Decree No. 87/11520 of the Council of Ministers on ratifying the Protocol for the Protection of the Mediterranean Sea Against Pollution From Land-Based Sources

AKDENİZ'İN KARA KÖKENLİ KAYNAKLARDAN KİRLENMEYE KARŞI KORUNMASI PROTOKOLU Protokolün; Kabul Tarihi ve Yeri: 17 Mayıs 1980, Atina Yürürlüğe Giriş Tarihi: 17 Haziran 1983 Geçerli Dili: Arapça, Fransızca, İngilizce ve İspanyolca Depositer: İspanya Türkiye'nin; Onay Şekli: Bakanlar Kurulu Kararı Bakanlar Kurulu Kararı Tarihi: 18/2/1987- No: 87/11520 Resmi Gazete Tarihi: 18 Mart 1987-No: 19404 Protokolün IV. Ekinin Onaylanması; Onay Şekli: Bakanlar Kurulu Kararı Bakanlar Kurulu Kararı Tarihi: 10/2/1995 Resmi Gazete Tarihi: 23 Mart 1995-No: 22236 Bakanlar Kurulu Kararı: Karar Sayısı: 87/11520 Ülkemizin de taraf olduğu Akdeniz'in Kara Kökenli Kaynaklardan Kirlenmeye KarĢı Korunmasına Ait SözleĢmenin 8 inci maddesine göre hazırlanmıĢ olan 17/5/1980 tarihli iliĢik “Akdeniz'in Kara Kökenli Kaynaklardan Kirlenmeye KarĢı Korunması Protokolü”nün, katılma tarihinden geçerli olmak üzere, onaylanması; DıĢiĢleri Bakanlığı'nın 19/1/1987 tarihli ve 6/2/1987 tarihli ve EĠUE-IV-AEK/131-566-273, 384 sayılı yazıları üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu'nca 18/2/1987 tarihinde kararlaĢtırılmıĢtır Karar Sayısı: 95/6590 Akdeniz'in Kara Kökenli Kaynaklardan Kirlenmeye KarĢı Korunması Protokolü'nün, iliĢik IV. Ekinin onaylanması; DıĢiĢleri Bakanlığı'nın 6/2/1995 tarihli ve EĠUK-539 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü ve 5 inci maddelerine göre, Bakanlar Kurulu'nca 10/2/1995 tarihinde kararlaĢtırılmıĢtır. ĠĢbu Protokole Akit Taraflar, 16 ġubat 1976'da Barselona'da imzalanan "Akdeniz'in Kirlenmelere KarĢı Korunması Konvansiyonu"nun tarafları olarak, Sözkonusu Konvansiyon'un 4. maddesinin 2. paragrafını ve 8. ve 15. maddelerini uygulamak arzusu içinde, Akdeniz bölgesinde özellikle sanayileĢme ve kentleĢme alanlarında hızla artan beĢeri faaliyetleri ve turizme bağlı mevsimlik kıyısal nüfus artıĢlarını da gözönüne alarak, Ġnsan sağlığına ve deniz çevresine kara kökenli kirlenmelerden arz edilen tehlikelerin ve Akdeniz'in birçok kıyı sularında ve nehir ağızlarında bu konuda mevcut ciddi sorunların, özellikle, iĢlemden geçirilmemiĢ veya yeterince iĢlem görmemiĢ evsel ve endüstriyel atıklardan kaynaklandığının bilincinde olarak, Sahildar ülkelerin geliĢme düzeyleri arasındaki ayrılıkların ve geliĢme yolundaki ülkelerin ekonomik ve sosyal zaruretlerinin gözönüne alınmasının gerekliliğinin bilincinde olarak, Akdeniz'i, kara kökenli kirlenmelere karĢı korumak için gerekli tüm tedbirleri sıkı bir iĢbirliği içinde almaya kararlı olarak, AĢağıdaki konularda görüĢ birliğine varmıĢlardır: Madde 1 - ĠĢbu Protokole akit taraflar, (bundan sonra "Taraflar" olarak geçecektir.) Akdeniz bölgesinin nehirlerinden, kıyı tesislerinden, kanalizasyon oluklarından