif bilginin her geçen gün artışı Statükocu düşünce yapısı, okuma alışkanlığının zayıflığı, bilginin kaynağına erişim isteksizliği ve zorluğu, metodik çalışmaktan uzak durma, sayısal analizlere dayanan karar verme araçlarına ilgisizlik Araştırma projeleri, dış kaynaklı Ar-Ge projeleri ve diğer araştırma kurumlarıyla ortak araştırma projelerine daha fazla kaynak ayrılması ve teşvik edilmesi, TEKNOLOJİK ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler 60 YASAL ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler Orman alanlarında verilecek izinler kapsamında diğer sektörlerdeki (maden, turizm vb.) gelişmelere paralel olarak çıkacak yeni mevzuat geliştirme çalışmaları Mevcut mevzuatta yapılacak geliştirmeler ile daha fazla güvenilirlik oluşturarak yatırımcılara imkan sağlamak 6831 Sayılı Orman Kanunu gereği orman köylülerinin hak ve menfaatleri kapsamında yakacak ve yapacak ürün ile istihdam talepleri Ormanların korunması, bakımı ve işletilmesi ile ilgili iş gücü kullanımı Orman ekosistem hizmetleriyle ilgili mevzuatın yetersizliği Sosyal anlamda doğabilecek olumsuzluklar, Orman kaynaklarından elde edilen gelirlerdeki azalma, Orman kaynaklarına alansal baskılar Sınır ihtilafları nedeniyle üretim planlarının uygulanamaması, İşletme ve pazarlama işlerinde piyasa şartları dışında baskı oluşması Özel arazilerde tesis edilen ormanların yaydığı ekosistem hizmetlerinin pazarlanmasında sorunlar Mekanizasyon uygulamalarının yaygınlaşması ile orman köylerinde istihdam sorununun oluşması Ormanların yasa dışı faaliyetlerden korunması için gerekli yasal düzenlemelerin yapılması Ormancılık hizmetlerinin daha hızlı ve verimli yerine getirilmesi, Orman ekosisteminin fonksiyonlarının zayıflaması, Ülke kaynaklarının etken kullanılmaması Ormancılıkta alan tahsisi çalışmalarında üstün kamu yararı ilkesinin gözetilmesi, Sektörel çatışma senaryolarına yönelik stratejiler geliştirilmesi, ulusal ve uluslararası çevre politikaları ve araçlarının kullanılması Kurumun misyon ve vizonu kapsamında yapılacak yayın ve tanıtım ile topluma doğru bilgi aktarımının sağlanması, İzin verilen alanlarda, yöredeki orman köylerinin taleplerine ve istihdamına öncelik verilmesinin sağlanması Orman köylülerinin gelirini ve gelir çeşitlerini artırmaya, orman üzerindeki baskıyı azaltmaya yönelik mevzuat düzenlemeleri ile piyasa ekonomisi şartlarına uymayan hak ve menfaatlerin düzene sokulması Ekosistem hizmetlerinin tanımlanması ve özel arazilerde ormancılığı teşvik edecek yasal düzenlemelerin yapılması, Mekanizasyon ile birlikte oluşacak etkilerin azaltılması amacıyla orman köylüsünün istihdamını arttıran mevzuat geliştirme çalışmalarının yapılması, Rehabilitasyona yönelik mevzuat çalışmalarının tamamlanması ve bu konuda daha fazla yaptırım getirilmesi Toplum ihtiyaçları kapsamında ormancılık konusunda gelişmiş ülkeler ve teknolojik firmalarla iş birliği yapılarak düzenleme yapılması, Orman alanlarına yasadışı inşa edilen yapı ve tesislerin özellikle inşa aşamasında yıkılmasına imkan sağlayan mevzuat düzenlemesinin yapılması 61 Orman köylülerinin ve orman köy kooperatiflerinin ormancılık sektörü dışında yasal ayrıcalıklarının olmaması veya yetersizliği In-situ ve ex-situ orman gen kaynaklarının yasal statülerinin yetersizliği Deprem, sel, heyelan gibi doğal afetler nedeniyle yerleşim yerlerinin taşınması kapsamında orman alanlarından imar alanı talebi Yerleşim yerlerindeki verimli arazilerin tarım/orman alanına dönüştürülmesi, Fay hattı ormanlarının kurulması, Özellikle VII. ve VIII. sınıf topraklarda daha sağlıklı ve güvenli yaşam alanı oluşturulması Ürünlerin pazarlanmasında sorunlar Vergi yükü Sosyal güvence eksikliği Stratejik önemdeki orman gen kaynaklarının gelecek nesillere aktarımında, ıslah çalışmalarının geniş genetik taban sağlanmasındaki sakıncalar Verimli orman alanlarının azalması Orman köylülerine pazarlama eğitimi verilmesi, pazarlamada kolaylık sağlanması, markalarının desteklenmesi, Orman köylerinde kurulu kooperatiflerin ödediği KDV’nin kurumlar vergisinden düşülmesine ve belirlenecek ciroya göre muafiyet ya da daha az vergi ödeme gibi istisnai hükümler getirilmesi Orman köyünde yaşayan ve düzenli olarak orman işçiliğinde çalışanların SGK primlerinin Devlet tarafından karşılanmasına yönelik mevzuat değişikliğinin yapılması In-situ ve ex-situ durumdaki orman gen kaynaklarının yasal statülerinin daha sağlıklı tanımlanması Afet riski yüksek/çok yüksek yerleşim verimsiz seviyede bulunan yerlerinde, (ağaçlandırmayla/doğal gençleştirmeyle ormanlaştırılamayacak) nitelikteki alanın eşdeğer büyüklükteki karşılığının, orman/tarım arazisine dönüştürülmesi koşuluyla takas edilmesine yönelik yasal düzenleme yapılması YASAL ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler 62 ÇEVRESEL ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler Sel ve taşkın zararları Ormanlık alanlarda yükselti farklılıkları ve iklim değişikliği sonucunda yağış rejiminde yaşanan düzensizlik, sel ve taşkınlardaki artış, Toprağın korunması ve erozyonla mücadele için ulusal yukarı havza sel ve erozyon kontrolü eylem planının yapılması, Erozyon kontrolü, sel, çığ kontrolü, mera ıslahı çalışmalarının arttırılması ve bu çalışmaların yayın ve tanıtım faaliyetleri ile topluma aktarımının sağlanması Havza yönetim sorunları Ulusal Havza Strateji Belgesinde tespiti yapılan 441 adet havzanın 40 kritere göre önceliklendirme çalışmasının yapılması Ülkenin coğrafi konumu, arazi yapısı ve erozyon kaynaklı sorunları Toprak verimliliğinin düşmesi, su kalitesi ve miktarının düşmesi, seller ve diğer afetler, Ormancılık çalışmalarının birim maliyetlerinde artış Ormancılık politika, plan, proje ve programlarının çok ölçütlü karar verme yöntemleriyle önceliklerinin belirlenmesi, Yeni ve mevcut yollardaki en uygun sanat yapısına fayda- maliyet analizi yapılarak karar verilmesi Ülke orman kaynaklarının saf ve karışık ormanlara sahip olması ve yüksek biyolojik çeşitlilik içermesi Sel ve taşkınların zararlarını asgariye indirme, Yerleşim yerlerinde can ve mal güvenliğini sağlama Kamu yatırımlarını etkin kullanmak, sosyal barışı ve bölgesel kalkınmayı öne çıkarmak, Bölgesel düzeyde dezavantajlı alanlara yatırım yapmak Toplumun orman ürün ve hizmetlerine yönelik talebin karşılanması Orman kaynakları yönetiminde biyolojik çeşitlilik fonksiyonu için katılımcı yaklaşımla, biyofiziksel ve sosyokültürel parametrelerin dikkate alınarak daha fazla alan tahsis edilmesinin sağlanması Küresel ısınma ve iklim değişikliğine bağlı olarak orman zararlılarının artması Zararlılarla mücadele konusunda uluslararası alanda iş birliği ve karşılıklı bilimsel bilgi paylaşımının artması, Biyolojik çeşitliliğin yok olma tehlikesi Orman ekosisteminin fonksiyonlarının zayıflaması ve orman sağlığına olumsuz etkilerde artış (kuruma, hastalık, türlerin yok olması vb.) İstilacı türlerin ülkemiz ormanlarına arız olması, Farklı böcek ve mantar türleri nedeniyle tohum veriminde yüksek oranda düşüş yaşanması ve mevcut tohumlardaki çimlenme yüzdeleri ve büyüme enerjisindeki büyük düşüş Küresel ısınma ve iklim değişikliğine bağlı olarak, orman ekosistemlerinin sağlığının izlenmesi ve orman zararlıları ile mücadele (mekanik, biyolojik ve kimyasal) çalışmalarının yürütülmesi, Mantar kaynaklı zararlılarla mücadele için mantar konusunda uzman araştırmacı istihdamına ve bu uzmanların yetiştirilmesine destek verilmesi, Orman kaynaklarını tehdit eden etmenlere karşı iç ve dış karantina önlemlerin alınması ve inspektör olarak orman mühendisi istihdamının desteklenmesi, Fıstıkçamı gibi ekonomik getirisi yüksek ve köy kalkınmasında önemli etkisi bulunan ormanların uzun dönemli izlemeye dayanan Ar-Ge projelerinin hazırlanması 63 İklim değişikliğinin orman kaynakları üzerindeki etkisi Uluslararası fonların kullanılması Ağaçlandırma ve bitkilendirme çalışmalarının yapıldığı ekstrem alanların miktarında artış Toplumsal refahın azalması durumunda ormanlar üzerinde baskının artması, Orta ve büyük orman yangını sayısında ve yanan alan miktarında artış Kuraklığa-dona-tuzluluğa dayanıklı olduğu tespit edilmiş olan tür/orijinlerin ağaçlandırma ve bitkilendirme çalışmalarında dikkate alınması ve bu konuda genetik ıslah materyali üretmeye yönelik ar-ge çalışmalarının teşvik edilmesi, Yangın önleyici tedbirlerin artırılması, yangın organizasyonunun güçlendirilmesi, erken uyarı sistemleri, risk ve ani müdahale planlarının yapılması ve karışık türlerle orman tesis edilmesi Orman varlığı düşük Ortadoğu ülkeleri ile klasik ormancılığın beşiği Avrupa arasında geçiş bölgesinde olması Ormancılıkta bölgesel lider olma Avrupa ormancılığından elde edilen geçmiş bilgi ve deneyimlerin ulusal ormancılık deneyimiyle birleştirilmesi, bilgi ve deneyimlerin transferi kapsamında danışmanlık hizmeti verilmesi Orman ekosistemleri üzerindeki uzun süreli olumsuz insan kaynaklı faydalanma nedeniyle alansal daralma ve ormanlarda verim gücü düşüklüğü Orman yetiştirmede güçlük, birim alanda üretilen ürün ve hizmet miktarında verim düşüklüğü, Orman ekosistem ürün ve hizmetlerine yönelik toplumsal ve küresel talepleri karşılamada güçlük ve birim maliyet artışı Orman ürün ve hizmetlerine yönelik silvikültürel işlemlerin etkin uygulanması ve yoğun Ar- Ge çalışmaları ile birim alandaki verimin yükseltilmesi, Özel mülkiyette, özellikle marjinal tarım arazilerinde, uygun hazine arazilerinde özel ağaçlandırmanın teşvik edilmesi, gelir getirici tür ağaçlandırmalarının desteklenmesi, tohum ve fidan ihtiyacının karşılanması Ormanların verim gücünün düşüklüğü, ormanların doğal koşulları Verimsiz-iktisadi olmayan işletmecilik, ithal ikameci davranışlar, finansal darboğazlar Maliyet etkin yönetim, yenilikçi finansman araçlarının geliştirilmesi, finansal yapının güçlendirilmesi, nitelikli araştırmacı istihdamı, orman kaynaklarının yönetiminde Tarımsal ilaç ve diğer kimyasalların tarımda hatalı uygulanması Orman ve diğer ekosistemlerde özellikle biyolojik çeşitlilik üzerinde olumsuz etkiler Deprem Alan planlaması konusunda toplum duyarlılığı ve bilincinin artması Arz açığı ve talebi karşılama zorlukları Kaçak kesim miktarında artış, Arazi kullanımına yönelik taleplerinin artması verimlilik, etkinlik ve uzmanlaşmaya dayalı insan kaynakları yönetimi modelinin oluşturulması, Tür/orijinlerin ıslahına yönelik Ar- Ge çalışmalarına ağırlık verme Kimyasalların tarımda doğru kullanımına yönelik yayın ve tanıtım faaliyetleri ile topluma aktarımının sağlanması Talep ve maliyet analizlerinin yapılması, Deprem bölgesindeki odun arz açığını karşılamak amacıyla özellikle bölgedeki tahsisli satışların azaltılması, Sürdürülebilir Orman Yönetimine uygun şekilde üretim planlarında değişiklik yapılması, Orman koruma tedbirlerini artırılması ÇEVRESEL ETKENLER TESPİTLER (Etkenler/Sorunlar) İDAREYE ETKİSİ NE YAPILMALI? Fırsatlar Tehditler 64 11. GZFT Analizi GZFT Analizi; iç-dış paydaşlar ile yararlanıcıların görüş ve önerileri doğrultusunda ve ülkemiz ormancılığının mevcut durumu ve geleceğe yönelik eğilimleri ve beklentileri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Bu kapsamda; paydaş anket çalışmasının ve PESTLE Analiz çalışmasının çıktıları birlikte değerlendirilmiş, Kurumun güçlü ve zayıf yönleriyle fırsat ve tehditler objektif ölçütlerle belirlenmiştir. GZFT Listesi İç Çevre Dış Çevre Güçlü Yönler Zayıf Yönler Fırsatlar Tehditler Personel istihdam politikası, uzmanlaşma ve kariyer planlama sistemi İş gücü ve üretimde profesyonel yapı Kurumsal etkinlik, tanıtım, bilgilendirme ve bilinçlendirme İzleme ve değerlendirme sistemi Bilişim teknolojilerinin iş süreçlerine entegrasyonu Ormanların sağladığı faydaların ekonomik değerlendirmesi İklim değişikliği, hava kirliliği ve endüstriyel atıklar Yurtdışı kaynaklı karantinaya tabi hastalıklar ve zararlı organizmalar Kırsal fakirlik, orman köylülerinin gelir ve eğitim düzeyinin düşüklüğü İş gücü ve üretim maliyetlerinin artması, orman köylerinde genç nüfusun azalması Politika, plan, program, uygulama hiyerarşisinde etkinsizlik İş kazaları Organizasyon yapısı, yeterli araç gereç, alt yapı ve haberleşme sistemleri Kurum kültürü, güçlü ve dinamik mali yapı Planlama bilinci ve yönetim sistemi Koruma içgüdüsü Bilişim teknolojilerine yönelim, iş ve işlemlerde hız ve mobilizasyon Nitelikli insan kaynağı Ormancılıkta bölgesel lider olma Ormanların verim gücünün düşüklüğü Bilişim teknolojilerinde yaşanan hızlı değişim Ormancılık sektörünün hammadde kaynağının büyük bir kısmını elinde bulundurması Karbon yutak alanlarının büyük bir kısmının yönetimini elinde bulundurması Hızlı karar alma mekanizmaları Güçlenen sivil toplum hareketleri, doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilir yönetiminin önemi konusunda artan bilinçlenme Avrupa Birliği ve ülkemizin taraf olduğu ormancılıkla ilişkili uluslararası anlaşmalarda ormanların ve ormancılık sektörünün öneminin artması Tarım, ormancılık ve hayvancılık sektörleri arasında araştırma ortaklıkları ve deneyim paylaşımı Tarım sektörüyle daha fazla işbirliği, çatışan ve çakışan konuların uyumlaştırılması, etkin örgüt yapılanması, agrosilvopastoral sistemlerin yaygınlaştırılmasının kolaylığı Araştırma yöntemlerinin gelişmesi, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygınlaşması ve teknoloji kullanımının giderek kolaylaşması Yeşil ekonomi yaklaşımının ve katılımcı planlama tekniklerinin gelişimi Sürdürülebilir Orman Yönetimi (SOY) ile üretilen ürün ve hizmetlerde yaşanan talep artışı Ormanların tür, yapı, genetik çeşitlilik, ekosistem çeşitliliği bakımından zengin olması, Yurtiçi odun ve odun dışı orman ürünleri talebindeki artış ve pazarlama kolaylıkları Üretim araç ve gereçlerindeki mekanik ve teknolojik yenilikler 65 Strateji-GZFT Matrisi GF Stratejileri Gelişen teknoloji ve bilişim sistemleri ile donanım alt yapısı, geliştirilen bilgi sistemlerine entegre edilecektir. Uluslararası ormancılık sürecinde alınan kararlar değerlendirilerek, hazırlanacak projelerle oranların sağladığı faydaların ekonomik değerlendirmesi yapılacaktır. PEFC sürdürülebilir orman yönetimi ulusal standartları belirlenecek ve ulusal sertifikasyonda kullanılacaktır Odun dışı orman ürünleri üretim planlaması ve hasat teknikleri geliştirilecektir. Büyük ölçekli entegre ve katılımcı havza rehabilitasyon projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. Yerli ve milli yangın söndürme hava araçları geliştirilerek kullanılacaktır. Ormancılıkla ilgili gönüllü karbon piyasası ve yeşil sertifikasyon uygulamaları geliştirilecektir. Orman ekosistem hizmetlerine erişim kolaylaştırılarak çevreye duyarlı bir yaklaşımla ekoturizm alanlarının yaygınlaştırılması sağlanacaktır GT Stratejileri Orman kaynakları üzerindeki düzensiz faydalanma baskısı, katılımcı planlama anlayışı ve yönetim yapısı kullanılarak en aza indirilecektir. İş kazalarının oranı, kurumun nitelikli insan kaynağı ve mali yapısı kullanılarak en aza indirilecektir. Orman yangınlarıyla mücadelede, yangın öncesi eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yayınlaştırılacaktır Ulusal ormancılık programı yenilenecektir. Araştırma master (ana) planı revize edilecektir Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek ve raporlanacaktır Orman köylüsünün ormana bağımlılığını azaltmak maksatlı desteklere öncelik verilecektir. Geçim kaynakları çeşitlendirilerek, orman köylüsünün bulunduğu yerde geçimini sağlamasına ve istihdamına katkıda bulunulacaktır İklim değişikliğine dayanıklı ormanlar kurulacak ve ormanların yutak alan fonksiyonlarını artıracak şekilde yönetim planları geliştirilecektir. FZ Stratejileri Süreç yönetimi temelli insan kaynakları yönetim modeli geliştirilecektir. Gelişen teknoloji ve araştırma yöntemleri kullanılarak, izleme ve değerlendirme modelleri geliştirilecektir. Rekabetçiliğin artırılmasına yönelik yeni tedarik ve satın alma yapıları oluşturulacaktır. Orman sayılan alanlardan verilen maden izin sahaları yüksek teknolojiler kullanılarak izlenecek, madencilik faaliyeti ile rehabilitasyon uygulamalarının eş zamanlı yürütülmesi sağlanacaktır. Özel sektör tarafından yapılan endüstriyel ağaçlandırma uygulamaları desteklenecektir. Orman ürünlerinin daha fazla istihdam ve katma değer sağlayan sektörlerde kullanımı teşvik edilecektir. TZ Stratejileri Üretim ve pazarlama sürecinde mekanizasyon ve dikili satış yaygınlaştırılacaktır. Üretim işçilerinde profesyonelleşmeye geçilecektir. Kamuoyu bilinçlendirme ve bilgilendirmede farklı iletişim araçlarından faydalanılarak kurum bilinirlik düzeyi artırılacaktır. Orman korumada etkinliğin artırılmasına yönelik modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemleri geliştirilecektir. Ormanlar, orman kaynakları ve ormancılıkla ilgili konularda toplumun bilgi ve bilinç düzeyi artırılacaktır. Hızlı kentleşme, kırsal fakirlik ve tersine göç nedeniyle ormanlık alanlarda meydana gelen açma yerleşme ve işgal faydalanma suçlarıyla etkin mücadele edilecek, orman suçları Orman Bilgi Sistemleri (ORBİS) kayıtlarına işlenerek takip altına alınacaktır. Bitki genomik ve biyoinformatik merkezi kurulacak, merkezin uluslararası akreditasyonu gerçekleştirilecektir. 66 GT Stratejileri 12. Tespitler ve İhtiyaçlar Durum analizi kapsamında sonuçlandırılan çalışmalar sonrasında ede edilen bulgulara aşağıda yer verilmiştir. Durum Analizi Aşamaları Tespitler/Sorun Alanları İhtiyaçlar/Gelişim Alanları Uygulanmakta Olan Stratejik Planın Değerlendirilmesi 1. Amaç 1: Misyon ve Vizyona Uygun ve Uygulanabilir A1.H1: Amaca uygun ve uygulanabilir. 1. Orman yangınlarıyla mücadelede; yangın öncesi, yangın sırasında ve yangın sonrası (önleme-müdahale-rehabilite) olmak üzere alınacak tedbirlerin "faaliyet seti" olarak belirlenmesine ihtiyaç vardır. (285 sayılı tebliğ gibi) 2. A1.H1.G3: Hedefe uygun, ancak kısmen uygulanabilir. Göstergenin ölçülmesinde ve doğruluğunun teyit edilmesinde zorluklar yaşanmaktadır. 2. Göstergenin ölçülmesi ve sürdürülebilirliği ile etki oranının gözden geçirilmesine ihtiyaç vardır. 3. A.1.H2: Amaca uygun ve uygulanabilir. Hedefte, orman zararlılarıyla mücadelenin artırılacağı belirtilirken, bu hedefe sadece laboratuvar sayısıyla ulaşılacakmış gibi tek bir gösterge belirlenmiştir. 3. Yeni göstergelere ihtiyaç olduğu değerlendirilmektedir. 4. Mevcut planda “ormanların usulsüz müdahalelere karşı korunması” veya “orman suçlarıyla mücadele” konusunda herhangi bir hedefe rastlanılmamıştır. 4. Yeni hedef ve göstergelerin belirlenmesine ihtiyaç vardır. 5. A.2.H3: Amaca uygun ve uygulanabilir, ancak uygulamada bazı endişeler giderilmelidir. Endüstriyel ağaçlandırmaların odun üretimini artırmak için devreye sokulduğu, tespit edilen sahalarda, tıraşlama kesimlerle ciddi miktarda odun üretiminin yapıldığı yönünde meslek kamuoyunda çok güçlü görüşler bulunmaktadır. 5. Meslek kamuoyundaki endişelerinin giderilmesine ihtiyaç bulunmaktadır. Ayrıca endüstriyel ağaçlandırmaların verimli alanlarda, teknik açıdan uygun eğimlerde, ıslah edilmiş, hızlı gelişen türlerle ve kısa idare sürelerle yönetilen, gerektiğinde sulama ve gübreleme yapılan, yoğun silvikültür uygulanan bir anlayışla devreye sokulmasına ihtiyaç vardır. 6. A3.H.4. Amaca uygun ve uygulanabilir. 6. “sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergeleri” esas alınarak “alan” ve” birim” bazlı sertifikalandırması çalışmalarına yeni plan döneminde de devam edilmelidir. 7. A3.H.5. Amaca uygun ve uygulanabilir. Ormanların etkin şekilde korunması, geliştirilmesi ve işletilmesi için ihtiyaç duyulan yol, bina ve tesislerin yapımı, bakımı ve onarımları ile makine ve araçların temini ormancılık altyapısını oluşturmaktadır. Ormancılık alt yapısının güçlendirilmesi aynı zamanda “koruma”, “geliştirme” ve "faydalanma" amaçlarına hizmet etmektedir. 7. Her türlü ormancılık hizmetlerinin yerine getirilmesi için yeni orman yollarının yapımı kadar mevcut orman yollarının standartlarının yükseltilmesi, üstyapı ve sanat yapılarının tamamlanması, bakım ve onarımlarının yapılması oldukça önem taşımaktadır. Mevzuat Analizi 1. Orman Genel Müdürlüğü’nün görevlerinin tadat edildiği 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde ve Orman Kanununda yer alan görevlerden bazılarının uygulama mevzuatının hazırlanmamış/yayımlanmamış olması 1. 1.1 Ormancılık karantina hizmetlerine dair yönetmelik (334/a) 1.2 Orman ürün ve hizmetlerinin yurtdışında pazarlanmasına dair yönetmelik (334/c) 1.3 Model orman yönetmeliği (334/ç) 1.4 Entegre havza projeleri yönetmeliği (338/1/f ve Orman Kanunu 58. Madde) 1.5 Küresel seviyede görev yapacak enstitüler, müdürlükler, araştırma birimleri, eğitim merkezleri yönetmeliği (334/ğ) 1.6 Araştırma ve geliştirme, envanter, basım, yayım ve tanıtma faaliyetleri sonuçlarının yurt içinde ve yurt dışında pazarlanması yönetmeliği (h), 67 1.7 «…her türlü orman ürünü üreten, işleyen, pazarlayan, ithalat ve ihracatını yapan özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler ile yakın işbirliği içinde çalışılması, bunlara yurt içinde ve yurt dışında danışmanlık yapılması, projeler uygulanması» yönetmeliği (334/ı) 1.8 Genel Müdürlüğün görev, hizmet ve faaliyetleri ile ilgili olarak, diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca uyulacak esaslara dair yönetmelik 1.9 Dağlık alanlarda yapılacak ormancılık faaliyetlerine dair yönetmelik (338/f/6) 1.10 Orman Kaynakları ile ilgili karbon piyasaları yönetmeliği (338/ı/7) 2. Dünya milletlerinin ve uluslararası toplumun saygın bir üyesi ve bölgesel liderlerinden olan Ülkemiz yazılı kurallara ve teamüllere bağlı olarak uluslararası işbirliğine büyük önem vermektedir. Anayasanın 90. Maddesi yer alan "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz" hükmü çerçevesinde Orman Genel Müdürlüğünün görev tanımlarının ve ilgili diğer mevzuatın gözden geçirilmesi ve uyumlaştırılması önemli bir husus olarak ortaya çıkmaktadır. Bu kapsamda ilgili uluslararası mevzuatın gözden geçirilmesi, hem tamamı, hem de her birisi için değerlendirmeler yapılarak ulusal mevzuat ile uyumlaştırılması önemli görülmektedir. Son zamanlarda FAO, Dünya Bankası, UNDP, UNEP gibi uluslararası kurumlarla yakın ve yoğun işbirliğine gidilmektedir. Bu işbirliklerinin usul ve esaslarının güncelleştirilmesi uygun olacaktır. 2. 