Sectoral Policy on agricultural mechanization 2018-2022

TARIMSAL MEKANİZASYON SEKTÖR POLİTİKA BELGESİ 2018-2022 ANKARA - 2018 İÇİNDEKİLER KISALTMALAR ................................................................................................................................................................. 6 HAZIRLAYANLAR ........................................................................................................................................................... 7 YÖNETİCİ ÖZETİ ............................................................................................................................................................. 9 1. GİRİŞ ................................................................................................................................................................................ 15 2. MEVCUT DURUM DEĞERLENDİRMESİ .............................................................................................................. 19 2.1. Temel Göstergelerle Tarımsal Mekanizasyon Sektörü .......................................................................................... 19 2.1.1. Dünya ......................................................................................................................................................................... 19 2.1.2. Türkiye ....................................................................................................................................................................... 22 2.2. İmalat Yapısı ................................................................................................................................................................. 32 2.3. Pazarlama Yapısı ......................................................................................................................................................... 34 2.4. AR-GE ........................................................................................................................................................................... 34 2.5. Kamu ve STK’ların Rolü ............................................................................................................................................ 37 2.5.1. Kurumsal Yapı .......................................................................................................................................................... 37 2.5.2. Yasal Çerçeve ............................................................................................................................................................ 37 2.5.3. Uluslararası Entegrasyon ........................................................................................................................................ 38 2.5.4. Denetim ..................................................................................................................................................................... 38 2.5.5. Destekler .................................................................................................................................................................... 38 2.5.6. Örgütlenme Durumu .............................................................................................................................................. 39 3. SORUN ALANLARI ..................................................................................................................................................... 43 3.1. Kamu Kurumları ile İlgili Dağınık Yapı .................................................................................................................. 43 3.2. AR-GE ........................................................................................................................................................................... 43 3.3. Kullanım ....................................................................................................................................................................... 43 3.4 Kayıt-dışılık ................................................................................................................................................................... 43 3.5. KDV Oranları .............................................................................................................................................................. 44 3.6. Arazi Yapısı .................................................................................................................................................................. 44 4. SEKTÖRE YÖNELİK POLİTİKALAR ....................................................................................................................... 47 4.1. Mevcut Politikaların Değerlendirilmesi .................................................................................................................. 47 4.2. Uzun Dönemli Gelişme Eğilimleri .......................................................................................................................... 48 4.3. 2018-2022 Dönemi Politikaları ................................................................................................................................. 49 KAYNAKÇA ....................................................................................................................................................................... 54 EK: GÖSTERGELERE AİT VERİ SERİLERİ ................................................................................................................ 57 TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1. Dünya Tarım Makineleri İmalatı (Milyar Euro) ............................................................................................ 19 Tablo 2. Ülkeler İtibariyle Dünya Traktör İhracatı (Milyon ABD Doları) ............................................................... 20 Tablo 3. Ülkeler İtibariyle Dünya Traktör İthalatı (Milyon ABD Doları) ................................................................ 20 Tablo 4. Ülkeler İtibariyle Dünya Ekipman İhracatı (Milyon ABD Doları) ............................................................ 21 Tablo 5. Ülkeler İtibariyle Dünya Ekipman İthalatı (Milyon ABD Doları) .............................................................. 22 Tablo 6. Traktör ve Alet-Ekipman İmalatı (Adet) ......................................................................................................... 23 Tablo 7. Türkiye Traktör ve Ekipman Dış Ticaretinde Grup Payları (2016) ............................................................ 23 Tablo 8. Traktör İhracatı 2000-2016 ................................................................................................................................ 24 Tablo 9. Ülkeler İtibariyle Türkiye’nin Traktör İhracatı (Bin ABD Doları) ............................................................. 24 Tablo 10. Traktör İthalatı 2000-2016 ............................................................................................................................... 25 Tablo 11. Ülkeler İtibariyle Türkiye’nin Traktör İthalatı (Bin ABD Doları) ............................................................ 25 Tablo 12. Ekipman İhracatı 2000-2016 ........................................................................................................................... 26 Tablo 13. Ülkeler İtibariyle Türkiye’nin Ekipman İhracatı (Bin ABD Doları) ........................................................ 26 Tablo 14. Ekipman İthalatı, 2000-2016 ........................................................................................................................... 27 Tablo 15. Ülkeler İtibariyle Türkiye’nin Ekipman İthalatı (Bin ABD Doları) ......................................................... 27 Tablo 16. Traktör Pazarı (Adet) 2000-2016 .................................................................................................................... 28 Tablo 17. Türkiye’deki Traktör Parkı (Adet) .................................................................................................................. 29 Tablo 18. Yirmibeş Yaş Altı ve Üstü Traktörlerin Dağılımı (2016) ........................................................................... 30 Tablo 19. Yirmibeş Yaş ve Üstü Traktörlerin Dağılımı (2016) ................................................................................... 30 Tablo 20. Traktör İmalatçısı Firmaların Kapasite-Üretim ve Kapasite Kullanım ve Yerlilik Oranları (2016) ... 31 Tablo 21. Traktör İmalat Sanayiinde Personel İstihdam Durumu (2017) ................................................................ 32 Tablo 22. Tarım Alet ve Makinaları İmalatçısı Firmalardaki Personelin Pozisyon Dağılımı .............................. 33 Tablo 23. Sosyo-Ekonomik Amacına ve Harcama Grubuna Göre Kamu Ar-Ge Harcaması (bin TL) ................ 35 Tablo 24. Bilim Dalına ve Harcama Grubuna Göre Yükseköğretim Ar-Ge Harcaması (Bin TL) ....................... 36 Tablo 25. Tarımal Mekanizasyon Sektörü Sorun Alanları ve Eylem Planları .......................................................... 51 KISALTMALAR DİZİNİ AB Avrupa Birliği CEMA Avrupa Tarım Makineleri Konseyi ÇATAK Çevre Amaçlı Tarım Arazilerinin Korunması DAP Doğu Anadolu Projesi GAP Güneydoğu Anadolu Projesi GSMH Gayri Safi Milli Hasıla GTİP Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu IPARD Katılım Öncesi Yardım Aracı Kırsal Kalkınma Programı KKYDP Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı KOBİ Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler KOSGEB Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı NACE Rev.2 Avrupa Birliği Altılı Ekonomik Faaliyet Sınıflaması OTAK Otomatik Traktör Dümenleme ve Kontrol ReCEMA Asya ve Pasifik Tarımsal Makine Dernekleri Bölgesel Konseyi STB Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı TARMAKBİR Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçı Birliği TOB Tarım ve Orman Bakanlığı TRGM Tarım Reformu Genel Müdürlüğü TZDK Türkiye Zirai Donatım Kurumu TKK Tarım Kredi Kooperatifi TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu TTGV Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı VDMA Alman Tarım Makineleri Birliği HAZIRLAYANLAR BAŞKAN Doç. Dr. Cengizhan MIZRAK Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM RAPORTÖR Türkay BARS Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü KOORDİNATÖR M. Cihad KAYA Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü Mehmet KİLCİ Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Dr. Gonca GÜL YAVUZ Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü Erdal EROL Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Dr. Berrin TAŞKAYA TOP Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Hakan SAÇTI Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM KATKI SAĞLAYANLAR (Kurum Alfabetik Sıralama) Doç. Dr. Ufuk TÜRKER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Prof. Dr. Ali BAYAT Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Güven ÇETİN FİMAKS A.Ş Dr. Öğr. Üyesi Osman YILDIZ Karabük Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Zühtü BAKIR MAKFED Prof. Dr. Mehmet BOZOĞLU Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Erol APAYDIN Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği Ali Metin KAYCIOĞLU Tarım ve Orman Bakanlığı - BÜGEM Ali ATALAY Tarım ve Orman Bakanlığı-BÜGEM Haluk EMİROĞLU Tarım ve Orman Bakanlığı-BÜGEM Hakan KAVRUK Tarım ve Orman Bakanlığı-BÜGEM Deniz DÖNMEZ Tarım ve Orman Bakanlığı-SGB Dr. Zeliha YASAN ATASEVEN Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü Eda AYGÖREN Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü Dr. Ali BOLAT Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Adana Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dr. Muammer YALÇIN Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü Gürkan Güvenç AVCI Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsü Dr. Salih ATAY Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü Hilal AR Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Dr. Hesna ÖZCAN Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Dr. Kadriye KALINBACAK Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Dr. Bülent SÖNMEZ Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Dilaver ARSLAN Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Mustafa GEZİCİ Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Koray DOĞU Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü Fatma TOSUN Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü Dr. Yasemin VURARAK Tarım ve Orman Bakanlığı-TAGEM Adana Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Tamer ERSOY Tarım ve Orman Bakanlığı-TİGEM Murat YANICI Tarım ve Orman Bakanlığı-TKDK Seda COŞKUN Tarım ve Orman Bakanlığı-TKDK M. Selami İLERİ TARMAKBİR Sümer TÖMEK BAYINDIR TETA Teknik Tarım Bilgin TÜRKAY TÜRKAY Tarım Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi 2018-2022, Türkiye gıda ve tarım politikalarının belirlenmesi ve uygulanması kapsamında; sektörün mevcut durumunun, sorun alanlarının ve gelecek eğilimlerinin ortaya konma sı ve 2018-2022 döneminde izlenecek politikaların belirlenmesi amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmada gıda ve tarım sektöründe önemli bir yere sahip olan, sektörün gelişmesinde ve verimliliğin arttırılmasında önem taşıyan tarımsal mekanizasyonun dünyada mevcut durumu, dış ticareti incelenmiş, Türkiye’de ise imalat, dış ticaret durumları, dev let destekleri, uygulanan ve uygulanması