veya topraklar içerisinde herhangi kara kökenli boĢalmalardan meydana gelecek kirlenmeleri kısmen veya tamamen denetlemek, önlemek veya izale etmek için uygun görülen tüm tedbirleri alacaklardır. Madde 2 - Bu protokolün amaçları için: a) "Konvansiyon"dan kastedilen, 16 ġubat 1976'da Barselona'da kabul edilen "Akdeniz'in Kirlenmelere KarĢı Korunması Konvansiyonu"dur. b) "Organizasyon"dan kastedilen, Konvansiyon'un 13.maddesinde değinilen teĢkilattır. c) "Tatlısu sınırı"ndan kastedilen, suların çekilme halinde bulunduğu sırada yeniden su akımı baĢlayıncaya kadar geçen sürede, deniz suyunun mevcudiyeti nedeni ile su yatağında tuzluluğun önemli ölçüde artıĢ gösterdiği yerdir. Madde 3 - Protokolün uygulanacağı alan (bundan sonra "Protokol Alanı" olarak geçecektir) Ģunlar olacaktır: a) Konvansiyon’un 1. maddesinde tanımlanan Akdeniz Alanıdır; b) Kara sularının geniĢliğinin ölçüldüğü esas hatlardan kıyıya yönelik kısımda kalan sular ve su yolları sözkonusu olduğunda "tatlısu sınırına" kadar uzanan sular ve c) Denizle iliĢkisi olan tuzlusu bataklıklarıdır. Madde 4 - 1. ĠĢbu protokolün uygulanmasında aĢağıdaki hususlar gözönünde bulundurulacaktır: a) Protokole taraf ülkelerin toprakları içindeki kara kökenli kirlenme kaynaklarından protokol alanına boĢalan kirleticiler ve özellikle: Denize boĢalan kanalizasyon borularından veya kıyılarda diğer boĢaltmalardan doğrudan doğruya meydana gelen kirlenmeler; Nehirlerden, kanallardan, yeraltı su yollarını da içeren diğer su yollarından dolaylı olarak meydana gelen kirlenmeler. b) Kara kökenli kaynaklardan oluĢan ve atmosfer yoluyla taĢınan kirlenmeler, (SözleĢmenin 17. maddesinin koĢullarına uygun olarak taraflarca kabul edilecek Protokol'e iliĢtirilecek bir ekte tanımlanacak Ģartlar altında.) 2. Bu protokol, taraflardan birinin yetki alanına giren ve kıta sahanlığında ve deniz yatağı ile toprak altında kalan maden kaynaklarının araĢtırılması ve iĢletilmesi amaçlarından baĢka maksatlara hizmet eden yapay ve yerinde sabit, deniz kıyısından açıkta kurulmuĢ bulunan yapılardan boĢalan tüm kirletici boĢaltmalar için uygulanacaktır. Madde 5 - 1. Taraflar protokol alanının, protokolün 1 numaralı ekinde belirtilen maddelerle kara kökenli kirlenmelerden arındırılmasını yerine getireceklerdir. 2. Taraflar, bu amaca göre, ayrı ayrı veya birlikte uygun gördükleri gerekli programları ve önlemleri hazırlamayı ve uygulamayı üstleneceklerdir. 3. Bu programlar ve önlemler özellikle ortak emisyon standartları ve kullanma standartlarını ihtiva edecektir. 4. Kara kökenli kirlenmeleri gidermeye yönelik programlar ve önlemlerin uygulanmaları ile ilgili standartlar ve uygulama takvimleri taraflarca saptanacak ve gerekirse ek 1'deki maddeler için her iki yılda bir protokolün 15. maddesindeki hükümler uyarınca gözden geçirilecektir. Madde 6 - 1. Taraflar ek II'de belirtilen madde veya kaynaklarla Protokol Alanı'nın kara kökenli kirlenmesini kesin olarak sınırlandıracaklardır. 