2.1 Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları 2.2 Birleşmiş Milletler Ormanlar Stratejik Planı ve Küresel Orman Hedefleri 2.3 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği ile Mücadele Sözleşmesi/Paris İklim Anlaşması 2.4 Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi 2.5 Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi 2.6 FAO Stratejik Çerçevesi 2022-31 2.7 Dünya Bankası-Türkiye Ülke Ortaklığı Çerçevesi Belgelerinin incelenmesi ve OGM mevzuatı ile uyumlaştırılması için bir çalışma başlatılması 3 Ülkemiz orman ürünleri dahil olmak üzere hemen hemen tüm ürünlerde AB ve Avrupa Ülkeleri birincil ticaret ortağı olarak yer almaktadır. Bu durumda hem Ülkemizin genel yaklaşımı ve hedeflerini, hem de sektörel gereksinimleri dikkate alarak ormancılıkla ilgili mevzuat ve uygulamaların AB ile uyumlaştırılması önem arz etmektedir. 2021 yılından bu tarafa yürürlükte olan "Avrupa Yeşil Mutabakatı-AYM" 16 Temmuz 2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan "Yeşil Mutabakat Eylem Planı" konulu 2021/15 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi çerçevesinde iç hukukumuzun ve sistemimizin de bir parçası haline gelmiştir. AYM kapsamında AB Biyolojik Çeşitlilik Strateji Belgesi ve Avrupa Orman Stratejisi dâhil bir çok strateji belgeleri ve uygulamayı doğrudan etkileyecek tüzük e yönetmelikler çıkarılmaktadır. Ticari ve günlük hayatı yakından etkileyecek olan bu tüzük ve yönetmeliklerin incelenerek iç mevzuatın buna uyarlanması önemli görülmektedir. 3 3.1 Orman Genel Müdürlüğünün mevzuat ve uygulamalarının Tarım ve Orman Bakanlığı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğünün 22.05.2023 ve E-58528864-740-9936827 sayılı yazısı ile bilahare yine aynı Genel Müdürlüğün E- 58528864-740-10569923 sayılı yazısı ile bildirilen "Yeşil Mutabakat - Ormansızlaşma Tüzüğü" ile uyumlaştırılması. Avrupa Birliği Resmi Gazetesinin 9.6.2023 ve L 150/206 sayılı nüshasında yayımlanan Tüzük, AB piyasasına ürün süren, bulunduran veya ihraç eden tüm operatörler ve tacirler için zorunlu gereken özeni gösterme kuralları getirmektedir. "Yeşil Mutabakat - Ormansızlaşma Tüzüğü” nün 6831 Sayılı Orman Kanununun “İstihsal ve satış işleri” ni düzenleyen 26-44 Maddelerini ve bunlarla ilgili ikincil mevzuatı (örneğin Damga Yönetmeliği ve Orman Ürünlerinin Satış Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik) yakından etkileyeceği değerlendirilmektedir. 3.2 AB Komisyonu tarafından 22 Haziran 2023 tarihinde kabul edilen "Doğa Restorasyonu Kanunu Taslağı" nın yakın zamanda onaylanması ve yürürlüğe girmesi beklenmektedir. 68 Mevzuat Analizi 3.3 • İklim ve karbon piyasası ve mevzuatın uyumlaştırılması, • Küresel ısınma ve iklim değişikliğine bağlı olarak; orman ekosistemlerinin sağlığının izlenmesi, • Doğaya uygun tedbirler uygulanarak hastalık ve zararlılarla mücadele edilmesi ile oluşabilecek zararlı etkilerine karşı Genel Müdürlüğün düzenleyici ve denetleyici kapasitesinin artırılması için mevzuat geliştirilmelidir. 4 En önemli orman ürünlerinden olan ahşabın günlük kullanımdaki ve sanayideki rolü giderek önem kazanmakta, yeni teknolojilerin gelişmesi ve "yerli, yenilenebilir, çevresel olarak faydalı" ürünleri kullanma talebi ve alışkanlığının yaygınlaşması ile birlikte orman ürünlerine talep her geçen gün artmaktadır. Bu trendin yanında Türkiye dünyanın önde gelen ormancılık endüstrisine ve dünya çapında faaliyet yürüten firmalara (mobilya, palet, lif yonga vb.) sahiptir. Türkiye’de orman ürün ve hizmetleri sağladıkları çevresel katkı yanında son derece önemli ekonomik hizmetler de üretmektedir. 2023 yılı itibariyle mobilya, ağaç ve ahşap eşya sektörü 25 milyar USD sektör büyüklüğü, 8 milyar USD ihracat hedeflenmektedir. Mobilya, ağaç ve ahşap eşya sektörünün temelini tomruk, direk, sanayi odunu gibi ürünler oluşturmakta olup, gerek Orman Genel Müdürlüğü (OGM) tarafından devlet ormanlarından yapılan üretimler, gerekse özel kavaklıklar ve meyve ağaçlarından özel sektörce yapılan üretimler talebi karşılamamakta, neticede fiyatlar dünya ortalamasından yukarılara çıkmaktadır. Bu durum özel sektör için makul ve düzenli ürüne ulaşamama, pazarı öngörememe, ülkeler ve müşteriler ile uzun vadeli anlaşma yapamama gibi problemler ortaya çıkarmaktadır. Diğer taraftan Ülkemizdeki ahşap kullanımı, yıllık ortalama 1 m3/kişi olan UNECE bölgesi ortalamasının oldukça altındadır. Hem çevresel katkıları, hem de "yerli, yenilenebilir ve istihdama evirilebilir" özellikleri nedeniyle ülke orman ürünleri arzının artırılması, bunun için de gerekli mevzuat altlığının hazırlanması gerektiği değerlendirilmektedir. 4.1 Orman yangınları ile mücadelede oynayacağını olumlu rolü de dikkate alarak mevcut devlet ormanlardaki silvikültürel müdahalelerin, bakım ve seyreltmelerin ormancılık tekniğini esas alarak dünya standartları ile uyumlu şekilde artırılması için gerekli mevzuat düzenlemelerinin yapılması 4.2 Devlet ormanları dışındaki ağaçların (kavaklıklar, meyve ağaçları vb.) özel teşviklerle ekonomiye kazandırılması için Orman Genel Müdürlüğünün daha aktif rol almasının sağlayacak mevzuatın hazırlanması, 4 4.3 Belli bir miktardan fazla ağaç ve odun ürünü kullanan işletmelerin kendi ihtiyaçlarını karşılayacak endüstriyel plantasyon sisteminin kurulması ve özel mekanizmalar ile teşvik edilmesi için gerekli mevzuatın hazırlanması 4.4 Odun arzının arttırılması için "hurda odun kullanımın" teşvik edilmesi, bununla ilgili mevzuatın hazırlanması, 4.5 Orman emvalinin bir çok kez ve en uzun süreli kullanımını teşvik edici mekanizmalar geliştirilmesi için gerekli mevzuatın hazırlanması 4.6 Kavak, kızılağaç, akasya, orman gülü, söğüt gibi hızlı büyüme kapasitesi olan türlerin desteklenmesi için özel mevzuat düzenlenmesi yapılması 4.7 Odunun yanında, benzer işlevleri gören ve biomass üretimini artırma kapasiteleri bulunan ürünlerin üretiminin teşvik edilmesi, bu sayede hem sektörün ihtiyacının karşılanması, hem de ormanlar üzerindeki baskıyı azaltacak mekanizmaların altlığını oluşturacak mevzuatın hazırlanması 5 Türkiye ormancılığının, müteahhitlik ve alt yapı, savunma, turizm, sağlık gibi dünya çapında bir sektör olması imkanı bulunmaktadır. Ancak; 1. Mevcut teknik, hukuki, kurumsal ve insani zenginliğini dünya ormancılığının hizmetine sunmakta diğer paydaşlarla birlikte hazırlanan ve uygulamaya konulan eylem planlarına ihtiyaç bulunmaktadır. 2. Dünyanın ormancılıkla ilgili kurumlarında 5 5.1 Türkiye ormancılık sektörünün bir bütün olarak uluslararası alanda faaliyet göstermesini destekleyecek mevzuatın çıkarılması ve organizasyon yapısının oluşturulmasının Türkiye ormancılarının ve sektörün dünyanın dört bir tarafında iş yapabilmesi için (Rusya’da üretim, Suudi Arabistan’da rehabilitasyon, Afrika ülkelerinde ağaçlandırma gibi) Ticaret Bakanlığı ve Dış İşleri Bakanlığı ile bir eylem planı, strateji belgesi ve destek paketi hazırlanması, bununla ilgili mevzuat altlığının tamamlanması 69 Mevzuat Analizi çalışan Türk vatandaşı ormancı sayısı yok denecek kadar azdır. Aynı şekilde başka ülkelerde planlama, ağaçlandırma, üretim, restorasyon yapan firma ve teknik eleman bulunmamaktadır. 3. Uluslararası politika ve mevzuat belirleme çalışmalarının hazırlık aşamasında katkı verilememekte, genelde izleme ve uyum aşamasında devreye girilmektedir. 4. Orman Genel Müdürlüğü “her türlü orman ürünü üreten, işleyen, pazarlayan, ithalat ve ihracatını yapan özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler ile yakın işbirliği içinde çalışmak, yurt içinde ve yurt dışında danışmanlık yapmak, projeler uygulamak” ile görevlendirilmiş olmasına rağmen bu konuda ortak bir eylem hayata geçirilememiştir. 5. Uluslararası alanda faaliyet gösteren az sayıda ormancılık firması kendi imkânları ile buralarda var olmaya gayret göstermektedir. 5.2 Türk ormancılarının (üniversiteler dâhil) uluslararası kuruluşlarda, firmalarda, üniversitelerde istihdam edilmesinin desteklenmesi için mevzuat altlığının hazırlanması, ormancılığı yoğun ülkelerde ve önemli merkezlerde (Rusya, Kongo, Endonezya, ABD, Avrupa Birliği vb.) ticaret ve tarım müşavirlikleri gibi orman müşavirlikleri açılması, 5.3 Orman ürünleri ticaretinin ve ormancılık istatistiklerinin dünya ile uyumlu hale getirilmesi ve kolaylaştırılması için mevzuat hazırlanması 6. Günümüzde ormancılık sadece “ağacı” esas alan değil, ekosistemi, peyzajı (Landscape), araziyi temel alan bir anlayışa doğru evirilmiştir. Sürdürülebilir arazi yönetimi, sürdürülebilir orman yönetimi, ekosistem restorasyonu, havza yönetimi birbirlerini tamamlayıcı unsurlar olarak şekillenmektedir. Bir çok yerde ormanların ekosistem hizmetleri ve odun dışı orman ürünleri birim alanda en verimli ormandan elde edilecek ekonomik hasılayı bile geçmektedir. Kırsaldaki rolüne ilaveten ormanlar veya daha geniş bir ifade ile ağaçlar şehirlerin ve yerleşim yerlerinin en önemli unsurlarından birisi haline gelmiştir. Bu durum ormancılık mevzuatını, planlama şeklini ve uygulamayı yakından ilgilendirmekte ve değiştirmektedir. 6. 6.1 Ormanlar ülkenin mekânsal planlamasının bir parçası olarak ele alınmalıdır. Ormanların fonksiyonları, işletme amaçları ve koruma hedeflerini belirlerken ülkenin tamamının hatta komşu ülkelerin bütüncül ve katılımcı bir yaklaşım ele alınması, taktiksel ve operasyonel planların yapımına altlık oluşturacak bölgesel ölçekte stratejik planlar hazırlanması için mevzuatının oluşturulması. 6.2 Aynı şekilde mekânsal planlamadan sorumlu birimler (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) ormanları ve araziyi bütün değerleri ile birlikte bütüncül şekilde ele almalıdır. Bununla ilgili mevzuatın geliştirilmesi ihtiyacı bulunmaktadır. 6.3 Orman Genel Müdürlüğünün ormanlar dışındaki ağaçlar ve şehirlerde yürütülecek faaliyetler için özel bir mevzuat geliştirme ihtiyacı bulunmaktadır. 7. OGM merkez teşkilatında, Havacılık Dairesi Başkanlığı kuruluşu gerçekleştirilerek 2018 yılında 18 olan daire başkanlığı sayısı 19’a çıkarılmıştır, Ayrıca, Odun Dışı Ürün ve Hizmetler Dairesi Başkanlığının isim ve fonksiyonları değiştirilerek Ekosistem Hizmetleri Dairesi Başkanlığı olarak yeniden yapılandırılmıştır. Bunların dışında, Havacılık, Ekosistem Hizmetleri, İzin ve İrtifak, İşletme ve Pazarlama, Orman Zararlılarıyla Mücadele, Fidanlık ve Tohum İşleri, Personel, Bilgi Sistemleri ve Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlıkları bünyesinde yer alan 21 adet şube müdürlüğünde yeniden yapılanmaya gidilmiştir. (7 si kapatılmış, 7 sinin isim ve fonksiyonları değiştirilirken 7 si de yeni bir isimle kurulmuştur.) Ayrıca, OGM Taşra teşkilatında da çok sayıda değişiklik yapılmıştır. OGM organizasyon yapısında önemli sayısal farklıklar oluşurken bazı fonksiyonel yeni birimlerde organizasyon yapısına dahil edilmiştir. 7. Merkez ve taşra teşkilatında meydana gelen önemli yapısal değişiklikler nedeniyle OGM merkez ve taşra teşkilatı birimlerinin görevlerine dair Yönergenin ve teşkilat kuruluş esasları Yönetmeliğinin güncellenmesi 70 Mevzuat Analizi 8. Son zamanlarda, özellikle COVİD19 sonrası açık alanlardaki açma ve yerleşmelerde (ormanlar, yaylalar, meralar vb.), daha geniş anlatımla orman suçlarında ciddi artışlar görülmeye başlanmıştır. 8. Yasaların caydırıcı etkisinin artırılması ve teknolojik gelişmelerden faydalanılmasıyla ormanlara yönelik yasa dışı faaliyetlerle etkin bir şekilde mücadele edilmesi için yeni mevzuat düzenlemelerine ihtiyaç bulunmaktadır. Üst Politika Belgeleri Analizi* 1. Karbon emisyonunun azaltılmasına yönelik orman varlığının artırılması, yeni yutak alanların oluşturulması 2. İklim değişikliğine uyumlu şekilde orman kaynaklarının geliştirilmesi ve genişletilmesi, orman yönetim anlayışının daha etkin hale getirilmesi 3. İklim değişikliği dâhil ormanların sağladığı ürün ve hizmetler üzerindeki olumsuz etkilerle mücadele edilmesi 4. Net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda korunan alan büyüklüğünün artırılması, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı, biyolojik çeşitliliğin ve gen kaynaklarının korunması 5. Orman ürün ve hizmetlerinin üretimi ve tedarikinde toplumsal talep odaklı ve objektif analizlere dayanan pazarlama anlayışının izlenmesi 6. Ormancılıkta kaliteli üretimin ve işgücü verimliliğinin artırılması bakımında eğitim faaliyetleri ile profesyonelleşmenin artırılması 7. Odun hammadde ihtiyacının karşılanmasına yönelik olarak hızlı gelişen türlerle endüstriyel plantasyonların kurulması 8. Ahşap kullanımının yaygınlaştırılması ve standartlarının belirlenmesi 9. Ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilir yönetimi ve faydalanma konusunda toplumun ihtiyaç ve taleplerinin dikkate alınması 10. Odun ve odun dışı orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sisteminin geliştirilmesi 11. Ormana bağlı yerleşimlerde iklim değişikliğiyle uyumlu sürdürülebilir ve yerinde kalkınmanın desteklenmesi 12. Çölleşme ve erozyonla mücadelenin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi; çalışmalarda karbon depolama işlevlerini dikkate alan proje ve proje dışı uygulamaların gerçekleştirilmesi ve izlenmesi 13. Orman kaynaklarının önemi konusunda toplumun bilgilendirilmesi, bilinçlendirilmesi ve orman alanları üzerindeki baskı ve tehditlerle mücadelede politik ve toplumsal desteğin sağlanması 14. İklim değişikliğine uyum ve etkileri ile mücadelede küresel bilgiye erişecek ve ulusal bilgiyi üretecek eğitim, araştırma ve bilgi sistemlerinin geliştirilmesi 15. Engelli bireylerin sosyal ve kültürel yaşama katılımının güçlendirilmesi, veri ve istatistiklerin engelli bireylerin erişimine açık hale getirilmesi 16. Ormancılıkta iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının yaygınlaştırılması 17. Ulusal Orman Envanteri çalışmasının tamamlanması 18. İklim değişikliğine uyum, bozkır, kurak ve yarı kurak alan ağaçlandırmaları, biyolojik çeşitliliğin korunması başta olmak üzere ormancılık araştırma faaliyetlerinde kamu, üniversite, özel sektör ve sanayi kesimi arasındaki koordinasyon ve iş birliği geliştirilerek Ar-Ge çalışmalarının etkinliği ve niteliğinin artırılması 71 Mevzuat Analizi 19. Orman köylerinin ormanlarla etkileşiminin yaşam kalitelerini destekleyecek ve iklim değişikliğine uyumlu şekilde geliştirilmesi 20. Önleyici tedbirlerin, kara ve hava gücünün geliştirilmesi ve yüksek teknoloji ve yapay zeka uygulamalarından faydalanılması suretiyle orman yangınlarını önleme, orman yangınlarıyla mücadele ve müdahale kapasitesinin artırılması 21. Ormanların havza bazında işlevsel yönetim planlamasının geliştirilmesi 22. Ormanların sadece rekreasyon imkanları sağlama işlevi değil, aynı zamanda çevresel ve koruyucu işlevlerini önceleyen kent ormancılığının yaygınlaştırılması 23. Bozuk orman alanlarında rehabilitasyon ve ağaçlandırma çalışmaları ile verimli orman alanlarının artırılması 24. Kuraklık riskini azaltan su üretimi fonksiyonlarını koruyacak ve kuraklığa dayanıklılığı artıracak sürdürülebilir orman yönetimi ilkelerinin uygulanması 25. İklim değişikliğine, kurak ve yarı kurak alan ağaçlandırmalarına uygun fidan üretim imkanlarının araştırılarak fidan üretiminin geliştirilmesi 26. Bozkır ekosistemlerinde yapılacak ağaçlandırma uygulamalarına bozkır biyolojik çeşitliliğinin entegre edilmesi ve doğal habitatlarına uygun olarak ağaçlandırılma yapılması 27. Biyolojik çeşitliliği zarar görmüş orman ekosistemlerinin rehabilitasyonu ve restorasyonun sağlanması ve sağlıklı ekosistemlerin zarar görmesini önleyici tedbirler geliştirilmesi Paydaş Analizi 1. 1.2 Kurum çalışanlarının yetenekli olduğu teyit edilmekle birlikte bu konuda çalışanların kapasitelerinin geliştirilmesine ihtiyaç olduğu 1. 1.2 İyi yönetişim uygulamalarının artırılması. 1.3 Mevcut organizasyon yapısını yeterli bulmakla birlikte geliştirilmesine ihtiyaç olduğu, 1.3 Kurum hafızasına sahip, teşkilata ve ormancılığa yön vermiş, ivme kazandırmış personelden (emekli personel dahil) oluşan bir üst danışma kurulunun oluşturulması. 2. OGM’nin yenilikçi olduğu, kaliteli hizmet sunduğu, hizmetleri dürüst fiyatlandırarak hizmet sunduğu kitleye değer kattığı belirtilmekle birlikte bu kapsamdaki geliştirici faaliyetlere devam edilmesi gerektiği, her türlü alandaki fiyatlandırma ve maliyet unsurlarının basitleştirilmesi gerektiği 2. Üretim maliyeti ile piyasa koşullarının birlikte değerlendirilerek, vatandaşı dikkate alarak dengeli fiyat politikası oluşturulması. 3. OGM’ nin çalışma ortamı ve koşullarının çalışmak için uygun olduğu, makine parkının yeterli olduğu bu konulardaki olumsuz koşulların giderilmesi için gerekli çalışmanın yapılmasına ihtiyaç olduğu, 3. 3.1 Kurumun çalışma ortamı ve fiziki koşullarının geliştirilmesi. 3.2 Çalışma saatlerinde iyileştirmeye gidilebilmesi için insan kaynağını ihtiyacının giderilmesi 4. OGM’ nin istikrarlı ve seviyeli bir kurum olduğu, çalışanlarda kuruma bağlılık kültürünün geliştiği, eğitime önem verdiği, kurumun çalışanlarını sahiplendiği ve onlara uygun olanaklar sunduğu, anlaşılmakla birlikte bunların yeterli olmadığı 4. Kurum aidiyeti ve kurumu sahiplenme kültürünün geliştirilmesi. 5. Bağımlı değişken (iş yükü, tükenmişlik, işe bağlı stres, motivasyon, iş-aile çatışması, iş- yaşam kalitesi, yaşam tatmini, örgüte ve mesleğe bağlılık, rol çatışması, rol belirsizliği ve genel iş doyumu) düzeyleri genç yaştaki genel olarak 31-40 yaş grubundaki iç paydaşlarda yüksek olup, yaş ilerledikçe bu değişken düzeylerinin düştüğü belirlenmiştir. 5. Çalışanların farklı çalışma alanlarına (silvikültür, koruma, orman zararlılarıyla mücadele vb.) yönlendirilerek bu konularda hizmet içi eğitimler almalarının sağlanması 72 Üst Politika Belgeleri Analizi* 6. Orman Teşkilatındaki bazı sorunlar, çalışanların rollerini ve görevlerini algılama konusundaki kargaşadan kaynaklanmaktadır. 6. İç paydaşlara yönelik rol çatışmasını önleyici uygulamaların yapılması, bu doğrultuda görev, yetki ve sorumluluklarının açıkça tanımlanması uygun olacaktır. Bir başka ifadeyle teşkilattaki her çalışan grubunun açık ve net bir şekilde rol ve görev tanımları yapılmalıdır. 7. Strese neden olabilecek çeşitli faktörler (görev ve rol talepleri, örgütsel yapı gibi) mevcuttur. 7. İç paydaşlara stresle mücadele eğitimleri, danışmanlık, sosyal aktiviteler veya koçluk hizmetleri verilebilir. 8. Genç iç paydaşların (özellikle 31-40 yaş grubunun) işe bağlı stresten olumsuz etkilendikleri ortaya çıkmıştır. 8. Ormancılık eğitimi veren orman fakültelerinde veya hizmet içi eğitimlerle stresle başa çıkma programlarının uygulanması 9. İç paydaşlardan biri olan orman işletme şeflerinin aşırı ve farklı görevler yüklendiği ve sorumluluklarının ne kadar geniş olduğu, yapmakla yükümlü oldukları iş çeşitlerinin sayıca ne kadar fazla olduğu ile anlaşılmaktadır. Bu kadar iş çeşitliliği altında orman işletme şeflerinin iş yükleri çok ağırlaşmakta, sorumlulukları genişlemekte, çalışma koşulları ağırlaşmakta ve kendilerinde yoğun stres oluşturmaktadır. 9. Orman işletme şeflerinin iş yüklerini azaltıcı yeni düzenlemeler yapılması gerekmektedir. 10. Örgütlerde aynı konularda yapılması gereken görevlerin, çalışanlar arasında dengeli bir şekilde dağıtılması, örgüt yönetiminin önemli bir görevidir. Dengesiz bir görev dağılımı ve aynı konumda olan personelin konum itibariyle işin bölüşülmesinin adil bir şekilde yapılmaması, örgüt içi dengeleri etkileyecektir. Bazı orman bölge müdürlüğü veya orman işletme müdürlüğü emrinde çalışan orman mühendisleri ile orman işletme şefleri arasında iş yükleri itibariyle dengesizlikler bulunmaktadır. 10. Orman Teşkilatında çalışan teknik elemanlar üzerindeki iş yükünün adil bir şekilde dağıtımı, iş yükünün dengelenmesi veya iş yüküne göre maaşlarda farklılık getirilmesi, iş yükü adaletsizliğinden ve dengesizliğinden kaynaklanan motivasyon düşüklüğünü ortadan kaldıracak, çalışanların iş doyumunu arttıracak, etkin ve verimli şekilde kullanılmasını sağlayacak, performansını arttıracak ve çalışmalardaki verimliliği ve kaliteyi arttıracaktır. 11. İdeal insan kaynakları piramidinde alt katmanları nitelikli ve yarı nitelikli emek ve eğitilmiş işgücü oluştururken, orta katmanlarda mesleki ve teknik okullardan ve üniversitelerden mezun az sayıda teknisyen ve profesyonel (orman mühendisi yanında ölçüm uzmanları, biyologlar, ekonomistler, sosyologlar, antropologlar vb.) ve piramidin en yukarısında ise lisans üstü eğitimi almış az sayıda insan bulunmaktadır. Norm kadro sayılarına göre özellikle mahrumiyet bölgelerindeki birimlerde çalışanların sayısı oldukça azdır. 11. Motive edici tedbirlerle mahrumiyet bölgelerinde yer alan birimlerdeki mühendis açığının giderilmesi ve mühendis- şef dağılımının yeniden değerlendirmeye alınması gerekmektedir. 12. Her ne kadar OGM’nin merkezi örgütü zaman içinde farklı yapılanmalara gitse de, örgütün taşra teşkilatı olan orman işletme müdürlüklerinin örgüt yapıları 1945 yılından günümüze kadar ciddi anlamda bir değişikliğe uğramamıştır. 12. Orman işletme müdürlüklerinin örgüt yapısında değişiklik yapılması ve yeni örgüt biçimi olarak orman işletme şefliklerinin alan temeline göre iş bölümü yapması yerine konu temeline göre yapılanması, farklı orman mühendisleri arasında aktif ormancılığın yapıldığı orman işletme müdürlükleri ölçeğinde iş bölümüne gidilmesi, yani uzmanlığa ve iş bölümüne dayalı örgüt biçimi belirtilebilir. Bilginin, uzmanlığın, iş bölümünün, araştırmanın öne çıkması ve ödüllendirilmesi de, uygulayıcı birimlerin araştırmaya ve bilime talepçi kuruluşlar haline getirilmesi, araştırma-uygulama işbirliğinin sağlanması ve araştırma sonuçlarının uygulamaya aktarılmasını sağlayacaktır. 73 Paydaş Analizi Paydaş Analizi 13. Her ne kadar ormancılık bilim ve uygulamalarına katkı sağlayabilecek teknolojik gelişmeler hızla yaşansa da, bu imkanlardan ve gelişmelerden ormancılık sektörünün yeterince faydalanamadığı ifade edilebilir. Halen kullanılan EBYS, E-İzin ve Geoportal gibi teknolojik sistemlerin iç paydaşların iş yüklerini azaltmaları beklense de, aksine yavaş işlemeleri nedeniyle işleri zorlaştırdıkları da dile getirilebilir. Yine bu teknolojik sistemler nedeniyle yönetici konumundaki iç paydaşlar zamanlarının büyük kısmını arazide ve orman içerisinde geçirmesi gerekirken, büroda geçirmek zorunda kalmaktadır. 13. Gelişen iletişim ve teknolojik imkanlardan ileri ölçüde faydalanma yoluna gidilerek iç paydaşların iş yükleri azaltılmalı ve çalışmaların kısa zamanda ve az emek harcayacak şekilde etkin ve verimli olarak yürütülmesi sağlanmalıdır. 14. Orman işletme müdürlüklerindeki tekniker, teknisyen gibi ara elemanların sayısı geçmişe göre oldukça azalmıştır. Dolayısıyla bu kurumdaki çalışmaların da eldeki sayıca az ve niteliği sınırlı personelle yürütülmeye çalışılması, çalışma şartlarını ve verimliliği düşürmektedir. 