Decree No. 2009/14979 of the Council of Ministers on ratifying the Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change

13 Mayıs 2009 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 27227 MİLLETLERARASI SÖZLEŞME Karar Sayısı : 2009/14979 5/2/2009 tarihli ve 5836 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunan ekli “BirleĢmiĢ Milletler Ġklim DeğiĢikliği Çerçeve SözleĢmesine Yönelik Kyoto Protokolü”ne katılmamız; DıĢiĢleri Bakanlığının 7/5/2009 tarihli ve HUMġ/408 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 7/5/2009 tarihinde kararlaĢtırılmıĢtır. Abdullah GÜL CUMHURBAġKANI Recep Tayyip ERDOĞAN BaĢbakan C. ÇĠÇEK B. ARINÇ A. BABACAN M. AYDIN Devlet Bak. ve BaĢb. Yrd. Devlet Bak. ve BaĢb. Yrd. Devlet Bak. ve BaĢb. Yrd. Devlet Bakanı H. YAZICI F. N. ÖZAK M. Z. ÇAĞLAYAN F. ÇELĠK Devlet Bakanı Devlet Bakanı Devlet Bakanı Devlet Bakanı M. AYDIN S. A. KAVAF C. YILMAZ S. ERGĠN Devlet Bakanı V. Devlet Bakanı Devlet Bakanı Adalet Bakanı M. V. GÖNÜL B. ATALAY A. DAVUTOĞLU M. ġĠMġEK Milli Savunma Bakanı ĠçiĢleri Bakanı DıĢiĢleri Bakanı Maliye Bakanı N. ÇUBUKÇU M. DEMĠR R. AKDAĞ B. YILDIRIM Milli Eğitim Bakanı Bayındırlık ve Ġskân Bakanı Sağlık Bakanı UlaĢtırma Bakanı M. M. EKER Ö. DĠNÇER N. ERGÜN B. YILDIRIM Tarım ve KöyiĢleri Bakanı ÇalıĢma ve Sos. Güv. Bakanı Sanayi ve Ticaret Bakanı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı V. E. GÜNAY V. EROĞLU Kültür ve Turizm Bakanı Çevre ve Orman Bakanı BĠRLEġMĠġ MĠLLETLER ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ÇERÇEVE SÖZLEġMESĠNE YÖNELĠK KYOTO PROTOKOLÜ ĠĢbu Protokol’ün Tarafları, Bundan sonra “SözleĢme” olarak anılacak olan BirleĢmiĢ Milletler Ġklim DeğiĢikliği Çerçeve SözleĢmesi’ne katılan Taraflar olup, 2. Madde’de belirtildiği üzere, SözleĢme’nin nihai amacını takip ederek, SözleĢme’nin hükümlerini hatırda tutarak, SözleĢme’nin 3. Maddesi’nin rehberliğinde, SözleĢme’nin Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda alınan 1/CP.1 karar ile kabul edilen Berlin Buyruğu’na uygun olarak, aĢağıdaki hususlarda anlaĢmaya varmıĢlardır: 1. MADDE ĠĢbu Protokol’ün amacı bakımından, SözleĢme’nin 1. Maddesi’nde bulunan tanımlar uygulanacaktır. Ġlâveten; 1. “Taraflar Konferansı”, SözleĢme’ye katılan Tarafların Konferansı’dır. 2. “SözleĢme”, 9 Mayıs 1992 tarihinde New York’ta kabul edilen BirleĢmiĢ Milletler Ġklim DeğiĢikliği Çerçeve SözleĢmesi’dir. 3. “Hükümetlerarası Ġklim DeğiĢikliği Paneli”, Dünya Meteoroloji Örgütü ve BirleĢmiĢ Milletler Çevre Programı tarafından 1988’de ortaklaĢa kurulan Hükümetlerarası Ġklim DeğiĢikliği Paneli’dir. 4. “Montreal Protokolü”, 16 Eylül 1987’de Montreal’de kabul edilen ve daha sonra tanzim ve tadil edilmiĢ haliyle, Ozon Tabakasını Ġncelten Maddelerle Ġlgili Protokol’dür. 5. “Mevcut ve Oy Kullanan Taraflar”, SözleĢme’de bulunan ve olumlu ya da olumsuz oy kullanan ülkelerdir. 6. “Taraf”, metinde baĢka Ģekilde belirtilmedikçe iĢbu Protokol’e Taraf olan anlamındadır. 7. “Ek-I’de yer alan Taraf”, SözleĢme’nin Ek-I’inde yer alan Taraf, ya da değiĢiklik olursa, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 2(g) paragrafı gereği bildirimde bulunmuĢ olan Taraf anlamındadır. 2. MADDE 1. Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, 3. Madde’deki sayısallaĢtırılmıĢ salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini yerine getirirken, sürdürülebilir kalkınmayı teĢvik etmek amacıyla; (a) Ulusal koĢullarına uygun olarak, aĢağıdaki politika ve önlemleri uygulayacak ve/veya daha da geliĢtirecektir. (i) Ulusal ekonominin ilgili sektörlerinde enerji verimliliğinin arttırılması; (ii) Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazlarının yutaklarının ve haznelerinin, ilgili uluslararası çevre anlaĢmalarındaki taahhütlerinin dikkate alınarak korunması ve geliĢtirilmesi; sürdürülebilir orman yönetimi uygulamaları ile ağaçlandırma ve yeniden ormanlaĢtırmanın teĢvik edilmesi; (iii) Sürdürülebilir tarım türlerinin, iklim değiĢikliği mülâhazaları ıĢığında teĢvik edilmesi; (iv) Yeni ve yenilenebilir enerji türleri, karbondioksiti gideren teknolojiler ile çevre dostu ileri ve yenilikçi teknolojilerin araĢtırılmaları, teĢvik edilmeleri, geliĢtirilmeleri ve kullanımlarının arttırılması; (v) Sera gazı salımlarına yol açan tüm sektörlerde, SözleĢme’nin amacına ve piyasa araçlarının uygulanmasına aykırı olan piyasa uyumsuzluklarının, mali teĢviklerin, vergiler ile gümrük istisnalarının ve sübvansiyonların, kademeli olarak azaltılmaları ya da ortadan kaldırılmaları; (vi) Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazlarının salımlarını sınırlayan ya da azaltan politikaları ve önlemleri teĢvik etmeyi amaçlayan ilgili sektörlerde uygun reformların özendirilmesi; (vii) UlaĢtırma sektöründeki, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazlarının salımlarının sınırlandırılması ve/veya azaltılmasına yönelik önlemlerin teĢvik edilmesi; (viii) Metan gazı salımlarının gerek atık yönetiminde geri kazanım ve kullanım sırasında, gerek enerji üretimi, nakli ve dağıtımı aĢamasında sınırlandırılması ve/veya azaltılması. (b) SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 2(e) (i) paragrafı uyarınca, iĢbu Madde’de kabul edilen politikaların ve önlemlerin bireysel ve müĢterek etkinliğini arttırmak için, diğer Ek-I Taraflarıyla iĢbirliği yapacaktır. Bu amaçla, sözü edilen Taraflar; karĢılaĢtırılabilirlik, Ģeffaflık ve etkinliklerinin iyileĢtirilmesi yollarının geliĢtirilmesi de dahil olmak üzere, bu politikalar ve önlemler ile ilgili deneyim paylaĢımı ve bilgi alıĢveriĢi konularında adımlar atacaklardır. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, ilk oturumunda ya da mümkün olabilen en kısa sürede, böyle bir iĢbirliğini kolaylaĢtırmanın yollarını ilgili tüm bilgileri dikkate almak suretiyle değerlendirecektir. 2. Ek-I’de yer alan Taraflar, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü ve Uluslararası Denizcilik Örgütü ile çalıĢarak, havacılık ve depo yakıtlarından kaynaklanan ve Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen sera gazları salımlarınınsınırlandırılmasına ya da azaltılmasına çalıĢacaklardır. 3. Ek-I’de yer alan Taraflar; iklim değiĢikliğinin olumsuz etkileri ve uluslararası ticarete olan etkileri içeren olumsuz etkiler ile, SözleĢme’nin 3. Maddesi’ni dikkate alarak, bilhassa geliĢmekte olan Taraf ülkeler ve özellikle, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 8. ve 9. paragraflarında tanımlanan Taraf ülkeler üzerindeki sosyal, çevresel ve ekonomik tesirleri en aza indirecek Ģekilde, iĢbu 2. Madde’deki politikaları ve önlemleri yürütmede çaba göstereceklerdir. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, iĢbu paragraftaki hükümlerin yerine getirilmesini teĢvik amacıyla, uygun olan ilâve eylemleri gerçekleĢtirebilir. 4. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, farklı ulusal koĢullar ve olası etkileri göz önünde tutarak, yukarıdaki 1(a) paragrafındaki politika ve önlemlerden birini koordine etmenin yararlı olacağına karar verirse, bu politika ve önlemlerin koordinasyonunun oluĢturulmasına yönelik yol ve araçları değerlendirecektir. 3. MADDE 1. Ek-I’de yer alan Taraflar, 2008–2012 yıllarını kapsayan taahhüt döneminde, Ek-A’da sıralanan insan faaliyetlerinin neden olduğu karbondioksit eĢdeğeri sera gazlarının salımları toplamını, 1990 yılı seviyelerinin en az yüzde 5 aĢağısına indirmek için, Ek-B’de kayıtlı sayısallaĢtırılmıĢ salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerine uygun olarak ve iĢbu Madde’nin hükümleri gereğince hesaplanarak tayin edilmiĢ olan miktarları aĢmamasını, bireysel ya da müĢtereken sağlayacaklardır. 2. Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, 2005 yılına kadar iĢbu Protokol’deki taahhütlerini gerçekleĢtirme konusunda kanıtlanabilir bir ilerleme kaydetmiĢ olacaktır. 3. Her taahhüt döneminde, karbon stoklarında doğrulanabilir değiĢiklikler olarak ölçülen, 1990 yılından itibaren doğrudan insan etkisiyle arazi kullanımındaki değiĢim ve ormanlaĢtırma, yeniden ormanlaĢtırma ve ormansızlaĢma ile sınırlı ormancılık etkinlikleri sonucu sera gazlarının kaynaklarca salımı ve yutaklarca uzaklaĢtırılmasındaki net değiĢiklikler, Ek-I’de yer alan Tarafların her birinin iĢbu Madde’deki taahhütlerini karĢılamada kullanılacaktır. Bu etkinliklere bağlı sera gazlarının kaynaklarca salımı ve yutaklarca uzaklaĢtırılması Ģeffaf ve doğrulanabilir bir Ģekilde bildirilecek ve 7. ve 8. Maddelere göre gözden geçirilecektir. 4. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumundan önce, Ek I’deyer alan Tarafların her biri, Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı tarafından ele alınması için, 1990’daki karbon stoklarının seviyesinin belirlenmesi ve sonraki yıllarda karbon stoklarında meydana gelen değiĢikliklerin hesaplanabilmesi amacıyla veri sağlayacaktır. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, ilk oturumunda ya da daha sonra mümkün olan en erken zamandaki oturumunda, belirsizlikleri, raporlamadaki Ģeffaflığı, doğrulanabilirliği, Hükümetlerarası Ġklim DeğiĢikliği Paneli’nin metodolojik çalıĢmalarını ve 5. Madde’ye uygun olarak Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı tarafından sunulan tavsiye ve Taraflar Konferansı’nın kararlarını dikkate alarak; tarım toprakları, arazi kullanımındaki değiĢim ve ormancılık gruplarında sera gazlarının kaynaklarca salımı ve yutaklarca uzaklaĢtırılmasındaki değiĢikliklerle ilgili ilâve insan kaynaklı etkinliklerin hangilerinin, ne Ģekilde Ek-I’deyer alan Taraflar için tayin edilmiĢ miktarlara eklenmesi ya da çıkarılmasına yönelik usûller ve rehber ilkeler hakkında karar verecektir. Böyle bir karar, ikinci ve takip eden taahhüt dönemlerinde geçerli olacaktır. Bir Taraf, insan kaynaklı bu ek faaliyetlerle ilgili böyle bir kararı, faaliyetlerin 1990’dan beri yürürlükte olması Ģartıyla, ilk taahhüt döneminde uygulamayı tercih edebilecektir. 5. Ek-I’de yer alan Taraflardan, baz yılı ya da dönemi, Taraflar Konferansı’nın ikinci oturumunda alınan 9/CP.2 sayılı karar uyarınca belirlenmiĢ olan piyasa ekonomisine geçiĢ sürecindekiler, iĢbu Madde’deki taahhütlerini yerine getirmede o baz yılı ya da dönemi kullanacaklardır. Ayrıca, SözleĢme’nin 12. Maddesi kapsamında ilk ulusal bildirimini henüz sunmamıĢ, Ek-I’de bulunan piyasa ekonomisine geçiĢ sürecindeki diğer herhangi bir Taraf, iĢbu Madde’deki taahhütlerini yerine getirmek için 1990 yılı dıĢında tarihsel bir baz yılı ya da dönemi kullanma niyetini iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’na bildirebilir. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar Toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı böyle bir bildirimin kabulü hususunda karar verecektir. 6. Ek-I’de yer alan piyasa ekonomisine geçiĢ sürecindeki Taraflara, iĢbu Madde’nin hükmüne girenlerin dıĢında kalan, iĢbu Protokol’deki taahhütlerini yerine getirmelerinde, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 6. paragrafını dikkate alınarak, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı tarafından belirli bir ölçüde esneklik sağlanacaktır. 7. SayısallaĢtırılmıĢ salım sınırlandırma ve azaltımın ilk taahhüt dönemi olan 2008–2012 yılları arasında, Ek I’deki her bir Taraf için tayin edilmiĢ miktar, 1990 yılında, ya baz yılında, ya da yukarıdaki 5. paragrafa göre belirlenen dönemde, gazlarının salımları toplamının, kendisi için Ek-B’de kaydedilen yüzde değerinin beĢle çarpılmasına eĢit olacaktır. 1990 yılında arazi kullanımındaki değiĢiklikler ve ormancılık faaliyetleri, sera gazları salımlarında net bir kaynak oluĢturmuĢ olan Ek-I ülkeleri için tayin edilmiĢ miktarın hesaplamaları bakımından, 1990 yılı salımları, baz yılı veya dönemi, bu kaynaklardan salınan, insanın neden olduğu karbondioksit eĢdeğeri sera gazı toplam salımlarını, 1990 yılında arazi kullanımı değiĢikliği sonucu yutakların yaptığı uzaklaĢtırma düĢürülmüĢ olarak içerir. 8. Ek-I’de yer alan Taraflardan herhangi biri, yukarıdaki 7. paragrafta atıfta bulunulan hesaplama amacıyla hidroflorokarbon, perflorokarbon ve kükürt heksaflorür için 1995 yılını baz yıl olarak kullanabilir. 9. Ek-I’de yer alan Tarafların müteakip dönemler için taahhütleri, 21. Madde’nin 7. paragrafındaki hükümlere göre kabul edilecek olan, iĢbu Protokol’ün Ek-B’sindeki değiĢikliklerle belirlenecektir. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, yukarıdaki 1. paragrafta atıfta bulunulan ilk taahhüt döneminin bitiminden en az yedi yıl önce bu taahhütleri değerlendirmeye baĢlayacaktır. 10. Bir Taraf’ın diğer bir Taraf’tan, 6. ya da 17. Maddelerdeki hükümlere uygun olarak edindiği herhangi bir salım azaltım birimi ya da tayin edilmiĢ miktarın bir kısmı, edinen Taraf için tayin edilmiĢ miktara ilâve edilecektir. 11. Bir Taraf’ın diğer bir Taraf’a, 6. ya da 17. Maddelerdeki hükümlere uygun olarak aktardığı herhangi bir salım azaltım birimi ya da tayin edilmiĢ miktarın bir kısmı, aktaran Taraf için tayin edilmiĢ miktardan düĢülecektir. 12. Bir Taraf’ın diğer bir Taraf’tan, 12. Madde’nin hükümlerine uygun olarak edindiği onaylanmıĢ salım azaltımları, edinen Taraf için tayin edilmiĢ miktara eklenecektir. 13. Ek-I’de yer alan Taraflardan birinin salımları, bir taahhüt döneminde iĢbu Madde hükmünde tayin edilmiĢ miktarın altındaysa, oluĢan fark, o Taraf’ın isteği üzerine, müteakip taahhüt dönemlerinde o Taraf için tayin edilmiĢ miktara ilâve edilecektir. 14. Ek-I’de yer alan Taraflardan her biri, yukarıdaki 1. paragrafta bahsekonu taahhütlerini, özellikle, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 8. ve 9. paragraflarında belirlenmiĢ olan geliĢmekte olan Taraf ülkeler üzerindeki olumsuz sosyal, çevresel ve ekonomik etkileri asgariye indirecek Ģekilde yerine getirmek için gayret gösterecektir. ĠĢbu paragrafların yürütülmesi hususunda Taraflar Konferansı’nın ilgili kararları doğrultusunda, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, iĢbu paragraflarda atıfta bulunulan Taraflar üzerinde iklim değiĢikliğinin olumsuz etkileri ve/veya karĢı önlemlerin etkilerinin en aza indirilmesi için gerekli olan eylemlerin neler olduğunu ilk oturumunda ele alacaktır. Ele alınacak konular arasında mali kaynak oluĢturulması, sigorta ve teknoloji transferi yer alacaktır. 4. MADDE 1. 3. Madde hükmündeki taahhütlerini müĢtereken yerine getirme konusunda bir anlaĢmaya varmıĢ olan Ek I’deyer alan Taraflar, Ek-A’da sıralanan insan faaliyetlerinin neden olduğu karbondioksit eĢdeğeri sera gazları salımları toplamının bileĢik yekûnunun, Ek-B’de kaydedilen sayısallaĢtırılmıĢ salım sınırlandırma ve azaltım taahhütleri uyarınca ve 3. Madde hükümlerine uygun olarak hesaplanıp tayin edilmiĢ miktarları aĢmaması koĢuluyla, bu taahhütlerini yerine getirmiĢ addedileceklerdir. AnlaĢmaya varan Taraflardan her birine tahsis edilen salım düzeyinin sınırları o anlaĢmada belirlenecektir. 