2. Taraflar bu amaçla ayrı veya birlikte uygun gördükleri programları ve önlemleri hazırlayacak ve uygulayacaklardır. 3. Kirleticilerin boĢalması, Protokolün III. ekinde belirtilen hükümler çerçevesinde yetkili ulusal makamlarca verilecek müsaadeye konu teĢkil edeceklerdir. Madde 7 - 1. Taraflar, yetkili uluslararası kuruluĢlarla iĢbirliği halinde özellikle aĢağıdaki hususlarda ortak yönergeleri ve uygun gördükleri standartları ve kriterleri belirli aĢamalarda formüle ve kabul edeceklerdir: a) Denize dökülen kanalizasyon borularının, özellikle lağım sularının tabi tutulduğu iĢlem konusunda kullanılan metodları da hesaba katmak suretiyle, uzunluğu, derinliği ve pozisyonu, b) Ayrı arıtım gerektiren sıvı atıklar için özel iĢlemler; c) Ġnsan sağlığının, yaĢayan canlı kaynakların ve ekosistemlerin korunması gibi, belirli amaçlarla kullanılan deniz suyunun kalitesi; d) Deniz çevresinin önemli ölçüde kirlenmesine neden olan ürünlerin, tesisatın, endüstriyel ve diğer iĢlemlerin denetimi ve aĢamalı olarak yerlerine baĢkalarının ikamesi, e) Protokolün I ve II sayılı eklerinde sıralanan maddelerin bulundukları atıklardaki miktarları, yoğunlukları ve bunları deĢarj yöntemleri ile ilgili belirli koĢullar, 2. ĠĢbu protokolün 5. maddesindeki hükümlere halel getirmeden, saptanacak ortak yönergeler, standartlar veya kriterlerde tarafların ekolojik altbölge özellikleri, yerel coğrafi ve fiziki karakterleri, ekonomik kapasiteleri ve geliĢme gereksinimleri ile mevcut kirliliğin düzeyi ve deniz çevresinin gerçek yerel emme kapasitesi hesaba katılacaktır. 3. Madde 5 ve 6'da zikredilen programlar ve önlemler kabul edilirken halihazır durumda kurulmuĢ olan tesislerin düzenlenecek kirleticilik düzeylerine göre değiĢimi veya adaptasyonu kapasiteleri, tarafların ekonomik kapasiteleri ve geliĢme ihtiyaçları gözönüne alınacaktır. Madde 8 - Konvansiyonun 10. maddesinde öngörülen koĢullar ve denetleme programları çerçevesinde ve gereğinde yetkili uluslararası kuruluĢlarla iĢbirliği yapmak suretiyle Taraflar, aĢağıdaki hususlarda mümkün olan en erken tarihte denetleme eylemlerini gerçekleĢtireceklerdir: a) Özellikle, Ek-I ve Ek-II'de listeleri bildirilen maddeler ve kaynaklarla ilgili olarak Taraflar, kıyılarındaki kirlenme düzeyini mümkün olabilen ölçüde sistemli bir Ģekilde saptamak ve bu konuda periyodik olarak bilgi sağlamak durumundadırlar. b) Deniz çevresinin kirlenmesini azaltmak için Protokol çerçevesinde alınan önlemlerin etkilerinin değerlendirmesini yapacaklardır. Madde 9 - Konvansiyonun 11. maddesine uygun olarak Taraflar, kara kökenli kirlenmelerle ilgili teknolojik ve bilimsel alanlarda mümkün olduğu kadar iĢbirliği yapacaklar ve özellikle kirleticilerin etkileri, yolları ve girdileri ile bunların önlenmesi, azaltılması ve tümü ile ortadan