14. Özellikle kadastro-mülkiyet konularındaki bilgiler yetersiz olup bu çalışmaların orman işletme müdürlüklerinde sözleşmeli veya kadrolu çalıştırılacak harita mühendisi veya teknikerlerince yürütülmesi 15. Orman fakültelerinden mezun olan orman mühendisleri, ormancılığın uygulamadaki çalışma koşullarına tam olarak hakim olmadan ve mesleki uygulamalar konusunda yetersiz olarak mezun olmaktadır. 15. Özellikle orman işletme şefi olarak atanacak deneyimsiz orman mühendislerinin atamaları yapılmadan önce, meslek öncesi eğitim ve ön bir staj olarak, uzman ve konusunda deneyimli ve profesyonel hale gelmiş bir orman işletme şefinin yanında belli bir süre refik olarak çalışmasının sağlanması 16. Orman Teşkilatında ödül ve teşvik konularında akılcı ve nesnel düzenlemelere gidilmesine ihtiyaç bulunmaktadır. 16. Performans kriterlerinin belirlenmesi ve başarı ölçümlemesine dayanan yeni bir ödül, teşvik ve ücretlendirme (primli ücret) sisteminin kurulması ve Orman Teşkilatına kazandırılması gerekmektedir. 17. Çalışanlar, hizmet içi eğitimlere ihtiyaç duydukları konular kapsamında kadastro, izin-irtifak vb. mesleğe yakın konular yanında, gelişen teknolojiye uyum sağlamak için farklı bilgisayar programlarına, mevzuata, hukuki konulara, sosyal ve ekonomik alanda gelişmelere vb. yönelik konularda da eğitim ihtiyaçlarını belirtmektedir. 17. Hizmet içi ve sürekli eğitimin birikim ve eğitimdeki yetersizlikleri giderecek şekilde kurumsallaştırılması, değişen göreli öncelikler ve bilgi-beceri boşluklar dikkate alınarak yeniden ve akademik ve araştırma çevreleriyle ortaklaşa çalışma yapılmak suretiyle programlanması ve uygulanmasına ait kalıcı bir düzenin Orman Teşkilatındaki iç paydaşlar için oluşturulmasına ihtiyaç bulunmaktadır. 18. OGM'nin toplum yararına verdiği destekler, yeni iş imkanları oluşturması, insanların düşüncelerine saygı duyması, sorun çözme yaklaşımları, eleştiri ve önerilerden faydalanma gibi konulardaki çalışmalarını artırarak devam etmesi gerektiği 18. Kurum ve vatandaş arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine yönelik mekanizmalar oluşturulmalıdır 19. Dış paydaşlar tarafından "Bölge ormanlarında yangına karşı alınan önlemler ve mücadele şekli topluma güven vermektedir" ve "Orman idaresinin orman yangınlarıyla ilgili olarak verdiği yazılı bilgiler ve tuttuğu kayıtlar güvenilirdir" görüşü ön plana çıkmıştır. 19. Ülkedeki ormancılık sektörü geliştirme stratejilerinde bu faktörlerin bilincinde olunmalı, daha da geliştirilmesine çalışılmalı veya taşıdığı olumlu yönler maksimize edilmelidir. 74 Paydaş Analizi 20. Dış paydaş analizi çalışmasına dahil olan tüm dış paydaşlara göre "Ormanların Toprak Koruma, Su Sağlama, Sel ve Taşkınlardan Koruma Hizmetleri" grubu kapsamındaki "Orman idaresi toprak ve suları koruma, sel ve taşkınları önleme adına yaptığı hizmetleri topluma anlatmaktadır", "Orman idaresi toplumun nasıl bir toprak ve su koruma, sel, taşkın önleme hizmeti beklendiğini anlar" ve "Orman idaresinin ormanların toprak ve suları koruma, selleri engelleme hizmetiyle ilgili yaptığı açıklamalar inanılırdır" faktörleri, bu grubun en yüksek öncelikli faktörleridir. 20. Ülkedeki ormancılık sektörü stratejilerindeki tüm bu "Ormanların Toprak Koruma, Su Sağlama, Sel ve Taşkınlardan Koruma Hizmetleri " göz önünde bulundurulmalı, ormancılık sektörünü olumsuz etkileyebilecek bu durumlardan kaçınılmalı ve her bir olumsuzluğun bir fırsata dönüştürülmesine çalışılmalıdır. 21. Tüm dış paydaşlar için "Rekreasyonel Hizmetler" grubundaki "Bölge ormanlarındaki rekreasyonel mekanlar, alan ve donanım olarak yeterlidir", "Bölge ormanlarında rekreasyonel etkinlik yaparken kendimizi güvende hissetmemiz sağlanmıştır" ve "Orman idaresi, hangi rekreasyonel hizmetlerin kendisinden beklendiğini anlar" faktörleri, bu grubun en öncelikli faktörleri olarak belirlenmiştir. 21. Ülkedeki ormancılık sektörü geliştirilmesine yönelik stratejilerde, bu yüksek öncelikli "Rekreasyonel Hizmetler" faktörleri göz önünde tutulmalı, mevcut durumdan faydalanmalı ve geliştirilmesine çalışılmalıdır. 22. Dış paydaş çalışmasına katılım sağlayan tüm dış paydaşları tarafından "İklim Değişimi ve Karbon Tutumu" grubunda yer alan "Bölge ormanları iklim değişimi ile mücadele edebilecek bir fiziki yapıdadır", "Orman idaresinin küresel iklim değişimini önlemek adına yaptığı çalışmalar halk için erişilebilirdir" ve "Orman idaresi halkın küresel iklim değişiminden korunma ihtiyacının karşılanması konusunda duyarlıdır" faktörleri en yüksek önceliklere sahip olmuştur. 22. Ülkedeki ormancılık sektörü geliştirme stratejilerinde bu faktörlerin farkında olunmalı, korunmasına ve geliştirilmesine çalışılmalı ve en yüksek seviyede faydalanmaya gayret edilmelidir. 23. Çalışmaya dahil olan tüm dış paydaşlar için "Ormanları Her Türlü Suçlara Karşı Koruma" grubundaki faktörlerden "Bölgede uygulanan koruma düzeni, işgal, faydalanma ve diğer suçlara karşı ormanları güven altına almıştır", "Bölgedeki orman alanları varlıklarını sürdürmektedir" ve "Orman idaresinin işgal ve faydalanmalarla mücadele etme kararlılığına toplum inanmaktadır" faktörleri en yüksek öneme sahip olmuştur. 23. Ülkedeki ormancılık sektörü stratejilerinde geliştirilmeye değer tüm bu "Ormanları Her Türlü Suçlara Karşı Koruma" faktörleri muhafaza edilmeli ve bunlar daha da geliştirilmeye çalışılmalıdır. 24. Çalışmadaki tüm dış paydaşlarca "Odun Hammaddesi Üretimi" grubundaki faktörlerden "Bölge ormanlarında odun hammaddesi üretimi güvenlidir", "Bölge ormanları yeterince odun hammaddesi üretmektedir" ve "Orman idaresinin ürettiği odun hammaddeleri ulaşılabilir ve erişilebilirdir" faktörleri en yüksek öncelik göstermiştir. 24. Türkiye'deki ormancılık sektörü stratejilerinde geliştirilmeye değer tüm bu "Odun Hammaddesi Üretimi" faktörleri göz önünde tutularak değerlendirilmeli ve bunlardan en üst seviyede yararlanılmaya çalışılmalıdır. İnsan Kaynakları Yetkinlik Analizi 1. OGM’nin insan kaynağı asıl olarak hizmetin gerektirdiği nitelikleri göre; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu ile Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların istihdamı düzenleyen hükümlerine göre işlem tesis edilmektedir. Söz konusu uygulamalara etkin bir şekilde devam edilmesi 1. Personel arzı ve görevin gereklerine uygun insan kaynağı istihdamı belirlenirken işin gerekleri ile iş görenin nitelikleri arasındaki uygunluğun sağlanması 75 Paydaş Analizi İnsan Kaynakları Yetkinlik Analizi 2. Orman Genel Müdürlüğü başta orman koruma hizmetleri olmak üzere ana ormancılık hizmetlerinin gerektirdiği şekilde yerine getirebilmesi amacıyla bünyesinde orman mühendisleri, orman muhafaza memurları yanında diğer mühendisler, büro personeli ve işçiler de istihdam edilmektedir. Söz konusu personelden orman mühendisleri ile orman muhafaza memurlarında son üç yılda ciddi alımlar gerçekleştirilmiş ve standart kadroda doluluk oranı % 85 oranına kadar ulaşmıştır. Ancak, diğer büro personeli açığı devam etmektedir. 2. Büro personeli ve işçiler den 2018-2022 yılları arasında emeklilik, vefat, istifa ve göreve son gibi nedenlerden dolayı kurumdan ayrılan personel kaynaklı istihdam açığı meydana gelmiştir. Bu kapsamda 4.500 büro personeli, 7/24 çalışma sistemi gerektiren faaliyetler kapsamında vardiya sistemine geçilebilmesi için de 10.000 işçi personele ihtiyaç vardır. 3. 2018 yılına göre yeni alımlarla birlikte her ne kadar personelin yaş dağılımında belirli bir denge oluşturulmuş gibi olsa da özellikle tüm personel içerisinde 56 yaş ve üzerindeki çalışanların % 12’lik kısmını içermesi düzenli olarak belirli sayıda yeni personelin alım imkanlarında kısıtlamaya gidilmesi durumunda personel açığının önümüzdeki dönemde de belirli oranda sorun oluşturabileceği değerlendirilmiştir. 3. Yapılacak çalışmalarla ihtiyaçların muhataplarına tüm gerekçeleri ile birlikte arzı ve personel arz açığının giderilmesi veya asgari gereksinimlerin karşılanmasının sağlanması. Ayrıca, birimler arasında mevcut insan kaynağının dengeli dağılımını sağlamaya yönelik çalışmaların yoğunlaştırılması. 4. Mevcut standart kadroların iş yükü analizine dayalı olarak yeniden güncellenmesi gerektiği değerlendirilmiştir. 4. Standart kadroların iş yükü analizine dayalı olarak yeniden belirlenmesi ve birimler arası işbirliğinin arttırılması insan kaynaklarının geliştirilmesine önemli ölçüde katkı sağlayacaktır. 5. Personelin nitelik açığının giderek daha da belirgin hale geldiği değerlendirilmiştir. 5. Personelin niteliğini artırmaya yönelik hizmet içi eğitimlerin etkin analizleri yapılmak kaydıyla seçili hedef kitlesine yönelik programların hazırlanması ve uygulanması çalışmaları yaygınlaştırılmalıdır. 7. Yeni istihdam edilen personelin görev alanı ile ilgili iş tecrübesi bulunmadığı durumda etkin ve sorumluluk alarak çalışmalara katkı sağlanması gecikmektedir. 7. Yeni istihdam edilecek personele görev öncesi oryantasyon eğitimi veya görev yapacağı birime özgü eğitimin idare tarafından önceden tespit edilerek göreve başladığı sırada uygulanması Kurum Kültürü Analizi 1. Kurumsal hedeflerin gerçekleştirilmesine odaklanmış nitelikli bir personel profiline erişim sağlamak kurum kültürü bakımından geliştirilmesi gereken önemli alanlar olarak görülmektedir. Böylece, yasal olarak güçlü dayanakları olan kurumun, nitelikli çalışanlarla daha da güçlü hale geleceği ve kurumsal kültürün tüm çalışanlarca içselleştirilmesi sürecine olumlu yansımaları olacağı değerlendirilmektedir. 1. OGM, uygulana gelen kurum kültürüne bağlı kalmaya devam etmelidir. 2. Yapılan iç paydaş anket sonuçlarına göre Kurum aidiyet duygusunda kopmalar olduğu veya aidiyet duygusunun zedelendiği tespit edilmiştir. 2. Yönetim ve çalışanlar arasındaki iletişim araçlarının güçlendirilmesi, çalışan memnuniyetini önceleyen uygulamaların geliştirilmesi, 3. Stratejik yönetim anlayışının kurumsallaşması süreci istenilen düzeye taşınamamıştır. 3. 3.1 OGM stratejik planında yer alan kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesi stratejik amacını daha güçlü destekleyen araç ve göstergelerin geliştirilmesi de kurum kültürünün kuruma intikal eden yeni çalışanlarca daha da hızlı bir şekilde içselleştirilmesine katkı sağlayacaktır. 3.2 Stratejik plan izleme ve değerlendirme toplantılarının düzenli olarak gerçekleştirilmesi ve sürecin daha fazla sahiplenilmesi Fiziki Kaynaklar Analizi 1. 1.1. 2018 yılında üretim makinelerinin % 43’ü, iş ve koruma makinelerinin % 11’i hizmet vasıtalarının ise % 48’i 20 yaş ve üzerinde iken 2022 yılında; yeni alımlarla iş ve koruma makinelerinin % 17’si, üretim makinelerinin % 35’i yirmi ve üzeri yaşta olup, hizmet vasıtalarının ise % 62’si yirmi ve üzeri yaştadır. 1. Orman Genel Müdürlüğü makine parkında bulunan tüm hizmet, üretim ve iş makinalarından ekonomik ömrünü doldurmuş olanların yenilenmesi hazırlanacak bir eylem planı çerçevesinde bütçe imkanları da göz önünde bulundurularak gerçekleştirilmeli, diğer araçların periyodik bakım ve onarımları zamanında yapılmak kaydıyla maliyet etkin kullanımına devam edilmelidir. 76 İnsan Kaynakları Yetkinlik Analizi 1.2. 2018 yılına göre makine parkındaki üretim ve iş makinelerinin kısmen yenilendiği bununla birlikte hizmet vasıtalarının ise büyük çoğunluğunun ekonomik ömürlerini doldurmuştur. Hizmet vasıtalarındaki ciddi miktardaki azalış kaynaklı araç ihtiyacının mevcut makine parkındaki ikame araçların daha etkin kullanımı ile giderilmeye çalışıldığı bilinmekle birlikte ekonomik ömrünü doldurmuş araçların işletme giderleri göz önüne alındığında bütçe imkanları ve öncelikler dikkate alınarak makine parkının bu anlamda yenilenmeye ihtiyaç olduğu değerlendirilmektedir. Teknoloji ve Bilişim Altyapısı Analizi 1. Bilişim alt yapısında kullanılan donanımların teknik yetersizliklere sahip olması ve bilişim ve teknoloji altyapısı hizmetlerinin devamlılığını sağlama 1. 1.1 Bilişim alt yapısında kullanılan güvenlik yedekleme, ağ anahtarı, ağ erişim cihazları ile son kullanıcı çözümleri için kullanılan kişisel bilgisayar, yazıcı, tarayıcı gibi ekonomik ömürlerini tamamlamış olup, donanımların yenilmesi 1.2 Son kullanıcı çözümleri kapsamında ekonomik ömrünü tamamlamış donanımlardan yıllık 300 adedinin yenilenmesi bilişim ve teknoloji altyapısı hizmetlerinin devamlılığının sağlanması 2. Bilişim alt yapısına kullanılan yazılımların yetersizlikleri 2. Bilişim alt yapısında kullanılan veri tabanı, güvenlik, sunucu yönetimi, coğrafi bilgi sistemi, son kullanıcı yazılımlarının lisanslarının güncellenmesi 3. Bilişim altyapısında kullanılan veri tabanı ve yazılımların güncellenmesi 3. Bilişim alt yapısında kullanılan veri tabanı ve yazılımların bakım ve destek hizmetinin alımı, 4. Kurum kullanımında bulunan elektronik belge yönetim sisteminin kullanım etkinliğinin artırılması 4. 4.1 Elektronik Belge Yönetim Sistemi bakım ve destek hizmeti alımı, 4.2 İmzaya yetkili kurum personeline elektronik imza ve mobil imza temin edilmesine devam edilmesi, 5. Hızlı gelişen teknoloji karşısında mevcut teknolojik altyapının ihtiyaçları gidermedeki aksamalar 5. 5.1 ORBİS kapsamında geliştirilen modüllerin yeni teknolojiye uygun olarak göç ettirilmesi için fizibilite çalışması yapılması, 5.2 Mevcut modüllerin bakım ve destek hizmeti alımı, 5.3 Elektronik ortamda sunulan hizmetlerin devamlılığının ve bütün hizmetlerin elektronik ortamda sunulmasının sağlanması 5.4 ORBİS kapsamında orman ürünlerinin üretimin barkod uygulaması, orman ürünlerine verilecek nakliye tezkereleri ile ormanların kanun dışı müdahalelerin önlenmesi kapsamında suç tutanaklarının düzenlenmesi, büyük orman yangınlarında kesintisiz iletişimin sağlanması için ihtiyaç duyulacak yazılım ve donanım temini, 6. Mevcut ORBİS modüllerinin etkin kullanılamaması ve kurum ihtiyaçlarını giderecek şekilde yeniden düzenlenmesi veya kullanıcı dostu olacak şekilde geliştirilmesi 6. 6.1 Sistemin Kuruma ait bilişim uzmanı kaynağının oluşturulması, geliştirilmesi ve kullanımının sağlanması. 6.2 Sisteme dayalı sorunların çözümü için kullanılan mesaj tahtası uygulamasının yaygınlaştırılması 6.3 Fiziksel ortamda üretilen ve saklanan belgelerin azaltılması 6.4 Orman Genel Müdürlüğü sistem odasının bakım ve destek hizmeti alımı 7. Sistem üzerinde tutulan verilerin ve bilgilerin güvenliğinin sağlanması 7. 7.1 Felaket Kurtarma Merkezinin kurulması 7.2 Orman Genel Müdürlüğü ISO 27001 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi sertifikasına sahip olup sertifikanın devamlılığının sağlanması ve bu kapsamda yürürlükteki mevzuat çerçevesinde önlemlerin alınmaya devam edilmesi 7.3 Bilgi güvenliği farkındalığının artırılması 77 Fiziki Kaynaklar Analizi 8. Mevcut bilgi sisteminin sunduğu imkanlardan kurum çalışanlarının yeterince yararlanamaması 8. 8.1 Bilişim alt yapısı konusunda birimlerin kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi 8.2 Veri paylaşımının yaygınlaştırılması, paylaşım alt yapısının geliştirilmesi 8.3 Bulut depolama, sistem yönetim alt yapısının geliştirilmesi 8.4 Sisteme dayalı sorunların çözümü için kullanılan yardım masası uygulamalarının yaygınlaştırılması Mali Kaynaklar Analizi 1. Orman Genel Müdürlüğü özel bütçesi planlanan faaliyetlerine mali kaynak sağlamak konusunda yeterlidir. Planlanan Hazine yardımlarını daha az kullanarak Hazineye ek yük oluşturmadığı değerlendirilmektedir. Genel olarak ülkemiz ekonomisindeki gelişmelere bağlı olarak bütçe tahsisatı ve harcamalar da artmıştır. Bu artışların finansmanı da Genel Müdürlüğün öz gelirleri ile karşılanmıştır. Her bir bütçe döneminde hazırlanan bütçeler gelir fazlasına dayanarak ek ödenekler oluşturulmuş yatırımlar, krediler ve destekler de artırılmıştır. Bununla birlikte özel bütçeden yatırımlara ayrılan kaynak miktarlarında önemli oranda azalmalar söz konusudur. 1. 1.1 Orman Genel Müdürlüğünün 2023 Yılı Bütçesi 45.001.194.000 TL’dir. Genel Müdürlüğün 2024- 2028 dönemini kapsayacak olan V. Stratejik Plan döneminde; Toplam bütçe içindeki özel bütçenin payı % 50 seviyelerine çıkartılmalı, Hazine yardımı oranı arttırılmalıdır. 1.2 Özel Bütçe yatırım ödenekleri arttırılmalıdır. 2. Orman Genel Müdürlüğü Döner Sermaye uygulamalarının toplam bütçe içindeki payı artmış bu durum ödemler dengesi ve bütçe hazırlama ilkelerinden ve döner sermaye kuruluş gayesinden uzaklaşmalara sebep olmuştur. Özellikle personel ihtiyaçlarının karşılanmasında Genel Müdürlüğün Döner Sermayesi bir kaynak olarak görülmeye başlanmıştır. 2. 2.1 Döner sermaye bütçesinden maaş ve ücret alan personelin bir kısmı özel bütçeye aktarılmalıdır. 2.2 Orman Genel Müdürlüğünün döner sermaye bütçesinde nakit sıkıntısına girilmemesi için her türlü faaliyette maliyet analizleri yapılmalı, tasarruf tedbirlerine azami riayet edilmelidir. 2.3 Devletin genel fonksiyonları içinde yer alan koruma ve mücadele faaliyetleri kapsamındaki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ait ödenekler özel bütçe yatırım programlarına alınmalıdır. 3. Yasal Düzenlemeler aracılığıyla Döner Sermaye uygulamalarına ilave yükler getirilmiştir. 4. Orman Genel Müdürlüğü finansman yapısının güçlendirilmesine yönelik tedbirlerin geliştirilmesi gerekmektedir. 4. 4.1 Geliştirilecek projeler aracılığıyla uygun şartlarda olmak kaydıyla ulusal ve uluslararası finans kuruluşlarından daha fazla faydalanılmalıdır. 4.2 Kaynak dağılımında maliyet etkin yatırım projeleri hazırlanmak kaydıyla yatırım programları aracılığıyla uygulamaya aktarılmalı, uygulamalar web tabanlı yazılımlar aracılığıyla takip edilerek uygulamadaki etkinlik artırılmalıdır. 5. Genel Müdürlüğe yüklenen yasal sorumluluklar dikkate alındığında merkezi bütçeden ayrılan kaynağın oldukça düşük kaldığı değerlendirilmektedir. PESTLE Analizi 1. Bazı yasal düzenlemelerin (imar affı, ceza indirimi, vergi indirimi vb) toplumda orman suçları için af algısı oluşturması 1. Her bir yasal düzenlemenin orman kaynakları üzerinde oluşturabileceği olumlu/olumsuz etkileri belirleyecek bir mekanizmanın oluşturulması ve bu konudaki çalışmaların yayın ve tanıtım faaliyetleri ile topluma doğru bir şekilde aktarımının sağlanması, 2. Orman alanlarında diğer sektörlerin (maden, turizm, eğitim, toplu konut vb) arazi kullanımına yönelik taleplerinin artması ve güncel siyasetin orman yönetimine müdahil olması 2. 2.1 Madenciliğe uygun uzun dönemli bölgesel arazi planlaması ve sınıflaması doğrultusunda ruhsatlandırma ve işletmecilikte kota uygulamasına geçilerek mevzuatın bu doğrultuda geliştirilmesi, 78 Teknoloji ve Bilişim Altyapısı Analizi 2.2 Orman kaynakları yönetiminde her alanda teknik, çevresel, sosyoekonomik, yönetsel vb. kriterlerin oluşturulması ve sürdürülebilir orman kaynakları yönetim kararlarının bu esaslar dahilinde üstün kamu yararı doğrultusunda alınması, 3. Ulusal Ormancılık Programının süresinin dolması ve etkisini yitirmesi 3. Gelecek döneme ilişkin gelişmeleri öngören yeni amaç, stratejik hedef ve eylemlerin ilgi ve çıkar gruplarının görüşünü dikkate alarak Ulusal Ormancılık Programının hazırlanması, 4. Sürdürülebilir orman kaynakları yönetimine yönelik ilginin artması 4. Orman kaynakları yönetimi ve orman ürün ve hizmetlerinde sertifikasyon çalışmalarına destek verilmesi, 5. Uluslararası sözleşmeler ve süreçlerin varlığı 5. Uluslararası sözleşmeler ve süreçlerle ilgili bilgi bankası ve heyet oluşturulması, bu kapsamdaki görevlerin politika ve stratejilerle desteklenmesi, 6. Paris İklim Anlaşması kapsamında Türkiye’nin 2030 yılına kadar sera gazı emisyon miktarını azaltma taahhüdü 6. 6.1 Ormancılıkta karbon piyasası ve iklim değişikliği ile mücadele eylem planlarının hazırlanması, bu konudaki iç/dış finansman olanaklarından yararlanılması, konu ile ilgili birimin kurulması/görevlendirilmesi, uzman personel yetiştirilmesi, uzman personel sayısının arttırılması, 6.2 Orman ürün ve hizmetlerinin karbon stok değişimine ve karbon ayak izine ilişkin çalışmaların arttırılması, karbon yutak alan fonksiyonunun amenajman planlarına eklenmesi ve bu konudaki Ar-Ge çalışmalarının teşvik edilmesi, 6.3 Ormancılık ve özellikle yangınla mücadele çalışmalarında kullanılacak kara taşıtlarına yönelik Ar-Ge çalışmalarını finansman, personel vb. açıdan desteklenmesi, 7. Araştırma-geliştirmeye önem veren politikaların izlenmesi 7. Araştırma politikalarının yeniden saptanması, Araştırma Master Planının yenilenmesi, araştırma enstitülerinin reorganizasyonu, araştırma personelinin niteliğini artıracak politikalar, liyakata dayanan yönetici ve araştırmacı seçimi, akademik ünvana dayalı performans ve teşvik sisteminin kurulması, 8. Odun hammaddesi işleyen orman ürünleri sanayi sektörünün odun hammaddesi talebindeki aşırı artış 8. Ürün çeşitleri temelinde odun hammaddesi üretimine yönelik kısa, orta ve uzun dönemli arz projeksiyonlarının yapılması; ekonomik avantaj sağlayan ve daha fazla katma değer oluşturan ürün çeşitleri için ithalat yapılması, 9. Odun dışı orman ürünleri ile tıbbi aromatik bitkilerin talebinde artış 9. 9.1 Fiyatlandırma politikalarıyla hammadde odaklı üretimin desteklenmesi yerine katma değer odaklı ürün geliştirmenin desteklenmesi; endüstriyel fidan üretiminin teşvik edilmesi, doku kültürü gibi tekniklerle fidan üretimine yönelik Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi, 9.2 Kadınların tıbbi aromatik bitkilerin toplanması ve işlenmesi sürecinde eğitilmesi ve kadın emeğine yönelik kooperatifleri desteklenmesi, 10. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp ile doğal beslenmeye yönelik ilgi artışı 10. Odun dışı orman ürünlerinin envanteri, pazar ve fiyat analizleri, talep yaratıcı faaliyetleri, üretim planlaması, hasat tekniklerinin geliştirilmesi konularında çalışılması, 11. Rusya-Ukrayna savaşının devam etmesi nedeniyle dünya ticaretinde odun ürünleri satışına yönelik kısıtlamaların arttırması 11. Talep analizleri, talebe bağlı üretim yapılması, 12. Rekreasyon, sağlık ve ekoturizm ihtiyacına yönelik gelişmeler 12. Çok kriterli yada ölçütlü karar verme teknikleri ile toplumun talep ve beklentilerinin belirlenmesi, bu doğrultuda orman kaynaklarının planlanması ve yönetimi, 79 PESTLE Analizi 13. Döviz kurları ile akaryakıt ve enerji (elektrik, doğalgaz vb.) maliyet artışı 13. Sürdürülebilir Orman Yönetimine uygun şekilde üretim planlarında değişiklik yapılması; talep ve maliyet analizlerinin yapılması; ağaç ıslahı çalışmalarına ve silvikültürel müdahalelere önem verilmesi, orman koruma tedbirlerini artırılması, biyoenerji konusundaki Ar-Ge çalışmalarına destek verilmesi, 14. Odun hammaddesi üretiminde doğal koşulların oluşturduğu güçlük 14. Ulaşım altyapısının güçlendirilmesi, yeni orman yollarının yapılması, orman yollarında büyük onarımların yapılması, dikili satışın yaygınlaştırılarak üretimde mekanizasyona geçilmesi, 15. Orman ürünleri sanayinde, özellikle lif-yonga, ahşap palet, mobilya sektöründe odun hammaddesine artan talep 15. Endüstriyel ağaçlandırma, ağaç ıslahı çalışmaları ve silvikültürel işlemlerin daha etkin uygulanması, 16. GSYİH gibi ulusal hesapların pazar fiyatı olmayan ürün ve hizmetlerin değerini dikkate almaması 16. Orman kaynaklarının ürettiği ürün ve hizmetlerin ekonomik değerinin belirlenmesine yönelik araştırmaların desteklenmesi, kaynak muhasebesi sistemlerinin geliştirilmesi, 17. Ormanlardan yasadışı diğer faydalanmalar 17. İnsansız koruma sistemlerinin (İHA vb) kurulması, kolluk görevlilerine hizmet içi eğitim verilmesi, toplumun bilinçlendirilmesi, 18. Bal ormanlarının odun üretimi ve bakım çalışmalarına olumsuz etkisi 18. Orman bakımlarının zamanında yapılmamasının orman kaynakları üzerinde yaratacağı olumsuzlukların topluma açıklanması ve orman bakımlarının daha küçük alanlarda yapılması, 19. Orman yangını risklerinde artış 19. 19.1 Yangın organizasyonunun güçlendirilmesi, organizasyonda görev yapan teknik ve yardımcı personel için hizmet içi eğitim düzenlenmesi, 19.2 Orman yangınları konusunda yazılı basın, görsel ve sosyal medyada toplumu bilinçlendirme ve eğitim faaliyetlerinin sürekli yapılması, 19.3 Orman yangınlarıyla ilgili araştırma-geliştirme faaliyetlerine ve ayrılan ödeneklerin ve nitelikli araştırmacı sayısının arttırılması, 19.4 Yangına dirençli plan ünitesi tasarlayan ve mücadeleye katkı veren model amenajman ve işletme planlarının araştırılması; Yanan alanlarda tohum hasadında tohum transfer rejyonlarına uygun çalışılması; Yangın emniyet şeritleri ve yerleşim yerleri yakınında yangına dirençli tampon zon oluşturulması, 20. İlgi ve çıkar gruplarının orman kaynaklarına yönelik talep ve beklentilerindeki artış 20. STK'larla ortak projeler yürütülmesi, ormancılık çalışmalarında katılımcılığı artırmak için STK'larla işbirliği yapılması, sosyokültürel fonksiyonlara uygun silvikültürel müdahalelerin yapılması, 21. Toplumda OGM’nin çalışmalarına ve itibarına yönelik algının yetersizliği 21. Ormancılık faaliyetlerinin sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda yapıldığı, ormanlara yapılan müdahalelerin bir plan dahilinde yapıldığı ve üretim faaliyetlerinin yapılmaması durumunda hem çevresel hem de sosyoekonomik olumsuzlukların oluşacağının kamuoyuna somut örnekler üzerinden sosyal pazarlama kapsamında açıklanması, 22. Ekoturizm faaliyetlerine yönelme ve ekoturistlerin köy yaşamına ilgisinin artması 22. 22.1 Bölgesel düzeyde talep analizleri yapılarak rekreasyon alanlarının kurulması; orman köylerinin ekoturizm çekiciliklerinin tespit edilmesi, pansiyonculuk gibi uygulamalarla orman köylüsünün teşvik edilmesi; ekoturizm rotalarının orman köylerinden geçirilerek kırsal gelirin arttırılması, ekoturizm yatırımlarının özellikle orman köylerinde hibe ve düşük faizli ORKÖY kredileri ile desteklemesi, 80 PESTLE Analizi 22.2 Köylerde özellikle gençlere ekoturizm kaynaklarına yönelik rehberlik eğitimi verilmesi; kadın köylülerin ve kooperatiflerinin ürettiği odun dışı bitkisel orman ürünleri ile doğal ürünlerinin eko- marketing sürecinde desteklenmesi, 23. Orman sınırlarında özel ve tüzel kişiliklerle anlaşmazlıkların sürmesi 23. Orman kadastro tescil çalışmalarının ivedilikle tamamlanması, 24. Orman köylüsünün eğitim düzeyinin nispeten düşük olması 24. Üretim işçilerine iş sağlığı güvenliği eğitimi verilmesi ve ISG ekipman desteğinin sağlanması, 25. Orman köylerinde kente göç ile üretken nüfusun azalması 25. 25.1 Orman-kent sınırındaki topluma yönelik yeni politikaların geliştirilmesi, kent çevresindeki ormanların işlevlerinin belirlenmesi ile ilgili ölçütlerin geliştirilmesi, kent toplumunun orman kaynaklarından beklentilerinin ve orman kaynaklarından faydalanma profillerinin araştırılması, 25.2 Yöre halkına en yüksek fayda sağlayacak şekilde orman kaynaklarının fonksiyonel planlanması; içme suyu havzalarında hidrolojik işleve ayrılan alan miktarının artırılması; dikili satış uygulamaları ve üretimde orman kooperatiflerine pozitif ayrımcılık yapılması, 26. Orman köylerinin toplumun sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı kesimini oluşturması, sosyo-ekonomik yapı ve doğal koşullarındaki farklılıklar 26. Orman köylerinde yöreye özgü havza bazlı kalkındırma projelerinin tasarlanması, diğer kamu kurumları ve STK'larla iş birliği halinde yoksullukla mücadele, ekonomik ve sosyal desteklerin arttırılması, 27. Göçerlerin ve gezici sürü sahiplerinin ormanlık alanlarda otlatma talepleri 27. Otlatma planlarının yapılması, meraların tesis ve ıslah edilmesi, göçer kültürünün desteklenmesi ve uzaktan gözetleme teknolojilerinin denetimde kullanılması, 28. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde hızlı gelişimi ile birlikte yeni teknolojik ürünlerin (uydu görüntüleri, drone, İHA, CBS yazılımları vb.) orman ürün ve hizmetlerinin üretimindeki kullanımının artması 28. 28.1 Bilgi yönetimi ve kalitesinin artırılması, bilişim kaynaklarının etkin kullanımı, orman bilgi sisteminin geliştirilmesi, bilgi güvenliği konusunda ve siber saldırılara karşı kurumsal kapasitenin geliştirilmesi (uzman personel sayısı ve yetkinliğinin artırılması); ORBİS verilerini amaca yönelik işleyen, benzetim modelleri ve alternatif senaryolarla karar verme aracı olarak bilgi üreten bir yapıya dönüştürülmesi, 28.2 Orman suçları ile mücadelede güncel teknolojik imkanlardan yararlanılması ve kurulan gözetleme sistemlerinin kapasitesinin artırılması; orman yol etüt çalışmalarında klas durumunun daha optimal belirlenmesi amacıyla teknolojik gelişmelerden faydalanılması, 29. Üretim araç ve gereçlerindeki mekanik ve teknolojik yenilikler 29. Yeniliklerin ormancılık işlerine entegrasyonu, bu yeniliklerin desteklenerek ormancılığa ve orman köylülerine kazandırılması ile üretim süreçlerindeki gelişme, yeni bilgi ve teknoloji kullanımı kapsamında hizmet içi eğitimlerde konu çeşitliliğinin sağlanması, 30. CBS ve uzaktan algılama teknolojilerinde gelişmeler 30. Arazi ve meşcere bazlı çalışmalarda bilgi teknolojilerini yerinde kullanım imkanlarının artırılması (LİDAR, sayısal haritalar vb.), uzaktan algılama teknolojisinin kullanımı ve gelişiminin takip edilmesi ve gerekli projelerin yapılması, teknoloji kullanımında uluslararası iş birliğinin artırılması, uzaktan algılama yöntemlerinin geliştirilerek erken uyarı sistemlerinin kurulması için dünyadaki uygulamaların ülkemize aktarılması, yerli yazılımların ve bilimsel çalışmaların desteklenmesi, 31. Biyoteknoloji, DNA dizileme ve chipleme teknolojisindeki gelişmeler 31. Orman ekosistemlerinde üretimi girdi-çıktı odaklı olmaktan çok, süreç olarak görmeye yönelik farkındalık geliştirme, biyoteknoloji, doku kültürü ve seleksiyon alanında politika geliştirme ve bu konulardaki araştırmalarını teşvik edilmesi ve desteklenmesi, 81 PESTLE Analizi 32. Diğer sektörlerde üretilen yeni bilgi ve teknolojinin orman ürün ve hizmetleri ile ilgili konularda kullanımı, yeni bilgi üretimi ve paylaşımındaki talep artışı 32. Araştırma projeleri, dış kaynaklı Ar-Ge projeleri ve diğer araştırma kurumlarıyla ortak araştırma projelerine daha fazla kaynak ayrılması ve teşvik edilmesi, 33. Orman alanlarında verilecek izinler kapsamında diğer sektörlerdeki (maden, turizm vb.) gelişmelere paralel olarak çıkacak yeni mevzuat geliştirme çalışmaları 33. Ormancılıkta alan tahsisi çalışmalarında üstün kamu yararı ilkesinin gözetilmesi, sektörel çatışma senaryolarına yönelik stratejiler geliştirilmesi, ulusal ve uluslararası çevre politikaları ve araçlarının kullanılması, izin verilen alanlarda, yöredeki orman köylerinin taleplerine ve istihdamına öncelik verilmesinin sağlanması; kurumun misyon ve vizonu kapsamında yapılacak yayın ve tanıtım ile topluma doğru bilgi aktarımının sağlanması, 34. 6831 Sayılı Orman Kanunu gereği orman köylülerinin hak ve menfaatleri kapsamında yakacak ve yapacak ürün ile istihdam talepleri 34. Orman köylülerinin gelirini ve gelir çeşitlerini artırmaya, orman üzerindeki baskıyı azaltmaya yönelik mevzuat düzenlemeleri ile piyasa ekonomisi şartlarına uymayan hak ve menfaatlerin gözden geçirilmesi, 35. Orman ekosistem hizmetleriyle ilgili mevzuatın yetersizliği 35. Orman köylülerinin gelirini ve gelir çeşitlerini artırmaya, orman üzerindeki baskıyı azaltmaya yönelik mevzuat düzenlemeleri ile piyasa ekonomisi şartlarına uymayan hak ve menfaatlerin gözden geçirilmesi, 36. Ormanların yasa dışı faaliyetlerden korunması için gerekli yasal düzenlemelerin yapılması 36. Orman alanlarına yasadışı inşa edilen yapı ve tesislerin özellikle inşa aşamasında yıkılmasına imkan sağlayan mevzuat düzenlemesinin yapılması; toplumun ihtiyaçları kapsamında ormancılık konusunda gelişmiş ülkeler ve teknolojik firmalarla iş birliği yapılarak düzenleme yapılması, 37. Orman köylülerinin ve orman köy kooperatiflerinin ormancılık sektörü dışında yasal ayrıcalıklarının olmaması veya yetersizliği 37. Orman köylülerine pazarlama eğitimi verilmesi, pazarlamada kolaylık sağlanması, markalarının desteklenmesi; Orman köylerinde kurulu kooperatiflerin ödediği KDV’nin kurumlar vergisinden düşülmesine ve belirlenecek ciroya göre muafiyet ya da daha az vergi ödeme gibi istisnai hükümler getirilmesi; Orman köyünde yaşayan ve düzenli olarak orman işçiliğinde çalışanların SGK primlerinin Devlet tarafından karşılanmasına yönelik mevzuat değişikliğinin yapılması, 38. In-situ ve ex-situ orman gen kaynaklarının yasal statülerinin yetersizliği 38. Orman gen kaynaklarının in-situ ve ex-situ durumdaki yasal statülerinin daha sağlıklı tanımlanması, 39. Deprem, sel, heyelan gibi doğal afetler nedeniyle yerleşim yerlerinin taşınması kapsamında orman alanlarından imar alanı talebi 39. Afet riski yüksek/çok yüksel seviyede bulunan yerleşim yerlerinde, verimsiz (ağaçlandırmayla/doğal gençleştirmeyle ormanlaştırılamayacak) nitelikteki alanın eşdeğer büyüklükteki karşılığının, orman/tarım arazisine dönüştürülmesi koşuluyla takas edilmesine yönelik yasal düzenleme yapılması, 40. Sel ve taşkın zararları 40. Toprağın korunması ve erozyonla mücadele için ulusal yukarı havza sel ve erozyon kontrolü eylem planının yapılması; erozyon kontrolü, sel, çığ kontrolü, mera ıslahı çalışmalarının arttırılması ve bu çalışmaların yayın ve tanıtım faaliyetleri ile topluma aktarımının sağlanması, 41. Havza yönetim sorunları 41. Ulusal Havza Strateji Belgesinde tespiti yapılan 441 adet havzanın 40 kritere göre önceliklendirme çalışmasının yapılması, 42. Ülkenin coğrafi konumu, arazi yapısı ve erozyon kaynaklı sorunları 42. Ormancılık politika, plan, proje ve programlarının çok ölçütlü karar verme yöntemleriyle önceliklerinin belirlenmesi; yeni ve mevcut yollardaki en uygun sanat yapısına fayda-maliyet analizi yapılarak karar verilmesi, 43. Ülke orman kaynaklarının saf ve karışık ormanlara sahip olması ve yüksek biyolojik çeşitlilik içermesi 43. Orman kaynakları yönetiminde biyolojik çeşitlilik fonksiyonu için katılımcı yaklaşımla, biyofiziksel ve sosyokültürel parametrelerin dikkate alınarak daha fazla alan tahsis edilmesinin sağlanması, 82 PESTLE Analizi 44. Küresel ısınma ve iklim değişikliğine bağlı olarak orman zararlılarının artması 44. 44.1 Küresel ısınma ve iklim değişikliğine bağlı olarak, orman ekosistemlerinin sağlığının izlenmesi ve orman zararlıları ile mücadele (mekanik, biyolojik ve kimyasal) çalışmalarının yürütülmesi; mantar kaynaklı zararlılarla mücadele için mantar konusunda uzman araştırmacı istihdamına ve bu uzmanların yetiştirilmesine destek verilmesi; fıstıkçamı gibi ekonomik getirisi yüksek ve köy kalkınmasında önemli etkisi bulunan ormanların uzun dönemli izlemeye dayanan Ar-Ge projelerinin hazırlanması, 44.2 Orman kaynaklarını tehdit eden etmenlere karşı iç ve dış karantina önlemlerin alınması ve inspektör olarak orman mühendisi istihdamının desteklenmesi, 45. İklim değişikliğinin orman kaynakları üzerindeki etkisi 45. Kuraklığa-dona-tuzluluğa dayanıklı olduğu tespit edilmiş olan tür/orijinlerin ağaçlandırma ve bitkilendirme çalışmalarında dikkate alınması ve bu konuda genetik ıslah materyali üretmeye yönelik ar-ge çalışmalarının teşvik edilmesi; yangın önleyici tedbirlerin artırılması, yangın organizasyonunun güçlendirilmesi, erken uyarı sistemleri, risk ve ani müdahale planlarının yapılması ve karışık türlerle orman tesis edilmesi, 46. Orman varlığı düşük Ortadoğu ülkeleri ile klasik ormancılığın beşiği Avrupa arasında geçiş bölgesinde olması 46. Avrupa ormancılığından elde edilen geçmiş bilgi ve deneyimlerin ulusal ormancılık deneyimiyle birleştirilmesi, bilgi ve deneyimlerin transferi kapsamında danışmanlık hizmeti verilmesi, 47. Orman ekosistemleri üzerindeki uzun süreli olumsuz insan kaynaklı faydalanma nedeniyle alansal daralma ve ormanlarda verim gücü düşüklüğü 47. Orman ürün ve hizmetlerine yönelik silvikültürel işlemlerin etkin uygulanması ve yoğun Ar-Ge çalışmaları ile birim alandaki verimin yükseltilmesi; özel mülkiyette, özellikle marjinal tarım arazilerinde, uygun hazine arazilerinde özel ağaçlandırmanın teşvik edilmesi, gelir getirici tür ağaçlandırmalarının desteklenmesi, tohum ve fidan ihtiyacının karşılanması, 48. Ormanların verim gücünün düşüklüğü, ormanların doğal koşulları 48. Maliyet etkin yönetim, yenilikçi finansman araçlarının geliştirilmesi, finansal yapının güçlendirilmesi, nitelikli araştırmacı istihdamı, orman kaynaklarının yönetiminde verimlilik, etkinlik ve uzmanlaşmaya dayalı insan kaynakları yönetimi modelinin oluşturulması, tür/orijinlerin ıslahına yönelik ar-ge çalışmalarına ağırlık verilmesi, 49. Tarımsal ilaç ve diğer kimyasalların tarımda hatalı uygulanması 49. Kimyasalların tarımda doğru kullanımına yönelik yayın ve tanıtım faaliyetleri ile topluma aktarımının sağlanması, 50. Deprem 50. Deprem bölgesindeki odun arz açığını karşılamak amacıyla özellikle bölgedeki tahsisli satışların azaltılması, Sürdürülebilir Orman Yönetimine uygun şekilde üretim planlarında değişiklik yapılması, talep ve maliyet analizlerinin yapılması, orman koruma tedbirlerini artırılması. 83 PESTLE Analizi MİSYON, VİZYON, TEMEL İLKE VE DEĞERLER MİSYONUMUZ Ormanları korumak, doğaya yakın bir anlayışla geliştirmek, ekosistem bütünlüğü içinde sürdürülebilir ve topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde yönetmek. VİZYONUMUZ Sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarında şeffaf ve etkin bir kurum olmak. TEMEL İLKE VE DEĞERLERİMİZ Bilimsellik Verimlilik Sürdürülebilirlik Doğaya, çevreye ve insana duyarlılık Tarafsızlık Güvenilirlik Şeffaflık ve hesap verebilirlik Katılımcılık Etik değerlere bağlılık Yerel ve küresel sorumluluk 84 AMAÇ VE HEDEFLER Hedef kartlarında; performans göstergelerinin gösterge değerleri genel olarak kümülatif (birikimli) olarak belirlenmiş olmakla birlikte yıllık olarak belirlenen gösterge değerleri de yer almaktadır. Kümülatif olmayan gösterge değerleri hedef kartları altında dip not olarak yer almıştır. Amaç (A1) ORMAN VE ORMAN KAYNAKLARINI HER TÜRLÜ ZARARLILARA KARŞI KORUMAK Hedef (H1.1) İklim değişikliği sürecinde orman yangınlarıyla emniyetli ve etkin mücadele yöntemleri geliştirilecek, yangın zararlarını azaltmak için mücadele gücü artırılacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN VE ORMAN KAYNAKLARININ KORUNMASI Alt Program Hedefi Orman ekosistemlerinin sağlığının izlenerek, ormanların biyotik ve abiyotik zararlılara karşı korunması, orman varlığının sürdürülebilirliğinin sağlanması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG1.1.1 Yangına birinci derecede hassas bölgelerde yangına ilk müdahale süresi (dakika)* 20 12 11 10 10 10 10 PG1.1.2 Kurulan İlk müdahale ekip sayısı (adet) 30 1.560 1.712 1.777 1.800 1.800 1.800 PG1.1.3 Orman yangınları ile mücadele kullanılacak havacılık merkezleri sayısı (adet) 10 0 0 1 2 2 2 PG1.1.4 Orman yangınları ile mücadelede kullanılacak kuruma ait hava aracı sayısı (adet) 20 14 19 23 27 31 32 PG 1.1.5 İnsan kaynaklı yangın sayısının toplam yangın sayısına oranı (yüzde) 20 85 84 83 83 82 82 Sorumlu Birim Orman Yangınlarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Havacılık Dairesi Başkanlığı, İnşaat ve İkmal Dairesi Başkanlığı, Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler İklim değişikliği ve meteorolojik şartlar Ormana yakın alanlardaki nüfus ve yerleşim Orman içerisinden geçen demiryolu, karayolu ve enerji nakil hatları Orman alanlarının rekreasyon amaçlı plansız ve düzensiz kullanımı Stratejiler Orman Genel Müdürlüğü envanterindeki yangın söndürme filosu güçlendirilecektir. Yerli ve milli yangın söndürme hava araçları geliştirilerek kullanılacaktır. Hava araçlarının yönetimi, konuşlanma yeri ve hava aracı tipi, sayısı etki alanı ve bölge ihtiyaçları analiz edilerek belirlenecek, belirlenen bölgelere ileri ikmal üsleri ile havacılık merkezleri kurulacaktır. Orman yangınlarını önleyici tedbirler artırılacak, yangınlara müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. 85 Maliyet Tahmini 162.652.999.000 TL Tespitler Mevcut hava ve kara araçlarının modernizasyonu ya da yenilenmesi gerekmektedir. Yangınla mücadelede teknolojik gelişmeler takip edilerek, mücadele kullanılan araçlarının kapasitesi artırılmalıdır. İhtiyaçlar Yangınla mücadele araçlarının daha etkin kullanılması için kapasitenin artırılması, araç ve ekipman eksiklerinin tamamlanması, Belirlenen bölgelere ileri ikmal üsleri ile havacılık merkezleri kurulması, Uygun özellik ve sayıda hava aracı temini ile teknolojik imkanların etkin bir şekilde kullanılması, Orman yangınlarıyla mücadelede insan gücü görev alan personelde emeklilik gibi nedenlerle oluşan personel açığının giderilmesi *PG1.1.1 gösterge değerleri yıllıktır. Ormanları tehdit eden ve her yıl binlerce hektar orman alanının zarar görmesine neden olan orman yangınlarının çıkmasına engel olunması veya çıkan yangınların tehlike arz edecek boyutlara ulaşmadan kısa zamanda söndürülebilmesi hedeflenmektedir. Bu çerçevede; orman yangınlarının başlamasına neden olan ve algılayıcı görevini gören ince yanıcı maddeler bertaraf edilecek, ormanlardaki yanıcı materyal azaltılacak, su kaynakları planlanacak, yangınla mücadelede ihtiyaç duyulan ekipmanın modernizasyonu sağlanacak, yangın emniyet yol ve şeritlerinin yapımı ve bakımı gerçekleştirilecek, halkın bilinçlendirilmesi ve modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemleri geliştirilecektir. Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin etkileri ile son yıllarda olduğu gibi önümüzdeki dönemlerde de orman yangını riskinin artarak devam etmesi öngörülmektedir. Bu öngörüyle Orman Genel Müdürlüğü envanterine yeni girecek hava araçlarının da görev yapması sağlanarak toplam su atma kapasitesinin yükseltilmesi, Genel Müdürlüğün kendi envanterinde yangın söndürme filosunun kurulması maksadıyla yerli ve milli yangın söndürme hava araçlarının geliştirilerek kullanılması, geçiş dönemi için de mevcut hava araçlarının satın alımı veya kiralanması ile kara araçları alımı suretiyle orman yangınlarıyla mücadele kapasitesinin artırılması hedefe yönelik ana faaliyetler olarak sıralanabilir. Rezerv hava aracı gücü oluşturulması kapsamında yapılan protokoller neticesinde hava gücüne destek sağlaması, yangın riskinin yüksek olduğu ormanlık alanlarının yakınında iniş ve kalkışa müsait uygun yerlere, büyük orman yangınlarında hava araçlarının yakıt, su ve reterdant ikmallerini en kısa zamanda yaparak söndürme faaliyetlerine kesintisiz devam edebilmesi maksadıyla tesis edilecek ve günlük/kısa süreli kullanılacak olan ileri ikmal üslerinin kurulmasına yönelik faaliyetler de hedef kapsamında yer almaktadır. Orman yangınlarıyla mücadelede halen Orman Genel Müdürlüğü envanterindeki 6 adet yangın yönetim helikopteri ile 1 adet yangın yönetim uçağı kullanılmaya devam edilmektedir. Plan dönemi olan 5 yıl içerisinde yangın söndürme, koordinasyon ve yönetim hava araçlarından oluşan 50 adete yakın güçlü bir filoya sahip olması hedeflenmektedir. 86 Amaç (A1) ORMAN VE ORMAN KAYNAKLARINI HER TÜRLÜ ZARARLILARA KARŞI KORUMAK Hedef (H1.2) Hukuken orman tanımına giren yerler ile orman kadastrosu kesinleşen alanların tapuya tescili sağlanacak, 2B uygulamaları tamamlanarak mülkiyet sorunları giderilecektir. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN VE ORMAN KAYNAKLARININ KORUNMASI Alt Program Hedefi Orman ekosistemlerinin sağlığının izlenerek, ormanların biyotik ve abiyotik zararlılara karşı korunması, orman varlığının sürdürülebilirliğinin sağlanması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG1.2.1 Tescil edilen orman alanı miktarı (Bin hektar) 10 22.500 23.000 23.750 24.500 24.500 24.500 PG1.2.2 2B uygulaması yapılan birim sayısı (adet) 90 25.670 27.170 29.170 30.870 30.870 30.870 Sorumlu Birim Kadastro ve Mülkiyet Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Teknik sıhhate haiz olmayan kadastro altlıkları Mülkiyet davalarının sonuçlanma sürecinin uzaması Stratejiler Orman kadastro çalışması ilan edilen 1.800 birimde teknik eksikliklerinin giderilmesi suretiyle tescil işlemleri tamamlanacaktır. 2/B uygulamaları tamamlanmak suretiyle sınır ve mülkiyet durumu ile ilgili belirsizlik ve ihtilaflar giderilecektir. Maliyet Tahmini 243.317.000 TL Tespitler Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile yapılan protokol kapsamında teknik sıhhate haiz olmayan kadastro altlıklarının sayısallaştırılması için yapılması gereken iş ve işlemlerde gecikmeler yaşanmaktadır. İhtiyaçlar Mülkiyet davalarının sonuçlanması, Orman kadastro çalışması ilan edilen birimlerde orman alanlarının tescilinin sağlanması için kadastro altlıklarının sayısal olması, Orman kadastrosu ilan edilen birimlerde teknik eksikliklerin giderilmesi suretiyle tescil işlemlerinin tamamlanması, ülke genelinde orman kadastrosu ve tahdit çalışmaları yapılmış ancak 2/B uygulaması yapılmamış olan birimlerde de 2/B uygulamalarının kısa sürede tamamlanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; yeni orman kadastrosu yapılan ve aplikasyonu tamamlanan yerlerin, gerek Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün tescil mevzuatından kaynaklanan ve gerekse orman sınırları içerisindeki tapulu taşınmazlardan kaynaklanan sorunlar giderilerek kadastral altlıklar sayısal hale getirilecek ve tapuya tescili sağlanacaktır. 