Regulation on methods of evaluation of the breeding value of livestock and methods of marking and identification of animals for breeding purposes

470 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ z dnia 5 maja 1999 r. w sprawie zakresu i metod prowadzenia oceny wartości użytkowej i hodowlanej zwierząt oraz sposobu oznakowania i identyfikacji zwierząt do celów hodowlanych. Na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierp­ nia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. Nr 123, poz. 774 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668) zarządza się, co następuje: Rozdział 1 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości użytkowej bydła § 1. Ocena wartości użytkowej bydła typu użytko­ wego mlecznego i mięsno-mlecznego obejmuje: 1) użytkowość mleczną, 2) użytkowość rozpłodową, 3) ocenę typu i budowy, 4) szybkość oddawania mleka, 5) temperament zwierzęcia. § 2.1. Oceną użytkowości mlecznej bydła typu użyt­ kowego mlecznego i mięsno-mlecznego obejmuje się wszystkie krowy utrzymywane w stadzie. 2. Ocena użytkowości mlecznej bydła typu użytko­ wego mlecznego i mięsno-mlecznego obejmuje: 1) określanie wydajności mlecznej krowy w okresie laktacji, w oparciu o udoje kontrolne, 2) ustalanie zawartości tłuszczu, białka i liczby komó­ rek somatycznych w łącznej próbie mleka, składa­ jącej się z prób pobranych z każdego udoju w ra­ mach udoju kontrolnego, 3) określenie wydajności tłuszczu, białka oraz zawar­ tości tłuszczu i białka w mleku w okresie laktacji w oparciu o wydajność mleczną, o której mowa w pkt 1, i wyniki ustaleń, o których mowa w pkt 2. § 3. 1. Udój kontrolny jest przeprowadzany przez prowadzącego ocenę, którego przedstawiciel jest obecny podczas udoju, pobiera próby mleka i dokonu­ je zapisów w dokumentacji hodowlanej (metoda „A"). 2. Udój kontrolny, o którym mowa w ust. 1, jest przeprowadzany: 1) minimum 11 razy w roku i polega na ustaleniu ilo­ ści udojonego mleka w okresie 24 godzin oraz po­ braniu łącznej próby mleka składającej się z prób pobranych z każdego udoju przeprowadzonego w tym okresie (metoda A 4), albo 2) minimum 6 razy w roku i polega na ustaleniu ilości udojonego mleka w okresie 24 godzin oraz pobra­ niu łącznej próby mleka składającej się z prób po­ branych z każdego udoju przeprowadzonego w tym okresie (metoda A 8). 3. Udój kontrolny, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, może polegać na ustalaniu ilości mleka pochodzącego z jednego udoju, przemiennie rannego lub wieczorne­ go, i pobraniu próby mleka z tego udoju, pod warun­ kiem prowadzenia dwóch udojów w ciągu 24 godzin (metoda AT 4). § 4. 1. Na wniosek prowadzącego ocenę i za zgodą posiadacza zwierzęcia mogą być stosowane inne niż wymienione w § 3 ust. 1 i 2 metody prowadzenia udo­ ju kontrolnego, polegające na tym, że udój kontrolny obejmujący ustalanie ilości mleka i pobieranie łącznej próby mleka, składającej się z prób pobranych z każde­ go udoju przeprowadzanego w okresie udoju kontrol­ nego, prowadzony jest: 1) przez posiadacza zwierzęcia, przy czym prawidło­ wość dokonywanych przez niego czynności jest okresowo kontrolowana przez prowadzącego oce­ nę (metoda „B"), albo 2) przez posiadacza zwierzęcia i przedstawiciela pro­ wadzącego ocenę, którzy wspólnie wykonują czyn­ ności związane z udojem kontrolnym (metoda „C") — zgodnie z jedną z częstotliwości udojów kontrol­ nych określonych w załączniku nr 1 do rozporządze­ nia. 2. Ocena użytkowości mlecznej może być prowa­ dzona zgodnie z ust. 1, pod warunkiem zapewnienia porównywalności uzyskanych wyników z wynikami uzyskiwanymi z zastosowaniem metody określonej w § 3 ust. 2 pkt 1. § 5.1. Ilość udojonego mleka w ramach udoju kon­ trolnego ustalana jest dla każdej krowy, oddzielnie w każdym udoju, z dokładnością do 0,1 kg, przy użyciu urządzeń legalizowanych przynajmniej raz do roku. 2. Nie ustala się ilości udojonego mleka I nie pobie­ ra prób mleka z udojów od krów od dnia wycielenia do 5 dnia po wycieleniu. 3. Jeżeli ilość mleka ustalona w ramach udoju kon­ trolnego przeprowadzanego po 250 dniu laktacji wyno­ si poniżej 3 kg, nie pobiera się prób mleka z tego udo­ ju, a kolejny udój kontrolny przeprowadza się nie wcze­ śniej niż w 6 dniu od dnia wycielenia, z zastrzeżeniem ust. 4. 4. Jeżeli ilość mleka ustalona w ramach udoju kon­ trolnego, przeprowadzanego po 250 dniu laktacji me­ todą AT4 wynosi poniżej 1,5 kg, nie pobiera się prób mleka z tego udoju, a kolejny udój kontrolny przepro­ wadza się nie wcześniej niż w 6 dniu od dnia wyciele­ nia. § 6. 1. Ocena użytkowości rozpłodowej bydła typu użytkowego mlecznego i mięsno-mlecznego polega na określeniu dla każdej samicy w stadzie: 1) okresów pomiędzy kolejnymi ciążami, 2) okresów pomiędzy kolejnymi porodami, 3} zdolności do donoszenia ciąży, 4) rodzaju porodu poprzez zakwalifikowanie go do jednej z następujących kategorii: a} poród łatwy odbyty siłami natury bez pomocy człowieka. b) poród z pomocą człowieka lub środków mecha­ nicznych, c) poród skomplikowany z koniecznością interwen­ cji lekarza weterynarii, d) poród bardzo ciężki powodujący uszkodzenie krowy lub cielęcia, cesarskie cięcie lub embrio tomia, 5) żywotności urodzonego cielęcia poprzez zakwalifi­ kowanie go do jednej z następującej kategorii: a) kategorii A — cielę żywe, bez wad budowy, b} kategorii B — cielę martwe przy urodzeniu lub padłe w ciągu 24 godzin od urodzenia, c) kategorii C — cielę żywe z wadami budowy, d) kategorii D — potworkowatość cielęcia. 2. Ocenę użytkowości rozpłodowej bydła typu użyt­ kowego mlecznego i mięsno-mlecznego, w zakresie określonym w ust. 1 pkt 1—3, prowadzi się na podsta­ wie następujących danych, ustalanych dla każdej sami­ cy w stadzie: 1) daty pokrycia lub sztucznego unasienniania, 2) nazwy i numeru identyfikacyjnego buhaja użytego do krycia lub buhaja, którego nasienie zostało uży­ te do sztucznego unasienniania, 3) daty pozyskiwania i liczby uzyskanych komórek ja­ jowych lub zarodków, 4) daty przeniesienia zarodka, danych o genetycznych rodzicach oraz płci zarodka, jeśli była oznaczona, 5) daty wycielenia lub poronienia, 6} liczby wycieleń od początku okresu rozpłodowego, 7} numerów identyfikacyjnych i nazw urodzonych cie­ ląt, 8) płci i liczby urodzonych cieląt, 9) daty zakończenia laktacji. § 7. 1. Ocena typu i budowy bydła typu użytkowe­ go mlecznego i mięsno-mlecznego polega na niezależ­ nym mierzeniu lub ocenianiu poszczególnych cech bu­ dowy zwierzęcia. 2. Cechy budowy zwierzęcia, które nie są mierzone, oceniane są liniowo w skali dziewięciopunktowej, w której punkty 1 i 9 określają dolną i górną granicę po­ szczególnych cech. § 8. Szybkość oddawania mleka ocenia się poprzez zakwalifikowanie tej cechy do jednej z następujących kategorii; 1} wolne oddawanie mleka, 2) szybkie oddawanie mleka, 3) bardzo szybkie oddawanie mleka. § 9. Temperament zwierzęcia ocenia się poprzez za­ kwalifikowanie go do jednej z następujących kategorii: 1) zwierzę spokojne, 2) zwierzę pobudliwe, 3) zwierzę agresywne. § 10. Ocena wartości użytkowej bydła typu użytko­ wego mięsnego obejmuje: 1) użytkowość rozpłodową, 2) użytkowość mięsną, 3) ocenę mleczności. § 11,1. Ocena użytkowości rozpłodowej bydła typu użytkowego mięsnego poiega na okreśieniu dla każdej samicy w stadzie: 1) okresów pomiędzy kolejnymi ciążami, 2) okresów pomiędzy kolejnymi porodami, 3) zdolności do donoszenia ciąży, 4) rodzaju porodu poprzez zakwalifikowanie go do jednej z następujących kategorii: a) poród łatwy odbyty siłami natury bez pomocy człowieka, b) poród z pomocą człowieka lub środków mecha­ nicznych, c) poród skomplikowany z koniecznością interwen­ cji lekarza weterynarii, d) poród bardzo ciężki powodujący uszkodzenie kro­ wy lub cielęcia, cesarskie cięcie lub embriotomia, 5) żywotności urodzonego cielęcia poprzez zakwalifi­ kowanie go do jednej z następującej kategorii; a) kategorii A — cielę żywe, bez wad budowy, b) kategorii B — cielę martwe przy urodzeniu lub padłe w ciągu 24 godzin od urodzenia, c) kategorii C — cielę żywe, z wadami budowy, d) kategorii D — potworkowatość cielęcia. 2. Ocenę użytkowości rozpłodowej bydła typu użyt­ kowego mięsnego, w zakresie określonym w ust. 1 pkt 1—3, prowadzi się na podstawie następujących da­ nych, ustalanych dla każdej samicy w stadzie: 1) daty pokrycia lub sztucznego unasienniania, 2) nazwy i numeru identyfikacyjnego buhaja użytego do krycia lub buhaja, którego nasienie zostało uży­ te do sztucznego unasienniania, 3) daty pozyskiwania i liczby uzyskanych komórek ja­ jowych lub zarodków, 4) daty przeniesienia zarodka, danych o genetycznych rodzicach oraz płci zarodka, jeśli była oznaczona, 5) daty wycielenia lub poronienia, 6) liczby wycieleń od początku okresu rozpłodowego, 7} numerów identyfikacyjnych i nazw urodzonych cie­ ląt, 8) płci i liczby urodzonych cieląt. § 12. 1. Ocena użytkowości mięsnej bydła typu użytkowego mięsnego prowadzona jest w skali punk­ towej i obejmuje określanie: 1) stopnia umięśnienia, 2} rozwoju zwierzęcia, 3) tempa przyrostu masy ciała zwierzęcia. 2. Określenie stopnia umięśnienia dokonywane jest w oparciu o wizualną ocenę budowy łopatki, sze­ rokości i umięśnienia grzbietu oraz szerokości, długo­ ści i wysklepienia udźca. 3. Określenie rozwoju zwierzęcia dokonywane jest w oparciu o: 1) wizualną ocenę budowy zwierzęcia, polegającą na ocenie jego typu oraz poszczególnych cech pokroju, 2) pomiary zoometryczne wykonywane z dokładno­ ścią do 1 cm, obejmujące: a) wysokość w krzyżu mierzoną na wysokości gu­ zów biodrowych. b) obwód klatki piersiowej mierzony w przewęże­ niu tuż za łopatkami. 