Maldives Marine Aquarium Fishery Management Plan, 2020

‫`‬ ‫ބުރާސްފަތި‬ ‫ތާރީޚު‪ 25 :‬ރަބީޢުލްއާޚިރު ‪ 10 – 1442‬ޑިސެންބަރު ‪2020‬‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ދިވެ ހި ރާ އް ޖޭގެ ދ ި ރޭކުދި މަ ހުގެ މ ަ ސްވެ ރިކަ ން މެ ނޭ ޖްކ ު ރު މުގެ ޕް ލޭ ނ ް‬ ‫ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީސް‬ ‫ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތައް ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކޮށްދިނުމަށް އެދި‬ ‫•‬ ‫ބޮޑުތަކުރުފާނުމަގު‬ ‫ފޮނުއްވާނީ ‪ legalaffairs@po.gov.mv‬އަށެވެ‪.‬‬ ‫މާލެ‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖެ‬ ‫ފޯނު‪3336211 :‬‬ ‫މޯބައިލް‪7242885 :‬‬ ‫ވެބްސައިޓް‪www.gazette.gov.mv :‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫‪c‬‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން މެނޭޖްކުރުމުގެ ޕްލޭން‬ ‫ޑިސެންބަރު ‪2020‬‬ ‫މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް‪ ،‬މެރިން ރިސޯސަސް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ‬ ‫މާލެ‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖެ‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ކޮޕީރައިޓް © ‪ 2020‬މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް‪ ،‬މެރިން ރިސޯސަސް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ‬ ‫މި މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނާއި ޕްލޭންގައިވާ މަޢުލޫމާތު ބޭނުންކުރުމާއި ނަކަލުކުރުމާއި ޢާންމުކޮށް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ މިނިސްޓްރީން ތަރުހީބުދޭ ކަމެކެވެ‪ .‬އެހެންގޮތަކަށް‬ ‫ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހައި ހިނދަކު އަދި މިނިސްޓްރީއަކީ ކޮޕީރައިޓްގެ މުޞައްނިފު އަދި މަސްދަރުކަން އެކަށީގެންވާގޮތަށް ފެންނަން އޮންނަ ގޮތަށް‪ ،‬ޕްލޭންގައި ވާ‬ ‫މަޢުލޫމާތު‪ ،‬ވިޔަފާރީގެ ބޭނުމަށް ފިޔަވައި‪ ،‬ކިޔެވުމާއި‪ ،‬ދިރާސާ ކުރުމާއި‪ ،‬ކިޔަވައިދިނުމުގެ އިތުރުން އެހެނިހެން ބޭނުމަށް ނަކަލުކޮށް‪ ،‬ޑައުންލޯޑްކޮށް އަދި‬ ‫ޕްރިންޓް ކުރެވިދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ލިޔުންތެރިން‪ :‬ޙައްވާ ރައުފަތު ނިޒާރު‪ ،‬މުންޝިދާ އިބްރާހިމް‪ ،‬އާމިނަތު ލުބްނާ‬ ‫އެހީތެރިވެދެއްވި އެހެނިހެން ފަރާތްތައް‪ :‬މުޙައްމަދު އަޙުސަން‪ ،‬އާދަމް ޒިޔާދު‪ ،‬އަޙްމަދު ޝިފާޒް‪ ،‬އަޙްމަދު ނަޖީބް‪ ،‬ޙުސައިން ޒަމީލް‪ ،‬ޙުސައިން ސިނާން‪،‬‬ ‫މުޙައްމަދު ޝިމާލް‪ ،‬އާދަމް މަނިކު‪.‬‬ ‫މުޠާލިޢާކުރެއްވީ‪ :‬ޑރ ޗާލްސް އެންޑަރސަން އަދި ދި އެންވަޔަރަންމެންޓަލް މާކެޓްސް ސޮލިއުޝަން ލެބް )އެމްލެބް(‪ ،‬ޔޫ‪.‬ސީ‪.‬އެސް‪.‬ބީ‬

‫ޝުކުރުގެ ބަސް‪:‬‬ ‫ވަށައިޖެހޭ ޕްލޭނަކަށް މި މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން ހެދުމަށް ކުރެވުނު މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން ސަރުކާރުގެ އެކި އެކި އިދާރާތަކުންނާއި ކަމާގުޅޭ ފަރާތްތަކުން ދެއްވި‬ ‫މަޝްވަރާ އާއި ލަފާ މިނިސްޓްރީން ފާހަގަ ކުރަމެވެ‪ .‬މަސްވެރިންނާއި މަސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި ހަރަކާތްތެރިވާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކުގެ ކަންބޮޑުވުންތައް‬ ‫ކަމާގުޅޭ ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކަށް އިއްވައިދިނުމުގައި‪ ،‬ރަށު ކައުންސިލްތަކުން ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކޮށްދެއްވައިފައިވާތީ‪ ،‬ރަށު‬ ‫ކައުންސިލްތަކަށް މިނިސްޓްރީން ޝުކުރު ދަންނަވަމެވެ‪.‬‬ ‫މި ޕްލޭން ފުރިހަމަކުރުމަށްޓަކައި މަސްވެރިން މިނިސްޓްރީއާއެކު ހޭދަކުރެއްވި ވަގުތާއި ވެދެއްވި އެހީތެރިކަމާއި ހިއްސާ ކޮށްދެއްވި މަޢުލޫމާތު މިނިސްޓްރީން‬ ‫ފާހަގަކޮށް މަސްވެރިންނަށް ވަރަށް ބޮޑު ޝުކުރެއް އަދާ ކުރަމެވެ‪ .‬އަގުނުކުރެވޭހައި ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތާއި ބިނާކުރަނިވި ޚިޔާލުތައް އެފަރާތްތަކުން‬ ‫ފޯރުކޮށްދެއްވިއެވެ‪ .‬މަސްވެރިންގެ އެއްބާރުލުމާ ނުލައި މި ޕްލޭން އެކުލަވައިނުލެވުނީސްކަން ކަށަވަރެވެ‪.‬‬ ‫މިޕްލޭންގައިވާ ސިޔާސަތުތަކާއި ފިޔަވަޅުތައް ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި މޯލްޑިވްސް މެރިން ރިސަރޗް އިންސްޓިޓިއުޓުން ފޯރުކޮށްދެއްވި ފަންނީ އެހީތެރިކަން‬ ‫މިނިސްޓްރީން ފާހަގަކުރަމެވެ‪.‬‬ ‫ވޯލްޑް ބޭންކްގެ މާލީ އެހީގައި ކުރިއަށް ގެންދާ މޯލްޑިވްސް ސަސްޓެއިނެބަލް ފިޝަރީޒް ރިސޯސަސް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮޖެކްޓު )އެސް‪.‬އެފް‪.‬އާރް‪.‬ޑީ‪.‬ޕީ( އިން‬ ‫މި ޕްލޭން އެކުލަވައިލުމަށްޓަކައި މާލީގޮތުންނާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެއްވައިފައިވާތީ‪ ،‬އެފަރާތަށް އިޚްލާޞްތެރި ޝުކުރު އަދާ ކުރަމެވެ‪.‬‬ ‫މިޕްލޭންގެ އިބާރާތްތައް ދިވެހިބަހުގެ ހަމަތަކުގެ މަތިން އޮމާން ކުރުމުގައި މިނިސްޓްރީއަށް އެހީތެރިވެދެއްވި އޮނަރަބަލް ޢައްބާސް އިބްރާހީމް ނ‪.‬ޢ‪.‬ޢ‪.‬ވ ގެ‬ ‫ނަންފުޅު ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ފާހަގަ ކޮށްލަމެވެ‪.‬‬ ‫މ ި ޕ ް ލ ޭ ނ ަ ށ ް ހ ަ ވ ާ ލ ާދ ޭ ނ ީ ‪:‬‬ ‫މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް‪ ،‬މެރިން ރިސޯސަސް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ )‪ ،(2020‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން މެނޭޖްކުރުމުގެ‬ ‫ޕްލޭން‪ .‬އެމް‪.‬އޯ‪.‬އެފް‪.‬އެމް‪.‬އާރ‪.‬އޭ‪ ،‬މާލެ‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖެ‪.‬‬

‫މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް‪ ،‬މެރިން ރިސޯސަސް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ‬ ‫‪ 7‬ވަނަ ފަންގިފިލާ‪ ،‬ވެލާނާގެ‪ ،‬އަމީރު އަޙްމަދު މަގު‪ ،‬މާލެ‪20096 ،‬‬ ‫ދިވެހިރާއްޖެ‬ ‫‪www.fishagri.gov.mv‬‬ ‫‪4‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ފ ި ހ ުރ ިސ ްތ ު‬ ‫‪9‬‬ ‫ތަންތަނާއި އިބާރާތްތަކުގެ ކުރުގޮތް ‪.....................................................................................................................‬‬ ‫‪10‬‬ ‫ބާބު ‪ :1‬ފެށުން ‪.............................................................................................................................................‬‬ ‫ތަޢާރުފާއި ނަން ‪10 ..........................................................................................................................‬‬ ‫‪1.1‬‬ ‫ޕްލޭންގެ މައިގަނޑު މަޤުޞަދުތައް ‪10 ..........................................................................................‬‬ ‫‪1.2‬‬ ‫މި ޕްލޭންގެ ދާއިރާ ‪11 ......................................................................................................................‬‬ ‫‪1.3‬‬ ‫މަގުދައްކައިދޭ އުސޫލުތައް ‪11 ..............................................................................................................‬‬ ‫‪1.4‬‬ ‫މާނަކުރުން ‪12 ................................................................................................................................‬‬ ‫‪1.5‬‬ ‫‪12‬‬ ‫ޢަމަލުކުރަން ފެށުން ‪.....................................................................................................................‬‬ ‫‪1.6‬‬ ‫ބާބު ‪ :2‬ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި ދިރިއުޅޭ މާޙައުލު ‪13 ................................................................................................‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތައް ދިރިއުޅޭ މާޙައުލު ‪13 ..........................................................................................‬‬ ‫‪2.1‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހިފާ މައިކަށި ނުހުންނަ ދިރުންތައް ‪18 .............................................................‬‬ ‫‪2.2‬‬ ‫ދިރިއުޅޭ މާޙައުލު‪ ،‬އަދި އެމާޙައުލާ ވާގުޅުން ‪19 .........................................................................................‬‬ ‫‪2.3‬‬ ‫‪21‬‬ ‫ބާބު ‪ :3‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމަށް ނަޒަރެއް ‪.....................................................................................................‬‬