kaldırılması için yeni metodların geliĢtirilmesi konularında araĢtırmalarda bulunacaklardır. Bu amaçla Taraflar, özellikle; a) Bilimsel ve teknik bilgi değiĢimi, b) AraĢtırma programlarının koordinasyonu için çalıĢacaklardır. Madde 10 - 1. Taraflar, doğrudan doğruya veya yetkili, bölgesel veya diğer uluslararası kuruluĢların yardımı ile bilim, eğitim ve teknoloji alanlarında deniz çevresinin kara kökenli kirlenmesini ve bunun zararlı etkilerinin önlenmesi için geliĢmekte olan ülkelere, bilim, eğitim ve teknoloji alanlarında hazırlanacak yardım programlarının uygulanması konularında, 2. Bu tür teknik yardım, özellikle bilimsel ve teknik personelin eğitimini ve bu ülkeler tarafından, gerekli malzeme sağlanmasını, kullanılmasını ve Taraflarca uygun görülecek dönemlerde de üretimini içerecektir. Madde 11 - 1. Ġki veya daha fazla tarafın topraklarından geçen veya arada hudut teĢkil eden su yollarında meydana gelen dökülmelerin Protokol alanının deniz çevresinde muhtemel bir kirlenmeye neden olması halinde, ilgili Taraflar, Protokolün tam uygulanmasının sağlanması için iĢbirliğine davet edileceklerdir. 2. Taraflardan birisi taraf olmayan bir ülkenin bölgesinde neden olduğu kirlenmeden sorumlu tutulamaz, ancak sözkonusu taraf, adı geçen devletle, Protokolün uygulanmasını sağlamak amacı ile iĢbirliği yapmaya gayret edecektir. Madde 12 - 1. Konvansiyonun 22. madde 1. paragrafını gözönünde bulundurarak, Protokol'e taraf bir ülkeden kaynaklanan kara kökenli kirliliğin diğer Taraflardan birinin veya birden fazlasının çıkarlarına doğrudan doğruya zarar vermesi halinde, ilgili Taraflardan birinin veya birden fazla Tarafın isteği ile, konuya doyurucu bir çözüm aramak amacı ile ülkesinden kirlilik kaynaklanan Taraf, zarar gören taraflarla görüĢmelerde bulunmayı deruhte edecektir. 2. Ġlgili Taraflardan birinin isteği üzerine, mesele, iĢbu Protokolün 14. maddesine uygun olarak düzenlenecek ilk toplantı gündeminde yer alacak ve toplantıda yeterli bir çözüme ulaĢabilmek amacı ile tavsiyelerde bulunulabilecektir. Madde 13 - 1. Taraflar, alınan önlemler, varılan baĢarılı sonuçlar ve gerekirse Protokolün uygulanmasında karĢılaĢılan güçlükler hakkında TeĢkilat vasıtası ile birbirlerine bilgi vereceklerdir. Bu tür bilgilerin derlenmesi ve sunulması ile ilgili yöntemler, Tarafların yaptıkları toplantılarda kararlaĢtırılacaktır. 2. Bu Bilgiler diğer hususlar meyanında aĢağıdaki konuları da içerecektir: a) ĠĢbu Protokolün 6. maddesi gereğince tanınan yetkilere iliĢkin istatistiki veriler, b) ĠĢbu Protokolün 8. maddesinde öngörülen denetimden elde edilen veriler, c) Akit tarafların topraklarından kaynaklanan kirleticilerin miktarları, d) ĠĢbu Protokolün 5. ve 6. maddelerine uygun olarak alınan önlemler. Madde 14 - 1. Tarafların olağan toplantıları, konvansiyonun 14. maddesi uyarınca düzenlenen akit tarafların olağan toplantıları ile irtibatlı olarak yapılacaktır. Taraflar, konvansiyonun 14. maddesi uyarınca olağanüstü toplantılar da düzenleyebilirler. 