4. Określanie tempa przyrostu masy ciała polega na: 1} ustalaniu masy ciała zwierzęcia w następujących okresach jego życia: a) od dnia urodzenia do 5 dnia po urodzeniu oraz w okresie od 180 do 240 dnia życia, b) w wieku 11—13 miesięcy dla jałówek, c) w wieku 13—15 miesięcy dla buhajków, d) w wieku pierwszego, drugiego i trzeciego wycie­ lenia dla krów, 2) obliczaniu masy ciała zwierzęcia na: a} dzień urodzenia, b) 210 dzień życia dla jałowic i buhajków, c) 365 dzień życia dla jałowic, d) 420 dzień życia dla buhajów, e) dzień pierwszego wycielenia dla krów, 3) wyliczaniu średnich dobowych przyrostów masy ciała zwierzęcia w okresach: a} od dnia urodzenia do 210 dnia życia dla jałowic i buhajków, b) od 210 do 365 dnia życia dla jałowic, c) od 210 do 420 dnia życia dla buhajów. § 13.1. Pomiary zoometryczne oraz ustalanie masy ciała zwierzęcia są przeprowadzane przez: 1) prowadzącego ocenę, którego przedstawiciel jest obecny przy wszystkich czynnościach (metoda „A"), albo 2) posiadacza zwierzęcia, przy czym prawidłowość dokonywanych przez niego czynności jest okreso­ wo kontrolowana przez prowadzącego ocenę (me­ toda „B"), albo 3) posiadacza zwierzęcia i prowadzącego ocenę, któ­ rzy wspólnie wykonują wszystkie czynności (meto­ da „C"). 2. Obliczania masy ciała zwierzęcia na określony dzień jego życia oraz wyliczania średnich dobowych przyrostów masy ciała zwierzęcia dokonuje się według wzorów określonych w załączniku nr 2 do rozporządze­ nia. § 14. Ocena mleczności krowy dokonywana jest w oparciu o średnie dobowe przyrosty masy ciała jej cielęcia w okresie od dnia urodzenia do dnia odsądze­ nia tego cielęcia i obliczana według wzoru określone­ go w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Rozdział 2 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości hodowlanej bydła § 15. 1. Ocena wartości hodowlanej bydła jest pro­ wadzona dla ras; czarno-białej, czerwono-białej, pol­ skiej czerwonej oraz simentalskiej i obejmuje: 1} ocenę cech użytkowości mlecznej krowy i buhaja, 2) ocenę typu i budowy buhaja. 2. Ocena wartości hodowlanej bydta jest prowa­ dzona 2 uwzględnieniem płci i wieku ocenianych zwie­ rząt. § 16.1. Wartość hodowlana w zakresie cech użytko­ wości mlecznej szacowana jest dla wydajności mlecz­ nej, wydajności tłuszczu i białka oraz procentowej za­ wartości tłuszczu i białka, na podstawie wyników oce­ ny wartości użytkowej: 1) własnej zwierzęcia albo 2) krewnych zwierzęcia, dla których prowadzona jest ocena wartości użytkowej, albo 3) własnej zwierzęcia i jego krewnych, dla których prowadzona jest ocena wartości użytkowej. 2. Do szacowania wartości hodowlanej bydła w za­ kresie cech użytkowości mlecznej wykorzystuje się wy­ niki oceny wartości użytkowej krów, które: 1) ocieliły się po raz pierwszy w wieku co najmniej 18 miesięcy, 2) ukończyły laktację trwającą co najmniej 200 dni, w której osiągnęły wydajność co najmniej 2000 kg mleka, przy średniej zawartości tłuszczu w mleku co najmniej 2,5%. 3. Szacowania, o którym mowa w ust. 2, dokonuje się na podstawie wyników pierwszej, drugiej i trzeciej laktacji, przy czym, jeżeli brak jest wyników drugiej lub trzeciej laktacji, wartości hodowlane dla tych laktacji są szacowane w oparciu o znane powiązania genetyczne na podstawie stopnia pokrewieństwa między zwierzę­ tami. 4. Szacowania wartości hodowlanej bydła w zakre­ sie cech użytkowości mlecznej dokonuje się według wzoru określonego w załączniku nr 3 do rozporządze­ nia. 5. Wartość hodowlaną zwierzęcia w zakresie cech użytkowości mlecznej oblicza się jako średnią arytme­ tyczną z wartości hodowlanych dla trzech laktacji. § 17. 1. Wartość hodowlana buhaja w zakresie typu i budowy szacowana jest na podstawie wyników oce­ ny typu i budowy krewnych buhaja prowadzonej w ra­ mach oceny wartości użytkowej. 2. Szacowania wartości hodowlanej buhaja w za­ kresie typu i budowy dokonuje się według wzoru okre­ ślonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Rozdział 3 Sposób oznakowania i identyfikacji bydła § 18. 1. Dla bydła poddawanego ocenie wartości użytkowej lub hodowlanej prowadzi się indywidualne, trwałe oznakowanie zwierzęcia. 2. Znakowanie bydta polega na zakładaniu kolczy­ ka z tworzywa sztucznego w jednym lub obu uszach, z trwale naniesionym jednakowym numerem identyfi­ kacyjnym zwierzęcia, nadanym przez prowadzącego ocenę wartości użytkowej lub hodowlanej. 3. Numer identyfikacyjny zwierzęcia powinien za­ wierać do piętnastu znaków literowo-cyfrowych, przy czym system numeracji powinien zapewniać niepo­ wtarzalność tego numeru w skali kraju przez okres co najmniej 30 lat. § 19. 1. Kolczyk powinien być skonstruowany i za­ kładany w sposób wykluczający jego usunięcie i po­ nowne użycie oraz pozwalający na łatwe odczytanie numeru identyfikacyjnego. 2. Powtórne oznakowanie zwierzęcia, w przypadku utraty kolczyka, odbywa się z wykorzystaniem tego sa­ mego numeru po potwierdzeniu tożsamości zwierzę­ cia na podstawie drugiego kolczyka albo konturów umaszczenia zwierzęcia odnotowanych w dokumenta­ cji hodowlanej lub wyniku badania genetycznego po­ twierdzającego pochodzenie zwierzęcia. 3. Ponowne założenie kolczyka powinno zostać od­ notowane w dokumentacji hodowlanej z podaniem sposobu ustalenia tożsamości zwierzęcia przez prowa­ dzącego ocenę wartości użytkowej. 4. Zwierzę pochodzące z importu, oznakowane kol­ czykiem z numerem identyfikacyjnym rozpoczynają­ cym się od literowego kodu kraju, w którym zwierzę zo­ stało oznakowane, nie wymaga ponownego oznako­ wania, a jego oryginalny numer i nazwę, zgodne z nu­ merem i nazwą podanymi w świadectwie pochodzenia zwierzęcia, wpisuje się do krajowej dokumentacji ho­ dowlanej, 5. W przypadku zmiany numeru u zwierzęcia im­ portowanego na identyfikacyjny numer krajowy doku­ mentacja hodowlana powinna zawierać również jego oryginalny numer i nazwę, zgodne z numerem i nazwą podanymi w świadectwie pochodzenia zwierzęcia. § 20. Zwierzę jest identyfikowane przez porówna­ nie numeru identyfikacyjnego na kolczyku z numerem odnotowanym w dokumentacji hodowlanej oraz — w przypadku ras wielomaścistych (łaciatych) — rów­ nież na podstawie konturów umaszczenia. § 21. Informacje dotyczące identyfikacji zwierząt powinny być odnotowywane w dokumentacji hodow­ lanej i rejestrowane w systemie informatycznym pro­ wadzonym na potrzeby oceny wartości użytkowej i ho­ dowlanej. Rozdział 4 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości użytkowej świń § 22. Ocena wartości użytkowej świń obejmuje: 1) użytkowość rozpłodową loch, 2) użytkowość tuczną i rzeźną dokonywaną w okresie życia lub po uboju. § 23. 1. Ocena użytkowości rozpłodowej lochy pro­ wadzona jest w chlewni, w której jest ona utrzymywa­ na, i obejmuje ustalanie: 1) daty urodzenia miotu. 2) liczby żywo urodzonych prosiąt w miocie w pierw­ szym dniu po urodzeniu tego miotu, 3) liczby martwo urodzonych prosiąt w miocie, 4} liczby i płci prosiąt oraz liczby sutków każdego pro­ sięcia w miocie w 21 dni po urodzeniu. 2. Ocenę użytkowości rozpłodowej lochy prowadzi się od dnia urodzenia przez nią pierwszego miotu. § 24. 1. Ocenie użytkowości tucznej i rzeźnej doko­ nywanej w okresie życia podlegają knurki i loszki w wieku 150—210 dni. 2. Ocena, o której mowa w ust. 1, obejmuje ustale­ nie: 1} wieku i płci zwierzęcia, 2) tempa wzrostu kreślanego za pomocą przyrostu dziennego przeliczonego na 180 dzień życia, 3} stopnia umięśnienia wyrażanego procentową za­ wartością mięsa w tuszy. 3. Obliczenia przyrostu dziennego zwierzęcia doko­ nuje się według wzoru określonego w załączniku nr 4 do rozporządzenia. 4. Stopień umięśnienia zwierzęcia określany jest na podstawie pomiaru; 1) grubości słoniny, dokonywanego w następujących punktach: a) za ostatnim żebrem na granicy kręgów piersio­ wych i lędźwiowych, 3 cm poniżej linii środko­ wej grzbietu, b| za ostatnim żebrem na granicy kręgów piersio­ wych i lędźwiowych, 8 cm poniżej linii środko­ wej grzbietu, 2) wysokości poprzecznego przekroju mięśnia naj­ dłuższego grzbietu, dokonywanego równocześnie z pomiarem grubości słoniny, o którym mowa w pkt 1 lit. b). 5. Obliczenia stopnia umięśnienia w ramach oceny użytkowości tucznej i rzeźnej świń w okresie życia zwie­ rzęcia dokonuje się według wzoru określonego w za­ łączniku nr 4 do rozporządzenia. § 25. 1. Ocena użytkowości tucznej i rzeźnej świń dokonywana po uboju polega na ocenie: 1) rodzeństwa (kojarzenia) na podstawie wyników oceny po uboju rodzeństwa pochodzącego po tej samej parze rodziców, 2) ojca na podstawie wyników oceny po uboju potom­ stwa — utrzymywanych w specjalnie do tego celu wyod­ rębnionym obiekcie, zwanym dalej „stacją kontroli", w jednolitych warunkach żywienia i utrzymania zwie­ rząt. 2. Ocenę użytkowości tucznej i rzeźnej rodzeństwa (kojarzenia) przeprowadza się na podstawie wyników oceny po uboju 2 zwierząt z jednego miotu, a ocenę ojca — na podstawie wyników oceny po uboju co naj­ mniej 8 zwierząt pochodzących co najmniej z 4 koja­ rzeń. 3. Ocenie użytkowości tucznej i rzeźnej świń po uboju poddawane jest zwierzę o masie ciała 17—22 kg, które w dniu przyjęcia do stacji kontroli nie ukończyło 10 tygodni życia. 4. Ocena użytkowości tucznej i rzeźnej świń po ubo­ ju powinna być poprzedzona tuczem kontrolnym, pro­ wadzonym w okresie od osiągnięcia przez zwierzę 25 kg do osiągnięcia 100 kg masy ciała, zakończonym ubojem. 5. W ocenie użytkowości tucznej i rzeźnej świń po uboju uwzględnia się: 1) wiek, płeć i masę ciała zwierząt przyjmowanych do oceny, 2) okres adaptacyjny zwierząt przed rozpoczęciem tu­ czu kontrolnego, 3) długość okresu tuczu. 6. Po uboju, o którym mowa w ust. 4, i dokonaniu podziału tuszy dokonuje się pomiarów prawej półtuszy ocenianego zwierzęcia: 1) grubości słoniny, w następujących punktach: a) w najgrubszym miejscu nad łopatką, b) na grzbiecie nad stawem między ostatnim krę­ giem piersiowym i pierwszym kręgiem lędźwio­ wym, c) nad dogtowową krawędzią przekroju mięśnia pośladkowego (krzyż I), d) nad środkiem przekroju mięśnia pośladkowego (krzyż II), e) nad doogonową krawędzią przekroju mięśnia pośladkowego (krzyż III), 2) powierzchni poprzecznego przekroju mięśnia naj­ dłuższego grzbietu, mierzonej w miejscu przekroju między ostatnim kręgiem piersiowym i pierwszym kręgiem lędźwiowym, 3) szerokości i długości poprzecznego przekroju mię­ śnia najdłuższego grzbietu, 4) masy podstawowych części tuszy: a) szynki tylnej bez skóry i słoniny, b) mięśnia najdłuższego grzbietu bez słoniny, c) polędwiczki, d) szynki przedniej i karkówki, e) boczku z żeberkami. 