gereken politikalar açısından ele alınmıştır. Ayrıca, sektörün temel göster geleri ile ilgili geçmiş dönem veri setleri arşiv amaçlı olarak çalışmanın eklerinde verilmiştir. Çalışmalar kapsamında özel sektörün katılımıyla sektör çalıştayı düzenlenmiş ve çalıştayda sektöre yönelik değerlendirmelerin taraflarca paylaşılmasının yanında sektördeki sorun alanları belirlenerek bunlara yönelik çözüm önerileri ve eylem planları hazırlanmıştır. Dünya toplam traktör ihracatı 2016 yılı itibariyle 16,6 milyar dolar olarak gerçekleşirken, dünya ekipman ihracatı ise 34,1 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Dünya traktör ihracatının ilk sırasında Almanya (%19) yer alırken, Türkiye (%2) ise 12. sırada yer almaktadır. Dünya ekipman ihracatının ilk sırasında Almanya (%17) yer alırken, Türkiye (%0,8) ise 24. sırada yer almaktadır. Dünya traktör ve ekipman ithalatında; 2016 yılı itibariyle dünya traktör ithalatı 15,5 milyar dolar olarak gerçekleşirken, dünya ekipman ithalatı ise 26,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Dünya traktör ithalatının ilk sırasında ABD (%19) yer alırken, Türkiye (%3) ise 10. sırada yer almaktadır. Dünya ekipman ithalatında ise ilk sırada ABD (%14) yer alırken, Türkiye (%1) ise 31. sırada yer almaktadır. Türkiye’de 2017 yılında 76 bin 324 adet traktör, 752 bin 125 adet alet-ekipman imal edilmiştir. Türkiye’nin 2016 yılı itibariyle tarım makineleri ihracatı gruplar itibariyle değerlendirildiğinde; traktör %55 ile ilk sırayı alırken, %13 ile toprak işleme, ekim, gübreleme ve bitki bakım ekipmanları ikinci, diğer tarım makinaları (tohum ilaçlama, çit buda ma, yem hazırlama, ormancılık, kümes ve arıcılık makinaları) %12’lik pay ile üçüncü sırada yerini almaktadır. Tarım makineleri ithalatı gruplar itibariyle dikkate alındığında; ihracatta olduğu gibi benzer bir oranla %56,5 ile traktör ilk sırayı almakta, %25,6 ile hasat, harman, biçme, balya ve sınıflandırma ekipmanları ikinci sırada ve %4,2 ile de su lama-ilaçlama aksam-parça ekipmanları üçüncü sırada yer almaktadır. Türkiye’de 2017 yılında 322 milyon dolarlık 14 bin 993 adet traktör ihraç ederken, 348 milyon dolarlık 27 bin 410 adet traktör ithal etmiştir. Türkiye’nin 2017 yılındaki traktör ihracatında %46’lık pay ile ABD ilk sırada yer alırken, ABD’yi %17 ile İtalya, %3 ile sırasıyla Ukray na ve Güney Afrika izlemiştir. İthalatta ilk sırayı %33 payla İtalya almakta, İtalya’yı %20 payla Hindistan ve %18’lik payla Fransa takip etmektedir. 2017 yılında ekipman ihracatı 297 milyon dolar ithalat ise 248 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. İhracatta Azerbaycan, Irak ve İran, ithalatta ise Polonya, İtalya ve Almanya önde gelen ülkelerdir. Tarım ve Orman Bakanlığı 2016 verilerine göre sektörde küçük, orta ve büyük ölçekli 1.115 adet firma bulunmak tadır. Firma sayısı oldukça fazla görülmesine rağmen kayda değer bir kısmının birkaç kişi çalıştıran torna/kaynak atölyesi niteliğinde olan son derece küçük işletmeler olduğu tahmin edilmektedir. Firmaların 120 adedi sulama sek töründe, 30 adedi traktör sektöründe faaliyet göstermektedir. Türkiye’de imalat sanayi hem traktör hem de alet-ekip YÖNETİCİ ÖZETİ man bazında son yıllarda büyük bir gelişim göstermiştir. Türkiye’de 2017 yılında 76 bin 324 adet traktör, 752 bin 125 adet alet-ekipman imal edilmiştir. Traktör imalat sektöründe 2000-2017 döneminde %111’lik bir büyüme gerçekle şirken, alet-ekipman imalatında ise aynı dönemde %103’lük bir büyüme gerçekleşmiştir. Türkiye’nin traktör imalatı kendine yeterlilik açısından ele alındığında, 2016 yılı için yeterlilik derecesinin %103 olduğu belirlenmiştir. Dünya traktör pazarı açısından da Türkiye oldukça önemli bir konumdadır ve dünyanın en büyük pazarlarından birisidir. Türkiye’de 2016 yılında 70.178 adet traktör satılmıştır. Türkiye traktör pazarında 2000-2016 döneminde %139’luk bir büyüme gerçekleşmiştir. Türkiye traktör parkı verilerine göre 2017 yılı itibariyle toplamda 1 milyon 838 bin 222 adet traktör mevcut olup, 1 milyon 306 bin 736 adet traktör tarımda kullanılmaktadır. Türkiye’nin tarımsal mekanizasyon sektörünün imalat yapısı ve dış ticaretinin gelişmesinde, sektöre yönelik uygu lanmakta olan çeşitli kalemlerdeki destekler büyük önem arz etmektedir. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Destek lenmesi Programı kapsamında makine-ekipman ve tarla içi sulama destekleri verilmiştir. Ayrıca, Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından belirli tarımsal faaliyetler kapsamındaki yatırımlarda, proje kapsamında yer alan tarımsal mekanizasyon araçlarını da kapsayacak şekilde sübvansiyonlu tarımsal krediler de verilmektedir. Uzun dönemde gelişim potansiyeli yüksek olan tarım makineleri sektörünün, teknolojik gelişmelere hızla adapte olması küresel rekabet gücünü artıracaktır. Nitekim, akıllı tarım, hassas tarım uygulamaları, uzaktan algılama tek nolojisi ve yapay zeka gibi uygulamalar tarımsal uygulamaların geleceğini oluşturacaktır. Buna yönelik traktör ve makine üretimi için üretici firmaların Ar-Ge, kredi ve istihdam desteği gibi enstürmanlarla teşvik edilmesi, sektö rün yarınlara hazır olmasını veya en azından mevcut durumunun (üretim, ihracat, istihdam vb.) sürdürülebilirliğini sağlayacaktır. Tarımsal mekanizasyon sektöründe yaşanan sorunlar kamu kurumları ile ilgili dağınık yapı, Ar-Ge faaliyetlerinin yeterli düzeyde olmaması, makine parkının envanterinin tespit edilmemiş olması ve ekonomik ömrünü tamamlamış olması, kayıtdışılık ve arazi yapısı olarak ortaya çıkmaktadır. Çalıştay kapsamında sorunların çözümüne yönelik hazırlanan eylem planlarında ortak makine kullanımının teşvik edilmesi, sektöre yönelik politikaların belirlenmesi ve iş ve işlemlerin Tarım ve Orman Bakanlığı içerisinde kurulacak “Tarımsal Mekanizasyon Daire Başkanlığı” tara fından yürütülmesi, tarımsal mekanizasyon konusunda ihtisaslaşmış bir araştırma enstitüsünün kurulması, tarım sal mekanizasyonun mevcut durumunun tespit edilmesi hususları yer almıştır. 1GİRİŞ 15 Türkiye’de gıda ve tarım politikalarının belirlenmesi ve uygulanması kapsamında hazırlanan sektör politika belgeleri, sektörün mevcut durumunun, sorun alanlarının ve gelecek eğilimlerinin ortaya konulması ve 2018-2022 döneminde izlenecek politikaların, hayata geçirilecek uygulamaların sektör paydaşlarının katkı ve görüşlerinin alınması yoluyla belirlenmesi amacını taşımaktadır. “Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi 2018-2022” bu amaçla hazırlanmıştır. Ayrıca, sektörün temel göstergeleri ile ilgili geçmiş dönem veri setleri arşiv amaçlı olarak çalışmanın eklerinde verilmiştir. Çalışmalar kapsamında özel sektörün katılımıyla sektör çalıştayı düzenlenmiş ve çalıştayda sektöre yönelik değerlendirmelerin taraflarca paylaşılmasının yanında sektördeki sorun alanları belirlenerek bunlara yönelik çözüm önerileri ve eylem planları hazırlanmıştır. Sektör farklı istatistiki sınıflamalara göre şu şekilde tanımlanmaktadır: NACE Rev2 No: 28.30- Tarım ve ormancılık makinelerinin imalatı (seçilmiş faaliyet kodları). G.T.İ.P. No: 82- Adi metallerden aletler, bıçakcı eşyası ve sofra takımları, adi metallerden bunların aksam ve parçaları, 84- Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler, nükleer reaktörler, bunların aksam ve parçaları, 87 Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler, motosikletler ve diğer kara taşıtları, bunların aksam, parça, aksesuarı (seçilmiş G.T.İ.P kodları). Mekanizasyon, tarımsal üretimde toprak, su, tohum, gübre, ilaç v.d gibi girdilerin etkin kullanımını sağlayan, ileri teknoloji uygulamalarının vazgeçilmez aracıdır. Doğru mekanizasyon uygulamaları, üretim maliyetlerinin düşürülmesi, verim ve kalitenin artırılmasının yanında doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilirliğinin garantisidir (Evcim ve Değirmencioğlu, 2017). Tarımsal mekanizasyon sektörü, tarım alanlarını daha sağlıklı hale getirmek, tarımsal üretim çeşitliliğini arttırmak ve tarımsal ürünlerin daha etkin ve çeşitli olarak kullanılmasını sağlamak amacıyla birçok farklı mekanik dizaynın tasarlandığı, yapıldığı, geliştirildiği ve pazarlamasının, satışının ve işletilmesinin yapıldığı, imalat sektörünün yatırım malları üreten alt sektörlerinden biridir (Anonim, 2012). Sektör, tarım alet ve makineleri ile traktör imalat sanayi olmak üzere iki ana kategoriye ayrılmaktadır (Anonim, 2014). Tarım makinaları imalat sektörü, tarım ve tarımda kullanılan her türlü makinaların birlikte gelişim gösterdikleri ve teknolojiyi doğrudan kullanan bir sektördür. Bu sanayi yıldan yıla ve hızla gelişim gösteren dinamik bir sektördür. Ancak ekonomik dalgalanmalardan doğrudan etkilenmektedir. Türkiye’deki tarım alet-makinaları sanayi sektörünün üretiminin 2010 yılı itibariyle, toplam makina sanayi üretiminin %13’ü kadar olduğu bildirilmiştir (Arın ve ark., 2010). Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Girişimci Bilgi Sistemi kayıtlarına göre sektörün 2015 yılında imalattan net satışı 7,6 milyar TL olarak gerçekleşmiş olup, sektör bu değer ile makine sektöründe ikinci sırada yer almıştır. Yaratılan katma değer ise 1,14 milyar TL olup, makine sektöründeki %10,9’luk pay ile üçüncü sırada yer almıştır (TARMAKBİR, 2017). Cumhuriyet öncesi dönemde tarımsal üretim ilkel metotlar ile yapılmış, 19. yüzyılın sonlarında meydana gelen enerji devrimi Türkiye’de etkili olmamıştır. Yüzyılın ikinci yarısında İstanbul’da imalatı yapılan buharlı pulluk ve ithal edilen tarım alet ve makineleri ile sınırlı sayıdaki traktör üretimde kullanılmaya ve alet ekipmanların imalatına başlanmıştır. 1923’te İzmir İktisat Kongresinde tarımda makineleşmenin önemine dikkat çekilmiş ve kongrede 1. GİRİŞ 16 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 ziraat alet ve makinelerine yönelik imalathanelerin açılması, traktör ve diğer tarım alet ve makinelerine gümrük vergisi uygulanmaması gibi esaslar kabul edilmiştir. Tarım Bakanlığı tarafından 1924 yılında 221 adet traktör ithal edilerek üreticilere dağıtılmıştır. Modern tarımsal alet-ekipmanların ülke genelinde yaygınlaşması için 1937 yılında zirai kombinalar kurulmuş ve kurulan bu kombinalar 1944 yılında iktisadi devlet kuruluşu olarak Türkiye Zirai Donatım Kurumu (TZDK) adı altında işlevini yürütmeye başlamıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrası ABD tarafından önerilen “Avrupa Kalkınma Programı” adı altında Marshall Planının uygulamaya koyulmasıyla beraber tarım alet makine varlığı artmış, 1948 yılında 1.756 adet olan traktör sayısı, 1952 yılında 31.415’e yükselmiştir. Bu yardımlar çerçevesinde Türkiye’de ilk fabrika 1955 yılında Ankara’da Minneapolis-Moline Türk Traktör ve Ziraat Makineleri adı altında açılmış olup, üretilen ilk traktör Zirai Donatım Kurumuna teslim edilmiştir. Çiftçilerin traktör talebinin 1960’lı yıllarda artmasıyla beraber yeni traktör fabrikaları kurulmasına rağmen, traktör üretimi ve yerli katkı oranı beklenilen seviyeye ulaşamamıştır. Traktörde montaj üretimine ise 1962 yılında başlanmıştır. Traktör parkı 1965 yılında 54.608 adet iken, 1971›de 118.525’e ve 1975’te 243.066 adete ulaşmıştır. Sektörün iç pazarında 1990’lı yıllarda görülen dalgalanmalar nedeniyle bazı firmalar yavaş yavaş ihracata yönelmeye başlamış ve 2000’li yıllardan itibaren ihracat önemli oranda artmıştır. Bugün ise ihtiyaç duyulan makine ve ekipmanın tamamına yakını imal edilmekte, üretimi sektör tarafından ekonomik olarak rasyonel bulunmayan ve/veya teknolojik alt yapı yetersizliğinden dolayı üretilemeyen makine ve ekipmanlar ise ithal edilmektedir (TARMAKBİR, 2017). 2MEVCUT DURUMDEĞERLENDİRMESİ 19 2.1. Temel Göstergelerle Tarımsal Mekanizasyon Sektörü 2.1.1. Dünya 2.1.1.1. İmalat Dünyada tarımda kullanılan makine imalat değeri 2015 yılı itibariyle 91 milyar Euro iken, bu değer 2013 yılında 103 milyar Euro ile en yüksek seviyeye ulaşmıştır (Tablo 1). Kuzey Amerika ve Batı Avrupa tarım makinelerinin imalatında uluslararası ticaret üzerinde yoğunlaşırken, Güney Amerika, Çin, Hindistan ve Türkiye’de ise iç piyasa odaklı imalat gerçekleştirilmektedir. Bununla birlikte, bu ülkeler özellikle traktörlere ilişkin olarak Avrupa ve Amerika’nın pazarlarında da yüksek ihracat hacmi ile etkili olmaktadırlar. Rusya, Ukrayna ve Beyaz Rusya’da ise tarım makineleri imalatındaki azalma eğilimi nedeniyle devletin koruyucu önlemleri kapsamında sektör desteklenmektedir. 2.1.1.2. Dış Ticaret Dünya toplam traktör ihracatı 2000 yılında 6,8 milyar ABD Doları iken, 2016 yılında %143 artarak 16,6 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Dünya traktör ihracatından büyük pay alan ilk beş ülke sırasıyla Almanya, ABD, İtalya, Japonya ve Fransa iken, Türkiye ise 12. sırada yer almaktadır (Tablo 2). Dünyadaki 2016 yılı traktör ihracatının %19’unu Almanya, %11’ini ABD, %9’unu ise İtalya gerçekleştirmiştir. Aynı yılda Türkiye’nin dünya traktör ihracatındaki payı ise %2 olarak gerçekleşmiştir. Dünya traktör ithalatı 2016 yılı itibariyle 15,5 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiş ve ABD %19’luk pay ile ilk sırada yer almıştır. ABD’yi %8’lik payla Fransa, %7’lik payla Almanya izlemektedir. Türkiye ise aynı yıl itibariyle dünya traktör ithalatının %3’ünü gerçekleştirerek 10. sırada yer almıştır. İncelenen dönemdeki (2000-2016) traktör ihracatında en fazla artışın (6,5 kat) gerçekleştiği ülke, Türkiye’dir. Bununla birlikte, aynı dönemde Türkiye’nin traktör ithalatı 23,7 kat artış göstermiştir (Tablo 3). 