‫‪21‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ފެށިގެން އައިގޮތާއި މަސްވެރިކަމަށް އައިސްފައިވާ ކުރިއެރުން ‪................................‬‬ ‫‪3.1‬‬ ‫‪21‬‬ ‫މަސްވެރިކަން ކުރާ ގޮތް ‪...............................................................................................................‬‬ ‫‪3.2‬‬ ‫‪23‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ އެކްސްޕޯޓު ‪.............................................................................................................‬‬ ‫‪3.3‬‬ ‫މަސްވެރިކަމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކާއި‪ ،‬އެފަރާތްތަކުގެ އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤުތިޞާދީ ހާލަތް ‪26 .........................‬‬ ‫‪3.4‬‬ ‫މަސްވެރިކަން ކުރާ ސަރަޙައްދުތައް ‪26 ...................................................................................................‬‬ ‫‪3.5‬‬ ‫ބާބު ‪ :4‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން މެނޭޖްކުރުމުގެ ގޮތުން ކުރިން އަޅައިފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް ‪28 .................................................‬‬ ‫ބާބު ‪ :5‬ޕްލޭންގެ އަމާޒުތަކާއި އިސްތިރާޖުތައް ‪30 .........................................................................................................‬‬ ‫ބާބު ‪ :6‬މެނޭޖްކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ‪37 .....................................................................................................................‬‬ ‫‪5‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ލަފާދޭ ކޮމިޓީއެއް އުފެއްދުން ‪37 ..........................................................................................................‬‬ ‫‪6.1‬‬ ‫ލައިސަންސް ކުރުން ‪39 ...................................................................................................................‬‬ ‫‪6.2‬‬ ‫މަޢުލޫމާތު އެއްކުރުމާއި ބެލެހެއްޓުން ‪40 ................................................................................................‬‬ ‫‪6.3‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭނެ އެންމެ މަތީ މިންވަރުތަކެއް )ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ( ކަނޑައެޅުން ‪41 .....................................‬‬ ‫‪6.4‬‬ ‫ކެޗް ސެޓުފިކެޓު ދޫކުރުން ‪42 ............................................................................................................‬‬ ‫‪6.5‬‬ ‫ޕްރިކޯޝަނަރީ ފިޔަވަޅުތައް ‪43 ...........................................................................................................‬‬ ‫‪6.6‬‬ ‫‪44‬‬ ‫ބާބު ‪ :7‬ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރުން ‪..........................................................................................................................‬‬ ‫‪44‬‬ ‫ބާބު ‪ :8‬ޕްލޭން މުޠާލިޢާކުރުމާއި މުރާޖަޢާކުރުން ‪....................................................................................................‬‬ ‫‪45‬‬ ‫ހަވާލާދީފައިވާ ކަރުދާސްތައް ‪..............................................................................................................................‬‬

‫‪47‬‬ ‫ޖަދުވަލު – ‪ :1‬ބަސްކޮށާރު ‪..............................................................................................................................‬‬ ‫‪50‬‬ ‫ޖަދުވަލު – ‪ :2‬އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭ ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީގެ މިންވަރުތައް ‪.........................................................‬‬ ‫‪6‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ކުރެހުންތަކާއި‪ ،‬ތާވަލުތައް އަދި ޗާޓުތަކުގެ ލިސްޓު‬ ‫ތާވަލު ‪ 2017 :1‬ވަނަ އަހަރު އެންމެ ގިނައިން އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި‪ ،‬އެބާވަތްތައް ދިރިއުޅޭ މާޙައުލު ‪14 ......‬‬ ‫ތާވަލު ‪ 2017 :2‬ވަނަ އަހަރު އެންމެގިނައިން އެކްސްޕޯޓުކުރެވުނު ‪ 20‬ބާވަތުގެ ދިރޭކުދިމަހުގެ ތެރެއިން ކީސްޓޯން ސްޕީޝީޒްގެ ގޮތުގައި‬ ‫ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ‪ 2‬ބާވަތް އަދި އެބާވަތްތައް ކީސްޓޯން ސްޕީޝީޒް އަށް ވާ ސަބަބު ‪20 ...........................................................‬‬ ‫ތާވަލު ‪ :3‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ފަރުގެ ސަރަޙައްދު‪27 .........................................................................‬‬ ‫ތާވަލު ‪ :4‬އަމާޒުތަކަށް ވާސިލްވުމަށް އެކުލަވައިލައިފައިވާ އިސްތިރާޖުތަކާއި‪ ،‬ހަރަކާތްތަކާއި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު އަދި އެކަންކަން‬ ‫ތަންފީޛުކުރާނެ އިދާރާތައް‪31 ....................................................................................................................................‬‬ ‫ޗާޓު ‪ 2017-2015 :1‬އަށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކުގެތެރެއިން ނިސްބަތުން މައިކަށިނުހުންނަ ބާވަތްތަކާއި އެހެނިހެން‬ ‫‪18‬‬ ‫ބާވަތްތައް ހިއްސާކުރާ މިންވަރު‪............................................................................................................................‬‬ ‫ޗާޓު ‪ 1997-2019 :2‬އަށް ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތައް ރާއްޖެއިން އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މިންވަރާއި އެފް‪.‬އޯ‪.‬ބީ‪25 ..............................‬‬ ‫ޗާޓު ‪ 2019-1997 :3‬އަށް ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތައް ރާއްޖެއިން އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މައިގަނޑު މަންޒިލްތަކާއި އެފް‪.‬އޯ‪.‬ބީ‪25 ............‬‬ ‫ޗާޓު ‪ 2019-1997 :4‬އަށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ތެރެއިން ނިސްބަތުން ސްރީލަންކާއަށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މިންވަރު‪25...‬‬ ‫‪22‬‬ ‫ކުރެހުން ‪ :1‬ދިރޭކުދމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ސްކޫޕް ނެޓް‪............................................................................‬‬ ‫‪7‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬

‫އ ިސ ް ބ ަސ ް‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތަކަކީ އެންމެހައި ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ‬ ‫ދިރުންތަކާއި އެހެނިހެން‬ ‫ކަނޑުވެށީގެ އެންމެހައި‬ ‫ކަނޑާއި‬ ‫ހިއްސާ އޮތް‪ ،‬ޢާންމު މުދަލެކެވެ‪ .‬ކަނޑުވެށިން ލިބޭ ޤުދުރަތީ‬ ‫ނިޢުމަތްތައް ލެއްވި މާތް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއަށް ޙަމްދާއި‬ ‫ރައްކާތެރިކަމާއެކު‬ ‫ޖީލުތަކަށް‬ ‫ކުރިމަގުގެ‬ ‫މުއްސަނދިކަމަކީ‬ ‫ޝުކުރު ދަންނަވަމެވެ‪ .‬އެ ނިޢުމަތްތަކުގެ ބޭނުން އެންމެ ފައިދާ‬ ‫ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ އަމާނާތެކެވެ‪ .‬މި ޕްލޭންތައް ބިނާވެފައި ވަނީ‬ ‫ދަސްކޮށްދެއްވި ކީރިތި‬ ‫ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާނޭ ގޮތް‬ ‫ހުރި‬ ‫މާޙައުލީ ނިޒާމުތަކަށް ލިބިދާނެ އިއާދަނުކުރެވޭ ފަދަ ގެއްލުންތައް‬ ‫ރަސޫލާއަށް ޞަލަވާތާއި ސަލާމްލެއްވުން އެދި ދުޢާ ދަންނަވަމެވެ‪.‬‬ ‫ހުއްޓުވުމަށް އެ ވަގުތަކު އަޅަންޖެހޭ އަދި ޚަރަދުގެ ގޮތުން‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުތަކާއި ފަޅުތަކާއި‪ ،‬ގިރިތަކާއި‪ ،‬ހާހަލާއި‬ ‫ދެކޮޅުޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމާއި‪ ،‬މާޙައުލީ ނިޒާމާ ގުޅިލާމެހިފައިވާ‬ ‫ފަރުތަކަކީ‪ ،‬ދިވެހިންގެ ސަގާފަތާއި އާދަކާދަ އާއި ދިވެހިންގެ‬ ‫ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމާއި‪،‬‬ ‫އަމިއްލަވަންތަކަމާ ގުޅިލާމެހިފައިވާ‪ ،‬ދިވެހީންގެ ތަރިކަތަކެވެ‪.‬‬ ‫އުސޫލުތަކުގެ‬ ‫ހަމަހަމަކަމުގެ‬ ‫އާއި‬ ‫ތަރައްޤީ‬ ‫ދެމެހެއްޓެނިވި‬ ‫ދިވެހީންގެ ލޭނާރުކަމުގައިވާ މަސްވެރިކަން ބަރޯސާވެފައި ވަނީ‬ ‫ވަނީ‪،‬‬ ‫އެކަށައަޅައިފައި‬ ‫ރޭވުންތައް‬ ‫މި‬ ‫މައްޗަށެވެ‪.‬‬ ‫މި މުހިންމު ތަރިކަތަކުގެ މައްޗަށެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‪ ،‬މި ތަރިކަތައް‬ ‫މަސްވެރިންނާއި‪ ،‬މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތުގެ އެކި ފަންތީގައި‬ ‫މުސްތަޤުބަލުގެ ޖީލުތަކަށް އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ‬ ‫ރައްކައުތެރިކުރުމަށް‬ ‫ތިމާވެށި‬ ‫ފަރާތްތަކާއި‬ ‫ޙަރަކާތްތެރިވާ‬ ‫އަޅުގަނޑުމެންނާ ހަވާލުވެފައިވާ ނުހަނު ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ‪.‬‬ ‫މަސައްކަތް ކުރާ މަދަނީ ޖަމްޢިއްޔާ‪ ،‬ޖަމާޢަތްތަކުގެ ބިނާކުރަނިވި‬ ‫މިކަން ހާސިލުކޮށް‪ ،‬ނޫ އިޤްތިޞާދު ފުޅާކުރުމަށް ސަރުކާރުން‬ ‫ޚިޔާލާއި މަޝްވަރާގެ މަތިންނެވެ‪.‬‬ ‫އެކަށައަޅައިފައިވާ ސިޔާސަތުތަކަށް ޢަމަލީ ސިފަ ގެނައުމަށް‬