7. Ocena użytkowości tucznej i rzeźnej świń po ubo­ ju obejmuje ustalenie: 1) tempa wzrostu zwierząt i zużycia paszy w okresie tuczu kontrolnego, 2) jakości tuszy określanej zawartością mięsa w tuszy, wyrażoną w kilogramach i procentach, 3) jakości mięsa w tuszy, określanej na podstawie kwasowości mięśnia najdłuższego grzbietu wyra­ żonej w pH. 8. Obliczenia zawartości mięsa w tuszy w ramach oceny użytkowości tucznej i rzeźnej świń po uboju do­ konuje się według wzoru określonego w załączniku nr 4 do rozporządzenia. Rozdział 5 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości hodowlanej świń § 26. Ocena wartości hodowlanej świń obejmuje określenie użytkowości tucznej i rzeźnej, z uwzględnie­ niem płci i wieku zwierząt. § 27. 1. Ocena wartości hodowlanej świń szacowa­ na jest na podstawie wyników oceny wartości użytko­ wej: 1) własnej zwierzęcia albo 2) krewnych zwierzęcia, dla których prowadzona jest ocena wartości użytkowej, albo 3) własnej zwierzęcia i jego krewnych, dla których prowadzona jest ocena wartości użytkowej. 2. Szczegółowe metody szacowania wartości ho­ dowlanej na podstawie wyników wartości własnej zwierzęcia albo krewnych zwierzęcia, dla których pro­ wadzona jest ocena wartości użytkowej, określa załącz­ nik nr 5 do rozporządzenia. 3. W przypadku szacowania wartości hodowlanej świń na podstawie wyników oceny wartości użytkowej krewnych lub własnej i krewnych zwierzęcia, stosowa­ na metoda statystyczna powinna gwarantować wynik nie obciążony wpływami głównych czynników środo­ wiskowych (metoda BLUP). Rozdział 6 Sposób oznakowania i identyfikacji świń § 28. Świnie poddawane ocenie wartości użytkowej lub hodowlanej powinny być trwale indywidualnie oznakowane przy pomocy tatuowania uszu albo karbo­ wania uszu uzupełnionego kolczykiem. § 29. 1. Tatuaż albo karbowanie uszu uzupełnione kolczykiem powinno zawierać niepowtarzalny w skali kraju numer identyfikacyjny nadany przez prowadzą­ cego ocenę. 2. Numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 1, składa się z jedenastu cyfr, z których pięć pierwszych oznacza numer stada, a sześć kolejnych — indywidual­ ny numer zwierzęcia w stadzie; dwie ostatnie cyfry in­ dywidualnego numeru zwierzęcia w stadzie oznaczają dwie ostatnie cyfry roku, w którym zwierzę ukończyło 21 dzień życia. 3. W przypadku znakowania świń przy pomocy ta­ tuażu numer stada umieszcza się w lewym uchu, a in­ dywidualny numer zwierzęcia w stadzie — w prawym uchu. 4. W przypadku znakowania świń przy pomocy kar­ bowania uszu uzupełnionego kolczykiem, numer stada umieszczony jest w sposób trwały na kolczyku zakłada­ nym na lewe ucho zwierzęcia, a numer indywidualny zwierzęcia w stadzie — karbowany jest w jednym lub obu uszach. 5. Kolczyk powinien być skonstruowany i zakłada­ ny w sposób wykluczający jego usunięcie i ponowne użycie oraz pozwalający na łatwe odczytanie numeru identyfikacyjnego. 6. Informacje dotyczące numeru identyfikacyjnego i sposobu oznakowania zwierzęcia powinny być odno­ towywane w dokumentacji hodowlanej i rejestrowane w systemie informatycznym prowadzonym na po­ trzeby oceny wartości użytkowej i hodowlanej. § 30. Zwierzę jest identyfikowane przez porówna­ nie numeru identyfikacyjnego umieszczonego na kol­ czyku i wykarbowanego w uszach albo numeru identy­ fikacyjnego wytatuowanego w uszach zwierzęcia z nu­ merem odnotowanym w dokumentacji hodowlanej. Rozdział 7 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości użytkowej i hodowlanej stad zwierząt futerkowych § 31.1. Dla stad zwierząt futerkowych prowadzi się ocenę wartości użytkowej łącznie z oceną wartości ho­ dowlanej, zwane dalej „oceną stad zwierząt futerko­ wych". 2. Ocena stad zwierząt futerkowych obejmuje: 1) użytkowość rozpłodową stada, 2) ocenę fenotypu zwierzęcia dokonywaną w okresie życia zwierzęcia, 3) ocenę skór, z wyjątkiem królików utrzymywanych w celu produkcji surowca dla przemysłu mięsnego i włókienniczego. § 32. 1. Ocena użytkowości rozpłodowej stad lisów pospolitych i polarnych, norek, tchórzy i jenotów obej­ muje określenie: 1) liczby samic i samców stada podstawowego w pierwszym dniu pierwszego kojarzenia w danym roku kalendarzowym, 2} liczby urodzonych młodych pochodzących z pierw­ szego miotu w danym roku kalendarzowym, 3) liczby odchowanych młodych, o których mowa w pkt 2, na dzień 1 września, 4} średniej liczby odchowanych młodych, którą wyli­ cza się, dzieląc liczbę młodych odchowanych na dzień 1 września przez liczbę samic stada podsta­ wowego w pierwszym dniu pierwszego kojarzenia w danym roku kalendarzowym. 2. Ocena użytkowości rozpłodowej stad nutrii, kró­ lików i szynszyli obejmuje określenie: 1) liczby samic i samców stada podstawowego na dzień 31 grudnia danego roku kalendarzowego, 2} średniej liczby samic użytkowanych rozpłodowo, którą wylicza się, sumując ilość samic stada pod­ stawowego w poszczególnych miesiącach roku ka­ lendarzowego i dzieląc otrzymaną sumę przez 12, 3) liczby wszystkich miotów uzyskanych od samic sta­ da podstawowego w danym roku kalendarzowym, 4) liczby młodych urodzonych do dnia 31 grudnia da­ nego roku kalendarzowego, 5} liczby odchowanych młodych z urodzeń, o których mowa w pkt 4, 6) średniej liczby miotów uzyskanych od jednej sami­ cy, którą wylicza się, dzieląc liczbę, o której mowa w pkt 3, przez liczbę, o której mowa w pkt 2, 1} średniej liczby mtodych urodzonych od jednej sa­ micy w danym roku kalendarzowym, którą wylicza się, dzieląc liczbę, o której mowa w pkt 4, przez licz­ bę, o której mowa w pkt 2, 8) średniej liczby młodych odchowanych od jednej sa­ micy w danym roku kalendarzowym, którą wylicza się, dzieląc liczbę młodych odchowanych z uro­ dzeń, o których mowa w pkt 4, przez liczbę, o któ­ rej mowa w pkt 2, 9) średniej liczby młodych urodzonych z jednego mio­ tu w danym roku kalendarzowym, którą wylicza się, dzieląc liczbę, o której mowa w pkt 4, przez licz­ bę, o której mowa w pkt 3, 10) średniej liczby młodych odchowanych z jednego miotu w danym roku kalendarzowym, którą wyli­ cza się, dzieląc liczbę odchowanych młodych z uro­ dzeń, o których mowa w pkt 4, przez liczbę, o któ­ rej mowa w pkt 3. § 33. 1. Ocenie fenotypu poddawane są: 1) lisy pospolite, lisy polarne, norki, tchórze i jenoty, urodzone w roku kalendarzowym, w którym prze­ prowadza się ocenę, 2) nutrie i króliki w wieku od 5 miesiąca życia, 3) szynszyle w wieku od 6 miesiąca życia. 2. Ocena fenotypu zwierzęcia prowadzona jest w następujących okresach: 1) od 20 października do 20 grudnia — lisy pospolite, lisy polarne i norki, 2) od 20 listopada do 20 grudnia — tchórze, 3) od 1 października do 30 listopada —jenoty, 4) od 1 stycznia do 31 grudnia — nutrie, króliki, szyn­ szyle. 3. Ocena fenotypu zwierzęcia obejmuje: 1} u lisa pospolitego: a) wielkość i budowę, b) typ barwny, c) czystość srebra i barwy okrywy włosowej, d) jakość okrywy włosowej, 2) u lisa polarnego, norki, tchórza i jenota: a) wielkość i budowę, b) typ barwny, c) czystość barwy okrywy włosowej, d) jakość okrywy włosowej, 3) u nutrii: a) wielkość i budowę, b) barwę i czystość barwy okrywy włosowej, c) jakość okrywy włosowej, 4) u królików: a) wielkość, b) budowę, c) typ rasowy, d) barwę okrywy włosowej, e) jakość okrywy włosowej, f) specyficzne cechy rasowe. 5) u szynszyli: a) wielkość i budowę, b) typ barwny, c) jakość okrywy włosowej, d) czystość barwy okrywy włosowej, e) pas brzuszny. 4. Wielkość zwierzęcia określa się jako: 1) długość tułowia mierzoną w centymetrach od czub­ ka nosa do nasady ogona u lisów pospolitych i li­ sów polarnych, 2) masę ciała wyrażoną w gramach lub kilogramach u norek, tchórzy, jenotów, nutrii, królików i szyn­ szyli — w celu ustalenia stopnia zgodności z wzorcem da­ nej rasy, gatunku i odmiany. 5. Budowę, typ barwny, barwę, czystość barwy i ja­ kość okrywy włosowej, czystość srebra, typ rasowy, specyficzne cechy rasowe oraz pas brzuszny ocenia się organoleptycznie w celu ustalenia stopnia zgodności z cechami charakterystycznymi dla danej rasy, gatunku i odmiany. 6. Stopień zgodności, o którym mowa w ust. 4 i 5, wyraża się w punktach, przy czym ilość punktów za po­ szczególne cechy wynosi: 1) u lisa pospolitego: a) wielkość i budowa 0—6 pkt, b) typ barwny 0—3 pkt, c) czystość srebra i barwy okrywy włosowej 0—5 pkt, d) jakość okrywy włosowej 0—6 pkt, 2) u lisa polarnego, tchórza i jenota: a) wielkość i budowa 0—6 pkt, b) typ barwny 0—3 pkt, c) czystość barwy okrywy włosowej 0—3 pkt, d) jakość okrywy włosowej 0—8 pkt, 3) u norki: a) wielkość i budowa 0—6 pkt, b) typ barwny 0—3 pkt, c) czystość barwy okrywy włosowej 0—5 pkt, d) jakość okrywy włosowej 0—6 pkt, 4) u nutrii: a) wielkość i budowa 0—5 pkt, b) barwa i czystość barwy okrywy włosowej 0—6 pkt, c) jakość okrywy włosowej 0—9 pkt, 5} u królików: a) wielkość 0—10 pkt, b) budowa 0—20 pkt, c) typ rasowy 0—20 pkt, d) barwa okrywy włosowej 0—10 pkt, e) jakość okrywy włosowej 0—20 pkt, f) specyficzne cechy rasowe 0—20 pkt. 6} u szynszyli: a) wielkość i budowa 0—4 pkt, b) typ barwny 0—5 pkt, c) jakość okrywy włosowej 0—9 pkt, d) czystość barwy okrywy włosowej 0—9 pkt, e) pas brzuszny 0—3 pkt. § 34. 1. Ocena skór dokonywana jest na podstawie wyników oceny jakości skór pozyskanych ze zwierząt pochodzących z danego stada i obejmuje następujące cechy: 1) rozmiar, 2) jakość okrywy włosowej, 3) czystość barwy okrywy włosowej, 2. Ocenie podlegają skóry surowe wysuszone i uformowane w sposób charakterystyczny dla danej rasy, gatunku i odmiany. 3. Rozmiar skóry jest określany jako jej długość, mierzona w centymetrach od czubka nosa do najbliż­ szego punktu na tylnym grzbietowym obrzeżu skóry. 