2. Protokole katılan Tarafların yaptığı toplantının fonksiyonları arasına, diğer hususlar meyanında, aĢağıdaki noktalar da girecektir: a) ĠĢbu Protokolün uygulanmasını denetim altında tutmak ve özellikle ekler Ģeklinde alınan ve alınması gereken diğer önlemlerin yeterli olup olmadığını incelemek, b) Protokolün herhangi bir ekini uygun görüldüğü Ģekilde değiĢtirmek ve gözden geçirmek, c) ĠĢbu Protokolün 5, 6 ve 15. maddelerine uygun olarak yapılan programları ve alınan önlemleri formüle etmek ve kabul etmek, d) ĠĢbu Protokolün 7. maddesi uyarınca Tarafların ortak yönergeler, standartlar veya kriterler Ģeklinde üzerinde karara vardığı hususları kabul etmek, e) Bu Protokolün 12. maddesinin 2. paragrafına uygun olarak tavsiyelerde bulunmak, f) ĠĢbu Protokolün 13. maddesi uyarınca Tarafların sundukları bilgileri incelemek, g) ĠĢbu Protokolün uygulanması için uygun görülebilecek diğer fonksiyonları ifa etmek, Madde 15 - 1. Protokolün 5. ve 6. maddelerinde öngörülen kara kökenli kirlenmelerin azaltılması veya büsbütün ortadan kaldırılması için hazırlanan programlar ve alınan önlemler Tarafların toplantısında üçte iki çoğunlukla kabul edilecektir. 2. Bununla beraber, bir programı kabul edemiyecek durumda olan Taraflar, toplantıya, sözkonusu programla ilgili olarak almayı tasarladıkları önlemleri bildirecekler, bundan sözkonusu tarafların toplantıda kabul edilen programa ve önlemlere iliĢkin rızalarını herhangi bir tarihte beyan edecekleri anlaĢılacaktır. Madde 16 - 1. Konvansiyonun herhangi bir Protokola iliĢkin hükümleri bu Protokola göre uygulanacaktır. 2. Konvansiyonun 18. maddesi uyarınca kabul edilen yöntemle ilgili kurallar ile mali kurallar, taraflar aksine karar vermedikçe bu Protokole göre uygulanacaktır. 3. ĠĢbu Protokol, kara kökenli kirlenmelere karĢı Akdeniz'in korunması için Akdeniz Bölgesi’nde kıyısı bulunan Devletlerin Atina'da 17 Mayıs 1980 tarihinde yapılan toplantısından baĢlıyarak 16 Haziran 1980'e kadar ve Madrid'te bu tarihten 16 Mayıs 1981'e kadar imzaya açık tutulacaktır. Protokol, Avrupa Ekonomik Topluluğu ile, en az bir üyesi Akdeniz Bölgesine sahildar olan ve bu protokolun kapsadığı alanda yetkisi bulunan benzeri, bölgesel, ekonomik toplulukların da aynı Ģekilde, aynı tarihe kadar imzalarına açık olacaktır. 4. ĠĢbu Protokolun onaylanması, kabul edilmesi veya tasvip edilmesi gerekir. Onay, kabul veya rıza belgeleri depoziter görevini yapacak olan Ġspanya Hükümeti’ne tevdi olunacaktır. 5. 17 Mayıs 1980'den itibaren iĢbu Protokol yukarıda 3.paragrafta belirtilen devletlerin, Avrupa Ekonomik Topluluğu'nun ve aynı paragrafta belirtilen diğer grupların katılmasına açık olacaktır. 