2. Böyle bir anlaĢmaya varan Taraflar, iĢbu Protokol’ün onaylanma, kabul veya uygun bulma ve katılma belgelerinin sunulması tarihinde anlaĢma Ģartlarını sekretaryaya bildireceklerdir. Bunun üzerine, sekretarya, SözleĢme’nin Taraflarını ve imzacılarını anlaĢma Ģartları hakkında bilgilendirecektir. 3. Bu anlaĢma 3. Madde’nin 7. paragrafında belirtilen taahhüt dönemi boyunca uygulamada kalacaktır. 4. MüĢtereken hareket eden Tarafların, bir bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluĢu çerçevesinde ve bu kuruluĢla birlikte hareket etmeleri durumunda, iĢbu Protokol’ün kabulünden sonra kuruluĢ düzenindeki herhangi bir değiĢiklik, iĢbu Protokol’deki mevcut taahhütlerini etkilemeyecektir. KuruluĢun düzenindeki herhangi bir değiĢiklik, sadece, o değiĢikliğin ardından kabul edilen 3. Madde hükmündeki taahhütler açısından uygulanacaktır. 5. Böyle bir anlaĢmanın Taraflarının toplam müĢterek salım azaltımları seviyesine ulaĢmada baĢarısızlığı söz konusu olduğunda, bu anlaĢmaya katılan her bir Taraf anlaĢmada belirlenen kendi salım seviyelerinden sorumlu olacaklardır. 6. MüĢtereken hareket eden Tarafların, kendisi de iĢbu Protokol’e Taraf olan bir bölgesel ekonomik entegrasyonkuruluĢu çerçevesinde ve bu kuruluĢla birlikte hareket etmeleri durumunda, toplam müĢterek salım azaltımları seviyesini elde etmede bir baĢarısızlık söz konusu olduğunda, bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluĢunun üye Devletlerinin her biri münferiden ve 24. Madde’ye göre hareket eden bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluĢuyla birlikte, iĢbu Madde’ye uygun olarak bildirdiği kendi salım seviyelerinden sorumlu olacaklardır. 5. MADDE 1. Ek-I’de yer alan Tarafların her biri, birinci taahhüt döneminin baĢlamasından en geç bir yıl önce, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu tüm sera gazlarının kaynaklardan salımları ve yutaklarca uzaklaĢtırılmalarının hesaplanması için ulusal bir sistemi yürürlüğe koyacaklardır. AĢağıdaki 2. paragrafta belirlenen yöntemleri kapsayacak olan bu ulusal sistemler için gerekli rehber ilkeler, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda karara bağlanacaktır. 2. Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu tüm sera gazlarının kaynaklardan salımları ve yutaklarca uzaklaĢtırılmalarının hesaplanmasına iliĢkin yöntemler, Hükümetlerarası Ġklim DeğiĢikliği Paneli’nce kabul edilenler ve Taraflar Konferansı’nın üçüncü oturumunda üzerinde mutabık kalınanlar olacaktır. Bu yöntemlerin kullanılmadığı yerlerde, uygun düzenlemeler iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumunda üzerinde uzlaĢılan yöntemlere göre yapılacaktır. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, diğerlerinin yanı sıra, Hükümetlerarası Ġklim DeğiĢikliği Paneli’nin çalıĢmaları ile Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı’nca sunulan tavsiyeler temelinde, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını bütünüyle dikkate almak suretiyle, bu yöntem ve düzenlemeleri düzenli olarak gözden geçirecek ve uygun görürse değiĢtirecektir. Yöntem ve düzenlemelere iliĢkin herhangi bir değiĢiklik, bu değiĢikliğin akabinde benimsenen herhangi bir taahhüt döneminde, sadece 3. Madde hükmündeki taahhütlere uygunluğunu saptamak amacıyla kullanılacaktır. 3. Ek-A’da kaydedilen, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklardan salımlarının karbondioksit eĢdeğerinin ve yutaklarca uzaklaĢtırılmalarının hesaplanmasında kullanılan küresel ısınma potansiyelleri, HükümetlerarasıĠklim DeğiĢikliği Paneli’nce kabul edilenler ve Taraflar Konferansı’nın üçüncü oturumunda üzerinde mutabık kalınanlar olacaktır. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, diğerlerinin yanı sıra, Hükümetlerarası Ġklim DeğiĢikliği Paneli çalıĢmaları ile Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı’nca sunulan tavsiyeler temelinde, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını bütünüyle dikkate alarak, her bir sera gazının küresel ısınma potansiyelini düzenli olarak gözden geçirecek ve uygunsa değiĢtirecektir. Bir küresel ısınma potansiyeline iliĢkin herhangi bir değiĢiklik, bu değiĢikliğin akabinde benimsenen herhangi bir taahhüt döneminde, sadece 3. Madde hükmündeki taahhütlere uygulanacaktır. 6. MADDE 1. Ek-I’deki herhangi bir Taraf, 3. Madde’deki taahhütlerini yerine getirmek amacıyla, aĢağıdaki Ģartlara uyduğu takdirde, ekonominin herhangi bir sektöründe, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklardan salımlarının azaltımını ya da insan kökenli yutaklarca uzaklaĢtırılmasının arttırılmasını amaçlayan projelerden elde edilen salım azaltım birimlerini diğer herhangi bir Taraf’a, aĢağıdaki Ģartlarda aktarabilir veya edinebilir: (a) Böyle bir projenin, ilgili Tarafların onayını alması gerekmektedir; (b) Böyle bir projenin, kaynaklarca salımların azaltılmasının ya da yutaklarca uzaklaĢtırılmasının arttırılmasına ilâve katkı sağlaması gerekmektedir; (c) 5. ve 7. Maddeler hükmündeki yükümlülüklere uymuyor ise, herhangi bir salım azaltım birimi alamayacaktır; (d) Salım azaltım birimlerinin edinilmesi, 3. Madde hükmündeki taahhütlerin yerine getirilmesine yönelik olarak ülke içi faaliyetleri tamamlayıcı olacaktır. 2. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, ilk oturumunda veya ondan sonraki mümkün olabilen en kısa sürede, doğrulama ve raporlama dahil olmak üzere, iĢbu Madde’nin uygulanması için gerekli rehber ilkeleri ayrıntılı olarak bir kere daha inceleyecektir. 3. Ek-I’de yer alan bir Taraf, tüzel kiĢileri, kendi sorumluluğu altında, iĢbu Madde hükmünde, salım azaltımbirimlerinin oluĢturulması, aktarılması ya da edinilmesine yönelik faaliyetlere katılmaya yetkili kılabilir. 4. Ek-I’de yer alan bir Taraf için iĢbu Madde’de atıfta bulunulan Ģartların uygulanmasına dair bir sorun 8. Madde’nin ilgili hükümlerine uygun olarak belirlenirse; uygunluk sorunu çözülene kadar, böyle birimlerin bir Tarafça 3. Madde’deki taahhütlerini karĢılamada kullanılmaması Ģartıyla, salım azaltım birimlerinin aktarılması ve edinilmesi, sorun tespit edildikten sonra devam edebilir. 7. MADDE 1. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, aĢağıdaki 4. paragraf uyarınca belirlenecek olan, 3. Madde’ye uygunluğunu sağlamak amacıyla gerekli ilâve bilgileri, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararları gereğince, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklardan salımlarına ve yutaklarca uzaklaĢtırılmasına iliĢkin yıllık envanterlerine dahil edecektir. 2. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, aĢağıdaki 4. paragraf uyarınca belirlenecek olan, iĢbu Protokol hükmündeki taahhütlerine uygunluğunu göstermek için gerekli ilâve bilgileri SözleĢme’nin 12. Maddesi’ne göre sunulan ulusal bildirimlerine dahil edecektir. 3. Ek-I’de yer alan her bir Taraf, iĢbu Protokol ilgili Taraf bakımından yürürlüğe girdikten sonraki taahhüt döneminin ilk yılı için SözleĢme kapsamında yapılması gereken ilk envanter ile baĢlayarak, yukarıdaki 1. paragrafta istenen bilgileri yıllık olarak sunacaktır. Bu durumdaki her bir Taraf, iĢbu Protokol kendisi için yürürlüğe girdikten ve aĢağıdaki 4. paragrafta verildiği Ģekliyle rehber ilkeler kabul edildikten sonra, SözleĢme kapsamında yapılması gereken ilk ulusal bildiriminin bir parçası olarak yukarıdaki 2. paragrafta istenen bilgileri sunacaktır. ĠĢbu Madde’de istenilen bilgilerin daha sonra sunulma sıklığı, Taraflar Konferansı’nca karara bağlanan, ulusal bildirimlerin sunulması takvimi dikkate alınarak, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nca belirlenecektir. 4. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, Ek-I’de yer alan Tarafların ulusal bildirim hazırlamaları için Taraflar Konferansı’nca kabul edilen rehber ilkeleri dikkate alarak, iĢbu Madde’de istenen bilgilerin hazırlanması için gerekli rehber ilkeleri ilk oturumunda kabul edecek ve ondan sonra düzenli aralıklarla gözden geçirecektir. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, tayin edilen miktarların hesaplanması için gerekli usûlleri de ilk taahhüt döneminden önce karara bağlayacaktır. 8. MADDE 1. Ek-I’de yer alan her bir Taraf’ın 7. Madde hükmünde sunduğu bilgi, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararları uyarınca ve aĢağıdaki 4. paragrafta iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nca bu amaç için kabul edilen rehber ilkelere uygun olarak, uzman gözden geçirme ekibi tarafından gözden geçirilecektir. Ek I’deyer alan her bir Taraf’ın 7. Madde’nin 1. paragrafı hükmünde sunduğu bilgi, salım envanterleri ve tayin edilmiĢ miktarların yıllık derlenmesi ve hesaplanmasının bir parçası olarak gözden geçirilecektir. Buna ilâveten, 7. Madde’nin 2. paragrafı hükmünde Ek-I’de yer alan her bir Taraf’ın sunduğu bilgi, bildirimlerin gözden geçirilmesinin bir parçası olarak gözden geçirilecektir. 2. Uzman gözden geçirme ekipleri, sekretarya tarafından koordine edilecek ve Taraflar Konferansı’nın bu amaç için hazırladığı rehbere uygun olarak SözleĢme’nin Taraflarınca ve uygun görülürse hükümetlerarası kuruluĢlarca aday gösterilenler arasından seçilecek uzmanlardan oluĢacaktır. 3. Gözden geçirme süreci, iĢbu Protokol’ün bir Tarafça uygulanmasına yönelik tüm veçhelerinin tam ve kapsamlı bir teknik değerlendirmesini içerecektir. Uzman gözden geçirme ekipleri, ilgili Taraf’ın taahhütlerinin uygulanmasını değerlendirerek ve taahhütlerin gerçekleĢtirilmesindeki olası sorunlar ile etkenleri belirleyerek, iĢbu Protokol’ün Taraflar Toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’na bir rapor hazırlayacaktır. Bu raporlar, sekretarya tarafından SözleĢme’nin tüm Taraflarına dağıtılacaklardır. Sekretarya, bu raporlarda belirtilen uygulama hakkındaki sorunları, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nca yapılacak ayrıntılı bir değerlendirme için listeleyecektir. 4. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarını göz önünde tutarak, uzman gözden geçirme ekiplerince iĢbu Protokol’ün yürütülmesinin incelenmesine dair rehber ilkeleri ilk oturumunda kabul edecek ve ondan sonra düzenli aralıklarla gözden geçirecektir. 5. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, Uygulama Yardımcı Organı ve uygun görüldüğü takdirde, Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı’nın desteğiyle; (a) 7. Madde hükmünde Taraflarca sunulan bilgi ve iĢbu Madde hükmünde yürütülmüĢ olan uzman gözden geçirmelerin raporlarını; (b) Tarafların sordukları soruların yanı sıra, yukarıdaki 3. paragrafta sekretarya tarafından kaydedilen uygulama hakkındaki sorunları değerlendirecektir. 6. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, yukarıdaki 5. paragrafta atıfta bulunulan bilgileri değerlendirdikten sonra, iĢbu Protokol’ün yürütülmesi konusunda gerek duyulan herhangi bir konu hakkında kararlar alacaktır. 9. MADDE 1. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, ilgili teknik, sosyal ve ekonomik bilgilerin yanı sıra iklim değiĢikliği ve etkilerine ait mevcut bilimsel bilgi ve değerlendirmelerin ıĢığında, iĢbu Protokol’ü düzenli olarak gözden geçirecektir. Böyle gözden geçirmeler, SözleĢme ile ilgili değerlendirmelerle, özellikle SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 2(d) paragrafı ve 7. Maddesi’nin 2(a) paragrafında istenen değerlendirmelerle koordineli olarak yürütülecektir. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar Toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, bu gözden geçirmeleri esas alarak uygun eylemi gerçekleĢtirecektir. 2. Ġlk gözden geçirme, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın ikinci oturumunda gerçekleĢecektir. Daha sonraki gözden geçirmeler düzenli aralıklarla ve zamanında yapılacaktır. 10. MADDE Tarafların hepsi, ortak fakat farklılaĢtırılmıĢ sorumluluklarını ve özgün ulusal ve bölgesel kalkınma önceliklerini, amaçlarını ve koĢullarını dikkate alarak, Ek-I DıĢı Taraflar için yeni taahhütler ortaya koymadan, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 1. paragrafındaki mevcut taahhütleri teyit etmek suretiyle ve SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 3, 5. ve 7. paragraflarını gözönünde tutarak, sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleĢtirebilmek için bu taahhütlerin yerine getirilmesindeki ilerlemeye devam ederek, Ģunları yapacaklardır: (a)Taraflar Konferansı’nca kabul edilen ulusal bildirim hazırlığına ait rehber ilkelere uygun olarak, Montreal Protokolü’nce denetlenmeyen, insan faaliyetlerinin neden olduğu sera gazlarının kaynaklarca salımlarına ve yutaklarca uzaklaĢtırılmalarına iliĢkin ulusal envanterlerin hazırlanması ve düzenli olarak güncelleĢtirilmesi amacıyla, Taraflar Konferansı’nca kararlaĢtırılacak olan karĢılaĢtırılabilir yöntemleri kullanarak, her bir Taraf’ın sosyo-ekonomik Ģartlarını yansıtan yerel salım faktörlerinin, etkinlik verilerinin ve/veya modellerinin kalitesinin iyileĢtirilmesi için, uygun ve mümkün olabildiği yerde, maliyet-etkin ulusal, uygun olduğu ölçüde, bölgesel programlar düzenlemek; (b) Ġklim değiĢikliğini azaltıcı önlemleri ve iklim değiĢikliğine yeterli uyum sağlayıcı önlemleri içeren ulusal ve uygun olduğu yerlerde bölgesel programlar düzenlemek, uygulamak, yayımlamak ve düzenli olarak güncellemek; (i) Bu programlar, diğerlerine ilâveten, enerji, ulaĢtırma ve sanayi sektörlerinin yanı sıra tarım, ormancılık ve atık yönetimi ile ilgili olacaktır. Ayrıca, arazi planlamasının iyileĢtirilmesine yönelik uyum teknolojileri ve yöntemler, iklim değiĢikliğine olan uyumu arttıracaktır. (ii) Ek-I’de yer alan Taraflar, 7. Madde’ye uygun olarak, ulusal programları dahil olmak üzere, iĢbu Protokol’deki eylemle ilgili bilgi sunacaklardır ve diğer Taraflar, sera gazlarının artıĢlarının azaltımı ve yutaklarca uzaklaĢtırılmalarının arttırılması, kapasite geliĢtirme ve uyum önlemleri dahil olmak üzere, iklim değiĢikliği ve olumsuz etkilerinin ele alınmasına katkıda bulunduğuna inandıkları önlemleri içeren programlar hakkındaki bilgiyi, uygun olması durumunda, ulusal bildirimlerine dahil etmeye çalıĢacaklardır. (c) Kamunun sahip olduğu ya da kamuda mevcut çevreye duyarlı teknolojilerin etkin transferine iliĢkin politika ve programların oluĢturulması ve çevreye duyarlı teknolojilerin transferini teĢvik etmek, geliĢtirmek ve eriĢimini arttırmak için özel sektöre uygun bir ortam oluĢturulması dahil olmak üzere, özellikle geliĢmekte olan ülkelerle, iklim değiĢikliği ile ilgili çevreye duyarlı teknolojilerin, teknik bilgi uygulamalarının ve süreçlerin geliĢtirilmesi, uygulanması, yaygınlaĢtırılması için etkin yöntemlerin teĢvikinde iĢbirliği yapmak ve bunların teĢvik edilmesi, kolaylaĢtırılması, finansmanı, uygun olması durumunda, transferi ve eriĢimi için tüm uygulanabilir önlemleri almak; (d) Bilimsel ve teknik araĢtırmalarda iĢbirliği