2. MEVCUT DURUM DEĞERLENDİRMESİ Tablo 1. Dünya Tarım Makineleri İmalatı (Milyar Euro) Dünya 2010 2011 2012 2013 2014 2015 79 90 99 103 101 91 Kaynak: VDMA, 2017 20 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Tablo 2. Ülkeler İtibariyle Dünya Traktör İhracatı (Milyon ABD Doları) Yıllar Almanya ABD İtalya Japonya Fransa Türkiye Diğer Toplam 2000 1.153 1.007 976 795 275 45 2.562 6.814 2005 2.469 1.722 1.570 1.396 901 124 4.676 12.858 2010 2.803 2.007 1.580 1.585 1.067 195 6.130 15.366 2011 3.902 2.641 2.028 1.609 1.467 219 8.297 20.164 2012 3.797 2.987 2.065 1.616 1.561 325 8.922 21.272 2013 4.644 2.595 2.214 1.477 1.600 341 8.927 21.798 2014 3.998 2.551 2.035 1.604 1.528 434 8.770 20.919 2015 3.413 1.923 1.578 1.553 1.231 373 7.637 17.708 2016 3.131 1.769 1.520 1.405 1.354 339 7.054 16.572 Kaynak: UNCOMTRADE, 2017 Tablo 3. Ülkeler İtibariyle Dünya Traktör İthalatı (Milyon ABD Doları) Yıllar ABD Fransa Almanya Kanada İngiltere Türkiye Diğer Toplam 2000 1.544 832 543 273 258 16 3.256 6.722 2005 2.826 1.064 498 765 527 164 7.016 12.859 2010 2.187 1.139 949 1.080 815 200 8.770 15.139 2011 2.489 1.700 1.347 1.241 965 345 11.063 19.152 2012 2.962 1.953 1.360 1.451 975 259 11.555 20.514 2013 3.102 2.260 1.437 1.480 874 244 11.738 21.136 2014 3.298 1.720 1.504 1.387 959 277 11.130 20.274 2015 3.357 1.507 1.217 1.109 750 397 9.901 18.238 2016 2.867 1.310 1.019 959 746 390 8.166 15.457 Kaynak: UNCOMTRADE, 2017 21 Dünya ekipman ihracatı 2016 yılı itibariyle 34,1 milyar ABD Doları olup, Almanya %17’lik payla ilk sırada yer almaktadır. Almanya’yı %15 payla ABD ve %10 payla Çin izlemektedir. Dünya ekipman ihracatı 2000-2016 yılları arasında 2 kat artış göstermiştir ve en büyük artış 32 kat ile Çin’de gerçekleşmiştir. Dünya ekipman ihracatında 2016 yılı itibariyle 24. sırada olan Türkiye’nin ihracatı ise aynı dönemde 17 kat artarak 268 milyon ABD Doları olarak gerçekleşmiştir (Tablo 4). Dünya ekipman ithalatı 2016 yılında, traktör ithalatında olduğu gibi, ABD (%14), Almanya (%10,3), Fransa (%9,2), Kanada (%8,1) ve İngiltere (%5,7) ilk sıralarda yer almaktadır. Türkiye ise 2016 yılı itibariyle gerçekleştirdiği 264 milyon ABD Doları ithalat değeri ile dünya ekipman ithalatından %1 pay alarak 31. sırada yer almıştır (Tablo 5). Tablo 4. Ülkeler İtibariyle Dünya Ekipman İhracatı (Milyon ABD Doları) Yıllar Almanya ABD Çin İtalya Hollanda Türkiye Diğer Toplam 2000 1.821 2.705 97 1.197 505 15 4.945 11.285 2005 3.937 3.900 557 2.064 1.057 65 9.823 21.403 2010 4.958 5.384 2.187 2.437 1.905 150 13.624 30.645 2011 7.065 6.841 2.599 3.016 2.705 188 17.031 39.447 2012 7.175 7.661 2.775 2.961 2.569 228 17.609 40.977 2013 7.429 7.077 2.841 3.130 2.694 256 18.624 42.052 2014 6.755 6.455 3.277 3.208 2.671 292 18.592 41.250 2015 5.484 5.689 3.217 2.808 2.346 277 15.678 35.499 2016 5.750 4.978 3.260 2.670 2.325 268 14.892 34.143 Kaynak: UNCOMTRADE, 2017 22 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 2.1.2. Türkiye 2.1.2.1. İmalat Türkiye’de her çeşit tipte traktör imalatı yapılmaktadır. Bununla birlikte arazi ölçeğinin küçük olması ve genel olarak işletmelerin alım gücünün zayıf olması nedeniyle daha çok 100 Beygir Gücüne (BG) kadar olan traktörler imal edilmekle birlikte, talebe bağlı olarak 140 BG kadar olan traktörlerin de imalatına başlanmıştır. Türkiye’de 2017 yılında 76 bin 324 adet traktör, 752 bin 125 adet alet-ekipman imal edilmiştir. Traktör imalat sektöründe 1990-2000 döneminde %19,9 oranında büyüme gerçekleşirken, 2000-2017 döneminde ise %111,4’lük büyüme gözlemlenmiştir. Traktör imalatında 5 yıllık dönemler itibariyle değişimler gözönünde bulundurulduğunda ise; 2000-2005 döneminde %24 ve 2010-2015 döneminde %72’lik bir artış söz konusu iken, 2005-2010 döneminde %8’lik bir düşüş görülmüştür. Alet-ekipman imalatında 5 yıllık dönemler dikkate alındığında; 2000-2005 döneminde %21 artış, 2005-2010 döneminde %32 ve 2010-2015 döneminde ise %18’lik bir artış gerçekleşmiştir. 2000-2017 yılları arasındaki değişim göz önünde bulundurulduğunda ise %103’lük bir artış meydana gelmiştir (Tablo 6). 2.1.2.2. Dış Ticaret Türkiye’nin 2016 yılı itibariyle tarım makineleri ihracatı gruplar itibariyle değerlendirildiğinde; traktör %55 ile ilk sırayı alırken, %13 ile toprak işleme, ekim, gübreleme ve bitki bakım ekipmanları ikinci, diğer tarım makinaları (tohum ilaçlama, çit budama, yem hazırlama, ormancılık, kümes ve arıcılık makinaları) %12’lik pay ile üçüncü sırada yerini almaktadır. Tarım makineleri ithalatı gruplar itibariyle dikkate alındığında; ihracatta olduğu gibi benzer bir oranla %56,5 ile traktör ilk sırayı almakta, %25,6 ile hasat, harman, biçme, balya ve sınıflandırma ekipmanları ikinci sırada ve %4,2 ile de sulama-ilaçlama aksam-parça ekipmanları üçüncü sırada yer almaktadır (Tablo 7). Tablo 5. Ülkeler İtibariyle Dünya Ekipman İthalatı (Milyon ABD Doları) Yıllar ABD Almanya Fransa Kanada İngiltere Türkiye Diğer Toplam 2000 1.179 1.060 1.262 1.003 630 59 5.704 10.898 2005 2.222 1.731 1.910 1.444 1.085 216 11.818 20.426 2010 2.731 2.121 2.297 2.199 1.266 234 18.487 29.335 2011 3.195 2.887 2.995 2.584 1.541 383 25.131 38.716 2012 3.710 3.024 3.080 2.874 1.508 375 25.364 39.935 2013 4.144 3.175 3.352 2.985 1.500 442 24.995 40.592 2014 4.288 3.125 3.064 2.675 1.849 320 24.149 39.471 2015 4.045 2.661 2.573 2.227 1.639 281 20.859 34.285 2016 3.752 2.710 2.418 2.125 1.508 264 13.477 26.254 Kaynak: UNCOMTRADE, 2017 23 Tablo 6. Traktör ve Alet-Ekipman İmalatı (Adet) Yıllar Traktör Ekipman 2000 36.102 370.253 2005 44.695 447.010 2010 41.025 587.885 2011 64.976 717.240 2012 55.444 772.070 2013 58.113 766.541 2014 67.052 737.752 2015 70.409 696.564 2016 72.157 777.972 2017 76.324 752.125 Kaynak: TOB, 2018 Tablo 7. Türkiye Traktör ve Ekipman Dış Ticaretinde Grup Payları (2016) İhracat İthalat Tarım Alet-Ekipman (%) Traktör hariç (%) (%) Traktör hariç (%) Traktör 55 56,5 Sulama ekipmanları 1,9 4,2 2,8 6,5 İlaçlama ekipmanları 2,4 5,3 1,2 2,7 Sulama&İlaçlama Aksam-Parça 1,3 2,9 4,2 9,6 Yükleyiciler 0 0,1 0,6 1,5 Toprak İşl., Ekim, Gübre ve Bitki Bak. Ekipmanları 13,2 29,3 2,7 6,3 Hasat, Harman, Biçme, Balya ve Sınıflandırma Ekipmanları 9,8 21,7 25,6 58,8 Süt Sağma Ekipmanları 2,8 6,2 1,9 4,3 Diğer Tarım Makinaları 12,3 27,4 4,1 9,4 Tarımsal römork 1,1 2,5 0 0,1 El Traktörü 0,2 0,5 0,4 0,9 Kaynak: TARMAKBİR, 2017 24 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Türkiye traktör ihracatında 2000-2017 döneminde adet bazında yaklaşık 5 kat ve değer bazında ise 6 katlık artış gerçekleşmiştir. Son iki yıl dikkate alındığında ise, hem adet hem de değer bazında yaklaşık %5’lik bir düşüş meydana gelmiştir (Tablo 8). Türkiye’nin 2017 yılındaki traktör ihracatında %46’lık pay ile ABD ilk sırada yer alırken, ABD’yi %17 ile İtalya, %3 ile sırasıyla Ukrayna ve Güney Afrika izlemiştir (Tablo 9). Tablo 8. Traktör İhracatı 2000-2016 Yıllar Adet Değer (Bin ABD Doları) 2000 2.664 45.313 2005 8.361 123.938 2010 10.000 195.428 2011 10.719 219.413 2012 16.191 324.849 2013 15.372 340.679 2014 17.739 434.241 2015 17.533 374.472 2016 15.767 338.701 2017 14.993 321.920 Kaynak: TÜİK, 2018 Tablo 9. Ülkeler İtibariyle Türkiye’nin Traktör İhracatı (Bin ABD Doları) Yıllar ABD İtalya Ukrayna Güney Afrika Irak Diğer 2000 7.711 4 12 170 - 15.915 2005 47.176 1.076 - 3.145 719 71.822 2010 64.737 13.183 13 5.133 17.706 94.656 2011 38.050 13.625 0 13.272 27.680 126.145 2012 92.480 28.763 74 9.561 27.837 166.134 2013 68.699 67.786 3.352 18.275 11.807 170.760 2014 170.723 77.378 1.620 8.888 19.085 156.547 2015 178.834 57.695 2.245 6.764 10.671 117.072 2016 167.092 49.516 9.938 9.399 9.708 93.048 2017 147.899 55.095 10.057 8.620 3.896 96.353 Kaynak: TÜİK, 2018 25 Türkiye traktör ithalatında 2000-2017 döneminde adet bazında 25 katlık bir artış görülürken, değer bazında 21 katlık bir artış gerçekleştirilmiştir. Son iki yıl göz önünde bulundurulduğunda ise, adet bazında %27 artış, değer bazında ise %11’lik bir düşüş meydana gelmiştir (Tablo 10). Türkiye’nin 2017 yılındaki traktör ithalatında ilk sırayı %33 payla İtalya almakta, İtalya’yı %20’lik payla Hindistan ve %18’lik payla Fransa takip etmektedir (Tablo 11). Tablo 10. Traktör İthalatı 2000-2016 Yıllar Adet Değer (Bin ABD Doları) 2000 1.044 15.815 2005 5.977 163.806 2010 8.896 200.090 2011 14.961 345.233 2012 11.699 259.295 2013 11.166 244.492 2014 13.634 276.702 2015 20.659 396.607 2016 21.634 390.224 2017 27.410 347.676 Kaynak: TÜİK, 2018 Tablo 11. Ülkeler İtibariyle Türkiye’nin Traktör İthalatı (Bin ABD Doları) Yıllar İtalya Hindistan Fransa Japonya ABD Diğer 2000 - - - - - 453 2005 77.577 11.429 14.906 - 499 59.395 2010 38.420 51.289 26.908 3.693 5.687 74.093 2011 92.534 79.768 36.638 9.223 23.792 103.278 2012 54.770 65.188 31.149 7.327 28.738 72.123 2013 53.101 72.876 36.492 10.889 12.595 58.539 2014 60.207 90.745 43.273 14.136 28.138 40.203 2015 90.619 121.528 62.523 20.046 27.500 74.391 2016 100.015 112.247 61.892 28.551 34.839 52.680 2017 115.942 69.682 63.510 29.242 11.570 57.729 Kaynak: TÜİK, 2018 26 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Türkiye traktör ihracatında 2000-2017 döneminde adet bazında yaklaşık 5 kat ve değer bazında ise 6 katlık artış gerçekleşmiştir. Son iki yıl dikkate alındığında ise, hem adet hem de değer bazında yaklaşık %5’lik bir düşüş meydana gelmiştir (Tablo 8). Türkiye’nin 2017 yılındaki ekipman ihracatında ilk sırada %16 ile Azerbaycan almakta, Azerbaycan’ı %7 ile Irak, %5 ile İran takip etmektedir (Tablo 13). Tablo 12. Ekipman İhracatı 2000-2016 Yıllar Değer (Bin ABD Doları) 2000 14.916 2005 65.310 2010 149.641 2011 188.302 2012 227.589 2013 256.429 2014 292.177 2015 277.286 2016 267.784 2017 296.601 Kaynak: TÜİK, 2018 Tablo 13. Ülkeler İtibariyle Türkiye’nin Ekipman İhracatı (Bin ABD Doları) Yıllar Azerbaycan Irak İran Cezayir Cezayir İtalya Diğer 2000 128 - - 124 165 14.498 2005 4.800 1.525 2.041 812 2.587 53.545 2010 7.115 12.639 13.793 2.920 8.178 104.996 2011 14.850 15.449 11.470 5.026 13.093 128.414 2012 19.353 26.405 8.870 8.841 13.123 150.997 2013 24.708 26.782 8.850 11.262 15.778 169.050 2014 26.532 29.521 16.303 22.704 15.699 181.418 2015 18.640 19.170 14.693 19.424 11.915 193.444 2016 22.580 18.906 15.173 15.889 14.330 180.905 2017 46.641 20.780 15.494 8.337 7.976 197.373 Kaynak: TÜİK, 2018 27 Türkiye ekipman ithalatında 2000-2017 döneminde yaklaşık 3 katlık bir artış meydana gelmiştir. Son iki yıl göz önünde bulundurulduğunda ise, değer bazında %6’lük bir düşüş meydana gelmiştir (Tablo 14). Türkiye’nin 2017 yılı itibariyle ekipman ithalatında ilk sırayı %20 pay ile Polonya almakta, Polonya’yı %19 ile Almanya ve %17 ile İtalya takip etmektedir (Tablo 15). Tablo 14. Ekipman İthalatı, 2000-2016 Yıllar Değer (Bin ABD Doları) 2000 59.321 2005 216.074 2010 234.374 2011 383.328 2012 374.735 2013 441.892 2014 319.803 2015 281.067 2016 264.074 2017 247.853 Kaynak: TÜİK, 2018 Tablo 15. Ülkeler İtibariyle Türkiye’nin Ekipman İthalatı (Bin ABD Doları) Yıllar Polonya Almanya İtalya Çin Hollanda Diğer 2000 125 8.685 13.633 10 3.714 33.154 2005 18.457 39.683 56.188 2.562 5.647 93.538 2010 49.068 31.959 49.795 16.616 19.587 67.350 2011 66.785 51.888 67.353 29.499 21.322 146.481 2012 73.078 52.713 68.393 29.921 31.611 119.019 2013 137.018 65.630 71.499 29.236 28.265 110.243 2014 67.651 46.483 55.423 35.798 24.306 90.142 2015 48.114 53.254 55.733 17.593 20.038 86.335 2016 49.219 44.453 46.393 32.939 20.046 71.023 2017 49.136 45.984 42.050 33.587 11.355 65.741 Kaynak: TÜİK, 2018 28 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Türkiye’nin traktör ve ekipman ithalatı; yurt içindeki üretim miktarı, teknoloji gereksinimi, ekonominin durumu ve uygulanan politikalara göre değişmektedir. Türkiye, dünyanın en büyük traktör ve ekipman pazarlarından birisidir. İç pazarın canlanması ve ülke içinde üretilmesi ekonomik olmayan alet ve ekipmanların gereksinimi dolayısıyla bazı yıllarda ithalat artış göstermektedir. 