Sabah Forest Policy 2018

1. Objectives for Thrust 1 (Sustainability of Forest Resources): a. To maintain at least 50% of Sabah’s land mass under forest reserves and tree cover for long term multiple forest use; b. To ensure the systematic and transparent administration and management of forest reserves; c. To strengthen forest enforcement and laws; and d. To create public awareness on the importance of sustainable forest resource management.

2. Objectives for Thrust 2 (Protection of Biodiversity and Environmental Services): a. To allocate adequate areas under Totally Protected Areas (TPAs) for environmental services; b. To ensure all forest types, ecosystems and their biodiversity are adequately represented and protected; c. To ensure all degraded forests are restored to enhance their ecological functions; and d. To minimize the impact of forest management activities on environmental services.

3. Objectives for Thrust 3 (Research, Development, Commercialisation and Innovation): a. To strengthen research, development, commercialisation and innovation (RDC&I) programmes in support of forest management; and b. To explore and apply the use of new technologies and innovation.

4. Objectives for Thrust 4 (Economic Well-being): a. To ensure the sustainability and viability of the wood-based industry; b. To optimise forest rent captured from natural forests and forest plantations; c. To explore the potential of Payment for Ecosystems Services (PES) for generating revenues; d. To explore alternative revenue sources from Non-Timber Forest Produce (NTFP); e. To promote forest recreation and nature-based tourism; and f. To advance Sabah towards receiving carbon and climate change related payments. Background 21

5. Objectives for Thrust 5 (Social Well-being): a. To strengthen the participation of local communities in the implementation of forest management activities.

6. Objectives for Thrust 6 (Human Resources Development): a. To strengthen skills and competency of human resources at all level through continuous capacity building; and b. To strengthen organisational structure to support efficiency and innovation in all core administration and management activities.

7. Objectives for Thrust 7 (State, National and International Cooperation and Obligation): a. To observe compliance to all state laws, federal laws and binding international convention; and b. To encourage collaboration at the state, national and international level for long term mutual benefits. Sepilok Laut Reception Centre, Sepilok Mangrove Forest Reserve Andy Chock POLICY THRUST THRUST 1: SUSTAINABILITY OF FOREST RESOURCES OBJECTIVE 1: To maintain at least 50% of Sabah’s land mass under forest reserves and tree cover for long term multiple forest use. STRATEGY ACTION PLAN (1) to ensure (a) to survey, demarcate on the ground and regularly maintain the optimal and and monitor forest reserve boundaries; productive use of (b) to carry out periodic forest resources assessment to forest reserves. support prudent forest management planning; and (c) to regularly update the forest resource management information system. (2) to ensure no (a) the establishment and excision of forest reserves shall be reduction in the discussed and refined by the State Technical Committee area under forest prior for submission to the State Assembly for decision and reserves. approval; and (b) to replace any excised forest reserves with areas of comparable size and quality, in line with Managed Retention Policy towards achieving No Net Loss/Net Gain (NNL/NG). OBJECTIVE 2: To ensure the systematic and transparent administration and management of forest reserves. STRATEGY ACTION PLAN (1) to strengthen the (a) to promote and enhance private sector participation in long implementation of term forest management; responsible forest (b) to prepare Forest Management Plan for all forest reserves; management and its (c) to strengthen internal and independent 3rd party auditing of transparency. forest management; (d) to promote the participation of Civil Society Organisations (CSOs) in forest management; (e) to encourage the independent certification of forest management, to ensure high quality management standards; (f) to strengthen forest fire protection and management; and (g) to cooperate with credible partners for sustainable financing in Sustainable Forest Management (SFM) implementation. Thrust 1: Sustainability Of Forest Resources 23 OBJECTIVE 3: To strengthen forest enforcement and laws. STRATEGY ACTION PLAN (1) to ensure the (a) to carry out regular monitoring activities; strict enforcement (b) to strengthen enforcement teams and activities; of forest laws and (c) to conduct regular training on enforcement, investigation regulations. and prosecution procedures; (d) to empower local communities on forest protection activities; (e) to strengthen collaboration with other states and national enforcement agencies; and (f) to strengthen forest laws, other relevant enforced rules and regulations [Forest Enactment 1968, Forest Rules 1969, Forest (Timber Enactment) 2015], through periodic reviews. OBJECTIVE 4: To create public awareness on the importance of sustainable forest resource management. STRATEGY ACTION PLAN (1) to ensure (a) to conduct regular conferences, workshops and public awareness consultations involving relevant stakeholders; programmes are (b) to conduct environmental awareness campaigns; properly formulated (c) to develop and disseminate educational and environmental and adopted. awareness materials; (d) to support environmental education programmes for relevant target groups; and (e) to strengthen networking with other relevant agencies and stakeholders. (2) to ensure the (a) to identify new forest areas to be developed as nature effectiveness of centres; Nature Centres (b) to improve interpretation skills and knowledge; and in creating and (c) to enhance existing facilities of Nature Centres. instilling public awareness. 