‫މަސްވެރިކަން މެނޭޖްކުރުމުގެ ޕްލޭންތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ‬ ‫މި ވުޒާރާއިން އަންނަނީ ގިނަގުނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންނެވެ‪.‬‬ ‫ބެލެހެއްޓުމަށް‬ ‫ޙަރަކާތްތައް‬ ‫އެންމެހައި‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ‬ ‫މި މަސައްކަތްތައް ކާމިޔާބު ކުރުމުގެ މިސްރާބަށް ދަތުރުކުރާ އިރު‪،‬‬ ‫ގޮތުން‪،‬‬ ‫މި‬ ‫އަސާސެވެ‪.‬‬ ‫މައިގަނޑު‬ ‫މަގުދައްކައިދޭ‬ ‫ކަނޑު ރޯދީގެ ނަފާ ދިގު މުއްދަތަކަށް ދިވެހިންނަށް ލިބިދިނުމުގެ‬ ‫ތަރައްޤީކުރުމުގެ‬ ‫މަސްވެރިކަން‬ ‫ޕްލޭންތަކުގައި‬ ‫މި‬ ‫މިވަނީ‬ ‫މިހާރު‬ ‫ހިންގާނެގޮތް‬ ‫މަސައްކަތްތައް‬ ‫ޢަމަލީ‬ ‫އަޅާނެ‬ ‫ހާސިލުކުރުމަށް‬ ‫އަމާޒުތައް‬ ‫ލަނޑުދަނޑިތަކާއި‪،‬‬ ‫އެކުލަވައިލައިފައެވެ‪.‬‬ ‫ޕްލޭންތައް‬ ‫މި‬ ‫އިދާރާތަކުން‬ ‫އެކި‬ ‫އެކި‬ ‫ފިޔަވަޅުތަކާއި‪،‬‬ ‫ދިރިއުޅުމާއި‪،‬‬ ‫ދިވެހިންގެ‬ ‫ޒަމާނުއްސުރެ‪،‬‬ ‫މަސްވެރިކަމަކީ‬ ‫ތަންފީޛުކުރުމުގައި އަދާކުރާނޭ ދައުރު އަދި މުއްދަތު ތާވަލުތައް‬ ‫ކެއިންބުއިމާއި‪ ،‬އާމްދަނީ އާއި‪ ،‬ޤައުމުގެ ކެރިފޯރުންތެރިކަން‬ ‫ވެސް ހިމަނައިފައިވާނެއެވެ‪ .‬މި ޕްލޭންތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ‬ ‫ޤައުމީ‬ ‫ދިވެހި‬ ‫ބިނާވެފައިވާ‬ ‫މައްޗަށް‬ ‫މަސައްކަތެއްގެ‬ ‫އެ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނުގެ ތަޞައްވުރު ހާސިލުކުރުމަށް އެޅޭ‬ ‫އިޤުތިޞާދުގެ މައިގަނޑު އެއް ތަނބުކަމުގައި ވާތީ ދެމެހެއްޓެނިވި‬ ‫މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމުގައިވާނެކަމަށް އުއްމީދުކުރަމެވެ‪.‬‬ ‫ހިންގައި‪،‬‬ ‫ގޮތެއްގައި މަސްވެރިކަން ތަރައްޤީކޮށް‪ ،‬ރާވައި‪،‬‬ ‫މަސައްކަތުގައި‬ ‫މި‬ ‫ވެސް‬ ‫މިންގަނޑުތަކެއް‬ ‫ބަލަހައްޓާނެ‬ ‫ހިމަނައިފައި ވާނެއެވެ‪ .‬މިއީ‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ޤާނޫނީ‬ ‫ޒަ ހާ ވަޙީ ދު‬ ‫ބާރު ލިބިގެން‪ ،‬ވަށައިޖެހޭ ނިޒާމެއްގެ ދަށުން‪ ،‬މަސްވެރިކަން‬ ‫ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމުގެ ޕްލޭންތަކެއް އެކުލަވައިލި‬ ‫މިނިސްޓަރ އޮފް ފިޝަރީޒް‪ ،‬މެރިން ރިސޯސަސް އެންޑް‬ ‫ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ‪.‬‬ ‫އެގްރިކަލްޗަރ‬

‫‪8‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ތ ަ ނ ްތ ަ ނ ާއ ި އ ި ބ ާ ރ ާތ ްތ ަކ ުގ ެ ކ ު ރ ުގ ޮތ ް‬ ‫ފިޝަރީޒް އިންފޮރމޭޝަން ސިސްޓަމް‬ ‫އެފް‪.‬އައި‪.‬އެސް‬ ‫އިންޓަރގަވަންމަންޓަލް އޯގަނައިޒޭޝަން‬ ‫އައި‪.‬ޖީ‪.‬އޯ‬ ‫ލޯކަލް ގަވަންމަންޓް އޮތޯރިޓީ‬ ‫އެލް‪.‬ޖީ‪.‬އޭ‬ ‫މިނިސްޓްރީ އޮފް އެންވަޔަރަންމަންޓް‬ ‫އެމް‪.‬އީ‬ ‫މޯލްޑިވްސް ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އޮތޯރިޓީ‬ ‫އެމް‪.‬އެފް‪.‬ޑީ‪.‬އޭ‬ ‫މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ‬ ‫މީރ ާ‬ ‫މޯލްޑިވްސް މެރިން ރިސަރޗް އިންސްޓިޓިއުޓް‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސް – ކޯސްޓް ގާޑް‬ ‫އެމް‪.‬އެން‪.‬ޑީ‪.‬އެފް – ސީ‪.‬ޖީ‬ ‫މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް‬ ‫އެމް‪.‬އޯ‪.‬އީ‪.‬ޑީ‬ ‫މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް‬ ‫އެމް‪.‬ޕީ‪.‬އެސް‬ ‫ނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިސްޓިކްސް‬ ‫އެން‪.‬ބީ‪.‬އެސް‬ ‫ރީޖަނަލް ފިޝަރީޒް ބޮޑީ‬ ‫އާރް‪.‬އެފް‪.‬ބީ‬ ‫އެސް‪.‬އެމް‪.‬އީ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން‬ ‫އެސް‪.‬ޑީ‪.‬އެފް‪.‬ސީ‬ ‫ސައުތުވެސްޓް އިންޑިއަން އޯޝަން ފިޝަރީޒް ކޮމިޝަން‬ ‫ސްވަ އ ި އޯ އ ެފް ސ ީ‬ ‫ޓޯޓަލް އެލަވަބަލް ކެޗް‬ ‫ޓީ‪.‬އޭ‪.‬ސީ‬ ‫ޓޯޓަލް އެލަވަބަލް އެކްސްޕޯޓް‬ ‫ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ‬ ‫ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ކެލިފޯނިއާ‪ ،‬ސެންޓަ ބާބަރާ‬ ‫ޔޫ‪.‬ސީ‪.‬އެސް‪.‬ބީ‬ ‫‪9‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބ ާބ ު ‪ : 1‬ފ ެށ ުނ ް‬