yapmak ve iklim sistemiyle ilgili belirsizliklerin, iklim değiĢikliğinin olumsuz etkilerinin ve çeĢitli karĢı stratejilerin ekonomik ve sosyal sonuçlarının azaltmasına yönelik veri arĢivlerinin geliĢtirilmesini ve sistematik gözlem sistemlerinin geliĢtirilmesini ve sürdürülmesini teĢvik etmek ve SözleĢme’nin 5. Maddesi’ni gözönünde tutarak, sistematik gözlem konularındaki uluslararası ve hükümetlerarası çabalara, programlara, araĢtırma ve ağlara katılmak üzere içsel kapasitelerin ve imkânların geliĢtirilmesini ve güçlendirilmesini teĢvik etmek; (e) Ġnsani ve kurumsal kapasite baĢta olmak üzere, ulusal kapasite geliĢtirme de dahil eğitim ve yetiĢtirme programlarının geliĢtirilmesi ve uygulanmasında, uygun olduğu yerde, mevcut organların kullanılmasında özellikle geliĢmekte olan ülkelerde bu alanda uzman yetiĢtirebilecek personelin değiĢimleri veya geçici görevlendirilmelerinde uluslararası düzeyde iĢbirliği yapmak ve teĢvik etmek, ve iklim değiĢikliği konusunda ulusal düzeyde kamu bilincini ve halkın bilgiye eriĢimini kolaylaĢtırmak. SözleĢme’nin 6. Maddesi dikkate alınarak, SözleĢme’deki ilgili organlar aracılığıyla bu faaliyetlerin uygulanması için uygun yöntemler geliĢtirilmelidir; (f) Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarına uygun olarak, iĢbu madde uyarınca yürütülen program ve faaliyetlerle ilgili bilgileri ulusal bildirimlerine dâhil etmek; ve (g) ĠĢbu Madde’deki taahhütlerin yerine getirilmesi hususunda SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 8. paragrafına özen göstermek. 11. MADDE 1. 10. Madde’nin uygulanmasında, Taraflar, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 4., 5.,7.,8. ve 9. paragraflarındaki hükümleri dikkate alacaklardır. 2. SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 3. paragrafındaki ve 11. Maddesi’ndeki hükümlere uygun olarak, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 1. paragrafının uygulanması çerçevesinde ve SözleĢme’nin finansal mekanizmasının yürütülmesinden sorumlu kuruluĢ ya da kuruluĢlar aracılığıyla, SözleĢme’nin Ek-II’sinde yer alan geliĢmiĢ Taraf ülkeler ve diğer geliĢmiĢ Taraf ülkeler; (a) 10. Madde’nin (a) alt paragrafında yer alan, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 1(a) paragrafındaki mevcut taahhütlerin uygulanmasında ilerleme sağlanırken, geliĢmekte olan Taraf ülkelerce yapılan ve önceden kabul edilmiĢ tüm masrafların karĢılanması için yeni ve ek malî kaynaklar sağlayacaklar; ve (b) Ayrıca, 10. Madde’de yer alan ve iĢbu Madde’ye uygun olarak, SözleĢme’nin 11. Maddesi’nde atıfta bulunulan uluslararası kuruluĢ ya da kuruluĢlarla geliĢmekte olan bir Taraf ülke arasında kararlaĢtırılan, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 1. paragrafındaki mevcut taahhütlerin uygulanmasında ilerleme kaydedilmesine iliĢkin önceden kabul edilmiĢ tüm artan masrafların karĢılanması için, teknoloji transferi de dahil olmak üzere, geliĢmekte olan Taraf ülkelerce ihtiyaç duyulan finansal kaynakları sağlayacaklardır. Bu mevcut taahhütlerin yerine getirilmesi, geliĢmiĢ Taraf ülkeler arasında fonların akıĢındaki yeterlilik ve tahmin edilebilirlik ihtiyacı ile uygun yük paylaĢımının önemini dikkate alacaktır. ĠĢbu Protokol’ün kabulünden önce alınan kararlar da dahil olmak üzere, Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarındaki, SözleĢme’nin finansal mekanizmasının iĢletilmesinden sorumlu kuruluĢ ya da kuruluĢlara yönelik rehber, iĢbu paragraftaki hükümlere gerekli değiĢiklikler yapılarak uygulanacaktır. 3. GeliĢmiĢ Taraf ülkeler ve SözleĢme’nin Ek-II’sinde yer alan diğer geliĢmiĢ Taraflar, 10. Madde’nin uygulamasına iliĢkin finansal kaynakları ikili, bölgesel ve çok taraflı araçlar yoluyla da sağlayabilirler ve geliĢmekte olan Taraf ülkeler de bunlardan yararlanırlar. 12. MADDE 1. Bu bölümde temiz kalkınma mekanizması tanımlanmaktadır. 2. Temiz kalkınma mekanizmasının amacı, Ek-I’de yer almayan Taraflara, sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleĢtirmek ve SözleĢme’nin nihai amacına katkıda bulunmak üzere destek sağlamak ve Ek-I’de yer alan Tarafların 3. Madde’deki sayısallaĢtırılmıĢ salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini yerine getirmelerine yardım etmektir. 3. Temiz kalkınma mekanizması altında: (a) Ek-I’de yer almayan Taraflar, onaylı salım azaltımı elde edilen proje faaliyetlerinden yararlanacaklardır. (b) Ek-I’de yer alan Taraflar, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nca belirlendiği Ģekliyle, 3. Madde’deki sayısallaĢtırılmıĢ salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerinin bir kısmını yerine getirmelerine katkıda bulunulmasına yönelik, bu tür proje faaliyetlerinden elde edilen onaylı salım azaltımlarını kullanabilirler. 4. Temiz kalkınma mekanizması, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın yetkisi ve rehberliğine tabi olacak ve bir temiz kalkınma mekanizması icra kurulu tarafından denetlenecektir. 5. Her bir proje faaliyetinden elde edilen salım azaltımları, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nca atanacak yetkili kuruluĢlar tarafından aĢağıdaki hususlar esas alınarak onaylanacaktır: (a) Ġlgili her bir Taraf’ın kabul ettiği gönüllü katılım; (b) Ġklim değiĢikliğinin azaltılması ile ilgili gerçek, ölçülebilir ve uzun vadeli yararlar; (c) Onaylı proje faaliyetleri olmadığında ortaya çıkacak salımların azaltımına ilâve bir katkıda bulunma. 6. Temiz kalkınma mekanizması, gerektiğinde, onaylı proje faaliyetleri ile ilgili fonların düzenlenmesine yardım edecektir. 7. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, ilk oturumunda, proje faaliyetlerinin bağımsız denetimi ve doğrulanması aracılığıyla Ģeffaflığın, etkinliğin ve hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi amacıyla gerekli usûl ve yöntemleri belirleyecektir. 8. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, onaylı proje faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin bir kısmının, idarî harcamaların karĢılanmasında kullanılmasının yanı sıra, özellikle iklim değiĢikliğinin olumsuz etkilerine maruz kalan geliĢmekte olan ülkelerin uyum masraflarının karĢılanmasına yardım etmede kullanılmasını sağlayacaktır. 9. Yukarıdaki 3. paragrafta bahsekonu faaliyetler ve onaylı salım azaltımlarının elde edilmesi dahil olmak üzere, temiz kalkınma mekanizmasına katılım, özel ve/veya kamu kuruluĢlarına açık olabilir ve temiz kalkınma mekanizması icra kurulunca sağlanacak her türlü rehbere tabi olacaktır. 10. 2000 yılından ilk taahhüt döneminin baĢlamasına kadar olan dönem içerisinde elde edilen onaylı salım azaltımları, ilk taahhüt dönemindeki uygunluğun yerine getirilmesine yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir. 13. MADDE 1. SözleĢme’nin en yüksek mercii olan Taraflar Konferansı, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak görev yapacaktır. 2. ĠĢbu Protokol’e taraf olmayan, SözleĢme’nin Tarafları, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın herhangi bir oturumunun görüĢmelerine gözlemci olarak katılabilirler. Taraflar Konferansı, Taraflar toplantısı olarak gerçekleĢtiğinde, iĢbu Protokol’deki kararlar yalnızca iĢbu Protokol’ün Taraflarınca alınacaktır. 3. Taraflar Konferansı, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gördüğünde, Taraflar Konferansı Bürosu’nun, SözleĢme’nin bir Taraf’ını temsil eden herhangi bir üyesi, o sırada bu Taraf’ın iĢbu Protokol’e taraf olmaması durumunda, iĢbu Protokol’e Taraf olanlar tarafından ve onların arasından seçilecek bir ilâve üye ile yer değiĢtirecektir. 4. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, iĢbu Protokol’ün uygulanmasını düzenli olarak gözden geçirecek ve kendi yetkisi dahilinde, etkin uygulanmasını teĢvik etmek için gerekli kararları alacaktır. Taraflar toplantısı, iĢbu Protokol’de kendisine verilen görevleri yerine getirecek ve; (a) ĠĢbu Protokol’ün hükümlerine uygun olarak mevcut bilgilerin tamamı temelinde, Taraflarca iĢbu Protokol’ün uygulanmasını, özellikle çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerin yanı sıra kümülâtif etkileri de dahil olmak üzere, toplam etkilerini ve SözleĢme’nin amacına ulaĢılmasına doğru kaydedilen ilerlemenin derecesini değerlendirecektir; (b SözleĢme’nin amacı ıĢığında, SözleĢme’nin 4. Maddesi’nin 2(d) paragrafı ve 7. Maddesi’nin 2. paragrafında istenen gözden geçirmelere gereken itinayı göstererek, Tarafların iĢbu Protokol’deki yükümlülüklerini, iĢbu Protokol’ün uygulanmasından elde edilen deneyimleri ve bilimsel ve teknolojik bilginin geliĢimini düzenli olarak inceleyecektir ve bu kapsamda, iĢbu Protokol’ün uygulanması konusunda düzenli raporları dikkate alacak ve kabul edecektir. (c)Tarafların iklim değiĢikliği ve etkilerinin üstesinden gelmek için benimsedikleri önlemlere iliĢkin bilgi alıĢveriĢini, Tarafların farklılık gösteren koĢullarını, sorumluluklarını ve yeteneklerini ve iĢbu Protokol’deki taahhütlerini dikkate almak suretiyle teĢvik edecek ve kolaylaĢtıracaktır; (d) Ġki ya da daha fazla Taraf’ın talebi üzerine, kendilerinin iklim değiĢikliği ve etkilerinin üstesinden gelmek için benimsedikleri önlemlerin eĢgüdümünü, Tarafların farklılaĢan koĢulları, sorumlulukları ve yetenekleri ile iĢbu Protokol’deki ilgili taahhütlerini dikkate almak suretiyle kolaylaĢtıracaktır. (e) ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı'nca üzerinde mutabık kalınması gereken, iĢbu Protokol’ün etkin uygulanmasına yönelik karĢılaĢtırılabilir yöntemlerin geliĢtirilmelerini ve düzenli aralıklarla ıslah edilmelerini, SözleĢme’nin amacına ve ĠĢbu Protokol’ün hükümlerine uygun olarak ve Taraflar Konferansı’nın ilgili kararlarının tamamını dikkate almak suretiyle, teĢvik edecek ve rehberlik yapacaktır; (f) ĠĢbu Protokol’ün uygulanması için gerekli herhangi bir konuda önerilerde bulunacaktır; (g) 11. Madde’nin 2. paragrafına uygun olarak ilâve finansal kaynakları harekete geçirmeye çalıĢacaktır; (h) ĠĢbu Protokol’ün uygulanması için gerekli olduğu addedilen yardımcı organları oluĢturacaktır; (i) Uygun olduğu hallerde, yetkili uluslararası kuruluĢların, hükümetlerarası ve hükümet dıĢı organların hizmetlerini ve iĢbirliğini ve sağladıkları bilgileri kullanacak ve araĢtıracaktır; (j) ĠĢbu Protokol’ün uygulanmasında gerekebilecek diğer görevleri yapacak ve Taraflar Konferansı kararından doğan herhangi bir görevi dikkate alacaktır. 5. Taraflar Konferansı’nın usûl kuralları ve SözleĢme hükmünde uygulanan finansal usûller, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın baĢka bir kararı oybirliği ile alması durumu hariç, üzerinde gerekli değiĢiklikler yapılmıĢ olarak iĢbu Protokol kapsamında uygulanacaktır. 6. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın ilk oturumu, iĢbu Protokol’ün yürürlüğe girme tarihinden sonra programa alınan Taraflar Konferansı’nın ilk oturumu ile birlikte sekretarya tarafından toplanacaktır. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın daha sonraki olağan oturumları, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nca baĢka Ģekilde kararlaĢtırılmadıkça, her yıl ve Taraflar Konferansı’nın olağan oturumları ile birlikte düzenlenecektir. 7. ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın olağanüstü oturumları, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nca gerekli addedilen diğer zamanlarda ya da herhangi bir Taraf’ın bu yöndeki yazılı talebinin, sekretarya tarafından Taraflara 6 ay içinde bildirilmiĢ olması ve Tarafların da en az üçte biri tarafından desteklenmesi Ģartıyla, düzenlenecektir. 8. BirleĢmiĢ Milletler, BirleĢmiĢ Milletler’in ihtisas kuruluĢları ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın yanı sıra, herhangi bir üye Devlet veya BirleĢmiĢ Milletler’in gözlemcisi olup SözleĢme’ye taraf olmayanlar, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı oturumlarında gözlemci olarak temsil edilebilirler. ĠĢbu Protokol’ün kapsadığı hususlarda uzmanlaĢmıĢ ve iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı oturumunda gözlemci olarak temsil edilme niyetini sekretaryaya bildiren, ulusal veya uluslararası, hükümet ya da hükümet dıĢı bir kiĢi ya da ajans, mevcut Taraflardan an az üçte biri itiraz etmediği takdirde, oturuma kabul edilebilir. Gözlemcilerin kabulü ve katılımı, yukarıdaki 5. paragrafta atıfta bulunulan usûl kurallarına tabi olacaktır. 14. MADDE 1. SözleĢme’nin 8. Maddesi’nce kurulan sekretarya, iĢbu Protokol’ün sekretaryası olarak hizmet verecektir. 2. Sekretaryanın görevlerine dair SözleĢme’nin 8. Maddesi’nin 2. paragrafı ve sekretaryanın iĢleyiĢi için yapılan düzenlemelere iliĢkin SözleĢme’nin 8. Maddesi’nin 3. paragrafı, üzerinde gerekli değiĢiklikler yapılmıĢ olarak, iĢbu Protokol’e uygulanacaktır. Sekretarya ayrıca, iĢbu Protokol hükmünde kendisi için tayin edilmiĢ görevleri yapacaktır. 15. MADDE 1. SözleĢme’nin 9. ve 10. Maddeleri’nce oluĢturulan Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı ve Uygulama Yardımcı Organı, sırasıyla iĢbu Protokol’ün Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı ve Uygulama Yardımcı Organı olarak iĢlev görecektir. SözleĢme’deki bu iki organın iĢleyiĢine iliĢkin hükümler, gerekli değiĢiklikler yapılmıĢ olarak iĢbu Protokol’e uygulanacaktır. ĠĢbu Protokol’deki Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı ile Uygulama Yardımcı Organı toplantılarının oturumları, sırasıyla SözleĢme’nin Bilimsel ve Teknolojik DanıĢma Yardımcı Organı ile Uygulama Yardımcı Organı toplantıları ile birlikte yapılacaktır. 2. ĠĢbu Protokol’e taraf olmayan SözleĢme’ye Taraflar, yardımcı organların herhangi bir oturumunun çalıĢmalarına gözlemci olarak katılabilirler. Yardımcı organlar, iĢbu Protokol’ün yardımcı organları olarak iĢlev gördüğünde, iĢbu Protokol hükmündeki kararlar yalnızca iĢbu Protokol’ün Taraflarınca alınacaktır. 3. SözleĢme’nin 9. ve 10. Maddeleri’nce oluĢturulan yardımcı organlar, iĢbu Protokol ile ilgili konulara iliĢkin görevlerini yerine getirirlerken, yardımcı organların Büroları’nın, SözleĢme’nin bir Taraf’ını temsil eden herhangi bir üyesi, o sırada bu Taraf’ın iĢbu Protokol’e taraf olmaması durumunda, iĢbu Protokol’e Taraf olanlar tarafından ve onların arasından seçilecek bir ilâve üye ile yer değiĢtirecektir. 16. MADDE ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı, mümkün olabilen en kısa zamanda, Taraflar Konferansı’nın alabileceği ilgili kararlar ıĢığında, SözleĢme’nin 13. Maddesi’nde atıfta bulunulan çok taraflı danıĢma sürecinin iĢbu Protokol’e uygulanmasını dikkate alacak ve gerekiyorsa değiĢtirecektir. ĠĢbu Protokol’e uygulanabilen herhangi bir çok taraflı danıĢma süreci, 18. Madde’ye uygun olarak oluĢturulan usûl ve mekanizmalara halêl getirmeksizin, iĢleyecektir. 