24 Sabah Forest Policy 2018 POLICY THRUST THRUST 2: PROTECTION OF BIODIVERSITY AND ENVIRONMENTAL SERVICES OBJECTIVE 1: To allocate adequate areas under Totally Protected Areas (TPAs) for environmental services. STRATEGY ACTION PLAN (1) to ensure (a) to identify forest reserves suitable to be reclassified as sufficient TPAs for TPAs; the protection and (b) to identify potential forested areas to be constituted as enhancement of TPAs; and the environmental (c) to have not less than 30% of Sabah’s land area under services. TPAs by the year 2025. OBJECTIVE 2: To ensure all forest types, ecosystems and their biodiversity are adequately represented and protected. STRATEGY ACTION PLAN (1) to establish (a) to identify and map out forest types within forest reserves; and determine (b) to protect rare and endangered flora and fauna; the conservation (c) to document biodiversity for each forest type; status of each (d) to ensure forest management planning takes into account forest type and their connectivity of protected areas; and biodiversity. (e) to identify and conserve endangered forest ecosystem based on Managed Retention Policy towards achieving No Net Loss/Net Gain (NNL/NG). OBJECTIVE 3: To ensure all degraded forests are restored to enhance their ecological functions. STRATEGY ACTION PLAN (1) to identify (a) to formulate and implement restoration plan for degraded areas of degraded forests; forests in need of (b) to monitor the effectiveness of the restoration activities; restoration. and (c) to map out and record the restored forest areas. Thrust 2: Protection of Biodiversity and Environmental Services 25 OBJECTIVE 4: To minimize the impact of forest management activities on environmental services. STRATEGY ACTION PLAN (1) to employ best (a) to ensure RIL guidelines are enhanced; management (b) to identify and protect High Conservation Value (HCV) practices in sites within forest areas; harvesting (c) to establish Standard Operating Procedures (SOPs) for operations. relevant forest management activities; and (d) to explore the use of new low impact harvesting technologies. Ubaldus Majawal Pristine mangrove forest in the Bidadari River, Trusan Kinabatangan Forest Reserve 26 Sabah Forest Policy 2018 POLICY THRUST THRUST 3: RESEARCH, DEVELOPMENT, COMMERCIALISATION AND INNOVATION (RDC&I) OBJECTIVE 1: To strengthen research, development, commercialisation and innovation (RDC&I) programmes in support of forest management STRATEGY ACTION PLAN (1) to ensure forest (a) to identify and incorporate relevant research programmes policies and their to support SFM implementation; implementation (b) to engage with the private sector on RDC&I; are supported by (c) to develop collaborative research with the private sector; scientific research. (d) to publish and disseminate research results; (e) to patent and commercialise research and development outputs; and (f) to engage at the local and international levels on scientific research. (2) to ensure (a) to conduct training to ensure skills and competency of competency of researchers are enhanced; and researchers. (b) to collaborate with local and international institutions on the implementation of research programmes. OBJECTIVE 2: To explore and apply the use of new technologies and innovation. STRATEGY ACTION PLAN (1) to employ (a) to develop, enhance and continuously apply best forest the appropriate management techniques to reduce adverse impacts on the technology forest environment; and innovation (b) to apply the latest Geographical Information System and to improve Remote Sensing technologies; and management (c) to optimise the utilization of the latest Information and efficiency. Communication Technology (ICT) hardware and software. Thrust 3: Research, Development, Commercialisation and Innovation 27 THRUST 4: ECONOMIC WELL–BEING OBJECTIVE 1: To ensure the sustainability and viability of the wood-based industry. STRATEGY ACTION PLAN (1) to improve the (a) to intensify Timber Stand Improvement (TSI) activities; productivity of (b) to enhance the utilization of fast growing indigenous natural forests for species; and sustainable timber (c) to explore new incentives for forest restoration. production. (2) to encourage (a) to provide financial incentives and new innovative tax relief and strengthen the for forest plantations establishment; development of (b) to allocate sufficient areas for forest plantation forest plantations establishments; for safeguarding (c) to determine site suitability for various forest plantation the sustainability of species; timber supply. (d) to control pest and diseases in forest plantations; (e) to improve technology for forest plantations establishment; (f) to certify forest plantation areas with any internationally recognized certification scheme; and (g) to emphasize site-species matching. (3) to optimise (a) to engage vertical integration of the upstream and and improve the downstream wood-based industries; utilization of raw (b) to reduce timber wastage in harvesting operations; and materials. (c) to use improved and new technology in wood-based processing and products diversification. (4) to restructure (a) to encourage horizontal integration of wood manufacturers the wood-based towards manufacturing of high value-added products; industries based (b) to encourage the use of green technology in the wood- on comparative based industries; and advantage. (c) to create “unique branding” for wood products produced in line with good forest governance. OBJECTIVE 2: To optimise forest rent captured from natural forests and forest plantations. STRATEGY ACTION PLAN (1) to maximise (a) to continuously review the forest rent structure in line with the collection of market forces; and forest rent to the (b) to explore potential sources of revenue that can be derived government. from timber and non-timber products. 28 Sabah Forest Policy 2018 POLICY THRUST OBJECTIVE 3: To explore the potential of Payment for Ecosystem Services (PES) for generating revenues. STRATEGY ACTION PLAN (1) to develop a (a) to identify opportunities for PES; state-wide scheme (b) to develop institutional mechanisms to support PES; for PES. (c) to enact laws related to PES; (d) to create public awareness on the importance of PES; and (e) to intensify marketing of PES. OBJECTIVE 4: To explore alternative revenue sources from Non-Timber Forest Produce (NTFP). STRATEGY ACTION PLAN (1) to optimise (a) to identify forest species with potential commercial value; utilisation of NTFP. (b) to develop technology for commercialising NTFP; and (c) to explore potential market for NTFP. OBJECTIVE 5: To promote forest recreation and nature-based tourism. STRATEGY ACTION PLAN (1) to optimise (a) to identify and develop potential sites for forest recreation revenue generation and nature-based tourism consistent with the state tourism from forest development policy; recreation and (b) to encourage private sector participation in the development nature-based of forest recreation and nature based tourism; tourism. (c) to promote