Regulation on technical conditions which should be fulfilled by building objects of water management, and their location

111 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA, ZASOBÓW NATURALNYCH I LEŚNICTWA z dnia 20 grudnia 1996 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane gospodarki wodnej i ich us\rtuowanie. Na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 lip­ ca 1994- r. — Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414 oraz 2 1996 r. Nr 100, poz. 465, Nr 106, poz. 496 i Nr 146, poz, 680} zarządza się, co następuje: Dziat I PRZEPISY OGÓLNE Rozdział 1 Przepisy wstępne § 1,1. Rozporządzenie ustala warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane gospo­ darki wodnej, zwane dalej „budowlami hydrotechnicz­ nymi", i ich usytuowanie, przy zachowaniu przepisów Prawa budowlanego, odrębnych ustaw i przepisów szczególnych, a także ustaleń Polskich Norm. 2. Przepisy rozporządzenia stosuje się przy budo­ wie, odbudowie i rozbudowie obiektów budowlanych gospodarki wodnej. 3. Przepisy rozporządzenia mają zastosowanie do obiektów budowlanych podstawowych melioracji wodnych w rozumieniu przepisów prawa wodnego. § 2. Budowle hydrotechniczne na obszarach szkód górniczych, parków narodowych, krajobrazowych i uzdrowisk oraz w pasie nadbrzeżnym podlegają rów­ nież przepisom odnoszącym się do tych obszarów. § 3. Przepisy rozporządzenia nie dotyczą budowli morskich i melioracji szczegółowych. § 4. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: 1) budowli hydrotechnicznej — rozumie się przez to budowle, wraz z urządzeniami i instalacjami tech­ nicznymi z nimi związanymi, służące gospodarce wodnej oraz kształtowaniu zasobów wodnych i ko­ rzystaniu z nich, a w szczególności; zapory ziemne i betonowe, jazy, upusty, przelewy i spusty, śluzy żeglugowe, waty przeciwpowodziowe, przepusty, śluzy watowe i mnichy, siłownie i elektrownie wod­ ne, ujęcia śródlądowych wód powierzchniowych, wyloty ścieków, czasze zbiorników wodnych, wraz ze zboczami i skarpami, pompownie, kanały, sztol­ nie, rurociągi hydrotechniczne, syfony, lewary, akwedukty, stopnie wodne i progi, budowle regu­ lacyjne na rzekach i potokach, grodze, nadpozio­ mowe stawy gromadzące substancje płynne i pół­ płynne, porty, baseny, zimowiska, pirsy, mola, na­ brzeża, bulwary, pochylnie i falochrony na wodach śródlądowych, przepławki dla ryb, w tym łososio­ watych, 2} budowli piętrzącej — rozumie się przez to każdą bu­ dowlę umożliwiającą stałe lub okresowe utrzyma­ nie wzniesionego ponad przyległy teren lub akwen zwierciadła wody bądź substancji płynnej lub pół­ płynnej, 3} wysokości piętrzenia budowli hydrotechnicznej — rozumie się przez to różnicę rzędnej maksymalne­ go poziomu piętrzenia i rzędnej zwierciadła wody dolnej, odpowiadającej przepływowi średniemu niskiemu; w przypadku prognozowanej erozji dna rzeki lub kanału należy uwzględnić również tę ero­ zję; budowla nie styka się z dolną wodą, przyj­ muje się odpowiednio najniższą rzędną bezpośred­ nio przyległego terenu naturalnego lub uformowa­ nego sztucznie, 4) normalnym poziomie piętrzenia {NPP> — rozumie się przez to najwyższy eksploatacyjny poziom zwierciadła wody w okresach poza wezbraniami; a) dla budowli hydrotechnicznych piętrzących wo . dy okresowo (np. wały przeciwpowodziowe) za normalny poziom piętrzenia przyjmuje się po­ ziom wody przy przepływie miarodajnym, b) dla budowli hydrotechnicznych znajdujących się w zasięgu cofki budowli piętrzącej za normalny poziom piętrzenia przyjmuje się położenie zwierciadła wody wynikające z krzywej cofkowej ustalonej dla NPP i średniorocznego przepływu wody, 5} maksymalnym poziomie piętrzenia {IViax PP) — ro­ zumie się przez to najwyższe położenie zwierciadła spiętrzonej wody w okresie użytkowania, 6) minimalnym poziomie piętrzenia (Min PP) — rozu­ mie się przez to najniższe położenie zwierciadła spiętrzonej wody w okresie użytkowania; przy ustalaniu tego poziomu nie uwzględnia się okreso­ wo niższych piętrzeń, spowodowanych np. wzglę­ dami bezpieczeństwa, potrzebą przeprowadzenia przeglądów i remontów lub trudnościami zaopa­ trzenia odbiorców w wodę, 7) podstawowym układzie obciążeń budowli piętrzą­ cej — rozumie się przez to obciążenia występujące przy pełnej sprawności jej urządzeń i maksymal­ nym poziomie piętrzenia dla zbiorników retencyj­ nych lub poziomie piętrzenia przy miarodajnym przepływie wezbraniowym 0.^, określonym w § 56, a jeżeli poziom ten jest niższy od NPP — przy nor­ malnym poziomie piętrzenia, 8) przepływie średnim niskim — rozumie się przez to wartość średnią arytmetyczną obliczoną z mini­ malnych rocznych przepływów, 9) miarodajnym maksymalnym wezbraniu — rozumie się przez to największy przepływ, jaki może się zda­ rzyć w określonych warunkach fizyczno-geogra­ ficznych, 10) maksymalnym przepływie budowlanym — rozu­ mie się przez to największy przepływ, który nie po­ woduje przelania się przez koronę budowli tymcza­ sowych lub przerwania tych budowli, 11) obciążeniach wyjątkowych — rozumie się przez to obciążenia występujące, gdy poziom piętrzenia przekracza poziom piętrzenia określony w pkt 5 lub gdy z powodu niesprawności urządzeń upusto­ wych lub zdarzeń losowych występują mniej ko­ rzystne warunki pracy budowli niż dla podstawo­ wego układu obciążeń, 12} obciążeniu charakterystycznym — rozumie się przez to obciążenia w postaci sit zewnętrznych lub oddziaływań wywołanych wpływem temperatury, skurczu, osiadania, 13) konstrukcji z betonu słabo zbrojonego — rozumie się przez to konstrukcję, w której procent zbrojenia jest mniejszy od minimalnego procentu zbrojenia konstrukcji żelbetowych, 14) gruntach antropogenicznych — rozumie się przez to grunty sztuczne powstałe w wyniku działalności człowieka. 15) substancjach płynnych lub półpłynnych — rozumie się przez to substancje ciekłe lub półciekłe, zmie­ szane z wodą, powstałe przy eksploatacji kopalń, elektrowni i innych zakładów przemysłowych. Rozdział 2 Ustalenia podstawowe § 5. Budowle hydrotechniczne w czasie występo­ wania podstawowego układu obciążeń nie mogą po­ wodować zagrożeń bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także szkodliwych zmian w środowisku naturalnym, kulturze oraz infrastrukturze technicznej. § 6. Konstrukcje budowli hydrotechnicznych powin­ ny być wykonane z wyrobów posiadających certyfikaty, aprobaty, zaświadczenia potwierdzające ich jakość oraz zachować trwałość i cechy użytkowe w ustalonym okre­ sie użytkowania; elementy budowli hydrotechnicznych ulegające uszkodzeniu lub korozji powinny być zabez­ pieczone przed tymi zagrożeniami i tak skonstruowane, aby była możliwa ich naprawa lub wymiana. § 7. Budowle hydrotechniczne służące do magazy­ nowania, piętrzenia i transportowania wody oraz sub­ stancji płynnych lub półpłynnych powinny być zabez­ pieczone przed przepełnieniem i wypłynięciem przez wzniesienie koron oraz brzegów budowli na bezpiecz­ ną wysokość i przez wyposażenie w upusty. § 8. Budowle, o których mowa w § 7, powinny być wyposażone w spusty denne, sztolnie lub inne przewo­ dy umożliwiające bezpieczne odprowadzenie nagroma­ dzonych wód lub substancji płynnych lub półpłynnych. § 9. Kanały w nasypach należy wyposażyć w bramy awaryjne, umożliwiające ograniczenie szkód spowo­ dowanych przerwaniem obwałowań; można odstąpić od budowy bramy awaryjnej w technicznie uzasadnio­ nym przypadku. § 10. Ziemne budowle piętrzące, jak zapory ziemne, wały przeciwpowodziowe, obwałowania kanałów i mokrych składowisk, należy wykonać z gruntów natu­ ralnych lub antropogenicznych, w których zawartość składników podlegających rozkładowi lub rozpuszcze­ niu w wodzie nie zagraża trwałości i bezpieczeństwu zarówno w czasie budowy, jak i w użytkowaniu; bu­ dowle, wraz z ich podłożem, powinny być stateczne w każdych warunkach pracy, w całości i elementach, takich jak: korpus, skarpy, umocnienia, uszczelnienia, warstwy ochronne, drenaże. § 11. Ziemnych budowli piętrzących nie należy przecinać innymi budowlami; jeżeli przecięcia budow­ li ziemnej nie da się uniknąć, należy przewidzieć zabez­ pieczenie przed filtracją wzdłuż styków tych budowli, § 12. Konstrukcje z betonu słabo zbrojonego i żel­ betowe powinny spełniać warunki dotyczące wytrzy­ małości, szczelności, ustalonego zakresu odporności na powstanie rys, wodoszczelności i mrozoodporno­ ści, zależnych od przyjętych ustaleń projektu, § 13. Podłoże i przyczółki budowli piętrzącej powin­ ny być zabezpieczone przed ujemnymi skutkami filtra­ cji, przebicia hydraulicznego, sufozji i wypierania grun­ tu, w szczególności przez stosowanie przesłon prze ciwfiltracyjnych i drenaży. § 14. Budowle hydrotechniczne posadawia się na podłożu naturalnym lub wzmocnionym, które pod wpływem obciążeń konstrukcją, wodą i innymi czynni­ kami nie ulegnie zmianom zagrażającym bezpieczeń­ stwu budowli lub zakłócającym jej użytkowanie. § 15. Budowle hydrotechniczne powinny być za­ bezpieczone przed działaniem ludzi, zwierząt, roślin i innych czynników zewnętrznych. § 16. 1, Budowle hydrotechniczne piętrzące i ich części nie mogą być przekazane do użytku przed prze­ prowadzeniem i uzyskaniem pozytywnych wyników próbnego obciążenia wodą, gruntem i innymi czynni­ kami w najniekorzystniejszych z możliwych warunkach eksploatacyjnych. 2, Próby należy przeprowadzać według określone­ go w dokumentacji budowy sposobu obciążenia oraz zakresu niezbędnych obserwacji i pomiarów kontrol­ nych, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4. 