‫ތަޢ ާ ރު ފާ އި ނަ ނ ް‬ ‫‪1.1‬‬ ‫މި މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން އެކުލަވައިލައިފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު ‪) 14/2019‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު(‬ ‫)މީގެ ފަހުން ]މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު[ ކަމަށް ހަވާލާދީފައި( ގެ ‪ 18‬ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ‪ ،‬އެ ޤާނޫނުގެ‬ ‫‪ 17‬ވަނަ މާއްދާގެ )ހ( ގެ ‪ 8‬ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމުގެ‬ ‫ޕްލޭނެވެ‪ .‬މި ޕްލޭން ވާނީ‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ބެލެހެއްޓުމުގައި މަގުދައްކައިދޭ މައިގަނޑު‬ ‫އަސާސަށެވެ‪ .‬މި މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަށް ކިޔާނީ‪] ،‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން މެނޭޖްކުރުމުގެ ޕްލޭން[‬ ‫އެވެ‪.‬‬ ‫ޕްލޭންގެ މައިގަނޑު މަޤުޞަދުތައް‬ ‫‪1.2‬‬ ‫މި ޕްލޭންގެ މައިގަނޑު މަޤުޞަދުތަކަކީ؛‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ޒިންމާދާރު ގޮތެއްގައި ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪،‬‬ ‫)ހ(‬ ‫ބަލަހައްޓައި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހިފާ ބާވަތްތަކަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ހަރަކާތްތައް‬ ‫ރައްޔިތުންނަށް‬ ‫ދިވެހި‬ ‫މުއްދަތަކަށް‬ ‫ދިގު‬ ‫ފައިދާ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ‬ ‫މި‬ ‫މެނޭޖްކޮށް‪،‬‬ ‫ލިއްބައިދިނުން؛ އަދި‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ވިޔަފާރި ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ތަރައްޤީކުރުމުގައި‬ ‫)ށ(‬ ‫ޝާމިލްވާ ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކާއި އެންމެހައި މަޞްލަޙަތުވެރިންނަށް މަގުދައްކައިދިނުން‪.‬‬ ‫‪10‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މި ޕް ލޭ ންގެ ދާއ ިރާ‬ ‫‪1.3‬‬ ‫މި ޕްލޭންގެ ދަށުން މެނޭޖްކުރާނެ ބާވަތްތަކަކީ އެކުއޭރިއަމް ވިޔަފާރީގެ ބޭނުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން‬ ‫ހިފައި‪ ،‬މި ޕްލޭންގެ ޖަދުވަލު ‪ 2‬ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހުރިހާ ބާވަތްތަކެވެ‪.‬‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގާ‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތަކަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ހުރިހާ ހަރަކާތްތަކަށް މި ޕްލޭން‬

‫ހިނގާނެއެވެ‪ .‬އޭގެ ތެރޭގައި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ކުރުމާއި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ހަރަކާތްތައް‬ ‫ހިންގުމާއި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަސް ރައްކައުކޮށް ބަންދުކުރުމާއި‪ ،‬ގަނެވިއްކުމާއި‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖެއިން ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓު ކުރުން‬ ‫ހިމެނެއެވެ‪ .‬އަދި މި ޕްލޭންގެ އިމުގެ ތެރެއަށް ފެތޭ ހަރަކާތެއް ހިންގާ ނުވަތަ އެފަދަ ހަރަކާތަކާ ގުޅުންހުރި ހަރަކާތެއް‬ ‫ހިންގާ މީހުންނަށާއި‪ ،‬އުޅަނދުފަހަރަށާއި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަސް ގެންގުޅެ ބަންދުކުރާ ހޯލްޑިންގ ފެސިލިޓީތަކަށާއި‪ ،‬އެކްސްޕޯޓު‬ ‫ކުރާ ތަންތަނަށްވެސް މި ޕްލޭން ހިނގާނެއެވެ‪.‬‬ ‫މ ަގު ދައް ކައި ދޭ އ ު ސޫ ލު ތައް‬ ‫‪1.4‬‬ ‫ޕްރިކޯޝަނަރީ އެޕްރޯޗް‪ :‬ސައިންޓިފިކް ގޮތުން ފުރިހަމަ ޔަޤީންކަން ލިބިފައިނެތްނަމަވެސް‪ ،‬މާޙައުލީ‬ ‫‪1.4.1‬‬ ‫ނިޒާމުތައް ރައްކާކޮށް‪ ،‬މާޙައުލީ ނިޒާމުތަކަށް ލިބިދާނެ އިއާދަނުކުރެވޭ ފަދަ ގެއްލުންތައް ހުއްޓުވުމަށް‬ ‫އެވަގުތަކު އަޅަންޖެހޭ އަދި ޚަރަދާ އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން‪.‬‬ ‫)އިކޯ ސި ސް ޓަމް ‪ -‬ބ ޭ ސް ޑް‬ ‫ބެ ލެ ހެއް ޓު ން‬ ‫ތެރެ އި ން‬ ‫ނިޒ ާމެއ ްގެ‬ ‫ގު ޅި ލާމެ ހި ފ ައިވާ‬ ‫ނިޒ ާމާ‬ ‫މާ ޙައު ލީ‬ ‫‪1.4.2‬‬ ‫މެނޭޖްމަންޓް(‪ :‬ވަކި ކަންކަމަށާއި‪ ،‬ބާވަތްތަކަށާއި‪ ،‬މާޙައުލީ ނިޒާމުގެ ޚިދުމަތްތަކަށް ވަކި ވަކިން ބެލުމުގެ‬ ‫ބަދަލުގައި‪ ،‬މާޙައުލީ ނިޒާމުތަކުގައި ހިމެނޭ އަދި ގުޅިލާމެހިފައިވާ އެކި ވައްތަރުގެ ގުޅުންތަކަށް ބެލުން‪ .‬މީގެ‬ ‫ތެރޭގައި އިންސާނުންގެ ހަރަކާތްތަކުން މާޙައުލީ ނިޒާމަށް ކުރާ އަސަރުތަކަށްވެސް ރިޢާޔަތްކުރުން‪.‬‬ ‫‪11‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މަ ސ ައ ްކަ ތް ތަ ކާ‬ ‫ކު ރާ‬ ‫ފެ ންވަ ރުގަ އި‬ ‫ބ ަ އި ނަ ލް އ ަޤުވ ާމ ީ‬ ‫ފި ޔަ ވަ ޅު ތައް‬ ‫އަ ޅާ‬ ‫ފެ ންވަ ރުގަ އި‬ ‫ޤައ ުމީ‬ ‫‪1.4.3‬‬ ‫އެއްހަމަކުރުން‪ :‬ޙަޔަވީ ސިންދަފާތު ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން ކަނޑުގެ‬ ‫ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމާއި‪ ،‬ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރުމަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ގޮތުން‬ ‫ކުރާ މަސައްކަތްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް‪ ،‬ޤައުމީ ފެންވަރުގެ ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައެޅުން‪.‬‬

‫ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްޤީ‪ :‬މަސްވެރިކަން ތަރައްޤީކުރުމުގައި މުސްތަޤްބަލުގެ ޖީލުތަކަށް ވަސީލަތްތަކުން‬ ‫‪1.4.4‬‬ ‫މަންފާ ލިބިގަތުމަށް ހުރަސް ނޭޅޭނޭގޮތުގެމަތީން މިއަދުގެ ޖީލުތަކުގެ ބޭނުންތައް ފުއްދޭގޮތަށް ތަރައްޤީ‬ ‫ކުރުން‪.‬‬ ‫ހަމަހަމަކަން‪ :‬ދެފުށް ފެންނަގޮތަށް އަމަލުކުރުމާއި‪ ،‬ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް އަމަލުކުރުމާއި‪ ،‬އެންމެން‬ ‫‪1.4.5‬‬ ‫ޝާމިލްވާގޮތަށް އަމަލުކުރުމާއި‪ ،‬ކުރާ ކަމަކަށް ޒިންމާ ނެގުމާއި‪ ،‬ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުތައް ތަޠުބީޤުކޮށްގެން‪،‬‬ ‫ވަސީލަތްތަކަކީ އެންމެންގެ ހިއްސާ އެކުލެވޭ އާންމު މުދަލެއްކަމުގައި ދެކިގެން‪ ،‬ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުންކޮށްގެން‬ ‫ލިބޭ މަންފާ އެންމެންނަށް އިންސާފުވެރިކޮށް ލިބިދިނުން‪.‬‬ ‫ޕާޓިސިޕޭޓަރީ އެޕްރޯޗް‪ :‬ކަންކަން ނިންމުމުގައި ވީހާވެސް ބޮޑަށް އިއްތިފާޤުން ނަތީޖާ ނެރުމަށް ބާރު‬ ‫‪1.4.6‬‬ ‫އެޅުމުގެގޮތުންނާއި‪ ،‬ކަންކަން ނިންމުމުގައި ކަމާގުޅޭ އެންމެންގެ ޝާމިލްވުން ކަށަވަރުކުރުމުގެ ގޮތުން‪،‬‬ ‫ކަމާގުޅޭ އެންމެން‪ ،‬ޚާއްޞަކޮށް ސިޔާސަތެއްގެ ނުވަތަ ފިޔަވަޅެއްގެ ސަބަބުން ސީދާ އަސަރުކުރާ ފަރާތްތައް‬ ‫ބައިވެރިކުރުން‪.‬‬ ‫މާ ނަ ކުރު ނ ް‬ ‫‪1.5‬‬ ‫މި ޕްލޭންގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ބަސްބަހާއި އިބާރާތްތައް މާނަކުރާނީ‪ ،‬ޖަދުވަލު ‪ 1‬ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށެވެ‪.‬‬ ‫ޢަމަ ލުކ ުރަ ން ފ ެ ށު ން‬ ‫‪1.6‬‬ ‫މި ޕްލޭނަށް އަމަލުކުރަން ފަށާނީ‪ ،‬ޕްލޭން ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓްގައި ޝާއިޢުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ‪.‬‬ ‫‪12‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބ ާ ބ ު ‪ : 2‬ދ ި ރ ޭ ކ ު ދ ިމ ަ ހ ު ގ ެ ބ ާ ވ ަ ތ ް ތ ަ ކ ާ އ ި ދ ި ރ ި އ ުޅ ޭ މ ާ ޙ ަ އ ު ލު‬ ‫ދ ި ރޭކ ުދި މަ ހުގެ ބާވަ ތް ތައް ދި ރި އު ޅޭ މާ ޙައު ލ ު‬ ‫‪2.1‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމަކީ ނުވަތަ މެރިން އެކުއޭރިއަމް ފިޝަރީ އަކީ‪ ،‬މި މަސްވެރިކަމުގައި ތަފާތު ގިނަބާވަތްތަކުގެ‬