local community participation in forest recreation and nature-based tourism; (d) to intensify marketing promotion for forest recreation and nature-based tourism products; and (e) to provide accessibility to key forest recreation and nature- based tourism areas. Thrust 4: Economic Well–Being 29 OBJECTIVE 6: To advance Sabah towards receiving carbon and climate change related payments. STRATEGY ACTION PLAN (1) to further explore (a) to advance the development of policy structures related to the feasibility of carbon, REDD+ and climate change; carbon project, (b) to develop legal and institutional mechanisms and REDD+ and climate framework to support the implementation of carbon project, change initiatives to REDD+ and climate change initiative; generate revenue (c) to improve laws related to REDD+; for the state. (d) to prepare comprehensive environmental and social safeguards related to carbon project, REDD+ and climate change; (e) to prepare access and benefit sharing procedures related to carbon project, REDD+ and climate change related payments; (f) to put in place Sabah forest monitoring system as part of the Monitoring, Reporting and Verification (MRV) related to carbon project REDD+ and climate change; and (g) to explore carbon project, REDD+ and climate change related payments. 30 Kulamba Field Policy Sabah Forest Centre at Lower Kinabatangan Segama Wetland Thrust 2018 Ramsar,4: Economic Well–Being Trusan Kinabatangan Forest Reserve POLICY THRUST THRUST 5: SOCIAL WELL-BEING OBJECTIVE 1: To strengthen the participation of local communities in the implementation of forest management activities. STRATEGY ACTION PLAN (1) to recognise (a) to carry out regular consultations and dialogues with local community communities; engagements in (b) to give employment preference to local communities; forest management (c) to give preference to local communities in providing activities. contract services related to forest operations; (d) to consolidate a people-centric approach in forest management planning and decision making process; and (e) to institutionalise social impact assessment in the implementation of any forest management activities. (2) to encourage (a) to promote participation of Native entrepreneurs in the Native participation forest industries; and in forest industries. (b) to assist Native entrepreneurs on matters related to the management of forest industries by providing the appropriate incentives and mechanism. Thrust 5: Social Well-Being 31 View of Mt Kinabalu from the peak of Mt Trus Madi POLICY THRUST THRUST 6: HUMAN RESOURCE DEVELOPMENT OBJECTIVE 1: To strengthen skills and competency of human resources at all level through continuous capacity building. STRATEGY ACTION PLAN (1) to ensure training (a) to identify and develop training modules for the programmes enhancement of skills and competencies at all level; are developed (b) to ensure that training keeps abreast with advancement in and executed to knowledge and technologies; and improve skills and (c) to ensure forestry training meets occupational skills competencies of the standard. human resource. OBJECTIVE 2: To strengthen organisational structure to support efficiency and innovation in administration and management. STRATEGY ACTION PLAN (1) to periodically (a) to optimise potential capabilities of human resources; evaluate and review (b) to observe career development of human resources; the organisational (c) to provide incentives on new ideas and innovation; structure and its (d) to strengthen the implementation of Occupational Safety requirements. and Health Management (OSHM); and (e) to strengthen the process of succession planning in ensuring organisational efficiency. Sun rise view of Deramakot Forest Reserve Thrust 6: Human Resource Development 33 Videographic Productions Sdn. Bhd. 34 Sabah Forest Policy 2018 7-tier Maliau Falls POLICY THRUST THRUST 7: STATE, NATIONAL AND INTERNATIONAL COOPERATION AND OBLIGATIONS OBJECTIVE 1: To observe compliance to all state laws, federal laws and binding international conventions. STRATEGY ACTION PLAN (1) to ensure (a) to create public awareness and enhance understanding on observance of all relevant state laws, federal laws and binding international state laws, federal conventions; laws and binding (b) to ensure forest management planning incorporates all international relevant state laws, federal laws and binding international conventions. conventions; and (c) to formulate and implement continuous capacity building programmes to support negotiations and obligations of binding international agreements. OBJECTIVE 2: To encourage collaboration at the state, national and international level for long term mutual benefits. STRATEGY ACTION PLAN (1) to strengthen (a) to institutionalise and promote transparency in the national and implementation of sustainable forest management; international (b) to strengthen networking with relevant multi-stakeholders collaboration in the through participation at state, national and international forestry sector. forums; and (c) to identify, initiate and implement suitable projects for collaborative partnerships. Thrust 7: State, National and International Cooperation and Obligations 35 Imbak Canyon LATAR BELAKANG S abah adalah negeri kedua terbesar di Malaysia dengan keluasan lebih kurang 7.4 juta hektar terletak di utara timur laut Pulau Borneo. Lebih kurang 59% negeri ini masih diliputi hutan merangkumi Hutan Simpan, Taman-Taman Sabah, Sanktuari Hidupan Liar dan hutan tanah kerajaan. Hutan hujan tropika Sabah adalah merupakan antara hutan yang mempunyai kepelbagaian flora dan fauna yang tinggi di dunia serta kaya dari segi nilai biodiversiti dan ekonomi. Kebanyakan hutan di Sabah adalah terletak di kawasan ekologi luas yang dikenali sebagai “Heart of Borneo (HoB)”. Negeri ini bertuah kerana kerajaan mengiktiraf kepentingan hutan lebih awal dengan penubuhan Jabatan Perhutanan pada tahun 1914 yang pada masa itu masih di bawah pemerintahan British Borneo Chartered Company. Matlamat asal Jabatan adalah untuk mengutip royalti daripada operasi pembalakan. Dengan adanya Dasar Hutan 1954, Enakmen Hutan 1968 dan Peraturan-Peraturan Hutan 1969, peranan Jabatan ini telah berkembang dengan mengambil kira aspek perlindungan dan pemuliharaan hutan simpan negeri serta kawasan hutan yang lain. Peranan Jabatan Perhutanan telah berkembang lagi dengan pelaksanaan SFM di seluruh negeri pada tahun 1997. Pengalaman awal dalam melaksanakan konsep SFM bermula pada tahun 1989 