3, Próbne obciążenie wodą zbiorników wodnych, z wyjątkiem składowisk substancji płynnych i półpłyn­ nych oraz wałów przeciwpowodziowych, należy prze­ prowadzić przy napełnieniu do normalnego poziomu piętrzenia. 4, Dla budowli klasy I i II należy opracować plan ewakuacji ludzi i mienia na wypadek wystąpienia kata­ strofy. § 17. Dopuszcza się do próbnego obciążenia bu­ dowli piętrzącej wodą, o którym mowa w § 16, po stwierdzeniu, że: 1j wszystkie urządzenia z zamknięciami i napędami gwarantują swobodne manewrowanie, zapewnio­ na jest możliwość dojazdu do budowli oraz nie­ zbędna łączność telefoniczna i radiowa, 2} zrealizowano przedsięwzięcia wymagane w § 27, 3} zainstalowano i przekazano do użytku urządzenia kontrolno-pomiarowe budowli i przyległych tere­ nów, 4) przygotowano do zalewu i odebrano czaszę zbior­ nika, 5) skompletowano pełną dokumentację techniczną i powykonawczą, wraz z instrukcją eksploatacyjną i instrukcją próbnego obciążenia. Rozdział 3 Usytuowanie budowli hydrotechnicznych i ich oddziaływanie na środowisko § 18. 1. Budowle hydrotechniczne i wchodzące w ich skład inne budowle powinny być usytuowane w opar­ ciu o studium lokalizacyjne i projektowane tak, aby. 1} zapewniały zgodność z miejscowym planem zago­ spodarowania przestrzennego oraz wymogami de­ cyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, 2) zapewniały optymalizację kryteriów gospodar­ czych, społecznych, ekologicznych i innych, 3} ograniczały skutki ewentualnej awarii lub kata­ strofy, 4} harmonizowały z istniejącym krajobrazem, przy uwzględnieniu regionalnych cech budownictwa, 5) zapewniały wykonanie niezbędnych badań geolo­ giczno-inżynierskich, 6) zapewniały realizację warunków zawartych w po­ zwoleniu wodnoprawnym. 2. Jeżeli budowla hydrotechniczna spełnia również funkcję obiektu komunikacyjnego, przy jej projektowa­ niu i wykonaniu stosuje się przepisy dotyczące budow­ nictwa transportowego. § 19. Brzegom zbiorników wodnych, zabudowa­ nych rzek i kanałów należy zapewnić stateczność, za­ bezpieczając je odpowiednio przed uszkodzeniem przez wodę i inne czynniki. § 20. Brzegi i skarpy zbiornika wodnego powinny być tak ukształtowane, aby umożliwiały zwierzętom dostęp do wody; jeżeli utrudnienia takie są nie do unik­ nięcia, należy zbudować odpowiednie trasy dostępu zwierząt do wody. § 21. Budowle hydrotechniczne przegradzające rze­ kę powinny być wyposażone w urządzenia zapewnia­ jące swobodne przedostawanie się ryb przez przeszko­ dę, a zbiorniki wodne powinny być tak ukształtowane, aby były pozostawione ostoje i tarliska dla ryb. § 22. Przygotowanie zbiornika wodnego przed spię­ trzeniem powinno odpowiadać warunkom sanitarnym i użytkowym oraz ochrony środowiska; ukształtowanie zbiornika wodnego powinno zapewniać zminimalizo­ wanie płycizn i odsłonięć w czasie eksploatacji. § 23. Ukształtowanie zbiornika wodnego powinno ograniczać możliwości powstawania zatorów lodo­ wych i śryżowych. § 24. Zamulanie zbiorników wodnych, powodujące utratę pojemności użytkowej i inne ujemne skutki, po­ winno być ograniczone odpowiednią zabudową prze ciwrumowiskową zlewni lub zastosowaniem rozwią­ zań technicznych ograniczających dopływ ciał stałych; w dokumentacji budowy należy przewidzieć możli­ wość usuwania powstałych odkładów i ich wykorzy­ stanie. § 25. 1. Dolne stanowisko budowli hydrotechnicz­ nej piętrzącej oraz związane z nim tereny, budowle i urządzenia należy zabezpieczyć przed erozją, zapew­ niając stabilizację dolnej wody. 2. Przy gruntach rozmywalnych lub elektrowni wodnej należy przewidzieć stabilizację dna kanału od­ pływowego lub rzeki przez budowę progu o stałym przelewie lub budowlę piętrzącą położoną poniżej. 3. Dolne stanowisko budowli hydrotechnicznej po­ winno być zasilane przepływem nie mniejszym od przepływu biologicznego. § 26, Przepływ większy od nieszkodliwego dla dol­ nego stanowiska i odcinka rzeki poniżej nie powinien przekraczać aktualnego dopływu do zbiornika; w doku­ mentacji budowy należy przewidzieć sposoby ostrze­ gania mieszkańców doliny poniżej zbiornika przed przewidywanym przekroczeniem wartości nieszkodli­ wego przepływu. § 27. 1. Dla każdej budowli hydrotechnicznej pię­ trzącej powinno się określić wielkość przepływu nie­ szkodliwego poniżej budowli. 2. Dla budowli hydrotechnicznej o wysokości pię­ trzenia przekraczającej 2,0 m lub gromadzącej więcej niż 200 000 m^ wody powinno się określić przebieg i za­ sięg fali wezbraniowej, wywołanej zniszczeniem lub uszkodzeniem tej budowli. 3, Dla dolin i obszarów, na których fala wezbranio wa, wywołana zniszczeniem lub uszkodzeniem budow­ li hydrotechnicznej, może spowodować zagrożenie ży­ cia lub straty w środowisku naturalnym, kulturze oraz infrastrukturze technicznej, należy: 1) zainstalować systemy ostrzegawcze, sygnalizujące niebezpieczeństwo wtargnięcia fali wezbraniowej, 2) wykonać zabezpieczenia w postaci obwałowań, na­ sypów-schronisk chroniących ludność, przemysł i dobra kultury albo dokonać przemieszczeń zakła­ dów, dróg, linii energetycznych, 3) wskazać istniejące lub wybudować nowe drogi ewakuacyjne oraz opracować plany działań w razie katastrofy, w tym ewakuacji, akcji ratowniczych. Dział 11 KLASYFIKACJA BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH Rozdział 1 Podział budowli hydrotechnicznych § 28. 1. Budowle hydrotechniczne dzielą się na tym­ czasowe i stałe. 2. Do budowli hydrotechnicznych tymczasowych zalicza się: 1) budowle hydrotechniczne, których zadaniem jest, bez względu na okres ich użytkowania, umożliwienie budowy, renowacji lub napraw innych budowli hydrotechnicznych, 2) budowie hydrotechniczne, których przewidywany czas użytkowania nie przekracza 5 lat. 3. Do stałych budowli hydrotechnicznych zalicza się inne niż określone w ust. 2. § 29. State budowle hydrotechniczne dzielą się na: 1) budowle główne, utrzymujące piętrzenie, od któ­ rych stanu zależy osiągnięcie zamierzonych efek­ tów technicznych i gospodarczych; 2) budowle drugorzędne, nie utrzymujące piętrzenia, których awaria, uszkodzenie, remont lub okresowe wyłączenie nie powodują ani zagrożenia bezpie­ czeństwa budowli głównej lub ograniczenia sku­ teczności jej działania, ani zagrożenia dla terenów i środowiska, znajdujących się w zasięgu spiętrze­ nia budowli głównej, jak kierownice i waty rozdziel­ cze, konstrukcje chroniące przed działaniem lodu, odbojnice, kładki służbowe nie obciążone urządze­ niami zamknięć upustów i ich mechanizmami wy­ ciągowymi. Rozdział 2 Klasy budowli hydrotechnicznych § 30. State budowle hydrotechniczne zalicza się do jednej z czterech klas ważności: t, II, III, IV. Klasami wyż­ szymi, którym stawia się większe wymagania, są klasy o niższych liczbach porządkowych; najwyższą klasą ważności jest klasa I. § 31. W zależności od klasy budowli hydrotechnicz­ nej różnicuje się warunki: 1) przepływów obliczeniowych, 2) współczynników przyjmowanych w obliczeniach statycznych, 3) bezpiecznych wzniesień koron budowli, brzegów nad określonym położeniem zwierciadła wody i poziomami wtaczania się fal, 4) wyposażenia w urządzenia technicznej kontroli bu­ dowli, 5) zakresu wymaganych studiów przedprojektowych i projektowych, w tym badań modelowych, 6) wyposażenia upustów. § 32. Klasę budowli hydrotechnicznych głównych określa się na podstawie wskaźników i informacji za­ wartych w tabeli 1; budowlę należy zaliczyć do klasy najwyższej spośród klas ustalonych na podstawie po­ szczególnych wskaźników. § 33. 1. Klasę budowli hydrotechnicznej drugorzęd­ nej przyjmuje się o jeden stopień niższą od ostatecznie ustalonej klasy budowli głównej. 2. Gdy budowla główna zaliczona jest do klasy IV, również budowlę drugorzędną zalicza się do tej klasy. § 34.1. Tymczasowych budowli hydrotechnicznych nie zalicza się do poszczególnych klas, z wyjątkiem przypadków, gdy ich zniszczenie może wywołać na­ stępstwa o charakterze katastrofalnym dla miast i osie­ dli oraz placu budowy realizowanych budowli głów­ nych klas I i II. 2. Budowlę hydrotechniczną tymczasową w sytu­ acji określonej w ust. 1 zalicza się do klasy nie wyższej niż III. § 35. Budowle hydrotechniczne o wysokości pię­ trzenia nie przekraczającej 2,0 m lub gromadzące wo­ dę w ilości poniżej 200 000 m^ nie podlegają klasyfika­ cji według tabeli 1, pod warunkiem, że ich zniszczenie nie zagraża terenom zabudowanym. KLASYFIKACJA GŁÓWNYCH BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH Tabela 1 Lp. Nazwa, charakter lub funkcja budowli Opis i miano wskaźnika Wartość wskaźnika dla klasy 1 Wartość wskaźnika dla klasy II Wartość wskaźnika dla klasy III Wartość wskaźnika dla klasy IV Uwagi 1 2 3 4 5 6 7 8 1 Budowle piętrzące na podfoźu: a) skalnym b) nieskalnym Wysokość piętrzenia: H [m] H > 30 m 15 < H <30 m 5 < H < 15 m 2 < H < 5 m Wysokość piętrzenia określona ■ w § 4 pkt 3 H >20 m 10 < H < 20 m 5 < H < 10 m 2 < H < 5 m 2 Budowle, których awaria powoduje utratę pojem­ ności zbiornika lub może spowodować zatopienie terenów falą wypływają­ cą przez zniszczoną lub uszkodzoną budowlę a) pojemność zbiornika; 7 [hm’] F > 50 hm’ 20 < V<50hm3 5< V<20 hm^ 0,2 < V<5 hm^ Pojemność przy maksymalnym poziomie piętrzenia (Max PP) b) obszar zatopiony przez falę powstałą przy nor­ malnym poziomie pię­ trzenia: F [km^j F > 50 km^ 10<F<50 km^ 1 < F< 10 km2 F < 1 km^ Obszar zatopiony jest to obszar, na którym głębokość wody przekra­ cza 0,5 m c) liczba ludności na ob­ szarze zatopionym w wyniku zniszczenia budowli: L [osób] L > 300 osób 80 < L <300 osób 10 < L < 80 osób L < 10 osób Poza stałymi mieszkańcami do liczby ludności wlicza się również załogi fabryk, biur, urzędów