6. ĠĢbu Protokol, bu maddenin 3. paragrafında belirtilen Tarafların en az 6 tanesinin onay, kabul, rıza veya katılma belgelerinin Depoziter Devlet'e iletildiği günü izleyen günden 30 gün sonra yürürlüğe girecektir. EK I A AĢağıdaki maddeler, madde grupları ve türleri, öncelikler sırasında bağlı olmaksızın, bu Protokolün 5. maddesi için liste halinde verilmiĢlerdir. Bunlar, esas olarak; Toksisiteleri Kalıcılıkları Biyolojik birikimleri gözönüne alınarak seçilmiĢlerdir. 1. Organik halojen bileĢikleri ve deniz ortamında bu tür bileĢikler oluĢturabilecek olan maddeler. 2. Organik fosfor bileĢikleri ve deniz ortamında bu tür bileĢikler oluĢturabilecek olan maddeler. 3. Organik kalay bileĢikleri ve deniz ortamında bu tür bileĢikler oluĢturabilecek olan maddeler. 4. Civa ve civa bileĢikleri. 5. Kadmiyum ve kadmiyum bileĢikleri. 6. KullanılmıĢ makina yağları. 7. Yüzen, batan ya da süspansiyon halinde kalan ve denizden elveriĢli bir Ģekilde yararlanmayı engelleyebilecek kalıcı sentetik maddeler. 8. Denizde veya deniz vasıtasıyla kansere, yapısal veya mutasyonla ilgili bozukluklara yol açtığı kanıtlanmıĢ olan maddeler. 9. Atıkları da dahil olmak üzere, uluslararası uzman kuruluĢlar tarafından deniz ortamının korunması gözönüne alınarak belirlenen radyasyondan korunma prensiplerine uymayacak Ģekilde deĢarj edilen radyoaktif maddeler. B ĠĢbu Ek, Bölüm A'da sıralanan ve Taraflarca ortak olarak belirlenen sınırların altında kalacak maddeleri içeren deĢarjları kapsamamaktadır. EK II A AĢağıda, öncelikler sırasına bağlı olmaksızın bu Protokolün 6. maddesi için liste halinde verilen maddeler, madde grupları, türleri ve kirlilik kaynakları, genellikle daha az zararlı oldukları ve doğal prosesler sonucu daha süratle zararsız hale geldikleri ve dolayısıyla genel olarak daha sınırlı sayıda kıyı bölgesini etkiledikleri gözönüne alınarak Ek I'de kullanılan kriterlere göre seçilmiĢlerdir. 1. AĢağıdaki elementler ve bunların bileĢikleri 1. Çinko 8. Antimon 15. Uranyum 2. Bakır 9. Molibden 16. Vanadyum 3. Nikel 10. Titanyum 17. Kobalt 4. Krom 11. Kalay 18. Talyum 5. KurĢun 12. Baryum 19. Tellür 6. Selenyum 13. Berilyum 20. GümüĢ 7. Arsenik 14. Bor Biyolojik açıdan zararsız olan ya da süratle zararsız olan maddelere dönüĢenler hariç olmak üzere. 2. Biyolojik mücadele ilaçları ve bunların Ek I'in içermediği türleri. 3. Biyolojik olarak zararsız olan veya süratle biyolojik olarak zararsız maddelere dönüĢenler hariç olmak üzere organik silikon bileĢikleri ve deniz ortamında bu tür bileĢikler oluĢturabilecek maddeler. 4. Kökeni ne olursa olsun hidrokarbürler ve ham petrol. 5. Siyanürler ve florürler. 6. Biyolojik olarak bozulmayan deterjanlar ve diğer yüzey-aktif maddeler. 7. Elemental fosfor ve inorganik fosfor bileĢikleri. 8. Patojen mikro organizmalar. 9. Termal deĢarjlar. 10. Ġnsanların tüketimi amacıyla su ortamından elde edilen ürünlerin tadında ve/veya kokusunda kötü etkilere neden olan maddeler ve deniz ortamında bu tür maddelerin oluĢmasına neden olabilecek bileĢikler. 