Skip to content
Nelum
Laws of Timor-Leste

Agreement on the ASEAN Energy Cooperation and its Protocols of Amendment of 1995 and 1997

Made 2025-10-15 · Text as of 2026-10-01

Public law and official guidance, published as research. Not legal, tax or financial advice.

About this law

Original title
Acordo de Cooperação Energética da ASEAN e os seus Protocolos de Alteração de 1995 e 1997. / Akordu Kooperasaun Enerjia ASEAN.
Language
Portuguese; English; Tetum
Kind
Treaty
Organisation
Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)
Country
Timor-Leste
Subjects
Energy
Keywords
sustainable development, energy conservation/energy production, environmental impact assessment (EIA), environmental planning, innovation, investment, monitoring, research, standards, policy/planning, ratification

Where to read it

Text

The law's own text, section by section, as held. Each section has its own link.

  1. ARTICLE III HAVE AGREED on the following provisions: COOPERATION IN ENERGY DEVELOPMENT

  2. ARTICLE I Considering that energy development is a continuing GENERAL PROVISIONS process which could result in the economic resilience of ASEAN as a whole, the Member Countries shall endeavour 1. The ASEAN Member Countries hereby agree to coop- to cooperate in: erate in the efficient development and use of all forms of energy, whether commercial, non- commercial, re- (i) studies on various energy development manage- ment measures; and newable or non-renewable, in modalities that may be appropriately designed by them for the above purpose. (ii) expediting and facilitating energy development schemes of common interests. 2. The range of cooperation will span planning, develop- ment, manpower training, information ex- change, ef- ARTICLE IV ficiency and conservation, supply and disposal, where COOPERATION IN CONSERVATION appropriate, in any of the following energy sub-activi- Recognizing that improving energy efficiency is of ties: concern to all, the Member Countries shall endeavour to cooperate in: (i) resource investigation, exploration, assessment planning and development; (i) pursuing energy conservation measures of common interest; (ii) technological re-search, development and demons- tration; (ii) undertaking various energy management and con- servation researches; and (iii) transfer of technology; (iii) sharing information on energy conservation pro- (iv) energy conservation techniques; grammes and activities. Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 199 Jornal da República

  3. ARTICLE V ARTICLE VIII COOPERATION IN TRAINING CONSULTATIVE COMMITTEE 1. The ASEAN Member Countries, in the light of their 1. The Senior Officials of the ASEAN Economic Min- complementary interests and of their long-term objec- isters on Energy Cooperation shall act as a Consulta- tives to improve manpower capabilities, shall endeav- tive Committee to promote and keep under review the our to cooperate in manpower training activities in all various cooperation activities envisaged in the frame- fields of energy. work agreed by the Member Countries. Consultations shall be held in the Committee in order to facilitate the 2. The modalities of such cooperation shall include but implementation and to further the general aims of this not be limited to the following: Agreement. The Committee will meet at least once a year. Special meetings of the Committee shall be held (i) training and exchange of expertise in research, de- at the request of a Member Country/Member Countries. velopment and implementation of energy program- mes and conservation measures; 2. The Committee shall adopt its own rules of procedure and programme of work. (ii) strengthening of relevant existing institutions with programmes in human resources development for the energy sector; ARTICLE IX FINAL PROVISIONS (iii) sharing of methodologies, techniques and skills which facilitate the planning, implementation and 1. This Agreement is subject to ratification by the ASEAN management of multilateral cooperative program- Member Countries. mes; and 2. The Instrument of Ratification shall be deposited with (iv) familiarization with Environmental Impact Assess- the Secretary-General of the ASEAN Secretariat who ment techniques as an essential input to energy po- shall promptly inform each ASEAN Member Country licy formulation. of such deposit.

  4. ARTICLE VI COOPERATION IN SECURITY OF ENERGY 3. This Agreement shall enter into force on the thirteenth SUPPLY day after the deposit of the sixth Instrument of Ratifica- tion. Recognizing the need to alleviate emergency situations relating to the shortage and/or oversupply of renewable 4. No reservations may be made to this Agreement either and/or non-renewable energy products, the Member at the time of signature or ratification. Countries shall endeavour to cooperate in drawing up and concluding: 5. Any amendment to the provisions of this Agreement shall be effected by consent of all the ASEAN Member (i) emergency agreements for different energy forms as may be desirable from time to time; and Countries. (ii) appropriate measures to cope with these emergency 6. This Agreement shall be deposited with the Secre- situations. tary-General of the ASEAN Secretariat who shall promptly furnish a certified copy thereof to each ASE-

  5. ARTICLE VII AN Member Country. COOPERATION IN EXCHANGE OF INFORMATION IN WITNESS WHEREOF, the undersigned being duly 1. Recognizing that energy date and information are the authorized thereto by their respective Governments, have basic means for monitoring the effect of energy policies signed this Agreement. for formulating plans and programmes; 2. The Member Countries shall endeavour to cooperate in DONE in Manila, Philippines, this 24th day of June 1986, in seven copies in the English language. information exchange with the following objectives: (i) to benefit from transfer of technology and opera- tional experiences encountered during programme For the Government of Brunei Darussalam: implementation or studies; MOHAMED BOLKIAH Minister for Foreign Affairs (ii) to enable common regional researches and; (iii) to establish adequate information systems or net- For the Government of the Republic of Indonesia: works for the storage and retrieval of regional ener- MOCHTAR KUSUMAATMADJA gy data. Minister for Foreign Affairs Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 200 Jornal da República For the Government of Malaysia: (v) implementation of energy efficiency and conserva- AHMAD RITHAUDDEEN tion measures; Minister for Foreign Affairs (vi) energy and environment; For the Government of the Republic of the Philippines: (vii) energy supply planning and diversification; SALVADOR H. LAUREL Vice-President and Minister for Foreign Affairs (viii) processing, handling, transport and distribution of various energy forms; For the Government of the Republic of Singapore: (ix) standardization of energy related facilities; S. DHANABALAN Minister for Foreign Affairs (x) safety programmes in the entire chain from explo- ration, development, production to distribution of various energy products; For the Government of the Kingdom of Thailand: ARUN PANUPONG (xi) energy security arrangements for emergency situa- Deputy Minister for Foreign Affairs tions; and (xii) promoting a more conducive environment for com- mercial and investment opportunities in all aspects PROTOCOL AMENDING THE AGREEMENT ON of the energy sectors. ASEAN ENERGY COOPERATION

  6. ARTICLE 2 The Governments of Brunei Darussalam, the Republic of Article 2 of the Agreement shall be added with sub para Indonesia, Malaysia, the Republic of the Philippines, the (iv) to read as follows: Republic of Singapore, the Kingdom of Thailand and the Socialist Republic of Vietnam; ARTICLE 2 COOPERATION IN PLANNING DESIRING to amend the Agreement on ASEAN Energy Cooperation, hereinafter referred to as the “Agreement”, (iv) developing strategies to promote energy and environ- which was signed by the contracting parties on the 24th mental planning as well as environmental impact as- day of June 1986, in order to accommodate the need to sessment and mitigation plans/measures. have a more focused energy cooperation in ASEAN so as to pursue activities that would enhance the ASEAN ARTICLE 3 economic cooperation in the region in accordance, with the Framework Agreement on Enhancing ASEAN The title of Article 4 of the Agreement shall be amended Economic Cooperation as embodied in the 1992 Singapore to read as follows: Declaration; ARTICLE 4 COOPERATION IN ENERGY EFFICIENCY AND HAVE AGREED AS FOLLOWS: CONSERVATION

  7. ARTICLE 1 ARTICLE 4

  8. Article 1 para 2 of the Agreement shall be amended to read Article 8 of the Agreement shall be amended to read as as follows: follows