itp. oraz osoby przebywające w ośrod­ kach zakwaterowania zbiorowego {hotele, domy wczasowe itp.) 3 Budowle do nawodnieri lub odwodnień Obszar nawadniany lub odwadniany: F [km^] F > 200 km2 20 < F < 200 km^ 4 < F < 20 km^ F < 4 km^ 4 Budowie przeznaczone do ochrony przeciwpo­ wodziowej Obszar chroniony: F [km^J F > 300 km^ 150 < F < 300 km^ 10 < F < 150 km^ F <10 km^ Obszar, który przed obwałowa­ niem ulegał zatopieniu wodami 0 prawdopodobieństwie p - 1% 5 Elektrownie wodne i obiekty wodne wcho­ dzące w skład elektrowni cieplnych i jądrowych Moc elektrowni: P [MWi P > 150 MW 50 < P< 150 MW 5<P<50MW P<5MW 6 Budowle umożliwiające żeglugę Klasa drogi wodnej — V—IV III-II I 7 Budowle przeznaczone do zaopatrzenia w wodę miast i osiedli oraz zakła­ dów przemysłowych Użytkowanie wody Budowle zalicza się do klasy I lub II Indywidualnie przeprowadzona Dziat III OCENA STATECZNOŚCI BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH Rozdział 1 Warunki stateczności budowli hydrotechnicznych § 36. Obliczenia stateczności i wytrzymałości bu­ dowli hydrotechnicznych należy wykonywać według metod podanych w Polskich Normach — w tym meto­ dy stanów granicznych. § 37, 1. W metodzie stanów granicznych przy wy­ znaczaniu obciążeń obliczeniowych należy uwzględ­ niać współczynnik konsekwencji zniszczenia budowli hydrotechnicznych zależny od jej klasy, z zastrzeże­ niem ust. 4, Współczynnik stanowi mnożnik zwięk­ szający obciążenia budowli i pozwala na uwzględnie­ nie skutków ewentualnej katastrofy. 2. Wartości współczynnika y^ przyjmuje się: 1) dla budowli hydrotechnicznych, których awaria mo­ że spowodować przerwanie obiektu piętrzącego i powstanie fali nagłego opróżnienia — z tabeli 2, 2} dla budowli, których awaria nie powoduje skutków określonych w pkt 1 — z tabeli 2 przy założeniu, że budowla jest o klasę niższa od ustalonej w klasyfi­ kacji. 3. W każdym przypadku powinien być spełniony warunek y^^ > 1,10. 4. Dla rzek granicznych współczynnik y^ należy ustalać indywidualnie dla każdej budowli hydrotech­ nicznej, uzgadniając go z odpowiednimi służbami są­ siadującego kraju; przepisów ust. 1—3 nie stosuje się. Tabela 2 Klasa budowli 1 II III IV współczynnik konse­ kwencji zniszczenia budowli hydrotech­ nicznej 7^ 1,30 1,20 1,15 1,10 § 38. Do współczynnika y^ należy stosować mnoż­ nik w postaci współczynnika układu obciążeń y| ^, a mianowicie; podstawowego układu obciążeń (§ 4 pkt 7), ^Lc wyjątkowego układu obciążeń (§ 4 pkt in, Tlc = 0,9 — dla obciążeń występujących w czasie budo­ wy. § 39. Do wyznaczania obciążeń budowli hydrotech­ nicznych dla metody stanów granicznych częściowe współczynniki bezpieczeństwa, tzn. współczynniki ob­ ciążenia (yp, współczynniki materiałowe (y ) oraz współczynniki korekcyjne (m), zmniejszające lub zwiększające wytrzymałości materiałów i uwzględnia­ jące inne ich cechy mechaniczne, a także parametry geofizyczne podłoża, należy przyjmować według Pol­ skich Norm. § 40. Do metody naprężeń dopuszczalnych w obli­ czeniach stateczności i wytrzymałości budowli hydro­ technicznych współczynniki pewności oraz współczyn­ niki bezpieczeństwa należy określać według Polskich Norm. Rozdział 2 Metody obliczeń statycznych § 41, Betonowe, żelbetowe i kamienne budowle hydrotechniczne, posadowione na podłożu nieskal­ nym, powinny spełniać warunki bezpieczeństwa w za­ kresie: 1} przekroczenia obliczeniowego oporu granicznego podłoża gruntowego lub naprężeń dopuszczal­ nych, 2) poślizgu po podłożu lub w podłożu, 3} przekroczenia dopuszczalnych wartości osiadań i różnicy osiadań oraz przechylenia, 4) wypłynięcia, 5} przebicia hydraulicznego i sufozji gruntu podłoża i przyczółków, 6) naprężenia w podłożu, wywołanego obciążeniami od budowli, wraz t. obciążeniami powstałymi od spiętrzenia wody. § 42. Betonowe budowle hydrotechniczne piętrzą­ ce na podłożu skalnym powinny być sprawdzane w za­ kresie; 1) przekroczenia obliczeniowego oporu granicznego podłoża gruntowego lub naprężeń dopuszczal­ nych, 2} przesunięcia, poślizgu po podłożu i w podłożu, 3) obrotu, 4) wystąpienia naprężeń rozciągających od strony od­ wód nej, 5} wystąpienia nadmiernych ciśnień filtracyjnych i wyporu w podstawie budowli oraz w podłożu. 6) przebić hydraulicznych w szczelinach podłoża skal­ nego i przyczółków. § 43. Budowle hydrotechniczne nasypowe powin­ ny być sprawdzone w zakresie: 1} stateczności skarp, 2) gradientów ciśnień filtracyjnych i możliwości prze­ bicia iub sufozji, 3) wartości ciśnienia spływowego, 4} chłonności, wydajności drenaży, 5) wartości osiadań korpusu i podłoża budowli, w tym wartości naprężeń w korpusie i podłożu, 6) niebezpieczeństwa wystąpienia przesunięcia, pośli­ zgu po podłożu i w podłożu, 7) niebezpieczeństwa wyparcia słabego gruntu spod nasypu. § 44. Stateczność zboczy zbiorników należy spraw­ dzać z uwzględnieniem przewidywanych wahań pozio­ mu piętrzenia, ich zakresu i prędkości zmian poziomów wody; jeżeli objętość potencjalnego osuwiska lub ob­ rywu wskazuje na zagrożenie budowli piętrzącej lub możliwość przelania się wody przez jej koronę, do ob­ liczeń stateczności zboczy należy wprowadzić współ­ czynnik konsekwencji zniszczenia taki jak dla zapo­ ry tworzącej zbiornik. § 45.1. Do sprawdzenia warunków stateczności bu­ dowli stosuje się zależność, której ogólna postać w me­ todzie stanów granicznych jest następująca: ^dest ~ ' ^stab gdzie: ^stab — efekty obliczeniowe oddziaływania stabilizują­ cego, którymi są: — obliczeniowy opór graniczny podłoża grun­ towego, — suma rzutów na płaszczyznę ścięcia wszyst­ kich sit od obciążeń obliczeniowych, prze­ ciwdziałających przesunięciu, — moment wszystkich sił obliczeniowych, przeciwdziałających obrotowi, Edggt — efekty obliczeniowe oddziaływania destabilizu­ jącego, którymi są odpowiednio: — wartość obciążenia obliczeniowego przeka­ zywanego przez fundament na podłoże gruntowe, — obliczeniowa wartość składowej stycznej wszystkich obciążeń powodujących przesu­ nięcie w płaszczyźnie ścięcia, — moment wszystkich sił obliczeniowych po­ wodujących obrót, m — współczynnik zależny od rodzaju sprawdzanego warunku stateczności, rodzaju konstrukcji i przy­ jętej metody obliczeń konstrukcji. 2. Jeżeli Polskie Normy nie stanowią inaczej, współczynniki korekcyjne m należy przyjmować; Ijprzy sprawdzeniu przekroczenia obliczeniowego oporu granicznego podłoża gruntowego i nośności gruntu: a) gdy stosuje się rozwiązanie teorii granicznych stanów naprężeń, m = 0,9, b) przy przybliżonych metodach oznaczania para­ metrów gruntu m = 0,8, 2) przy sprawdzeniu poślizgu po podłożu m = 0,8, 3) przy sprawdzeniu poślizgu w podłożu; a) gdy przyjmuje się kołowe linie poślizgu w grun­ cie, m = 0,8, b) gdy stosuje się inne, bardziej uproszczone meto­ dy obliczeń, m = 0,7, 4} przy sprawdzeniu stateczności na obrót m = 0,8. § 46. W budowlach hydrotechnicznych betono­ wych posadowionych na skale, z zastrzeżeniem § 47, obliczeniowa wypadkowa wszystkich sił poziomych i pionowych działających na budowlę piętrzącą, od­ niesiona do dowolnego przekroju poziomego, w tym do podstawy budowli, powinna dla podstawowego układu obciążeń mieścić się w rdzeniu przekroju i spełniać warunek 1x1 < 1/6 b, który eliminuje wystę­ powanie naprężeń rozciągających w korpusie budow­ li i podłożu, gdzie: X —odległość położenia wypadkowej od środka przekroju, b — szerokość przekroju (podstawy). § 47. 1. W budowlach hydrotechnicznych betono­ wych posadowionych na skale, dla wyjątkowego ukła­ du obciążeń, dopuszcza się, aby wypadkowa wszyst­ kich obciążeń obliczeniowych wyszła poza rdzeń prze­ kroju, przy spełnieniu warunku txl < 1/3 b. 2. Dla obciążeń charakterystycznych wypadkowa powinna mieścić się w rdzeniu przekroju, spełniając warunek 1x1 < 1/6 b. 3. Obciążeniem charakterystycznym jest obciąże­ nie w postaci sił zewnętrznych lub oddziaływań wywo­ łanych wpływami temperatury, skurczu, osiadania podpór; wartości obciążeń charakterystycznych należy przyjmować według Polskich Norm. 4. Obciążenie obliczeniowe równe jest iloczynowi obciążenia charakterystycznego i współczynników ob­ ciążenia Yp współczynnika konsekwencji zniszczenia y oraz współczynnika układu obciążeń Yl^. § 48. Współczynniki pewności dla poślizgu, przesu­ nięcia po podłożu i w podłożu oraz obrotu budowli hy­ drotechnicznej dla obciążeń charakterystycznych, w zależności od warunków pracy i klasy ważności bu­ dowli hydrotechnicznej, należy przyjmować według ta­ beli 3. Tabela 3 Układy obciążeń Współczynnik pewności dla klasy budowli 1 11 III IV podstawowy 1,3 1,2 1,15 1,1 wyjątkowy 1,1 1,1 1,05 1,05 § 49. Przy sprawdzeniu budowli hydrotechnicznej na wypłynięcie współczynniki pewności nie powinny być mniejsze niż: 1,1 —dla podstawowego układu obciążeń, 1,05 — dla wyjątkowego układu obciążeń. § 50. 1, Występujące rzeczywiste gradienty ciśnień filtracyjnych korpusie zapory nasypowej oraz w podłożu wszystkich budowli piętrzących powinny być mniejsze od krytycznych (1,^^) dla danego gruntu, przy uwzględnieniu współczynnika konsekwencji zniszczenia zgodnie z następującą zależnością: V . 1 < |. ■(n 'rzecz ~ kr 2. W wartości należy uwzględniać procesy fil­ tracji ustalonej i nie ustalonej, wywoływanej wahania­ mi stanów wody oraz procesami konsolidacji w grun­ tach spoistych. 3. Wartości dla budowli hydrotechnicznych kla­ sy I i II należy przyjmować na podstawie badań labora­ toryjnych gruntu, a dla budowli pozostałych klas war­ tości l^.