bila Hutan Simpan Deramakot (DFR) dipilih sebagai model hutan yang diurus dengan baik di bawah kolaborasi antara SFD dan German Organisation for Technical Cooperation (GTZ). Projek ini telah mencapai satu kejayaan dan ia kemudiannya dikembangkan ke kawasan-kawasan Unit Pengurusan Hutan (FMU) bermula pada September 1997, iaitu bila Kerajaan Negeri melalui kerjasama pintar dengan sektor swasta menandatangani lesen jangkamasa panjang yang dikenali sebagai Sustainable Forest Management Licence Agreement (SFMLA). Di bawah sistem FMU ini, pemegang lesen SFMLA dikehendaki melaksanakan aktiviti pengurusan hutan berdasarkan Pelan Pengurusan Hutan 10 tahun. Pelan ini menghuraikan bagaimana kawasan FMU boleh diurus secara mampan melalui konsep pengurusan hutan pelbagai-guna di mana aspek sosial, ekonomi dan persekitaran diambil kira. Ini termasuklah pengezonan kawasan di mana kawasan FMU dizonkan kepada beberapa guna-tanah utama seperti pengusahahasilan, perlindungan dan guna-tanah spesifik yang lain. Sejak diperkenalkan dua dekad lalu, pelaksanaan SFM di Sabah telah mencapai kejayaan yang ketara dalam mengurus sumber hutan secara lestari dan tadbir urus baik. Sasaran kerajaan adalah untuk mengembangkan model Deramakot ke seluruh kawasan hutan simpan komersial di Sabah secara sistematik dan berperingkat. Latar Belakang 37 Pengiktirafan Hutan Simpan Deramakot sebagai hutan hujan tropika pertama di dunia mendapat pensijilan hutan Forest Stewardship Council (FSC) dalam tahun 1997 merupakan satu pencapaian terbesar dalam pelaksanaan SFM di Sabah. Di samping itu, kerja-kerja restorasi hutan dan pembangunan ladang hutan terus menjadi aktiviti utama SFM. Aktiviti ini penting untuk meningkatkan stok dirian pokok hutan asli dan ladang hutan bagi bekalan kayu pada masa akan datang. Jumlah kumulatif kawasan hutan yang telah dipulihkan melalui rawatan silvikultur, penanaman pokok dan perladangan hutan adalah seluas lebih kurang 750,000 hektar setakat ini. Mengambilkira kawasan terkini di bawah hutan simpan perlindungan (Kelas I, VI dan VII), Taman-Taman Sabah dan Sanktuari Hidupan Liar, Kawasan Terlindung Sepenuhnya (TPA) di Sabah adalah lebih kurang 26% daripada keluasan negeri atau seluas 1.9 juta hektar. Sasaran Kerajaan Negeri adalah untuk mewartakan tidak kurang 30% daripada keluasan negeri Sabah atau 2.2 juta hektar sebagai TPA menjelang tahun 2025. Kini, seluas lebih kurang 860,519 hektar kawasan hutan negeri ini telah mendapat pensijilan. Ini termasuklah 629,015 hektar disijilkan di bawah Forest Stewardship Council (FSC), 178,065 hektar di bawah MTCS-PEFC (Malaysian Timber Certification Scheme-Programme for the Endorsement of Forest Certification), 78,827 hektar di bawah Ramsar, dan 149 hektar di bawah MSISO 9001:2008. Kerajaan Negeri adalah komited untuk mensijilkan semua kawasan hutan simpan, secara berperingkat- peringkat. Dengan penurunan pengeluaran kayu dari hutan asli, ladang hutan akan menjadi sumber bekalan kayu yang penting kepada negeri ini pada masa akan datang. Menjelang tahun 2030, dianggarkan 2.5 juta meter padu bekalan kayu akan diperolehi dari ladang hutan terdiri dari spesis pokok eksotik atau spesis tempatan. Selain itu, dijangkakan isipadu pengeluaran kayu dari hutan asli yang telah dipulihkan akan meningkat menjelang tahun 2030. Berdasarkan unjuran ini, bekalan bahan mentah untuk industri berasaskan kayu di Sabah akan mencukupi dan industri ini dijangka akan berkembang semula. Kerajaan Negeri juga telah melaksanakan pelbagai inisiatif untuk memperoleh sumber-sumber pendapatan baharu dari hasil-hasil hutan seperti karbon, PES, dan NTFP. Oleh itu, adalah penting supaya Dasar Hutan Sabah 2018 yang baharu ini diselaraskan dengan perkembangan sektor perhutanan negeri terkini untuk mencapai visi ke arah merealisasikan SFM bagi faedah ekonomi, sosial dan alam sekitar negeri yang mampan. Tumpuan adalah diberikan kepada pemuliharaan biodiversiti melalui pewartaan kawasan TPA dan penerokaan terhadap sumber pendapatan baharu dari hasil hutan. Ini termasuklah pelaksanaan pemuliharaan biodiversiti melalui pewartaan kawasan 38 Dasar Hutan Sabah 2018 LATAR BELAKANG TPA dan penerokaan terhadap sumber pendapatan baharu dari hasil hutan. Dasar ini terdiri dari 7 teras iaitu kelestarian sumber-sumber hutan; perlindungan biodiversiti dan perkhidmatan alam sekitar; penyelidikan, pembangunan, pengkomersialan dan inovasi (RDC&I); kesejahteraan ekonomi; kesejahteraan sosial; pembangunan sumber manusia; dan kerjasama dan obligasi peringkat negeri, nasional dan antarabangsa. Di bawah setiap teras, terdapat 28 strategi dan 111 pelan tindakan untuk mencapai matlamat Dasar ini. Berikut adalah objektif-objektif dasar di bawah setiap teras:

1. Teras 1: Kelestarian Sumber-Sumber Hutan a. untuk mengekalkan sekurang-kurangnya 50% Kawasan Negeri Sabah sebagai hutan simpan dan litupan pokok untuk pelbagai guna hutan jangka panjang; b. untuk memastikan pentadbiran dan pengurusan hutan simpan yang sistematik dan telus; c. untuk memperkasakan penguatkuasaan dan undang-undang hutan; dan d. untuk mewujudkan kesedaran awam mengenai kepentingan pengurusan sumber hutan secara mampan.

2. Teras 2: Perlindungan Biodiversiti dan Perkhidmatan Alam Sekitar a. untuk memperuntukkan kawasan yang mencukupi sebagai Kawasan Dilindungi Sepenuhnya (TPA) untuk perkhidmatan alam sekitar; b. untuk memastikan semua jenis hutan, ekosistem dan biodiversitinya adalah diwakili secukupnya dan dilindungi; c. untuk memastikan semua kawasan hutan terosot dipulihkan bagi meningkatkan fungsi-fungsi ekologi hutan tersebut; dan d. untuk mengurangkan impak aktiviti pengurusan hutan terhadap perkhidmatan alam sekitar.

3. Teras 3: Penyelidikan, Pembangunan, Pengkomersialan dan Inovasi (RDC&I) a. untuk memperkasakan program penyelidikan, pembangunan, pengkomersialan dan inovasi (RDC&I) dalam menyokong pengurusan hutan; dan b. untuk meneroka dan mengaplikasikan penggunaan teknologi dan inovasi yang baharu.

4. Teras 4: Kesejahteraan Ekonomi a. untuk memastikan industri berasaskan kayu yang mampan dan berdaya maju; b. untuk mengoptimakan hasil sewaan hutan (forest rent) dari hutan asli dan ladang hutan; c. untuk mengkaji potensi Bayaran Perkhidmatan Ekosistem (PES) untuk menjana pendapatan; Latar Belakang 39 d. untuk meneroka sumber-sumber pendapatan alternatif dari Hasil Hutan Bukan Kayu (NTFP); e. untuk mempromosi rekreasi hutan dan pelancongan berasaskan alam semulajadi; dan f. untuk memajukan Sabah ke arah memperoleh pembayaran berkaitan karbon dan perubahan iklim.