11. Dolaylı ya da dolaysız bir biçimde deniz ortamının oksijen içeriğinde herhangi bir olumsuz etki yaratan maddeler, özellikle ötrifikasyonuna neden olanlar. 12. Deniz suyunun kalitesini bozabilecek miktarda ya da kompozisyondaki asidik ya da bozik bileĢikler. 13. Aslında toksik olmamalarına rağmen, deĢarj edilen miktara bağlı olarak deniz ortamına zararlı olabilecek veya denizin elveriĢli Ģekilde kullanılmasını engelleyebilecek maddeler. B Bölüm A'da belirtilen maddelerin deĢarjlarının sıkı bir Ģekilde sınırlandırılması ve kontrolü EK III'e uygun olarak yapılmalıdır. EK III Bu protokole ait Ek I'in B Bölümünde veya Ek II'de belirtilen maddeleri içeren atıkların deĢarjına izin verilirken, gereğinde aĢağıdaki faktörlere de özel bir önem atfedilecektir: A. ATIĞIN KOMPOZĠSYONU VE ÖZELLĠKLERĠ l. Atık kaynağının türü ve büyüklüğü (Ör. sınai iĢlem) 2. Atığın türü (kökeni, ortalama kompozisyonu) 3. Atığın biçimi (katı, sıvı, çamur, sulu çamur) 4. Toplam miktarı (ör. yılda deĢarj edilen miktar) 5. DeĢarj, Ģekli (sürekli, ara kesikli, mevsime bağlı olarak değiĢken) 6. Ek I’de ve Ek II’de listesi verilen maddelerin veya diğer maddelerin ana bileĢenlerinin konsantrasyonları. 7. Atığın fiziksel, kimyasal ve biyokimyasal özellikleri. B. ZARARLILIKLARINA BAĞLI OLARAK ATIKLARIN BĠLEġENLERĠNĠN ÖZELLĠKLERĠ 1. Deniz ortamındaki kalıcıkları (fiziksel, kimyasal,biyolojik) 2. Toksite ve diğer zararlı etkileri 3. Biyolojik maddelerdeki ya da Sedimandaki birikimleri. 4. Zararlı ürünler üreten biyokimyasal dönüĢümleri. 5. Oksijen içeriği ve dengesi üzerindeki olumsuz etkileri Su ortamında, diğer deniz suyu bileĢenleri. 6. AĢağıda bölüm E'de belirtilen kullanım Ģekilleri üzerinde zararlı biyolojik ya da diğer türden etkiler yaratabilecek Ģekilde etkileĢime girmeye ve fiziksel, kimyasal ve biyokimyasal değiĢmelere uğramaya karĢı hassasiyetleri. C. DEġARJ ALANININ VE ALICI DENĠZ ORTAMININ ÖZELLĠKLERĠ 1. Kıyı alanının hidrografik, meteorolojik, jeolojik ve topografik özellikleri. 2. DeĢarjın (ağız, kanal, menfez) yeri ve türü ve diğer alanlarla (dinlence alanları, yumurtlama ve üreme alanları balık yatakları) ve diğer deĢarjlarla bağlantısı. 3. DeĢarj noktasından alıcı deniz ortamında verilmeyle meydana gelen birincil seyrelme. 4. Akıntıların, medcezirin ve rüzgarın yatay taĢınma ve dikey karıĢım üzerindeki etkileri gibi dağılım özellikleri. 5. DeĢarj alanındaki fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ekolojik duruma bağlı olarak alıcı ortam özellikleri. 