^ można przyjmować na podstawie opublikowa­ nych wyników badań i analiz naukowo-technicznych. § 51. Dla określenia nadwyżek nasypu w okresie budowy, w celu utrzymania projektowanej rzędnej ko­ rony, należy opracować prognozę osiadań zapory; pro­ gnoza powinna być sporządzona w oparciu o parame­ try geotechniczne podłoża i materiału na zaporę i okre­ ślona na podstawie wyników badań golowych i labo­ ratoryjnych. § 52. 1. Sprawdzenie stateczności skarp budowli nasypowych polega na wykazaniu, że jest spełniona ogólna zależność określona w § 45 oraz są spełnione warunki określone w ust. 2 i 3. 2. Ustalając obciążenia obliczeniowe, oprócz współczynników obciążenia należy uwzględniać współczynnik konsekwencji zniszczenia i współczyn­ nik układu obciążeń Ylcj 3. Współczynnik korekcyjny m zależny od stosowa­ nej metody obliczeniowej stateczności skarpy, stopnia rozpoznania warunków geotechnicznych, ilości prze­ analizowanych linii poślizgu i warunków pracy budow­ li należy przyjmować: 1) dla obliczeń stateczności skarpy, uwzględniających obciążenia obliczeniowe oraz obliczeniowe para­ metry gruntu: m 0,9 0,75, 2} dla obciążeń charakterystycznych i charaktery­ stycznych parametrów gruntu w za­ leżności od klas budowli określonych w ta­ beli 4. Tabela 4 ** Większe wartości współczynników korekcyjnych m należy przyjmować w przypad­ ku szczegółowego rozpoznania warunków geotechnicznych i przeanalizowania wielu linii poślizgu; mniejsze wartości współczynników korekcyjnych m należy przyjmować w przypadku obliczeń uproszczonych, słabego rozpoznania warunków geotechnicz­ nych i trudnych warunków eksploatacji budowli. Klasa budowli 1 II III IV współczynnik korekcyjny 0,70—0,60 0,75—0,70 0,80—0,75 0,85—0,80 Dział IV PRZYJMOWANIE OBLICZENIOWYCH STANÓW I PRZEPŁYWÓW WEZBRANIOWYCH WÓD § 53. Zdolność przepustowa i sposób użytkowania stałych budowli hydrotechnicznych powinny zapew­ niać bezpieczeństwo tych budowli w czasie przejścia wezbrań obliczeniowych, to jest: 1) miarodajnego wezbrania obliczeniowego o prze­ pływie maksymalnym, zwanym dalej o okre­ ślonym prawdopodobieństwie pojawiania się (przewyższenia), 2} kontrolnego, największego możliwego wezbrania obliczeniowego o przepływie maksymalnym, zwa­ nym dalej „Cl|^", o określonym prawdopodobień­ stwie pojawiania się (przewyższenia), lub określo nego na podstawie analizy warunków kształtowa­ nia się fali powodziowej w zlewni, metodami gene­ tycznymi WMW, 3) największego obliczeniowego, miarodajnego stanu wody w czasie wezbrania. § 54. 1. Wyznaczenie przepływów miarodajnych i kontrolnych następuje przez przyjęcie prawdopodo­ bieństwa przepływów miarodajnych i kontrolnych dla stałych budowli hydrotechnicznych według tabeli 5 w zależności od klasy budowli, określonej w dziale II, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. 2. Obliczenie przepływu kontrolnego, o którym mo­ wa w ust. 1, można przeprowadzić przez dodanie do Qn-i8x p%' określonego w tabeli 5, średniego błędu osza­ cowania przy ta = 1 i poziomie ufności równym 0,84; do wymiarowania budowli za przepływ kontrolny nale­ ży przyjąć wartość O,,,„p,4 + a ■ (Qmaxp%) WMW. 3. Na podstawie analizy warunków miejscowych, przy ocenie, że zniszczenie budowli hydrotechnicznej wywoła katastrofalne skutki na terenach leżących po­ niżej, obliczenia przepływu kontrolnego należy dodat­ kowo dokonać w oparciu o metody genetyczne WMW. § 55. Wyznaczanie miarodajnego stanu wody nastę­ puje przez określenie największego obliczeniowego mia ­ rodajnego stanu wody odpowiadającego przepły­ wowi miarodajnemu; jeżeli takie wyznaczenie nie jest możliwe, wskazane jest przyjęcie wartości najwyższych, obserwowanych lub ocenianych na podstawie analizy przyczyn powstania podwyższonych stanów wody. § 56. Jeżeli istnieje gwarancja retencjonowania wielkich wód przez zbiornik iub zespół zbiorników, do­ puszcza się możliwość zmniejszenia przepływów obli­ czeniowych i Qj^ o wartości wynikające z magazy­ nowania szczytu fali; pojemnością retencyjną jest wiel­ kość stałej rezerwy powodziowej zawartej pomiędzy maksymalnym poziomem piętrzenia (Max PP) i nor­ malnym poziomem piętrzenia (NPP). § 57. Konstrukcja, wymiary i sposób użytkowania budowli hydrotechnicznych tymczasov7ych powinny zapewniać bezpieczne przeprowadzenie wezbrań o kulminacjach mniejszych lub równych przepływowi budowlanemu określonemu w dokumentacji budowy, § 58, 1. Maksymalny przepływ budowlany określa się na podstawie przeprowadzonej analizy nakładów na budowę urządzeń do przeprowadzania wód i strat mogących wyniknąć z ich zbyt małej zdolności przepu­ stowej, 2. W przypadku braku analizy, o której mowa w ust. 1, za maksymalny przepływ budowlany należy przyjąć przepływ o prawdopodobieństwie pojawiania się (przewyższenia), podany w tabeli 6, z zastrzeżeniem ust. 3. 3. Prawdopodobieństwo pojawiania się (przewyż­ szenia), podane w tabeli 6, zmniejsza się, gdy przerwa­ nie lub zniszczenie tymczasowych budowli hydrotech­ nicznych może spowodować znaczne szkody na obsza­ rach znajdujących się poniżej realizowanej budowli hy­ drotechnicznej. § 59. Jeżeli czas użytkowania tymczasowej budow­ li hydrotechnicznej jest krótszy niż rok, to prawdopodo­ bieństwo występowania maksymalnego przepływu budowlanego należy określić dla tego okresu. § 60. Jeżeli istnieje możliwość redukcji maksymal­ nych przepływów budowlanych, przez samoczynną transformację fali powodziowej, należy zmniejszyć maksymalne przepływy wód o wartość wynikającą z obniżenia wezbrania. PRAWDOPODOBIEŃSTWO POJAWIANIA SIĘ (PRZEWYŻSZENIA) PRZEPŁYWÓW MIARODAJNYCH 1 KONTROLNYCH DLA STAŁYCH BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH . Tabela 5 UWAGI: 1) Do lp. 1 zalicza się wszystkie budowle hydrotechniczne ziemne na podłożu łatwo rozmywaInyrn, zbudowanym z gruntów nieskalistych, rumoszu skalnego lub miękkich .skat. 2) Dla obwałowań chroriiących użytki zielone, zaliczanych według tabeli 1 do klasy IV, dopuszcza się jako wodę miarodajną przepływ o prawdopodobieństwie p > 10%, a jako wodę kontrolną — przepływ 0.,^ o prawdopodobieństwie p = 10%. Lp- Rodzaj budowli Przepływ Prawdopodobieństwo pojawiania się (przewyższenia) p% dla klasy: 1 II III IV 1 budowle ulegające zniszczeniu przy przela­niu się przez nie wody miarodajny 0,1 0,3 0,5 TO kontrolny 0,^ 0,02 0,05 0,2 0,5 2 budowle nie ulegające zniszczeniu przy I przelaniu się przez nie wody miarodajny 0^^ 0,5 TO 2,0 3,0 kontrolny Q|^ 0,1 0,3 0,5 TO PRAWDOPODOBIEŃSTWO POJAWIANIA SIĘ (PRZEWYŻSZENIA} MAKSYMALNYCH PRZEPŁYWÓW BUDOWLANYCH DLA TYMCZASOWYCH BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH Tabela 6 Patrz uwagi pod tabelą 5, Lp. Rodzaj budowli Prawdopodobieństwo pojawiania się (przewyższenia) p% 1 budowle ulegające zniszczeniu przy przelaniu się przez nie wody 5 2 budowle nie ulegające zniszczeniu przy przelaniu się przez nie wody 10 Dziat V BEZPIECZNE WZNIESIENIE BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH PONAD POZIOMY WÓD I PRZEPUSZCZANIE WÓD Rozdział 1 Bezpieczne wzniesienie korony budowli hydrotechnicznej § 61. 1. Korony budowli hydrotechnicznych, spody konstrukcji mostowych, kładek, belek poddżwigowych i innych konstrukcji rozpiętych nad wodą oraz po­ wierzchnie nie zalewane i górne krawędzie elementów uszczelniających powinny być wzniesione ponad cha­ rakterystyczne poziomy wody na wysokość zwaną da­ lej „bezpiecznym wzniesieniem budowli". 2. W normalnych warunkach eksploatacji należy przyjmować maksymalny poziom wód dla budowli hy­ drotechnicznych zbiorników retencyjnych, a dla pozosta­ łych budowli hydrotechnicznych — maksymalny poziom wód przy miarodajnym przepływie wezbraniowym. W obu przypadkach należy uwzględnić spiętrzenie wy­ wołane falowaniem. 3. W wyjątkowych warunkach eksploatacji należy przyjmować dla budowli hydrotechnicznych zbiorni­ ków retencyjnych poziom wód przy przejściu miarodaj­ nego przepływu wezbraniowego i nieczynnym jednym przewodzie spustowym, a dla pozostałych budowli hy­ drotechnicznych — poziom wód przy przepływie kon­ trolnym oraz obliczony najwyższy stan wody. 4. Dla budowli tymczasowych należy przyjmować poziomy wód odpowiadające przepływowi budowla­ nemu określonemu w § 58—60, § 62. Budowla hydrotechniczna powinna być tak wykonana i eksploatowana, aby bezpieczne wzniesie­ nie budowli było zachowane po uwzględnieniu osia­ dania budowli i jej podłoża oraz obniżenia korony bu­ dowli hydrotechnicznej, spowodowanych ruchem ko­ łowym, rozmyciem przez opady i drganiami, których przyczyną jest praca maszyn elektrowni wodnej i pom­ powni. Rozdział 2 Bezpieczne wzniesienie korony stałych budowli hydrotechnicznych § 63. Bezpieczne wzniesienie korony stałych bu­ dowli hydrotechnicznych nie może być mniejsze niż podane w tabeli 7. BEZPIECZNE WZNIESIENIE KORONY STAŁYCH BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH Tabela 7 Rodzaj budowli Warunki eksploatacji Bezpieczne wzniesienie korony budowli hydrotechnicznych w Im] dla klas l~l\/ nad statycznym poziomem wody nad poziomem wywołanym falowaniem t II III IV 1 II III IV Zapory ziemne i obwało­ wania maksymalne lub normalne poziomy wód 2,0 1,5 1,0 0,7 0,7 0,5 0,5 0,5 miarodajne przepływy wezbraniowe 1,3 1,0 0,7 0,5 0,5 0,3 0,3 0,3 wyjątkowe warunki eksploatacji 0,3 0,3 0,3 0,3 nie uwzględnia się falowania Budowle betonowe maksymalne lub normalne poziomy wód 1,5 1,0 0,7 0,5 0,5 0,4 0,4 0,4 miarodajne przepływy wezbraniowe 1,0 0,7 0,5 0,5 0,3 0,3 0,3 0,3 wyjątkowe warunki eksploatacji 0,1 0,1 0,1 0,1 nie uwzględnia się falowania § 64. Dla ustalenia minimalnego całkowitego wzniesienia korony budowli hydrotechnicznej ponad statyczny maksymalny lub normalny poziom wód oraz ponad poziom wód spowodowany miarodaj­ nym przepływem wezbraniowym, ustalonym w § 61 ust. 2, należy do wielkości podanych w tabeli 7 dodać obliczoną wartość piętrzenia wywołanego falowa­ niem. § 65. 