  9. ARTICLE 1 ARTICLE 8 GENERAL PROVISIONS INSTITUTIONAL AND IMPLEMENTATION ARRANGEMENT 2. The range of cooperation will span planning develop- ment manpower training, information exchange, and 1. The ASEAN Economic Ministers Meeting on Energy encouraging private sector participation, where appro- Cooperation (AEMMEC), hereinafter referred to as the priate, in any of the following energy areas: ASEAN Ministers on Energy Meeting (AMEM), shall be held annually or as appropriate to give guidance (i) resource investigation, exploration, assessment as well as approve policies, strategies and action pro- planning and development, grammes envisaged in this Agreement. Special AMEM may be held as and when necessary. The AMEM shall (ii) energy policy and planning, be supported by Senior Officials Meeting on Energy (iii) technological research, development and demons- Cooperation (SOMEC), hereinafter referred to as the tration; Senior Officials’ Meeting on Energy (SOME). (iv) transfer of technology; 2. The SOME shall promote and review the various coop- Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 201 Jornal da República eration programmes envisaged in this Agreement. The PROTOCOL AMENDING THE AGREEMENT ON SOME shall be held annually, and Special Meetings ASEAN ENERGY COOPERATION may be called by the Chairman of SOME at the request of a Member Country/Member Countries. The Governments of Brunei Darussalam, the Republic of Indonesia, Malaysia, the Republic of the Philippines, the 3. The implementation of this Agreement shall be the Republic of Singapore, the Kingdom of Thailand and the responsibility of Member Countries and ASEAN spe- Socialist Republic of Vietnam; cialised agency(ies)/institution(s) to be designated by SOME and approved by AMEM NOTING the Agreement on ASEAN Energy Cooperation . signed by the then six Member Countries in Manila, Philippines on 24 June 1986 (hereinafter referred to as 4. The Chairman of SOME jointly with the ASEAN Sec- “the Agreement”); retariat, in collaboration with the Chairmen of Ad-Hoc Working Groups and relevant agency(ies)/institution(s) NOTING FURTHER that the Government of the Socialist shall coordinate, manage and monitor the implementa- Republic of Vietnam had joined the ASEAN on 28 July tion of this Agreement particularly programmes related 1995 and had agreed to subscribe or accede, as the case to Articles 2, 3, 4, 5, 6 and 7. may be, to all Declarations, Treaties and Agreements in ASEAN; and that the Socialist Republic of Vietnam had 5. The ASEAN Secretariat shall provide administrative on the 10th day of June 1996 signed the Notification of Adherence to the Agreement, and had on the 22nd day of support for the SOME and AMEM. June 1996 deposited the Instrument of Ratification with the Secretary-General of ASEAN whereby the Socialist

  10. ARTICLE 5 Republic of Vietnam, respectively, gave notice of its desire to subscribe and be treated as a party to the said Agreement, 1. This Protocol shall enter into force upon date of signa- and gave notice of its confirmation and ratification of the ture. same and undertook to perform and carry out faithfully all stipulations therein contained; 2. This Protocol shall be deposited with the Secretary-Gen- eral of ASEAN, who shall likewise promptly furnish a RECOGNISING the need to amend the Agreement to reflect the latest developments in ASEAN, hereby invoke certified copy thereof to each Member Country. the provision of Paragraph 5 of ARTICLE 9 of the aforesaid Agreement, and IN WITNESS WHEREOF the undersigned, being duly authorised thereto by their respective Governments, have HAVE AGREED AS FOLLOWS signed this Protocol Amending the Agreement on ASEAN Energy Cooperation. ARTICLE 1 DONE at Bangkok, this 15th day of December 1995 in a The first paragraph of the preamble to read as follows: single copy in the English Language. “The Governments of Brunei Darussalam, the Republic of Indonesia, Malaysia, the Republic of the Philippines, the Republic of Singapore, the Kingdom of Thailand, For the Government of Brunei Darussalam: H.R.H and the Socialist Republic of Vietnam, being members PRINCE MOHAMED BOLKIAH, Minister of Foreign of the Association of South-East Asian Nations, which Affairs Association shall hereinafter referred to as ASEAN:”

  11. ARTICLE 2 For the Government of the Republic of Indonesia: ALI ALATAS, Minister for Foreign Affairs The following be inserted after ARTICLE 8 as a new

  12. ARTICLE 8A to the Agreement: For the Government of Malaysia: DATOK ABDULLAH “Accession of New Member(s) HAJI AHMAD BADAWI, Minister of Foreign Affairs Any New Member(s) of ASEAN shall accede to this Agreement on terms and conditions which are consistent For the Government of the Republic of the Philippines: with the Agreement, and which have been agreed between DOMINGGO L. SIAZON, Secretary for Foreign Affairs the New Member(s) and the then existing Members of ASEAN.” For the Government of the Republic of Singapore: ARTICLE 3 PROFESSOR S. JAYAKUMAR, Minister for Foreign Affairs Paragraphs 2, 3 award 6 of ARTICLE 9 to read as follows: “2. The Instruments of ratification shall be deposit with the For the Government of the Socialist of Vietnam: NGUYEN Secretary-General of ASEAN who shall promptly in- MANH CAM, Minister of Foreign Affairs form each ASEAN Member Country of such deposit.” Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 202 Jornal da República “3. This Agreement shall enter into force on the thirtieth For the Government of the Kingdom of Thailand: day after the deposit of the sixth Instrument of Ratifica- PRACHUAB CHAIYASAN tion. For New Member(s) whose Instrument(s) of Ac- Minister of Foreign Affairs cession is (are) deposited subsequent to the entry into force of this Agreement, it shall enter into force on the thirtieth day after the deposit of the instrument (s) of For the Government of the Socialist Republic of Vietnam: Accession.” NGUYEN MANH CAM Minister of Foreign Affairs “6. This Agreement shall be deposited with the Secre- tary-General of ASEAN who shall promptly furnish a certified copy thereof to each ASEAN Member Coun- try.”