‫މަސްމަހާމެހި އެކުލެވޭ މަސްވެރިކަމެކެވެ‪ 2017 .‬ވަނަ އަހަރު އެކަނިވެސް ގާތްގަނޑަކަށް ‪ 250‬ބާވަތުގެ މަސް‬ ‫މި މަސްވެރިކަމުގައި ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުކުރެވިފައިވެއެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ ވިޔަފާރިން ލިބޭ ނަފާގެ‬ ‫ބާވަތްތަކެއްގެ މައްޗަށްކަން‬ ‫ބޮޑު ބައެއް ބަރޯސާވަނީ އެފަދަ މަސް ގަންނަ ފަރާތްތައް ބޭނުންވާ ވަކި ޚާއްޞަ‬ ‫އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މަސްތަކުގެ އަދަދުތަކުން ހާމަވެގެންދެއެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ އެކްސްޕޯޓުގެ ބޮޑު ބައެއް‬ ‫ހިއްސާ ކުރަނީ ނިސްބަތުން ވަރަށް މަދު ބާވަތްތަކެއްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ‪ .‬މިސާލަކަށް‪ 2017 ،‬ވަނަ އަހަރު ގާތްގަނޑަކަށް‬ ‫‪ 250‬ބާވަތުގެ ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާއިރު‪ ،‬އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މަހުގެ ބާވަތްތަކު ‪ 50%‬ހިއްސާކުރަނީ‬ ‫‪ 9‬ބާވަތެކެވެ‪ .‬ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގެ އެކްސްޕޯޓަށް ބަލައިލާއިރު‪ 2003 ،‬ވަނަ އަހަރު ފިޔަވައި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ އެކްސްޕޯޓުގެ‬ ‫‪ 70%‬ހިއްސާކޮށްފައިވަނީ އެންމެ ‪ 20‬ބާވަތެކެވެ‪ .‬މި މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވަނީ ‪ 1980‬ގެ އަހަރުތަކުގައްޔާއި‪ 1995 ،‬އަދި‬ ‫‪ 2004‬ވަނަ އަހަރު ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ ރިޕޯޓުތަކުންނާއި‪ 2011 ،‬ވަނަ އަހަރު އަދި ‪ 2014‬އާއި ‪ 2017‬އާ ދެމެދު‬ ‫މަސް އެކްސްޕޯޓުކުރާ ވަގުތު ހުށަހަޅައިފައިވާ ޕްރޮފޯމާ ޝީޓުތަކުންނެވެ‪.‬‬ ‫‪ 2017‬ވަނަ އަހަރު އެންމެ ގިނައިން އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތައް ދިރިއުޅޭ މާޙައުލު ތާވަލު ‪ 1‬ގައި‬ ‫ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ‪.‬‬ ‫‪13‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ތާވަލު ‪ 2017 :1‬ވަނަ އަހަރު އެންމެ ގިނައިން އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި‪ ،‬އެ ބާވަތްތައް ދިރިއުޅޭ މާޙައުލު‬ ‫)މަޢުލޫމާތު ނަގައިފައިވަނީ ‪ www.fishbase.org‬އަދި ‪ www.iucn.org‬އިން(‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫ދިރިއުޅޭ މާޙައުލު‬ ‫ދިރިއުޅޭ ސަރަޙައްދު‬ ‫އެކްސްޕޯޓުގައި ހިއްސާވާ‬ ‫އިނގިރޭސި ނަން‬ ‫ސައިންޓިފިކް ނަން‬ ‫ދިވެހި ނަން‬

‫‪I‬‬ ‫‪I‬‬ ‫‪ I‬މިންވަރު‬ ‫‪I‬‬ ‫މިއީ ފަރުތަކާއި‪ ،‬ތިލަ ފަޅުތަކާއި‪ ،‬ކަނޑުއޮޅިތައް‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪40 :‬‬ ‫‪Pseudanthias‬‬ ‫އަދި ފަރުތަކުގެ ބޭރުން އުރަފަށް ކައިރީގައި ވެސް‬ ‫‪20.8%‬‬ ‫ސްކޭލްފިން އެންތިއާސް‬ ‫ކަށިކެޔޮ މަސް‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪1 :‬‬ ‫‪squamipinnis‬‬ ‫އުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ ފަރުތަކުގެ އުރަފަށް ކައިރީގައި އަދި ފަރުތަކުގެ‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪40 :‬‬ ‫ބޭރުން އުރަފަށް ކައިރީގައި އައިން ހަދައިގެން އުޅޭ‬ ‫‪6.37%‬‬ ‫‪ Pseudanthias evansi‬ޔެލޯބެކް އެންތިއާސް‬ ‫މަތި ދޮން ބުރެކި‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪4 :‬‬ ‫މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ވިލުތަކާއި‪ ،‬ފަރުތަކުގެ އުރަފަށުގައި އަދި‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪30 :‬‬ ‫‪Macropharyngodon‬‬ ‫‪5.89%‬‬ ‫ޑިވައިޑަޑް ރާސް‬ ‫ކުރެހި ހިކާ‬ ‫ވެއްޔާއި އަކިރިތަކުގެ ތެރޭގައި އުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪1 :‬‬ ‫‪bipartitus‬‬ ‫ކުދި‬ ‫ކައިރީގައި‬ ‫ބިންގަނޑާ‬ ‫ކަނޑުގެ‬ ‫މިއީ‪،‬‬ ‫ފަރުތަކުގެ‬ ‫އަދި‬ ‫މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫އުޅޭ‬ ‫ބައިބަޔަށް‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪70 :‬‬ ‫‪Pseudanthias‬‬ ‫‪2.89%‬‬ ‫ސަންސެޓް އެންތިއާސް‬ ‫‪-‬‬ ‫އުރަފަށުގައްޔާއި ވެއްޔާއި އަކިރިތަކުގެ މަތީގައި‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪17 :‬‬ ‫‪parvirostris‬‬ ‫އައިން ހަދައިގެން މި މަސް އުޅެއެވެ‪.‬‬ ‫ގައު ގިނަ‬ ‫ފަރުތެރޭގައި މުރަކަ އާއި‬ ‫މިއީ‪،‬‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪40 :‬‬ ‫ފަޅުތަކާއި‪ ،‬ތިލަ ފަރުތައް އަދި ފަރުތަކުގެ ބޭރުން‬ ‫‪3.07%‬‬ ‫‪ Labroides dimidiatus‬ކްލީނަރ ރާސް‬ ‫ތެޔޮފުޅި މަސް‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪1 :‬‬ ‫އުރަފަށް ކައިރީގައި ވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬

‫މިއީ‪ ،‬އެތެރެވަރީގައި ހުންނަ ތިލަތަކުގައްޔާއި‪،‬‬ ‫‪Acanthurus‬‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪25 :‬‬ ‫‪4.06%‬‬ ‫ބްލޫ ސަރޖަންފިޝް‬ ‫ނޫކާޅު‬ ‫ރަށްރަށުގެ ފަރުތަކުގައި އާންމުކޮށް އުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫‪leucosternon‬‬ ‫‪14‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ފަރުތަކުގެ ބޭރުން އުރަފަށް ކައިރީގައި އައިން‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪30 :‬‬ ‫‪2.29%‬‬ ‫‪ Nemanthias carberryi‬ކަރބެރީ އެންތިއާސް‬ ‫‪-‬‬ ‫ހަދައިގެން އުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪4 :‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ފަރުތަކާ ގުޅުންހުރި މަހެކެވެ‪ .‬ހާމަޔަށް ހުންނަ‬ ‫މާޙައުލުތަކުގައްޔާއި ފަރުމަތީގައިވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫މިމަސް އާންމުކޮށް އުޅެނީ‪ ،‬މޫދުގައި ހެދޭ ފެހި‬ ‫‪Blenniella‬‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪6 :‬‬ ‫‪3.03%‬‬ ‫ރެޑް‪-‬ސްޕޮޓަޑް ބްލެނީ‬ ‫‪-‬‬ ‫)އަލްގޭ( ގިނަ‪ ،‬ހިކި ދިޔައިގައި ހިކިފައިހުންނަ‬ ‫‪chrysospilos‬‬ ‫ބޮޑެތި‬ ‫ފުއްޓަރުފަރާތުން‬ ‫ފަރުތަކުގެމަތީގައްޔާއި‪،‬‬ ‫ރާޅު ނަގާ‪ ،‬އޮއިދަމާ ހިސާބުގައެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ފަރުތަކުގެ އުރަފަށް ކައިރީގައި‪ ،‬ހޮރުހޮރުގައި‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪61 :‬‬ ‫‪Nemateleotris‬‬ ‫‪2.28%‬‬ ‫ފަޔަރ ޑާރޓްފިޝް‬ ‫ދިދަ ފުންނަ‬ ‫ދިރިއުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪6 :‬‬ ‫‪magnifica‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ވިލުވިލުގެ ވެލިގަނޑާއި ވިލުގައި ހުންނަ‬ ‫ކިސަޑު ވެލީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ‪ .‬މިމަސް އާންމުކޮށް‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪25 :‬‬ ‫‪Valenciennea‬‬ ‫‪2.23%‬‬ ‫ޗޯކް ގޯބީ‬ ‫‪-‬‬ ‫ހުންނަ‬ ‫ގައުގަލުގައި‬ ‫ޖޯޑުޖޯޑަށް‬ ‫އުޅޭނީ‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪3 :‬‬ ‫‪sexguttata‬‬ ‫ހޮރުތަކުގައެވެ‪.‬‬ ‫ހުންނަ‬ ‫އަކިރި‬ ‫އަދި‬ ‫ވެލި‬ ‫ގައު‪،‬‬ ‫މިއީ‬ ‫އޮންނަ‬ ‫ހާމައަށް‬ ‫މާޙައުލުތަކުގައްޔާއި‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪75 :‬‬ ‫މާޙައުލުތަކުގައި ވެސް އުޅޭ މަހެކެވެ‪ .‬އަދި މި މަހަކީ‬ ‫‪2.87%‬‬ ‫‪ Nemateleotris decora‬އެލެގަންޓް ޑާރޓްފިޝް‬ ‫ފަރި ދިދަ ފުންނަ‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪25 :‬‬ ‫ފުން ގުންޑޮޅިތަކުގައި‪ ،‬އޮއިދަމާ ހިސާބުން ވެސް‬ ‫ފެންނަ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬އާންމުކޮށް ހޫނު ސަރަޙައްދުތަކުގައި‪ ،‬ގައު‬ ‫ހުންނަ މާޙައުލުތަކުގައި އުޅޭ ބާވަތެކެވެ‪ .‬ގައުގަލުގެ‬ ‫މެޑިޓަރޭނިއަން ރެޑް ސީ‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪250 :‬‬ ‫‪1.58%‬‬ ‫‪Echinaster sepositus‬‬ ‫‪-‬‬ ‫ހިމާޔަތުގައްޔާއި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހާމަޔަށް‬ ‫ސްޓަރ‬ ‫ހުންނަ ސަރަޙައްދުތަކުގައިވެސް މިބާވަތް އުޅެއެވެ‪.‬‬