1. Dla ziemnej budowli hydrotechnicznej, któ­ rej korona zaopatrzona jest ‘w szczelny parapet, wznie­ sienie budowli ustalone w § 64 należy liczyć do górnej krawędzi tego parapetu. 2. Korona ziemnej budowli hydrotechnicznej, za­ opatrzona w szczelny parapet, powinna być wzniesio­ na nad maksymalny i normalny poziom piętrzenia wód i poziom wód wywołany miarodajnym wezbraniem co najmniej o 0,4 m i nie może być niższa niż poziom wód w wyjątkowych warunkach eksploatacji, 3. Parapet na koronie zapory ziemnej powinien być zabezpieczony przed podmywaniem i utratą stateczno­ ści przy poziomie wód nie przekraczającym korony pa­ rapetu. § 66. 1. Wysokość piętrzenia wywołanego falowa­ niem należy dla ziemnych budowli hydrotechnicznych ustalić jako sumę wysokości piętrzenia spowodowane­ go przez wiatr i wysokości wtaczania się fali na skarpę budowli. 2. Wysokość piętrzenia wywołanego falowaniem należy dla budowli betonowych o ścianie pionowej lub zbliżonej do pionu ustalić jako sumę piętrzenia spowo­ dowanego przez wiatr i wysokość fali stojącej. § 67.1. Dla zbiorników o długości do 3 km można nie uwzględniać piętrzenia spowodowanego przez wiatr. 2, Wyznaczenie wysokości fali należy przeprowa­ dzić dla prędkości wiatru; 1) 20 m/s — przy maksymalnym i normalnym pozio­ mie piętrzenia, 2) 15 m/s — przy miarodajnym przepływie wezbranio­ wym. 3. Wyznaczenie wysokości fali wywołanej ruchem statków należy obliczać, dodając wysokość fali wywo­ łanej ruchem statków do wyznaczonej wysokości fali wywołanej przez wiatr o prędkości, przy której może się jeszcze odbywać ruch statków. Rozdział 3 Bezpieczne wzniesienie górnej krawędzi elementów uszczelniających § 68. Bezpieczne wzniesienie górnej krawędzi ele­ mentów uszczelniających zapór ziemnych nad normal­ nym i maksymalnym poziomem piętrzenia nie może być mniejsze niż podane w tabeli 8, WZNIESIENIE GÓRNEJ KRAWĘDZI USZCZELNIEŃ ZAPÓR ZIEMNYCH Tabela 8 *} Max PP — dta budowli hydrotechnicznych zbiorników retencyjnych, NPP — dla innych budowli hydrotechnicznych, **} z uwzględnieniem falowania Rodzaj uszczelnienia Minimalne wzniesienie górnej krawędzi elementów uszczelniających zapór ziemnych nad: maksymalnym lub normalnym poziomem wód w [m] dla klas budowli** zwierciadłem wody przy przepływie miarodajnym w [mj 1 i 11 III i IV wszystkie klasy Ekrany pochyłe 0,7**’ 0,5**’ 0,3**’ Rdzenie pionowe 0,5 0,5 0,3 Rozdział 4 Bezpieczne wzniesienie korony tymczasowych budowli hydrotechnicznych § 69. 1. Bezpieczne wzniesienie korony tymczaso­ wych budowli hydrotechnicznych nad poziomem wo­ dy przy maksymalnym przepływie budowlanym obli­ czonym według tabeli 6 powinno wynosić, z zastrzeże­ niem ust. 2, nie mniej niż: 1) 0,8 m — gdy przelanie się wód przez koronę tym­ czasowej budowli zagraża zniszczeniu tej budowli, 2) 0,5 m — gdy przelanie się wód przez koronę tymcza­ sowej budowli nie zagraża zniszczeniu tej budowli. 2. Przy ustalaniu bezpiecznego wzniesienia korony budowli budowanych na rzekach nie uwzględnia się fa­ lowania. 3. Przy uSiak-iriśn bezpiecznego wzniesienia korony tymczasowych bodowi! hydrotechnicznych na zbiorni­ kach naturalnych !ub sztucznych należy uwzględniać falowanie, dodając do poziomu wód przy maksymal­ nym przepływie budowlanym ustalonym zgodnie z 61—63 wysokość fali ustalonej przy prędkości wia­ tru wynoszącej 15 m/s. Rozdział 5 Bezpieczne wzniesienie konstrukcji budowli hydrotechnicznych znajdujących się nad wodą § 70. 1. Bezpieczne wzniesienie spodu konstrukcji budowli hydrotechnicznych znajdujących się nad wo­ dą powinno wynosić co najmniej: 1) 0,5 rn — nad poziomem wody przy maksymalnym poziomie wody lub poziomie wody przy przepły­ wie miarodajnym, jeżeli w wodzie w czasie wez braić nie ma lodu, kry i innych ciał pływających, 2) 0,5 rn — nad przewidywanym położeniem górnej krawędzi lodu i innych ciał pływających przy prze­ pływie miarodajnym, jeżeli może wystąpić koniecz­ ność przepuszczania lodu i innych ciał pływających, 3) 0,2 m — nad zwierciadłem wody przy przepływie kontrolnym. 2. Przy konstrukcjach położonych nad zbiornikiem wodnym należy uwzględniać wpływ piętrzeń cofko wych. 3. Bezpieczne wzniesienie spodu konstrukcji bu­ dowli hydrotechnicznych, o których mowa w ust. 1 i 2, nie może być mniejsze niż ustalone w Polskich Nor­ mach dotyczących mostów na drogach publicznych i szlakach żeglownych. Rozdział 6 Bezpieczne wzniesienie korony obwałowań kanałów § 71. 1, Bezpieczne wzniesienie korony obwałowań kanałów energetycznych i kanałów melioracyjnych, nie prowadzących wód wezbraniowych, należy ustalić według tabeli 7. 2, Jako poziom wód odpowiadający miarodajnemu przepływowi wezbraniowemu w tabeli 7 należy przyj­ mować jeden z wyższych wyznaczonych w pkt 1 i 2 po­ ziomów wód: 1 > poziom wody, który wystąpi przy nagłym zatrzyma­ niu lub unieruchomieniu elektrowni lub pompow­ ni, uwzględnieniem pracy z pełną wydajnością wszystkich zainstalowanych turbin lub pomp, ale bez uwzględnienia maszyn rezerwowych, 2) poziom wody, który wystąpi przy pracy pompowni ze wszystkimi zainstalowanymi pompami, łącznie z pompami rezerwowymi. 3, Jako poziom wód odpowiadający przepływowi w wyjątkowych warunkach eksploatacji przyjmuje się poziom wody przy nagłym zatrzymaniu lub urucho­ mieniu wszystkich turbin lub pomp, z uwzględnieniem możliwości nałożenia się fal, wynikłych z szybko po so­ bie następujących operacji ich uruchomienia i zatrzy­ mania. § 72. Gdy bezpieczne wzniesienie koron obwało­ wań kanałów prowadzących wody wezbraniowe, usta­ lone jak w § 63 dla stałych budowli hydrotechnicznych, jest wyższe niż wyznaczone zgodnie z § 71, to należy przyjąć te ostatnie wielkości. Rozdział 7 Przepuszczanie wód podczas budowy budowli hydrotechnicznych § 73. 1. Budowla hydrotechniczna podczas budowy oowinna być wyposażona co najmniej w jedno z urzą­ dzeń do przepuszczania wód — kanał obiegowy, spu­ sty lub sztolnie. 2. Urządzenia do przepuszczania wód powinny spełniać następujące warunki: 1} jeżeli podczas przepuszczania wód budowlanych może być zniszczona tymczasowa budowla hydro­ techniczna, należy zapewnić bezpieczne przepusz­ czanie przepływu wezbraniowego i bezpieczne wzniesienie korony budowli, ustalone zgodnie T przepisami działu IV i V, uwzględniając transfor­ mację fali powodziowej przez istniejący zbiornik, 2) jeżeli podczas przepuszczania wód budowlanych może być zniszczona będąca w budowie stała bu­ dowla hydrotechniczna, należy zapewnić bezpiecz­ ne przepuszczenie przepływu wezbraniowego, określonego w dziale IV, a bezpieczne wzniesienie korony budowli ustalone w dziale V — uwzględnia­ jąc transformację fali powodziowej przez istniejący zbiornik. § 74. 1. Progi wlotów urządzeń do przepuszczenia wody budowlanej powinny być umieszczone co naj­ mniej 0,5 ro ponad dnem koryta lub specjalnie wyko­ nanego osadnika rumowiska przed wlotem. 2. Wloty do urządzeń, o których mowa w ust. 1, na­ leży wyposażyć w kraty chroniące przed napływem ciał pływających i wleczonych po dnie; konstrukcja krat po­ winna umożliwiać ich okresowe oczyszczanie. Rozdział 8 Przepuszczanie wód podczas eksploatacji budowli hydrotechnicznych § 75. Budowle hydrotechniczne powinny zapew­ niać: 1} regulowanie przepływu wody zgodnie z wymaga­ niami eksploatacyjnymi, ustalonymi w dokumen­ tacji budowy, 2j bezpieczne przepuszczenie przepływów wezbranio­ wych z zachowaniem wzniesienia korony budowli ponad poziomy wód występujące przy tych prze­ pływach, 3) bezpieczne przepuszczenie lodu oraz innych ciał pływających i wleczonych. § 76. 1. Przepływy wód przez budowle hydrotech niczne powinny być przepuszczane przez przelevzy i urządzenia działające pod ciśnieniem wod oraz inne budowle hydrotechniczne przystosowane do prze­ puszczania wód. 2. Zdolność przepustowa przelewu w normalnych warunkach eksploatacji powinna wynosić co najmniej 80% przepływu miarodajnego; pozostała część prze­ pływu powinna być przeprowadzona przez inne urzci dzenia do przepuszczania wód. 3. Przy przepuszczaniu przepływu miarodajnego w normalnych warunkach eksploatacji liczba spustów i turbin, których nie należy uwzględniać, podana jest w tabeli 9. 4. Przy przepuszczeniu przepływu kontrolnego na­ leży przyjmować, że czynne są wszystkie urządzenia przystosowane do przeprowadzenia wod wezbranio­ wych. LICZBA SPUSTÓW 1 TURBIN NIE UWZGLĘDNIANYCH PRZY PRZEPUSZCZENIU PRZEPŁYWU MIARODAJNEGO Tabela 9 Lp. Ogóln a łiczha zainstalowanych urządzeń: Liczba nie uwzględnionych w obliczeniach spustów i lewa­ rów oraz turbinspustów, sztolni t - ■ , lewarów | turbin elektrowni wodnych 1 i-3 1 1-r5 1 2 4-6 1 6-10 2 3 7-?9 1 114-15 3 § 77. 1. Przepływy wezbraniowe miarodajne i kon­ trolne powinny być wprowadzane bezpiecznie przez upusty do koryta rzeki znajdującego się poniżej bu­ dowli hydrotechnicznej. 