17. MADDE Taraflar Konferansı, özellikle salım ticaretine iliĢkin doğrulama, raporlama ve hesap verilebilirlik için, ilgili prensipleri, yöntemleri, kuralları ve rehber ilkeleri belirleyecektir. Ek-B’de yer alan Taraflar, 3. Madde’deki taahhütlerini yerine getirmek amacıyla salım ticaretine katılabilirler. Böyle bir ticaret, o Madde’deki sayısallaĢtırılmıĢ salım sınırlandırma ve azaltım taahhütlerini karĢılamak amacına yönelik ülke içi eylemleri tamamlayıcı olacaktır. 18. MADDE ĠĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı; iĢbu Protokol’e uygunsuzluk durumlarını belirlemek ve ele almak için, uygunsuzluğun nedenini, türünü, derecesini ve sıklığını dikkate alan sonuçlarını gösteren bir listenin geliĢtirilmesi de dahil olmak üzere, uygun ve etkin usûller ile mekanizmaları, ilk oturumunda onaylayacaktır. ĠĢbu Madde hükmünde, bağlayıcı sonuçlar gerektiren usûl ve mekanizmalar, iĢbu Protokol’deki bir değiĢiklikle kabul edilecektir. 19. MADDE SözleĢme’nin, anlaĢmazlıkların çözümüne iliĢkin 14. Maddesi’ndeki hükümler, üzerinde gerekli değiĢiklikler yapılmıĢ olarak iĢbu Protokol’e uygulanacaktır. 20. MADDE 1. Herhangi bir Taraf iĢbu Protokol’e değiĢiklikler önerebilir. 2. ĠĢbu Protokol’e iliĢkin değiĢiklikler, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın olağan oturumunda kabul edileceklerdir. ĠĢbu Protokol’e iliĢkin herhangi bir değiĢiklik metni, kabûlü için önerilen toplantı tarihinden en az altı ay önce sekretarya tarafından Taraflara bildirilecektir. Sekretarya, ayrıca, önerilen herhangi bir değiĢiklik metnini Taraflara ve SözleĢme imzacılarına ve bilgi için Depoziter’e bildirecektir. 3. Taraflar, iĢbu Protokol’e iliĢkin olarak önerilen herhangi bir değiĢiklik hususunda oybirliği ile mutabakata varmak için her türlü çabayı göstereceklerdir. Oybirliğine iliĢkin tüm çabalar tüketilir ve bir uzlaĢıya varılamazsa, değiĢiklik, son çare olarak, toplantıda mevcut ve oy kullanan Tarafların dörtte üçünün oy çokluğu ile kabul edilecektir. Kabul edilen değiĢiklik, muvafakatlarının alınması için tüm Taraflara iletilmek üzere, sekretarya tarafından Depoziter’ebildirilecektir. 4. Bir değiĢikliğe iliĢkin muvafakat belgeleri Depoziter’e tevdi edilecektir. Yukarıdaki 3. paragrafa uygun olarak kabul edilen bir değiĢiklik, iĢbu Protokol’e Tarafların en az dörtte üçünün muvafakat belgelerinden sonuncusunun Depoziter tarafından alındığı tarihten doksan gün sonra, muvafakat eden Taraflar için yürürlüğe girecektir. 5. DeğiĢiklik, diğer herhangi bir Taraf için, o Taraf’ın sözkonusu değiĢikliğe iliĢkin muvafakat belgesini Depoziter’e tevdi ettiği tarihten doksan gün sonra yürürlüğe girecektir. 21. MADDE 1. ĠĢbu Protokol’ün ekleri onun tamamlayıcı bir parçasını oluĢturacaktır ve baĢka türlü açıkça belirtilmedikçe, iĢbu Protokol’e yapılan bir atıf, aynı zamanda herhangi bir ekine de atfı teĢkil edecektir. ĠĢbu Protokol’ün yürürlüğe girmesinden sonra kabul edilen herhangi bir ek; listeler, formlar veya diğer herhangi bir açıklayıcı mahiyetteki bilimsel, teknik, usûle iliĢkin veya idari nitelikteki materyalle sınırlı olacaktır. 2. Herhangi bir Taraf, iĢbu Protokol’ün bir ekine iliĢkin önerilerde bulunabilir ve iĢbu Protokol’ün ekleri için değiĢiklikler önerebilir. 3. ĠĢbu Protokol’ün ekleri ve iĢbu Protokol’ün eklerine iliĢkin değiĢiklikler, iĢbu Protokol’ün Taraflar toplantısı olarak iĢlev gören Taraflar Konferansı’nın olağan oturumunda kabul edilecektir. Önerilen herhangi bir ek veya bir eke iliĢkin değiĢiklik metni, kabul için önerilen toplantı tarihinden en az altı ay önce sekretarya tarafından Taraflara bildirilecektir. Sekretarya, ayrıca, önerilen herhangi bir ek veya bir eke iliĢkin herhangi bir değiĢiklik metnini Taraflara ve SözleĢme’nin imzacılarına ve bilgi için Depoziter’e bildirecektir. 4. Taraflar, herhangi bir ek veya bir eke iliĢkin olarak önerilen değiĢiklik hususunda oybirliği ile mutabakata varmak için her türlü çabayı göstereceklerdir. Oybirliğine iliĢkin tüm çabalar tüketilir ve bir uzlaĢıya varılamazsa, ek veya eke iliĢkin değiĢiklik, son çare olarak, toplantıda mevcut ve oy kullanan Tarafların dörtte üçünün oy çokluğu ile kabul edilecektir Kabul edilen ek ya da bir eke iliĢkin değiĢiklik, muvafakatlarının alınması için tüm Taraflara iletilmek üzere, sekretarya tarafından Depoziter’e bildirilecektir. 5. Yukarıdaki 3. ve 4. paragraflar uyarınca kabul edilmiĢ olan bir ek veya Ek-A veya Ek-B’nin dıĢındaki bir eke iliĢkin değiĢiklik, Depoziter tarafından, tüm Taraflara bildirilme tarihinden altı ay sonra, bu süre zarfında, Depoziter’e, eki ya da eke değiĢikliği kabul etmediğini yazılı olarak bildiren Taraflar hariç, iĢbu Protokol’ün Taraflarının hepsi için yürürlüğe girecektir. Ek veya bir eke iliĢkin değiĢikliği kabul etmediğine dair bildirimini geri çeken Taraflar için, ek veya bir eke iliĢkin değiĢiklik, geri çekmeye iliĢkin bildirimin Depoziter tarafından alındığı tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 6. Bir ek veya bir eke iliĢkin bir değiĢikliğin kabulü iĢbu Protokol’e iliĢkin bir değiĢiklik içerirse, bu ek veya bir eke iliĢkin değiĢiklik, iĢbu Protokol’e iliĢkin değiĢikliğin yürürlüğe gireceği zamana kadar, yürürlüğe girmeyecektir. 7. ĠĢbu Protokol’ün Ek-A ve Ek-B’sine iliĢkin değiĢiklikler, Ek-B’ye iliĢkin herhangi bir değiĢikliğin yalnızca ilgili Taraf’ın yazılı rızası ile kabul edilmiĢ olması koĢuluyla, 20. Madde’de belirtilen usûle uygun olarak, kabul edilecek ve yürürlüğe girecektir. 22. MADDE 1. Tarafların her biri, aĢağıdaki 2. paragrafta belirtilenler dıĢında, bir oy hakkına sahip olacaktır. 2. Bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluĢları, kendi yetkilerine dahil hususlarda, iĢbu Protokol’e Taraf olan kendi üyelerinin sayısı kadar oy hakkına sahip olacaklardır. Üye Devletlerinden herhangi biri oyunu kendi kullanırsa, böyle bir kuruluĢ oyunu kullanamayacaktır ve tersine böyle bir kuruluĢ oy hakkını kullandığında, üye Devletlerden herhangi biri oyunu kullanamayacaktır. 23. MADDE BirleĢmiĢ Milletler Genel Sekreteri iĢbu Protokol’ün Depoziter’i olacaktır. 24. MADDE 1. ĠĢbu Protokol imzaya açık olacaktır ve SözleĢme’ye taraf olan ülkeler ve bölgesel ekonomik entegrasyonkuruluĢlarınca onay, kabul ya da uygun bulmaya tabi olacaktır. Protokol, New York’ta bulunan BirleĢmiĢ Milletler Genel Merkezi’nde 16 Mart 1998’den 15 Mart 1999’a kadar imzaya açık olacaktır. ĠĢbu Protokol, imzaya kapatıldığı günden sonraki tarihten itibaren, katılım için açık olacaktır. Onay, kabul, uygun bulma veya katılım belgeleri Depoziter’e tevdi edilecektir. 2. Bir bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluĢu, üyesi Devletlerden herhangi birinin Taraf olmadığı iĢbu Protokol’e Taraf olursa, iĢbu Protokol hükmündeki tüm yükümlülüklerle bağlı olacaktır. Böyle bir kuruluĢun bir veya daha fazla üyesi Devletler iĢbu Protokol’e taraf iseler, kuruluĢ ve üyesi Devletler iĢbu Protokol’deki taahhütlerini yerine getirmek için kendi sorumluluklarına karar vereceklerdir. Böyle durumlarda, kuruluĢ veya üye Devletlerin, iĢbu Protokol hükmündeki haklarını aynı zamanda kullanmaları yetkileri bulunmayacaktır. 3. Bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluĢu, onay, kabul, uygun bulma veya katılım belgelerinde, iĢbu Protokol’ce yönetilen hususlara iliĢkin olarak kendi yetki kapsamını beyan edecektir. Bu kuruluĢlar, ayrıca, yetki kapsamlarında meydana gelen herhangi önemli bir değiĢiklikten, Tarafları bilgilendirmesi için Depoziter’i haberdar edecektir. 