‫‪15‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪100 :‬‬ ‫‪Pseudanthias‬‬ ‫މިއީ ފުން ގުންޑޮޅިތަކުގައި އުޅޭ ބާވަތެކެވެ‪.‬‬ ‫‪3.00%‬‬ ‫ޓޫސްޕޮޓް އެންތިއާސް‬ ‫‪-‬‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪20 :‬‬ ‫‪bimaculatus‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ފަރުތަކުގެ ބޭރުން އުރަފަށް ކައިރީގައި‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪60 :‬‬ ‫‪Halichoeres‬‬ ‫‪1.99%‬‬ ‫ލެމަން މިރޭންގް ރާސް‬ ‫ދޮން ލުނބޯހިކާ‬ ‫އަކިރިއާއި ވެލި ހުންނަ ހިސާބުގައި އުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪7 :‬‬ ‫‪leucoxanthus‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬އާދައިގެ ވަރަކަށް އޮއިދެމޭ ފަރުތަކުގައި‪،‬‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪40 :‬‬ ‫ކަނޑުގެ ބިންގަނޑަށްވުރެ ‪ 2-3‬މީޓަރު މަތީގައި‬ ‫‪3.08%‬‬ ‫‪ Ecsenius midas‬މައިޑާސް ބްލެނީ‬ ‫‪-‬‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪2 :‬‬ ‫އުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ކަނޑުގެ ބިންގަނޑާ ކައިރީގައި އަދި ކަނޑުގެ‬ ‫)‪(Benthopelagic‬‬ ‫ސަޠަޙައާ ކައިރީގައިވެސް‬ ‫އޮރެންޖް ސްޕައިން‬ ‫އުރަފަށް‬ ‫ބޭރުން‬ ‫ފަރުތަކުގެ‬ ‫މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫އުޅޭ‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪90 :‬‬ ‫‪2.26%‬‬ ‫‪Naso lituratus‬‬ ‫ރަންގެރި‬ ‫ޔުނިކޯރންފިޝް‬ ‫ކައިރީގައްޔާއި މުރަކައާއި‪ ،‬ގައު އަދި އަކިރި ހުންނަ‬ ‫ވިލުވިލުންވެސް މި މަސް ފެނެއެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ފަރުގެ އޮއިދެމޭ ހިސާބުގައްޔާއި‪ ،‬އަކިރި އާއި‬ ‫މުރަކަ ހުންނަ ހިސާބުތަކުން ފެންނަ މަހެކެވެ‪ .‬އަދި‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪32 :‬‬ ‫‪1.48%‬‬ ‫‪ Cirrhilabrus exquisitus‬އެކްސްކުއިސިޓް ރާސް‬ ‫‪-‬‬ ‫ފަރުތަކުގެ ބޭރުން އުރަފަށް ކައިރީގައި ހުންނަ‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪2 :‬‬ ‫އަކިރިތަކުގެ ތެރެއިންވެސް މި މަސް ފެނެއެވެ‪.‬‬

‫މިއީ‪ ،‬ވިލުގައްޔާއި‪ ،‬ފަރުތަކުގެ ބޭރުން އުރަފަށް‬ ‫ކައިރީގައި އުޅޭ މަހެކެވެ‪ .‬މިބާވަތުގެ ކުދިމަސް ތިލަ‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪45 :‬‬ ‫‪1.41%‬‬ ‫‪ Zebrasoma veliferum‬ސެއިލްފިން ޓޭންގް‬ ‫‪-‬‬ ‫ހިސާބުތަކުގައި ހުންނަ ގަލާއި މުރަކަތަކުގެ ތެރޭގައި‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪1 :‬‬ ‫ދިރިއުޅެއެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ފުން ފަޅުތަކުގެ މުރަކަ އާއި‪ ،‬އަކިރި އަދި‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪50 :‬‬ ‫‪Cirrhilabrus‬‬ ‫‪1.40%‬‬ ‫ރެޑް ސްކޭލް ރާސް‬ ‫ރަތް ހުޅުނބު ހިކާ‬ ‫ވެލިއާނުތަކުގެ ތެރެއިން ފެންނަ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪40 :‬‬ ‫‪rubrisquamis‬‬ ‫‪16‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މިއީ‪ ،‬ފަރުތަކުގެ ބޭރުން އުރަފަށް ކައިރީގައި ހުންނަ‬ ‫މުރަކަތަކުގެ ތެރޭގައި އުޅޭ މަހެކެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން‬ ‫އެންމެ ފުންވެގެން )މީޓަރުން(‪35 :‬‬ ‫‪Pseudocheilinus‬‬ ‫ފުންމިނުގައި‬ ‫ތެރެއިންނާއި‪،‬‬ ‫ގިރިތަކުގެ‬ ‫‪1.75%‬‬ ‫ސިކްސްސްޓްރައިޕް ރާސް‬ ‫ހަރޮނގު ހިކާ‬ ‫އެންމެ ތިލަވެގެން )މީޓަރުން(‪2 :‬‬ ‫‪hexataenia‬‬ ‫ގާތްގަނޑަކަށް ‪ 20‬މީޓަރު ހުންނަ ފަޅުފަޅުން ވެސް‬ ‫މި މަސް ފެނެއެވެ‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ދ ި ރޭކ ުދި މަ ހުގެ މަ ސްވ ެ ރިކ ަމު ގައި ހި ފާ މ ައިކަ ށި ނު ހު ން ނަ ދި ރު ން ތައ ް‬ ‫‪2.2‬‬ ‫އެކްސްޕޯޓުކުރާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކަށް ބަލައިލާއިރު‪ ،‬މައިކަށި ނުހުންނަ ބާވަތްތައް އެކްސްޕޯޓުކުރާ މިންވަރު ނިސްބަތުން‬ ‫މަދުކަމަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ‪ .‬މިގޮތުން‪ 2015 ،‬ވަނަ އަހަރާއި ‪ 2017‬ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު ބޭރުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން މައިކަށި ނުހުންނަ ބާވަތްތައް ހިއްސާކޮށްފައިވަނީ ‪ 2%‬އެވެ‪ .‬ޕްރޮފޯމާ ޝީޓުތަކުގައި ހުރި ރިކޯޑުތަކުން‬