4. Jakość i czystość okrywy włosowej skór ocenia­ na jest organoleptycznie w celu ustalenia stopnia zgodności z cechami charakterystycznymi dla danej ra­ sy, gatunku i odmiany. Rozdział 8 Sposób oznakowania i identyfikacji zwierząt futerkowych § 35. 1. W stadach zwierząt futerkowych poddawa­ nych ocenie stad zwierząt futerkowych prowadzi się in­ dywidualne, trwałe oznakowanie zwierząt za pomocą tatuowania uszu lub kolczyka umieszczonego w uchu lub uszach zwierzęcia. 2. Tatuaż lub kolczyk, o którym mowa w ust. 1, po­ winien zawierać numer identyfikacyjny, niepowtarzal­ ny w skali kraju przez okres 10 lat, nadany przez prowa­ dzącego ocenę stad zwierząt futerkowych. 3. Numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 2, powinien składać się, z zastrzeżeniem ust. 4, z dziewię­ ciu znaków literowo-cyfrowych, z których cztery pierw­ sze oznaczają numer stada, a pięć kolejnych — indywi­ dualny numer zwierzęcia w stadzie. 4. W przypadku królików i nutrii numer identyfika­ cyjny, o którym mowa w ust. 2, powinien składać się z jedenastu znaków literowo-cyfrowych, z których czte­ ry pierwsze oznaczają numer stada, a siedem kolej­ nych — indywidualny numer zwierzęcia w stadzie. 5. Zwierzęta futerkowe mogą być znakowane przy użyciu elektronicznych nośników informacji. § 36. 1. W przypadku znakowania zwierząt futerko­ wych za pomocą tatuażu numer stada umieszcza się w lewym uchu, a indywidualny numer zwierzęcia w stadzie — w prawym uchu. 2. W przypadku znakowania zwierząt futerkowych za pomocą kolczyka umieszczanego w uchu, numer stada powinien być umieszczony na jednej stronie kol­ czyka, a indywidualny numer zwierzęcia w stadzie — na drugiej stronie kolczyka. 3. W przypadku znakowania zwierząt futerkowych za pomocą kolczyków umieszczanych w obu uszach, w lewym uchu powinien być umieszczony kolczyk z nu­ merem stada, a w uchu prawym — kolczyk z indywidu­ alnym numerem zwierzęcia w stadzie. 4. Kolczyk lub elektroniczny nośnik informacji po­ winien być skonstruowany i zakładany w sposób wy­ kluczający jego usunięcie i ponowne użycie oraz po­ zwalający na łatwe odczytanie numeru identyfikacyj­ nego. § 37. Informacje dotyczące numeru identyfikacyj­ nego i sposobu oznakowania zwierzęcia powinny być odnotowywane w dokumentacji hodowlanej i rejestro­ wane w systemie informatycznym prowadzonym na potrzeby oceny wartości użytkowej i hodowlanej. § 38. Zwierzę futerkowe jest identyfikowane przez porównanie numeru identyfikacyjnego umieszczone­ go na kolczyku albo numeru identyfikacyjnego wytatu­ owanego w uszach zwierzęcia albo odczytanego z elek­ tronicznego nośnika informacji z numerem odnotowa­ nym w dokumentacji hodowlanej. Rozdział 9 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości użytkowej drobiu § 39. Ocena wartości użytkowej drobiu prowadzo­ na jest dla: 1) rodów drobiu i indywidualnie dla poszczególnych ptaków w obrębie tego rodu, 2) stad rodzicielskich i towarowych drobiu. § 40. 1. Ocena wartości użytkowej drobiu prowa­ dzona jest przez: 1) ocenę terenową rodów drobiu, stad rodzicielskich i towarowych drobiu, 2) ocenę testową stad rodzicielskich i towarowych drobiu. 2. Ocena wartości użytkowej drobiu dokonywana jest z uwzględnieniem specyfiki gatunku i typu użytko­ wego drobiu. § 41. Ocena terenowa wartości użytkowej drobiu polega na corocznym określeniu poziomu użytkowości na fermach drobiu. § 42.1. Ocena terenowa wartości użytkowej rodów drobiu obejmuje: 1) ustalanie liczby jaj zniesionych w okresie użytkowa­ nia, 2) określanie masy jaja kontrolowanej w okresie szczytu nieśności, 3) określanie masy ciała ptaka w okresie odchowu, 4) ustalanie wskaźnika dojrzałości płciowej ptaka, określanego liczbą dni życia do zniesienia pierw­ szego jaja. 5) ustalanie wskaźnika zapłodnienia jaj, określanego stosunkiem liczby jaj zapłodnionych do liczby jaj nałożonych do wylęgu, wyrażonego w procentach, 6) ustalanie wskaźnika wylęgowości jaj, określanego stosunkiem liczby wylężonych zdrowych piskląt do liczby jaj nałożonych do wylęgu, wyrażonego w procentach, 7) ustalanie wskaźnika przeżywalności w okresie od­ chowu, określanego stosunkiem liczby ptaków na końcu okresu odchowu do liczby ptaków na począt­ ku okresu odchowu, wyrażonego w procentach, 8} ustalanie wskaźnika przeżywalności w okresie pro­ dukcji, określanego stosunkiem liczby ptaków na końcu okresu produkcji do liczby ptaków na począt­ ku okresu produkcji, wyrażonego w procentach. 2. W przypadku rodów kaczek i gęsi ocena, o której mowa w ust. 1, obejmuje ponadto: 1) ustalanie długości mostka, mierzonej wzdłuż całej długości grzebienia mostka, 2) ustalanie grubości mięśnia piersiowego, mierzonej po lewej stronie ciała. 3. Liczba jaj zniesionych w okresie użytkowania oceniana jest w przypadku: 1) kur nieśnych — od 21 do 64 tygodnia życia, 2) kur mięsnych — od 25 do 64 tygodnia życia, 3} indyków — od 31 do 60 tygodnia życia, 4} kaczek — od 25 do 56 tygodnia życia, 5) gęsi — od 29 tygodnia życia i przez trzy kolejne la­ ta użytkowania. 4. Masa jaja kontrolowana w okresie szczytu nie­ śności oceniana jest w przypadku: 1) kur — od 33 do 35 tygodnia życia, 2) indyków — od 40 do 42 tygodnia życia, 3} kaczek— przez 2 tygodnie przy minimum 80% nie­ śności, 4) gęsi — przez 3 tygodnie od 47 tygodnia życia. 5. Masa ciała określana w okresie odchowu ocenia­ na jest w przypadku: 1} kur nieśnych — w 18 tygodniu życia, 2) kur mięsnych — w 6 tygodniu życia, 3) indyków — w 8 i 14 tygodniu życia, 4} kaczek typu Pekin — w 3 i 7 tygodniu życia, 5} kaczek piżmowych: a) w 3 i 10 tygodniu życia u samic, b) w 3 i 12 tygodniu życia u samców, 6} gęsi — w 8 i 11 tygodniu życia. 6. Długość mostka ustalana jest w przypadku: 1) kaczek typu Pekin — w 7 tygodniu życia, 2} kaczek piżmowych: a) w 12 tygodniu życia u samców, b) w 10 tygodniu życia u samic, 3) gęsi — wił tygodniu życia. 7. Grubość mięśnia piersiowego ustalana jest w przypadku: 1) kaczek typu Pekin — w 7 tygodniu życia, w punkcie położonym 4 cm od początku grzebienia mostka wzdłuż jego długości i 1,5 cm w bok, 2) kaczek piżmowych: a) w 12 tygodniu życia, w punkcie położonym 4 cm od początku grzebienia mostka wzdłuż jego dłu­ gości i 1,5 cm w bok u samców, b) w 10 tygodniu życia, w punkcie położonym 3 cm od początku grzebienia mostka wzdłuż jego dłu­ gości i 1,5 cm w bok u samic, 3) gęsi — wił tygodniu życia, w punkcie położonym 4 cm od początku grzebienia mostka wzdłuż jego długości i 1,5 cm w bok. § 43. 1. Ocena terenowa wartości użytkowej stad rodzicielskich drobiu obejmuje: 1} ustalanie wskaźnika przeżywalności w okresie od­ chowu, określanego stosunkiem liczby ptaków na końcu okresu odchowu do liczby ptaków na począt­ ku okresu odchowu, wyrażonego w procentach, 2} ustalanie wskaźnika przeżywalności w okresie pro­ dukcji, określanego stosunkiem liczby ptaków na końcu okresu produkcji do liczby ptaków na począt­ ku okresu produkcji, wyrażonego w procentach, 3) ustalanie długości okresu użytkowania stada okre­ ślanego liczbą dni produkcji nieśnej, 4) ustalanie liczby jaj zniesionych w okresie użytkowa­ nia, 5} ustalanie wskaźnika zapłodnienia jaj, określanego stosunkiem liczby jaj zapłodnionych do liczby jaj nałożonych do wylęgu, wyrażonego w procentach, 6) ustalanie wskaźnika wylęgowości jaj, określanego stosunkiem liczby wylężonych zdrowych piskląt do liczby jaj nałożonych do wylęgu, wyrażonego w procentach, 7) ustalanie wskaźnika dojrzałości płciowej stada, określanego liczbą dni życia do uzyskania przez stado przez kolejne trzy dni — 50% nieśności, a w przypadku stad gęsi — 10% nieśności. 2. Długość okresu użytkowania oceniana jest w przypadku: 1) kur nieśnych — od 21 tygodnia życia, 2) kur mięsnych — od 25 tygodnia życia, 3) indyków — od 31 tygodnia życia, 4) kaczek — od 25 tygodnia życia, 5) gęsi jednorocznych — od 29 tygodnia życia i przez trzy kolejne lata użytkowania. § 44. 1. Ocena terenowa wartości użytkowej stad towarowych mięsnego typu użytkowego drobiu obej­ muje ustalanie: 1) wskaźnika przeżywalności w okresie tuczu, określa­ nego stosunkiem liczby ptaków na końcu okresu tuczu do liczby ptaków na początku okresu tuczu, wyrażonego w procentach, 2) zużycia paszy określanego na ptaka w okresie tuczu w przeliczeniu na kilogram masy ciała, 3} długości okresu tuczu określanej liczbą dni tuczu, 4) wskaźnika efektywności produkcji, określanego przez wydajność żywca drobiowego w przeliczeniu na jednostkę powierzchni produkcyjnej lub euro­ pejskiego wskaźnika wydajności, obliczanego we­ dług wzoru określonego w załączniku nr 6 do roz­ porządzenia. 2. Do oceny terenowej wartości użytkowej stad to­ warowych nieśnego typu użytkowego drobiu stosuje się § 43 ust. 1 pkt 1—4 i ust. 2 pkt 1. § 45. 1. Ocena testowa wartości użytkowej drobiu prowadzona jest w specjalnie do tego celu wyodręb­ nionym obiekcie, w jednolitych warunkach utrzymania i żywienia ptaków. 2. Do oceny testowej drobiu pobiera się losowo z ferm drobiu próby testowe, w postaci jaj wylęgowych lub piskląt, co najmniej co 3 lata. 3. Próby testowe do oceny wartości użytkowej dro­ biu pobiera się ze stad w przypadku: 1) kur — w wieku 9—12 miesięcy, 2| indyków — w wieku 8—12 miesięcy, 3} kaczek — do 12 miesiąca życia, co najmniej przy 30% nieśności stada, 4} gęsi — od pierwszego do czwartego sezonu użytko­ wania, począwszy od 5 do 12 tygodnia nieśności. § 46. 1. Ocena testowa wartości użytkowej stad ro­ dzicielskich drobiu obejmuje: 1) ustalanie wskaźnika przeżywalności w okresie od­ chowu, określanego stosunkiem liczby ptaków na końcu okresu odchowu do liczby ptaków na począt­ ku okresu odchowu, wyrażonego w procentach, 2) ustalanie wskaźnika przeżywalności w okresie pro­ dukcji, określanego stosunkiem liczby ptaków na końcu okresu produkcji do liczby ptaków na począt­ ku okresu produkcji, wyrażonego w procentach, 3} ustalanie zużycia paszy w okresie: a) odchowu, b} produkcji, w tym na jeden dzień i zniesione jed­ no jajo, 4) określanie masy ciała, 5) ustalanie wskaźnika dojrzałości płciowej stada, określanego liczbą dni życia do uzyskania przez sta­ do 50% nieśności, a w przypadku stad gęsi — 10% nieśności, 6} ustalanie liczby jaj zniesionych w poszczególnych tygodniach nieśności, 7) ustalanie parametrów jakości jaj określanych po­ przez wytrzymałość skorupy, kształt i masę jaja, 8) ustalanie wskaźnika zapłodnienia jaj, określanego stosunkiem liczby jaj zapłodnionych do liczby jaj nałożonych do wylęgu, wyrażonego w procentach, 9) ustalanie wskaźnika wylęgowości jaj, określanego stosunkiem liczby wylężonych zdrowych piskląt do liczby jaj nałożonych do wylęgu, wyrażonego w procentach. 