  13. ARTICLE 4

  14. ANEXO II 1. All other provisions of the Agreement not inconsistent Traduções para língua portuguesa herewith shall remain valid and binding and that these foregoing Amendments shall form an integral part of ACORDO SOBRE A COOPERAÇÃO DE ENERGIA the Agreement. DA ASEAN 2. This Protocol shall come into force retroactive to the OS GOVERNOS DE BRUNEI DARUSSALAM, 15th of December 1995, upon signing by the seven DA REPÚBLICA DA INDONÉSIA, MALÁSIA, Member Countries. REPÚBLICA DAS FILIPINAS, REPÚBLICA DE SINGAPURA E DO REINO DA TAILÂNDIA, na 3. This Protocol shall be deposited with the Secre- qualidade de membros da Associação das Nações do tary-General of ASEAN who shall promptly furnish a Sudeste Asiático, doravante designada “ASEAN”: certified copy thereof ASEAN Member Country. RECORDANDO a Declaração de Concord ASEAN assinado em Bali, na Indonésia, a 24 de fevereiro de 1976, IN WITNESS WHEREOF the undersigned, being duty que estipula que os Países Membros da ASEAS deverão authorized thereto by their respective Governments, have cooperar nos programas de desenvolvimento nacional e signed this First Protocol Amending the Agreement on regional; ASEAN Energy Cooperation. CONSIDERANDO que a Declaração de Concord ASEAN exorta os Países Membros da ASEAN a ajudarem- DONE at Kuala Lumpur, this 23rd day of July 1997 in a se mutuamente atribuindo prioridade à satisfação das single copy in the English language. necessidades de cada país em circunstâncias críticas, e à aquisição de exportações dos Países Membros relativa- mente a produtos de necessidades básicas, em especial, comida e energia; For the Government of Brunei Darussalam: H.R.H. PRINCE MOHAMED BOLKIAH CONSIDERANDO a presença de recursos energéticos Minister of Foreign Affairs semelhantes nos países ASEAN para ambas formas de energias renováveis tais como energia hidroelétrica, bio-massa e energia à base de madeira, solar, eólica e geotérmica, como também energias não-renováveis como For the Government of the Republic of Indonesia petróleo, gás natural, carvão e materiais nucleares; ALI ALATAS Minister for Foreign Affairs CONSIDERANDO que a cooperação entre Países Mem- bros para assegurar o desenvolvimento destes recursos é uma componente-base do reforço da resiliência económica For the Government of Malaysia: e solidariedade da ASEAN; DATUK ABDULLAH HAJI AHMAD BADAWI Minister of Foreign Affairs ACORDARAM no seguinte: For the Government of the Republic of the Philippines: ARTIGO I DOMINGO L. SIAZON, JR. DISPOSIÇÕES GERAIS Secretary of Foreign Affairs 1. Os países membros da ASEAN acordam em cooperar no desenvolvimento e na utilização eficaz de todas as For the Government of the Republic of Singapore: formas de energia, tanto comerciais como não comer- PROFESSOR S. JAYAKUMAR ciais, nas modalidades apropriadas para o efeito, por si Minister for Foreign Affairs concebidas. Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 203 Jornal da República 2. O âmbito da cooperação abrangerá planeamento, de- (i) Estudos em várias medidas de desenvolvimento de senvolvimento, formação de mão-de-obra, partilha de gestão de energia; e informação, eficiência e conservação, fornecimento e distribuição, conforme apropriado, nas seguintes suba- (ii) Acelerar e facilitar projetos de desenvolvimento tividades de energia: energético de interesse comum. (i) Investigação de recursos, exploração, análise, pla- ARTIGO IV neamento e desenvolvimento; COOPERAÇÃO NA CONSERVAÇÃO (ii) Pesquisa tecnológica, desenvolvimento e demons- Reconhecendo que a melhoria da eficiência energética é tração; uma preocupação para todos, os Países Membros, esforçar- se-ão para cooperar em: (iii) Transferência de tecnologia; (iii) Seguir medidas de conservação de energia de inte- (iv) Técnicas de conservação de energia; resse comum; (v) Atualização de avaliações de impacto ambiental que (iv) Participar em diversos estudos de gestão e conserva- resultem de diferentes atividades in produção, pro- ção energéticas; cessamento, gestão, transporte e utilização de ener- gia; (v) Partilhar informação sobre programas e atividades de conservação de energia. (vi) Estandardização de instalações de energia; ARTIGO V (vii)Desenvolvimento de mão-de-obra e programas de COOPERAÇÃO NA FORMAÇÃO segurança em diversos setores da energia incluindo produção, processamento, gestão, transporte e uti- lização; 1. Os Países Membros da ASEAN, à luz dos seus inter- esses complementares e dos seus objetivos a longo (viii)Protocolos de segurança para situações de emer- prazo para melhorar a capacidade da sua mão de obra, gência; esforçar-se-ão para cooperar em atividades de treino em todos os setores da energia. (ix) Partilha de informação técnica ou pessoal, de trans- ferência de tecnologia, experiência operacional, pu- 2. As modalidades de tal cooperação deverão incluir, não blicação de investigação, como política do progra- limitando: ma e experiências de execução; (x) Manutenção de um ambiente conducente à negocia- (i) Treino e partilha de conhecimentos no estudo, de- ção e oportunidades de investimento relativas aos senvolvimento e implementação de medidas de con- combustíveis, materiais e equipamentos energéti- servação e programas de energia; cos. (ii) Reforço de instituições existentes com programas ARTIGO II de desenvolvimento de recursos humanos para o se- COOPERAÇÃO NO PLANEAMENTO tor da energia; Reconhecendo que o planeamento energético é um (iii) Partilha de metodologias, técnicas e conhecimentos instrumento para fortalecer a capacidade de cada país que proporcionem o planeamento, implementação e para otimizar o desenvolvimento, alocação e utilização gestão de programas de cooperação multilaterais; e de recursos de energia, os Países Membros deverão empenhar-se para cooperar em: (iv) Familiarização com técnicas de Avaliação de Im- pacto Ambiental como contributo essencial para a (i) Partilhar metodologias, técnicas, habilidades e ex- formação de políticas energéticas; periências no planeamento de energia nacional; ARTIGO VI (ii) Conduzir estudos regionais de energia quando e COOPERAÇÃO NA SEGURANÇA NO onde o País Membro pretender; e FORNECIMENTO DE ENERGIA (iii) Desenvolver estratégias para promover a negocia- Reconhecendo a necessidade de aliviar situações de ção relacionada com energia na região ASEAN; emergência relacionadas com falta e/ou excessos de fornecimento de produtos de energia renovável e não ARTIGO III renovável, os Países Membros deverão esforçar-se para COOPERAÇÃO NO DESENVOLVIMENTO cooperar em desenvolver e concluir: ENERGÉTICO (i) Protocolo de emergência para diferentes tipos de Considerando que o desenvolvimento energético é um energia conforme desejável, quando necessário; processo contínuo que poderá resultar na resiliência económica da ASEAN como um todo, os Países Membros (ii) Medidas adequadas para cooperação com estas si- esforçar-se-ão para cooperar em: tuações de emergência. Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 204 Jornal da República ARTIGO VII FEITO, em Manila, Filipinas, neste 24.º (vigésimo COOPERAÇÃO NA TROCA DE INFORMAÇÃO quarto) dia de junho de 1986, em 7 (sete) cópias em língua inglesa. 1. Reconhecendo que os dados e informações sobre ener- gia são meios fundamentais para a monotorização do efeito das políticas de energia e para formulação de pla- nos e programas; Pelo Governo de Negara Brunei Darussalam: 2. Os Países Membros deverão cooperar na partilha de in- [observa-se uma assinatura] formação com os seguintes objetivos: H.R.H. PRÍNCIPE MOHAMED BOLKIAH Ministro dos Negócios Estrangeiros (i) Beneficiar das experiências de transferência tec- nológica e operacional adquiridas durante a imple- mentação de programas e estudos; Pelo Governo da República da Indonésia: (ii) Estabelecer sistemas de informações adequadas ou [observa-se uma assinatura] redes de armazenamento e recuperação de dados de PROF. DR. MOCHTAR KUSUMAATMADJA energia. Ministro dos Negócios Estrangeiros ARTIGO VIII COMITÉ CONSULTIVO Pelo Governo da 1. Os altos funcionários da ASEAN Ministros da Econo- Malásia: mia sobre a cooperação energética, deverão atuar como [observa-se uma assinatura] Comité Consultivo para promover e manter sob revisão TENGKU AHMAD RITHAUDDEEN as várias atividades de cooperação previstas na estrutu- Ministro dos Negócios Estrangeiros ra aprovada pelos Países Membros. Consultas deverão ser realizadas no Comité de forma a facilitar a imple- mentação e promover os objetivos gerais do presente Acordo. O Comité reunirá, pelo menos, uma vez por Pelo Governo da ano. Reuniões extraordinárias do Comité deverão ter República das Filipinas: lugar mediante pedido de País Membro(s). [observa-se uma assinatura] SALVADOR H. LAUREL 2. O Comité deverá adotar as suas próprias regras de pro- Vice-Presidente e cedimento e programa de trabalho. Ministro dos Negócios Estrangeiros ARTIGO IX DISPOSIÇÕES FINAIS Pelo Governo da 1. O presente Acordo está sujeito a ratificação pelos Países República de Singapura: [observa-se uma assinatura] Membros da ASEAN. S. DHANABALAN Ministro dos Negócios Estrangeiros 2. O Instrumento de Ratificação deverá ser depositado junto do Secretário-Geral do Secretariado da ASEAN, quem deverá informar atempadamente cada um dos Países Membros do respetivo depósito. Pelo Governo do Reino da Tailândia: 3. Este Acordo entrará em vigor no 30.º (trigésimo) dia [observa-se uma assinatura] após o depósito do sexto Instrumento de Ratificação. DR. ARUN PANUPONG Ministro-Adjunto dos Negócios Estrangeiros 4. Não poderão ser feitas ressalvas ao presente Acordo no momento da sua assinatura ou ratificação. 5. Qualquer alteração às disposições do presente Acordo deverá ser realizada mediante consentimento de todos PROTOCOLO QUE ALTERA O ACORDO os Países Membros da ASEAN. SOBRE COOPERAÇÃO ENERGÉTICA DA ASEAN 6. Este Acordo será depositado com o Secretário-Geral do Secretariado da ASEAN que logo fornecerá uma cópia certificada do mesmo, a cada País Membro. Os Governos do Brunei Darussalam, da República da Indonésia, da Malásia, da República das Filipinas, da República de Singapura, do Reino da Tailândia e da EM TESTEMUNO DE QUE, os abaixo-assinados, estando República Socialista do Vietname; devidamente autorizados pelos respetivos Governos, assinaram o presente Acordo. DESEJANDO alterar o Acordo sobre Cooperação Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 205 Jornal da República Energética da ASEAN, doravante denominado o “Acordo”, ARTIGO 2 assinado pelas Partes Contratantes em 24 de junho de COOPERAÇÃO EM MATÉRIA DE 1986, a fim de promover uma cooperação energética mais PLANEAMENTO focalizada na ASEAN, de modo a prosseguir atividades que reforcem a cooperação económica regional da (iv) desenvolver estratégias para promover o planeamento ASEAN, em conformidade com o Acordo-Quadro sobre o energético e ambiental, bem como planos/medidas de Reforço da Cooperação Económica da ASEAN, conforme avaliação e mitigação de impactos ambientais. consagrado na Declaração de Singapura de 1992; ARTIGO 3 ACORDARAM O SEGUINTE: O título do Artigo 4.º do Acordo passa a ter a seguinte redação: ARTIGO 1 ARTIGO 4 O n.º 2 do Artigo 1.º do Acordo passa a ter a seguinte COOPERAÇÃO EM EFICIÊNCIA E redação: CONSERVAÇÃO ENERGÉTICA ARTIGO 1 ARTIGO 4 DISPOSIÇÕES GERAIS O Artigo 8.º do Acordo passa a ter a seguinte redação: 2. O âmbito da cooperação incluirá o planeamento, o de- senvolvimento, a formação de recursos humanos, a tro- ARTIGO 8 ca de informações e o incentivo à participação do setor MECANISMOS INSTITUCIONAIS E DE privado, quando apropriado, em qualquer das seguintes IMPLEMENTAÇÃO áreas energéticas: 1. A Reunião dos Ministros da ASEAN para a Cooper- (i) investigação, exploração, avaliação, planeamento e ação Energética (AEMMEC), doravante designada desenvolvimento de recursos; por Reunião dos Ministros da ASEAN para a Energia (AMEM), realizar-se-á anualmente ou conforme apro- (ii) política e planeamento energético; priado, para fornecer orientações, bem como aprovar políticas, estratégias e programas de ação previstos no (iii) investigação, desenvolvimento e demonstração tec- presente Acordo. Reuniões extraordinárias da AMEM nológica; poderão realizar-se sempre que necessário. (iv) transferência de tecnologia; 2. A Reunião de Altos Funcionários para a Cooperação (v) implementação de medidas de eficiência e conserva- Energética (SOMEC), doravante designada por Re- ção energética; união de Altos Funcionários da ASEAN para a Energia (vi) energia e ambiente; (SOME), promoverá e avaliará os diversos programas de cooperação previstos no presente Acordo. A SOME (vii) planeamento do fornecimento de energia e diver- reunir-se-á anualmente, podendo reuniões extraor- sificação; dinárias ser convocadas pelo Presidente da SOME a pedido de um ou mais Estados-Membros. (viii) processamento, manuseamento, transporte e distri- buição de várias formas de energia; 3. A implementação do presente Acordo será da responsa- bilidade dos Estados-Membros e das agências/institu- (ix) normalização das instalações relacionadas com a ições especializadas da ASEAN a serem designadas energia; pela SOME e aprovadas pela AMEM. (x) programas de segurança em toda a cadeia, desde a 4. O Presidente da SOME, conjuntamente com o Secre- exploração, desenvolvimento, produção até à distri- tariado da ASEAN, em colaboração com os Presidentes buição de vários produtos energéticos; dos Grupos de Trabalho Ad Hoc e as agências/institu- (xi) mecanismos de segurança energética para situações ições relevantes, coordenará, gerirá e monitorizará a de emergência; implementação do presente Acordo, particularmente dos programas relacionados com os Artigos 2.