‫އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މައިކަށި ނުހުންނަ ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހަމައެކަނި ފްރޯމިއާ ޖީނަސްއަށް ނިސްބަތްވާ‬ ‫ފަސްއިނގިލީގެ ބާވަތްތަކާއި‪ ،‬އެކިނަސްޓަރ ޖީނަސްއަށް ނިސްބަތްވާ ފަސްއިނގިލީގެ ބާވަތްތައް އަދި ނިއުޑިބްރޭންކްގެ‬ ‫ބާވަތްތަކެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް‪ 2017 ،‬ވަނަ އަހަރު ދިރޭކުދިމަހުގެ ވިޔަފާރީގައި އެންމެ ގިނައިން ބޭރުކުރެވުނު ‪ 20‬ބާވަތުގެ‬ ‫ތެރޭގައި މެޑިޓަރޭނިއަން ރެޑް ސީ ސްޓަރ‪ ،‬އެކިނާސްޓަރ ސެޕޮސިޓަސް )‪ (Echinaster sepositus‬ހިމެނިފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫‪2%‬‬ ‫■‬ ‫އެހެނިހެން ބާވަތްތައް‬ ‫■‬ ‫މައިކަށިނުހުންނަ ދިރުންތައް‬ ‫‪98%‬‬ ‫ޗާޓު ‪ 2017-2015 : 1‬އަށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކުގެތެރެއިން ނިސްބަތުން މައިކަށިނުހުންނަ ބާވަތްތަކާއި އެހެނިހެން ބާވަތްތައް ހިއްސާކުރާ‬ ‫މިންވަރު‬ ‫‪18‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ދިރިއުޅޭ މާޙައުލު‪ ،‬އަދި އެމާޙައުލާ ވާގުޅުން‬ ‫‪2.3‬‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ނަގާ ބާވަތްތަކަކީ ފަރުތަކުގައި އުޅޭ ނުވަތަ ފަރުތަކާ ގުޅިފައިވާ‪ ،‬މާޙައުލީ‬ ‫ނިޒާމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ބާވަތްތަކެކެވެ‪ .‬މީގެތެރޭގައި ‪ 2017‬ވަނަ އަހަރު އެންމެ ގިނައިން އެކްސްޕޯޓުކުރެވުނު‬ ‫މާޙައުލީ ނިޒާމުގެ‬ ‫‪ 20‬ބާވަތުގެ ތެރެއިން‪ 2 ،‬ބާވަތެއް ކަމަށްވާ ތެޔޮފުޅި މަހާއި ރަންގެރި ހިމެނެއެވެ‪ .‬މި ދެ ބާވަތަކީ‬ ‫އުފެއްދުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގައި އަދި ފަރުތަކުގެ ފުރިހަމަ ޞިއްޙަތު ހިފެހެއްޓުމުގައި ޚާއްޞަ ތަފާތު ދައުރުތަކެއް އަދާކުރާ‬ ‫ބާވަތްތަކެކެވެ )ކީސްޓޯން ސްޕީޝީޒްތަކެކެވެ(‪ .‬ކީސްޓޯން ސްޕީޝީޒްއަކީ މާޙައުލަކުން އެބާވަތެއް ނެތިގެން ހިނގައްޖެނަމަ ނުވަތަ‬ ‫ވަކި މިންވަރަކަށް މަދު ވެއްޖެނަމަ އެ މާޙައުލީ ނިޒާމުގެ ހަމަހަމަކަން )އީކޯސިސްޓަމް ބެލެންސް( ގެއްލި ނުވަތަ އެމާޙައުލެއް‬ ‫އެއްކޮށް ނެތިގެން ހިނގައިދިޔުމަށް މެދުވެރިވާ ފަދަ މުހިންމު ބާވަތްތަކެވެ‪ .‬މިސާލަކަށް ތެޔޮފުޅި މަހަކީ މަސްމަހުގެ ހަށިގަނޑުގެ‬

‫ބޭރުކައިރީގައި އުޅޭ ކުދި ސޫފިތަކާއި‪ ،‬ބޮޑެތިމަހުގެ ހަށިގަނޑުގެ ލޮނދި ފަށަލައިގައި ހިފާފައިހުންނަ އެއްޗެތި ކައިއުޅޭ މަހެކެވެ‪.‬‬ ‫މި ބާވަތުގެ މަސް އާންމުކޮށް އުޅޭ ސަރަޙައްދުތަކުން ނަގައި ހުސްކުރުމުން ލިބޭ ގެއްލުން ދެނެގަތުމަށް ކުރެވުނު ދިރާސާއެއްގައި‬ ‫)ވޮލްޑީ އެޓް އަލް‪ ،(2011 ،.‬ކޮންޓްރޯލްކުރެވިފައިވާ އެހެން ފަރުފަޅުތަކާ އަޅާބަލާއިރު ތެޔޮފުޅިމަސް ނަގައި ހުސްކޮށްފައިވާ‬ ‫ފަރުތަކުގައި އުޅޭ މަސްތައް ނިސްބަތުން ސައިޒް ކުޑަވެފައިވާކަމާއި‪ ،‬މަހުގެ އާބާދީ އިތުރުވެ އާލާވާ މިންވަރު ‪37%‬‬ ‫ދަށްވެފައިވާކަން އަދި މުޅިއެކު މާޙައުލުގައި އުޅޭ މަހުގެ ބާވަތްތައްވެސް ނިސްބަތުން ‪ 23%‬މަދުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪.‬‬ ‫މީގެ އިތުރުން‪ ،‬ފާހަގަވެގެންދިޔަ ހެކިތަކުން ޅަމަސް އިތުރުވާމިންވަރު ‪ 65%‬ދަށްވެ‪ ،‬ޅަމަސް މަރުވާ މިންވަރު އިތުރުވެފައިވާ‬ ‫ކަމަށް ފާހަގަކުރެވުނެވެ‪ .‬މިދިރާސާއިން ތެޔޮފުޅި މަސް ކަހަލަ ސާފުކުރާ މަހުގެ ސަބަބުން މާޙައުލީ ނިޒާމަށާއި‪ ،‬މާޙައުލުގައި އުޅޭ‬ ‫ބާވަތްތަކަށް ފައިދާކުރަނިވި އަސަރުތަކެއް ކުރާކަން ދަލީލުކޮށްދެއެވެ‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ތާވަލު ‪ 2017 :2‬ވަނަ އަހަރު އެންމެގިނައިން އެކްސްޕޯޓުކުރެވުނު ‪ 20‬ބާވަތުގެ ދިރޭކުދިމަހުގެ ތެރެއިން ކީސްޓޯން ސްޕީޝީޒްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ‪ 2‬ބާވަތް‬ ‫އަދި އެ ބާވަތްތައް ކީސްޓޯން ސްޕީޝީޒް އަށް ވާ ސަބަބު‬ ‫ހުށަހަ ޅަ އިފަ އި ވާ‬ ‫‪ 2015‬ވަނަ އަހަރު‬ ‫އެކްސްޕޯޓުކުރުމަށް ހުއްދަދޭ‬ ‫ބ ޭ ރ ު ކ ު ރ ި ކ ަ މ ަ ށ ް އ ަ ނ ް ދ ާޒ ާ ކ ު ރ ެ ވ ޭ‬ ‫ސަބަބު‬ ‫ބާ ވަތް‬ ‫ލިމިޓް‬ ‫ޖުމުލަ‬ ‫މަހުގެ އާބާދީ އިތުރުވާ މިންވަރަށާއި‪ ،‬ބާވަތްތަކުގެ‬ ‫އެހެން‬ ‫ގުޅުންހުރި‬ ‫އަދި‬ ‫މުއްސަނދިކަން‬ ‫‪7,000‬‬ ‫‪17,377‬‬ ‫ތެޔޮފުޅި މަސް‬ ‫މިންވަރަށް‬ ‫މަރުވާ‬ ‫މަސް‬ ‫ޅަ‬ ‫ބާވަތްތަކުގެ‬ ‫އަސަރުކުރުން )ވޮލްޑީ އެޓް އަލް‪(2011 .‬‬

‫މުރަކަ ފަރުތަކުގައި ހެދޭ މޫދު ވިނައިގެ ބާވަތްތައް‬ ‫)މެކްރޯ އަލްގޭ(؛ ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް ސަރގެސްމް‬ ‫ޖީނަސް ގެ ބާވަތްތައް )‪(Sargassum sp.‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪9,456‬‬ ‫ރަން ގެރި‬ ‫ހެދޭ މިންވަރު ކޮންޓްރޯލްކޮށް‪ ،‬ފަރުތަކުގެ ނާޒުކު‬ ‫މާޙައުލީ ނިޒާމަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް ކުޑަކުރުން‬ ‫)ރެޝަރ އެޓް އަލް‪(2013 .‬‬ ‫މީގެ އިތުރުން‪ ،‬ބައެއް ބާވަތުގެ މަހަކީ‪ ،‬މާޙައުލީ ނިޒާމު ހިނގުމަށް އެންމެ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ ބާވަތްތަކެއްގެ ގޮތުގައި‬ ‫ދިރާސާތަކުން ފާހަގަވެފައި ނެތްނަމަވެސް‪ ،‬މޫދުގައި ހެދޭ ފެހި ކައިއުޅުމުގެ ސަބަބުން‪ ،‬މާޙައުލީ ނިޒާމަށް ވަރަށް މުހިންމު‬ ‫ބާވަތްތަކެކެވެ‪ .‬މިގޮތުން‪ ،‬ނޫ ކާޅު ފަދަ ފެހި ކައި އުޅޭ މަސް ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި ނަގައިފިނަމަ‪ ،‬މާޙައުލީ ނިޒާމުގެ ޙަޔަވީ‬ ‫ސިންދަފާތަށާއި‪ ،‬ޅަ މަސް ބޮޑުވެ އާލާވުމަށާއި މާޙައުލީ ނިޒާމުގެ މުއްސަނދިކަމަށް އަސަރުކުރުވައެވެ )ލެފްޗެކް އެޓް އަލް‪.(2019 ،.‬‬ ‫އެހެންކަމުން‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމުގައި‪ ،‬އެކިއެކި ދިރުންތަކުގެ މެދުގައި ވާ ގުޅުންތަކާއި އަދި‬ ‫ދިރުންތަކާއި މާޙައުލީ ނިޒާމާ ހުރި ގުޅުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ‪.‬‬ ‫‪20‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބ ާ ބ ު ‪ : 3‬ދ ި ރ ޭކ ު ދ ިމ ަ ހ ުގ ެ މ ަސ ްވ ެ ރ ިކ ަ މ ަށ ް ނ ަޒ ަ ރ ެ އ ް‬ ‫ދ ި ރޭކ ުދި މަ ހުގެ މަ ސްވ ެ ރިކަ ން ފެ ށި ގެ ން އަ އިގޮ ތ ާއި މަ ސ ްވެ ރ ިކަ މަ ށް އަ އި ސް ފައި ވ ާ ކު ރި އެ ރު ނ ް‬ ‫‪3.1‬‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައިކުރާ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ފެށިގެން އައިސްފައިވަނީ ‪ 1970‬ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅުގައެވެ‪ .‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތަށް ބަލައިލާއިރު މި ބާވަތުގެ މަސްވެރިކަން ހިއްސާކުރާ މިންވަރު ނިސްބަތުން ވަރަށް ކުޑައެވެ‪ .‬މިގޮތުން‪،‬‬