5. Teras 5: Kesejahteraan Sosial a. untuk memperkukuhkan penyertaan masyarakat tempatan dalam pelaksanaan aktiviti pengurusan hutan.

6. Teras 6: Pembangunan Sumber Manusia a. untuk mengukuhkan kemahiran dan kecekapan sumber manusia di semua peringkat melalui pembangunan kapasiti yang berterusan; dan b. untuk mengukuhkan struktur organisasi bagi menyokong kecekapan dan inovasi dalam pentadbiran dan pengurusan.

7. Teras 7: Kerjasama dan Obligasi Peringkat Negeri, Nasional dan Antarabangsa a. untuk mematuhi undang-undang negeri, undang-undang persekutuan dan konvensyen antarabangsa yang mengikat; dan b. untuk menggalakkan kolaborasi di peringkat negeri, nasional dan antarabangsa dalam sektor perhutanan untuk faedah bersama. 40 Dasar Hutan Sabah 2018 Danum Valley TERAS POLISI TERAS 1: KELESTARIAN SUMBER-SUMBER HUTAN OBJEKTIF 1: Untuk mengekalkan sekurang-kurangnya 50% Kawasan Negeri Sabah sebagai hutan simpan dan litupan pokok untuk pelbagai guna hutan jangka panjang. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk menjalankan survei, menanda, menyelenggara dan memastikan memantau sempadan hutan simpan di lapangan; penggunaan hutan (b) untuk membuat penilaian berkala sumber hutan untuk simpan secara membantu dalam penyediaan perancangan sumber hutan optimum dan yang berhemah; dan produktif. (c) untuk mengemaskini sistem maklumat pengurusan sumber hutan secara berterusan. (2) untuk (a) penubuhan dan pembubaran kawasan hutan simpan memastikan tiada hendaklah dibincangkan dan diperhalusi diperingkat pengurangan Jawatankuasa Teknikal Negeri sebelum dikemukakan kawasan hutan kepada Dewan Undangan Negeri untuk pertimbangan dan simpan. kelulusan; dan (b) untuk menggantikan mana-mana kawasan hutan simpan yang telah dibubarkan dengan kawasan yang sepadan dari segi saiz dan kualiti selaras dengan Managed Retention Policy kearah mencapai NNL/NG. OBJEKTIF 2: Untuk memastikan pentadbiran dan pengurusan hutan simpan yang sistematik dan telus. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mempromosikan dan menggalakkan penglibatan memperkasakan sektor swasta dalam pengurusan hutan jangka panjang; pelaksanaan (b) untuk menyediakan Pelan Pengurusan Hutan untuk semua pengurusan kawasan hutan simpan; hutan yang (c) untuk memperkukuhkan pengauditan dalaman dan bertanggungjawab pengauditan bebas pengurusan hutan; (d) untuk menggalakkan penglibatan Pertubuhan Masyarakat dan telus. Sivil (CSO) di dalam pengurusan hutan; (e) untuk menggalakkan pensijilan pengurusan hutan bagi mencapai piawaian pengurusan yang berkualiti tinggi; (f) untuk mengukuhkan perlindungan dan pengurusan kebakaran hutan; dan (g) untuk menjalin kerjasama dengan rakan kongsi yang berkeupayaan untuk pembiayaan kewangan mampan dalam pelaksanaan Pengurusan Hutan Secara Mampan (SFM). Teras 1: Kelestarian Sumber-Sumber Hutan 41 OBJEKTIF 3: Untuk memperkasakan penguatkuasaan dan undang-undang hutan. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk menjalankan aktiviti pemantauan secara berterusan; memastikan (b) untuk memperkasakan pasukan dan aktiviti penguatkuasaan; penguatkuasaan (c) untuk mengadakan latihan penguatkuasaan, penyiasatan undang-undang dan dan tatacara pendakwaan secara berterusan; peraturan hutan (d) untuk memberi kuasa kepada masyarakat tempatan dalam yang tegas. aktiviti perlindungan hutan; (e) untuk mengukuhkan kerjasama dengan agensi-agensi penguatkuasaan peringkat negeri dan nasional; dan (f) untuk mengukuhkan undang-undang, kaedah-kaedah dan peraturan-peraturan hutan [Enakmen Hutan 1968, Kaedah-Kaedah Hutan 1969, Enakmen Hutan (Kayu) 2015] melalui kajian secara berkala. OBJEKTIF 4: Untuk mewujudkan kesedaran awam mengenai kepentingan pengurusan sumber hutan secara mampan. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk menganjurkan persidangan, bengkel dan konsultasi memastikan yang melibatkan pihak-pihak berkepentingan berkaitan; program kesedaran (b) untuk melaksanakan kempen kesedaran alam sekitar; awam disediakan (c) untuk menyediakan dan menyebarkan bahan-bahan secara teratur dan berkaitan pendidikan dan kesedaran alam sekitar; diterima pakai. (d) untuk menyokong program pendidikan alam sekitar untuk kumpulan sasaran yang berkaitan; dan (e) untuk mengukuhkan rangkaian kerjasama dengan agensi- agensi dan pihak-pihak berkepentingan yang berkaitan. (2) untuk (a) untuk mengenalpasti kawasan hutan baharu untuk memastikan dibangunkan sebagai pusat sejadi; keberkesanan (b) untuk meningkatkan pengetahuan dan kemahiran pusat-pusat sejadi interpretasi; dan dalam memupuk (c) untuk meningkatkan kemudahan yang sedia ada di pusat- dan mewujudkan pusat sejadi. kesedaran awam. 42 Dasar Hutan Sabah 2018 TERAS POLISI TERAS 2: PERLINDUNGAN BIODIVERSITI DAN PERKHIDMATAN ALAM SEKITAR OBJEKTIF 1: Untuk memperuntukkan kawasan yang mencukupi sebagai Kawasan Dilindungi Sepenuhnya (TPA) untuk perkhidmatan alam sekitar. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mengenalpasti hutan simpan yang sesuai dikelaskan memastikan semula sebagai TPA; kawasan TPA (b) untuk mengenalpasti kawasan hutan yang berpotensi adalah mencukupi untuk diwartakan sebagai TPA; dan untuk perlindungan (c) mempunyai tidak kurang dari 30% dari luas kawasan dan peningkatan negeri Sabah sebagai TPA menjelang tahun 2025. perkhidmatan alam sekitar. OBJEKTIF 2: Untuk memastikan semua jenis hutan, ekosistem dan biodiversitinya adalah diwakili secukupnya dan dilindungi. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mengenalpasti dan memetakan jenis hutan di dalam mewujudkan dan kawasan hutan simpan; menentukan status (b) untuk melindungi flora dan fauna yang jarang ditemui dan konservasi bagi terancam; semua jenis hutan (c) untuk mendokumenkan biodiversiti untuk semua jenis dan biodiversitinya. hutan; (d) untuk memastikan perancangan pengurusan hutan mengambilkira kesalinghubungan kawasan yang dilindungi; dan (e) untuk mengenalpasti dan memulihara ekosistem hutan terancam berdasarkan Managed Retention Policy ke arah mencapai No Net Loss/Net Gain (NNL/NG). OBJEKTIF 3: Memastikan semua kawasan hutan terosot dipulihkan bagi meningkatkan fungsi-fungsi ekologi hutan tersebut. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk merangka dan melaksanakan pelan restorasi untuk mengenalpasti kawasan hutan terosot; kawasan hutan (b) untuk memantau keberkesanan aktiviti restorasi; dan terosot yang perlu (c) untuk memetakan dan merekodkan kawasan hutan yang dipulihkan. dipulihkan. Teras 2: Perlindungan Biodiversiti dan Perkhidmatan Alam Sekitar 43 OBJEKTIF 4: Untuk mengurangkan impak aktiviti pengurusan hutan terhadap perkhidmatan alam sekitar. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk memastikan garis panduan RIL ditambahbaik; melaksanakan (b) untuk mengenalpasti dan melindungi kawasan Bernilai amalan pengurusan Konservasi Tinggi (HCV) di dalam hutan simpan; terbaik dalam (c) untuk mewujudkan Prosedur Operasi Standard (SOP) operasi penuaian. untuk aktiviti pengurusan hutan yang berkaitan; dan (d) untuk meneroka penggunaan teknologi baharu penuaian berimpak rendah. Pemandangan udara Maliau Basin 44 Dasar Hutan Sabah 2018 TERAS POLISI TERAS 3: PENYELIDIKAN, PEMBANGUNAN, PENGKOMERSIALAN DAN INOVASI (RDC&I) OBJEKTIF 1: Untuk memperkasakan program penyelidikan, pembangunan, pengkomersialan dan inovasi (RDC&I) dalam menyokong pengurusan hutan. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mengenalpasti dan menyediakan program memastikan penyelidikan yang berkaitan untuk menyokong pelaksanaan pelaksanaan SFM; dasar perhutanan (b) untuk melibatkan sektor swasta dalam RDC&I; disokong oleh (c) untuk membangunkan kerjasama penyelidikan dengan penyelidikan sektor swasta; saintifik. (d) untuk menerbitkan dan menyebarkan hasil penyelidikan; (e) untuk mempatenkan dan mengkomersialkan hasil penyelidikan dan pembangunan; dan (f) untuk melibatkan diri dalam kajian saintifik di peringkat tempatan dan antarabangsa. (2) untuk (a) untuk mengadakan latihan untuk memastikan kemahiran memastikan dan kecekapan penyelidik dipertingkatkan; dan kecekapan (b) untuk berkerjasama dengan institusi tempatan dan penyelidik. antarabangsa dalam pelaksanaan program penyelidikan. OBJEKTIF 2: Untuk meneroka dan mengaplikasi penggunaan teknologi dan inovasi yang baharu. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk membangunkan, meningkatkan dan menggunakan menggunakan secara berterusan teknik pengurusan hutan terbaik bagi teknologi dan mengurangkan kesan buruk kepada persekitaran hutan; inovasi yang sesuai (b) untuk menggunakan teknologi Sistem Maklumat Geografi bagi meningkatkan dan Remote Sensing yang terkini; dan kecekapan (c) untuk mengoptimakan penggunaan peralatan dan perisian pengurusan. Teknologi Maklumat dan Komunikasi (ICT) yang terkini. Teras 3: Penyelidikan, Pembangunan, Pengkomersialan dan Inovasi (RDC&I) 45 46 Dasar Hutan Sabah 2018 Lower Kinabatangan Segama Wetland Ramsar site TERAS POLISI TERAS 4: KESEJAHTERAAN EKONOMI OBJEKTIF 1: Untuk memastikan industri berasaskan kayu yang mampan dan berdaya maju. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk memperkasakan aktiviti rawatan dan pemulihan memperbaiki hutan (TSI); produktiviti (b) untuk meningkatkan penggunaan spesis pokok tempatan hutan asli untuk yang cepat tumbuh; dan pengeluaran kayu (c) untuk meneroka insentif baharu untuk pemulihan hutan. secara mampan. (2) untuk (a) untuk menyediakan insentif kewangan dan pelepasan menggalakkan cukai untuk penubuhan ladang hutan; dan mengukuhkan (b) untuk memperuntukkan kawasan yang mencukupi untuk pembangunan penubuhan ladang hutan; ladang hutan untuk (c) untuk menentukan kesesuaian tapak bagi pelbagai spesis menjamin bekalan ladang hutan; (d) untuk mengawal serangga perosak dan penyakit di ladang sumber kayu yang hutan; mampan. (e) untuk memperbaharui teknologi penubuhan ladang hutan; (f) untuk mensijilkan kawasan ladang hutan dengan mana- mana skim pensijilan hutan yang diiktiraf di peringkat antarabangsa; dan (g) untuk memberi penekanan terhadap kesesuaian kawasan tanaman dengan spesis yang digunakan. (3) untuk (a) untuk melaksanakan integrasi vertikal industri berasaskan mengoptimakan kayu huluan dan hiliran; dan meningkatkan (b) untuk mengurangkan pembaziran kayu dalam operasi penggunaan bahan- penuaian; dan bahan mentah. (c) untuk menggunakan teknologi terkini dan terbaik dalam pemprosesan dan mempelbagaikan produk berasaskan kayu. (4) untuk (a) untuk menggalakkan integrasi mendatar pengeluar kayu menstruktur semula ke arah penghasilan produk bernilai tambah tinggi; industri berasaskan (b) untuk menggalakkan penggunaan teknologi hijau di dalam kayu berdasarkan industri berasaskan kayu; dan kelebihan (c) untuk mewujudkan penjenamaan unik produk kayu yang berbanding dihasilkan selaras dengan tadbir urus hutan yang baik. (comparative advantage). Teras 4: Kesejahteraan Ekonomi 47 OBJEKTIF 2: Untuk mengoptimakan hasil sewaan hutan (forest rent) dari hutan asli dan ladang hutan. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mengkaji dan menilai secara berterusan struktur memaksimumkan sewaan hutan selari dengan kuasa pasaran; dan kutipan hasil (b) untuk meneroka sumber-sumber berpotensi menjana sewaan hutan pendapatan yang boleh diperolehi dari produk kayu dan kepada Kerajaan. produk bukan kayu. OBJEKTIF 3: Untuk mengkaji potensi Bayaran Perkhidmatan Ekosistem (PES) untuk menjana pendapatan. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mengenalpasti peluang untuk PES; membangunkan (b) untuk membangun kerangka institusi bagi menyokong skim PES negeri. PES; (c) untuk menggubal undang-undang berkaitan PES; (d) untuk meningkatkan kesedaran awam mengenai kepentingan PES; dan (e) untuk meningkatkan pemasaran PES. OBJEKTIF 4: Untuk meneroka sumber-sumber pendapatan alternatif dari Hasil Hutan Bukan Kayu (NTFP). STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mengenalpasti spesis hutan yang mempunyai mengoptimakan potensi nilai komersial; penggunaan NTFP. (b) untuk membangunkan teknologi untuk mengkomersialkan NTFP; dan (c) untuk meneroka potensi pasaran untuk NTFP. 48 Dasar Hutan Sabah 2018 TERAS POLISI OBJEKTIF 5: Untuk mempromosi rekreasi hutan dan pelancongan berasaskan alam semulajadi. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mengenalpasti dan membangunkan kawasan mengoptimakan yang berpotensi untuk rekreasi hutan dan pelancongan penjanaan berasaskan alam semula jadi selaras dengan dasar pendapatan pembangunan pelancongan negeri; daripada aktiviti (b) untuk menggalakkan penyertaan sektor swasta dalam rekreasi hutan pembangunan rekreasi hutan dan pelancongan berasaskan alam semula jadi; dan pelancongan (c) untuk menggalakkan penglibatan masyarakat tempatan berasaskan alam dalam rekreasi hutan dan pelancongan berasaskan alam semula jadi. semula jadi; (d) untuk memperkasakan promosi pemasaran untuk produk rekreasi hutan dan pelancongan berasaskan alam semula jadi; dan (e) untuk menyediakan akses ke kawasan-kawasan utama rekreasi hutan dan pelancongan berasaskan alam semula jadi. OBJEKTIF 6: Untuk memajukan Sabah ke arah memperoleh pembayaran berkaitan karbon dan perubahan iklim. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk meneroka (a) untuk meningkatkan pembangunan struktur polisi berkaitan kebolehlaksanaan karbon, REDD+ dan perubahan iklim; projek karbon, (b) untuk membangunkan mekanisma dan kerangka institusi inisiatif REDD+ untuk menyokong pelaksanaan projek karbon, program dan perubahan REDD+ dan perubahan iklim; iklim bagi menjana (c) untuk menambahbaik undang-undang berkaitan REDD+; pendapatan untuk (d) untuk menyediakan perlindungan alam sekitar dan sosial kerajaan. yang komprehensif berkaitan dengan projek karbon, REDD+ dan perubahan iklim; (e) menyediakan prosedur akses dan perkongsian faedah berkaitan pembayaran projek karbon, REDD+ dan perubahan iklim; (f) untuk mewujudkan sistem pemantauan hutan Sabah sebagai sebahagian dari Pemantauan, Pelaporan dan Verifikasi (MRV) berkaitan dengan projek karbon, REDD+ dan perubahan iklim; dan (g) untuk mengenalpasti kaedah pembayaran berkaitan projek karbon, REDD+ dan perubahan iklim. Teras 4: Kesejahteraan Ekonomi 49 50 Dasar Hutan Sabah 2018 Mass flowering of Dipterocarps at Kalabakan Forest Reserve TERAS POLISI TERAS 5: KESEJAHTERAAN SOSIAL OBJEKTIF 1: Untuk memperkukuhkan penglibatan masyarakat tempatan dalam pelaksanaan aktiviti pengurusan hutan. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk mengiktiraf (a) untuk mengadakan sesi konsultasi dan dialog secara penglibatan berkala dengan masyarakat tempatan; masyarakat di (b) untuk memberi keutamaan peluang pekerjaan kepada dalam aktiviti masyarakat tempatan; pengurusan hutan. (c) untuk memberi keutamaan peluang mendapatkan kontrak perkhidmatan yang berkaitan dengan operasi perhutanan kepada masyarakat tempatan; (d) untuk mengukuhkan pendekatan mesra rakyat di dalam proses membuat keputusan dan perancangan pengurusan hutan; dan (e) untuk menginstitusikan penilaian impak sosial terhadap pelaksanaan aktiviti pengurusan hutan. (2) untuk (a) untuk menggalakkan penyertaan usahawan Anak Negeri menggalakan di dalam industri perhutanan; dan penyertaan Anak (b) untuk membantu usahawan Anak Negeri di dalam perkara Negeri di dalam yang berkaitan dengan pengurusan industri perhutanan industri perhutanan. dengan menyediakan insentif dan mekanisma yang sesuai. Gajah Pygmy Borneo (Elephas maximus borneensis) dalam Hutan Simpan Ulu-Segama. Teras 5: Kesejahteraan Sosial 51 TERAS 6: PEMBANGUNAN SUMBER MANUSIA OBJEKTIF 1: Untuk mengukuhkan kemahiran dan kecekapan sumber manusia di semua peringkat melalui pembangunan kapasiti yang berterusan. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk membangun modul latihan bagi meningkatkan memastikan kemahiran dan kecekapan di semua peringkat; program latihan (b) untuk memastikan program latihan seiring dengan dibangunkan dan kemajuan pengetahuan dan teknologi; dan dilaksanakan bagi (c) untuk memastikan semua program latihan perhutanan meningkatkan memenuhi piawaian kemahiran pekerjaan. kemahiran dan kecekapan sumber manusia. OBJEKTIF 2: Untuk mengukuhkan struktur organisasi bagi menyokong kecekapan dan inovasi dalam pentadbiran dan pengurusan. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk menilai (a) untuk mengoptimakan potensi keupayaan sumber secara berkala manusia; struktur organisasi (b) untuk memberikan perhatian terhadap pembangunan dan keperluannya. kerjaya sumber manusia; (c) untuk memberi insentif kepada idea-idea baharu dan inovasi; (d) untuk memperkukuhkan pelaksanaan Pengurusan Kesihatan dan Keselamatan Pekerjaan (OSHM); dan (e) untuk memperkukuhkan perancangan proses peralihan bagi menjamin kecekapan organisasi. 52 Dasar Hutan Sabah 2018 TERAS POLISI TERAS 7: KERJASAMA DAN OBLIGASI PERINGKAT NEGERI, NASIONAL DAN ANTARABANGSA OBJEKTIF 1: Untuk mematuhi undang-undang negeri, undang-undang persekutuan dan konvensyen antarabangsa yang mengikat. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk mewujudkan kesedaran awam dan meningkatkan memastikan pemahaman mengenai undang-undang negeri, undang- pematuhan undang persekutuan dan konvensyen antarabangsa yang terhadap undang- mengikat; undang negeri, (b) untuk memastikan perancangan pengurusan hutan undang-undang adalah selaras dengan undang-undang negeri, undang- persekutuan undang persekutuan dan konvensyen antarabangsa yang dan konvensyen mengikat; dan antarabangsa yang (c) untuk menggubal dan melaksanakan program pembangunan kapasiti yang berterusan untuk mengikat. menyokong perundingan dan obligasi terhadap perjanjian antarabangsa. OBJEKTIF 2: Untuk menggalakkan kolaborasi di peringkat negeri, nasional dan antarabangsa dalam sektor perhutanan untuk faedah bersama. STRATEGI PELAN TINDAKAN (1) untuk (a) untuk menginstitusikan dan menggalakkan ketelusan mengukuhkan dalam pelaksanaan pengurusan hutan mampan; kolaborasi di (b) untuk mengukuhkan rangkaian kerjasama dengan peringkat nasional pelbagai pihak yang berkepentingan berkaitan melalui dan antarabangsa penyertaan di dalam forum peringkat negeri, nasional dan dalam sektor antarabangsa; dan perhutanan. (c) untuk mengenalpasti, memulakan dan melaksanakan projek yang sesuai untuk perkongsian kerjasama. Teras 7: Kerjasama dan Obligasi Peringkat Negeri, Nasional dan Antarabangsa 53 ACRONYM CBD Convention on Biological Diversity CSO Civil Society Organisation DFR Deramakot Forest Reserve DHS Sabah Forest Policy FMP Forest Management Plan FMU Forest Management Unit FSC Forest Stewardship Council GTZ German Agency for Technical Cooperation and now known as GIZ (German Corporation for International Cooperation) HCV High Conservation Value HoB Heart of Borneo IUCN International Union for Conservation of Nature LEAP Land Empowerment Animals People MRV Monitoring, Reporting and Valuation MTCS-PEFC Malaysian Timber Certification Scheme – Programme for the Endorsement of Forest Certification NFM Natural Forest Management NNL/NG No Net Loss/Net Gain NTFP Non-Timber Forest Produce OSHM Occupational Safety dan Health Management PES Payment for Ecosystem Services RDC&I Research, Development, Commercialisation and Innovation REDD+ Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation plus SEARRP South East Asia Rainforest Research Partnership SFD Sabah Forestry Department SFM Sustainable Forest Management SFMLA Sustainable Forest Management Licence Agreement SOP Standard Operating Procedure TNC The Nature Conservancy TPA Totally Protected Area TSI Timber Stand Improvement USM Ulu Segama Malua WWF The World Wide Fund for Nature 54 Acronym AKRONIM CBD Convention on Biological Diversity CSO Pertubuhan Masyarakat Sivil DFR Hutan Simpan Deramakot DHS Dasar Hutan Sabah FMP Plan Pengurusan Hutan FMU Unit Pengurusan Hutan FSC Forest Stewardship Council GTZ German Agency for Technical Cooperation dan sekarang dikenali sebagai GIZ (German Corporation for International Cooperation) HCV Kawasan Konservasi Bernilai Tinggi HoB Heart of Borneo IUCN International Union for Conservation of Nature LEAP Land Empowerment Animals People MRV Pemantauan, Pelaporan dan Penilaian MTCS-PEFC Malaysian Timber Certification Scheme – Programme for the Endorsement of Forest Certification NFM Pengurusan Hutan Asli NNL/NG No Net Loss/Net Gain NTFP Hasil Hutan Bukan Kayu OSHM Pengurusan Kesihatan dan Keselamatan Pekerjaan PES Bayaran Perkhidmatan Ekosistem RDC&I Penyelidikan, Pembangunan, Pengkomersialan dan Inovasi REDD+ Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation plus SEARRP South East Asia Rainforest Research Partnership SFD Jabatan Perhutanan Sabah SFM Pengurusan Hutan Mampan SFMLA Sustainable Forest Management Licence Agreement SOP Prosedur Operasi Piawai TNC The Nature Conservancy TPA Kawasan Terlindung Sepenuhnya TSI Timber Stand Improvement USM Ulu Segama Malua WWF The World Wide Fund for Nature Akronim 55 Rainforest Discovery Centre, Hutan Simpan Kabili Sepilok Backcover: Maliau Falls at the Maliau Basin Conservation Area