2. Masa ciała oceniana jest w przypadku: 1) kur nieśnych — w 8, 20 i 72 tygodniu życia, 2) kur mięsnych — w 8, 24 i 64 tygodniu życia, 3) indyków — w 4, 8, 12, 16, 20, 24, 30 i 50 tygodniu życia, 4) kaczek — w 3, 7, 24 i 64 tygodniu życia, 5) kaczek piżmowych — w 3, 10, 12, 24 i 64 tygodniu życia, 6) gęsi — w 8,11, 28 i 58 tygodniu życia. 3. Liczba jaj zniesionych w poszczególnych tygo­ dniach nieśności ustalana jest w przypadku: 1) kur nieśnych — od 21 tygodnia życia, 2) kur mięsnych — od 25 tygodnia życia, 3) indyków — od 31 tygodnia życia, 4) kaczek — od 25 tygodnia życia, 5} gęsi jednorocznych — od 29 tygodnia życia i przez trzy kolejne lata użytkowania. § 47. 1. Ocena testowa wartości użytkowej stad to­ warowych mięsnego typu użytkowego drobiu obejmu­ je: 1) ustalanie wskaźnika zapłodnienia jaj, określanego stosunkiem liczby jaj zapłodnionych do liczby jaj nałożonych do wylęgu, wyrażonego w procentach, 2) ustalanie wskaźnika wylęgowości jaj, określanego stosunkiem liczby wylężonych zdrowych piskląt do liczby jaj nałożonych do wylęgu, wyrażonego w procentach, 3) ustalanie wskaźnika przeżywalności w okresie tu­ czu, określanego stosunkiem liczby ptaków na koń­ cu okresu tuczu do liczby ptaków na początku okre­ su tuczu, wyrażonego w procentach, 4) ustalanie zużycia paszy, określanego na jednego ptaka w okresie tuczu, na jeden kilogram masy cia­ ła, 51 ustalanie masy ciała określanej w czasie trwania tu­ czu, 6) analizę rzeźną, określającą co najmniej procentowy udział podstawowych wyrębów: mięśni piersio­ wych i nóg w stosunku do masy tuszki, 7) ustalanie wskaźnika efektywności produkcji, okre­ ślanego poprzez wydajność żywca drobiowego w przeliczeniu na jednostkę powierzchni produk­ cyjnej lub europejski wskaźnik wydajności, oblicza­ nego według wzoru określonego w załączniku nr 6 do rozporządzenia. 2. Do testowej oceny wartości użytkowej stad towa­ rowych kur nieśnych stosuje się § 46 ust. 1 pkt 1—7, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1. Rozdział 10 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości hodowlanej drobiu § 48. 1. Ocena wartości hodowlanej drobiu prowa­ dzona jest dla rodów drobiu, rodzin i indywidualnie dla poszczególnych ptaków z uwzględnieniem ich płci i wieku. 2. Wartość hodowlana drobiu szacowana jest na podstawie wyników oceny użytkowości własnej ptaka i jego krewnych, dla których prowadzona jest ocena wartości użytkowej. 3. Szczegółowe metody szacowania wartości ho­ dowlanej drobiu określa załącznik nr 7 do rozporządze­ nia. Rozdział 11 Sposób oznakowania i identyfikacji drobiu § 49.1. W rodach drobiu poddawanych ocenie war­ tości użytkowej lub hodowlanej prowadzi się indywi­ dualne znakowanie ptaków przy użyciu trwałych znacz­ ków ewidencyjnych zawierających numer identyfika­ cyjny lub kod kreskowy odpowiadający temu numero­ wi, pozwalający określić przynależność ptaka do okre­ ślonego rodu, rodziny i lęgu, nadany przez prowadzą­ cego ocenę wartości użytkowej lub hodowlanej. 2. Do znakowania drobiu stosuje się: 1) dla młodzieży hodowlanej; a) znaczki pasemkowe zakładane na jedno ze skrzy­ deł ptaka, b) znaczki kłódeczkowe zakładane na jedno ze skrzydeł ptaka, c) obrączki zakładane na jeden ze stawów skoko­ wych ptaka, d) elektroniczne nośniki informacji, 2) dla ptaków dorosłych: a) znaczki skrzydłowe zakładane na jedno ze skrzy­ deł ptaka, b) obrączki zakładane na jeden ze stawów skoko­ wych ptaka, c) elektroniczne nośniki informacji. 3. Indywidualne znakowanie ptaków przeprowadza się w dniu wylęgu piskląt oraz w dniu wyboru ptaka do rozrodu (selekcji). § 50. Informacje dotyczące numeru identyfikacyj­ nego i sposobu oznakowania ptaków powinny być od­ notowywane w dokumentacji hodowlanej i rejestro­ wane w systemie informatycznym prowadzonym na potrzeby oceny wartości użytkowej i hodowlanej. § 51. Ptak jest identyfikowany przez porównanie numeru identyfikacyjnego zawartego na znaczku pa semkowym, kłódeczkowym, skrzydłowym, obrączce lub w elektronicznym nośniku informacji, przy pomocy którego jest oznakowany, z numerem odnotowanym w dokumentacji hodowlanej. Rozdział 12 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości użytkowej pszczół § 52. 1. Dla pszczół prowadzi się ocenę wartości użytkowej łącznie z oceną wartości hodowlanej, zwane dalej „oceną pszczół". 2. Ocena pszczół obejmuje poszczególne matki pszczele pochodzące z linii hodowlanych pszczół. 3. Ocena pszczół prowadzona jest metodą stacjo­ narną lub terenową. § 53. 1. Stacjonarna metoda oceny pszczół polega na porównaniu wyników pomiarów lub obserwacji cech poszczególnych matek pszczelich danej linii ho­ dowlanej pszczół, prowadzonych w okresie obejmują­ cym co najmniej jedną zimowlę pszczół oraz zbiór mio­ du z pierwszego pożytku po zimowli, zwanym dalej „sezonem oceny". 2. Pomiary lub obserwacje, o których mowa w ust. 1, prowadzi się dla matek pszczelich urodzonych w danym roku i obsadzonych w rodzinach pszczelich pozostających w danej pasiece przez cały sezon oceny w takich samych warunkach. 3. Stacjonarna metoda oceny pszczół obejmuje na­ stępujące cechy: 1) miodność, w oparciu o szacowanie zapasów miodu w ulu lub zbiory miodu, 2) rozwój rodziny pszczelej, w oparciu o liczbę pla­ strów z czerwiem, 3) zimotrwałość, w oparciu o liczbę plastrów obsiada­ nych przez pszczoły i stan środowiska ula, 4) skłonność do rójki, w oparciu o reakcję na zabiegi przeciwrojowe, 5) charakter pszczół, 6) cechy morfologiczne, w oparciu o obserwacje ubar­ wienia i pomiary części ciała pszczół, 7) zachowanie pszczół, w oparciu o obserwacje stanu rodzin pszczelich podczas przeglądów. § 54.1. Terenowa metoda oceny pszczół polega na porównywaniu wyników pomiarów lub obserwacji cech grup matek pszczelich o określonej liczebności, stanowiących potomstwo matek pochodzących z linii hodowlanych pszczół, urodzonych w danym roku, z wynikami pomiarów lub obserwacji cech odmien­ nych genetycznie grup matek pszczelich o podobnej li­ czebności, urodzonych w tym samym roku i utrzymy­ wanych w takich samych warunkach przez sezon oce­ ny. 2. Terenowa metoda oceny pszczół obejmuje na­ stępujące cechy: 1) miodność, w oparciu o szacowanie zapasów miodu w ulu, 2) rozwój rodziny pszczelej, w oparciu o liczbę pla­ strów obsiadanych przez pszczoły oraz liczbę pla­ strów z czerwiem, 3) zimotrwałość, w oparciu o liczbę plastrów obsiada­ nych przez pszczoły i stan środowiska ula, 4) skłonność do rójki, w oparciu o reakcję na zabiegi przeciwrojowe, 5) charakter pszczół. Rozdział 13 Sposób oznakowania i identyfikacji pszczół § 55. 1. Dla pszczół poddawanych ocenie prowadzi się indywidualne znakowanie matek pszczelich, przy użyciu trwałych znaczków zawierających dwuznakową kombinację cyfrową albo literową, albo literowo-cyfro wą, niepowtarzalną w obrębie danej linii hodowlanej w roku kalendarzowym, nadaną przez prowadzącego ocenę. 2. Do znakowania matek pszczelich używane są znaczki w następujących kolorach, oznaczających ostatnią cyfrę roku urodzenia matki pszczelej: 1) biały 2) żółty 3) czerwony 4) zielony 5) niebieski — dla cyfr 1 lub 6, — dla cyfr 2 lub 7, — dla cyfr 3 lub 8, — dla cyfr 4 lub 9, — dla cyfr 5 lub 0. 3. Matki pszczele znakuje się przed ich obsadze­ niem w rodzinach pszczelich, umieszczając znaczek na części grzbietowej tułowia. § 56. Informacje dotyczące oznakowania matek pszczelich oraz ich umiejscowienia w rodzinach psz­ czelich powinny być odnotowywane w dokumentacji hodowlanej i rejestrowane w systemie informatycz­ nym prowadzonym na potrzeby oceny wartości użyt­ kowej i hodowlanej. § 57. Identyfikacja polega na stwierdzeniu zgodno­ ści danych opisanych w dokumentacji hodowlanej z oznakowaniem i umiejscowieniem matki pszczelej w rodzinie pszczelej. Rozdział 14 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości użyt­ kowej owiec. § 58. Ocena wartości użytkowej owiec obejmuje: 1) użytkowość rozpłodową i użytkowość mięsną — w przypadku owiec ras i linii hodowlanych ojcow­ skich mięsnych i plennych, 2) użytkowość rozpłodową i użytkowość mięsną — w przypadku owiec ras i linii hodowlanych matecz­ nych, 3) użytkowość rozpłodową i użytkowość mleczną — w przypadku owiec ras mlecznych i owiec innych ras i linii hodowlanych użytkowanych mlecznie, 4) użytkowość rozpłodową i użytkowość wełnistą — w przypadku owiec innych niż wymienione w pkt 1—3, ras i linii hodowlanych. § 59. Ocena użytkowności rozpłodowej obejmuje ustalanie: 1) dla każdej maciorki w stadzie: a) wieku, b) dat wykotów, ej liczby urodzonych jagniąt w danym wykocie, d} liczby jagniąt odchowanych do wieku 70 dni w rasach i liniach hodowlanych mięsnych, 30 dni dla polskiej owcy górskiej, a w pozostałych rasach i liniach hodowlanych owiec — do wieku 56 dni, e) średniej życiowej plenności określanej jako sto­ sunek liczby urodzonych jagniąt do liczby wyko­ tów, wyrażony w procentach, 2} wyrażonych w procentach dla całego stada: a} płodności, określonej jako liczba matek wykoco­ nych w stosunku do liczby matek w stadzie, b} plenności, określonej jako liczba jagniąt urodzo­ nych w stosunku do liczby wykoconych matek, c) odchowu jagniąt, określonego jako liczba jagniąt odchowanych w stosunku do liczby jagniąt uro­ dzonych, dj wyniku rozrodu, określonego jako liczba jagniąt odchowanych w stosunku do liczby matek w sta­ dzie. § 60. Ocena użytkowości mięsnej owiec obejmuje: 1> ustalanie masy ciała zwierząt, polegające na: a) czterokrotnym ważeniu jagniąt co 21 dni, poczy­ nając od 21 dnia od urodzenia pierwszego ja­ gnięcia, w stadzie — w przypadku ras i linii ho­ dowlanych mięsnych, b} jednorazowym ważeniu jagniąt, nie wcześniej niż w 49 dniu życia i nie później niż w 63 dniu ży­ cia, w stadzie — w przypadku ras i linii hodowla­ nych innych niż wymienione w lit. a), c) jednorazowym ważeniu owiec dorosłych, nie wcześniej niż w 351 dniu i nie później niż w 379 dniu życia, 2) obliczanie, w oparciu o wzory określone w załącz­ niku nr 8 do rozporządzenia, masy ciała zwierzęcia na: a) 10, 30 i 70 dzień życia jagnięcia — w przypadku ras i linii hodowlanych mięsnych, b) 56 dzień życia — w przypadku ras i linii hodow­ lanych innych niż wymienione w lit a), c) 365 dzień życia — dla owiec dorosłych, 3} wyliczanie, na podstawie wzorów określonych w załączniku nr 8 do rozporządzenia, średnich do­ bowych przyrostów masy ciała jagniąt w przedzia­ le wiekowym 10—30 i 30—70 dni życia — w przy­ padku ras i linii hodowlanych mięsnych, 4) ustalanie masy miotu maciorki: a) w 70 dniu po urodzeniu jagniąt — w przypadku ras i linii hodowlanych mięsnych, b) w 56 dniu po urodzeniu jagniąt — w przypadku ras linii hodowlanych innych niż wymienione w lit. a). § 61. 