2.1.2.3. Talep/Kullanım Türkiye’deki tarımsal işletme sayısının fazla olması, traktörlerin işletmelerin diğer günlük işlerinde de kullanılması alışkanlıkları ve sosyo-ekonomik nedenlerden dolayı traktöre olan talep oldukça fazladır. Diğer yandan, sadece tarımda kullanılan yaklaşık 1 milyon adet traktörün yarısı 25 yaşın üstünde olup, ekonomik çalışma ömürlerini doldurmuştur. Dolayısıyla yeni traktöre olan ihtiyaç da oldukça fazladır. Diğer tarım araçlarında da benzer durum söz konusudur. Biçerdöverler başta olmak üzere diğer traktör arkası ekipmanlar için pazar oldukça dinamiktir (TARMAKBİR, 2017). Türkiye’de, tarımsal işletmelerde işletme büyüklüklerine göre traktör seçiminde hatalar yapılabilmektedir. Şöyle ki; küçük tarımsal işletmelerde yüksek beygir gücü traktörler kullanılırken, büyük arazili işletmelerde düşük beygir gücünde traktörler kullanılmaktadır. Bu durum, hem traktörlerin etkin olmayan bir şekilde kullanılmasına, hem de ilave yakıt sarfiyatına sebebiyet vermektedir. Yıllar itibariyle Türkiye’deki tarımsal alet-ekipmanların sayılarındaki gelişmeler Ek Tablo 1’de, farklı beygir gücüne göre traktör sayılarındaki gelişmeler Ek Tablo 2’de, farklı yaş grubuna göre biçerdöver sayılarındaki gelişmeler Ek Tablo 3’te, traktör pazarındaki gelişmeler ise Ek Tablo 4’de yer almaktadır. Türkiye, traktörde dünyada en büyük pazarlardan birisidir. Türkiye traktör pazarında 2000-2016 döneminde %139’luk bir büyüme gerçekleşmiştir (Tablo 16). Tablo 16. Traktör Pazarı (Adet) 2000-2016 Yıllar Adet 2000 29.365 2005 34.996 2010 36.072 2011 60.466 2012 50.320 2013 52.285 2014 59.458 2015 66.788 2016 70.178 Kaynak: TARMAKBİR, 2017 29 Türkiye’de 2017 yılında toplamda 1.838.222 adet traktör mevcut olup, bu traktörlerin 1.306.736 adeti tarımda kullanılmaktadır (Tablo 17). Traktörlerin farklı sektörler, taşımacılık, yerel yönetimler gibi farklı alanlarda da kullanılıyor olması sebebiyle tarım dışı kullanım da oldukça fazladır. Aynı zamanda, trafik kayıtlarına göre çalışmaz durumda olan traktörlerin traktör parkında bulunduğu, buna karşın trafik kaydından düşürülmüş ve halen aktif olarak çalışan traktörler de söz konusudur. Tarımda gelişmiş ülkelerdeki traktörler yılda ortalama 1000 saat çalıştırılmakta ve mekanik ömürleri de yaklaşık 10-12 yıl öngörülmektedir. Türkiye’de ise elverişsiz işletme yapısının bir sonucu olarak yıllık kullanım 500-600 saat ile sınırlı kaldığından, traktör ömrünün 20-24 yıla çıktığı öngörülebilmektedir (Özoğul, 2009). Buna göre, Türkiye koşullarındaki traktör ömrü için muhtemel en uzun süre olan 24 yıl olsa bile, mevcut traktör parkının %46’sının mekanik ömrünü tamamlamış traktörlerden oluştuğu anlaşılmaktadır (Tablo 18). Tablo 17. Türkiye’deki Traktör Parkı (Adet) Tarımda Kullanılan (adet) Toplam Traktör Sayısı (adet) 2000 942.441 1.159.070 2005 1.022.365 1.247.767 2010 1.096.683 1.404.807 2011 1.125.001 1.466.208 2012 1.178.253 1.515.421 2013 1.213.560 1.565.817 2014 1.243.300 1.626.938 2015 1.260.358 1.695.152 2016 1.273.531 1.765.764 2017 1.306.736 1.838.222 Kaynak: TÜİK, 2018 30 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Türkiye’de 25 yaş ve üstü traktör durumu Tablo 19’dan incelendiğinde; mevcut traktörlerin yaklaşık %51’inin 40 yaş üstü olduğu anlaşılmaktadır. Bu traktörler ne kadar bakımlı olurlarsa olsunlar verimli kullanılmaları pek olası olmamakla birlikte, bakım onarım maliyetleri, aşırı yakıt tüketimleri, sık sık arıza sebebiyle iş kayıpları, kaza yapma ve can güvenliği riskleri gibi problemlere neden olmaktadırlar. Türkiye geneli örnekleme yöntemi kullanılarak yapılan bir çalışmada; traktörlerin %53,7’sinin 50-55 HP, %29’unun 60-65 HP, %14,9’unun 75-85 HP ve %2,4’ünün ise 95 HP ve üzeri traktör gücüne sahip olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, motor güçlerine göre bu traktörlerin yıllık ortalama kullanım sürelerinin sırasıyla; 405.3 saat, 425.6 saat, 537.06 saat ve 538.5 saat olduğu belirlenmiştir. Traktörlerin ortalama yıllık kullanım süreleri ise 443.4 saat olarak tespit edilmiştir (Evcim ve Ertuğrul, 2017). Bu sonuçlar traktörlerin kullanım sürelerinin giderek artmasına rağmen henüz istenen seviyede olmadığını göstermektedir. Türkiye’de ortalamanın üzerinde kullanım süresi olan 19 il bulunmaktadır. Adana, Hatay gibi yoğun tarım yapılan illerle birlikte Batman, Mardin gibi büyük ölçekli işletmelerin bulunduğu illerde traktörler ülke ortalamasının üzerinde kullanılmaktadır. Bununla birlikte, Şırnak ve Sinop gibi yoğun tarım yapılmayan ve işletmelerin küçük olduğu bazı illerde de traktör kullanım sürelerinin ülke ortalamasının üzerinde olduğu belirtilmektedir. Tablo 18. Yirmibeş Yaş Altı ve Üstü Traktörlerin Dağılımı (2016) Yaş Adet Oranı (%) 1-24 941.756 54 25+ 816.547 46 Toplam 1.758.303 100 Kaynak: TARMAKBİR, 2017 Tablo 19. Yirmibeş Yaş ve Üstü Traktörlerin Dağılımı (2016) Yaş Adet Oran (%) 40+ 416.122 50,9 35-39 120.588 14,8 30-34 159.586 19,6 25-29 120.251 14,7 Toplam 816.547 100 Kaynak: TARMAKBİR, 2017 31 2.1.2.4. Kendine Yeterlilik Türkiye’de traktör imalatının yıllar itibariyle gelişimi Tablo 6’dan da incelendiğinde; bazı yıllarda traktör imalatında yaşanan düşüşlere rağmen genel itibariyle artış eğiliminin olduğu anlaşılmaktadır. Traktör imalatında kendine yeterlilik oranı, kullanılabilir üretimin yurt içi kullanıma bölümünün 100 ile çarpımına eşittir. Buna göre hesaplanan yeterlilik oranı, 2016 yılında Türkiye için %103’dür. Traktör dış ticaretinde 2017 yılında adet bazında 12 bin 417, değer bazında yaklaşık 26 milyon dolarlık açık gerçekleşmiştir. Ekipman dış ticaretinde ise 2017 yılında yaklaşık 49 milyon dolarlık fazla olmasına rağmen önceki yıllarda dış ticaret açığı söz konusudur. Sektörün genel eğilimi imalatı ekonomik olarak rasyonel olmayan ürünlerin ithalatı yönünde olmakla birlikte, ihtiyaç duyulan mekanizasyon araçlarının tamamına yakını imal edilmektedir. Hasat makinaları ekipman ithalatı içinde yıllara göre %50-70 pay almaktadır. Hasat makinaları içinde yüksek kapasiteli balya makinaları, biçerdöver, pamuk hasat makinası, silaj makinası ve hasat makinalarının aksam ve parçalarının toplam ekipman ithalatından aldığı pay ise, yıllara göre %35-55 arasında değişmektedir (TARMAKBİR, 2017). Tablo 20. Traktör İmalatçısı Firmaların Kapasite-Üretim ve Kapasite Kullanım ve Yerlilik Oranları (2016) Firmalar Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) Yerlilik oranı1 (%) Türk Traktör 50.000 46.031 92 88 Tümosan 45.000 7.617 17 72 Başak 10.000 4.405 44 Yağmur 250 66 26 Hattat 20.000 4.715 24 76 Erkunt 6.000 4.877 81 67 Same deutz 5.000 3.837 77 30 Basmacıoğlu 450 37 8 Taral 500 27 5 1 Farklı tip ve kategoride araçların ortalama yerli katkı oranları, STB, 2018 Kaynak: TOB, 2017 32 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 2.2. İmalat Yapısı Tarımsal mekanizasyon sektörü firma ölçeği bakımından oldukça heterojen bir yapıdadır. KOBİ’lerden, makine sektörünün önde gelen büyük ölçekli firmalarına ve Türkiye’de de faaliyet gösteren küresel firmalara kadar çeşitli ölçekte firmalar, tarımsal mekanizasyon sektöründe faaliyet göstermektedir. TOB 2016 verilerine göre sektörde küçük, orta ve büyük ölçekli 1.115 adet firma bulunmaktadır. Firma sayısı oldukça fazla görülmesine rağmen kayda değer bir kısmının, birkaç kişi çalıştıran torna/kaynak atölyesi niteliğinde olan son derece küçük işletmeler olduğu tahmin edilmektedir. Bu firmaların da yaklaşık 1000 tanesinin son 5 yılda alınmış zirai kredili satışa esas deney raporu mevcuttur. Firmalardan yaklaşık 120 adedi sulama sektöründe (pompa, sulama boruları, sulama başlıkları vs.) faaliyet göstermektedir. Traktör sektöründe ise sadece 30 firma faaliyet göstermektedir. Traktör ve ekipman konusunda faaliyet gösteren firmaların ise 150 kadarı sadece ithalatçı vasfına sahiptir. Tarım alet ve makine sanayinde çok sayıda ve mali olarak yetersiz olan küçük ölçekli işletmelerde üretim yapılması, sektörel düzeyde Ar-Ge sürecini ve inovasyona dayalı üretimi olumsuz etkilemektedir. Tablo 20’de Türkiye’de 2016 yılı itibariyle traktör imalatçısı firmaların kapasite-üretim ve kapasite kullanım oranları gösterilmektedir. Tablo 20’de yer alan 9 firma toplam imalatın yaklaşık %94’ünü gerçekleştirmektedir. Türk Traktör imalatta %63,8’lik payla piyasanın en büyük aktörü konumundadır. Türkiye’de 2017 yılı itibariyle bazı traktör imalatçısı firmaların istihdam ettiği personelin pozisyon dağılımı Tablo 21’de gösterilmektedir. Tarım alet ve makinaları imalatı yapan işletmelerin çoğunluğunun emek yoğun üretim yapılan küçük işletmelerden oluşması nedeniyle sektör el emeğine dayalı bir yapı arz etmektedir (Anonim, 2001). Tablo 22’de belirli periyodlarda tarım alet ve makinaları imalatçısı firmalarda istihdam edilen personelin pozisyon dağılımı gösterilmektedir. Tablo 21. Traktör İmalat Sanayiinde Personel İstihdam Durumu (2017) Firmalar İdari Personel Teknik Usta İşçi Toplam Türk Traktör 788 2.245 3.033 Erkunt 169 185 354 Same deutz 55 77 132 Yağmur 14 9 6 87 116 Hattat 40 54 94 Hars Traktör 6 8 6 38 58 Toplam 1.072 17 12 2.686 3.787 Kaynak: TOB, 2018 33 Türkiye’de üretim yapan bazı firmalar, lisanslı olarak üretim yapmaktadır. Bu firmaların aynı zamanda yabancı ana firmalarla ortaklıkları vardır veya sermayelerinin büyük bölümü yabancı ana firmaya aittir. Küresel pazarda öne çıkan bir ulusal markanın henüz olmaması nedeniyle bu durum, ihracat için dezavantaj yaratmaktadır. Yerli markalarımız ise genel olarak belirledikleri dış pazarlarda bayilik ağı kurmak yoluyla bu ülkelerdeki konumunu güçlendirmek için çaba sarf etmektedir. Türkiye’de tarım alet ve makineleri sektöründe yaklaşık 130 farklı alet ve makine üretimi yapılmaktadır. Türk alet ve tarım makineleri imalat sanayisinin ürün yelpazesi içinde: tarım traktörleri, biçerdöverler, tek-akslı motorlu çapalar (motokültörler), motorlu biçme makineleri, toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama makine-ekipmanı, ekim, dikim makine-ekipmanı, gübreleme makineleri, bitki koruma ve sulama için araç ve donanımlar, hasat makine-ekipmanı, ürün harmanlama, kurutma, savurma, temizleme, sınıflandırma, işleme için makine-ekipmanı, hayvancılık için makine ve ekipmanlar, tarla ve bahçe üretimi için diğer makine-ekipmanı yer almaktadır. İleri teknoloji gerektiren ekipmanlar Türkiye’de çok az miktarlarda üretilmektedir. Daha yoğun olarak bilinen teknolojilerin kullanıldığı toprak işleme, hasat-harman, ekim-dikim, ilaçlama, hayvancılık ekipmanları (süt sağım makinaları, suluklar vb.) ile tarım römorku üretiminin gerçekleştirildiği görülmektedir. Gelişmiş ülkelerde ise ileri teknoloji mekanizasyon araçları ile yapılan tarımda, birim alandan alınan verim son derece yüksektir. Tarım alet ve makine imalatında belirli gelişmişlik düzeyini yakalayıp rekabet edebilir olmak, sektöre yapılan yatırım düzeyi ile ilişkilidir. Türkiye’nin 2015 yılı itibariyle makine ve teçhizat yatırımlarının toplamı 129,6 milyon TL’dir. Tarım, hayvancılık, ormancılık sektörünün makine ve teçhizat yatırımları ise 7,3 milyon TL’dir (Anonim, 2017). Tablo 22. Tarım Alet ve Makinaları İmalatçısı Firmalardaki Personelin Pozisyon Dağılımı Yıllar İdari Personel Teknik Usta İşçi Çırak Toplam 2000 1.777 951 1.977 7.376 1.118 13.199 2005 2.050 1.051 1.808 6.818 770 12.497 2010 2.231 1.245 2.097 8.358 802 14.733 2011 2.555 1.340 2.156 10.731 895 17.677 2012 2.757 1.571 2.454 10.905 1.116 18.803 2013 2.691 1.598 2.326 11.657 826 19.098 2014 3.026 2.326 2.529 14.710 1.142 23.733 2015 3.400 1.905 2.423 14.021 823 22.572 2016 3.670 1.761 2.502 14.513 725 23.171 2017 3.785 1.981 2.567 15.000 737 24.070 Kaynak: TOB, 2018 34 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 2.3. Pazarlama Yapısı Sektörde, genel olarak birkaç ürün üreten ve yeni ürünlerin üretimine teknolojik altyapı ve bilgi eksikliği nedeniyle dış pazarlara yönelemeyip iç pazarlarla yetinmek durumunda kalan firmaların sayısı oldukça fazladır. Teknolojik altyapı ve üretim bilgisi anlamında belirli bir seviyenin üzerinde bulunan firmalar, yurtiçi ve yurtdışı pazarlara yönelmekte ve pazarlama faaliyetlerine önem vermektedirler. Ürün satışında hedef müşteri grupları arasında tarım kredi kooperatifleri, pancar ekicileri kooperatifleri ve çiftçi kooperatifleri gibi çiftçi örgütlenmeleri de bulunmaktadır. Kooperatifler aracılığıyla yapılan alımlar, sektördeki satışlar içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Yerli markalar, genel olarak belirledikleri dış pazarlarda bayilik ağını kurmak yoluyla bu ülkelerdeki konumunu güçlendirmek için çaba sarf etmektedir. İmal edilen ürünler, küçük ölçekli işletmelere sahip yabancı pazarlarda avantaj sağlamaktadır. Türk firmaları, esnek üretime yani; farklı taleplere uygun fabrika organizasyonuna sahiptir. AB uyum yasaları nedeniyle Türkiye’de üretilen traktörler, ürün normları açısından Avrupalı muadilleriyle aynı teknolojiyi içermektedir. Benzer durum, bazı mevzuat açısından ekipmanlar için de geçerlidir. 2.4. AR-GE Türkiye’de çok geç başlayan Ar-Ge çalışmalarına yönelik yatırımlar ağır bir seyirle gittikçe artmaktadır. Ülkelerin Ar-Ge yatırım düzeyleri dikkate alındığında; İsveç, İsrail, Japonya, ABD, Fransa, Almanya ve İngiltere gibi ülkelerde Ar-Ge harcamalarının GSMH’ya oranının %2’den fazla olmasına karşın, Türkiye’de bu oranın %1’in altında kalması, bu alandaki ihtiyacı ortaya koymaktadır (Atasoy, 2012). Tarımda Girdi Optimizasyonu Sağlayacak Teknolojilerin Millileştirilmesi kapsamında TOB ve ASELSAN Silah Sistemleri ve İnsansız Sistemler Savunma Sistem Teknolojileri Grubu ile işbirliğine gidilmiş ve kurum tarafından sunulan 3 proje AR-GE destekleri kapsamına alınıp desteklenmiştir. Bu projeler; • Yerli Otomatik Traktör Dümenleme ve Kontrol (OTAK) Sisteminin Geliştirilmesi, • Çiftlik Yönetim Sistemi Geliştirilmesi • İnsansız Hava Aracı ile Görüntü İşleme Temelli Hassas Tarım Uygulamalarıdır. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından gerçekleştirilen Ar-Ge Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre; Türkiye’de 2000 yılında %11 olan toplam kamu Ar-Ge harcamaları içerisinde makine-teçhizatın payı 2015 yılında da değişmemiştir. 2000-2015 dönemleri kamu Ar-Ge harcamaları toplam ve makine-teçhizat alanında yaklaşık 23 katlık bir artış gerçekleşmiştir (Tablo 23). 