25. MADDE 1. ĠĢbu Protokol, Ek-I’de yer alan Tarafların 1990 yılı toplam karbondioksit salımlarının en az % 55’ine tekabül eden Ek-I’deki Tarafların dahil olduğu, SözleĢme’nin en az 55 Tarafı’nın, onay, kabul, uygun bulma ya da katılım belgelerini Depoziter’e tevdi ettikleri tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 2. ĠĢbu Madde’nin amacı açısından, “Ek-I’de yer alan Tarafların 1990 yılı toplam karbondioksit salım miktarları”, Ek-I’de yer alan Taraflarca SözleĢme’nin 12. Maddesi’ne uygun olarak sunulan ilk ulusal bildirimlerinde, iĢbu Protokol’ün kabul tarihinde veya daha önce bildirilen miktar anlamına gelmektedir. 3. ĠĢbu Protokol’ü, yukarıdaki 1. paragrafta yürürlüğe girmesi için belirlenen Ģartlar yerine geldikten sonra onaylayan, kabul eden ya da uygun bulan ya da ona katılan her bir Devlet veya bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluĢu için, iĢbu Protokol, onaylama, kabul, uygun bulma ya da katılım belgesinin tevdii tarihini izleyen doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 4. ĠĢbu Madde’nin amacı bakımından, bölgesel ekonomik entegrasyon kuruluĢu tarafından tevdi edilen herhangi bir belge, bu kuruluĢun üye Devletlerince tevdi edilenlere ilâve sayılmayacaktır. 26. MADDE ĠĢbu Protokol’e hiçbir çekince konulamaz. 27. MADDE 1. Bir Taraf için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl sonra herhangi bir zamanda, ilgili Taraf, Depoziter’eyazılı bir bildirim sunarak iĢbu Protokol’den çekilebilir. 2. Böyle bir geri çekilme, geri çekilme bildiriminin Depoziter tarafından alınma tarihinden bir yıl geçtikten sonra veya geri çekilme bildiriminde belirtilebilecek daha sonraki bir tarihte geçerli olacaktır. 3. SözleĢme’den çekilen herhangi bir Taraf, iĢbu Protokol’den de çekilmiĢ kabul edilecektir. 28. MADDE Arapça, Çince, Ġngilizce, Fransızca, Rusça ve Ġspanyolca metinleri aynı derecede geçerli olan iĢbu Protokol’ün aslı BirleĢmiĢ Milletler Genel Sekreteri’ne tevdi edilecektir. Bin dokuz yüz doksan yedi yılının Aralık ayının on birinci günü Kyoto’da yapıldı. ĠĢbu Protokol’e aĢağıda imzası bulunan tam yetkili temsilciler, belirtilen tarihlerde, usûlüne uygun olarak imza koymuĢlardır. EK-A Sera Gazları Karbondioksit (CO2) Metan(CH4) Nitröz Oksit(N2O) Hidrofluorokarbonlar (HFCs) Perfluorokarbonlar (PFCs) Kükürt heksaflorür (SF6) Sektörler/Kaynak Kategorileri Enerji Yakıt Yanması Enerji endüstrileri Ġmalat endüstrileri ve inĢaat UlaĢtırma Diğer sektörler Diğer Yakıtlardan kaynaklanan kaçak salım Katı yakıtlar Petrol ve doğal gaz Diğer Endüstriyel iĢlemler Mineral ürünler Kimyasal ürünler Metal üretimi Diğer üretim Halokarbonlar ve kükürt heksaflorürlerin üretimi Halokarbonlar ve kükürt heksaflorürlerin tüketimi Diğer Çözücü ve diğer ürün kullanımı Tarım Bağırsak fermantasyonu Çiftlik gübresi yönetimi Çeltik yetiĢtiriciliği Tarımsal topraklar ÖngörülmüĢ çayırların yakılması Tarımsal kalıntıların tarlada yakılması Diğerleri Atık Arazide katı atık bertarafı Atık su iĢlemesi Atık yakma Diğer EK-B Taraf / SayısallaĢtırılmıĢ salım sınırlandırma ya da azaltım taahhüdü (Baz yıl ya da dönemin yüzdesi olarak) Avustralya ...............................................................................................108 Avusturya................................................................................................. 92 Belçika...................................................................................................... 92 Bulgaristan*.............................................................................................. 92 Kanada..................................................................................................... 94 Hırvatistan* ............................................................................................ 95 Çek Cumhuriyeti....................................................................................... 92 Danimarka............................................................................................... 92 Estonya*.................................................................................................. 92 Avrupa Topluluğu................................................................................... .. 92 Finlandiya................................................................................................. 92 Fransa...................................................................................................... 92 Almanya................................................................................................... 92 Yunanistan............................................................................................... 92 Macaristan*............................................................................................. 94 Ġzlanda....................................................................................................110 Ġrlanda..................................................................................................... 92 Ġtalya....................................................................................................... 92 Japonya................................................................................................... 94 Letonya*.................................................................................................. 92 LihtenĢtayn.............................................................................................. 92 Litvanya*................................................................................................. 92 Lüksemburg............................................................................................. 92 Monako............................................................................................... .... 92 Hollanda................................................................................................... 92 Yeni Zelanda............................................................................................ 100 Norveç..................................................................................................... 101 Polonya*................................................................................................... 94 Portekiz.................................................................................................. 92 Romanya*..................................................................................................92 Rusya Federasyonu.................................................................................. 100 Slovakya*................................................................................................. 92 Slovenya*.................................................................................................. 92 Ġspanya..................................................................................................... 92 Ġsveç........................................................................................................ 92 Ġsviçre...................................................................................................... 92 Ukrayna*................................................................................................ 100 Büyük Britanya BirleĢik Krallığı ve Kuzey Ġrlanda........................................... 92 Amerika BirleĢik Devletleri........................................................................... 93 *Piyasa ekonomisine geçiĢ sürecinde olan ülkeler.