1. Ocena użytkowności mlecznej owiec ras mlecznych obejmuje ustalenie ilości mleka oraz zawar­ tego w nim białka i tłuszczu pochodzącego z kontrolo­ wanych przez prowadzącego ocenę udojów, przepro­ wadzanych co: 1) 30 dni rano i wieczorem (metoda standardowa A4) albo 2) 30 dni przemiennie rano i wieczorem (metoda uproszczona AT). 2. Nie ustala się ilości udojonego mleka oraz zawar­ tego w nim białka i tłuszczu z udojów od owiec od dnia wykotu do 10 dnia po wykocie. 3. Nie ustala się ilości udojonego mleka oraz zawar­ tego w nim białka i tłuszczu z udojów kontrolowanych od owiec dających poniżej 0,2 kg w ciągu 24 godzin przy metodzie A4 lub 0,1 kg mleka na jeden udój przy metodzie AT, a kolejny udój kontrolowany przeprowa­ dza się nie wcześniej niż w 11 dniu po wykocie. § 62. 1. Ocena użytkowości mlecznej owiec prowa­ dzona dla ras i linii hodowlanych innych niż wymienio­ ne w § 61 ust. 1, użytkowanych mlecznie, polega na wy­ liczeniu wskaźnika mleczności według wzoru określo­ nego w załączniku nr 9 do rozporządzenia, na podsta­ wie: Dmasy ciała jagniąt ustalanej z dokładnością do 0,1 kg w 2 dniu życia, 2) masy ciała jagniąt ustalanej z dokładnością do 0,1 kg w 30 dniu życia, nie wcześniej niż w 27 dniu życia i nie później niż w 33 dniu życia, 3) wyniku jednorazowego pomiaru ilości mleka pod­ czas udoju porannego pomiędzy 50 a 80 dniem po wykocie (udój kontrolowany). 2. W przypadku pierwiastek z bliźniętami wskaźnik mleczności uzyskany zgodnie z ust. 1 podwyższa się o 10%. 3. Ocena użytkowości mlecznej owiec, o której mo­ wa w § 61, powinna być prowadzona co najmniej w okresie pierwszej laktacji. § 63. Ocena użytkowości wełnistej obejmuje usta­ lenie masy wełny potnej oraz ocenę długości i grubo­ ści włosa z uzyskanego runa, pochodzących z drugiej strzyży tryczków i maciorek — dokonywanej w okresie 6 miesięcy od strzyży jagnięcej oraz z trzeciej strzyży tryczków i maciorek — dokonywanej co najmniej po 10 miesiącach od drugiej strzyży. Rozdział 15 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości hodowlanej owiec § 64.1. Ocena wartości hodowlanej owiec obejmu­ je użytkowość rozpłodową i mięsną. 2. Ocena wartości hodowlanej owiec jest prowa­ dzona z uwzględnieniem płci i wieku zwierząt. 3. Wartość hodowlana owiec szacowana jest meto­ dą statystyczną na podstawie wyników oceny wartości użytkowej: 1) własnej zwierzęcia albo 2) własnej zwierzęcia i jego matki. § 65. Szczegółowe metody statystyczne stosowane w ocenie wartości hodowlanej owiec określa załącznik nr 10 do rozporządzenia. Rozdział 16 Sposób oznakowania i identyfikacji owiec § 66. 1. Dla owiec poddawanych ocenie wartości użytkowej lub hodowlanej prowadzi się indywidualne. trwałe oznakowanie zwierzęcia za pomocą tatuażu uszu albo kolczyka umieszczonego w uchu. 2. Tatuaż albo kolczyk, o których mowa w ust. 1, po­ winien zawierać niepowtarzalny w skali kraju przez okres 10 lat numer identyfikacyjny nadany przez pro­ wadzącego ocenę wartości użytkowej lub hodowlanej. 3. Numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 2, składa się z dziesięciu cyfr, z których sześć pierwszych oznacza numer stada, a cztery kolejne — indywidualny numer zwierzęcia w stadzie, przy czym pierwsza cyfra numeru indywidualnego zwierzęcia w stadzie oznacza ostatnią cyfrę roku urodzenia zwierzęcia. § 67.1. W przypadku znakowania owiec za pomocą tatuażu, numer stada umieszcza się w prawym uchu, a indywidualny numer zwierzęcia w stadzie — w le­ wym uchu. 2. W przypadku znakowania owiec przy pomocy kolczyka umieszczanego w uchu numer identyfikacyj­ ny powinien być umieszczony na kolczyku w sposób trwały. 3. Kolczyk powinien być skonstruowany i zakłada­ ny w sposób wykluczający jego usunięcie i ponowne użycie oraz pozwalający na łatwe odczytanie numeru identyfikacyjnego. § 68. 1. Powtórne oznakowanie zwierzęcia w przy­ padku utraty kolczyka odbywa się z wykorzystaniem te­ go samego numeru. 2. Ponowne założenie kolczyka powinno zostać od­ notowane w dokumentacji hodowlanej z podaniem sposobu ustalenia tożsamości zwierzęcia przez prowa­ dzącego ocenę wartości użytkowej lub hodowlanej. § 69. Informacje dotyczące numeru identyfikacyj­ nego i sposobu oznakowania zwierząt powinny być od­ notowywane w dokumentacji hodowlanej i rejestro­ wane w systemie informatycznym prowadzonym na potrzeby oceny wartości użytkowej i hodowlanej. § 70. Zwierzę jest identyfikowane przez porówna­ nie wytatuowanego lub umieszczonego na kolczyku numeru identyfikacyjnego z numerem odnotowanym w dokumentacji hodowlanej. Rozdział 17 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości użytkowej kóz § 71. Ocena wartości użytkowej kóz obejmuje użyt­ kowość mleczną i rozpłodową. § 72. 1. Ocena użytkowości mlecznej kóz obejmuje ustalenie ilości mleka oraz zawartego w nim białka i tłuszczu pochodzącego z kontrolowanych przez pro­ wadzącego ocenę udojów, przeprowadzanych co: 1) 30 dni rano i wieczorem (metoda standardowa A4) albo 2) 30 dni przemiennie rano i wieczorem (metoda uproszczona AT). 2. Nie ustaia się ilości udojonego mleka oraz zawar­ tego w nim białka i tłuszczu z udojów od kóz od dnia wykotu do 10 dnia po wykocie. 3. Nie ustala się ilości udojonego mleka oraz zawar­ tego w nim białka i tłuszczu z udojów kontrolowanych od kóz dających poniżej 0,2 kg w ciągu 24 godzin przy metodzie A4 lub 0,1 kg mleka na jeden udój przy meto­ dzie AT, a kolejny udój kontrolowany przeprowadza się nie wcześniej niż w 11 dniu po wykocie. 4. Ocena użytkowości mlecznej kóz prowadzona jest przez wszystkie kolejne laktacje od dnia objęcia zwierzęcia oceną wartości użytkowej. § 73. Ocena użytkowości rozpłodowej kóz polega na ustalaniu: 11 dla każdej ocenianej kozy w stadzie: a) dat pokryć, bj dat wykotów, c} liczby urodzonych koźląt w danym wykocie, 2) wyrażonych w procentach dla całego stada: a) płodności, określonej jako liczba kóz wykoco­ nych w stosunku do liczby kóz w stadzie, b} plenności, określonej jako liczba koźląt urodzo­ nych w stosunku do liczby wykoconych kóz. Rozdział 18 Zasady i metody prowadzenia oceny wartości hodowlanej kóz § 74. 1. Wartość hodowlana kozłów jest oceniana na podstawie: 1} pochodzenia, 2) wyników oceny użytkowości mlecznej matki, 2. Wartość hodowlaną kóz ocenia się na podstawie: 1} pochodzenia, 2) wyników oceny użytkowości mlecznej: a} własnej zwierzęcia albo b) własnej zwierzęcia i jego krewnych, dla których prowadzona jest ocena wartości użytkowej, 3) wyników oceny własnej użytkowości rozpłodowej zwierzęcia. § 75. Metody statystyczne stosowane w ocenie wartości hodowlanej kóz powinny gwarantować uzy­ skanie wyników nie obciążonych wpływami głównych czynników środowiskowych. Rozdział 19 Sposób oznakowania i identyfikacji kóz § 76.1, Dla kóz poddawanych ocenie wartości użyt­ kowej lub hodowlanej prowadzi się indywidualne, trwałe oznakowanie zwierzęcia za pomocą: 1j tatuowania uszu albo 2) tatuowania spodniej części ogona albo 3) kolczyka umieszczonego w uchu. 2. Tatuaż albo kolczyk, o których mowa w ust. 1, po­ winny zawierać niepowtarzalny w skali kraju przez okres 10 lat numer identyfikacyjny nadany przez pro­ wadzącego ocenę wartości użytkowej lub hodowlanej. 3. Numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 2, składa się z ośmiu cyfr, z których trzy pierwsze oznacza­ ją numer stada, a pięć kolejnych — indywidualny nu­ mer zwierzęcia w stadzie, przy czym pierwsza cyfra nu­ meru indywidualnego zwierzęcia w stadzie oznacza ostatnią cyfrę roku urodzenia zwierzęcia. § 77.1. W przypadku znakowania kóz za pomocą ta­ tuażu umieszczonego w uszach numer stada umiesz­ cza się w prawym uchu, a indywidualny numer zwie­ rzęcia w stadzie — w lewym uchu. 2. W przypadku znakowania kóz za pomocą kolczy­ ka umieszczonego w uchu numer identyfikacyjny po­ winien być umieszczony w sposób trwały na kolczyku. 3. Kolczyk powinien być skonstruowany i zakłada­ ny w sposób wykluczający jego usunięcie i ponowne użycie oraz pozwalający na łatwe odczytanie numeru identyfikacyjnego. § 78. 1. Powtórne oznakowanie zwierzęcia, w przy­ padku utraty kolczyka, odbywa się z wykorzystaniem tego samego numeru. 2. Ponowne założenie kolczyka powinno zostać od­ notowane w dokumentacji hodowlanej z podaniem sposobu ustalenia tożsamości zwierzęcia przez prowa­ dzącego ocenę wartości użytkowej lub hodowlanej. § 79. Informacje dotyczące oznakowania zwierząt powinny być odnotowywane w dokumentacji hodow­ lanej i rejestrowane w systemie informatycznym pro­ wadzonym na potrzeby oceny wartości użytkowej i ho­ dowlanej. § 80. Zwierzę jest identyfikowane przez porówna­ nie wytatuowanego lub umieszczonego na kolczyku numeru identyfikacyjnego z numerem odnotowanym w dokumentacji hodowlanej. Rozdział 20 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości użytkowej koni § 81. 