35 Türkiye İstatistik Kurumu tarafından gerçekleştirilen Ar-Ge Faaliyetleri Araştırması sonuçlarına göre; Türkiye’de 2000 yılında toplam yükseköğretim Ar-Ge harcamaları içerisinde makine-teçhizatın payı %5 iken, 2015 yılında bu pay %6’ya çıkmıştır. Türkiye’de 2000-2015 dönemindeki toplam yükseköğretim Ar-Ge harcamalarında yaklaşık 9 kat bir artış söz konusu iken, aynı dönemdeki yükseköğretim makine-teçhizat Ar-Ge harcamalarında ise 11 katlık bir artış gerçekleşmiştir (Tablo 24). Tablo 23. Sosyo-Ekonomik Amacına ve Harcama Grubuna Göre Kamu Ar-Ge Harcaması (Bin TL) Sosyo ekonomik amaç Yıl Harcama Grubu Cari harcama Yatırım harcaması Toplam Personel Harcaması Diğer Toplam Makine Teçhizat Sabit Tesis Tarım 2000 13.567 10.398 3.169 2.507 1.815 692 2005 82.361 66.474 15.888 14.853 12.015 2.837 2010 175.680 134.877 40.803 27.177 15.208 11.969 2011 221.849 178.430 43.419 46.925 19.612 27.313 2012 267.004 219.140 47.865 55.585 19.094 36.491 2013 242.967 202.147 40.820 66.725 19.936 46.788 2014 267.487 223.701 43.787 83.883 24.758 59.125 2015 285.765 244.833 40.932 106.388 42.869 63.519 Kaynak: TÜİK, 2017 36 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Tablo 24. Bilim Dalına ve Harcama Grubuna Göre Yükseköğretim Ar-Ge Harcaması (Bin TL) Bilim Dalı Yıl Harcama Grubu Cari harcama Yatırım harcaması Toplam Personel Harcaması Diğer Toplam Makine Teçhizat Sabit Tesis Tarım 2000 32.838 15.327 17.511 5.986 1.804 4.181 2005 108.781 63.740 45.041 9.054 6.956 2.097 2010 206.996 129.482 77.514 24.025 17.039 6 986 2011 212.787 133.845 78.942 27.992 21.226 6.766 2012 233.863 152.015 81.848 28.748 21.035 7.713 2013 257.287 164.474 92.813 27.631 21.115 6.516 2014 291.154 184.819 106.336 22.702 19.028 3.674 2015 340.802 220.686 120.116 26.305 21.691 4.614 Kaynak: TÜİK, 2017 Ar-Ge çalışmaları sonucunda ortaya çıkan patent verileri dikkate alındığında; son beş yılda (2013-2017 yılları arasında) yapılmış patent ve faydalı model başvuruları neticesinde toplam sayı 435 olup, bunların 72’si 2013 yılında, 110’u 2014 yılında, 114’ü 2015 yılında, 84’ü 2016 yılında ve 55’i 2017 yılında yapılmıştır. Sektör paydaşlarının katkılarıyla hazırlanan öncelikli Ar-Ge konuları şunlardır: • Bitkisel ve hayvansal üretimde verim izleme sistemlerinin ortaya çıkarılması, • Sürdürülebilirlik (enerji verimliliği, doğal kaynakların korunması ve kullanılmasına yönelik araştırmalar), • Küçük işletme odaklı tarım teknolojilerinin geliştirilmesi, • Azaltılmış toprak işleme yöntemlerinin geliştirilmesi/yaygınlaştırılması, 37 • Tarımsal artıkların (kompost teknolojileri, biyogaz, biyokütle) değerlendirilmesi, • Sebze ve meyve hasat makineleri ve hasat sonrası işlemlere yönelik teknolojik çözümler, • Mobil toprak analiz ve örnekleme sistemlerinin geliştirilmesi, • Tarım ilacı kullanımı ve çevresel risklerini azaltan teknolojilerin geliştirilmesi, • Makina kullanımını kolaylaştıracak daha fazla hidrolik sistemlerle donatılmış çözümler, • Tarım makinaları imalat sektörünün durumunun belirlenmesi için ülkesel bir projenin hayata geçirilmesi, • Hassas Tarım Teknolojileri (Toprak bitki besin maddesi, nem, toprak yapısı ile ilgili haritalar üzerinden değişken oranlı ekim, gübreleme, ilaçlama, hasat makinelerinin geliştirilmesi), • Hayvan ve Bitkisel üretimde hassas tarım teknolojilerinin (Tarım 4.0) desteklenmesi / yaygınlaştırılması.( Toprak bitki besin maddesi, nem, toprak yapısı ile ilgili haritalar üzerinden değişken oranlı ekim, gübreleme, ilaçlama, hasat ve hayvancılık ekipmanlarının/makinelerinin geliştirilmesi). 2.5. Kamu ve STK’ların Rolü 2.5.1. Kurumsal Yapı Sektörün imalat faaliyetleri ile ilgili kamu kuruluşlarını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (STB), TOB Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü (BÜGEM) ve Tarım Reformu Genel Müdürlüğü (TRGM) oluşturmaktadır. Ayrıca, sektörde faaliyet gösteren imalatçı, ihracatçı ve ithalatçı firmaların oluşturduğu sektörel bir sivil toplum kuruluşu olan Türk Tarım Alet ve Makineleri İmalatçıları Birliği Derneği (TARMAKBİR) bulunmaktadır. Tarımsal mekanizasyon konusundaki görev tanımı TRGM’ye verilmesine rağmen, Merkez Teşkilat Yönergesine bağlı olarak bu konudaki çalışmalar farklı Genel Müdürlükler tarafından sürdürülmektedir. Bu durum, kamu tarafında dağınık yapı görüntüsü sergilemektedir. BÜGEM tarafından, Bakanlığa bağlı test merkezleri ve yetkilendirilmiş üniversiteler aracılığı ile tarımsal mekanizasyon araçlarının deney ve belgelendirme işlemleri yürütülürken, ilaçlama makinalarının deney ve ruhsatlandırma çalışmaları Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünce (GKGM) sürdürülmektedir. TRGM tarafından ise üreticilerin ihtiyacı olan modern tarımsal alet-ekipmanların temini için destekleme faaliyetleri yürütülmektedir. Bununla birlikte tarımsal mekanizasyon, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM)’nün ilgili enstitülerinde bölüm başkanlığı olarak yapılanmıştır. 2.5.2. Yasal Çerçeve Tarım makinaları sektöründe faaliyet gösteren firmalar, imalat işlemleri açısından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, ithalat ve ihracat işlemleri açısından Ticaret Bakanlığı mevzuatına tabi olmaktadır. Tarım makinalarının ithalatı izne tabi olmayıp, zirai mücadele alet ve makinalarının imalat ve ithalatında zorunlu olan ruhsatlandırma işlemleri ise TOB (Gıda Kontrol Genel Müdürlüğü) mevzuatı çerçevesinde sürdürülmektedir. Ayrıca, kredilendirmeye esas olması için de deney kontrol ve onay işlemleri de BÜGEM bünyesinde yürütülmektedir. Yerli imalatı bulunmayan bazı tarımsal mekanizasyon araçlarının, belirli kriterleri sağlamak koşulu ile ikinci el olarak ithaline, sektör paydaşlarının talep ve görüşleri de dikkate alınarak Ticaret Bakanlığı tarafından düzenlenen mevzuat çerçevesinde izin verilebilmektedir. 38 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 2.5.3. Uluslararası Entegrasyon Türkiye’de tarımsal mekanizasyon sektörünün uluslararası platformlarda temsil edilmesi, TOB ve TARMAKBİR tarafından gerçekleştirilmektedir. TOB tarafından tarımsal mekanizasyonun geliştirilmesi, teknoloji transferi, ülkede üretilen tarımsal mekanizasyon alet-ekipmanlarının dış ülkelere pazarlanması vs. amaçlara yönelik faaliyetler yürütülmektedir. Uluslararası faaliyetlerin yürütülmesinde önemli roller alan TARMAKBİR, Avrupa Tarım Makinaları Birliği (CEMA) üyesidir. Aynı zamanda, CEMA’nın da üyesi olduğu Agrievolution Tarım Makinaları İmalatçı Birlikleri Küresel İttifakı’nın kurucu üyesi ve dönem başkanıdır. Ayrıca, Asya ve Pasifik Tarım Makinaları Birlikleri Bölge Konseyi (ReCAMA) üyesi olan TARMAKBİR, uluslararası fuarların en büyükleri olan İtalya EIMA, Almanya AGRITECHNICA ve Fransa SIMA fuarlarının yanı sıra, pek çok yurt dışı ve yurt içi uluslararası fuara katılım sağlamaktadır. Ticaret Bakanlığı desteği ile 2015 yılında başlayan Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (URGE) projesi kapsamında yer alan 21 imalatçı firmanın üretim ve ihracata dayalı kurumsal altyapılarını güçlendirerek yurt dışı pazarlarda sürdürülebilir ihracat imkânlarının artırılması amaçlanmaktadır. 2.5.4. Denetim Sektöre yönelik denetimlerin bir kısmı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından AB mevzuatına uyum çerçevesinde “CE” işaretlemesi açısından piyasa gözetim ve denetimleri şeklinde sürdürülmektedir. Ayrıca, TOB tarafından yürütülen Tarımsal Mekanizasyon Araçlarının Kredili Satışına İlişkin Deney ve Denetimlerle İlgili 2000/37 Sayılı Tebliğ çerçevesinde, T.C. Ziraat Bankası veya Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Genel Müdürlükleri tarafından kullandırılan indirimli faizli kredi desteği ya da Bakanlığın diğer desteklerinden yararlanmak amacıyla deney raporu almış araçların, rapora uygun olarak üretimlerinin devam edip etmediği denetlenmektedir. 2.5.5. Destekler Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) Kırsal kalkınma yatırımlarının desteklenmesi programı kapsamında makine ve ekipman alımlarının desteklenmesi hakkında 2014 yılında yayınlanan tebliğle 41 kalem tarım makinesinin desteklenmesine karar kılınmıştır. Belirlenen usul ve esaslara uygun olan ve kabul edilen proje başvurularında, hibeye esas yatırım tutarının %50’sine hibe yoluyla destek verilmektedir. Hibeye esas yatırım tutarı, gerçek kişiler için mal başına 50.000 TL ve tüzel kişiler için mal başına 100.000 TL’yi geçememektedir. Kırsal kalkınma yatırımlarının desteklenmesi programı kapsamında bireysel sulama makine ve ekipman alımlarının desteklenmesi hakkında 2015 yılında yayınlanan tebliğe göre, 7 farklı sulama sistemine destek verilmesine karar verilmiştir. Tebliğ kapsamında kabul edilen başvurularda, hibe sözleşmesinde belirlenen hibeye esas mal alım tutarının KDV hariç %50’sine hibe yoluyla destek verilir. Hibeye esas mal alım tutarı gerçek kişiler için 100.000 TL, tüzel kişiler için 200.000 TL üst sınır olarak belirlenmiştir. 39 Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında 2017 yılı sonunda yayınlanan Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ ile 2018 yılından itibaren parsel sayısı ve alan sınırlaması kaldırılmış olup, gerçek ve tüzel kişiler için hibeye esas mal alım tutarı üst sınırı 1 milyon TL olarak belirlenmiştir. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) kapsamında sulama makine ve ekipman alımlarının desteklenmesi ile 2017 yılı sonuna kadar 354,3 milyon TL hibe desteği sağlanarak yaklaşık 1.3 milyon dekar alanda basınçlı sulama sistemlerinin kurulumu sağlanmıştır. Makine-ekipman ve tarla içi sulama destekleri kapsamında 2007-2014 yılları arasında 1.1 milyar TL hibe desteği verilmiştir. Vurarak ve ark. (2017) tarafından yürütülen çalışmada, 2011-2015 yılları arasında uygulanan hibe destek programlarıyla Türkiye geneli anıza ekim makinalarının %68,23’ünün üreticiler tarafından temin edildiği belirlenmiştir. Ancak hibe desteği ile alınan tüm makinalar içinde anıza ekim makinasına ait pay %0,29 oranında sınırlı bir oranda gerçekleşmiştir. Anıza ekim makinası edinimine ait değişim oranının en çok Denizli ilinde kaydedildiği ve bu ili Konya, Nevşehir ve Adıyaman’ın takip ettiği tespit edilmiştir. Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK ) TKDK tarafından 2015 yılı itibariyle dört yıllık süreç içerisinde desteklenen yatırımlar kapsamında 565.200 yeni makine-ekipmanı ve 5.343 traktör alımı desteklenmiş olup, makine-ekipman alımlarında sağlanan gümrük vergisi ve KDV muafiyeti ile yatırımcılar, hibeler dışında bugüne kadar toplam 784 Milyon TL vergi muafiyeti ile destekten yararlanmışlardır. Makine parklarına yönelik destekler IPARD-II kapsamına alınmıştır. Bu destek ile; üreticilerin ihtiyaç duydukları tarımsal makineleri kiralama yoluyla edinmeleri, maliyetlerin azaltılması, verimlilik artışı ve kırsal alanlarda alternatif iş olanaklarının oluşturulması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; kültivatör, ekim, dikim, gübre serpme, harman, hasat ve ilaçlama makineleri desteklenecektir. Desteğe esas yatırım tutarı 500 Bin Avro, destek oranı ise IPARD kapsamında yer alan 42 ilden önceki dönemde az fon emilimi olan 15 tanesinde %65, diğer 27 ilde ise %55 oranındadır. Faiz İndirimli Tarımsal Krediler Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri (TKK) tarafından belirli tarımsal faaliyetler kapsamındaki yatırımlarda, proje kapsamında yer alan tarımsal mekanizasyon araçlarını da kapsayacak şekilde sübvansiyonlu tarımsal kredi verilmektedir. Ayrıca 2015 yılına kadar Doğu Anadolu Projesi (DAP) ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamındaki illerde kurulan işletmelere süt sağım sistemleri ve süt soğutma tankı için %40 hibe destek verilmiştir. Çevre Amaçlı Tarım Arazilerinin Korunması (ÇATAK) kapsamında ise anıza doğrudan ekim, taş toplama makinesi, çiftlik gübresi dağıtma makinesi ve sulama sistemleri için %70 hibe desteği verilmektedir. Bu destekler ile birlikte; 2006-2016 yılları arasında traktör imalatında %63, alet-ekipman imalatında %73’lük artış gerçekleşirken, ihracatta değer bazında traktörde %129’luk, alet-ekipmanda ise %239’luk bir artış gerçekleşmiştir. https://www.google.com.tr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjvz i7rsvXAhUQKVAKHTnEDqUQFggmMAA&url=http%3A%2F%2Fwww.tkdk.gov.tr%2F&usg=AOvVaw3f9axJsZqDAFTzhhAq8JIH 2.5.6. Örgütlenme Durumu Türkiye tarım makinaları imalat, ihracat ve ithalatçıları 1978 yılında TARMAKBİR çatısı altında örgütlenmişlerdir. Kuruluşun üyeleri, KOBİ’lerden, sektörün önde gelen büyük ölçekli firmalarına ve Türkiye’de de faaliyet gösteren küresel firmalara kadar çeşitli ölçeklerdedir. Yaklaşık 250 üyesi bulunan TARMAKBİR, sektöre yönelik yurtiçi çalışmalara katılım sağlamanın yanı sıra, uluslararası faaliyetleri de yakından takip etmektedir. 3SORUN ALANLARI 43 3.1. Kamu Kurumları ile İlgili Dağınık Yapı Tarımsal mekanizasyon sektörünün imalat sanayi içerisinde yer alması sebebiyle, imalat ile ilgili iş ve işlemlerin çoğunlukla STB tarafından yürütülmesi ve TOB içerisinde tek bir sorumlu birimin olmaması, sektöre yönelik politikaların oluşturulması ve uygulamaların yürütülmesini zorlaştırmaktadır. 3.2. AR-GE Türkiye’de Ar-Ge çalışmaları üniversite, kamu kuruluşları ve özel sektör tarafından bireysel ya da ortak olarak yürütülmektedir. Kamu harcamaları arasında yıllar itibariyle pozitif yönde gelişmeler görülse de, istenilen seviyeye gelinememiştir. Tarımsal mekanizasyon sektöründe yer alan firmaların da önemli bir kısmını küçük ve orta ölçekli firmalar oluşturmakta ve dolayısıyla ya teknik personel istihdam edilememekte yada yasal prosedür gereği personel istihdam edilmektedir. Ar-Ge için önemli bir tamamlayıcı etken olabilecek üniversite-sanayi işbirliği ise yeterince sağlanamamaktadır. Bir tarafta bilgi-birikim ve tecrübe ile sektöre teknik personel yetiştiren üniversiteler, diğer tarafta sektörün her türlü ihtiyaçlarını bilen ve gerektiğinde finansal destek de sağlayabilecek firmalar yer almakta fakat, arzu edilen buluşma sağlanamamaktadır. Üniversitelerde ve Bakanlık enstitülerinde yapılan Ar-Ge çalışmalarının sonuçları, imalatçılara aktarılamamakta ve teorik düzeyde kalmaktadır. Tarım makineleri mühendisliği bir alt mühendislik dalı olarak algılanmakta olup, eğitim ve uygulamalar, ürün geliştirme, teknoloji aktarımı ve Ar-Ge yönetimi gibi konular gözardı edilmektedir. Aynı zamanda tarım makineleri, makine mühendisliğinin bir dalı gibi görüldüğünden, sanayi ile ilgisi nedeniyle de Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın sorumluluk alanına bırakılmıştır. Teknoloji ve Ar-Ge konularında, özel danışmanlık ve eğitim veren firmalar çok yüksek hizmet bedelleri talep etmekte, bu durum firma ve çiftçilerin alım gücünü güçleştirmektedir. Büyük döviz kayıplarıyla, yurtdışından teknoloji ithal edilmekte, kopyalama ile standarda uymayan makineler üretilmektedir. Türkiye’de kamu ve üniversitelere ait 100’ün üzerinde Araştırma Merkezi, 20 adet Ziraat Fakültesi ve sektörde faaliyet gösteren 1000’in üzerinde imalatçı firma mevcut olmasına rağmen, tarım makineleri alanında bir Ar-Ge merkezi, birimi veya uzmanlaşmış teknoloji bölgesi ve teknokenti bulunmamaktadır. 