6. Alıcı deniz ortamının atık deĢarjlarını olumsuz etkiler meydana gelmeden kabul edebilme kapasitesi. D. ATIK TEKNOLOJĠLERĠNĠN MEVCUDĠYETĠ Evsel atıkların yanısıra sanayi atıklarının deĢarjı ve giderilmesi yöntemleri aĢağıda belirtilenlerin mevcudiyeti ve imkan dahilinde olup olmadığı gözönüne alınarak seçilmelidir. a) Alternatif arıtma iĢlemleri; b) Giderme ya da yeniden kullanma yöntemleri; c) Atıkların karada biriktirilmesi; ve d) Uygun az-atıklı teknolojiler. E. DENĠZ EKOSĠSTEMLERĠNĠN VE DENĠZ SUYU KULLANIMININ POTANSĠYEL OLARAK ZARAR GÖRMESĠ 1. Kirlenmenin a) Yenilebilir deniz organizmaları b) Yıkanma Suları c) Estetik üzerindeki etkileri nedeniyle insan sağlığı üzerindeki etkiler. 2. Özellikle canlı kaynaklar, tehlikedeki türler ve kritik habitatlar (yaĢam alanları) olmak üzere deniz ekosistemleri üzerindeki etkiler. 3. Denizin diğer elveriĢli kullanımları üzerindeki etkiler. EK IV Bu Ek, iĢ bu Protokolun 4.1 (b) maddesi doğrultusunda atmosfer yoluyla taĢınan kara kökenli kaynaklardan ortaya çıkan kirlenmeye karĢı uygulama koĢullarını tanımlar. 1. Bu Protokol aĢağıdaki koĢullar altında atmosferde verilen kirletici deĢarjlarda uygulanacaktır: a) Genel meteorolojik koĢullar altında deĢarj edilen maddenin Protokol alanına taĢınması veya taĢınabilirliği; b) Protokol alanına veya alt bölgelerine çevre için zararlı maddenin baĢka Ģekilde alana ulaĢan aynı maddenin miktarlarıyla bağlı olarak giriĢi. 2. Bu Protokol aynı zamanda iĢ bu Protokol'un 4.2 maddesi hükmüne tabi olarak taraf ülkelerin sınırları içindeki kara kökenli kaynaklardan Protokol alanını etkileyen atmosfere yapay açık deniz yapılarından yapılan deĢarjlara da uygulanacaktır. 3. Protokol alanının atmosfer yoluyla kara kökenli kaynaklardan kirlenmesi halinde, bu Protokol'ün 5. ve 6. maddesindeki hükümler, bu Protokol'ün I. ve II. Ekinde sıralanan uygun madde ve kaynaklara, akit taraflarca mutabık kalındığı Ģekilde tedricen uygulanacaktır. 4. Bu Ekin 1. paragrafında belirtilen koĢullara bağlı olarak, bu Protokol'ün 7.1 madde hükümleri: a) Akit taraflarca mevcut olan hava kirletici kaynaklarının yer ve dağılımlarına ait bilgilere bağlı olarak atmosfere yayılan deĢarjlar-maddelerin miktar ve oranı; b) Yakıt ve hammaddelerde tehlikeli maddelerin muhteviyatı; c) Hava kirliliği kontrol teknolojilerinin verimliliği ve daha verimli üretim ve yakıt yakma iĢlemleri; d) Tarım ve ormancılıkta tehlikeli maddelerin kullanımında da, uygulanacaktır. 5. Gerekli hallerde, bu Protokolün III. Ekinin hükümleri atmosfer yoluyla oluĢan kirlenmede uygulanacaktır. Kabul edilebilir ortak yayılma faktörleri ve metodolojileri kullanılarak hava kirliliği izleme ve modellemesi, kara kökenli kaynaklardan atmosfere yayılan kirleticilerin miktarları ve oranlarının envanterlerinin derlenmesi ile birlikte, maddelerin atmsoferik çökmelerinin değerlendirilmesinde de uygulanacaktır. Yukarıdaki birden beĢe kadar ki paragraflarda belirtilmeyen bu Protokol'ün bölümlerinde içerilen bütün maddeler, bu Ekin birinci paragrafında belirlenen koĢullara bağlı olarak ve gereken hallerde atmosfer tarafından taĢınan kara kökenli kaynaklardan maydana gelen kirlenmelerde aynen uygulanacaktır.