1. Ocena wartości użytkowej koni dokonywa­ na jest z uwzględnieniem rasy, płci i wieku zwierzęcia poddawanego ocenie. 2. Ocena wartości użytkowej koni obejmuje: 1) ocenę pokroju, 2} prowadzenie prób dzielności, 3} ocenę użytkowości rozpłodowej. § 82. Ocena pokroju prowadzona jest na podstawie oględzin konia i wyrażana jest w skali punktowej, przy czym maksymalna ilość punktów za poszczególne ele­ menty tej oceny wynosi: 1) typ — do 15 pkt, 2} głowa i szyja — do 5 pkt. — do 15 pkt, — do 10 pkt, — do 10 pkt, — do 10 pkt, — do 20 pkt, — do 15 pkt. § 83. W zależności od rasy, wieku i płci konia pod­ dawanego ocenie wartości użytkowej powinien on przechodzić jedną lub kilka następujących prób dziel­ ności: 1) stacjonarną próbę wierzchową, 2) stacjonarną próbę zaprzęgowo-wierzchową, 3) połową próbę zaprzęgową, 4) połową próbę wierzchową, 5} próby w sporcie jeździeckim, 6) próby na torach wyścigowych. § 84. 1. Stacjonarna próba wierzchowa prowadzo­ na jest dla ogierów w specjalnie do tego celu przezna­ czonym obiekcie, w jednakowych warunkach ich utrzy­ mania. 2. Próba, o której mowa w ust. 1, obejmuje: 1) ocenę charakteru, zdrowia, wykorzystania paszy, wytrzymałości oraz cech wierzchowych, dokony­ waną w okresie pierwszych 100 dni przebywania ogiera w obiekcie określonym w ust. 1, lub 2) ocenę przydatności do ujeżdżenia, skoków lub wszechstronnego konkursu konia wierzchowego, dokonywaną w okresie 240 dni przebywania w obiekcie określonym w ust. 1, prowadzoną dla ogierów wyselekcjonowanych w wyniku oceny, o której mowa w pkt 1. 3) kłoda 4) kończyny przednie 5} kończyny tylne 6) kopyta 7) ruch {stęp i kłus) 8) wygląd ogólny 2. Próby na torach wyścigów konnych obejmują ocenę szybkości, wytrzymałości, charakteru i zdrowia. § 87. 1. Ocena użytkowości rozpłodowej koni obej­ muje ustalanie: 1) w przypadku klaczy: a) dat pokrycia, b) dat wyźrebień lub poronień, c) liczby urodzonych źrebiąt, d) liczby potomstwa wpisanego do ksiąg, 2) w przypadku ogiera: a) liczby urodzonych źrebiąt, b) liczby potomstwa wpisanego do ksiąg. 2. Ocena, o której mowa w ust. 1, obejmuje również ocenę typu, budowy, rozwoju, zdrowia i ruchu źrebiąt pochodzących po ocenianym ogierze lub od ocenianej klaczy. Rozdział 21 Zakres i metody prowadzenia oceny wartości hodowlanej koni § 88. 1. Ocena wartości hodowlanej koni jest pro­ wadzona z uwzględnieniem płci i wieku zwierząt. 2. Ocena wartości hodowlanej koni szacowana jest na podstawie wyników oceny wartości użytkowej: 1) własnej zwierzęcia i jego potomstwa, dla którego prowadzona jest ocena wartości użytkowej, albo 2) własnej zwierzęcia i jego krewnych, dla których prowadzona jest ocena wartości użytkowej. § 89. Wartość hodowlana koni szacowana jest me­ todą indeksów selekcyjnych albo metodą BLUP — mo­ del zwierzęcy. 3. Stacjonarna próba zaprzęgowo-wierzchowa pro­ wadzona jest dla ogierów w specjalnie do tego celu przeznaczonym obiekcie, w jednakowych warunkach ich utrzymania, i obejmuje ocenę charakteru, wytrzy­ małości, siły i chęci ciągnięcia oraz cech wierzcho­ wych. § 85.1. Polowa próba zaprzęgowa prowadzona jest w warunkach terenowych i obejmuje ocenę charakte­ ru, wytrzymałości oraz siły i chęci ciągnięcia. 2. Polowa próba wierzchowa prowadzona jest w warunkach terenowych i obejmuje ocenę charakte­ ru, wytrzymałości i cech wierzchowych. § 86,1. Próby w sporcie jeździeckim prowadzone są w dyscyplinach: 1) skoki przez przeszkody, 2) ujeżdżenie, 3) wszechstronny konkurs konia wierzchowego, 4) powożenie zaprzęgami, 5) rajdy długodystansowe — i obejmują ocenę cech wierzchowych lub zaprzęgo­ wych konia. Rozdział 22 Sposób identyfikacji koni § 90.1. Konia identyfikuje się przez porównanie je­ go maści, odmian i znaków szczególnych oraz wieku określanego na podstawie wyglądu zębów, ze słow­ nym lub graficznym opisem jego maści, odmian i zna­ ków szczególnych, zawartym w dokumentacji hodow­ lanej, oraz z wiekiem wynikającym z tej dokumentacji. 2, Opis maści, odmian i znaków szczególnych po­ winien być przeprowadzony przed odsądzeniem źre­ bięcia od matki, nie później jednak niż przed ukończe­ niem przez konia 1 roku życia. Rozdział 23 Przepis końcowy § 91. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej: A. Balazs Załączniki do rozporządzenia Ministra Roinictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 5 maja 1999 r. (poz. 470} Załącznik nr 1 CZĘSTOTLIWOŚĆ PRZEPROWADZANIA UDOJÓW KONTROLNYCH W RAMACH OCENY UŻYTKOWOŚCI MLECZNEJ BYDŁA TYPU MLECZNEGO I MIĘSNO-MLECZNEGO Średni odstęp między udojami kontrolnymi (tygodnie} Minimalna liczba udojów kontrolnych rocznie 1 44 2 22 3 15 4 11 5 9 6 8 7 7 8 6 9 5 codzienne udoje 310 Załącznik nr 2 WZORY, W OPARCIU O KTÓRE DLA BYDŁA TYPU UŻYTKOWEGO MIĘSNEGO OBLICZANA JEST MASA CIAŁA ZWIERZĘCIA NA OKREŚLONY DZIEŃ JEGO ŻYCIA, ŚREDNIE DOBOWE PRZYROSTY MASY CIAŁA ZWIERZĘ­ CIA ORAZ MLECZNOŚĆ KROWY 1. Obliczenia masy ciała zwierzęcia na określony dzień jego życia dokonuje się według następującego wzoru: . MCB- MCU ,,. .„o MCS =------------------X (WS - WW) + MCB WW gdzie: MCS — oznacza standaryzowaną masę ciała zwierzęcia określoną w kg, MCU — oznacza rzeczywistą masę ciała zwierzęcia ustaloną w okresie od dnia urodzenia do 5 dnia po urodze­ niu w kg, MCB — oznacza rzeczywistą masę ciała zwierzęcia w dniu ważenia w kg, WW — oznacza wiek zwierzęcia w dniu ważenia, wyrażony w dniach, WS — oznacza standaryzowany wiek zwierzęcia w dniach. 2. Wyliczenia średnich dobowych przyrostów masy ciała zwierzęcia dokonuje się według następującego wzoru: gdzie: PDMC MCK MCP WK WP PDMC = (MCK-MCP} X 1000 WK-WP — oznacza przyrost dobowy masy ciała zwierzęcia wyrażony w g, — oznacza końcową masę ciała zwierzęcia wyrażoną w kg, — oznacza początkową masę ciała zwierzęcia wyrażoną w kg, — oznacza końcowy wiek zwierzęcia wyrażony w dniach, — oznacza początkowy wiek zwierzęcia wyrażony w dniach. 3. Mleczność krowy obliczana jest wedtug wzoru: H-gdzie: M — oznacza szacowaną mleczność krowy w kg, C — oznacza masę ciała cielęcia przy odsądzeniu w kg, W — oznacza wiek cielęcia przy odsądzeniu w dniach. Załącznik nr 3 WZORY SZACOWANIA WARTOŚCI HODOWLANEJ BYDŁA RAS MLECZNYCH 1. Wzór na szacowanie wartości hodowlanej bydta w zakresie cech użytkowości mlecznej Yfjk “ ®ik ^1k ^tjk ^2k ijk 91 k ^Zk ^ip 9pk^ ^jk ®ijk gdzie: y.jij — wydajność w k-tej laktacji, i-tej krowy w j-tej podklasie stado-rok-sezon ocielenia, aj,ę — addytywny efekt genetyczny (wartość hodowlana) w k-tej laktacji i-tej krowy, b.,,^ —współczynnik regresji liniowej na wiek przy k-tym ocieleniu, b2k —współczynnik regresji kwadratowej na wiek przy k-tym ocieleniu, X.,|^ — wiek przy k-tym ocieleniu i-tej krowy w j-tej podklasie stado-rok-sezon, g,,^ —stały efekt I-tej grupy genetycznej (I = 1..p)*, q.[ —współczynnik (o wartościach 0—1) opisujący udział I-tej grupy genetycznej w genotypie i-tej krowy*, hji^ — stały efekt j-tego stada-roku-sezonu ocielenia dla k-tej laktacji, ejjię — błąd losowy związany z ijk-tą wydajnością. 2, Wzór na szacowanie wartości hodowlanej buhaja w zakresie typu i budowy Yjjk = aj + (gj, 01 -F 0,2 92 +.......+ dip Sp) + Xi2 + (^2 hCj + s^ + 6;;^ gdzie: Yjjk —wartość obserwacji dla i-tej krowy w j-tej podklasie stado-rok-sezon ocielenia, ocenionej przez k-tego kla­ syfikatora w I-tej fazie laktacji, aj — addytywny efekt genetyczny (wartość hodowlana) i-tej krowy, gk — stały efekt k-tej grupy genetycznej (k = 1,..., p, gdzie p jest liczbą grup genetycznych)*, dik — współczynnik opisujący udział k-tej grupy genetycznej w genotypie i-tej krowy*, I3-, —współczynnik regresji kwadratowej na wiek krowy przy ocieleniu, 1^2 — współczynnik regresji liniowej na wiek krowy przy ocieleniu, . X| — wiek i-tej krowy przy ocieleniu w miesiącach, hCj — stały efekt j-tej podklasy stado-rok-sezon ocielenia — klasyfikator, Sk — stały efekt I-tej fazy laktacji, ®ijk — losowy. * Grupy genetyczne tworzy się dla osobników spokrewnionych poprzez powiązania rodowodowe, oddzielnie dla buhajów ojców oraz krów matek, oraz w ich obrębie wprowadza się dodatkowo podział w zależności od wie­ ku oraz udziału odmiany holsztyńsko-fryzyjskiej. W razie braku informacji o roku urodzenia zwierząt ich wiek jest oszacowany na podstawie znanych dat uro­ dzeń ich krewnych przy założeniu, że średni odstęp międzypokoleniowy na ścieżce matka—potomek wynosi 5 lat, a na ścieżce ojciec—potomek — 8 lat. Załącznik nr 4 WZORY, W OPARCIU O KTÓRE OBLICZANY JEST PRZYROST DZIENNY, STOPIEŃ UMIĘŚNIENIA ZWIERZĘCIA I ZAWARTOŚĆ MIĘSA W TUSZY ŚWIŃ 1. Obliczenia przyrostu dziennego zwierzęcia dokonuje się wedtug następującego wzoru: 602,3893 Z ’ “ -98,0970 + 1,5357 W-0,002157 W^ gdzie: — przyrost dzienny przeliczony na wiek 180 dni, Z — masa ciała zwierzęcia w dniu oceny w kg, W —wiek w dniu oceny w dniach. 2. Obliczenia stopnia umięśnienia na podstawie pomiarów przeprowadzonych w okresie życia zwierzęcia doko­ nuje się wedtug następującego wzoru: X2 = - 0,4203 P2 - 0,4461 P4 + 0,2469 P^M + 54,8763 gdzie: X2 — zawartość mięsa w tuszy wyrażona w procentach, P2 — grubość słoniny mierzona za ostatnim żebrem na granicy kręgów piersiowych i lędźwiowych, 3 cm po­ niżej linii środkowej grzbietu, P4 — grubość słoniny mierzona za ostatnim żebrem na granicy kręgów piersiowych i lędźwiowych, 8 cm po­ niżej linii środkowej grzbietu, P4M —wysokość poprzecznego przekroju mięśnia najdłuższego grzbietu. 