2. Dopuszcza się przepuszczanie części przepływu wezbraniowego poza korytem rzeki i urządzeniami do przepuszczania wód: 1) przez obszar zalewowy, ale pod warunkiem zabez­ pieczenia go przed powstaniem nowego koryta rzek, 2) dla zbiorników wodnych nizinnych o pojemności całkowitej do 10 min m^, 3) dla zbiorników wodnych górskich, gdy część prze­ pływu wezbraniowego, która jest przeprowadzana przez przelewy stokowe, siodła terenowe na nie umocnione zbocza bez koryta odpływowego do rzeki, nie przekracza przepływu wezbraniowego o prawdopodobieństwie pojawienia się p = 5%. § 78. Stosowanie spustów i sztolni, jako urządzeń działających pod ciśnieniem, do przepuszczenia wód wezbraniowych możliwe jest tylko pod warunkiem, że przepływy te mogą być w całości przeprowadzone awaryjnymi urządzeniami do przepuszczania wód, takimi jak kanały ulgi i przelewy awaryjne. § 79, 1. W razie braku możliwości uzyskania ostrze­ żenia o zbliżającym się wezbraniu wód, dającym czas na przygotowanie rezerwy w zbiorniku, w szczególno­ ści na rzekach górskich i podgórskich o gwałtownych wezbraniach, część przelevvów powinna działać samo­ czynnie. 2. Samoczynnie uruchamiane przelewy powinny mieć łącznie zdolność przepustową równą co najmniej 50% zdolności przepustowej wszystkich przelewów. 3. Przekroczenie normalnego poziomu piętrzenia o 0,10—0,15 m powinno uruchamiać działające samo­ czynnie kolejne zamknięcia przelewu. § 80. W przypadku awarii jednego z zamknięć prze­ lewów, miarodajny przepływ wezbraniowy powinien być przeprowadzany przez pozostałe przęsła przelewu, a także przez spusty, sztolnie i turbiny, w liczbie poda­ nej w tabeli 9, oraz przez śluzę, jeżeli przystosowano ją do przepuszczenia wezbrań, przy zachowaniu bez­ piecznego wzniesienia korony budowli hydrotechnicz­ nej nie mniejszego niż wymagane w wyjątkowych wa­ runkach eksploatacji. § 81. 1. Jazy lub przelewy z zamknięciami powinny mieć co najmniej trzy przęsła, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. 2. Jeże i i łączna długość przęseł jazów lub przele­ wów nie- przekracza 6,0 m, liczba przęseł może być zmniejszona do dwóch. 3. Przy długości przęsła nie przekraczającej 2,0 rn dopuszcza się jedno przęsło, jeżeli przelanie się wody przez zamknięcie lub zaporę nie spowoduje znacznych szkód. § 82. 1. Rurociągi i sztolnie odprowadzające wody z przelewów wieżowych powinny zapewniać odpływ bezciśnieniowy wody występujący przy najwyższym z możliwych poziomie; przepływ nie powinien jednak przekraczać 1,5-krotnej wielkości przepływu kontrolne­ go, z zastrzeżeniem ust. 2. 2. Stosowanie przewodów ciśnieniowych jest do­ puszczone pod warunkiem, że nie zmniejszy ono bez­ pieczeństwa budowli. § 83. 1. Przęsła jazów i przelewów posadowionych na gruntach rozmywalnych powinny być tak skonstru­ owane, aby przy przejściu przez budowlę miarodajne­ go przepływu wezbraniowego przez wszystkie czynne przęsła nie wystąpiła nadmierna erozja dna koryta od­ pływowego i aby nie został przekroczony na progu przepływ jednostkowy wody 30 m^/ls ■ m). 2. Poniżej jazów i przelewów o piętrzeniu powyżej 8,0 m należy wykonać stały próg utrzymujący poziom dolnej wody i zabezpieczający przed rozmyciem dna kanału iub rzeki; budowa progu nie jest wymagana, je­ żeli poniżej jazu lub przelewu przewiduje się wybudo­ wanie budowli hydrotechnicznej, której cofka będzie podpierała ten jaz lub przelew. § 84. 1. Jazy i przelewy powinny zapewniać zdol­ ność przepustową w okresie zimowym. 2. Konstrukcja zamknięć i szerokości przęseł jazów i przelewów powinna umożliwiać przepuszczenie lo­ dów i ciał pływających bez konieczności całkowitego otwierania ich przęseł. § 85. 1. Zbiornik wodny powinien być wyposażony w spusty umożliwiające całkowite jego opróżnienie; spusty można wykorzystywać do przeprowadzenia wód wezbraniowych oraz wód budowlanych. 2. Czas opróżniania zbiornika powinien uwzględ­ niać warunki bezpieczeństwa, a natężenie przepływu wód do dolnego stanowiska budowli hydrotechnicz­ nych powinno być dostosowane do warunków eksplo­ atacyjnych. § 86. 1. Przewody spustowe w budowlach hydro­ technicznych ziemnych powinny być monolityczne, żelbetowe lub z betonu słabo zbrojonego, mogą też być wykonywane jako rurociągi stalowe, ułożone w przełazowych galeriach żelbetowych, z zastrzeże­ niem ust. 2 i 3. 2. Stosowanie spustów z obetonowanych rur stalo­ wych, ułożonych w gruncie, dopuszczalne jest tylko dla budowli klas III i IV. 3. Dopuszcza się do układania bezpośrednio w gruncie nie obetonowanych rur stalowych lub ztwo rzyw sztucznych przy wysokości piętrzenia wody nie przekraczającej 2,0 m; stosując takie rozwiązanie, nale­ ży przewidzieć zabezpieczenie przed nadmierną filtra­ cją wzdłuż ścian rurociągów. § 87. Wloty do spustów powinny być zabezpieczo­ ne kratami o odpowiednio dobranych prześwitach; na­ leży przewidzieć możliwość oczyszczania krat. § 88. 1. Spusty powinny być co najmniej dwuprze­ wodowe i powinna być możliwość wyłączenia z pracy jednego przewodu dla przeprowadzenia remontu i przeglądu, z zachowaniem sprawności pozostałych, z zastrzeżeniem ust. 2. 2. Stosowanie spustów jednoprzewodowych do­ zwolone jest, gdy pojemność całkowita zbiornika obsłu­ giwanego przez ten spust nie przekracza 200 000 m^, a wysokość piętrzenia jest mniejsza od 2,0 m, iub istnie­ ją inne urządzenia mogące przejąć funkcję spustu. § 89. 1. Nie dopuszcza się powiększenia na terenie zalewowym natężenia przepływu więcej niż o 25% w stosunku do przepływów wezbraniowych na tym te­ renie, jeżeli część przepływu wezbraniowego przepro­ wadzana jest obok jazu lub przelewu przez teren zale­ wowy. 2. Wymagania tego można nie spełnić, jeżeli prze­ puszczenie po tym terenie przepływu o natężeniu więk­ szym niż określone w ust. 1 nie spowoduje nadmier­ nych szkód. § 90. Usytuowanie, kształty i wymiary wlotów bu­ dowli upustowych powinny umożliwiać łagodne wpro­ wadzenie do nich wody i ograniczać zawirowania prą­ dami ukośnymi i przepływem wody, w celu uniknięcia zagrożenia podmyciem tych budowli, budowli sąsied­ nich i brzegów lub utrudnienia w ruchu statków oraz w doprowadzeniu wody do położonych w pobliżu ujęć. § 91. Wloty budowli upustowych, w których mogą się zatrzymywać ciała pływające lub lód, powinny być chronione kratami lub fartuchami lodowymi i izbicami; warunki te nie dotyczą przelewów wieżov\/ych o średni­ cy wewnętrznej większej od 3,0 m. § 92. Budowle upustowe powinny być zaopatrzone w urządzenia do rozpraszania energii wodnej oraz mieć umocnione skarpy i dno, dla ochrony budowli i brzegów przed podmyciem zagrażającym ich statecz­ ności i trwałości; urządzenia te powinny być dostoso­ wane do przepływów, które mogą wystąpić w trakcie użytkowania. § 93. Powierzchnie przelewów powinny mieć tak dobrany kształt, aby nie powstawały na nich podci­ śnienia mogące spowodować kawitację, lub być wyko­ nane w taki sposób, aby kawitacja nie powodowała ich niszczenia; w spustach i wlotach należy stosować za­ bezpieczenia zmniejszające skutki kawitacji przez opancerzenie i napowietrzenie. Dział VI BUDOWLE HYDROTECHNICZNE DO POBORU I PRZESYŁANIA WÓD Rozdział 1 Ujęcia wód § 94. 1. Lokalizacja i rozwiązania techniczne ujęć wód powinny uniemożliwiać lub ograniczać przedosta­ wanie się i gromadzenie lodu, śryżu i innych ciał pły­ wających po powierzchni lub zanurzonych, a także fau­ ny wodnej i osadów, z zastrzeżeniem ust. 2. 2. Jeżeli nie można uniemożliwić gromadzenia się osadów i ciat pływających przed ujęciem wody, należy wyposażyć je w urządzenia do ich usuwania. § 95. 1. Wloty ujęć wód powinny być ukształtowa­ ne w sposób ograniczający występowanie zawirowań, zasysania powietrza i zaburzeń przepływu. 2. Korona progu wlotu powinna być usytuowana na takiej wysokości nad dneoi cieku, aby było maksymal­ nie ograniczone wnoszenie do ujęcia wody rumowiska wleczonego; najmniejsze wzniesienie progu wlotu uję­ cia wody nad próg upustu iub innego urządzenia ptu czącego powinno wynosić 0,50 m, a w sytuacji gdy ilość rumowiska wleczonego jest niewielka — 0,30 m. § 96. Rurociągi ujęć wód i elektrowni wodnych, przecinające ziemną budowlę piętrzącą poniżej zwier­ ciadła wody górnej, powinny być skonstruowane zgodnie z warunkami określonymi w § 86. § 97. Górna krawędź wlotów do przewodów ujęć wód działających pod ciśnieniem powinna być położo­ na na głębokości zabezpieczającej przed zasysaniem powietrza, ciat pływających, śryżu i lodu. Rozdział 2 Pompownie wody § 98. 1. Pompowniom odwadniającym i przesyło­ wym powinien być zapewniony dopływ energii elek­ trycznej z dwóch niezależnych źródeł; tym drugim źró­ dłem zasilania może być agregat prądotwórczy. 2, Pompownie należy wyposażyć w pompy rezer­ wowe. Można nie przewidywać pomp rezerwowych pod warunkiem zapewnienia możliwości przepompo­ wania wody. § 99. 1. Podstawy silników elektrycznych pomp od­ wadniających tereny depresyjne powinny być umiesz­ czone powyżej maksymalnego poziomu zwierciadła wody przyległego cieku iub zbiornika, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. 2. Jeżeli spełnienie warunku wymienionego w ust. 1 jest niemożliwe, należy zastosować inny sposób zabezpieczenia, który wyklucza zatopienie silników. 3. Przy użyciu pomp pogrążainych nie stosuje się warunków określonych w ust. 1 i’2. § 100. Pompownie wód i rurociągi tłoczące wodę do położonego wyżej zbiornika iub kanału należy zabezpie­ czyć przed zatopieniem budynku pompowni i podmy­ ciem podpór rurociągu w przypadku ich awarii. § 101. Rurociągi pompowni wody przechodzące przez ziemne budowle trwale piętrzące wodę powinny spełniać warunki określone w § 86. Rozdział 3 Budowle hydrotechniczne przesyłowe § 102. 1. Trasy kanałów otwartych prowadzi się w sposób ograniczający ilość skrzyżowań z liniami ko­ munikacyjnymi i z ciekami, przejściami przez osiedla, zakłady przemysłowe, obszary cennych upraw, tereny chronione oraz obszary zagrożeń sanitarnych, a także tereny osuwiskowe, bagniste, o znacznej przepuszczal­ ności oraz wymagające prowadzenia kanału w nasy­ pie. 2. Promienie tuków trasy kanałów nieżeglownych nie powinny być mniejsze od 2,5-krotnej szerokości zwierciadła wody w kanale przy największym przepły­ wie obliczeniowym. § 103. Konstrukcja kanałów otwartych powinna za­ pewniać zdolność przepustową, szczelność, statecz­ ność, trwałość i łatwość utrzymania i spełniać wyma­ gania ochrony środowiska. § 104. 