3.3. Kullanım Türkiye’de kullanım durumu göz önünde bulundurularak ortalama 20 yıl ömür biçilen traktör ve ekipmanların, ülkedeki mevcut envanter dikkate alındığında %45’e yakın kısmının 25 yaş üzeri olması, işletme büyüklükleri dikkate alınmadan traktör seçimi yapılması ve traktörlerin üretim dışında farklı motivasyonlar ile satın alınması ve kullanılması, verim düşüklüğüne, yüksek enerji sarfiyatına ve yüksek bakım maliyetlerine sebep olmaktadır. Bununla birlikte, çiftçilerin finansmana erişimde yaşadığı sorunlar nedeniyle traktör parkının yenilenmesi güçleşmektedir. 3. SORUN ALANLARI 44 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 3.4 Kayıt-dışılık Birçok sektörde olduğu gibi tarımsal mekanizasyon sektöründe de merdiven altı işletmeler olarak tabir edilen kayıt dışı işletmelerin varlığı sebebiyle işletmeler arasında haksız rekabet yaşanmaktadır. Bu tip işletmeler birçok masraf kaleminden muaf olmaları sebebiyle düşük ürün fiyatı belirlemekte ve piyasa yapısını bozmaktadır. Denetim eksikliği bu sorunun ortaya çıkmasında ve devam etmesinde önemli bir unsurdur. 3.5. KDV Oranları Sektörde imalatta kullanılmak amacıyla %18 KDV ile alınan parçaların, tarım makinesi haline geldikten sonra %8 KDV ile satılması, ayrıca ithal traktörlerde ülke girişinde %8 KDV uygulanması, önemli finansal problemlere yol açmakta ve haksız rekabete neden olmaktadır. 3.6. Arazi Yapısı Traktör kullanımı, arazi yapısının yanısıra toprak yapısıyla da ilgili olmakla birlikte, küçük ve parçalı arazi yapısı özellikle kuru tarım alanlarında makine kullanımını olumsuz yönde etkilemektedir. Toplulaştırma uygulanması, tarım arazilerinde parçalılığın giderilmesi ve tarım topraklarının verimli şekilde kullanılabilmesi açısından zorunlu olduğu değerlendirilmektedir. Toplulaştırma uygulamaları ülke genelinde bütün tarım arazilerinde gerçekleştirilebilmekte, ancak toplulaştırma çalışmalarında tapu-kadastro kayıtları ile arazideki fiili kullanımın kimi bölgelerde faklılık göstermesi, projelerin sağlıklı yürütülmesi ve zamanında tamamlanabilmesi konusunda sorun teşkil etmektedir. 4SEKTÖRE YÖNELİK POLİTİKALAR 47 4.1. Mevcut Politikaların Değerlendirilmesi Çiftçilerin modern teknolojik alet ve ekipman kullanımını yaygınlaştırmak amacıyla TOB tarafından destekleme, eğitim-yayım, mekanizasyon düzeyinin belirlenmesi ve modernizasyonu alanlarında politikalar yürütülmektedir. Bu kapsamda; • Sektörün finansmanı ve desteklenmesi amacıyla 2007-2014 yılı arasında KKYDP kapsamında makine-ekipman destekleri verilmiştir. • Tarımsal mekanizasyon özelinde makine parklarına yönelik destekler, IPARD-II kapsamına alınmıştır. Bu destekleme ile üreticilerin ihtiyaç duydukları tarımsal makineleri kiralama yoluyla edinmeleri, maliyetlerin azaltılması, verimlilik artışı ve kırsal alanlarda alternatif iş olanaklarının oluşturulması hedeflenmiştir. • Hayvansal, bitkisel ve su ürünleri üretimi/avcılığı konularında tarımsal üretim yapan gerçek/ tüzel kişi üreticilerin söz konusu tarımsal üretimleri ile ilgili ve kapasiteleriyle uyumlu tarımsal mekanizasyon alet ve makinesi alımına yönelik ihtiyaçlar için krediler sağlanmaktadır. • Tarımsal üreticilerin işletme kapasiteleri ile uyumlu traktör, biçerdöver ve diğer hasat makineleri (pamuk, zeytin, patates, badem, meyve hasat/toplama makineleri vb.); çayır biçme, balya, silaj, süt sağım makinesi; süt soğutma tankı, yem karma makinesi, pulluk, kültivatör, patoz, mibzer, suluk, yemlik, balık bulucu cihaz, vb. gibi mekanizasyon araçlarının alımına yönelik olarak kredi kullandırılmaktadır. • Sektörde dünyadaki gelişmeler yakından takip edilmekte ve bu gelişmelerin Türkiye’de hayata geçirilmesi kapsamında uluslararası fuarlar vb. faaliyetlere katılım teşvik edilmekte ve desteklenmektedir. • Miras yoluyla arazilerin bölünmesini önleyecek kanunla, optimum arazi büyüklükleri korunmaya çalışılarak uygun mekanizasyon kullanımının devam ettirilmesi amaçlanmıştır. • Bitkisel üretimde; toprak analizi, toprak işleme, ekim, gübreleme, ilaçlama ve hasat işlemlerinin daha etkin bir şekilde yapılması için hassas tarım tekniklerinden yararlanılmaktadır. Hassas tarımın uygulanabilmesi ise, arazideki değişkenliğe uygun ve farklı girdi kullanımına olanak sağlayacak yeterli arazi büyüklüğüne bağlıdır. • TOB’a bağlı olarak çiftçi eğitimi ve mesleki-teknik eğitim şeklinde faaliyetlerini sürdüren mekanizasyon eğitim merkezleri bulunmaktadır. Bu eğitim merkezlerinde hem tarımsal yayım teşkilatında çalışan yayım elemanları, hem de çiftçiler mekanizasyon konusunda eğitilmektedir. Bununla birlikte; Bakanlık il, ilçe teşkilatı personeli tarafından gösteriler, çiftçi toplantıları, tarla günleri, operatör yetiştirme kurs programları, çiftçi kursları ve ödüllü yarışmalar düzenlenmektedir. • TOB’a bağlı TAMTEST (Tarım Alet ve Makinaları Test Merkezi Müdürlüğü) tarafından tarım makineleri imalat sektörünün ulusal ve uluslararası düzeyde güvenli ve standartlara uygun makine üretmek amacıyla; uygunluk değerlendirme, deney ve belgelendirme faaliyetleri tarafsız, bağımsız, etkin ve güvenilir bir şekilde yürütülmektedir. • AB’ye uygunluk amacıyla “CE” işaretinin kabulü ile birlikte ülke genelinde imal edilen tarım makinelerinin belirli bir kalite seviyesine ulaşması ve uluslararası ticaretinin kolaylaştırılması hedeflenmektedir. 4. SEKTÖRE YÖNELİK POLİTİKALAR 48 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 • Yerli imalatı korumaya yönelik ve aynı zamanda sektörde belirli bir kaliteyi yakalamak amacıyla traktörde %21 ek gümrük vergisi getirilmiştir. Gümrük Birliği kapsamında Avrupa Birliği, Avrupa Serbest Ticaret Anlaşması (EFTA) üyesi ülkeler, serbest ticaret anlaşması bulunan İsrail, Makedonya, Bosna Hersek, Fas, Batı Şeria ve Gazze Şeridi, Tunus, Mısır, Gürcistan, Arnavutluk, Ürdün, Şili, Sırbistan, Karadağ, Kosova, Morityus, Moldova, Güney Kore,Malezya ve bazı ülkeler bu vergiden muaf tutulmuştur. 4.2. Uzun Dönemli Gelişme Eğilimleri Uzun dönemde gelişim potansiyeli yüksek olan tarım makineleri sektörünün, teknolojik gelişmelere hızla adapte olması küresel rekabet gücünü artıracaktır. Nitekim, akıllı tarım, hassas tarım uygulamaları, uzaktan algılama teknolojisi ve yapay zeka gibi uygulamalar, tarımsal uygulamaların geleceğini oluşturacaktır. Buna yönelik traktör ve makine üretimi için üretici firmaların Ar-Ge, kredi ve istihdam desteği gibi enstürmanlarla teşvik edilmesi, sektörün yarınlara hazır olmasını veya en azından mevcut durumunun (üretim, ihracat, istihdam vb.) sürdürülebilirliğini sağlayacaktır. “Hassas tarım” kavramının yerini hassas tarımı da içeren yeni bir kavram olan “akıllı tarım (Smart Farming)” almaktadır. Akıllı tarım teknolojileri, çevreye karşı duyarlı sürdürülebilir bir tarımsal üretimi temin eden, hassas tarım, tarımsal otomasyon, robotik ve sulama teknolojilerinin tümünü içeren yeşil teknolojilerdir. Akıllı tarım, kapsamı itibariyle hassas tarımı da içermesinden dolayı “Akıllı Hassas Tarım (AHT) (Smart Precision Farming)” olarak da adlandırılmaktadır (Türker ve ark., 2015). AHT’nin sunacağı yenilikçi teknolojik çözümler şu şekilde belirtilebilir; • Otomatik sensör ve otonom uygulamalar, • Kablosuz uzaktan izleme ve arıza giderme, • Farklı ürün ve hasat koşullarına göre biçerdöverlerin ayarlarını kendi kendine optimum düzeyde yapabilmesi, • Kalite odaklı sağlıklı ürünlere yönelik inovatif ekipmanlar, • Doğal kaynakların sürdürülebilirliğine katkı yapabilecek makine ve sistemler. Teknolojik ve inovatif gelişmeler daha ayrıntılı bir şekilde aşağıdaki gibi ifade edilebilir; • Hasat sonrası meyve bahçelerinden soğuk hava depolarına transferi sağlayan ve traktörle çekilebilen makinaların tasarlanması, • Bitki hastalıklarını ve zararlılarını tespit ederek buna uygun kimyasal, kültürel veya biyolojik mücadeleyi uygulayacak makinelerin üretilmesi, • Toprak analizlerinin doğrudan tarlada yapılmasını sağlayacak teknolojilerin gelişmesiyle toprak analiziyle birlikte değişken düzeyli toprak işlemeyi ve gübrelemeyi de gerçekleştiren, haritalayan makine kombinasyonlarının kullanılmaya başlanması, 49 • Özellikle küresel ısınmanın olumsuz etkilerinden korunmaya yönelik, sulama kaynaklarının yönetimi ve su kaynaklarının en verimli şekilde kullanılacağı sulama altyapısına ve sulama ekipmanlarına ihtiyaç duyulacaktır. Dolayısıyla bitki gelişim sürecini takip eden ve buna yönelik sulama, gübreleme uygulamaları yapabilecek sulama ekipmanlarının geliştirilmesi önem arz edecektir, • Meyve hasat kalite kriterlerini analiz ederek uygun hasat zamanını belirleyecek ve hasat işlemini gerçekleştirecek sistemlerin de kullanılmaya başlanması ile hasat sürecindeki kayıpların da azalması beklenmektedir. Özellikle hasattan pazara kadar ki süreçte meydana gelen ürün kayıplarının azaltılması, hasat sonrası muhafazada yeni teknolojik yaklaşımların uygulanmasıyla mümkün hale gelecektir, • Yağmur veya kar suyunu depolayacak açık veya kapalı havuzlar ile bunlara entegre sulama sistemlerinin de sektör tarafından geliştirilebileceği düşünülmektedir. 4.3. 2018-2022 Dönemi Politikaları Sektöre yönelik politika uygulamaları sektörün gelişiminin sağlanması, öncelikli ihtiyaçların karşılanması, dünyadaki teknolojik gelişmelerin takip edilmesi ve sektöre yön verilebilmesi açısından önem arz etmektedir. Bu kapsamda 2018-2022 döneminde; • Tarım işletmelerinin ihtiyaçlarına yönelik makina ve ekipmanların belirlenmesi ve ihtiyaç halinde özel imalat ve tasarımlara yönelinmesi, • Maliyetlerin azaltılmasını sağlayacak kümelenme ve kooperatif gibi işbirliği çalışmalarıyla pahalı alet ve ekipmanların alınması ve kullanılması, • Ar-Ge yatırımlarının arttırılması ve rekabet ortamı ile tarım makinaları sektöründe sürdürülebilir bir büyüme sağlanması, • Arazi toplulaştırma ve alt yapı çalışmalarının hızlandırılarak en az bir traktörün yıllık kullanım süresini tamamlayabileceği işletme büyüklüklerinin oluşturulması, • Ağır toprak işleme aletlerinin (kulaklı pulluk vb..) kullanımının sınırlandırılması için azaltılmış toprak işleme yapan üreticilerin desteklenmesi. Bunun için farklı tekniklerin kullanılarak takibinin yapılması (albedo etkisi gibi…) • Hassas tarım teknolojilerinin desteklenerek kullanımlarının yaygınlaştırılması, bu kapsamda yerli kaynaklarımızla enerji bağımlısı olmayan ve az enerji kullanan kendi makinalarımızın üretilmesi, • İşletmelerin en önemli gider kalemlerini enerji ve yakıt giderleri oluşturmaktadır. Bu nedenle tarımsal üretimde, enerji bağımlılığını ve enerji maliyetini azaltmak için tarım traktörlerinde değişim programının başlatılması, doğal ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanabilirliğinin artırılmasına yönelik teknolojilerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, • Eski teknolojilerini değiştirmek isteyen üreticilere farklı desteklerin sağlanması (25 yaş üstü traktörlerin hurda olarak teslim edilmesi ve yeni traktörler için destek verilmesi vb.), parktaki sayısı yetersiz olan kendi yürür hasat makinaları başta olmak üzere ihtiyaç duyulan diğer tarımsal mekanizasyon araçları için yenileme projeleri 50 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 uygulanması ve ülke genelinde tüm hurda materyalin toplanması çalışmalarının yapılarak geri dönüşümün sağlanması, • Konu ile ilgili önceliklerin belirlenmesi için belirli dönemlerde bakanlık, özel sektör, üniversite ve üreticilerin bir arada bulunduğu danışma kurullarının organize edilmesi, • Teknik danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması, • Sektörün ihtiyaçlarını karşılayacak teknik ara eleman konusunun yeniden düzenlenmesi, • Bilinçsiz traktör alımının önüne geçilmesine yönelik farklı vergi tarifelerinin getirilmesi (örneğin 100 beygir ve üzeri traktör), • Tarım makinaları sektöründe tüm paydaşlar arasında geniş tabanlı bir konsensüs oluşturularak, politik yaklaşımların etki alanının genişletilmesiyle beraber sektörün hedeflerinin gerçekleştirilmesi hızlı, ölçülebilir ve takip edilebilir olacaktır, • Bakanlık bünyesinde Tarımsal Mekanizasyon Daire Başkanlığı kurularak, mekanizasyonla ilgili tüm iş ve işlemlerin sadece bu daire üzerinden yürütülmesinin sağlanması, • Türkiye’nin Afrika kıtasına (başta Etiyopya, Sudan, Somali olmak üzere) yönelik pazar politikalarının geliştirilmesi büyük önem arz etmektedir. Sektör ile ilgili paydaşların katılımıyla tespit edilen sorunlar ve bu sorunların çözümüne yönelik hazırlanan eylem planları Tablo 25’te yer almaktadır. 