3. Obliczenia zawartości mięsa w tuszy na podstawie pomiarów dokonanych po uboju zwierzęcia dokonuje się według następującego wzoru: Y = 1,745 X., + 0,836 + 0,157 X3 -1,884 gdzie: Y — obliczona zawartość mięsa w kg, Xq — masa szynki tylnej bez skóry i słoniny w kg, X2 — masa mięśnia najdłuższego grzbietu bez słoniny + masa polędwiczki w kg, X3 — podwójna szerokość poprzecznego przekroju mięśnia najdłuższego grzbietu + wysokość poprzecznego przekroju mięśnia najdłuższego grzbietu w cm. Załącznik nr 5 SZCZEGÓŁOWE METODY DOKONYWANIA OCENY WARTOŚCI HODOWLANEJ ŚWIŃ I. Metoda szacowania wartości hodowlanej na podstawie wyników oceny wartości użytkowej własnej zwierzę­ cia. Wartość hodowlana knurka lub loszki szacowana jest w oparciu o indeks selekcyjny wyliczany oddzielnie dla knurka i loszki na podstawie wyników oceny wartości użytkowej własnej zwierzęcia dokonywanej w okresie jego życia, według wzorów: 1) dla knurka: I = 0,1678 Xi + 3,7134 X2 -199,5119 2) dla loszki: I = 0,1678 Xt + 3,7134 X2 - 189,5119 gdzie: I — wartość indeksu selekcyjnego, X.| — przyrost dzienny przeliczony na 180 dzień życia, X2 — zawartość mięsa w tuszy w procentach. il. Metoda szacowania wartości hodowlanej na podstawie wyników oceny wartości użytkowej krewnych zwie­ rzęcia, dla których prowadzona jest ocena wartości użytkowej. 1. Wartość hodowlana rodzeństwa (kojarzenia) szacowana jest w oparciu o indeks selekcyjny stanowiący śred­ nią indeksów wyliczonych odrębnie dla każdej z dwóch sztuk rodzeństwa pochodzących po tej samej parze rodziców, które zostało ocenione po uboju w stacji kontroli. Indeks selekcyjny obliczany jest wedtug wzoru: 1) dla rasy puławskiej: 11 = 0,259 (Xi-X,)- 10,163 (X2 - ><2) + 1,024 (Kg - Kg) + 11,377 (K4-K4) 2) dla pozostałych ras i linii; 12 = 0,325 (Ki - Ki) - 24,600 (Kg - Kg) + 2,362 (Kg - Kg) + 22,371 (K^ - K^) gdzie: Ki — średni przyrost dzienny ocenianej sztuki. Ki — średnia dwóch ostatnich lat dla przyrostów dziennych. Kg — średnia grubość słoniny z 5 pomiarów ocenianej sztuki. Kg — średnia dwóch ostatnich lat dla średniej grubości słoniny z 5 pomiarów, Kg — powierzchnia poprzecznego przekroju mięśnia najdłuższego grzbietu ocenianej sztuki. Kg — średnia dwóch ostatnich lat dla przekroju mięśnia najdłuższego grzbietu, K4 — masa mięsa szynki tylnej bez skóry i słoniny ocenianej sztuki, K4 —średnia dwóch ostatnich lat dla masy mięsa szynki tylnej bez skóry i słoniny; wartości średnie z dwóch ostatnich lat wylicza się oddzielnie dla każdej rasy na podstawie wyników oce­ ny wartości użytkowej zwierząt ocenianych w stacji kontroli. 2. Wartość hodowlana ojca szacowana jest w oparciu o indeks selekcyjny stanowiący średnią indeksów wyli­ czonych oddzielnie dla każdej z ośmiu sztuk potomstwa, pochodzących co najmniej z 4 kojarzeń, które zo­ stało ocenione po uboju w stacji kontroli. Indeks selekcyjny obliczany jest według wzoru: 1) dla rasy puławskiej: 11 = 0,259 (Ki-Ki)-10,163 (Kg - Kg) + 1,024 (Kg - Kg) + 11,377 (K4-K4) 2) dla pozostałych ras i linii: Ig = 0,325 (Ki - Ki) - 24,600 (Kg - Kg) + 2,362 (K, - XJ + 22,371 (K, - XJII 00 *r *r gdzie: Ki — średni przyrost dzienny ocenianej sztuki, Xi —średnia dwóch ostatnich lat dla przyrostów dziennych, Kg — średnia grubość słoniny z 5 pomiarów ocenianej sztuki, Kg — średnia dwóch ostatnich lat dla średniej grubości słoniny z 5 pomiarów. Kg — powierzchnia poprzecznego przekroju mięśnia najdłuższego grzbietu ocenianej sztuki. Kg — średnia dwóch ostatnich lat dla przekroju mięśnia najdłuższego grzbietu, K4 — masa mięsa szynki tylnej bez skóry i słoniny ocenianej sztuki, K4 — średnia dwóch ostatnich lat dla masy mięsa szynki tylnej bez skóry i słoniny; wartości średnie z dwóch ostatnich lat wylicza się oddzielnie dla każdej rasy na podstawie wyników oce­ ny wartości użytkowej zwierząt ocenianych w stacji kontroli. Załącznik nr 6 WZÓR NA OBLICZENIE EUROPEJSKIEGO WSKAŹNIKA WYDAJNOŚCI STAD TOWAROWYCH MIĘSNEGO TYPU UŻYTKOWEGO DROBIU Europejski wskaźnik wydajności obliczany jest wedtug wzoru: EWW = WxWP X 100 gdzie: EWW —europejski wskaźnik wydajności, P — przeżywalność wyrażona w %, MC — masa ciała wyrażona w kg, W — liczba dni tuczu, WP — zużycie paszy ogółem na 1 ptaka wyrażone w kg. Załącznik nr 7 SZCZEGÓŁOWE METODY SZACOWANIA WARTOŚCI HODOWLANEJ DROBIU 1. Wartość hodowlana ptaka szacowana jest w oparciu o osobniczy indeks selekcyjny, według wzoru: lo = kiGi + k2G2 + ... + knGn gdzie: Iq — wartość osobniczego indeksu selekcyjnego, kp k2,..., k^ — współczynnik ekonomicznej wartości ocenianej cechy, Gp G2, Gp —wartość hodowlana ptaka dla poszczególnych cech użytkowych; wartość hodowlana ptaka dla określonej cechy użytkowej szacowana jest w oparciu o następujący model linio­ wy; G = b^ Zq + b2 Z2 + ... + b^ Z|^ gdzie: G — szacowana wartość hodowlana ptaka dla określonej cechy użytkowej, bp b2,b^ —współczynniki regresji, Zp Z2,..., Z^ — wynik oceny wartości użytkowej określonej cechy ocenianego ptaka i jego krewnych. 2. Wartość hodowlana rodziny drobiu szacowana jest w oparciu o indeks rodziny (1^} obliczony według wzoru: I *o1 *o2 •" *on r n gdzie: 1^ —wartość indeksu selekcyjnego dla rodziny, l^p Iq2/ ■■■, Ipn — wartość osobniczych indeksów selekcyjnych członków rodziny, n — liczba osobników w rodzinie. 3. Wartość hodowlana rodu szacowana jest w oparciu o indeks rodu stanowiący średnią indeksów rodzin dro­ biu. Załącznik nr 8 WZORY, W OPARCIU O KTÓRE OBLICZANA JEST MASA CIAŁA ORAZ ŚREDNIE DOBOWE PRZYROSTY MASY CIAŁA OWIEC W RAMACH OCENY UŻYTKOWOŚCI MIĘSNEJ 1. Masa ciała jagniąt na 10, 30 i 70 dzień życia obliczana jest wedtug wzoru: *^2 " *^1 m^Q = m^+ ------------x{10-d^), dz - d^ nrigjj = nrip dla d^ = 30 m3Q = nriz; dla d^ < 30 i dz = 30 m, ~ m mgo = +---------------X (30 - d^), dla d^ > 30 dz-di rrig - nriz “ "^2 (30 “ <^2^' d^ < 30 i dz < 30, da-^z m, - m nrigo = rOz +------------x {30 - dz), dla d^ < 30 i dz > 30, ^2 “ dq ■^70 = *^3' dla dg = 70 rrig - rOz = rrig +------------x (70 - dg), dla dg > 70 dg ” dg dz > 30, m^o =1113 + —X (70 - dgl, dla dg < 70 i (dg - 70) < {d4 - 70) d^ do ■^4 “*^3 , m^o = 1714 + —--------i X {70 - d4), dla dg < 70 i (dg - 70) > {d4 - 70) d4“d3 gdzie: m^o — oznacza masę ciała jagnięcia szacowaną na 10 dzień życia w kg, mgo — oznacza masę ciała jagnięcia szacowaną na 30 dzień życia w kg, m^g — oznacza masę ciała jagnięcia szacowaną na 70 dzień życia w kg, d^ — oznacza wiek w dniach określony w czasie I ważenia, dg — oznacza wiek w dniach określony w czasie II ważenia, dg — oznacza wiek w dniach określony w czasie III ważenia, d4 — oznacza wiek w dniach określony w czasie IV ważenia, m^ — oznacza masę ciała w kg określaną w czasie I ważenia, mg — oznacza masę ciała w kg określaną w czasie II ważenia, mg — oznacza masę ciała w kg określaną w czasie III ważenia, m^ — oznacza masę ciała w kg określaną w czasie IV ważenia. 2. Masa ciała jagniąt na 56 dzień życia obliczana jest wedtug wzoru: m - rOf, nrigg = iTig +------------X 56 w gdzie: m^g — oznacza oszacowaną masę ciała jagnięcia w 56 dniu życia wyrażoną w kg, mg — oznacza masę ciała osobnika w 1 dniu życia w kg; przyjmuje się, że mg dla tryczków wynosi 4 kg, a mg dla maciorek 3 kg, m — oznacza masę ciała jagnięcia w dniu ważenia określaną z dokładnością do 0,5 kg, w — oznacza wiek jagnięcia w dniu ważenia. 3. Masa ciała owiec dorosłych na 365 dzień życia obliczana jest według wzoru: M - — X 365 w gdzie: M — oznacza szacowaną masę ciała owcy dorosłej na 365 dzień życia, wyrażoną w kg, m — oznacza rzeczywistą masę ciała owcy w dniu ważenia, wyrażoną w kg, w — oznacza wiek owcy w dniu ważenia, wyrażony w dniach. 4. Średnie dobowe przyrosty masy ciała jagniąt w przedziale wiekowym 10—30 i 30—70 dni obliczane są we­ dług wzorów: Pi0 -30 ~ 1000 X mgg-mig 20 gdzie: Pio-3O — oznacza przyrosty masy ciała jagnięcia w przedziale wiekowym 10—30 dni, wyrażone w gra­ mach, 030—70 — oznacza przyrosty masy ciała jagnięcia w przedziale wiekowym 30—70 dni, wyrażone w gra­ mach, . mig, mgg, m^g — oznaczają masy ciała jagniąt szacowane odpowiednio na wiek 10, 30 i 70 dni życia, wyrażone w kg. , Załącznik nr 9 WZÓR NA OBLICZANIE WSKAŹNIKA MLECZNOŚCI OWCY Wskaźnik mleczności owcy obliczany jest według wzoru: (M3o-M,)x5 4-U gdzie: W|^ — oznacza wskaźnik mleczności, M2 — oznacza masę ciała jagnięcia w 2 dniu życia w kg, Mgg — oznacza masę ciała jagnięcia w 30 dniu życia w kg, U — ilość mleka z udoju kontrolowanego w kg. Załącznik nr 10 METODY SZACOWANIA WARTOŚCI HODOWLANEJ OWIEC 1. Metoda szacowania wartości hodowlanej owiec na podstawie wyników własnej oceny wartości użytkowej zwierzęcia. Wartość hodowlana tryka lub maciorki szacowana jest w oparciu o indeks selekcyjny, który wyraża się wzo­ rem: I = 50 + bq X (x - m.,) + b2 X (y - m2) gdzie: 50 — oznacza wartość stałą, b.| — oznacza współczynnik indeksowy dla przyrostu dobowego masy ciała jagnięcia w wieku 10—30 dni, usta­ lany przez prowadzącego ocenę wartości hodowlanej owiec, X — oznacza przyrost dobowy masy ciała jagnięcia w wieku 10—30 dni, m^ — oznacza średni przyrost dobowy masy ciała jagnięcia w wieku 10—30 dni wyliczony dla stada lub grupy stad, b2 — oznacza współczynnik indeksowy dla przyrostu dobowego masy ciała jagnięcia w wieku 30—70 dni, usta­ lony przez prowadzącego ocenę wartości hodowlanej owiec, y — oznacza przyrost dobowy masy ciała jagnięcia w wieku 30—70 dni, m2 — oznacza średni przyrost dobowy w wieku 30—70 dni, wyliczony dla stada lub grupy stad. 2. Metoda szacowania wartości hodowlanej owiec na podstawie wyników własnej oceny wartości użytkowej zwierzęcia oraz jego matki. Wartość hodowlana tryka lub maciorki szacowana jest w oparciu o indeks selekcyjny, który wyraża się wzo­ rem: I = 50 + b., X (x - 1) + b2 X (y - m) gdzie: 50 — oznacza wartość stałą, b^ — oznacza współczynnik indeksowy dla plenności życiowej matki tryka lub maciorki, ustalony przez prowa­ dzącego ocenę wartości hodowlanej owiec, X — oznacza poprawioną na kolejny wykot plenność życiową owcy matki ocenianego jagnięcia, b2 — oznacza współczynnik indeksowy dla masy ciała tryka lub maciorki w wieku 56 dni, ustalony przez jed­ nostkę upoważnioną do szacowania wartości hodowlanej owiec, y — oznacza masę ciała jagnięcia standaryzowaną na wiek 56 dni z uwzględnieniem poprawki na kolejny wy­ kot owcy matki oraz typ urodzenia jagnięcia, m — oznacza średnią masę ciała tryczków lub maciorek w wieku 56 dni, ustaloną dla stada lub grupy stad.