87 Amaç (A1) ORMAN VE ORMAN KAYNAKLARINI HER TÜRLÜ ZARARLILARA KARŞI KORUMAK Hedef (H1.3) Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, muhafaza ormanlarının ayrılma gerekçesine uygun yönetilmesi sağlanacak, ormanlar yasadışı müdahalelere karşı daha etkin korunacak ve zararlı organizmalarla doğaya uygun mücadeleye devam edilecektir. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN VE ORMAN KAYNAKLARININ KORUNMASI Alt Program Hedefi Orman ekosistemlerinin sağlığının izlenerek, ormanların biyotik ve abiyotik zararlılara karşı korunması, orman varlığının sürdürülebilirliğinin sağlanması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG1.3.1 Biyolojik mücadelenin genel mücadeleye oranı (yüzde) 35 23 24 25 26 27 28 PG1.3.2 Muhafazaya ayrılan ormanlarda muhafazaya ayrılma gerekçesine yönelik yapılan plan sayısı. (adet) 30 0 11 22 33 44 55 PG1.3.3 Orman ekosistemlerinin sağlığının izleneceği gözlem alanı sayısı (adet)* 15 661 661 661 661 661 661 PG 1.3.4 Faili meçhul suç zaptı sayısının toplam suç zaptı sayısına oranı (yüzde) 20 26 25 24 24 23 22 Sorumlu Birim Orman Zararlılarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanlığı, Silvikültür Dairesi Başkanlığı, Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Ekosistem Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Atmosferik kirlilik ve iklim değişikliği Hızlı kentleşme ve tersine göç Ticaretin globalleşmesi ile ormanları tehdit eden istilacı türler ve karantinaya tabi zararlı organizmalar Kırsal kesimde yaşayanların gelir seviyesinin düşüklüğü Stratejiler Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek ve raporlanacaktır. Kolluk amiri ve kolluk görevlilerine, ormanların yasadışı faaliyetlerden korunması amacıyla verilen eğitimlerin nicelik ve niteliği artırılacaktır. Ormanlar, orman kaynakları ve ormancılıkla ilgili konularda toplumun bilgi ve bilinç düzeyi artırılacaktır. 88 Biyolojik mücadeleye ağırlık verilerek üretilen yararlı organizma miktarı artırılacaktır. Hızlı kentleşme, kırsal fakirlik ve tersine göç nedeniyle ormanlık alanlarda meydana gelen açma yerleşme ve işgal faydalanma suçlarıyla etkin mücadele edilecek, orman suçları Orman Bilgi Sistemleri (ORBİS) kayıtlarına işlenerek takip altına alınacaktır. Maliyet Tahmini 27.348.265.000 TL Tespitler Orman ürünleri ticareti kaynaklı karantinaya tabi hastalıkların denetiminde yaşanan kurumlar arası yetki çakışması devam etmektedir. Ormanlarda böcek zararları tehdidi devam etmektedir. Muhafaza ormanlarının ayrılma gerekçelerinin iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yetersizdir. Hızlı kentleşme yanı sıra, kırsalda yaşayanların gelir seviyelerindeki düşüklük ve tersine göç nedeniyle ormanlara baskı artmaktadır. İhtiyaçlar Orman sağlığını izleme çalışmaları kapsamında orman risk raporlarının hazırlanması ve hayata geçirilmesi, Orman korumada etkinliğin artırılmasına yönelik modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, Yırtıcı böcek üretimi laboratuvarlarının kapasitelerinin geliştirilmesi, personel ihtiyacının karşılanması, Orman Zararlılarıyla mücadelede çalışan uzman personelin sürekliliğinin sağlanması, *PG1.3.3 gösterge değerleri yıllıktır Orman ekosistemlerinin etkin bir şekilde izlenmesi, gelişen teknolojiden faydalanmak suretiyle insansız koruma sistemlerinin kurulması, hastalık ve böcek zararlarıyla mücadelede yeni yöntem ve tekniklerin geliştirilmesi, ayrıca orman varlığı ve sağlığının korunması sürecinde sürdürülebilirliğin sağlanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; orman ekosistemlerinin etkin bir şekilde izlenebilmesi için gerekli teknik, yönetsel ve donanımsal alt yapı oluşturularak orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, orman zararlılarıyla mücadelede kullanılan kimyasal mücadele yöntemleri azaltılarak biyolojik, biyoteknik ve mekanik mücadele yöntemleri artırılacaktır. Ayrıca, orman varlığı ve sağlığının korunması sürecinde; tanıtımda etkin rol alabilecek sosyal projeler desteklenecek, belirlenecek yöntem ve araçlarla toplum, orman ve orman kaynakları konusunda bilinçlendirilecektir. Ormanlık alanlarda meydana gelen açma yerleşme ve işgal faydalanma eylemlerinin zamanında müdahale ile önlenmesi, tahrip edilen alanın imar ve ihyasının (ağaçlandırma vb.) yapılmasının sağlanması ile muhafaza ormanlarını ayrılış gerekçelerine uygun projeler yapılarak uygulamaya geçilmesi gibi çalışmalar da hedef kapsamındaki önemli faaliyetler arasında yer almaktadır. Orman Kanunu’nun 23. Maddesindeki şartlara haiz ormanlar, maki ve fundalıklar Bakanlık Olur’u ile 24. maddesinde belirtilen yerlerde Cumhurbaşkanı Kararıyla muhafaza ormanı olarak ayrılmaktadır. 2022 yılı sonu itibarı ile muhafaza ormanlarının sayısı 55 adet, alanı da 247.648 hektardır. Ekosistem yönetimi anlayışı çerçevesinde ormanların özellikleri, yerine getirdikleri fonksiyonlar ve taşıdıkları kaynak değerleri dikkate alınarak muhafaza ormanlarının sayısı ve alanları arttırılabilecektir. 89 Stratejiler Amaç (A2) İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ SÜRECİNDE ORMAN BİYOÇEŞİTLİLİĞİNİN DEVAMLILIĞINI SAĞLAMAK Hedef (H2.1) Orman biyolojik çeşitliliği açısından önemli alanlar tespit edilecek, bu alanlara yönelik koruma hedefleri belirlenerek biyolojik çeşitliliğin geliştirilmesi sağlanacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN VE ORMAN KAYNAKLARININ KORUNMASI Alt Program Hedefi Orman ekosistemlerinin sağlığının izlenerek, ormanların biyotik ve abiyotik zararlılara karşı korunması, orman varlığının sürdürülebilirliğinin sağlanması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG2.1.1 Biyolojik çeşitlilik planlaması yapılan orman işletme müdürlüğü sayısı (adet) 50 13 20 27 34 43 55 PG2.1.2 Orman içi biyolojik çeşitliliği koruma alanı miktarı (hektar) 50 1.250 2.500 3.750 5.000 6.500 9.000 Sorumlu Birim Ekosistem Hizmetleri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Silvikültür Dairesi Başkanlığı, Orman Zararlılarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bütçe kısıtı, mali kaynak yetersizliği, İklim krizine bağlı olarak meydana gelebilecek olumsuzluklar, Orman ekosistem hizmetlerinden aşırı ve düzensiz faydalanma, İklim Değişikliği kavramının paydaşlar tarafından yeterli düzeyde anlaşılamamış olması, Stratejiler İklim değişikliğinin orman biyolojik çeşitliliği üzerindeki olumsuz etkisinin azaltılmasına yönelik teknik personele eğitimler verilecektir. Farkındalığın artırılması kapsamında sosyal medya, basılı ve görsel basın araçları kullanılarak konu hakkında halkın bilinçlendirilmesi sağlanacaktır. Maliyet Tahmini 232.102.000 TL Tespitler İklim değişikliğinin orman biyolojik çeşitliliği üzerindeki olumsuz etkisinin görünürlüğü artmıştır. Kanada'da düzenlenen COP15 toplantısında statüsüz biyolojik çeşitlilik koruma alanları oluşturulması küresel bir öneri haline gelmiştir. 90 İklim değişikliğinin olumsuz etkileri küresel boyuttadır. İhtiyaçlar 2050 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda korunan alanların büyüklüğünün artırılması, biyolojik çeşitliliğin ve gen kaynaklarının korunması, Biyolojik çeşitlilik bakımından sağlıklı orman ekosistemlerinin zarar görmesini engelleyici tedbirlerin alınması, İnsan kaynaklarına yönelik kurumsal kapasitenin desteklenmesi, Biyolojik çeşitliliğin korunması ve geliştirilmesine yönelik olarak; orman yönetimi, silvikültür ve diğer ormancılık uygulamalarını kapsayan mevzuat ve uyum çalışmalarının tamamlanması, Orman biyolojik çeşitliliğinin planlanması için orman işletme müdürlükleri düzeyinde yer seçimi yapılarak, projelendirme ve uygulamalar yapılacak, uygulama birliği ve standardı için ihtiyaç duyulan ikincil mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır. Amaç (A2) İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ SÜRECİNDE ORMAN BİYOÇEŞİTLİLİĞİNİN DEVAMLILIĞINI SAĞLAMAK Hedef (H2.2) Kuraklık, tuzluluk gibi ekstrem koşullar ile biyotik ve abiyotik etkenlere dayanıklı genetik kaynaklar tespit edilerek orman tesis çalışmalarında kullanılmak üzere tohum ve fidan üretim altyapısı geliştirilecektir. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN VE ORMAN KAYNAKLARININ KORUNMASI Alt Program Hedefi Orman ekosistemlerinin sağlığının izlenerek, ormanların biyotik ve abiyotik zararlılara karşı korunması, orman varlığının sürdürülebilirliğinin sağlanması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG2.2.1 Kurulan genomik ve biyoinformatik laboratuvar sayısı (adet) 50 0 1 1 1 1 1 PG2.2.2 Coğrafik analizi yapılan tür sayısı (adet) 50 0 0 3 3 3 3 Sorumlu Birim Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı, Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanlığı, Ekosistem Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Dış İlişkiler, Eğitim ve Araştırma Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri Riskler Biyolog, kimyager, genetik mühendisi gibi uzman personel yetersizlikleri Stratejiler Bitki genomik ve biyoinformatik merkezi kurulacak, merkezin uluslararası akreditasyonu gerçekleştirilecektir. Laboratuvar cihazlarının kullanımına yönelik yurt içi ve dışı eğitimler düzenlenecektir. Genomik çalışması tamamlanan türlerden tohum bahçeleri tesis edilecektir. 91 Tespitler Maliyet Tahmini 1.050.515.000 TL Tespitler Ekstrem iklim koşularından kaynaklı sel taşkın, kuraklık gibi doğal afetlerin sıklığı artmıştır. İhtiyaçlar Genetik kaynakların korunması ve güvence altına alınması, İklime dayanıklı yada dirençli ormanların tesisi, Başta kızılçam, sedir, toros göknarı, kasnak meşesi ve doğu kayını olmak üzere asli orman ağaçları türlerinin kantitatif ve moleküler genetik çalışmaları, genomik, DNA, biyobankalama, biyoteknoloji, Ar-Ge/Ür-Ge ve inovasyon çalışmaları ile danışmanlık hizmeti, laboratuvar tesisinin kurulması, laboratuvar cihaz, ekip ve ekipman alımı ile işin sürdürülebilirliği için teknik personel alımı ve eğitimleri gibi faaliyetler hedef kapsamındaki önemli faaliyetler arasında yer almaktadır. Amaç (A3) ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H3.1) Ormanların sağlık ve kalitesinin arttırılmasına yönelik silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN GELİŞTİRİLMESİ VE GENİŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Mevcut ormanların geliştirilmesi, toplam orman varlığının ve verimli orman alanlarının artırılması Performans Göstergeleri PG3.1.1 Hektardaki ağaç serveti miktarı (m³) PG3.1.2 Ormanlardaki toplam artım miktarı (Bin m³) Sorumlu Birim Silvikültür Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Teknik müdahale hataları Üretim işçisi eksikliği Stratejiler İdare müddetini tamamlamış yaşlı ormanlar gençleştirilecektir. Biyoçeşitliliğin geliştirilmesi ve karbon depolamanın sağlanması için başta genç meşcereler olmak üzere bakım müdahalelerine öncelik verilecektir. Orman alanlarında meşcere gelişme çağına uygun silvikültürel bakım tedbirleri zamanında uygulanarak kalite ve kantite arttırılacaktır. Maliyet Tahmini 15.369.445.000 TL Tespitler Ağaç türü biyolojisine uygun silvikültürel bakım tedbirleri uygulanmayan alanlarda ormanların stabilitesi zayıflamakta ve doğal faktörlere karşı direnci azalmaktadır. Silvikültürel uygulamalar odun ve/veya meyve kalitesi üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 50 75,9 76,0 76,1 76,2 76,3 76,4 50 50.100 50.300 50.500 50.700 50.900 51.000 92 Genç Meşcereler Bakım Seferberliği Eylem Planı (2022-2026) hazırlanmış olup, uygulamalar plan çerçevesinde devam etmektedir. İhtiyaçlar Ormanların, biyolojik çeşitliliğinin ve doğal yapılarının muhafazası, Ormanların biyotik ve abiyotik zararlılara karşı korunması, Mevcut ormanların geliştirilmesi, Uygulamalı arazi çalışmaları ile kapasitenin geliştirilmesi, Ormanların niteliklerinin iyileştirilmesi ve verim gücünün artırılmasına yönelik gençleştirme, imar ve bakım gibi silvikültürel uygulamalarla, ormanlarımızın halen hektarda 75,9 m3 olan verim gücünün ya da hektardaki ağaç servetinin dünya ortalaması olan 100 m3 ün üzerine taşınması, cari artım miktarının ise yetişme muhiti özelliklerine göre artırılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; bakım müdahaleleri ile bir yandan ormanların yangına karşı direnci, kalitesi ve stabilitesi artırılacak, diğer yandan alınan ara hasılat ile toplumun ekonomik, sosyal ve ekolojik talepleri sürdürülebilirlik anlayışı içerisinde karşılanacaktır. Ayrıca ormanların sürekliliğinin sağlanmasına yönelik yaşlı ormanlar öncelikle doğal yolla olmak üzere gençleştirilecek, kaliteli gövde elde etmek ve kozalak verimini artırmak maksadıyla uygun meşcerelerde budama yapılacaktır. Amaç (A3) ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H3.2) Verimli orman alanı 14.150.000 hektara çıkarılacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN GELİŞTİRİLMESİ VE GENİŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Mevcut ormanların geliştirilmesi, toplam orman varlığının ve verimli orman alanlarının artırılması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG3.2.1 Verimli orman alanı miktarı (Bin hektar) 100 13.800 13.875 13.950 14.025 14.100 14.150 Sorumlu Birim Silvikültür Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı, İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığı, Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Orman Zararlılarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri. Riskler Bütçe kısıtı, mali kaynak yetersizliği Sosyal baskılar Arazi etütlerinin hatalı değerlendirilmesi Uzman personel açığı Teknik müdahale hataları Stratejiler Biyolojik çeşitliliğin korunması ve genetik kirlenmeden kaçınılmaya gerekli itina gösterilerek yetişme muhitine uygun tabii türleri yerinde korumak suretiyle en az emek ve masrafla boşluklu kapalı orman alanları rehabilite edilecektir. 93 Tespitler Orman sayılan alanlardan verilen maden izin sahaları yüksek teknolojiler kullanılarak izlenecek, madencilik faaliyeti ile rehabilitasyon uygulamalarının eş zamanlı yürütülmesi sağlanacaktır. Maliyet Tahmini 1.724.715.000 TL Tespitler Boşluklu kapalı orman alanlarının uygun olan kısımları en az emek ve masrafla verimli orman alanlarına dönüştürülebilir. İhtiyaçlar Boşluklu kapalı orman alanlarının uygun olan kısımlarında Sürdürülebilir Orman Yönetimi (SOY) kriterleri çerçevesinde imar edilmesi, Boşluklu kapalı orman alanlarının gerçekleştirilecek rehabilitasyon (iyileştirme) çalışmaları ile normal (verimli) orman alanlarına dönüştürülmesi, İzin verilmiş orman alanlarında sahanın madencilik faaliyeti öncesi ve sonrasının belli aralıklarla izlenmesi, insansız hava araçları kullanılarak faaliyet sahalarında ortofoto üretimi, Ormanların rehabilitasyonu çalışmaları ekim, dikim, gençleştirme, bakım, koruma faaliyetlerinin bir arada yürütüldüğü maliyet etkin bir yöntem olarak görülmektedir. Bozuk ve yarı bozuk karakterdeki verimsiz orman alanlarının gerek rehabilitasyon gerekse ağaçlandırmalarla verimli hale getirilmesi ve böylece verimli orman alanının artırılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; bozuk orman alanlarında rehabilitasyon ve ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Ayrıca, orman sayılan alanlardan verilen izinlere konu maden sahalarının izin süresi sonrası zaman geçirilmeden rehabilite edilerek yeniden ormanlaştırılması kapsamında; insansız hava araçları kullanılarak faaliyet sahalarında ortofoto üretimi kullanımı, dijital arşiv oluşturulması, yapay zeka teknolojisi kullanarak sahanın amacı doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığının ve/veya ormanlara yönelik yasa dışı müdahalelerin olup olmadığının tespitine yönelik yazılım geliştirilmesi çalışmaları da hedef çerçevesinde yürütülecek faaliyetler arasında yer almaktadır. 94 Stratejiler Amaç (A3) ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H3.3) Endüstriyel plantasyona uygunluğu tespit edilen toplam 30.000 hektar sahada endüstriyel ağaçlandırma yapılacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN GELİŞTİRİLMESİ VE GENİŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Mevcut ormanların geliştirilmesi, toplam orman varlığının ve verimli orman alanlarının artırılması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG3.3.1 Endüstriyel ağaçlandırma yapılan alan miktarı (hektar) 100 107.000 113.000 119.000 125.000 131.000 137.000 Sorumlu Birim İşbirliği Yapılacak Birimler Riskler Stratejiler Maliyet Tahmini Tespitler İhtiyaçlar Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri Bütçe kısıtı, mali kaynak yetersizliği Sosyal baskılar Yangın ve böcek zararları Islah edilmiş fidan materyali yetersizliği Ülkemiz orman endüstrisinin ihtiyacı olan kalite ve miktarda odun ham maddesi arzına katkıda bulunulacaktır. Özel sektörün teşvikine yönelik mevzuat düzenlemesi çalışmaları yapılacaktır. Özel sektör tarafından yapılan endüstriyel ağaçlandırma uygulamaları desteklenecektir. Ağaç ıslahına yönelik çalışmalar yaygınlaştırarak, yerli ve hızlı gelişen türlerin ıslah edilmiş tohumlardan ve doku kültürü ile elde edilecek fidanların endüstriyel ağaçlandırma uygulamalarında kullanılması sağlanacaktır. 6.714.770.000 TL Orman ürünleri sanayiinde, özellikle lif-yonga, ahşap palet, mobilya sektöründe odun hammaddesine olan talep artmıştır. Öngörülen mali kaynak ihtiyacının karşılanması. Ormancılık sektörünün ve toplumun, odun ürünlerine olan ihtiyacının sürekli ve yeterli düzeyde karşılanabilmesi için gerek orman ekosistemi içerisinde gerekse ormanlık alanlar dışındaki yetişme ortamının uygun olduğu yerlerde, öncelikle hızlı gelişen yerli türlerle ağaçlandırmalar yapılarak, yoğun kültür metotları ve daha kısa idare süreleri ile birim alandan daha fazla ürün alınması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; hızlı gelişen yerli türlerle endüstriyel ağaçlandırma ve bakım çalışmaları yapılacak, ıslah edilmiş fidan materyali artırılacaktır. 95 Amaç (A3) ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H3.4) Orman varlığımız, ülke toplam alanının %30,3’üne çıkarılacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN GELİŞTİRİLMESİ VE GENİŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Mevcut ormanların geliştirilmesi, toplam orman varlığının ve verimli orman alanlarının artırılması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG3.4.1 Orman varlığının ülke toplam alanına oranı (yüzde) 100 30,00 30,10 30,15 30,20 30,25 30,30 Sorumlu Birim Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Toprak Muhafaza ve Havza ıslahı Dairesi Başkanlığı, Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bütçe kısıtı -mali kaynak yetersizliği Ekstrem meteorolojik şartlar ve iklim değişikliği Stratejiler Uygun hazine arazileri üzerinde, özel sektör ve diğer ilgi gruplarınca çok maksatlı ağaçlandırmalar tesis edilecektir. Kırsalda yaşayan vatandaşların gelirlerini artırmak gayesiyle, yerleşim yerlerine yakın uygun orman alanlarında gelir getirici (meyveli) orman ağacı türleri ile ağaçlandırma çalışmalarına ağırlık verilecektir. Ülkemiz orman ağacı tohum ve fidan ihtiyacı karşılanacaktır. Maliyet Tahmini 8.536.660.000 TL Tespitler Hazineye ait arazilerin ağaçlandırma maksatlı tahsislerinde yaşanan zorluklar İhtiyaçlar Ağaçlandırma izleme sistemi kurulması ve Orman Envanter ve İzleme Sistemi’ne entegre edilmesi Özel sektörün katılımı sağlanarak ağaçlandırma ölçeğinin artırılması ve özel ormancılık sektörünün geliştirilmesi Ormanların çevresel hizmetlerini kesintisiz bir şekilde sunabilmesi için, kuraklığa dayanıklı ağaç türlerinin dikilmesi ve ekosisteme diğer katkılarının anlaşılmasını sağlayacak çalışmalar yapılması Mevcut ormanların geliştirilmesi, orman dışındaki uygun alanlar üzerinde orman tesisi ile orman alanlarının genişletilmesi Öngörülen mali kaynak ihtiyacının karşılanması Orman varlığının; 2028 yılında ülke yüzölçümünün yüzde 30,3’üne çıkarılması, ülkemizin ihtiyaç duyduğu orman tohum ve fidanlarının herhangi bir darboğaz oluşturmadan yerli kaynaklarla karşılanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; orman alanını artırmak maksadıyla uygun tür ve yöntemlerle ağaçlandırma çalışmaları yapılacak, doğal ormanların korunup geliştirilmesine devam edilecektir. Ayrıca; fidan ve tohum üretimi ile bakımları gerçekleştirilecek, fidan üretim kapasitesi ve toplam fidan üretim içerisindeki boylu fidan üretim miktarı artırılacaktır. 96 Amaç (A3) ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H3.5) Toprak kaybının azaltılmasına yönelik erozyonla mücadele edilecek, mera ıslah çalışmaları geliştirilecektir. Program/Alt Program TOPRAK VE SU KAYNAKLARININ KULLANIMI VE YÖNETİMİ / TOPRAK KAYNAKLARININ KORUNMASI, GELİŞTİRİLMESİ VE ETKİN KULLANIMI Alt Program Hedefi Erozyon, heyelan ve benzeri nedenlerle oluşan toprak kayıplarının kontrol altına alınması ve ıslah edilen mera alanlarının artırılmasının sağlanması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG3.5.1 Toprak kaybı kontrol altına alınan alan büyüklüğü (Bin hektar) 60 1.685 1.725 1.765 1.805 1.845 1.885 PG3.5.2 Havza ıslahı yapılan baraj ve gölet sayısı (adet) 30 516 546 576 616 666 730 PG3.5.3 Islah edilen mera alanı (Bin hektar) 10 304 314 324 334 344 354 Sorumlu Birim Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı, Silvikültür Dairesi Başkanlığı, Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bütçe kısıtı, mali kaynak yetersizliği Marjinal erozyon kontrol sahalarının fazlalığı ve bu alanlarda çalışmaların zorluğu ve maliyetli olması, İklim değişikliğine bağlı olarak meydana gelebilecek seller, Aşırı ve düzensiz faydalanma Baraj ve gölet havzalarında çalışmaya konu edilebilecek alanda yaşanabilecek sosyal problemler, çalışma yapılacak orman dışı alanların tahsisindeki gecikmeler, Stratejiler Çalışmalarda, can ve mal kaybına sebep olan potansiyel erozyon riski ve ekonomik etkinliği yüksek havzalara öncelik verilecektir. Çalışmalarda, baraj ve gölet havzaları ile yukarı havzalara öncelik verilecektir. Toprak muhafaza çalışmaları ve sonuçları hakkında toplumun bilinçlendirilmesi sağlanacaktır. Çalışmalarda havza bazında entegre ve katılımcı kalkınma modeli yaklaşımı esas alınacak ve yerel halk, yerel yönetimler ile diğer ilgi guruplarıyla işbirliği içerisinde yürütülecektir. Maliyet Tahmini 2.517.486.000 TL Tespitler Ülkemizde erozyon nedeniyle taşınan toprak miktarı fazladır. 