51 Tablo 25. Tarımal Mekanizasyon Sektörü Sorun Alanları ve Eylem Planları Sorun Alanları Çözüm Önerileri Eylem Planı Sorumlu Kuruluş İş birliği Yapılacak Kuruluş 1 Tarım arazi lerinin küçük ölçekli ve çok parçalı oluşu Ortak makine kul lanımının teşvik edilmesi [Sınırları kaldıran (sanal ola rak kaldıran) üretim modellerinin uygu lanması] Bölgesel olarak uygun model lerin saptanması, Arazilerin aile bireylerinden sürdürülebilirliği sağlayacak kişiye devri, Mevcut yürüyen müteahhitlik sisteminin finansman açısın dan desteklenmesi, Ortak makine edinimi konu sunda bölgesel çözümlerin üretilmesi TOB Ticaret Bakan lığı, STK’lar 2 Makine kulla nımında yaşa nılan sorunlar Çiftçi ve teknik ele man eğitim düzeyinin arttırılması Doğrudan üreticiye yönelik örnek eğitim merkezlerinin açılması (Deula/Almanya örneği (mekanizasyon eğitim merkezlerinin eski eğitici, öğretici hüviyetine kavuştu rulması), Tarım Makinaların daha verimli kullanımına yönelik çeşitli kamu spotlarının hazır lanması, TOB Cumhurbaş kanlığı Strateji ve Bütçe Baş kanlığı, RTÜK, TRT 3 Finansmana erişim sorunu (çiftçi ve ima latçı açısından) Kırsal kalkınma desteklerine devam edilmesi, Sübvansiyonlu kredi uygulamalarının devam etmesi, AB fonları destekle melerinin sürdürül mesi, İmalatçı açısından yaşanan KDV soru nunun mahsuplaşma ması, Verilen desteklerin etki ana lizlerinin bağımsız kuruluşlar tarafından yapılarak, bakan lığın ilgili genel müdürlükle rinin, Ziraat Bankasının ilgili birimlerinin ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin üreticilerin finansman sıkıntısını gider mek amacıyla ortak hareket etmesi, Özellikle yakıt ekonomisi ve çevre dostu makineler için özel teşvik sistemlerinin geliş tirilmesi, Mahsuplaşılan KDV iadele rinin 1 ay içerisinde imalatçı firmaya ödenmesi/mahsup laşması TOB Hazine ve Maliye Ba kanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK’lar, Kamu Bankaları 52 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Tablo 25. Tarımal Mekanizasyon Sektörü Sorun Alanları ve Eylem Planları Sorun Alanları Çözüm Önerileri Eylem Planı Sorumlu Kuruluş İş birliği Yapılacak Kuruluş 4 Bitki koruma makineleri ve süt sağım makinelerinin periyodik de netimlerinin yeterli olma ması, Süt sağım ve gıda işleme ma kine ve aksam larının gıdaya uygun yüzeyler yönetmeliğine uygun üretil memesi ve denetimlerin yeterli olma ması Gıdaya temas eden tüm yüzeylerin yö netmeliğinin güncel lenmesi, Haksız rekabetin önlenmesi, İş ve işlemlerin TOB içeri sinde kurulacak “Tarımsal Mekanizasyon” daire başkanlı ğınca yürütülmesi, Malzemede kalıntı analizleri için kalıntı analiz laboratuvarının oluş turması Ürünlere yönelik piyasa gö zetimi ve denetimi faaliyet leri etkinleştirilmesi TOB TOB Cumhurbaş kanlığı Strateji ve Bütçe Baş kanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı STB 5 İmal edilen makinelerin izlenebilirli ğinin yeterli olmaması Karekod uygulaması nın hayata geçirilmesi TUİK, TOB ve STB ortak düzenleme yapılması TOB STB, TSE 6 Desteklerin işletme ölçeği dikkate alınma dan verilmesi Mekanizasyon planla masına göre destekle rin sağlanması Çin ve Hindistan örnekleri başta olmak üzere diğer ülke lerdeki durumun incelenmesi TOB STK’lar 7 Kamu-özel sektör ar-ge projelerinde or tak çalışmanın istenilen düzey de olmaması İlgili tarafların kısa sürede katma değer yaratacak projelerde işbirliği sağlamaları na yönelik faaliyetle rin yapılması İşbirliği yapılacak projelerin bir imalatçı ile işbirliği halin de yürütülmesi, Makine üreticileri ile araştır ma kuruluşlarının üye olarak yer alabildiği web sayfasının oluşturulması TOB, STB Diğer Bakan lıklar, Üniver siteler, STK’lar 53 Tablo 25. Tarımal Mekanizasyon Sektörü Sorun Alanları ve Eylem Planları Sorun Alanları Çözüm Önerileri Eylem Planı Sorumlu Kuruluş İş birliği Yapılacak Kuruluş 8 Bakanlık bün yesinde tarım sal mekanizas yon konusunda bir araştırma merkezinin olmaması Tarımsal mekani zasyon konusunda ihtisaslaşmış bir araş tırma enstitüsünün kurulması Enstitünün kurulumu konu sunda gerekli çalışmaların ilgili birimlerce yapılması TOB STB, Cum hurbaşkanlığı Strateji ve Büt çe Başkanlığı, Üniversiteler, STK’lar 9 Tarımsal meka nizasyon ku rulunun etkin liğinin yeterli olmaması Tarımsal mekanizas yon kurulunun etkin liğinin arttırılması, Kurula üst düzey katılım sağ lanılması ve alınan kararların sahiplenilmesi, Mevcut yapının etkinliğinin artırılması için komite haline dönüştürülmesi TOB Diğer Bakan lıklar, Üniver siteler, STK’lar 10 Tarımsal meka nizasyon konu sunda TOB’da görev ve yetki dağınıklığı Bakanlıkça yapılan iş ve işlemlerle ilgili koordinasyonun tek elden yapılması Bakanlık bünyesinde Tarımsal Mekanizasyon Daire Başkanlı ğının kurulması TOB Diğer Bakan lıklar, Üniver siteler, STK’lar 11 Tarım maki neleri ile ilgili verilerin yeterli olmaması Tarımsal mekani zasyonun mevcut durumunun tespit edilmesi Tarımsal mekanizasyonun durumunun belirlenmesi amaçlı envanter tespit çalışma sı yapılması TOB STB, İmalat Sanayi Temsil cileri, STK’lar 54 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Arın S, Coşkun, MB, Durgut, MR, Yalçın, İ, Kılıç, E., Okur, E., 2010. Tarım Makinaları İmalat Sektörü ve AB içinde Geleceği, Türkiye Ziraat Mühendisliği VII. Teknik Kongresi, 11-15 Ocak, 1029-1035, Ankara. Anonim, 2001. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı. Tarım Alet ve Makinaları Sanayii Özel İhtisas Komisyonu Raporu. Ankara. Anonim, 2012. Tarım Makineleri Sektör Raporu. Baka (Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı) Anonim, 2014. Ceyhan Makine İmalat Sektörü Saha Araştırması. Türkiye Cumhuriyet Kalkınma Bakanlığı. Çukurova Kalkınma Ajansı. Üretim ve Çevre Altyapısının İyileştirilmesi Mali Destek Programı. Ceyhan’da kümelenme ile makine sektöründe üretim altyapısının iyileştirilmesi ve ARGE kapasitesinin arttırılması projesi. TR62-14-ÜRÇEP/0006. Anonim, 2017. MAKFED (Makine İmalat Sanayii Dernekleri Federasyonu) Makine İmalat Sektörü, Türkiye ve Dünya Değerlendirme Raporu. Atasoy, Z, D. 2012. Tarım Makineleri Ar-Ge Yapısının Oluşturulmasında Kurumsal Model Önerisi. 27. Tarımsal Mekanizasyon Ulusal Kongresi, 5-7 Eylül. Samsun. BSTB, 2018. www.sanayi.gov.tr Evcim, Ü., Değirmencioğlu, 2017. Türkiye tarımında gelir ve traktörleşme ilişkisi. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 13(2):69-80. Evcim, Ü, Ertuğrul, G. 2017. Türkiye tarımında traktör kullanımı. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 13 (1):21-31. GTHB, 2017. http://www.tarim.gov.tr/ Özoğul, G. 2009. Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası’nın Tarım Makinaları Sektörüne Etkileri (Ege Bölgesi Örneğinde İşletme Politikaları ve Rekabet Gücünü Sürdürme) Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Doktora Tezi. İzmir. TARMAKBİR, 2017. Türkiye Tarım Makineleri Sektör İstatistik Raporu. TÜİK, 2017. www.tuik.gov.tr. Türker, U., Akdemir, B., Topakcı, M.,Tekin, B., Ünal, i., Aydın, A., Özoğul, G., Evrenosoğlu, M., 2015. Hassas Tarım Teknolojilerindeki Gelişmeler. TMMOB, Ziraat Mühendisliği Odası, Türkiye Ziraat Mühendisliği VIII. Teknik Kongresi Bildiriler Kitabı-1. UN COMTRADE, 2017. https://comtrade.un.org/data/ VDMA, 2015. Economic Report. www.vdma.org Vurarak, Y., Bilgili, M., Yılmaz, H., Çıkman, A., Kara, O., Monis, T., 2017. Türkiye de hibe destekli anıza ekim makinası edinme durumu. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 13 (3):163-170. KAYNAKÇA http://www.sanayi.gov.tr http://www.tuik.gov.tr https://comtrade.un.org/data/ EKGÖSTERGELERE AİTVERİ SERİLERİ 57 Ek Tablo 1. Tarımsal Alet-Ekipman Sayısı (Adet) 1991-2016 Tarımsal Alet Makine 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Ark Açma Pulluğu 33.986 35.967 36.402 37.724 38.487 41.249 49.704 46.065 47.608 50.661 52.431 53.157 54.421 Atomizör 100.487 102.899 103.879 106.149 107.639 105.656 99.984 98.623 101.157 98.924 100.879 101.586 103.812 Balya Makinası 7.280 7.708 7.763 7.859 7.909 8.505 7.478 7.884 7.985 8.423 8.562 8.756 8.999 Biçer Bağlar Makinası 3.883 3.445 3.451 3.529 3.588 3.513 4.792 4.721 4.781 5.108 4.987 4.900 5.072 Civciv Ana Makinası 1.647 1.679 1.667 1.760 1.826 1.736 1.527 1.554 1.561 1.612 1.572 1.519 1.511 Çiftlik Gübresi Dağıtma Makinası 390 456 458 515 750 831 1.687 1.620 1.433 1.373 1.308 1.707 1.717 Derin Kuyu Pompa 38.839 40.641 42.929 43.814 50.017 55.909 68.525 76.062 80.398 83.852 87.093 93.488 95.604 Diskli Anız Pulluğu (Vanvey) 24.228 24.903 26.286 26.460 27.981 27.716 34.586 35.851 37.528 38.291 39.253 36.442 37.960 Diskli Tırmık (Diskarolar) 151.856 156.919 170.599 175.528 182.120 185.011 166.617 174.152 180.614 184.048 188.942 188.604 190.739 Diskli Traktör Pulluğu 66.185 65.894 66.188 65.568 59.475 59.202 59.165 57.867 59.476 59.490 58.706 62.089 64.076 Dişli Tırmık 348.764 350.026 339.310 344.630 340.698 352.629 345.772 348.581 352.817 349.158 348.767 348.544 348.911 Döven 268.506 241.766 210.984 186.874 164.246 152.375 92.055 78.487 73.152 60.665 56.964 53.517 46.417 Elektropomp 99.122 104.026 109.417 112.094 117.984 125.039 131.233 136.990 143.560 147.767 151.100 145.023 147.909 Fındık Harman Makinası 4.929 4.893 4.019 4.107 4.333 4.607 5.157 5.397 5.484 5.587 5.814 5.684 5.603 Hayvan Pulluğu 533.013 517.056 486.037 462.480 433.142 421.834 334.318 320.425 308.824 282.997 266.874 242.346 233.708 Hayvanla Çekilen Çayır Biçme Makinası 1.633 1.557 1.570 1.805 1.898 2.168 1.781 1.829 1.798 2.046 1.769 2.252 2.155 Hayvanla Çekilen Hububat Ekim Makinası 6.246 4.907 4.565 4.210 3.515 2.949 2.590 2.382 2.143 1.955 1.739 1.839 1.619 Karasaban 442.330 413.228 372.559 340.020 316.717 285.323 214.471 188.505 178.052 152.744 146.768 129.169 125.335 Kimyevi Gübre Dağıtma Makinası 184.989 193.990 201.945 208.826 218.535 229.492 260.378 278.240 287.503 295.921 297.725 305.587 314.660 Kombikürüm (Karma Tırmık) 16.861 16.363 15.342 17.127 17.600 18.722 25.115 25.588 26.782 27.409 28.601 23.762 20.604 Kombine Hububat Ekim Makinası 96.098 102.084 111.161 117.008 121.423 125.464 130.606 139.212 146.715 151.869 153.613 156.361 162.763 Kombine Pancar Hasat Makinası 726 958 1.205 1.357 1.510 1.712 2.035 2.297 2.549 2.858 3.043 2.869 3.056 Kombine Patates Hasat Makinası 25 27 30 38 45 88 116 126 329 312 613 477 515 Krema Makinası 315.237 324.659 326.224 319.819 321.453 318.958 306.347 300.148 288.949 293.170 279.117 255.170 253.086 Kulaklı Anız Pulluğu 13.512 16.608 18.175 18.529 18.653 19.442 20.518 21.001 21.492 21.367 21.975 25.824 26.536 58 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Ek Tablo 1. devamı... Tarımsal Alet Makine 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Kulaklı Traktör Pulluğu 657.690 689.119 708.455 724.409 744.986 775.231 819.362 849.396 866.322 882.120 880.778 904.197 930.943 Kuluçka Makinası 977 977 1.017 1.039 1.122 1.082 898 999 918 955 924 951 978 Kuyruk Milinden Hareketli Pulverizatör 129.682 137.630 145.303 154.159 154.680 165.940 187.426 202.101 210.300 216.525 219.238 227.963 229.497 Kültüvatör 283.996 293.206 307.511 317.099 329.422 345.520 369.040 383.488 395.547 402.145 405.025 415.664 421.455 Merdane 45.826 48.001 45.034 45.060 46.747 48.173 56.472 57.201 57.533 59.187 61.201 63.493 64.195 Mısır Daneleme Makinası 5.746 5.774 5.910 5.766 5.763 5.844 5.572 5.693 5.767 5.867 5.819 5.888 5.766 Mısır Hasat Makinası 127 134 141 174 280 306 425 450 464 472 468 564 542 Mısır Silaj Makinası 216 292 388 479 792 1.466 1.908 2.317 2.599 3.408 4.068 5.545 6.327 Motopomp (Termik) 208.474 216.040 216.016 213.722 214.636 207.274 197.839 197.514 196.714 196.135 196.682 197.429 197.888 Motorlu Pulverizatör 56.573 53.866 54.790 55.121 56.962 56.580 65.957 65.760 67.048 68.665 69.122 72.831 72.618 Orak Makinası 39.821 43.053 45.177 45.742 47.127 47.287 64.346 66.260 66.415 60.625 64.337 68.221 64.434 Ot Silaj Makinası 389 457 615 629 742 973 1.224 1.348 1.609 1.744 1.830 1.847 1.984 Ot Tırmığı 62.733 58.419 58.625 54.526 56.359 56.914 59.662 67.696 68.601 63.674 64.324 60.476 63.944 Pamuk Toplama Makinası 4 4 4 4 3 5 10 15 20 17 19 25 31 Pancar Sökme Makinası 3.684 4.098 4.238 4.355 4.798 5.426 6.576 7.296 7.956 8.529 8.721 9.237 9.606 Patates Dikim Makinası 1.537 1.904 2.390 2.469 3.113 3.809 6.273 8.170 9.249 10.553 10.534 10.813 11.830 Patates Sökme Makinası 5.412 5.519 6.051 6.813 7.758 9.153 10.458 12.521 13.859 14.920 15.435 15.631 15.794 Römork (Tarım Arabası) 661.618 686.491 707.024 719.837 742.959 773.858 854.171 886.972 908.047 920.222 926.494 945.777 966.596 Santrifüj Pompa 79.411 81.259 82.523 82.405 82.169 88.364 85.270 84.271 84.910 85.783 89.584 91.403 92.359 Sap Parçalama Makinası 8.452 8.412 8.418 8.553 8.616 8.275 12.210 11.712 12.069 11.232 11.468 12.113 12.170 Sedyeli, Motorlu Pulverizatör Tozlayıcı Kombine Atomizör 13.816 12.367 12.857 12.523 11.900 12.685 15.549 15.771 16.263 16.917 16.261 16.942 16.281 Selektör (Sabit Veya Seyyar) 2.950 3.014 3.167 3.141 3.172 3.347 3.506 3.543 3.665 3.859 3.678 3.893 4.092 Sırt Pulverizatörü 428.333 441.019 460.645 476.398 491.641 498.364 540.308 555.647 568.160 572.661 577.064 572.154 580.927 Su Tankeri (Tarımda Kullanılan) 78.845 87.568 95.487 100.693 104.898 111.752 145.458 152.290 158.951 158.477 162.410 168.142 171.469 Süt Sağım Makinası (Seyyar) 11.644 15.196 22.600 27.920 34.191 42.414 69.944 74.217 77.911 83.802 89.060 102.616 109.728 59 Ek Tablo 1. devamı... Tarımsal Alet Makine 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Süt Sağım Tesisi 923 1.050 1.225 1.323 1.402 1.758 5.151 5.697 5.763 6.093 7.735 5.522 5.618 Tarımsal Mücadele Uçağı 63 64 68 61 58 54 54 54 49 49 50 55 57 Tınaz Makinası 53.401 50.049 49.686 49.863 48.202 45.693 24.499 23.975 23.510 22.425 21.337 17.671 16.627 Toprak Frezesi (Rotovatör) 13.477 17.567 19.062 20.954 19.904 22.201 28.300 30.166 31.296 32.497 32.203 32.413 33.413 Tozlayıcı 45.426 44.189 45.076 43.269 46.294 45.282 36.827 36.549 37.604 36.806 35.766 35.085 34.671 Traktörle Çekilen Çayır Biçme Makinası 19.391 20.385 22.469 23.475 24.853 26.741 28.805 30.686 32.670 33.504 34.344 38.222 39.682 Traktörle Çekilen Hububat Ekim Makinası 68.704 66.772 65.718 65.129 64.967 66.757 79.593 81.222 82.909 84.910 87.861 86.457 89.441 Yağmurlama Tesisi 106.204 112.965 117.498 122.485 129.582 135.407 152.389 165.697 175.694 178.870 182.307 185.570 188.258 Yem Hazırlama