1. Brzegi i skarpy kanałów powinny być za­ bezpieczone przed erozją i sufozją wywołaną przez wo­ dy powierzchniowe i gruntowe. 2. Dla zachowania przepustowości kanałów zabez­ piecza się je przed zamulaniem, zarastaniem i zasypy­ waniem. § 105, 1. Sztolnie, kanały zamknięte i inne przewo­ dy bezciśnieniowe prowadzące wodę powinny być na­ powietrzane. 2. Przewody ciśnieniowe prowadzące wodę powin­ ny być napowietrzane i odpowietrzane. § 106. 1. Przewody ciśnieniowe prowadzące wodę powinny być przystosowane do przeniesienia uderzeń hydraulicznych, powstających w warunkach eksploata­ cji i awarii tych urządzeń. 2. Zamknięcia przewodów ciśnieniowych prowa­ dzących wodę z napędem elektrycznym powinny po­ siadać rezerwowy napęd ręczny. § 107. Przewody bezciśnieniowe i ciśnieniowe pro­ wadzące wodę, przecinające ziemne budowle piętrzą­ ce, powinny spełniać warunki określone w § 86. Dział VII WYPOSAŻENIE BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH Rozdział 1 Zamknięcia główne budowli hydrotechnicznych § 108. Konstrukcja zamknięć głównych budowli hy­ drotechnicznych powinna umożliwiać manewrowanie nimi w płynącej wodzie i zapewniać bezpieczną ich eksploatację. § 109. Szybkość zamykania i otwierania zamknięć głównych budowli hydrotechnicznych powinna być dostosowana do wielkości przepływu wód nie powo­ dujących szkód w dolnym i górnym stanowisku bu­ dowli hydrotechnicznych i do charakteru wezbrań oraz wymagań eksploatacyjnych. § 110. 1. Zamknięcia główne budowli hydrotech­ nicznych powinny być wyposażone w materiały i urzą­ dzenia techniczne zapewniające prawidtową eksplo­ atację w okresie zimowym, z zastrzeżeniem ust. 2. 2. Jeżeli nie przewiduje się eksploatacji zamknięć budowli hydrotechnicznej w okresie zimowym, warun­ ki określone w ust. 1 mają zastosowanie do zamknięć używanych do regulacji przepływu oraz do 1/3 pozosta­ łych zamknięć. § 111. 1. Zamknięcia główne budowli hydrotech­ nicznych powinny być wyposażone w napęd elektrycz­ ny zasadniczy i rezerwowy. 2. Napędy zr-imknięć głównych budowli hydrotech­ nicznych klasy i i II powinny być zasilane z dwóch nie­ zależnych źródeł, dwoma liniami przeprowadzonymi przez tereny rde zagrożone podmyciem, osuwiskami, lawinami; elektrownia wodna budowana przy stopniu lub zaporze oraz spalinowy agregat prądotwórczy mo­ gą stanowić rezerwowe źródło zasilania. 3. Napędy zamknięć głównych budowli hydrotech­ nicznych klasy III powinny być zasilane l dwóch nieza­ leżnych źródeł; rezerwowym źiodtem zasilania może być napęd ręczny. 4. Napędy zamknięć budowli hydrotechnicznych klasy !V oraz budowli hydrotechnicznych klasy Itl o wy sokoścl piętrzenia niższej niż 2,0 m i pojemności zbior­ nika niniejszej niż 200 000 rn^ można ograniczyć do na­ pędu ręcznego. 5. Zamknięcia główne budowli hydrotechnicznych działające na zasadzie wykorzystania różnicy ciśnień wody górnej i dolnej powinny mieć urządzenia do ich uruchamiania. § 112. Konstrukcja zamknięć głównych budowli hy­ drotechnicznych nie powinna dopuszczać do drgań za­ grażających ich trwałości; przestrzenie pod strumienia­ mi przelewającej się wody oraz nad zamknięciami i progami powinny być napowietrzane. § 113, 1. Wzniesienie górnej krawędzi zamknięć głównych przelewów i jazów nad poziomem normal­ nego piętrzenia powinno wynosić nie mniej niż: 1) 0,3 m — dla przelewów na zbiornikach i dla jazów na Wiśle, Odrze, Bugu, Narwi, Warcie, Sanie, 2) 0,1 m —-dla jazów na pozostałych rzekach. 2. Dopuszczalne jest umieszczenie górnej krawędzi zamknięć głównych przelewów i jazów na poziomie normalnego piętrzenia; konstrukcja zamknięć powinna umożliwiać przelewanie się wody i przepuszczanie lo­ dów nad zamknięciem. § 114. 1. Zamknięcia główne budowli hydrotech­ nicznych powinny być zabezpieczone przed przypad­ kowym ich uruchomieniem lub uszkodzeniem. 2. Zamknięcia główne budowli hydrotechnicznych powinny być odporne na wpływy atmosferyczne. 3. W każdych warunkach atmosferycznych i hydro­ logicznych powinien być zapewniony bezpieczny do­ stęp obsługi do mechanizmów zamknięć głównych bu­ dowli hydrotechnicznych, 5 115. 1. Mechanizmy zamknięć głównych budowli hydrotechnicznych powinny być wyposażone w ogra­ niczniki krańcowe, hamulce i wskaźniki ich położenia; mechanizmy sterowane zdalnie iub automatycznie po­ winny być wyposażone dodatkowo w ręczne sterowa­ nie, umożliwiające ich bezpośrednią obsługę. 2. Stosowanie ruchomych mechanizmów za­ mknięć głównych budowli hydrotechnicznych, prze­ mieszczanych wzdłuż jazów ! ujęć wody obsługujących kolejno różne przęsła, jest dopuszczalne w razie niewy­ stępowania potrzeby jednoczesnego podnoszenia lub opuszczania zamknięć. 3. Budowla upustowa powinna mieć co najmniej dwa ruchome mechanizmy zamknięć głównych bu­ dowli hydrotechnicznych, przy czym jeden mechanizm powinien obsługiwać nie więcej niż pięć przęseł. 4. Ruchome mechanizmy zamknięć głównych bu­ dowli hydrotechnicznych nie mogą być stosowane, w razie zastosowania zamknięć głównych budowli hy­ drotechnicznych działających automatycznie lub zdal­ nie sterowanych. Rozdział 2 Zamknięcia awaryjne i remontowe budowli hydro­ technicznych § 116. Konstrukcja zamknięć awaryjnych budowli hydrotechnicznych powinna umożliwiać: 1} manewrowanie nimi w płynącej wodzie, 2) szybkie zatrzymanie przepływu wody w przypadku awarii zamknięć głównych, 3) bezpieczną ich eksploatację. § 117. 1. Elektrownie i siłownie wodne powinny być wyposażone w zamknięcia awaryjne, a inne budowle hydrotechniczne — tylko w przypadku, gdy awaria za­ mknięcia głównego spowodować może znaczne straty. 2, W elektrowniach wodnych o niskim spadzie rolę zamknięcia awaryjnego może spełniać jedno z urzą­ dzeń regulujących przepływ wody przez turbinę, jeśli turbina jest zaopatrzona w dwa takie urządzenia. § 118, Zamknięcia awaryjne można wykorzystywać jako zamknięcia remontowe, przy czym jeden komplet zamknięć awaryjnych powinien być zawsze do dyspo­ zycji użytkownika. § 119. 1. Zamknięcia remontowe powinny umożli­ wiać przeprowadzenie napraw i przeglądów zamknięć głównych oraz innych elementów budowli hydrotech­ nicznych przy normalnym poziomie piętrzenia. 2, Zamknięcia remontowe powinny umożliwiać wypełnienie wodą przestrzeni pomiędzy zamknięciami remontowymi a głównymi. § 120. 1. Upusty, jazy i ujęcia wody powinny być wyposażone w zamknięcia remontowe, z zastrzeże­ niem ust, 2. 2. Każda budowla hydrotechniczna, o której mowa w ust. 1, powinna być wyposażona co najmniej w je­ den komplet zamknięć remontowych od górnej wody na każde pięć otworów, a także od strony dolnej wody, gdy nieodzowne są cne dla umożliwienia przeglądów, konserwacji i remontów. Liczba kompletów zamknięć remontowych od wody dolnej powinna być taka jak liczba zamknięć od wody górnej. 3. Budowle hydrotechniczne, o których mowa w ust. 1, nie muszą być wyposażone w zamknięcia re­ montowe, gdy remont zamknięć głównych lub samej budowli jest bez nich możliwy, § 121. 1. Spusty budowli hydrotechnicznych po­ winny być wyposażone w zamknięcia awaryjne, głów­ ne dla regulacji przepływów i semontowe od strony wody górnej, a jeżeli istnieje taka potrzeba, także od strony wody dolnej. 2. Spusty budowli hydrotechnicznych klasy IV mo­ gą być wyposażone w jedno zamknięcie umieszczone od strony wody górnej, a od strony w^ody dolnej, w przypadku gdy wysokość piętrzenia nie przekracza 2,0 m, a pojemność zbiornika wodnego jest mniejsza od 200 000 m^ i zapewnione jest bezpieczne odprowa­ dzanie przesiąków i przecieków wody z przewodu spu­ stowego. § 122. 1. Dno spustu powinno być wykonane ze spadkiem podłużnym, co najmniej 0,2%o w kierunku dolnej wody. 2. Odcinki przewodów spustowych poniżej za­ mknięć powinny być napowietrzane. Rozdział 3 Wyposażenie wlotów i ujęć wody § 123. Wloty ujęć wody pitnej i przemysłowej oraz wloty wody kierowanej na pompy, tisrbiny i inne urzą­ dzenia należy wyposażyć w kraty o konstrukcji umożli­ wiającej oczyszczanie. § 124. Otwory wlotowe ujęć wody powinny być za­ opatrzone w zamknięcia remontowe, a gdy przewiduje się potrzebę regulacji przepływu na wlocie ujęcia wo­ dy iub konieczność szybkiego odcięcia dopływu wody do ujęcia — w zamknięcia główne i awaryjne. Rozdział 4 Wyposażenie budowli hydrotechnicznych w sprzęt, materiały i zabezpieczenia § 125. Budowie hydrotechniczne powinny być wy­ posażone w maszyny, sprzęt, urządzenia, środki trans­ portowe i materiały niezbędne do normalnej eksplo­ atacji oraz przeznaczone do użycia w przypadku awarii i działań przeciwpowodziowych. § 126. Zbiorniki wodne powinny być wyposażone w sprzęt do usuwania ciał pływających, pochodzących ze zlewni i z czaszy zbiornika, w czasie eksploatacji, w szczególności w czasie ich pierwszego napełniania. § 127. Zbiorniki wodne narażone na powstawanie zatorów lodowych lub śryżowych należy wyposażyć w sprzęt i środki przeciwdziałające powstawaniu zato­ rów lub przyspieszające ich likwidację. § 128. Budowla hydrotechniczna oddawana do eks­ ploatacji powinna być wyposażona w zestaw części za­ miennych, wystarczający co najmniej na pierwszy rok eksploatacji. § 129. Budowle hydrotechniczne piętrzące wodę oraz kanały i zbiorniki wodne, stanowiące przeszkodę dla turystyki wodnej, powinny być wyposażone w urządzenia umożliwiające przeprowadzenie łodzi i sprzętu turystycznego. § 