97 Meralarda verimlilik düşüktür. Baraj ve gölet havzalarında fazla rüsubat taşınmasından dolayı baraj ve göletlerin ekonomik ömürleri kısalmaktadır. Yüksek eğimlerin yoğunluklu olduğu alanlarda çığ ve heyelan tehlikeleri devam etmektedir. İhtiyaçlar Çölleşme ve erozyonla mücadele çalışmalarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, Baraj ve gölet havzaları başta olmak üzere tüm havzalarda erozyon ve rüsubat kontrolü projelerine öncelik verilmesi, Yukarı havza alanlarında doğal afetlere karşı havza ıslahı, sel, çığ ve heyelan projelerinin hazırlanması ve uygulanması, Orman içi ve orman kenarı meraların geliştirilmesi amacıyla imar, ıslah ve ihya tedbirlerinin tekniğe uygun şekilde uygulanması, Ülkemizde, erozyonla mücadele çalışmalarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, mera olarak kullanılan ancak, orman alanına dönüştürülmesi mümkün olmayan orman içi, orman kenarı ve orman üst sınırı meralarda ıslah çalışmaları yapılarak bir yandan toprak erozyonunun önlenmesi bir yandan da hayvan otlatmasının ormanlar üzerindeki olumsuz baskıların azaltılması hedeflenmektedir. Orman sınırları içerisinde ve orman sınırları dışında her türlü arazide erozyon kontrolü tesis, erozyon kontrolü bakım, yukarı havza sel kontrolü tesis, çığ kontrolü tesis, çığ kontrolü bakım ile ormanla ilgili mera ıslah çalışmaları yürütülmektedir. Ayrıca, baraj ve gölet havzalarında da her türlü; erozyon kontrolü tesis, erozyon kontrolü bakım, yukarı havza sel kontrolü tesis, ağaçlandırma ve orman rehabilitasyon çalışmaları ile yine yukarı havza alanlarında büyük ölçekli entegre ve katılımcı havza rehabilitasyon projelerinin uygulanmasına devam edilecektir. 98 Tespitler Amaç (A4) ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H4.1) 10.500.000 hektar orman alanının çok maksatlı faydalanmaya uygun olarak envanteri çıkarılacak ve amenajman planı yenilenecektir. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN İŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Orman kaynaklarının ekonomik, ekolojik ve sosyal açıdan verimli kullanılmasının sağlanması ve orman ürünü çeşitliliğinin artırılması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG4.1.1 Planı yenilenen orman alanı (hektar)* 100 1.890.000 2.100.000 2.100.000 2.100.000 2.100.000 2.100.000 Sorumlu Birim Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bilgi teknolojileri alt yapısındaki yetersizlikler Planlama birimlerinde personel açığı Stratejiler Plan uygulama süresi sona eren birimlerde, ormanlardan çok maksatlı faydalanmanın devamlılığın sağlanması için orman amenajman planları yenilenecektir. 2009 yılında başlatılan ve ormanlardaki biyolojik çeşitliliğin izlenmesi ve raporlanmasına da katkı sağlayacak ulusal orman envanteri çalışmaları tamamlanacaktır. Orman ekosistemlerinin sürdürülebilir kullanımı ve biyolojik çeşitliliğin korunmasını desteklemek için orman yönetim planlarına biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin entegrasyonu sağlanacak ve izleme sistemleri geliştirilecektir. İklim değişikliğine dayanıklı ormanlar kurulacak ve ormanların yutak alan fonksiyonlarını artıracak şekilde yönetim planları geliştirilecektir. Orman alanları ve ormancılık faaliyetlerinin üst havza yönetimi ilkeleri doğrultusunda planlanması sağlanacaktır. Maliyet Tahmini 1.152.076.000 TL Tespitler Ormanlara yapılacak silvikültürel müdahaleler için amenajman planlarının yapılması yasal zorunluluktur. Genel olarak 10 yıllık periyotlar halinde yapılmış amenajman planlarının hangi yıllarda süresinin biteceği belli olduğundan yıllara göre yenilenecek toplam plan alanı önceden belirlenebilmektedir. İhtiyaçlar Orman Amenajman Başmühendisliklerinin insan kaynakları kapasitesinin güçlendirilmesi, Veri yedekleme stratejisinin geliştirilmesi, Plan uygulamalarına dair denetim ve kontrol faaliyetlerinin artırılması, *PG4.1.1 gösterge değerleri yıllıktır. Ormanların planlanması; yeni kurulacak ve mevcut bulunan ormanların, fonksiyonel planlama yaklaşımı benimsenerek amenajman planlarının düzenlenmesi, yenilenmesi, ara yoklaması, uygulanması, plan değişikliği ve bu iş ya da işlemlerin denetlenmesi faaliyetleridir. Ormanların ve orman kaynaklarının öncelikli fonksiyonlarının katılımcı yaklaşımla belirlenmesi ve ekolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel çok yönlü faydaların yerel, ulusal ve küresel düzeylerde, sürdürülebilir olarak sağlanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; ormanların yönetimine biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin entegre edilmesi ve izlenmesi için sistem geliştirilecek ve uygulanacak, denetim ve kontrol faaliyetleri artırılacaktır. 99 Amaç (A4) ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H4.2) Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimlilik artırılacak, maliyetler düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabet sağlanacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN İŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Orman kaynaklarının ekonomik, ekolojik ve sosyal açıdan verimli kullanılmasının sağlanması ve orman ürünü çeşitliliğinin artırılması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG4.2.1 Endüstriyel odun üretiminde verimlilik oranı (yüzde) 40 78 79 80 80 81 81 PG4.2.2 Toplam tomruk üretimi içerisinde I. ve II. sınıf tomruk miktarının oranı (yüzde) 30 15 15 15 16 16 17 PG4.2.3 Toplam DKGH içinde dikili ağaç satış oranı (yüzde) 30 25 30 35 40 45 50 Sorumlu Birim İşletme ve Pazarlama Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler İnşaat ve İkmal Dairesi Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Odun ürünleri talebinde istikrarsızlık Döviz kurlarındaki belirsizlikler Üretim işçisi teminindeki yetersizlikler Stratejiler Dikili damga tespitleri ve ölçümleme hatalarını asgariye indirecek tedbirler alınacaktır. Teknoloji kullanımı yaygınlaştırılarak hacim, kalite ve değer kayıpları asgariye indirilecek ve verimlilik artırılacaktır. Üretim ve pazarlama sürecinde mekanizasyon ve dikili satış oranı artırılacak, iç ve dış piyasalarda rekabet imkanının güçlendirilmesi için kurumsal kapasite ve mevzuat geliştirilecektir. Orman ürünlerinin daha fazla istihdam ve katma değer sağlayan sektörlerde kullanımı teşvik edilecektir. Orman ürünlerinin geri dönüşümüne yönelik altyapı ve farkındalık oluşturma çalışmaları yürütülecektir. 100 Maliyet Tahmini 144.943.920.000 TL Tespitler Ülkemizde oduna dayalı orman ürünlerine özellikle de endüstriyel oduna olan talep hızla artmaktadır. Üretim sürecinde eğitimli ve bu işi meslek edinmiş profesyonel kişilerce işlerin yaptırılmasında zorluklar yaşanmaktadır. Ülkedeki mevcut üretime yönelik orman varlığı talebi karşılamada yetersiz kalmaktadır. Piyasa, taze ve kaliteli ürün talep etmektedir. İhtiyaçlar Uzun ve orta vadeli stratejiler yanında plan dönemi içerisinde oluşabilecek kısa vadeli istikrarsızlıklar için üretim ve pazarlamada hızlı kararlarla kısa vadeli stratejiler geliştirilmesi, Üretim işçilerinde eğitim ve profesyonelleşmeye geçilmesi, Mevcut ormanlardan faydalanmanın koruma ve kullanma dengesi içerisinde optimum seviye ile sınırlandırılması, Üretim ve pazarlama konusunda mevzuatın güncellemesi Ülkemizdeki ekonomik gelişmelere göre piyasalardaki ve orman ürünü kullanan sektörlerdeki gelişmelerin takip edilerek, üretim programlarında yapılması gereken değişliklerin ve alınacak tedbirlerin belirlenmesi, ürünlerin en iyi şekilde değerlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır. Bu kapsamda tüketici isteklerindeki değişimlerin izlenmesi, buna göre üretim programlarının gözden geçirilerek talebe göre üretim yapılması ve dikili satışın yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; orman ürünlerinin üretimi ve pazarlanmasında etkin yönetim sağlanarak, orman ürünleri üretim-tüketim zincirini izlemeye yönelik sistemler geliştirilecek, üretim işlerinde çalışan köylü ve kooperatif üyeleri ile personele yönelik eğitimler düzenlenecektir. 101 Amaç (A4) ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H4.3) Orman ekosistem hizmetleri yaygınlaştırılarak vatandaşların bu hizmetlere erişimi kolaylaştırılacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN İŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Orman kaynaklarının ekonomik, ekolojik ve sosyal açıdan verimli kullanılmasının sağlanması ve orman ürünü çeşitliliğinin artırılması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG4.3.1 Ekoturizm alanı sayısı (adet) 50 98 124 140 160 180 200 PG4.3.2 Bal ormanı sayısı (adet) 50 794 850 910 940 970 1.000 Sorumlu Birim Ekosistem Hizmetleri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman Bölge Müdürlükleri, Riskler Bütçe kısıtı, mali kaynak yetersizliği İklim değişikliğine bağlı olarak meydana gelebilecek olumsuzluklar Aşırı ve düzensiz faydalanma, Stratejiler Orman ekosistem hizmetlerine erişim kolaylaştırılarak çevreye duyarlı bir yaklaşımla ekoturizm alanlarının yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Ormancılıkla ilgili gönüllü karbon piyasası ve yeşil sertifikasyon uygulamaları geliştirilecektir Orman ekosistem hizmetlerine yönelik paydaş farkındalığı artırılacaktır. Maliyet Tahmini 3.992.544.000 TL Tespitler Toplumun rekreasyon ihtiyaçları artmaya devam etmektedir. Gıda arz güvenliği konularında ormanların rolü artmaktadır. İhtiyaçlar Orman ekosistemlerinin ürettiği hizmetlerin ulusal ve uluslararası katma değer zincirinin oluşturulması Toplumun ormanların sunduğu rekreasyonel hizmetlerden faydalanmasının sağlanması amacıyla ekoturizm rotalarının tespiti, halkın kullanım ihtiyaçları da göz önüne alınarak yeni ekoturizm alanlarının tesisi ile gıda güvenliğinin teminat altına alınmasına destek olunması gayesiyle bal ormanları tesis faaliyetlerine devam edilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca, “Benim Ormanım” mobil uygulamasının geliştirilerek yaygınlaştırılması çalışmaları da hedef kapsamında yürütülecek öncelikli faaliyetler arasında yer almaktadır. 102 Amaç (A4) ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H4.4) Ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecek, sertifikalı orman alanı artırılacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN İŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Orman kaynaklarının ekonomik, ekolojik ve sosyal açıdan verimli kullanılmasının sağlanması ve orman ürünü çeşitliliğinin artırılması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG4.4.1 Sertifikalı orman alanı (milyon hektar) 100 8,3 12 15 18 21 23,4 Sorumlu Birim İşletme ve Pazarlama Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Orman Zararlılarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı, Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Yıllık denetimlerde majör hata ve buna bağlı belgenin askıya alınması veya iptali Orman alanlarında bazı noktalarda iletişim imkanlarının sınırlı olması, Üretim sürecinde dijital araç kullanımında uyum güçlükleri Stratejiler Piyasa talebi dikkate alınarak sertifikalı orman alanı artırılacak ve müşterilerin rekabet imkanlarının geliştirilmesine katkı sağlanacaktır. Sertifika uygulamaları yaygınlaştırılarak orman ürünlerinin ticareti kolaylaştırılacaktır. Barkod ve benzeri teknolojik sistemlere dayalı ürün takip zinciri oluşturulacak, ürünlerin güvenli ve süratli sevkiyatı sağlanacaktır. Maliyet Tahmini 2.025.000 TL Tespitler Sertifikalı ürüne talep artmaktadır. Dünya genelinde ormanların sürdürülebilir yönetimi için toplumsal duyarlılık artmaktadır. Ürünlerin güvenli ve süratli olarak piyasaya ulaşması önem arz etmektedir. İhtiyaçlar Ulusal PEFC sürdürülebilir orman yönetim standartlarının belirlenmesi ve ulusal sertifikasyonda kullanılması Orman alanlarında ve orman ürünleri satış depolarında internete kesintisiz erişim imkanının sağlanması, Ülkemizde “Orman Yönetim Sertifikasyonu” nu yaygınlaştırma çalışmalarına 2010 yılında başlanmış olup, tümü orman alanlarının sertifikalandırılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecektir. Ayrıca, barkod sistemi uygulamalarıyla üretilen ürünlerin dijital ortamda kayıt, nakil ve takip işlemlerinin daha güvenli hale getirilmesi sağlanacaktır. 103 Amaç (A4) ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H4.5) Standardı bozulmuş orman yollarında büyük onarım çalışmaları yapılarak standart hale getirilecek, mevcut yol miktarı arttırılacaktır. Program/Alt Program ORMANLARIN VE DOĞANIN KORUNMASI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR YÖNETİMİ/ORMANLARIN İŞLETİLMESİ Alt Program Hedefi Orman kaynaklarının ekonomik, ekolojik ve sosyal açıdan verimli kullanılmasının sağlanması ve orman ürünü çeşitliliğinin artırılması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG4.5.1 B tipi standart orman yolu miktarının, toplam orman yolu miktarına oranı (yüzde) 30 62,0 63,0 63,5 64,0 64,5 65,0 PG4.5.2 Mevcut orman yolunun, planlanan toplam orman yolu miktarına oranı (yüzde) 70 64 65 66 67 68 69 Sorumlu Birim İnşaat ve İkmal Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Sel taşkın gibi doğal afetlerin standart hale getirilen orman yollarında tamamen yada kısmen bozulmalara yol açması Orman yolu yapımında birim maliyetlerin yükselmesi Ödeneklerin yetersizliği Yüklenici, iş gücü ve makine-teçhizat yetersizlikleri Stratejiler Ormancılık faaliyetlerinin yoğun olduğu ve standart orman yoluna en fazla ihtiyaç duyulan bölgelere öncelik verilecektir. Ormancılık faaliyetlerinin daha etkin yürütülmesi için orman yolu altyapısı geliştirilecektir. Maliyet Tahmini 21.177.203.000 TL Tespitler Orman yol ağı planlarına göre planlanan toplam orman yolu miktarı 367.000 km olup, inşaa edilen mevcut yol miktarı toplam 234.500 kilometredir. Yani 132.500 km. daha yeni orman yolu yapılması gerekmektedir. Ayrıca, 234.500 km. mevcut yolun 145.500 kilometresi standart yol olup, büyük onarım çalışmasına konu yol miktarı ise 89.000 km.dir. İhtiyaçlar Ormancılık faaliyetlerinin zamanında, etkin ve güvenli yapılabilmesi için B tipi standart orman yollarının geliştirilmesi Ormancılık faaliyetlerinin zamanında, etkin ve güvenli yapılabilmesi için B tipi standart orman yollarının geliştirilmesine yönelik uygulamalar ile mevcut orman yollarından yol standardı bozulan yollarda büyük onarım çalışmalarını içeren faaliyetler hedef kapsamını teşkil etmektedir. Ana fonksiyonu üretim olan ormanlarda ihtiyaca göre yol standartları geliştirilecek, ulaşım alt yapısı güçlendirilerek, ulaşımın daha güvenli yapılmasına yönelik üst yapı ve sanat yapıları tamamlanacak, makine parkı güçlendirilecektir. 104 Amaç (A5) ORMAN KÖYLÜSÜNÜN YERİNDE İSTİHDAMI VE KALKINMASINI DESTEKLEMEK Hedef (H5.1) Orman köylüsü sosyoekonomik projelerle desteklenerek orman halk ilişkileri iyileştirilecek, yerinde istihdama ve ormanların sürdürülebilir yönetimine katkı sağlanacaktır. Program/Alt Program KIRSAL KALKINMA/ ORMAN KÖYLÜLERİNİN KALKINDIRILMASI VE DESTEKLENMESİ Alt Program Hedefi Orman köylüsünün sosyo-ekonomik yönden kalkınmasına katkı sağlayarak; yaşam kalitesinin iyileştirilmesi, gelir kaynakları çeşitliliğinin artırılması ve istihdam sağlanması Performans Göstergeleri* Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG5.1.1 ORKÖY desteklerinden yararlanan aile sayısı (adet) 40 11.100 12.000 12.100 12.200 12.300 12.400 PG5.1.2 ORKÖY desteklerinden yararlanan kooperatif sayısı (adet) 10 10 10 11 11 11 12 PG5.1.3 ORKÖY destekleri ile sağlanan istihdam (adam/ay) 20 27.600 30.000 32.400 36.000 39.600 42.000 PG5.1.4 ORKÖY destekleri ile sağlanan odun tasarrufu (ster) 15 28.000 29.500 30.000 30.500 31.000 31.500 PG5.1.5 Orman köylülerine yönelik eğitim, tanıtım ve bilgilendirme çalışmaları yapılan köy sayısı (adet) 15 2.100 2.300 2.320 2.340 2.360 2.360 Sorumlu Birim Orman ve Köy İlişkileri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı, Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Talep değişkenliği Beklenmeyen maliyet artışı Tabii afetler Stratejiler Ormana olan baskının azaltılması ve milli gelirden en düşük payı alan orman köylüsünün gelirinin ve refah seviyesinin yükseltilmesi için kredi ve hibe desteği arttırılacaktır. Ormanların korunması ve orman- halk ilişkilerinin geliştirilmesi hedefine ulaşmak için verilen desteklerin yanında köylülerin bilinçlendirilmesine yönelik eğitim, tanıtım ve bilgilendirme çalışmaları da yapılacaktır. 105 Geçim kaynakları çeşitlendirilerek, orman köylüsünün bulunduğu yerde geçimini sağlamasına ve istihdamına katkıda bulunulacaktır. Orköy destekleri, sosyo-ekonomik etki ve ihtiyaç analizleri doğrultusunda gerçekleştirilecektir. Ormancılık faaliyetlerine yönelik yapılacak projelerle, orman köylüsü ile işbirliği geliştirilerek kalifiye işgücü açığının kapatılmasına katkı sağlanacaktır. Maliyet Tahmini 11.338.135.000 TL Tespitler Orman köylerinde kırsal yoksulluk devam etmektedir ve iklim değişikliğinin olumsuz etkileri bu olguyu arttıracaktır. Orman köylerinde, kentlere göç nedeniyle nüfus azalmıştır. Ormancılık faaliyetlerinde çalışacak kalifiye işgücü ihtiyacı karşılanamamaktadır. İhtiyaçlar Orman köylülerinin desteklenmesinde uygulanacak projeler için gerekli bütçenin sağlanması, Orman köylüsünü sosyoekonomik yönden yerinde kalkındırılmasına katkı sağlamak amacıyla geçim kaynakları çeşitliliğinin ve istihdam imkanlarının arttırılması. *Hedef kartında yer alan tüm değerleri yıllıktır. Orman içinde ve bitişiğinde yaşayan köy halkının; sosyal ve ekonomik yönden kalkınmalarına katkı sağlayarak, orman üzerindeki olumsuz baskılarının en aza indirilmesi, orman köylülerinin alternatif geçim kaynaklarına yönlendirilmesi hedeflenmektedir. Bu kapsamda; orman köylerinin dezavantajlı konumlarından kaynaklanan kalkınma sorunlarını azaltmaya yönelik üretim ve gelir tabanlı destek araçları geliştirilecektir. Ormanların korunması, geliştirilmesi, işletilmesi ve sürdürülebilir yönetimini sağlamak amacıyla orman köylüsünü sosyoekonomik projelerle desteklemek, orman köylüsüne istihdam alanları oluşturmak, orman-halk ilişkilerini geliştirmek amacıyla eğitim, tanıtım ve bilgilendirme çalışmaları yapmak hedefe yönelik faaliyetler arasında yer almaktadır. 106 Stratejiler Amaç (A5) ORMAN KÖYLÜSÜNÜN YERİNDE İSTİHDAMI VE KALKINMASINI DESTEKLEMEK Hedef (H5.2) Odun dışı orman ürünlerinin kırsal refaha olan katkısı artırılacaktır. Program/Alt Program KIRSAL KALKINMA/ ORMAN KÖYLÜLERİNİN KALKINDIRILMASI VE DESTEKLENMESİ Alt Program Hedefi Orman köylüsünün sosyo-ekonomik yönden kalkınmasına katkı sağlayarak; yaşam kalitesinin iyileştirilmesi, gelir kaynakları çeşitliliğinin artırılması ve istihdam sağlanması Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG5.2.1 Odun dışı orman ürün envanteri yapılan alan miktarı (milyon hektar) 50 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 PG5.2.2 Odun dışı orman ürünlerinin orman köylüsüne katkısı (milyar TL) 50 1,1 1,3 1,5 1,7 1,9 2 Sorumlu Birim Ekosistem Hizmetleri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman Bölge Müdürlükleri Riskler İklim değişikliğine bağlı olarak meydana gelebilecek olumsuzluklar, Aşırı ve düzensiz faydalanma, Stratejiler Odun dışı orman ürünleri ticaretinin izlenmesine ilişkin sistem geliştirilecektir. Odun dışı orman ürünlerinden daha etkin faydalanma imkanları kapsamında orman köylülerine yönelik bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları gerçekleştirilecektir. Maliyet Tahmini 163.188.000 TL Tespitler Toplumun odun dışı orman ürünlerine olan talepleri artmaya devam etmektedir. İhtiyaçlar Orman ekosistemlerinin ürettiği odun dışı ürünlerin ulusal ve uluslararası katma değer zincirinin oluşturulması Odun dışı orman ürünlerinin ülkemiz ekonomisine katkısının artırılabilmesi, orman halk ilişkilerinin iyileşmesine yardımcı olunması, ormanlarının gelişmesine katkı sağlanması için üretimlerin planlanarak devamlılık ilkesiyle tüm ülke potansiyelinin harekete geçirilmesi hedeflenmektedir. Odun dışı orman ürünlerine yönelik yapılacak envanter ve planlama çalışmaları ile ürün potansiyelinin belirlenmesi, böylece üretimin çeşitlendirilerek artırılması yörede yaşayan orman köylümüzün refahına ve istihdamına önemli katkılar sağlayacaktır. Orman ekosistemlerinin ürettiği odun dışı orman ürünlerinin tespit, teşhis, envanter ve planlaması yapılarak ekonomik değeri yüksek ürünlerden sürdürülebilir faydalanma sağlanacaktır. Bu kapsamda; odun dışı orman ürünlerinden yararlanmanın geliştirilmesi, üretilen ve pazarlanan ürün miktarının ve yerel köylülerin bu ürünlerden elde ettikleri gelirlerin artırılması, böylece odun dışı orman ürünleri üretiminin çeşitlendirilerek üretim miktarının artırılması hedef kapsamında yürütülecek öncelikli faaliyetlerdendir. Hedefe yönelik yürütülecek çalışmalarla değer zincirine hammadde arzı sağlanarak orman köylüsünün istihdamına ve refahına katkıda bulunulacaktır. 107 Amaç (A6) KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK Hedef (H6.1) Ormancılık alanındaki sorunların çözümü, yeni tekniklerin geliştirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik araştırma ve geliştirme projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. Program/Alt Program YÖNETİM VE DESTEK/ ÜST YÖNETİM İDARİ VE MALİ HİZMETLER Alt Program Hedefi Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG6.1.1 Sonuçlandırılan araştırma proje sayısı (adet) 60 327 352 377 402 427 452 PG6.1.2 Sonuçlandırılan dış kaynaklı proje sayısı (adet) 40 27 28 29 30 31 34 Sorumlu Birim İşbirliği Yapılacak Birimler Riskler Stratejiler Maliyet Tahmini Tespitler Dış İlişkiler, Eğitim ve Araştırma Dairesi Başkanlığı Merkez ve taşra teşkilatındaki tüm birimler Uzun dönemli araştırma projelerinde personel devamlılığının sağlanmasındaki güçlükler Uzman personel açığı Hibe desteği sağlayan uluslararası kuruluşların yapısındaki değişimler Uygulamaya yönelik araştırma projelerine öncelik verilecektir. Uluslararası ormancılık sürecinde alınan kararların ormancılığımıza entegrasyonu sağlanacaktır. Dış kaynaklı projeler, global gelişme ve ihtiyaçlar ile ülkemiz politika ve öncelikleri çerçevesinde uygulanacaktır. 