Makinası 8.352 8.714 9.462 10.262 11.134 12.302 15.052 16.158 18.175 19.728 20.057 18.070 18.508 Yerfıstığı Harman Makinası 55 63 67 68 65 60 49 50 48 48 45 42 174 Yerfıstığı Hasat Makinası 32 31 31 31 31 11 98 132 158 135 166 271 164 Biçerdöver (Kendi Yürür Biçerdöver) 10.946 11.114 11.463 11.649 12.706 11.993 12.385 12.564 12.563 12.578 12.053 Döner Kulaklı Traktör Pulluğu 23.612 22.878 23.075 22.145 21.464 20.420 20.466 19.425 20.565 20.887 21.746 Harman Makinası 132.214 132.475 134.613 137.508 141.908 143.603 132.265 134.778 137.396 139.512 140.915 Hayvanla Çekilen Çapa Makinaları 8.028 8.390 8.040 8.110 7.831 8.693 10.622 9.336 8.851 9.701 8.825 Pancar Mibzeri 8.055 10.275 8.697 8.808 9.029 9.216 7.962 8.751 8.624 8.753 8.840 Sap Döver 59.794 62.060 64.189 64.249 67.212 63.414 89.633 88.772 89.377 89.433 84.424 Traktör - Dört Teker (1-10 Bg) 3.200 3.352 3.321 2.770 2.841 2.960 2.631 3.271 3.439 3.776 4.243 Traktör - Dört Teker (11-24 Bg) 20.194 20.595 20.539 19.499 19.960 19.838 19.967 20.371 20.311 20.409 19.955 Traktör - Dört Teker (25-34 Bg) 66.288 68.540 69.239 68.945 72.535 75.116 78.240 78.796 78.094 77.364 74.533 Traktör - Dört Teker (35-50 Bg) 366.159 373.162 379.835 384.160 389.023 401.360 424.128 434.018 437.928 446.541 450.452 Traktör - Dört Teker (50 Bg’Den Fazla) 244.910 256.601 269.253 277.850 287.616 301.935 342.709 358.456 376.092 383.424 388.098 Traktör - El Traktörü (1-5 Bg) 968 951 1.047 1.033 1.022 1.075 2.370 1.449 1.323 2.049 2.048 Traktör - El Traktörü (5 Bg’Den Fazla) 2.334 2.432 2.714 2.946 3.445 4.620 4.501 5.826 6.783 7.882 8.727 Traktör - Tırtıllı (1-25 Bg) 26 24 46 30 31 24 5 40 188 68 2 60 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Ek Tablo 1. devamı... Tarımsal Alet Makine 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Traktör - Tırtıllı (26-40 Bg) 18 17 31 22 39 26 42 20 39 36 48 Traktör - Tırtıllı (41-60 Bg) 111 112 99 90 138 175 222 180 176 187 190 Traktör - Tırtıllı (60 Bg’Den Fazla) 165 147 159 160 213 174 180 86 98 99 120 Traktörle Çekilen Çapa Makinaları 87.615 89.151 93.448 96.161 99.615 105.962 111.281 118.070 122.189 128.052 129.793 Üniversal Mibzer 59.931 60.722 66.220 69.819 72.218 74.458 61.573 69.787 71.351 72.161 72.679 Ek Tablo 1. devamı... Tarımsal Alet Makine 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Ark Açma Pulluğu 56.212 58.076 58.626 60.475 61.198 61.456 63.926 64.402 66.664 66.791 66.150 66.879 68.117 Atomizör 100.823 100.758 103.125 103.324 103.490 105.036 112.738 113.641 114.435 116.789 115.995 116.883 120.402 Balya Makinası 9.072 9.431 10.185 10.998 11.839 12.613 13.303 14.524 15.887 18.024 19.459 20.446 21.520 Biçer Bağlar Makinası 4.557 4.558 4.950 5.039 6.107 6.139 6.451 6.987 7.409 8.468 8.882 9.210 9.305 Civciv Ana Makinası 1.487 1.592 1.695 1.644 1.582 1.520 1.390 1.384 852 853 978 968 1.005 Çiftlik Gübresi Dağıtma Makinası 1.671 1.916 1.950 1.938 1.967 2.223 2.282 2.508 2.519 2.915 3.628 4.090 4.382 Derin Kuyu Pompa 99.623 103.540 106.627 115.875 122.622 122.831 131.009 134.734 142.540 148.675 163.275 168.502 172.923 Diskli Anız Pulluğu (Vanvey) 38.223 39.210 41.745 41.725 41.964 42.280 43.642 43.251 44.220 44.387 45.405 45.002 45.365 Diskli Tırmık (Diskarolar) 191.789 192.700 191.360 198.548 204.665 205.804 213.909 221.884 229.761 232.278 235.594 240.303 243.310 Diskli Traktör Pulluğu 63.149 64.965 66.801 66.491 66.933 67.838 67.954 67.452 68.332 68.773 70.701 71.829 72.448 Dişli Tırmık 350.640 351.327 353.205 355.991 353.128 348.587 351.866 350.406 350.968 343.906 341.050 343.954 345.533 Döven 39.440 36.452 30.477 28.855 27.582 22.015 18.875 17.305 15.612 14.874 13.543 12.407 12.168 Elektropomp 155.474 157.873 159.603 167.050 172.022 170.459 174.294 180.399 186.503 192.378 203.614 210.045 214.407 Fındık Harman Makinası 5.749 5.851 6.035 5.315 5.409 5.276 5.309 5.362 5.474 5.621 5.616 5.687 5.861 Hayvan Pulluğu 215.322 207.033 196.278 181.974 170.797 155.196 137.526 129.153 121.320 110.903 89.155 82.732 78.344 Hayvanla Çekilen Çayır Biçme Makinası 2.128 2.092 2.071 2.048 1.830 1.701 1.564 1.561 1.535 1.521 1.546 1.588 1.601 61 Ek Tablo 1. devamı... Tarımsal Alet Makine 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Hayvanla Çekilen Hububat Ekim Makinası 1.515 1.234 1.197 806 750 582 506 460 346 289 194 159 159 Karasaban 110.486 103.578 91.213 84.304 77.175 68.463 58.695 51.889 49.453 45.965 40.695 37.455 34.643 Kimyevi Gübre Dağıtma Makinası 320.609 326.599 334.461 339.461 346.471 354.973 366.781 371.771 385.149 389.918 392.908 399.451 408.737 Kombikürüm (Karma Tırmık) 22.621 22.169 22.374 24.891 24.984 24.600 25.971 26.029 24.840 24.495 23.555 23.881 24.352 Kombine Hububat Ekim Makinası 166.897 163.577 164.524 169.695 173.654 179.048 187.459 196.147 199.640 202.915 205.286 208.403 211.348 Kombine Pancar Hasat Makinası 3.521 3.928 4.029 3.593 3.716 3.932 4.271 4.590 4.921 5.288 5.448 5.593 5.807 Kombine Patates Hasat Makinası 520 574 591 608 612 630 766 811 839 902 993 924 980 Krema Makinası 246.482 239.836 240.295 234.050 230.138 222.470 214.482 210.047 200.922 197.520 182.920 178.535 177.268 Kulaklı Anız Pulluğu 26.285 26.871 27.045 28.304 29.411 33.791 36.797 37.752 39.834 39.909 42.483 44.151 44.579 Kulaklı Traktör Pulluğu 947.416 958.228 983.275 986.291 996.013 1.002.734 1.014.188 1.025.892 1.041.903 1.045.122 1.046.048 1.050.237 1.057.870 Kuluçka Makinası 1.008 962 1.062 1.114 1.025 1.075 1.000 1.147 1.140 1.146 1.206 1.247 1.285 Kuyruk Milinden Hareketli Pulverizatör 239.126 241.753 245.311 255.582 259.475 264.421 278.761 291.505 305.295 312.651 322.174 329.768 338.625 Kültüvatör 430.074 430.981 443.776 451.214 457.711 466.727 479.972 488.802 500.126 503.786 508.218 515.172 520.970 Merdane 66.503 67.322 72.371 75.682 77.445 77.294 81.094 82.100 83.033 83.487 84.819 86.138 87.374 Mısır Daneleme Makinası 5.715 6.262 5.621 5.447 5.433 5.343 5.350 4.388 4.336 4.352 4.268 4.195 4.170 Mısır Hasat Makinası 506 534 588 677 726 749 863 915 987 1.019 1.030 1.043 1.142 Mısır Silaj Makinası 7.416 8.717 9.734 11.998 14.000 15.287 16.627 18.507 19.988 21.887 24.486 25.370 26.347 Motopomp (Termik) 198.407 196.687 197.395 198.735 197.514 193.698 193.032 193.898 194.776 194.154 191.855 192.827 192.871 Motorlu Pulverizatör 72.868 72.838 73.015 71.015 72.171 72.494 73.745 75.905 78.151 80.457 84.093 85.974 87.486 Orak Makinası 64.489 64.549 64.972 65.977 69.430 71.415 69.411 66.768 63.092 61.954 60.645 58.271 57.234 Ot Silaj Makinası 2.017 2.225 2.585 2.853 3.087 3.156 3.471 3.778 3.917 4.248 4.674 4.908 5.227 Ot Tırmığı 64.824 68.132 68.566 70.335 101.958 98.383 99.729 101.452 103.940 106.668 110.030 113.405 115.169 Pamuk Toplama Makinası 56 128 349 500 520 508 595 730 910 950 1.050 1.080 1.155 Pancar Sökme Makinası 10.087 10.757 10.400 10.845 12.927 13.332 13.750 14.306 14.752 15.125 15.059 15.172 15.319 Patates Dikim Makinası 11.875 12.217 12.761 13.183 13.632 13.698 14.006 14.413 14.970 15.152 15.421 15.769 16.087 62 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Ek Tablo 1. devamı... Tarımsal Alet Makine 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Patates Sökme Makinası 15.637 15.974 16.243 16.802 16.932 16.938 18.679 19.274 20.176 19.756 20.229 20.462 20.353 Römork (Tarım Arabası) 986.313 995.523 ###### ###### ###### 1.041.239 1.061.656 1.074.764 1.098.995 1.109.917 1.121.371 1.126.166 1.137.709 Santrifüj Pompa 92.821 96.572 97.622 98.762 104.141 104.898 109.155 110.450 108.665 108.872 111.593 111.682 113.075 Sap Parçalama Makinası 12.876 13.571 13.881 14.933 15.075 15.243 16.685 17.288 17.968 17.889 17.864 18.239 18.533 Sedyeli, Motorlu Pulverizatör Tozlayıcı Kombine Atomizör 16.212 16.411 15.828 14.993 15.084 13.955 14.188 14.020 14.303 14.325 13.811 12.731 12.802 Selektör (Sabit Veya Seyyar) 4.156 4.310 4.258 4.387 4.390 4.378 4.347 4.388 4.481 4.455 4.394 4.321 4.443 Sırt Pulverizatörü 580.547 582.618 586.685 587.821 590.590 588.556 591.373 597.460 606.366 612.626 623.190 628.059 633.598 Su Tankeri (Tarımda Kullanılan) 176.576 180.208 184.195 187.727 191.309 194.573 198.031 200.350 206.078 208.544 208.538 209.372 210.697 Süt Sağım Makinası (Seyyar) 121.534 130.087 150.049 164.051 177.630 187.123 208.457 225.937 254.348 268.164 282.433 292.405 301.795 Süt Sağım Tesisi 5.637 5.571 5.763 5.749 6.216 6.714 7.280 7.959 7.336 8.182 9.279 9.744 10.057 Tarımsal Mücadele Uçağı 58 62 60 61 49 33 20 22 10 8 8 8 5 Tınaz Makinası 15.910 15.703 14.082 13.634 13.368 12.167 12.015 11.523 11.201 10.710 8.405 8.111 7.739 Toprak Frezesi (Rotovatör) 33.771 34.895 36.601 37.604 38.937 40.739 41.685 42.649 43.972 46.716 50.100 51.860 53.301 Tozlayıcı 30.924 27.729 24.773 24.522 23.694 22.996 22.800 21.543 19.509 19.307 17.827 17.855 17.749 Traktörle Çekilen Çayır Biçme Makinası 40.684 42.690 46.213 50.669 54.072 55.762 61.248 66.193 68.579 73.314 79.115 81.480 82.899 Traktörle Çekilen Hububat Ekim Makinası 90.171 94.588 101.776 101.633 106.533 111.049 117.276 119.889 128.675 131.471 134.786 136.846 140.329 Yağmurlama Tesisi 194.055 197.908 200.780 206.014 216.130 219.868 229.691 235.104 236.078 240.253 247.520 248.039 252.215 Yem Hazırlama Makinası 18.604 18.753 19.957 21.435 21.419 21.497 22.140 23.397 24.478 25.891 26.924 27.747 28.979 Yerfıstığı Harman Makinası 156 159 161 210 214 220 249 231 238 245 265 282 300 Yerfıstığı Hasat Makinası 179 186 193 206 217 237 282 295 330 295 320 318 373 Kaynak: TOB, 2017 63 Ek Tablo 2. Traktör sayısı, 1988-2016 Yıllar TEK AKSLI İKİ AKSLI (TIRTILLI) PALETLİ Beygir gücü Beygir gücü Toplam 1-5 5 + 1-10 11-24 25-34 35-50 50+ 51-70 (1) 70 (1)+ 1988 654.636 623 1.311 2.655 16.741 62.230 351.210 219.545 - - 321 1989 672.845 1.169 1.326 3.623 17.704 64.494 358.620 225.556 - - 353 1990 692.454 1.234 1.570 3.175 17.841 66.696 364.052 237.579 - - 307 1991 704.373 968 2.334 3.200 20.194 66.288 366.159 244.910 - - 320 1992 725.933 951 2.432 3.352 20.595 68.540 373.162 256.601 - - 300 1993 746.283 1.047 2.714 3.321 20.539 69.239 379.835 269.253 - - 335 1994 757.505 1.033 2.946 2.770 19.499 68.945 384.160 277.850 - - 302 1995 776.863 1.022 3.445 2.841 19.960 72.535 389.023 287.616 - - 421 1996 807.303 1.075 4.620 2.960 19.838 75.116 401.360 301.935 - - 399 1997 874.995 2.370 4.501 2.631 19.967 78.240 424.128 342.709 - - 449 1998 902.513 1.449 5.826 3.271 20.371 78.796 434.018 358.456 - - 326 1999 924.471 1.323 6.783 3.439 20.311 78.094 437.928 376.092 - - 501 2000 941.835 2.049 7.882 3.776 20.409 77.364 446.541 383.424 - - 390 2001 948.416 2 048 8.727 4.243 19.955 74.533 450.452 388.098 - - 360 2002 970.083 2 994 15.689 4.149 19.962 75.359 449.139 - 356.943 45.668 180 2003 997.620 3 098 10.896 4.104 21.155 78.621 459.383 - 368.549 51.668 146 2004 1.009.065 3 220 11.784 3.904 21.075 77.747 458.677 - 376.108 56.349 201 2005 1.022.365 2 848 13.321 3.495 20.264 77.205 460.336 - 382.448 62.237 211 2006 1.037.383 3 094 11.743 3.480 19.716 76.340 465.926 - 390.904 65.972 208 2007 1.056. 128 3 852 13.156 4.352 19.260 76.514 469.201 - 399.528 70.029 236 2008 1.070. 746 4 096 13.675 6.027 19.635 76.670 471.817 - 401.791 76.817 218 2009 1.073.538 4 403 16.422 4.853 20.494 76.507 465.237 - 404.032 81.386 204 2010 1.096.683 5.235 20.176 5.344 19.997 72.411 471.531 - 414.977 86.813 199 2011 1.125.001 8.212 27.283 5.578 21.244 72.668 476.010 - 422.389 91.411 206 2012 1.178.253 9.450 36.188 5.696 20.704 71.989 488.877 - 438.623 106.522 204 2013 1.213.560 10.889 42.476 5.937 20.153 71.165 493.462 - 451.292 118.000 186 2014 1.243.300 14.383 51.492 6.247 20.906 69.223 493.914 - 461.399 125.536 200 2015 1.260.358 14.856 54.604 6.252 21.181 68.074 491.828 - 468.060 135.297 206 2016 1.273.531 15.736 57.131 6.448 21.274 66.825 489.621 - 475.665 140.699 132 Kaynak: TOB, 2017. 1Veriler 2002 yılından itibaren yeniden düzenlenmiştir. 64 | Tarımsal Mekanizasyon Sektör Politika Belgesi | 2018-2022 Ek Tablo 3. Biçerdöver sayısı, 2000-2016 Yıllar Toplam Yaş grubu 0 - 5 6 - 10 11- 20 20+ 2000 12. 578 - - - 2001 12. 053 - - - 2002 (1) 11. 539 1 .213 2. 125 3 .526 4. 675 2003 11. 721 1 .352 2. 214 3 .545 4. 610 2004 11. 519 1 .430 2. 298 3 .489 4. 302 2005 11. 811 1 .659 2. 405 3 .551 4. 196 2006 12. 359 2 .036 2. 598 3 .596 4. 129 2007 12. 775 2 .338 2. 739 3 .652 4. 046 2008 13. 084 2 ..558 2. 873 3 .657 3. 996 2009 13. 360 2 .643 2. 950 3 .669 4. 098 2010 13. 799 2 .820 3. 116 3 .721 4. 142 2011 14. 313 3 .038 3. 293 3 .834 4. 148 2012 14. 813 3 .160 3. 483 3 .960 4. 210 2013 15. 486 3 .431 3. 722 3 .882 4. 451 2014 15. 899 3 .604 3. 812 3 .852 4. 631 2015 15. 998 3 .815 3. 750 3 .780 4. 653 2016 16. 247 3 .985 3. 790 3. 813 4. 659 Kaynak: TOB, 2017. 1 Yaş grubuna ilişkin veriler 2002 yılından itibaren derlenmeye başlanmıştır. 65 Ek Tablo 4. Traktör Pazarı (Adet) 1960-2016 Yı lla r A de t Yı lla r A de t Yı lla r A de t Yı lla r A de t Yı lla r A de t Yı lla r A de t 1960 476 1970 7.518 1980 20.500 1990 29.110 2000 29.365 2010 36.072 1961 668 1971 15.687 1981 25.817 1991 21.725 2001 11.457 2011 60.466 1962 1.017 1972 22.893 1982 33.338 1992 23.846 2002 6.810 2012 50.320 1963 7.982 1973 37.778 1983 35.349 1993 31.589 2003 16.636 2013 52.285 1964 7.006 1974 29.722 1984 42.454 1994 24.951 2004 29.583 2014 59.458 1965 6.419 1975 51.630 1985 31.574 1995 43.706 2005 34.996 2015 66.788 1966 8.969 1976 77.307 1986 28.098 1996 4.997 2006 39.706 2016 70.178 1967 13.976 1977 71.684 1987 35.837 1997 54.731 2007 34.996 1968 15.118 1978 32.243 1988 28.770 1998 53.922 2008 27.022 1969 13.412 1979 15.383 1989 18.261 1999 22.964 2009 13.758 Kaynak: TARMAKBİR, 2017