º a 7.º. (xii) promoção de um ambiente mais favorável a opor- tunidades comerciais e de investimento em todos os 5. O Secretariado da ASEAN prestará apoio administrati- aspetos dos setores energéticos. vo à SOME e à AMEM. ARTIGO 2 ARTIGO 5 Ao Artigo 2.º do Acordo é aditado o ponto (iv), com a 1. O presente Protocolo entra em vigor na data da sua as- seguinte redação: sinatura. Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 206 Jornal da República 2. O presente Protocolo será depositado junto do PROTOCOLO DE ALTERAÇÃO Secretário-Geral da ASEAN, que fornecerá igual- DO ACORDO DE COOPERAÇÃO ENERGÉTICA mente, sem demora, uma cópia autenticada a cada Esta- DA ASEAN do-Membro. Os Governos do Brunei Darussalam, da República da EM TESTEMUNHO DE QUE, os abaixo-assinados, Indonésia, da Malásia, da República das Filipinas, da devidamente autorizados pelos respetivos Governos, República de Singapura, do Reino da Tailândia e da assinaram o presente Protocolo que Altera o Acordo sobre República Socialista do Vietname; Cooperação Energética da ASEAN. TOMANDO NOTA do Acordo de Cooperação Energética da ASEAN, assinado pelos seis países membros de então FEITO em Banguecoque, aos 15 dias do mês de dezembro em Manila, nas Filipinas, em 24 de junho de 1986 (a seguir de 1995, em sete exemplares redigidos em língua inglesa. designado “o Acordo”) REGISTANDO AINDA que o Governo da República Socialista do Vietname aderiu à ASEAN em 28 de julho Pelo Governo de de 1995 e concordou em subscrever ou aderir, consoante Negara Brunei Darussalam: o , a todas as declarações, tratados e acordos da ASEAN; [observa-se uma assinatura] que a República Socialista do Vietname assinou, em 10 H.R.H. PRÍNCIPE MOHAMED BOLKIAH de junho de 1996, a notificação de adesão ao Acordo e Ministro dos Negócios Estrangeiros depositou, em 22 de junho de 1996, o instrumento de ratificação junto Secretário-Geral da ASEAN, através do qual a República Socialista do Vietname notificou o seu Pelo Governo da desejo de subscrever e ser tratada como parte no referido República da Indonésia: Acordo e notificou a sua confirmação e ratificação do [observa-se uma assinatura] mesmo, tendo-se comprometido a executar e a cumprir ALI ALATAS fielmente todas as disposições do Acordo. do Vietname, Ministro dos Negócios Estrangeiros respetivamente, notificou o seu desejo de subscrever e de ser tratada como parte no referido acordo e notificou a sua confirmação e ratificação do mesmo, tendo-se Pelo Governo da comprometido a cumprir e a executar fielmente todas as Malásia: disposições nele contidas; [observa-se uma assinatura] DATUK ABDULLAH HAJI AHMAD BADAWI RECONHECENDO a necessidade de alterar o Acordo Ministro dos Negócios Estrangeiros para refletir os últimos desenvolvimentos na ASEAN, invocam o disposto no parágrafo 5 do ARTIGO 9.º do referido Acordo, e Pelo Governo da República das Filipinas: ACORDARAM NO SEGUINTE: [observa-se uma assinatura] DOMINGO L. SIAZON ARTIGO 1.º Secretário dos Negócios Estrangeiros O primeiro parágrafo do preâmbulo passa a ter a seguinte redação: Pelo Governo da República de Singapura: “Os Governos do Brunei Darussalam, da República [observa-se uma assinatura] da Indonésia, da Malásia, da República das Filipinas, PROF. S. JAYAKUMAR da República de Singapura, do Reino da Tailândia e da Ministro dos Negócios Estrangeiros República Socialista do Vietname, membros da Associação das Nações do Sudeste Asiático, a seguir designada por ASEAN:” Pelo Governo do Reino da Tailândia: ARTIGO 2.º [observa-se uma assinatura] KASEM S. KASEMSRI O seguinte artigo 8.o será incluído no Acordo após o Ministro dos Negócios Estrangeiros ARTIGO 8.º: “Adesão de Novo(s) Membro(s) Pelo Governo do República Socialista do Vietname: O(s) novo(s) membro(s) da ASEAN aderirá(ão) ao [observa-se uma assinatura] presente Acordo em termos e condições compatíveis com NGUYEN MANH CAM o Acordo e que tenham sido acordados entre o(s) novo(s) Ministro dos Negócios Estrangeiros membro(s) e os atuais membros da ASEAN.” Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 207 Jornal da República ARTIGO 3.º Pelo Governo da República das Filipinas: [observa-se uma assinatura] No artigo 9º, os parágrafos 2, 3 e 6 passam a ter a seguinte DOMINGO L. SIAZON redação: Secretário Geral dos Negócios Estrangeiros “2.Os instrumentos de ratificação serão depositados jun- to do Secretário-Geral da ASEAN, que informará im- ediatamente cada país membro da ASEAN depósito.” Pelo Governo da República da Singapura: [observa-se uma assinatura] PROFESSOR S. JAYAKUMAR “3. O presente Acordo entra em vigor no trigésimo Ministro dos Negócios Estrangeiros dia após o depósito do sexto instrumento de ratificação. Para o(s) Novo(s) Membro(s) cujo(s) Instrumento(s) de Adesão seja(m) depositado(s) após a entrada em vigor do presente Acordo, este entrará em vigor no trigésimo dia após o depósito do(s) Instrumento(s) de Adesão.” Pelo Governo do Reino da Tailândia: [observa-se uma assinatura] “6. O presente Acordo será junto do Secretário-Ger- PRACHUAB CHAIYASAN al da ASEAN, que fornecerá imediatamente uma cópia Ministro dos Negócios Estrangeiros autenticada do mesmo a cada país membro da ASE- AN.” Pelo Governo da República Socialista do Vietname: ARTIGO 4.º [observa-se uma assinatura] NGUYEN MANH CAM 1. Todas as outras disposições do Acordo que não sejam Ministro dos Negócios Estrangeiros incompatíveis com as presentes permanecem válidas e vinculativas e as alterações precedentes fazem parte integrante do Acordo. 1. 2. O presente protocolo entrará em vigor com efeitos ANEXO III retroativos a 15 de dezembro de 1995, após a sua as- Traduções para língua tétum sinatura pelos sete países membros.3. O presente Pro- tocolo será depositado junto do Secretário-Geral da AKORDU KOOPERASAUN ENERJIA ASEAN ASEAN, que fornecerá imediatamente uma cópia aut- enticada do mesmo a cada país membro da ASEAN. GOVERNU SIRA, HUSI BRUNEI DARUSSALAM, REPÚBLIKA INDONÉZIA, MALÁZIA, REPÚBLIKA EM TESTEMUNHO DE QUE os abaixo assinados, FILIPINA, REPÚBLIKA SINGAPURA, NO REINU devidamente autorizados para o efeito pelos respetivos TAILÁNDIA, nu’udar membru hosi Asosiasaun Nasaun Governos, assinaram o presente Primeiro Protocolo sira Sudeste Aziátiku, ne’ebé tuirmai sei refere hanesan de Alteração do Acordo de Cooperação Energética da “ASEAN”: ASEAN. HANOIN fali Deklarasaun Konkordánsia ASEAN nian FEITO em Kuala Lumpur, neste 23.