384.406.000 TL Özellikle atmosferik kirlilik, iklim değişikliği ve diğer etkenlerin ormanlar üzerindeki etkilerin tespitine yönelik araştırmalar yetersizdir. Uluslararası ormancılık sürecinde alınan kararların takibine yönelik uzman personel eksikliği Sonuçlandırılan araştırma projelerin uygulamaya aktarılamamasındaki koordinasyon eksikleri 108 İhtiyaçlar Sürdürülebilir orman yönetimi yaklaşımları, ormanların korunması, bozulan alanların ıslahı ve sürdürülebilir kullanımının geliştirilmesi ile iklim değişikliğine uyum konularında projeler yürütülmesi ve sonuçlandırılması, İklim değişikliğinin ülkemiz ormanlarına etkilerinin değerlendirilerek, biyoçeşitliliğin korunması, ekosistem hizmetlerinin değerlendirilmesi ve optimizasyonuna yönelik araştırmalar yapılması, İklim değişikliği ve sektörler arasındaki etkileşim dikkate alınarak, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı ile ilgili bilimsel çalışmaların geliştirilmesi, Uluslararası ormancılık sürecinin izlenmesi, sürece ilişkin raporların hazırlanması, Küresel sorumlulukların yerine getirilmesi için yüklenilmesi gereken ilave maliyetlerin, küresel toplum ve kuruluşlar tarafından paylaşılması konusundaki ulusal haklarımızın korunmasına özen gösterilerek bu amaçla dış kaynaklı projeler uygulanması, Özellikle atmosferik kirlilik, iklim değişikliği ve diğer etkenlerin ormanlar üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik veri ve bilgi üreten Ar-Ge projelerinin hazırlanması ve sonuçlandırılması, uluslararası ormancılık sürecinde alınan kararların ormancılığımıza entegrasyonunun sağlanması, yakın ve komşu ülkelerle ormancılık alanında işbirliği hedeflenmektedir. Bu kapsamda; sürdürülebilir orman yönetimi yaklaşımları, ormanların korunması, bozulan alanların ıslahı ve sürdürülebilir kullanımının geliştirilmesi ile iklim değişikliğine uyum ve kurumsal yapımın analizi konularında projeler yürütülecek, iklim değişikliğinin ülkemiz ormanlarına etkilerinin değerlendirilerek, biyoçeşitliliğin korunması, ekosistem hizmetlerinin değerlendirilmesi ve optimizasyonuna yönelik araştırmalar yapılacaktır. 109 Amaç (A6) KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK Hedef (H6.2) Stratejik yönetimde kurumsallaşmanın sağlanmasına yönelik; mali, idari, fiziki ve beşeri kaynaklar geliştirilecektir. Program/Alt Program YÖNETİM VE DESTEK/ ÜST YÖNETİM İDARİ VE MALİ HİZMETLER Alt Program Hedefi Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG6.2.1 Öz gelirlerin merkezi yönetim bütçe giderlerini karşılama oranı (yüzde) 20 60 60 61 62 62 62 PG6.2.2 Uygulama birimi düzeyinde SOY K&G seti geliştirilen orman işletme müdürlüğü sayısı (adet) 20 0 0 2 15 30 60 PG6.2.3 Depremlere karşı yenilenen bina ve tesis alanlarının yenilenmesi planlanan toplam bina ve tesis alanlarına oranı (yüzde) 30 5 7 9 11 13 15 PG6.2.4 Hizmet içi eğitim programı gerçekleşme oranı (yüzde) 20 27 100 100 100 100 100 PG6.2.5 Staj programı gerçekleşme oranı (yüzde) 10 100 100 100 100 100 100 Sorumlu Birim Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Merkez ve taşra teşkilatındaki tüm birimler Riskler Stratejiler Maliyet Tahmini Stratejik yönetim araçlarının etki düzeyinin azalması, Hiyerarşik politika belgelerinin etki düzeyindeki azalma, Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği, Uzman personel ihtiyacının karşılanamaması, Doğal afetler, Türkiye ulusal ormancılık programı yenilenecektir. Uygulama birimi düzeyinde sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergeleri seti belirlenerek, izleme değerlendirme ve raporlama mekanizmasının geliştirilmesine katkı sağlanacaktır. Kurum finansman yapısı ve fiziki kaynakları güçlendirilecektir. İnsan kaynakları yönetim modeli geliştirilecek, iç kontrol, program bütçe gibi mali ve genel yönetim araçlarının kurumsallaşması sağlanacaktır. Hizmet içi eğitim ve staj programlarının etkinliği artırılacaktır. 23.229.057.000 TL 110 Tespitler Standart kadroda doluluk oranı memurlarda yaklaşık % 57'ye ulaşmıştır. 2018-2022 döneminde emeklilik, vefat, istifa vb. nedenlerle kurumdan; 5.249'u işçi, 3.701'i memur olmak üzere toplam 8.950 personel ayrılırken, 6.612'si memur, 8.671'i işçi olmak üzere toplam 15.283 personel alımı gerçekleştirilmiştir. Orman Genel Müdürlüğü personelinin yaklaşık % 45'i döner sermaye kadrosunda olup, personel giderleri döner sermaye yükünü artırmaktadır. Depremden zarar gören ya da depreme dayanıklılığı az olan bina ve tesislerin bütçe imkanları ve öncelikler doğrultusunda yenilenmesi gerekmektedir. Mevcut personelin eğitim ve gelişime ihtiyacı devam etmektedir. İhtiyaçlar İnsan kaynaklarının güçlendirilmesi, Personel dağılımının iş yükü analizine göre planlanması, Taşınır ve taşınmaz kayıt sisteminin geliştirilmesi, Uzaktan ve yüz yüze eğitim modellerinin geliştirilmesi, Döner sermaye üzerindeki personel gideri yükünün azaltılması, Belirlenen hedeflere, politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli şekilde yürütülmesi, varlık ve kaynakların korunması, mali bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesi ve muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasının sağlanması yönünde iç kontrol sisteminin kurulması ve uygulanması, insan kaynağı yönetim modelinin geliştirilmesi ve çalışan memnuniyet oranının artırılması hedeflenmektedir. Bu çerçevede; iç kontrol uygulamaları geliştirilecek, stratejik amaç ve hedeflerin etkililiğini ölçme ve değerlendirmeye yönelik mekanizmalar oluşturulacaktır. Ayrıca, sürekli ve nitelikli eğitimlerle çalışanların mesleki ve kişisel gelişimleri sağlanacak, hizmet binaları ve diğer bina ve tesisler gözden geçirilerek, ihtiyaca göre yeni bina ve tesis yapımı ile mevcutların bakım-onarımları gerçekleştirilecektir. 111 Amaç (A6) KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK Hedef (H6.3) Orman Bilgi Sistemi (ORBİS), dijital dönüşüm uygulamaları çerçevesinde gelişen teknolojilere uyumlu hale getirilerek, uzaktan algılama ve yapay zekaya dayalı karar destek sistemleri yaygınlaştırılacaktır. Program/Alt Program YÖNETİM VE DESTEK/ ÜST YÖNETİM İDARİ VE MALİ HİZMETLER Alt Program Hedefi Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG6.3.1 Yapay zeka kullanılan karar destek sistemi sayısı (adet) 60 1 1 2 2 3 3 PG6.3.2 Yeni teknolojilere uyumlu hale getirilen ORBİS modül sayısı (adet) 100 0 0 10 20 30 41 Sorumlu Birim Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Merkez ve taşra teşkilatındaki tüm birimler Riskler Bütçe kısıtı, mali kaynak yetersizliği, Yazılım konusunda yetkinlik belgesi sahibi firma bulunmasındaki güçlükler, Veri entegrasyonu hususunda teknik ve idari paylaşım sorunları, Stratejiler Yangın Yönetim Sisteminde kullanılmaya başlanan yapay zeka teknolojisi, ormanların yasadışı müdahalelere karşı korunması ile ormanlardan verilen izin sahalarının denetim ve kontrolünde kullanılacak şekilde yaygınlaştırılacaktır. Dijital dönüşüme uyum sürecinde açık kaynak kodlu yazılım ve veri tabanlarından faydalanılacaktır. Vatandaş ve özel sektörün ihtiyacına göre elektronik ortamda sunulan hizmetler, talep yoğunluğu ve fayda/maliyet analizlerine göre geliştirilecektir. Maliyet Tahmini 332.545.000 TL Tespitler Orman Bilgi Sisteminde; elektronik satış, ormanlardan verilen izinlere ilişkin işlemler, elektronik ihale, personel alımı başvuruları, yangın gönüllüsü başvuruları gibi hizmetler e- devlet entegrasyonu ile elektronik ortamda yürütülmektedir. ORBİS yazılımında kullanılan yazılım çatısının (framework) desteği, hizmet sağlayıcı tarafından durdurulduğundan günümüz teknolojilerine göre güncelliğini yitirmiştir. 112 Yangın Yönetim Sisteminde kullanılmaya başlanan uzaktan algılama ve yapay zeka destekli karar destek sisteminin geliştirme süreci devam etmektedir. İhtiyaçlar Mevcut yazılımın teknik analizinin yapılması, Yazılımın kullanıcı dostu olması için uygun teknoloji, yazım dili ve kütüphanesinin tespit edilmesi, ORBİS verilerinin analitik olarak değerlendirilmesini sağlamak üzere büyük veri standardında veri kümeleri haline getirilmesi, Kurum dışı verilerin entegrasyonunun sağlanması, Günümüz teknolojik imkânlarından azami ölçüde yararlanılarak ulusal ve uluslararası mevzuat gereğince yapılması gereken tüm iş ve işlemlerin daha hızlı, şeffaf, güvenilir, etkin ve nitelikli olarak yerine getirilebilmesine yönelik bilgi işlem altyapısının oluşturulması ve/veya var olan yapının iyileştirilmesini sağlayacak Orman Bilgi Sisteminin geliştirilerek yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Bu çerçevede; Orman Bilgi Sisteminin işletilmesi için gerekli yazılım ve donanım alt yapısına yönelik başlatılan çalışmalar hızlandırılacak, bilgi güvenliği konusunda kurum personelinin farkındalığı artırılacaktır. Ayrıca, elektronik ortamda yürütülen faaliyetlerle ilgili geliştirilen platform güncellenecek, elektronik ortama aktarılacak faaliyetler önceliklendirilecektir. Elektronik ortama taşınacak faaliyetler için teknik çalışmalar yapılarak ORBİS verileri ile öngörü elde etmek için metin analitiği, makine öğrenimi, tahmine dayalı analitik, istatistik gibi analitik tekniklerin kullanımı sağlanacaktır. Amaç (A6) KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK Hedef (H6.4) Önleyici teftiş yaklaşımı esas alınarak risk odaklı denetimlerin daha stratejik ve etkili olması sağlanacaktır. Program/Alt Program YÖNETİM VE DESTEK/ TEFTİŞ, DENETİM VE DANIŞMANLIK HİZMETLERİ Alt Program Hedefi Performans Göstergeleri Hedefe Etkisi (%) Plan Dönemi Başlangıç Değeri 2023 2024 2025 2026 2027 2028 PG6.4.1 Denetim Yapılan Birim Sayısı (adet)* 50 80 85 90 95 100 105 PG6.4.2 Denetim yapılan birimlerde rehberlik ve bilgilendirme hizmeti verilen idari ve teknik personel sayısı (kişi)* 20 900 1.150 1.200 1.350 1.500 1.500 113 Tespitler PG6.4.3 Risk Odaklı Denetim Sayısı ( adet) 30 225 247 269 291 313 335 Sorumlu Birim Teftiş Kurulu Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Merkez ve taşra teşkilatındaki tüm birimler Riskler Program dışı denetimler Toplumun ormanlardan beklenti çeşitliliğinin artması sonucu denetim konularının genişlemesi Kurumlar arası veri temininde karşılaşılan zorluklar Stratejiler İhtiyaçlar doğrultusunda ikincil mevzuat güncellenecektir. Mevzuat düzenlemelerinin daha iyi anlaşılması, uygulamadaki eksiklerin giderilmesi gayesiyle rehberlik hizmetleri ve risk odaklı denetimlere öncelik verilecektir. Kaynakları etkin ve verimli kullanarak, iletişim ve bilgilendirmeyi önceleyen çözüm odaklı, programlı teftiş ve denetimler yapılacaktır. Merkez ve taşra birim yöneticilerinin denetim mekanizması içerisindeki etkinliğinin artırılması sağlanacaktır. Teftiş ve denetimlerde, yürütülen faaliyet ve hizmetlerin hukuka ve etik ilkelere uygunluğunun etkinliği artırılacaktır. Maliyet Tahmini 1.398.772.000 TL Tespitler İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda inceleme ve soruşturma talepleri artmaktadır. Program dışı inceleme ve soruşturma konularında artış yaşanmaktadır. İhtiyaçlar Ormancılık uygulamalarında yapılan hataların önlenmesi, eksikliklerin giderilmesi, İkincil mevzuatın ihtiyaçlar doğrultusunda güncellenmesi, Teftiş ve denetimlerde; bilişim ve teknolojik imkanlardan faydalanarak yeni teknik ve yöntemlerin geliştirilmesi, *PG6.4.1 ve PG6.4.2 gösterge değerleri yıllıktır. 114 STRATEJİK HEDEF BİRİM İLİŞKİSİ ST R A TE Jİ K A M A Ç LA R ST R A TE Jİ K H ED EF O rm an Z ar ar lıl ar ıy la M üc ad el e D ai . B şk . O rm an Y an gı nl ar ıy la M üc ad el e D ai . B şk . H av ac ılı k D ai re si B aş ka nl ığ ı K ad as tro v e M ül ki ye t D ai re si B aş ka nl ığ ı O rm an İd ar es i v e Pl an la m a D ai re si B şk . İş le tm e ve P az ar la m a D ai re si B aş ka nl ığ ı Si lv ik ül tü r D ai re si B aş ka nl ığ ı A ğa çl an dı rm a D ai re si B aş ka nl ığ ı To pr ak M uh af az a ve H av za Is la hı D ai B şk . Fi da nl ık v e To hu m İş le ri D ai re si B aş ka nl ığ ı Ek os is te m H iz m et le ri D ai re si B şk . O rm an v e K öy İl iş ki le ri D ai re si B aş ka nl ığ ı İn şa at v e İk m al D ai re si B aş ka nl ığ ı İz in v e İr tif ak D ai re si B aş ka nl ığ ı Te fti ş K ur ul u B aş ka nl ığ ı İç D en et im B iri m i B aş ka nl ığ ı H uk uk M üş av irl iğ i St ra te ji G el iş tir m e D ai re si B aş ka nl ığ ı Pe rs on el D ai re si B aş ka nl ığ ı D es te k H iz m et le ri D ai re si B aş ka nl ığ ı D ış İl iş ki le r, Eğ iti m v e A ra ş. D ai re si B şk . B ilg i S is te m le ri D ai re si B aş ka nl ığ ı O rm an B öl ge M üd ür lü kl er i O rm an cı lık A ra şt ırm a En s. M üd ür lü kl er i A1 H1.1 S İ İ İ İ İ H1.2 S İ H1.3 S İ İ İ İ İ İ A2 H2.1 İ İ İ S İ H2.2 İ İ S İ İ İ İ A3 H3.1 İ S İ H3.2 İ İ S İ İ İ H3.3 İ S İ İ İ H3.4 İ S İ İ İ H3.5 İ İ S İ İ A4 H4.1 S İ İ H4.2 S İ İ İ H4.3 S İ H4.4 İ İ S İ İ H4.5 S İ A5 H5.1 İ İ S İ İ H5.2 S İ A6 H6.1 İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ S İ İ İ H6.2 İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ S İ İ İ İ İ İ H6.3 İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ S İ İ İ H6.4 İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ S İ İ İ İ İ İ İ İ İ S: Sorumlu Birim İ: İşbirliği Yapılacak Birim/Birimler 115 HEDEF RİSKLERİ VE KONTROL FAALİYETLERİ Hedeflerin belirlenmesi ve detaylandırılması aşamasında gerçekleştirilen risk analiz sonucuna aşağıda yer verilmiştir.3 AMAÇ (A1): ORMAN VE ORMAN KAYNAKLARINI HER TÜRLÜ ZARARLILARA KARŞI KORUMAK Hedef (H1.1): İklim değişikliği sürecinde orman yangınlarıyla emniyetli ve etkin mücadele yöntemleri geliştirilecek, yangın zararlarını azaltmak için mücadele gücü artırılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri İklim değişikliği ve meteorolojik şartlar İklim değişikliğinin orman ekosistemleri üzerine etkilerinin araştırılmasındaki yetersizliklerden kaynaklı uzun dönem projeksiyonların oluşturulamaması Erken uyarı sistemleri geliştirilerek orman yangınlarına erken ve etkili müdahale edilmesi Yangın organizasyonun güçlendirilerek, iletişim ve haberleşme sistemlerinin geliştirilmesi Yangınla mücadelede uzaktan algılama tekniklerinin geliştirilmesi ve uygulanması Yangınla mücadelede işbaşı eğitimlerin artırılması Ormana yakın alanlardaki nüfus ve yerleşim Hızlı kentleşme kaynaklı ormanlara baskının artması Yangın risk haritalarının oluşturulması Orman içerisinden gecen demiryolu, karayolu ve enerji nakil hatları Orman içerisinden geçen ulaşım yolları ve enerji nakil hatları kaynaklı yangın çıkma riskinin artması Yangın öncesi eğitim ve bilinçlendirme faaliyetlerinin ilgili paydaş gruplarını kapsayacak şekilde planlanması ve uygulanması Hedef (H1.2): Hukuken orman tanımına giren yerler ile orman kadastrosu kesinleşen alanların tapuya tescili sağlanacak, 2B uygulamaları tamamlanarak mülkiyet sorunları giderilecektir. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Teknik sıhhate haiz olmayan kadastro altlıkları Büyük ölçekli harita yönetmeliğine uygun yapılmayan kadastro çalışmalarında tescil sorunlarının yaşanması Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü ile işbirliğine gidilmesi Mülkiyet davalarının sonuçlanma sürecinin uzaması Kadastro işlemlerine yapılan itirazlarla ilgili davaların mahkemelerce sonuçlandırılması sürecindeki uzamaların tescil sürecini etkilemesi 2/B uygulamalarının tamamlanarak mülkiyet durumu ile ilgili belirsizlik ve ihtilafların giderilmesi Kadastro çalışmalarının tapuya tescilinin sağlanamaması Orman alanlarının tescilinin sağlanması için kadastro altlıklarının sayısal olmaması Orman kadastrosu çalışması ilan edilen birimlerde teknik eksikliklerin giderilmesi suretiyle tescil işlemleri tamamlanması Hedef (H1.3): Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, muhafaza ormanlarının ayrılma gerekçesine uygun yönetilmesi sağlanacak, ormanlar yasadışı müdahalelere karşı daha etkin korunacak ve zararlı organizmalarla doğaya uygun mücadeleye devam edilecektir. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Atmosferik kirlilik ve iklim değişikliği Atmosferik kirlilik ve iklim değişikliğinin ormanlar üzerindeki olumsuz etkileri İklim değişikliğine dirençli türler üzerinde araştırma projelerinin hazırlanması ve uygulanması Orman ekosistemlerin sağlığının izlenmesi ve raporlanması Gözlem alanlarından temin edilen verilerde kalite sorunu ve tutarsızlık Seviye I ve Seviye II alanlarında yapılacak gözlemlerin zamanında ve belirlenmiş kriterlere göre yapılamaması Hizmet alımı yoluyla çalışmaların devamlılığının sağlanması 3 Hedef riskleri ve kontrol faaliyetlerinin belirlenmesi sürecinde; iç kontrol bağlamında gerçekleştirilen risk analiz çalışmaları ve durum analiz bulguları dikkate alınmıştır. 116 Zararlı tespitindeki gecikmeler Zararlı tespitindeki gecikmelerin mücadelede etkinliği azaltması, orman ağaçları gelişimindeki etkinin artması ve/veya durumunun devamlılığını sağlamadaki güçlükler Orman zararlılarıyla mücadeleyi kolaylaştıracak ve yönlendirecek izleme sisteminin geliştirilmesi Hızlı kentleşme ve kentsel nüfus Ormanlar üzerindeki baskının artması Orman korumada etkinliğin artırılmasına yönelik modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi Kırsal kesimde yaşayanların gelir seviyesinin düşüklüğü Orman ekosistemleri üzerindeki, kırsal fakirliğe bağlı baskıların devam etmesi Orman köylüsünün sosyo-ekonomik yönden desteklenmesi AMAÇ (A2): İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ SÜRECİNDE ORMAN BİYOÇEŞİTLİLİĞİNİN DEVAMLILIĞINI SAĞLAMAK Hedef (H2.1): Orman biyolojik çeşitliliği açısından önemli alanlar tespit edilecek, bu alanlara yönelik koruma hedefleri belirlenerek biyolojik çeşitliliğin geliştirilmesi sağlanacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Orman ekosistem hizmetlerinden aşırı ve düzensiz faydalanma Talep atışına bağlı düzensiz faydalanma eğilimlerinin artması Biyolojik çeşitlilik bakımından sağlıklı orman ekosistemlerinin zarar görmesini engelleyici tedbirlerin alınması İklim krizine bağlı olarak meydana gelebilecek olumsuzluklar İklim değişikliği kavramının paydaşlar tarafından yeterli düzeyde anlaşılamamış olması Kamuoyunun bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi Bütçe kısıtı, mali kaynak yetersizliği Talep edilen kaynak ile tahsis edilen kaynak arasında farklılıkların olması Kaynak tahsisinde biyolojik çeşitliliğin korunması faaliyetlerinin önceliklendirilmesi Hedef (H2.2): Kuraklık, tuzluluk gibi ekstrem koşullar ile biyotik ve abiyotik etkenlere dayanıklı genetik kaynaklar tespit edilerek orman tesis çalışmalarında kullanılmak üzere tohum ve fidan üretim altyapısı geliştirilecektir. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Uzman personel yetersizliği Biyolog, kimyager, genetik mühendisi gibi uzmanlara ihtiyaç duyulması Laboratuvar cihazlarının kullanımına yönelik eğitimler düzenlenmesi AMAÇ (A3): ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H3.1): Ormanların sağlık ve kalitesinin arttırılmasına yönelik silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Arazi etütlerinin hatalı değerlendirilmesi Uygulama projeleri ve keşif özetlerinin sağlıklı düzenlenememesi Arazi etütlerinin uzman personelce yapılmasının sağlanması Teknik müdahale hataları Meşcere gelişim çağına uygun teknik müdahalelerin zamanında ve doğru yapılamaması Uygulamalı arazi çalışmaları ile kapasitenin geliştirilmesi 117 Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Uzman personel yetersizliği Proje verileri ile orman amenajman planı verileri arasındaki tutarsızlıklara bağlı gecikmelerin olması Hizmet içi eğitimlerle insan kaynakları kapasitesinin geliştirilmesi Proje alanlarında arazi ve toprak etütlerinin sağlıklı yapılamaması Hedef (H3.3: Endüstriyel plantasyona uygunluğu tespit edilen toplam 30.000 hektar sahada endüstriyel ağaçlandırma yapılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Talep edilen kaynak ile tahsis edilen kaynak arasında farklılıkların olması Özel sektörün katılımı sağlanarak ağaçlandırma ölçeğinin artırılması ve özel ormancılık sektörünün geliştirilmesi Sosyal baskılar Kısa idare süreli hızlı gelişen türlerle yapılan endüstriyel ağaçlandırma çalışmaları ile alandaki tüm ağaçların kesilmesi tekniği uygulanmaktadır. Uygulama sonuçlarına dair toplumda oluşabilecek çevresel endişeler Kamuoyunun bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi Yangın ve böcek zararları Tesis edilen alanlarda meydana gelecek orman yangınları veya böcek zararlarının idare süresini uzatması Önleyici tedbirlerin geliştirilmesi Islah edilmiş fidan materyali yetersizlikler Endüstriyel ağaçlandırmalarda kullanılacak ıslah edilmiş fidan materyalinin yetersizliği Özel fidanlıkların desteklenmesi ve kapasitelerinin geliştirilmesi Islah edilmiş fidan materyali üretim miktarının artırılması Hedef (H3.4): Orman varlığımız, ülke toplam alanının %30,3’üne çıkarılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Talep edilen kaynak ile tahsis edilen kaynak arasında farklılıkların olması Özel sektörün katılımı sağlanarak ağaçlandırma ölçeğinin artırılması ve özel ormancılık sektörünün geliştirilmesi Orman alanlarındaki özel ağaçlandırmaya konu sahaların belirlenmesinde ön etüt çalışmalarının yapılması Ekstrem meteorolojik şartlar ve iklim değişikliği İklim değişikliğinin yetişme muhiti şartlarına olumsuz etkileri Etüt çalışmalarının uzman personelce gerçekleştirilmesi Ağaçlandırma çalışmalarında kuraklığa dayanıklı ağaç türlerinin kullanılması Hedef (H3.5): Toprak kaybının azaltılmasına yönelik erozyonla mücadele edilecek, mera ıslah çalışmaları geliştirilecektir. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Talep edilen kaynak ile tahsis edilen kaynak arasında farklılıkların olması Can ve mal kaybına sebep olabilecek potansiyel erozyon riski taşıyan havzalar ile ekonomik etkinliği yüksek havzalara öncelik verilmesi Çalışma yapılacak orman dışı alanların tahsisinde yaşanabilecek gecikmeler Program uygulamalarında, çalışma yapılacak orman dışı alanların tahsisinde gecikmelerden kaynaklı sapmaların yaşanması İlgili paydaş grupları ile işbirliği ve koordinasyonun sağlanması 118 Hedef (H3.2): Verimli Orman Alanı 14.150.000 hektara çıkarılacaktır. Entegre uygulamalarda, ilgi gruplarının bir araya getirilememesi Entegre proje uygulamalarında katılımcılığın sağlanamaması İlgili paydaş gruplarına yönelik bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması Aşırı ve düzensiz faydalanma Düzensiz ve aşırı faydalanmanın mera alanlarındaki verimliliği azaltması Orman içi ve orman kenarı meraların geliştirilmesi amacıyla imar, ıslah ve ihya tedbirlerinin tekniğe uygun şekilde uygulanması AMAÇ (A4): ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H4.1): 10.500.000 hektar orman alanının çok maksatlı faydalanmaya uygun olarak envanteri çıkarılacak ve amenajman planı yenilenecektir. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Nitelikli personel açığı Personel açığına dayalı olarak planların zamanında bitirilememesi Hizmet alımları yoluyla personel açığının giderilmesi Arazi çalışmalarının sağlıklı yapılamaması Arazi şartlarının güçlük derecesinin fazla olduğu alanlarda yeni yaklaşımların geliştirilmesi Denetim ve kontrol faaliyetlerinin artırılması Bilgi teknolojileri alt yapısındaki yetersizlikler Veri güvenliğini temin eden alt yapıların oluşturulamaması Veri yedekleme stratejisinin geliştirilmesi Arşivlemede verilerin zarar görmesi ya da veri kaybı Orman Bilgi Sisteminde (ORBİS) gerekli iyileştirmelerin yapılması Hedef (H4.2): Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimlilik artırılacak, maliyetler düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabet sağlanacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri İş gücü yetersizliği Orman ürünleri üretiminde iş gücü yetersizliği ve orman köylerinde üretim işçiliği arz açığı Üretim işçilerinde eğitim ve profesyonelleşmeye geçilmesi Üretim ve pazarlama sürecinde mekanizasyon ve dikili satışın yaygınlaştırılması Oduna dayalı orman ürünleri arz açığı Lif-yonga sektörü başta olmak üzere ince odun materyaline yönelik taleplerin karşılanamaması Üretimin artırılması yönelik endüstriyel ağaçlandırmaların tesis edilmesi Verim yüzdesinin düşüklüğü Endüstriyel odun üretiminde verim yüzdesinin düşük gerçekleşmesi Eğitim ve denetimlerin artırılması, ürün standartlarının sağlanması Hedef (H4.3): Orman ekosistem hizmetleri yaygınlaştırılarak vatandaşların bu hizmetlere erişimi kolaylaştırılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Aşırı ve düzensiz faydalanma İklim değişikliğine bağlı olarak meydana gelebilecek olumsuzluklar Talep atışına bağlı düzensiz faydalanma eğilimlerinin artması Çevreye duyarlı bir yaklaşımla ekoturizm alanlarının yaygınlaştırılması Orman ekosistem hizmetlerine yönelik paydaş farkındalığının artırılması Ekosistem hizmetlerinin yaygınlaştırılması Ormancılıkla ilgili karbon piyasası ve yeşil sertifikasyon uygulamalarının geliştirilmesi Hedef (H4.4): Ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecek, sertifikalı orman alanı artırılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Denetimlerde majör hata ve buna bağlı belge iptali Sertifikasyon ilkelerinin ve kriterlerinin uygulanamaması PEFC sürdürülebilir orman yönetimi ulusal standartlarının belirlenmesi ve ulusal sertifikasyonda kullanılması 119 Hedef (H4.5): Standardı bozulmuş orman yollarında büyük onarım çalışmaları yapılarak standart hale getirilecek, mevcut yol miktarı arttırılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri İşgücü yetersizliği Hizmet alımı yoluyla gerçekleştirilen yol ağı planı ve yol yapımında yüklenici iş gücünün yetersizliği Kurumsal imkânlarla programların tamamlanması İşbaşı eğitimleri ile kapasite gelişiminin sağlanması Denetim ve kontrollerin deneyimli uzman personelce yapılmasının sağlanması Orman yolları birim maliyetlerinin yükselmesi Coğrafi şartların, yol yapım maliyetlerini artırması Makine parkı ve ekipmanların güçlendirilmesi AMAÇ (A5): ORMAN KÖYLÜSÜNÜN YERİNDE İSTİHDAMI VE KALKINMASINI DESTEKLEMEK Hedef (H5.1): Orman köylüsü sosyoekonomik projelerle desteklenerek orman halk ilişkileri iyileştirilecek, yerinde istihdama ve ormanların sürdürülebilir yönetimine katkı sağlanacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Talep değişkenliği Orman köylülerine sağlanan destekler sosyal ve ekonomik talepler doğrultusunda gerçekleşmekte olup, talep değişikliği kaynaklı program uygulamalarında sapmaların yaşanması Uygulama mevzuatında gerekli düzenlemelerin yapılarak taleplerin karşılanması Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Talep edilen kaynak ile tahsis edilen kaynak arasında farklılıkların olması Orman köylüsünün ormana bağımlılığını ve orman üzerindeki baskısını azaltmak maksatlı desteklerin önceliklendirilmesi Beklenmeyen maliyet artışları Öngörülemeyen maliyet artışlarının, hibe ve kredi desteği etkisini azaltması Beklenmeyen maliyet artışlarına bağlı zorunlu program değişikliğine gidilmesi Hedef (H5.2): Odun dışı orman ürünlerinin kırsal refaha olan katkısı artırılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri İhracata konu odun dışı orman ürünlerinde, başka ülkelerde yeni tedarikçilerin oluşması Katma değeri yüksek odun dışı orman ürünlerinde markalaşma ve standardizasyonun oluşturulamaması Katma değeri yüksek odun dışı ürünlerin sürdürülebilir faydalanmaya yönelik yönetim planlarının geliştirilmesi Rekabeti sağlayacak desteklerin yetersizliği Ticari değeri yüksek ürünlerde sürdürülebilir rekabeti sağlayacak tedbirlerin uygulamaya konulması Odun dışı orman ürünlerinin ulusal ve uluslararası katma değer zincirinin oluşturulması Aşırı ve düzensiz faydalanma Katma değeri yüksek odun dışı orman ürünlerin hasat sürecinde değer kaybı Odun dışı orman ürünlerinden daha etkin faydalanma imkanları kapsamında orman köylülerine yönelik bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri yürütülmesi Üretim planlaması ve hasat tekniklerinin geliştirilmesi Odun dışı orman ürünleri talep atışına bağlı düzensiz faydalanma eğilimlerinin artması Envanter ve pazar analizlerinin yapılması 120 AMAÇ (A6): KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK Hedef (H6.1): Ormancılık alanındaki sorunların çözümü, yeni tekniklerin geliştirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik araştırma ve geliştirme projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Araştırma projelerinin uygulamaya aktarılamaması Hazırlanan projelerin uygulamaya dönük hazırlanmaması ve/veya uygulayıcı birimlerin proje sonuçlarına ilgisizliği Araştırma ana (master) planının revize edilmesi Proje metodolojisi konusunda eğitimlerinin düzenlenmesi Proje sonuçlarına ilişkin bilgilendirme araçlarının geliştirilmesi Araştırma projelerinin zamanında tamamlanamaması Proje çalışanlarının sürekliliğinin sağlanamaması nedeniyle projelerde uzatma taleplerinin varlığı Proje süreci ara değerlendirmelerinin yapılması ve proje çalışanlarının sürekliliğinin temini Dış kaynaklı projelerden beklenen faydanın elde edilememesi Dış kaynaklı projelerde proje hedefleri ile çıktıları arasındaki uyumsuzluk Proje hedeflerine uygun sonuçların elde edilmesine yönelik ara değerlendirmelere dayalı revizyonların gerçekleştirilmesi Proje uygulayıcı birimlerle ya da kuruluşlarla gerekli koordinasyonun sağlanması ve ara değerlendirmelerin yapılması Uluslararası kuruluşlara yapılan raporlamaların sağlıklı ve zamanında yapılamaması Uluslararası sözleşmeler kaynaklı raporlama sorumluluklarının istenilen standartlarda hazırlanamaması Veri ve bilginin üretilmesine yönelik araştırma projelerinin hazırlanması ve uygulanması Veri kayıt sisteminin geliştirilerek, veri kalitesi ve güvenirliliğinin artırılması Uluslararası ormancılık sürecinin ve alınan kararların yeterince takip edilememesi Uzman personel yetersizliği kaynaklı süreç takiplerinin yeterince yapılamaması Yabancı dil kursları ve uzaktan eğitim metotları uygulanarak insan kaynakları kapasitesinin artırılması Yurt dışı görevlendirmelerde, uzmanlık düzeyinin dikkate alınması Hedef (H6.2): Stratejik yönetimde kurumsallaşmanın sağlanmasına yönelik; mali, idari, fiziki ve beşeri kaynaklar geliştirilecektir. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Stratejik yönetim araçlarının sahiplenilmemesi Her düzeyde çalışanların stratejik plan, performans programı ve faaliyet raporu hazırlık süreçlerine yeterli katkı ve önemi vermemesi Her bir sürece dair bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetlerinin yürütülmesi İç ve dış denetimlerle, sürecin geliştirilmesine katkı sağlanması Hiyerarşik politika belgelerinin etki düzeyinin azalması Ulusal ormancılık programının sektörel ihtiyaçları karşılamada yetersiz kalması Ulusal ormancılık programının yenilenmesi Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Öz gelirlerin giderleri karşılamaması Bütçe disiplinin sağlanması Uygulamalarda, fayda maliyet analizine dayalı önceliklendirmeye gidilmemesi Hizmet içi eğitim programının uygulanamaması Uygulanmakta olan tasarruf tedbirleri nedeniyle programların gerçekleştirilememesi Eğitim taleplerinin merkez ve taşra birimleri ile koordineli olarak belirlenmesi, hizmet içi eğitime alınacak çalışanların belirlenmesi sürecinde gerekli değerlendirmelerin yapılması Hizmet içi eğitim programlarının ihtiyaçlar göz önüne alınmak kaydıyla öncelikli konular arasından oluşturulması 121 Hedef (H6.3): Orman Bilgi Sistemi (ORBİS), dijital dönüşüm uygulamaları çerçevesinde gelişen teknolojilere uyumlu hale getirilerek, uzaktan algılama ve yapay zekaya dayalı karar destek sistemleri yaygınlaştırılacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Talep edilen kaynak ile tahsis edilen kaynak arasında farlılıkların olması Bilişim kaynaklarının en yüksek faydayı sağlayacak şekilde tahsisinin sağlanması Maliyeti yüksek yazılımlar yerine açık kaynaklı yazılımlara geçilmesi Hedef (H6.4): Önleyici teftiş yaklaşımı esas alınarak risk odaklı denetimlerin daha stratejik ve etkili olması sağlanacaktır. Risk Açıklama Kontrol Faaliyetleri Program dışı denetimler Başta iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olmak üzere teftişe konu inceleme ve soruşturma taleplerinin artması İhtiyaçlar doğrultusunda ikincil mevzuatın güncellenmesi Risk odaklı denetimlere öncelik verilmesi Çözüm odaklı programlı teftiş ve denetimlerin yapılması 122 MALİYET TAHMİNİ YILLAR 2024 2025 2026 2027 2028 Toplam (Bin TL) AMAÇ 1 26.315.727 34.159.274 39.205.312 43.125.842 47.438.426 190.244.581 Hedef 1.1 22.253.767 29.259.158 33.577.062 36.934.768 40.628.244 162.652.999 Hedef 1.2 146.256 20.170 23.230 25.553 28.108 243.317 Hedef 1.3 3.915.704 4.879.946 5.605.020 6.165.521 6.782.074 27.348.265 AMAÇ 2 511.483 213.193 168.562 185.419 203.960 1.282.617 Hedef 2.1 44.520 18.173 51.181 56.299 61.929 232.102 Hedef 2.2 466.963 195.020 117.381 129.120 142.031 1.050.515 AMAÇ 3 6.607.563 5.908.347 6.751.409 7.426.551 8.169.206 34.863.076 Hedef 3.1 2.353.650 2.707.938 3.114.156 3.425.572 3.768.129 15.369.445 Hedef 3.2 269.317 304.176 347.801 382.581 420.840 1.724.715 Hedef 3.3 980.000 1.210.000 1.367.000 1.503.700 1.654.070 6.714.770 Hedef 3.4 2.068.664 1.345.654 1.547.535 1.702.289 1.872.518 8.536.660 Hedef 3.5 935.932 340.579 374.917 412.409 453.649 2.517.486 AMAÇ 4 26.294.705 30.181.948 34.680.095 38.148.105 41.962.915 171.267.768 Hedef 4.1 197.565 218.734 222.289 244.518 268.970 1.152.076 Hedef 4.2 22.204.240 25.536.165 29.366.621 32.303.283 35.533.611 144.943.920 Hedef 4.3 650.440 695.293 799.641 879.605 967.565 3.992.544 Hedef 4.4 290 361 415 456 503 2.025 Hedef 4.5 3.242.170 3.731.395 4.291.129 4.720.243 5.192.266 21.177.203 AMAÇ 5 1.681.665 2.065.361 2.342.688 2.576.957 2.834.652 11.501.323 Hedef 5.1 1.656.665 2.036.611 2.309.625 2.540.588 2.794.646 11.338.135 Hedef 5.2 25.000 28.750 33.063 36.369 40.006 163.188 AMAÇ 6 3.708.637 4.088.566 5.301.382 5.831.522 6.414.673 25.344.780 Hedef 6.1 55.158 68.691 78.718 86.590 95.249 384.406 Hedef 6.2 3.289.347 3.735.650 4.895.486 5.385.036 5.923.538 23.229.057 Hedef 6.3 163.372 35.184 40.480 44.528 48.971 332.545 Hedef 6.4 200.760 249.041 286.698 315.368 346.905 1.398.772 TOPLAM 65.119.780 76.616.689 88.449.448 97.294.396 107.023.832 434.504.145 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 27.128.339 32.006.719 36.197.375 39.817.112 43.798.826 178.948.371 GENEL TOPLAM 92.248.119 108.623.408 124.646.823 137.111.508 150.822.658 613.452.516 123 FİNANSMAN KAYNAĞI FİNANSMAN TÜRÜ YILLAR 2024 2025 2026 2027 2028 Toplam (Bin TL) ÖZEL BÜTÇE 27.748.119 34.448.408 39.345.571 43.280.133 47.608.145 192.430.376 Hazine Yardımı 11.928.119 15.013.064 17.312.167 19.043.384 20.947.722 84.244.456 Öz Gelirler 15.800.000 19.415.344 22.013.404 24.214.744 26.636.219 108.079.711 Net Finansman 20.000 20.000 20.000 22.005 24.204 106.209 DÖNER SERMAYE 64.500.000 74.175.000 85.301.252 93.831.375 103.214.513 421.022.140 Orman Ürünleri Satış Geliri 60.500.000 69.575.000 80.011.252 88.012.375 96.813.613 394.912.240 Diğer Gelirler 4.000.000 4.600.000 5.290.000 5.189.000 6.400.900 26.109.900 GENEL TOPLAM 92.248.119 108.623.408 124.646.823 137.111.508 150.822.658 613.452.516 İZLEME VE DEĞERLENDİRME Stratejik plan uygulamaları; planda yer alan stratejik hedeflerin öncelikleri doğrultusunda yıllık olarak hazırlanacak performans programları ile ortaya konulacak, ayrıca hazırlanan programlar; sektörler, bütçeler ve projeler itibariyle yersel dağılımları yapılarak uygulamaya aktarılan yatırım ve döner sermaye iş programları ve eylem planlarıyla desteklenecektir. Stratejik plan izleme ve değerlendirme süreci; mali yıl içinde ve yılsonunda gerçekleştirilecek olup, bu süreçte yürütülecek çalışmalara ilişkin özet bilgilere aşağıda yer verilmiştir. 1. İzleme ve Değerlendirme Süreci Mali Yıl İçinde Yapılacak Değerlendirme Stratejik plan ve yılı performans programında yer alan öncelikli hedefler kapsamında yürütülen faaliyet ve/veya projelerde sağlanan gelişme ve gerçekleşmeler ile kaynak kullanım düzeyini, performans göstergelerinde kaydedilen ilerleme ile birlikte ortaya koymak, hedeflenen düzeye ulaşılmasını engelleyebilecek hususlar ile riskleri değerlendirilmek ve gerekli tedbirleri almak üzere yapılacak çalışmaları kapsamaktadır. Performans gösterge hedef değerlerinde, önemli derecede sapmaların olduğu durumlarda gerekli ilave tedbirler geliştirilecektir. Mali Yıl Sonunda Yapılacak Değerlendirme Performans hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığını ortaya koymak, performans hedeflerinde ortaya çıkan sapmaların nedenlerini analiz etmek ve hesap verme sorumluluğu kapsamında hazırlanacak idare faaliyet raporlarında performans sonuçlarına ilişkin bilgileri elde etmek üzere yapılacak çalışmaları kapsamaktadır. Bu süreçte, özellikle stratejiler, performans hedefleri, faaliyet ve/veya projeler ile kaynak kullanımı üzerinde durulacak, tamamlanmış faaliyet ve/veya projelerin belirlenen stratejik amaç ve hedeflere olan katkısı ile amaç, hedef ve performans göstergelerinin ilgililik, etkililik, etkinlik ve sürdürülebilirliği analiz edilecektir. 124 2. Görev, Yetki ve Sorumluluklar Stratejik plan izleme ve değerlendirme sürecinde temel sorumluluk üst yöneticinindir. Hedeflerde, yürütülen faaliyet ve/veya projelerde sağlanan gelişme ve gerçekleşmeler ile performans göstergelerinin ve risklerin takibinde ise sorumluluk; hedeflerden sorumlu birim harcama yetkilisindedir. Hedeflere yönelik harcama birimlerinden alınan raporların konsolide edilmesi ve üst yöneticiye sunulmasında ise sorumluluk Strateji Geliştirme Dairesi Başkanındadır. Hedeflere yönelik harcama birimlerinden alınan bilgilerin konsolide edilmesi sonrasında hazırlanacak raporların değerlendirme sürecinde ise sorumluluk, Strateji Geliştirme Kurulundadır. Kurul, altı aylık dönemlerde izleme toplantıları, yıllık dönemlerde ise değerlendirme toplantıları yapacaktır. Bu toplantılar sonucunda üst yönetici tarafından, stratejik plan döneminin kalan süresi için gerekli önlemler ortaya konulacaktır. Toplantıların koordinasyonu, sekretarya hizmetleri ve sonrasında hazırlanacak dokümanların rapor haline getirilmesi süreci Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığınca yürütülecektir. 3. Raporların Hazırlanması Stratejik plan izleme ve değerlendirme sürecinde; Temmuz ayının sonuna kadar stratejik plan izleme raporu, takip eden yılın Şubat ayı sonuna kadar ise stratejik plan değerlendirme raporu hazırlanacaktır. Hazırlanan stratejik plan değerlendirme raporuna İdare Faaliyet raporunda yer verilecektir. Stratejik plan dönemi sonunda hazırlanacak gerçekleşme raporunda ise; plan uygulama sürecinde elde edilen sonuçlara, başarılı uygulamalara ve sonuçların sürdürülebilirliği gibi hususlara ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir. 125 126 TÜRKİYE, SÜRDÜRÜLEBİLİR ORMAN YÖNETİMİ KRİTER VE GÖSTERGE SETİ KRİTER 1 ORMAN KAYNAKLARI VE KÜRESEL KARBON DÖNGÜSÜNE KATKISI K.1-N Orman kaynaklarını ve bunların küresel karbon döngüsüne katkılarını sürdürmek ve uygun bir şekilde geliştirmek için politikalar, kurumlar ve araçlar 1.1. ORMANLIK VE DİĞER AĞAÇLIK ALANLAR 1.2. DİKİLİ AĞAÇ SERVETİ VE ARTIMI 1.3. KARBON STOKU 1.4. ORMAN KADASTROSU 1.5. ORMAN ALANLARININ YÖNETİMİ KRİTER 2 ORMANLARIN SAĞLIĞI, CANLILIĞI VE BÜTÜNLÜĞÜ K.2-N Orman ekosistemlerinin sağlığı, canlılığı ve bütünlüğünü sürdürmek için politikalar, kurumlar ve araçlar 2.1. DOĞAL FAKTÖRLERDEN ETKİLENEN ORMANLAR 2.2. SİLVÜKÜLTÜREL FAALİYETLER 2.3. İNSAN KAYNAKLI ZARARLAR 2.4. OTLATMA ZARARI 2.5. İZİN VE İRTİFAKLAR 2.6. ORMANLARDA HAVA KİRLİLİĞİ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ETKİLERİNİN İZLENMESİ 2.7. ORMAN YOLLARI VE TESİSLERİ KRİTER 3 ORMANLARIN ÜRETİM KAPASİTESİ VE FONKSİYONLARI K.3-N Ormanların üretim fonksiyonlarını sürdürmek ve teşvik etmek için politikalar, kurumlar ve araçlar 3.1. ARTIM VE ÜRETİM 3.2. ODUN DIŞI ÜRÜNLER VE HİZMETLER 3.3. SERTİFİKALI ORMAN KRİTER 4 ORMAN BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİ K.4-N Orman ekosistemlerindeki biyolojik çeşitliliği sürdürmek, korumak ve uygun bir şekilde artırmak için politikalar, kurumlar ve araçlar 4.1. AĞAÇ TÜR ÇEŞİTLİLİĞİ 4.2. GENÇLEŞTİRME 4.3. DOĞALLIK 4.4. TANITILAN AĞAÇ TÜRLERİ 4.5. ÖLÜ ODUN 4.6. GEN KAYNAKLARI 4.7. ORMANIN PARÇALARA AYRILMASI 4.8. TEHDİT ALTINDAKİ ORMAN TÜRLERİ 4.9. KORUNAN ORMANLAR 4.A. YAYGIN ORMAN KUŞ TÜRLERİ 4.B. YAYGIN MEMELİ HAYVAN TÜRLERİ 127 TÜRKİYE, SÜRDÜRÜLEBİLİR ORMAN YÖNETİMİ KRİTER VE GÖSTERGE SETİ KRİTER 5 ORMANLARIN KORUYUCU FONKSİYONLARI K.5-N Orman yönetiminde, ormanların koruma fonksiyonlarını sürdürmek ve uygun bir şekilde artırmak için politikalar, kurumlar ve araçlar 5.1. TOPRAK KORUMA ORMANLARI 5.2. SU KORUMA ORMANLARI 5.3. DOĞAL AFET VE ALTYAPI KORUMA ORMANLARI KRİTER 6 ORMANLARIN SOSYO-EKONOMİK FONKSİYONLARI K.6-N Ormanların sosyoekonomik fonksiyonlarını sürdürmek için politikalar, kurumlar ve araçlar 6.1. ORMANCILIK SEKTÖRÜNÜN GSYH'YA KATKISI 6.2. ORMAN ÜRÜNLERİ ARZ TALEP DENGESİ 6.3. ORMANCILIK SEKTÖRÜNDE İSTİHDAMIN BÜYÜKLÜĞÜ VE NİTELİĞİ 6.4. ORMANCILIĞIN FİNANSAL DENGESİ 6.5. DEVLET BÜTÇESİNDEN ORMANCILIK SEKTÖRÜNE AYRILAN PAY 6.6. ORMANA BAĞIMLI TOPLUMUN BÜYÜKLÜĞÜ 6.7. REKREASYON HİZMETLERİNDEN FAYDALANANLAR 6.8. ORMANCILIK SEKTÖRÜNDEN ORMAN KÖYLÜSÜNE GELİR TRANSFERİ 6.9. ARAŞTIRMA, GELİŞTİRME, YAYIM VE EĞİTİM ÇALIŞMALARI 6.A. ORMANCILIKLA İLGİLİ STK’LARIN FAALİYETLERİ 6.B. ORMAN TOPLUM UYUŞMAZLIKLARI ORMANCILIK POLİTİKASI VE YÖNETİŞİM (N-NİTEL GÖSTERGELER) 1. Ulusal Orman Programları ya da eşdeğerleri 2. Kurumsal çerçeveler 3. Yasal/mevzuata ilişkin çerçeve: Ulusal (ve/veya alt-ulusal) ve Uluslararası taahhütler 4. Finans ve ekonomi araçları 5. Bilgi ve iletişim 128 ORMANCILIKTA KÜRESEL HEDEFLER 20 Ocak 2017’de BM’lerde (Birleşmiş Milletlerde) gerçekleştirilen konferansta ilk kez UNFF (Birleşmiş Milletler Ormancılık Formu) konulu bir özel oturum yapılmış olup; BM Ormanları için Stratejik Plan'ı içeren çalışma grubu önerileri kabul edilmiştir. BM Stratejik Planı 2017-2030, ormanların ve orman dışındaki ağaçlıkların sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesi, orman tahribatının ve orman bozunumunun durdurulması için her düzeyde eylemler içeren küresel bir çerçeve sunmaktadır. Bu özel oturumda aşağıdaki 6 Küresel Orman Hedefi üye ülkelerce kabul edilmiştir. Küresel Orman Hedefi 1: Koruma, rehabilitasyon ve ağaçlandırma gibi sürdürülebilir orman yönetimi yoluyla orman örtüsünün dünya çapında kaybını tersine çevirmek ve orman bozulumunu önlemek ve iklim değişikliğine yönelik küresel çabalara katkıda bulunmak için çabaları arttırmak. Küresel Orman Hedefi 2: Ormana bağımlı yaşayan insanların geçim kaynaklarını iyileştirmek de dahil olmak üzere orman temelli ekonomik, sosyal ve çevresel faydalar geliştirmek. Küresel Orman Hedefi 3: Dünya çapında korunan ormanların ve sürdürülebilir yönetilen ormanların diğer alanlarının yanı sıra sürdürülebilir ormanlardan elde edilen orman ürünlerinin oranını da önemli ölçüde artırmak. Küresel Orman Hedefi 4: Sürdürülebilir orman yönetiminin uygulanması için tüm kaynakların önemli ölçüde artırılması, yeni ve ek finansal kaynakların seferber edilerek bilimsel ve teknik işbirliği ve ortaklıkların güçlendirilmesi. Küresel Orman Hedefi 5: BM Orman Araçları da dahil olmak üzere sürdürülebilir orman yönetimini uygulamak ve BM 2030 Gündemine ormanların katkısını artırmak için yönetişim çerçevelerini desteklemek. Küresel Orman Hedefi 6: Birleşmiş Milletler ve ormancılık üye örgütleri ve ilgili sektörlerin de dahil olduğu ormancılıkla ilgili konularda işbirliği, eşgüdüm, tutarlılık ve sinerji sağlamak. 129 05.01.2024Sayı : E-58024676-602.04.03-10494174 Konu : Stratejik Plan (2024-2028) BAKANLIK MAKAMINA Orman Genel Müdürlüğü Stratejik Planı 2024-2028 "Kamu İdarelerin 3ce Hazırlanacak StratejikPlanlar ve Performans Programları ile Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik" hükümleri çerçevesinde hazırlanmış ve ekte sunulmuştur. Plan hazırlık sürecinde, Onikinci Kalkınma Planı, Orta Vadeli Program ve diğer ilgili üst politika belgeleri ile ulusal yada bölgesel strateji belgeleri ve eylem planlarında öngörülen temel politika, öncelik, hedef ve tedbirler dikkate alınmıştır. Uygun görüldüğü takdirde; Performans programı ve bütçe hazırlıklarında esas alınmak üzere hazırlanan ekli Orman Genel Müdürlüğü 2024-2028 Stratejik Planının uygulamaya konulmasını, Olurlarınıza arz ederim. Bekir KARACABEY Genel Müdür OLUR 8İbrahim YUMAKLI Bakan Ek: 3Orman Genel Müdürlüğü Stratejik Planı 2024-2028 (133 Sayfa) T.C.TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Orman Genel Müdürlüğü Beştepe Mahallesi Söğütözü Caddesi No:8/1 06560 Yenimahalle/ANKARA Telefon No: 312 296 30 94 Belge Geçer No: 312 296 30 85 e-posta: -- internet adresi: KEP Adresi : ogm@ogm.hs01.kep.tr Bilgi için:Alper Tolga ARSLAN Şube Müdürü Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır. Doğrulama Kodu: 16052AA2-7ACF-495A-A62F-6545177C045F Doğrulama Adresi: https://www.turkiye.gov.tr/ogm-ebys 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 2 75 3 - 1 20 62 37 58 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 - 12 06 23 75 83 NOTLAR 130 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ST RA TE Jİ K P LA N 2 02 4 - 20 28 T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ STRATEJİK PLAN 2024-2028 www.ogm.gov.tr 24 7S TR 23 46 01 Boş Sayfa