130. Budowle hydrotechniczne powinny: 1) być wyposażone w sprzęt ratowniczy; jeżeli głębo­ kość wody przekracza 1,5 m lub prędkość przepły­ wu wody 1,5 m/s, budowlę należy wyposażyć w ko­ ła lub łodzie ratunkowe, 2) przed upustami i ujęciami wody mieć wyznaczoną bojami i tablicami ostrzegawczą linię, której prze­ kroczenie stwarza niebezpieczeństwo porwania przez prąd wody; dla budowli o piętrzeniu do 2,0 m dopuszcza się stosov\/anie tylko tablic ostrze­ gawczych, 3} na ścianach odwodnych oraz skarpach umocnio­ nych gładkimi elementami o nachyleniu większym niż 1:3 drabinki lub schodki, sięgające 1,5 m poni­ żej najniższego poziomu wody lub do dna należy rozmieszczać w odstępach nie większych niż 100 rn; w kanałach o szerokości zwierciadła wody do 20 m wyposażenie Eo można rozmieszczać na przemian po obu brzegach kanału; w przypadku braku możliwości umieszczenia urządzeń, o któ­ rych mowa w pkt 1, należy ścianę lub skarpę zabez­ pieczyć przed dostępem osób niepowołanych, 4) mieć wloty do przewodów podziemnych — syfo­ nów, rurociągów, ujęć, których górna krawędź po­ łożona jest płycej niż 5 m poniżej normalnego po­ ziomu piętrzenia, zabezpieczone kratami lub siatka­ mi, 5j na początku odcinków kanałów nieżeglownych przy przepływie wody o prędkości powyżej 1,5 m/s być wyposażone w kraty, siatki, łańcuchy lub inne urzą­ dzenia zabezpieczające przed porywaniem prądem wody ludzi, zwierząt lub łodzi; należy przewidzieć sposoby usunięcia powstałych zanieczyszczeń. Rozdział 5 Te^ihniczna kontrola budowli § 131. Budowle hydrotechniczne powinny mieć za­ pewnioną kontrolę stanu technicznego i ich otoczenia przez cały okres użytkowania - od momentu rozpo­ częcia budowy do czasu zakończenia jej eksploatacji i ustania związanego z istnieniem obiektu zagrożenia. § 132. Budowie hydrotechniczne powinny być wy­ posażone w urządzenia kontrolno-pomiarowe, umożli­ wiające obserwacje i pomiary, w szczególności: 1) naprężeń, przemieszczeń i odkształceń budowli, jej podłoża oraz przyległego terenu, 2ł poziomów i ciśnień wód podziemnych oraz proce­ sów filtracji zachodzących w budowli, jej podłożu i przyczółkach, 3} stanów i jakości wód; górnej i dolnej oraz na głów­ nych dopływach, 4} zmian dna i brzegów, 5) zjawisk lodowych, 6) zjawisk towarzyszących. § 133. 1. Rodzaj, liczbę i rozmieszczenie urządzeń kontrolno-pomiarowych oraz dokładności pomiarów ustala się indywidualnie dla każdej budowli hydrotech­ nicznej w zależności od jej klasy w taki sposób, aby wy­ niki obserwacji pomiarów umożliwiły ocenę stanu technicznego bezpieczeństwa budowli hydrotechnicz­ nej. 2, Budowle hydrotechniczne o wysokości piętrze­ nia niższej niż 2,0 m i pojemności zbiornika mniejszej od 50 000 m^ mogą nie być wyposażone w urządzenia kontrolno-pomiarowe; techniczna kontrola ogranicza się do systematycznych oględzin budowli hydrotech­ nicznych. Rozdział 6 Urządzenia kontrolno-pomiarowe § 134, Urządzenia kontrolno-pomiarowe należy in­ stalować i prowadzić ich obserwacje od początku bu­ dowy, a w miarę możliwości przed rozpoczęciem budo­ wy, tak aby wyniki obserwacji i pomiarów umożliwiały ocenę stanu budowli w czasie budowy oraz prognozę jej dalszego zachowania się; wyniki pomiarów i obser­ wacji powinny być przechowywane przez okres eksplo­ atacji budowli hydrotechnicznej. § 135. Obiekty klasy I i II oraz inne wymagające sta­ łej, bieżącej kontroli należy wyposażyć w urządzenia kontrolno-pomiarowe przystosowane do automatycz­ nego odczytu; bez względu na klasę budowli hydro­ technicznej, należy zapewnić okresową kontrolę prawi­ dłowości wskazań automatycznych za pomocą innych urządzeń — nieautomatycznych, tak aby istniała moż­ liwość porównania wyników obserwacji urządzeń au­ tomatycznych i nieautomatycznych. § 136, 1. Urządzenia kontrolno-pomiarowe powin­ ny być rozmieszczane w oparciu o znajomość pracy elementów budowli hydrotechnicznej i podłoża, przy wykorzystaniu modelu obliczeniowo-interpretacyjne­ go; urządzenia kontrolno-pomiarowe należy rozmiesz­ czać w sposób umożliwiający porównanie wyników pomiarów, 2. Urządzenia kontrolno-pomiarowe należy umieszczać w budowli hydrotechnicznej oraz jej podło­ żu, z zagęszczeniem w strefach większego zagrożenia, o których mowa w ust. 3. 3. Do stref większego zagrożenia, o których mowa w ust. 2, zalicza się; 1} w podłożu budowli hydrotechnicznej — uskoki, wkładki słabych gruntów lub skał i starorzecza, 2} w konstrukcjach budowli hydrotechnicznej — stre­ fy koncentracji naprężeń, połączenia nasypów z elementami betonowymi i przyczółki zapór. 4. Położenie urządzeń kontrolno-pomiarowych po­ winno być określone z uwzględnieniem geodezyjnej sieci odniesienia. § 137. Dla poszczególnych pomiarów dokonywa­ nych z użyciem urządzeń kontrolno-pomiarowych po­ winny być ustalone; 1} graniczne i dopuszczalne wartości obserwowanych zjawisk i ich dynamika, 2} częstotliwość dokonywania pomiarów, 3} sposób i miejsce przechowywania ich wyników, 4} metody interpretacji wyników, 5} terminy aktualizacji instrukcji eksploatacji. Dział VIII KOMUNIKACJA, ŁĄCZNOŚĆ I POMIESZCZENIA BUDOWLI HYDROTECHNICZNYCH § 138. 1. Do budowli hydrotechnicznej i wszystkich jej elementów powinny być doprowadzone drogi do­ jazdowe oraz dojścia piesze lub dojazdy. 2. Drogi dojazdowe do budowli hydrotechnicznej powinny być dostosowane do rodzaju przewożonego sprzętu i materiałów oraz środków transportowych; drogi dojazdowe do zapór bocznych i obwałowań prze­ ciwpowodziowych powinny być budowane wzdłuż tych obiektów lub po ich koronie i posiadać połączenia z drogami publicznymi — nie rzadziej niż co 4 km. 3. Dla zbiorników wodnych i kanałów należy za­ pewnić transport wodny; w razie braku możliwości technicznych zorganizowania transportu wodnego, na­ leży wzdłuż brzegów zbiorników i kanałów przewidzieć drogę roboczą lub pas gruntu umożliwiający dojazdy. § 139. 1. W budowlach hydrotechnicznych galerie kontrolno-zastrzykowe i korytarze transportowe po­ winny mieć wysokość co najmniej 2,2 m, a szerokość nie mniejszą niż 1,4 m; szerokość galerii kontrolno-za­ strzykowych może być zmniejszona do 1,2 m, jeżeli w galerii nie przewidziano koryta dla odprowadzenia wód z filtracji przez konstrukcję galerii. 2. Wymiary galerii kontrolno-zastrzykowych po­ winny zapewniać transport i pracę sprzętu wiertnicze­ go używanego do wykonywania cementacji podłoża pod budowlami. 3. Galerie i korytarze transportowe powinny mieć szerokość większą o 0,3 m od największego transpor­ towanego elementu; jeżeli przewidziano przechodze­ nie obok przemieszczanych lub umiejscowionych przedmiotów, szerokość tę należy zwiększyć jedno­ stronnie o 1,0 m. § 140. Korytarze transportowe, galerie kontrolno­ zastrzykowe, szyby, pochylnie transportowe i komuni­ kacyjne wewnątrz budowli lub w jej podłożu powinny być zaopatrzone w; 1) naturalną lub sztuczną wentylację, 2) grawitacyjne lub pompowe odwodnienie z pompa­ mi rezerwowymi, które można uruchomić w przy­ padku zalania galerii, 3J oświetlenie elektryczne, 4) schody, także w sytuacji, gdy przewidziano trans­ port pionowy wewnątrz budowli hydrotechnicznej dźwigiem. § 141. Wtazy, otwory i zagłębienia w podłodze bu­ dowli hydrotechnicznej powinny być zabezpieczone pokrywami lub barierami. § 142. Transport pionowy w budowli hydrotech­ nicznej sprzętu i urządzeń może się odbywać schoda­ mi, szybami lub pochylniami za pomocą wózków i dźwigów z napędem elektrycznym. § 143. Drogi dojazdowe, dojścia piesze i dojazdy powinny zapewniać swobodną komunikację i trans­ port, w warunkach awaryjnych, a także powinny być oznakowane tablicami kierunkowymi oraz tablicami, na których określono dopuszczalne obciążenie i mak­ symalne gabaryty transportowanych przedmiotów, oraz powinny być wyposażone w tablice informacyjne, nakazu i zakazu. § 144, Budowle hydrotechniczne lub ich zespoły powinny posiadać przystań z nabrzeżem lub pochylnią do podnoszenia i wodowania łodzi inspekcyjnych i ta­ boru eksploatacyjnego. § 145. Budowie hydrotechniczne powinny być wy­ posażone w miejsca i urządzenia przeładunkowe, w przypadku ich wykorzystania do transportu wodne­ go dla sprzętu i materiałów. § 146. Budowie hydrotechniczne powinny być wy­ posażone w łączność wewnętrzną i zewnętrzną; bu­ dowle hydrotechniczne klasy I i I! powinny posiadać łączność z dwóch niezależnych systemów; jednym z tych systemów może być łączność radiowa. § 147. Budowle hydrotechniczne klasy I i II powin­ ny być wyposażone w łączność ze stacjami pomiaro­ wymi w zlewni i jednostkami sprawującymi osłonę hy­ drologiczną, dla uzyskania prognoz dopływów. § 148. Pomieszczenia dla mechanizmów i innych urządzeń budowli hydrotechnicznych powinny być wy­ posażone w; 1) naturalną lub sztuczną wentylację, 2) oświetlenie, 3) dojścia do urządzeń oraz drogi do szybkiej i bez­ piecznej ewakuacji, w tym również schody ewaku­ acyjne, 4) odwodnienie grawitacyjne lub pompowe, z pompa­ mi rezerwowymi, 5) zabezpieczenie przed mrozem, 6} sprzęt przeciwpożarowy, odzież i obuwie robocze, 7) oznakowanie informujące o dopuszczalnych obcią­ żeniach na stropy i inne elementy, 8) wyposażenie w urządzenia umożliwiające transport i podnoszenie części maszyn lub urządzeń. Dziat IX PRZEPISY PRZEJŚCIOWE i KOŃCOWE § 149. Rozporządzenia nie stosuje się do obiektów budowlanych, wobec których, przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, została wydana decyzja o po­ zwoleniu na budowę tub został złożony wniosek o wy­ danie takiej decyzji. § 150. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa: S. Żelichowski