º dia do mês de julho ne’ebé asina iha Bali, Indonézia, iha loron 24 fulan-Fe- de 1997, num único exemplar em língua inglesa. vereiru tinan 1976, ne’ebé prevee katak Nasaun Membru ASEAN sei foti asaun kooperativa iha sira-nia programa dezenvolvimentu nasionál no rejionál; Pelo Governo do Brunei Darussalam: KONSIDERA katak Deklarasaun Konkordánsia ASEAN [observa-se uma assinatura] nian husu ba Nasaun-Membru ASEAN nian atu tulun malu H.R.H. PRINCE MOHAMED BOLKIAH hodi fó prioridade ba satisfasaun nesesidade nasaun ida- Ministro dos Negócios Estrangeiros idak nian iha sirkunstánsia krítiku sira, no prioridade ba akizisaun husi esportasaun sira hosi Nasaun Membru sira, kona-ba merkadoria báziku sira, liuliu ai-han no enerjia; Pelo Governo da República Indonésia: NOTA prezensa rekursu enerjétiku ne’ebé semellante iha [observa-se uma assinatura] maioria Nasaun Membru ASEAN nian ba forma enerjia ALI ALATAS renovavel sira hanesan enerjia idroelétrika, biomassa no Ministro dos Negócios Estrangeiros enerjia bazeia ba ai, loro-matan, anin no jeotérmiku, no mós rekursu enerjétiku ne’ebé la renovavel hanesan mina- rai, karvaun gás naturál no minerál nukleár sira; Pelo Governo da Malásia: KONSIDERA katak kooperasaun entre Nasaun Membru [observa-se uma assinatura] atu asegura no dezenvolve rekursu enerjia hirak ne’e DATUK ABDULLAH HAJI AHMAD BADAWI nu’udar komponente báziku hodi hametin reziliénsia Ministro dos Negócios Estrangeiros ekonómika no solidariedade ASEAN; Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 208 Jornal da República KONKORDA ONA kona-ba dispozisaun tuirmai: (ii) Halo estudu rejionál sira kona-ba enerjia kuandu no iha-ne’ebé Nasaun-Membru sira nian hakarak; no ARTIGU I DISPOZISAUN JERÁL (iii) Dezenvolve estratéjia atu promove komérsiu rela- siona ho enerjia iha rejiaun ASEAN nia laran. 1. Nasaun Membru ASEAN sira ho ida-ne’e konkorda atu koopera iha dezenvolvimentu efisiente no utilizasaun ARTIGU III ba forma hotu-hotu enerjia nian, tantu komersiál, naun- KOOPERASAUN IHA DEZENVOLVIMENTU komersiál, renovavel ka naun-renovavel, iha modali- ENERJIA dade sira ne’ebé bele dezeña ho apropriadu ba efeitu sira iha leten. Konsidera katak dezenvolvimentu enerjétiku hanesan prosesu ida-ne’ebé kontínua, ne’ebé bele rezulta iha 2. Ámbitu kooperasaun nian sei abranje planeamentu, reziliénsia ekonómika ASEAN nian tomak, Nasaun dezenvolvimentu, formasaun traballador, troka infor- Membru sira sei haka’as-an atu koopera iha: masaun, efisiénsia no konservasaun, fornesimentu no distribuisaun, bainhira apropriadu, iha sub-atividade (i) Estudu sira kona-ba medida jestaun dezenvolvimen- enerjétika hanesan tuirmai: tu enerjétiku; no i. Investigasaun ba rekursu, esplorasaun, análize, pla- (ii) Aselera no fasilita projetu dezenvolvimentu enerjé- neamentu no dezenvolvimentu; tiku ho interese komún. ii. Peskiza, dezenvolvimentu no demonstrasaun tekno- lójiku; ARTIGU IV KOOPERASAUN NO KONSERVASAUN iii. Transferénsia teknolojia; Rekoñese katak dezenvolvimentu enerjétiku maka prosesu iv. Tékniku konservasaun enerjia; ida ne’ebé kontinua bele rezulta iha reziliénsia ekonómika ASEAN nian tomak ne’ebé Nasaun-Membru sira sei v. Atualizasaun ba avaliasaun impaktu ambientál nian haka’as-an atu koopera iha: ne’ebé rezulta hosi atividade oioin iha produsaun, prosesamentu, manejamentu, transporte no utiliza- saun enerjia; (i) Buka tuir medida konservasaun enerjia nian ho inte- rese komún; vi. Estandarizasaun fasilitasaun ne’ebé iha relasaun ho enerjia; (ii) Halo peskiza oioin kona-ba jestaun no konserva- saun enerjia; no vii. Dezenvolvimentu Traballadór no programa segu- ransa nian iha kampu enerjia oioin, inklui produtu, (iii) Fahe informasaun kona-ba programa no atividade prosesamentu, manejamentu, transporte no utiliza- konservasaun enerjia nian. saun; viii. Akordu seguransa enerjétika ba situasaun emerjén- ARTIGU V sia; KOOPERASAUN IHA FORMASAUN ix. Troka informasaun téknika ka pesoál, transferén- 1. Nasaun Membru ASEAN nian, tuir sira-nia interese sia teknolojia, esperiénsia operasionál, publikasaun komplementár sira no hosi sira-nia objetivu longu prazu peskiza, nomós polítika programa no esperiénsia atu hadi’ak kapasidade forsa traballu, sei haka’as-an atu sira ezekusaun nian; no koopera iha atividade treinu ba setór enerjia sira hotu. x. Manutensaun ba ambiente konduzivu ba negosia- saun no oportunidade ba investimentu nian iha rela- 2. Modalidade kooperasaun ne’e tenki inklui, maibé la saun ho kombustivel enerjétiku sira, materiál sira no limita hanesan tuirmai ne’e: ekipamentu sira. (i) Formasaun no troka koñesimentu sira iha estudu, ARTIGU II dezenvolvimentu no implementasaun programa KOOPERASAUN IHA PLANEAMENTU enerjétiku no medida konservasaun nian; Rekoñese katak planeamentu enerjétiku sai instrumentu (ii) Hametin instituisaun relevante ne’ebé eziste ona ho ida atu hametin nasaun ida-idak nia kapasidade atu programa sira iha dezenvolvimentu rekursus uma- optimiza dezenvolvimentu, alokasaun no utilizasaun nus ba setór enerjétiku; rekursu enerjétiku, Nasaun Membru sira tenki haka’as-an atu koopera iha: (iii) Fahe metodolojia, téknika no abilidade ne’ebé fa- (i) Fahe metodolojia sira, téknika sira, abilidade no, es- silita planeamentu, implementasaun no jestaun ba periénsia sira iha planeamentu enerjétiku nasionál; programa kooperativa multiaterál; no Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 209 Jornal da República (iv) Familiarizasaun ho tékniku sira Avaliasaun Impak- 2. Instrumentu Ratifikasaun tenki depozita ba Se- tu Ambientál nian ne’ebé kontribui esensiál tebes ba kretáriu-Jerál husi Sekretariadu ASEAN nian ne’ebé formulasaun polítika enerjétika. sei informa lalais ba Nasaun Membru ASEAN ida-idak kona-ba depózitu ne’e. ARTIGU VI KOOPERASAUN IHA SEGURANSA 3. Akordu ida-ne’e sei tama iha vigór iha loron tolu-nulu FORNESIMENTU ENERJIA hafoin depózitu Instrumentu Ratifikasaun ba dala-neen. Rekoñese nesesidade atu hamenus situasaun emerjénsia relasiona ho falta no/ka fornesimentu barak liu hosi 4. La bele halo rezerva ba Akordu ida-ne’e iha momentu produtu enerjia renovavel no naun-renovavel sira, Nasaun asinatura ka ratifikasaun nian. Membru sei haka’as-an atu koopera hodi elabora no konklui: 5. Kualkér alterasaun ba dispozisaun hosi Akordu ida- ne’e sei efetua ho konsentimentu hosi Nasaun Membru (i) Akordu emerjénsia ba forma enerjia oioin ne’ebé ASEAN hotu-hotu. bele sai ita hotu nia hakarak hosi tempu ba tempu no; 6. Akordu ida-ne’e sei depozita ba Sekretáriu-Jerál husi Sekretariadu ASEAN nian ne’ebé sei fornese lalais (ii) Medida adekuadu hodi hasoru situasaun emerjénsia sira-ne’e. kópia autentikadu ida-ne’e ba Nasaun Membru ASEAN ida-idak. ARTIGU VII KOOPERASAUN TROKA INFORMASAUN SAI HANESAN SASIN MAK, sira ne’ebé asina iha kraik, 1. Rekoñese katak dadus no informasaun konaba enerjia hetan autorizasaun devidamente hosi sira-nia Governu mak meiu fundamentál sira hodi monitoriza efeitu hosi ida-idak, asina ona Akordu ida-ne’e. polítika enerjétika sira, hodi formula planu no progra- ma sira; HALO iha Manila, Filipina, iha loron 24 fulan-Juñu tinan 2. Nasaun Membru sei haka’as-an atu koopera iha troka 1986, iha kópia hitu ho Lian Inglés. informasaun ho objetivu sira tuirmai ne’e: (i) Atu hetan benefísiu hosi transferénsia teknolojia no esperiénsia operasionál sira ne’ebé hasoru durante Husi Governu Brunei Darussalam: implementasaun programa ka estudu; [Asinatura] H.R.H. PRICE MOHAMED BOLKIAH (ii) Atu permite peskiza rejionál komún; no Ministru Negósiu Estranjeiru (iii) Atu estabelese sistema ka rede informasaun adekua- du ba armazenamentu no rekuperasaun dadus ener- jia rejionál. Husi Governu Repúblika Indonézia: [Asinatura] ARTIGU VIII PROF. DR. MOCHTAR KUSUMAATMADJA KOMISAUN KONSULTATIVA Ministru Negósiu Estranjeiru 1. Altu funsináriu sira hosi Ministru Ekonómiku ASEAN kona-ba Kooperasaun Enerjétika, tenki atua hanesan Komité Konsultivu ida hodi promove no mantein iha Husi Governu Malázia: [Asinatura] revizaun ba atividade kooperasaun oioin ne’ebé prevee TENGKAU AHMAD RITHAUDDEEN iha kuadru ne’ebé konkorda ona hosi Nasaun Membru. Ministru Negósiu Estranjeiru Konsulta sei hala’o iha Komité atu nune’e bele fasil- ita implementasaun no atu lori ba oin objetivu jerál sira hosi Akordu ida-ne’e. Komité sei hasoru malu pelumenus tinan ida dala ida. Reuniaun espesiál hosi Husi Governu Repúblika Filipina: Komité sei hala’o tuir pedidu hosi Nasaun Membru ida/ [Asinatura] Nasaun Membru sira. SALVADOR H. LAUREL Vise-Prezidente No Ministru Negósiu Estranjeiru 2. Komité tenki adota regra prosedimentu no programa traballu rasik. ARTIGU IX Husi Governu Repúblika Singapura: DISPOZISAUN FINÁL [Asinatura] S. DANABALAN 1. Akordu ida-ne’e sujeitu ba ratifikasaun, husi Na- Ministru Negósiu Estranjeiru saun-Membru ASEAN. Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 210 Jornal da República Husi Governu Reinu Tailándia: (x) Programa seguransa nian ba kadeia hotu, hahú hosi [Asinatura] esplorasaun, dezenvolvimentu, produsaun to’o dis- DR. ARUN PANUPONG tribuisaun produtu enerjétiku oioin; Vise-Ministru ba Negósiu Estranjeiru (xi) Akordu sira seguransa enerjétika nian ba situasaun emerjénsia sira; no (xii)Promove ambiente ne’ebé konduzivu ba explora- PROTOKOLU NE’EBÉ ALTERA AKORDU KONA- saun komersiál no investimentu iha aspetu hotu-ho- BA tu hosi setór enerjétiku sira. KOOPERASAUN ENERJIA IHA ASEAN ARTIGU 2 Governu sira, hosi Brunei Darussalam, Repúblika Indo- Artigu 2 hosi Akordu sei aumenta ho sub paragrafu (iv) nézia, Malázia, Repúblika Filipina, Repúblika Singapura, hodi lee hanesan tuirmai: Reinu Tailándia no Repúblika Sosialista Vietnam; ARTIGU 2 HAKARAK atu altera Akordu kona-ba Kooperasaun KOOPERASAUN IHA PLANEAMENTU Enerjétika ASEAN nian, ne’ebé tuirmai refere hanesan “Akordu”, asina hosi Parte Kontratante sira iha loron (iv) Dezenvolve estratéjia atu promove planeamentu 24 fulan-Juñu tinan 1986, atu nune’e bele akomoda iha enerjia no ambientál nomós avaliasaun impaktu ambientál kooperasaun enerjétika ida ne’ebé foka liu iha ASEAN atu no planu/medida mitigasaun nian. nune’e bele halao atividade ne’ebé sei reforsa kooperasaun ekonómika iha rejiaun ASEAN nian, tuir Akordu Kuadru ARTIGU 3 kona-ba Hasae Kooperasaun Ekonómika ASEAN nian, hanesan konsiste iha Deklarasaun Singapura 1992 nian; Títulu hosi Artigu 4 husi Akordu sei hetan alterasaun hodi lee hanesan tuirmai: KONKORDA ONA HANESAN TUIR MAI NE’E: ARTIGU 4 KOOPERASAUN BA EFISIÉNSIA NO ARTIGU 1 KONSERVASAUN ENERJIA Iha parágrafu 2 husi Artigu 1 hosi Akordu sei hetan ARTIGU 4 alterasaun hanesan tuirmai: Artigu 8 hosi Akordu sei hetan alterasaun hodi lee hanesan ARTIGU 1 tuirmai: DISPOZISAUN JERÁL SIRA ARTIGU 8 1. Ámbitu husi kooperasaun nian sei abranje planeamentu, AKORDU INSTITUSIONÁL SIRA NO dezenvolvimentu, formasaun ba matéria enerjia nian, IMPLEMENTASAUN troka informasaun, no enkoraja partisipasaun setór privadu nian, bainhira apropriadu, iha área enerjétika 1. Reuniaun husi Ministru Ekonomia ASEAN nian ko- tuirmai: na-ba Kooperasaun Enerjétika (AEMMEC) ne’ebé tuirmai refere hanesan Reuniaun Ministru ASEAN (i) investigasaun rekursu, eksplorasaun, avaliasaun ba nian kona-ba Enerjia (AMEM), sei hala’o tinan-tinan planeamentu no dezenvolvimentu; ka bainhira nesesáriu atu fó orientasaun nomós apro- (ii) polítika no planeamentu enerjétiku; va polítika, estratéjia no programa asaun ne’ebé prevee iha Akordu ida-ne’e. Sei bele realiza AMEM estraor- (iii) Peskiza, dezenvolvimentu no demonstrasaun tekno- dináriu bainhira nesesáriu. AMEM sei hetan apoiu hosi lójiku; Reuniaun husi Funsionáriu Superiór sira-nian kona-ba Kooperasaun Enerjétika (SOMEC), ne’ebé tuirmai ref- (iv) Transferénsia teknolojia; ere hanesan Reuniaun Funsionáriu Superiór sira nian kona-ba Enerjia (SOME). (v) Implementasaun medida sira ba efisiénsia enerjétika no konservasaun; 2. SOME sei promove no halo revizaun ba programa ko- operasaun ne’ebé prevee iha Akordu ida-ne’e. SOME (vi) Enerjia no ambiente; sei hala’o tinan-tinan, no Reuniaun Estraordináriu bele (vii) Planeamentu no diversifikasaun fornesimentu hetan konvoka hosi Prezidente SOME nian tuir pedidu enerjia; hosi Nasaun-Membru/Nasaun-Membru sira. (viii)Transformasaun, manipulasaun, transporte no dis- 3. Implementasaun Akordu ida-ne’e sei sai responsabi- tribuisaun ba forma oioin husi enerjia; lidade husi Estadu-Membru no ajénsia espesializada ASEAN nian ajénsia(sira)/instituisaun(sira) ne’ebé (ix) Padronizasaun ba infraestrutura sira ne’ebé relasio- sei dezignadu husi SOME no hetan aprovasaun husi na ho enerjia; AMEM. Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 211 Jornal da República 4. Prezidente SOME hamutuk ho Sekretariadu ASEAN, PROTOKOLU ALTERASAUN iha kolaborasaun ho Prezidente Grupu Traballu Ad-Hoc AKORDU KONA-BA KOOPERASAUN ENERJIA sira no ajénsia sira/instituisaun relevante sei koordena, ASEAN NIAN jere no monitoriza implementasaun Akordu ida-ne’e partikularmente programa relasiona ho Artigu 2, 3, 4, 5, Governu sira husi Brunei Darussalam, Repúblika Indonézia, 6 no artigu 7. Malázia, Repúblika Filipina, Repúblika Singapura, Reinu Tailándia no Repúblika Sosialista Vietnam; 5. Sekretariadu ASEAN sei fó apoiu administrativu ba SOME no ba AMEM. NOTA Akordu kona-ba Kooperasaun Enerjétika ASEAN ne’ebé asina hosi Estadu-Membru neen tempu ne’ebá ARTIGU 5 iha Manila, Filipina iha loron 24 fulan Juñu tinan 1986 (ne’ebe ho hanaran “Akordu”); 1. Protokolu ida-ne’e tama iha vigór iha loron asinatura nian. REJISTU TAN katak Governu Repúblika Sosialista Vietnam tama ona iha ASEAN iha loron 28 fulan-Jullu 2. Protokolu ida-ne’e sei depozita ba Sekretáriu-Jerál tinan 1995 no konkorda ona atu subskreve ka adere, ASEAN nian, ne’ebé mós sei fornese lalais kópia aut- tuir kazu ne’ebé bele akontese, ba Deklarasaun, Tratadu entikadu ida-ne’e ba Nasaun-Membru ida-idak. no Akordu sira hotu iha ASEAN; no katak Repúblika Sosialista Vietnam iha loron 10 fulan-Juñu tinan 1996 asina ona Notifikasaun Aderénsia ba Akordu, no iha SAI HANESAN SASIN MAK, sira ne’ebé asina iha loron 22 fulan Juñu tinan 1996 depozita ona Instrumentu kra’ik, hetan autorizasaun devidamentehosi sira nia Go- Ratifikasaun ba Sekretáriu-Jerál ASEAN iha ne’ebé vernu ida-idak, asina ona Protokolu ida ne’e Altera Akor- Repúblika Sosialista Vietnam, respetivamente, fó avizu du kona-ba Kooperasaun Enerjétika ASEAN nian. kona-ba nia hakarak atu subskreve no hetan tratamentu hanesan parte ida ba Akordu, no fó avizu kona-ba ninia konfirmasaun no ratifikasaun ba ida-ne’e no kompromete HALO iha Bangkok, iha loron 15 fulan-Dezembru tinan atu hala’o no halao ho fidelidade estipulasaun hotu-hotu 1995, iha kópia hitu ho Lian Inglés. ne’ebé iha laran; REKOÑESE nesesidade atu altera Akordu hodi reflete dezenvolvimentu ikus-liu iha ASEAN, ho ida-ne’e invoka Husi Governu Brunei Darussalam: dispozisaun hosi Parágrafu 5 husi ARTIGU 9 hosi Akordu H.R.H. PRINCE MOHAMED BOLKIAH ne’ebé temi ona, no Ministru Negósiu Estranjeiru KONKORDA ONA HANESAN TUIR MAI NE’E: Husi Governu Repúblika Indonézia: ALI ALATAS Ministru Negósiu Estranjeiru ARTIGU 1 Parágrafu dahuluk hosi preámbulu atu lee hanesan tuirmai: “Governu sira hosi Brunei Darussalam, Repúblika Husi Governu Malázia: Indonézia, Malázia, Repúblika Filipina, Repúblika DATUK ABDULLAH HAJI AHMAT BADAWI Singapura, Reinu Tailándia, no Repúblika Sosialista Ministru Negósiu Estranjeiru Vietnam, nu’udar membru hosi Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku nian, ne’ebé Asosiasaun tuir mai ho hanaran ASEAN:” Husi Governu Repúblika Filipina: DOMINGO L. SIAZON ARTIGU 2 Sekretáriu ba Negósiu Estranjeiru ARTIGU 8 tuirmai ne’e sei inklui iha Akordu hanesan ARTIGU 8: Husi Governu Repúblika Singapura: “Adezaun ba Membru Foun (sira) PROFESSOR S. JAYAKUMAR Ministru Negósiu Estranjeiru Kualkér Membru Foun (sira) ASEAN sei assesu ba Akordu ida-ne’e tuir termu no kondisaun ne’ebé konsistente ho Akordu, no ida-ne’ebé konkorda ona entre Membru Foun Husi Governu Reinu Tailándia: no Membru sira ASEAN nian”. KASEM S. KASEMSRI Ministru Negósiu Estranjeiru ARTIGU 3 Paragrafu 2, 3 no 6 hosi ARTIGU 9 atu lee hanesan Husi Governu Repúblika Sosialista Vietnam tuirmai: NGUYEN MANH CAM Ministru Negósiu Estranjeiru “2. Instrumentu Ratifikasaun sei depozita husi Se- Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 212 Jornal da República kretáriu-Jerál ASEAN nian, ne’ebé sei informa lalais Husi Governu Repúblika Singapura: ba Estadu-Membru ASEAN ida-idak kona-ba depózitu PROFESSOR S. JAYAKUMAR ne’e.” Ministru Negósiu Estranjeiru “3. Akordu ida-ne’e sei tama iha vigór iha loron tolu-nulu hafoin depózitu Instrumentu Ratifikasaun ba dala neen Husi Governu Reinu Tailándia: ne’e. Ba Membru Foun (sira) ne’ebé nia Instrumentu RRACHUAB CHAIYASAN Adezaun nian depozita ona hafoin tama iha vigór Akor- Ministru Negósiu Estranjeiru du ida-ne’e, ne’e sei tama iha vigór iha loron tolu-nulu hafoin depózitu Instrumentu (sira) Adezaun ne’e.” “6. Akordu ida-ne’e sei depozita husi Sekretáriu-Jerál Husi Governu Repúblika Sosialista Vietnam: ASEAN nian ne’ebé sei fornese lalais kópia autenti- NGUYEN MANH CAM kadu ida ba Estadu-Membru ASEAN ida-idak.” Ministru Negósiu Estranjeiru ARTIGU 4 1. Dispozisaun sira seluk hotu hosi Akordu ne’ebé laos inkonsistente ho ida-ne’e sei válidu no vinkulativu na- fatin no Alterasaun sira-ne’e sei sai parte integrante ida hosi Akordu. RESOLUÇÃO DO PARLAMENTO NACIONAL N.º 32/2025 2. Protokolu ida-ne’e sei tama iha vigór ho retroativu de 15 de Outubro iha loron 15 fulan-Dezembru tinan 1995 bainhira Es- APROVA, PARA ADESÃO, O ACORDO tadu-Membru hitu asina. MULTILATERAL DA ASEAN SOBRE A LIBERALIZAÇÃO TOTAL DOS SERVIÇOS DE 3. Protokolu ida-ne’e sei Sei rau husi Sekretáriu-Jerál TRANSPORTE AÉREO DE CARGA E OS SEUS ASEAN nian ne’ebé sei fornese lalais kópia autenti- PROTOCOLOS kadu ida-ne’e nian ba Estadu-Membru ASEAN ida- idak. Considerando que a República Democrática de Timor- Leste reiterou, desde a sua independência, o seu com- SAI HANESAN SASIN MAK, sira ne’ebé asina, hetan promisso com o multilateralismo, a integração regional autorizasaun devidamente hosi sira nia Governu ida- e a consolidação de relações de cooperação com os seus idak, asina ona Protokolu Dahuluk ida-ne’e ne’ebé Altera parceiros do Sudeste Asiático; Akordu kona-ba Kooperasaun Enerjétika ASEAN nian. Tendo em conta que na 40.ª e 41.ª Cimeiras da ASEAN, realizadas em Phnom Penh, Camboja, em novembro de HALO iha Kuala Lumpur, iha loron 23 fulan-Jullu tinan 2022, os líderes dos países da ASEAN decidiram, em 1997 iha kópia ida deit ho lian Inglés. princípio, admitir Timor-Leste como 11.º Estado-Membro da organização; Atendendo a que o último relatório da ASEAN sublinha a Husi Governu Brunei Darussalam: significativa e bem sucedida implementação do roteiro para H.R.H. PRINCE MOHAMED BOLKIAH a adesão plena de Timor-Leste à organização, aprovado Ministru Negósiu Estranjeiru em maio de 2023 durante a 42.ª Cimeira da ASEAN em Labuan Bajo, o que permite concluir pela prontidão do País para assumir a qualidade de membro; Husi Governu Repúblika Indonézia : Tendo presente que na 46.ª Cimeira da ASEAN, realizada ALI ALATAS na Malásia em maio de 2025, os líderes dos países da Ministru Negósiu Estranjeiru ASEAN decidiram admitir formalmente Timor-Leste como 11.º Membro da ASEAN, admissão a ser oficializada na 47.ª Cimeira da ASEAN, a ter lugar na Malásia, no dia 26 de outubro de 2025; Husi Governu Malázia: DATUK ABDULLAH HAJI AHMAD BADAWI Reconhecendo que o Acordo Multilateral sobre a Ministru Negósiu Estranjeiru Liberalização Total dos Serviços de Transporte Aéreo de Carga (MAFLAFS, na sua sigla em inglês), assinado em 2009, visa liberalizar os serviços de carga aérea entre os Estados-Membros da ASEAN mediante a concessão Husi Governu Repúblika Filipina: de direitos de tráfego, sendo complementado por dois DOMINGO L. SIAZON, JR. Protocolos que operacionalizam tais direitos em pontos Sekretáriu Negósiu Estranjeiru designados e em todos os aeroportos internacionais; Série I, N.° 42A Quarta-Feira, 15 de Outubro de 2025 Página 213

Agreement on the ASEAN Energy Cooperation and its Protocols of Amendment of 1995 and 1997 · Nelum