‫ދިރޭކުދިމަސް ހިއްސާކުރަނީ ‪ 2010‬އިން ފެށިގެން ‪ 2019‬އާ ހަމައަށް އެކްސްޕޯޓުކުރެވުނު މަހުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ލިބުނު އާމްދަނީގެ‬ ‫އެންމެ ‪ 0.39%‬އެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް‪ ،‬ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރުމުގައި މަހުގެ އަސްލު އަގަށްވުރެ ދަށްކޮށް ރިޕޯޓުކުރާތީ )ސަލީމް‬ ‫އަދި އާދަމް‪ (2004 ،‬މިއީ‪ ،‬މި މަސްވެރިކަމުން އިޤުތިޞާދަށް ލިބޭ ޙަޤީޤީ މަންފާ ނޫން ކަން ފާހަގަކުރަންޖެހެއެވެ‪ .‬ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫މަސްވެރިކަން ދިގުމުއްދަތަށް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި މި މަސްވެރިކަން ފެށުނީއްސުރެ މިއަދާ ހަމައަށް ތަފާތު ދިރާސާތައް ކޮށްފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫މިގޮތުން‪ 1997 ،‬ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގެ ދިރުންތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ކުރެވޭ ތަފާތު އެކި މަސްވެރިކަމާބެހޭ ދިރާސާއެއް‬ ‫ކޮށް‪ ،‬ރިވިއު ކަރުދާހެއް ތައްޔާރުކޮށްފައިވެއެވެ‪ .‬މި ކަރުދާހުގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމަކީ ރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ އެހެނިހެން‬ ‫މަސްވެރިކަމަށްވުރެ ދެމެހެއްޓެނިވިގޮތެއްގައި ކުރެވޭ މަސްވެރިކަމެއް ކަމަށް ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ )އެޑަމް އެޓް އަލް‪.(1997 ،.‬‬ ‫އެ ކަރުދާސް ލިޔެވުނު ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން މިއަދާހަމައަށް އައިއިރު ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ހަލުއިކަމާ އެކު ފުޅާވެ‪،‬‬ ‫މަސް ބޭރުކުރެވޭ މިންވަރުވެސްވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައެވެ‪.‬‬ ‫މަ ސްވެ ރިކަ ން ކުރާ ގޮ ތ ް‬ ‫‪3.2‬‬ ‫ވައިފުޅި އަޅައިގެން ފީނައިގެން )ސްކޫބާ ޑައިވިންގ( އަދި‪ ،‬ވައިފުޅިއާ ނުލައި ފީނައިގެން )ސްކިން ޑައިވިންގ( ވެސް ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫މަސްވެރިކަންކުރެއެވެ‪ .‬އާންމުގޮތެއްގައި ހާމައަށް ހުންނަ ތަންތާނގައި އުޅޭ ބާވަތްތައް ހިފުމަށް މި މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރަނީ‬ ‫އަތުން ހިފައިގެން ގެންގުޅޭ ކުދި އަދި ބޮޑެތި ]ސްކޫޕް ނެޓް[ އެވެ‪ .‬މިގޮތުން ބޭނުންކުރާ ސްކޫޕް ނެޓްގެ އަދަދާއި ކުޑަބޮޑުމިން‬ ‫ބިނާވަނީ މަހުގެ ބާވަތާއި މަސް އައިނުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށެވެ‪ .‬ގާގަލާއި‪ ،‬ހޮރުހޮރަށް ވަދެ ފިލައި ތިބޭ ބާވަތްތަކުގެ ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫‪21‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބާވަތްތައް ހިފުމަށް ބޭނުންކުރާ އުކުޅުތަކަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަނެވިފައެއް ނުވެއެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް މީގެކުރީގައި މިފަދަ މަސް ހިފުމަށް‬ ‫މޮކްސީ‪-‬ނެޓް )ދައު( ބޭނުންކުރިކަމަށް މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވެއެވެ‪ .‬މި ބާވަތުގެ ދައު ބޭނުންކުރުން ‪ 1997‬ވަނަ އަހަރު ވަނީ‬

‫މަނާކުރެވިފައެވެ‪.‬‬ ‫ކުރެހުން ‪ :1‬ދިރޭކުދމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ސްކޫޕް ނެޓް‬ ‫މަސް ހިފުމަށްފަހު ފެނުން މައްޗަށް އަރުވަނީ މަސްވެރިން ގެންގުޅޭ ޕްލާސްޓިކް ކޮތަޅުތަކެއްގައެވެ‪ .‬އަދި ދޯންޏަށް އެރުވުމަށްފަހު‬ ‫ފުން ހިސާބުތަކުން ހިފާ މަހުން ވައިބޭރުކޮށް‪ ،‬ވައިއުފެދުމުގެ ސަބަބުން ގޮހޮރު ފަޅައިގެން ދިއުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ކަށްޓެއް‬ ‫)ހައިޕޮޑަރމިކް ނީޑްލް( ބޭނުންކުރެއެވެ‪ .‬އަދި މަސް ދަތުރު ނިންމައި‪ ،‬ހޯލްޑިންގ ފެސިލިޓީތަކަށް ދެވެންދެން ކޮންޓެއިނަރުތަކުގައި‬ ‫މަސް ގެންގުޅެއެވެ‪.‬‬ ‫މި މަސްވެރިކަމަކީ‪ ،‬ބާޒާރުގައި އެބާވަތްތަކަށް އޮތް ޑިމާންޑަށް ބަލައި‪ ،‬އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ކުރެވޭ މަސްވެރިކަމަކަށްވާތީ‪،‬‬ ‫އެދުވަހެއްގައި މަސްހިފުމަށް ދާ ތަންތަނާއި ސަރަޙައްދުތައް ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ބޭރުގެ މަސްގަންނަ ފަރާތުން ލިބޭ އޯޑަރުތަކަށެވެ‪.‬‬ ‫‪22‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ދ ި ރޭކ ުދި މަ ހުގެ އެކް ސް ޕޯ ޓ ު‬ ‫‪3.3‬‬ ‫އަހަރެއްގެ މައްޗަށް ރާއްޖެއިން އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ރިކޯޑުތައް ‪ 1980‬ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ލިބެން އެބަހުއްޓެވެ‪.‬‬ ‫އެހެންނަމަވެސް‪ ،‬ވަކިވަކި ޤައުމުތަކަށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މިންވަރާބެހޭ މަޢުލޫމާތު ލިބެންހުރީ ‪ 1990‬ގެ މެދަކާ ހިސާބުން‬ ‫ފެށިގެންނެވެ‪ .‬މިއީ އެކްސްޕޯޓުކުރާ އަދަދާއި‪ ،‬އެކްސްޕޯޓުކުރާ މަހުގެ އަގުހިމެނޭހެން މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް އިން‬ ‫ރަސްމީކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަފާސްހިސާބުތަކެކެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން ޕްރޮފޯމާ ޝީޓްތައް މެދުވެރިކޮށް އެކްސްޕޯޓުކުރާ ވަކިވަކި ބާވަތްތަކާއި‬ ‫އަދަދު ފަދަ މަޢުލޫމާތު މިނިސްޓްރީން ނަގައި‪ ،‬ބަލަހައްޓަމުން ގެންދެއެވެ‪ .‬މި މަޢުލޫމާތަކީ ދިރޭކުދިމަސް ބޭރުކުރާ ވަގުތުގައި‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއަށް އެމަޢުލޫމާތު ލިބުމުން މިނިސްޓްރީއާ ހިއްސާކުރާ މަޢުލޫމާތުތަކެކެވެ‪.‬‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ ފަރާތުން ލިބިފައިވާ މަޢުލޫމާތުން އެނގޭގޮތުގައި‪ ،‬ފާއިތުވި ‪ 5‬އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި‪،‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރުމުގައި ޖުމުލަ ‪ 21‬އެކްސްޕޯޓަރުން ހަރަކާތްތެރިވިއެވެ‪ .‬މީގެތެރެއިން އާންމުގޮތެއްގައި ފާނަ‬

‫އެކްސްޕޯޓުކުރަނީ ‪ 7‬ކުންފުންޏަކުންނެވެ‪.‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރުމުގެ ވިޔަފާރި ފެށުނީއްސުރެ އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭ މިންވަރު އަހަރަކަށްވުރެ އަހަރެއް ދިޔައީ އިތުރުވަމުންނެވެ‬ ‫)ޗާޓު ‪ .(2‬އެހެންނަމަވެސް‪ 1998 ،‬އިން ‪ 2000‬ވަނަ އަހަރާ ދެމެދު އެކްސްޕޯޓު ކުރި މިންވަރު ދަށްވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ‪.‬‬ ‫‪ 2000‬ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އެކްސްޕޯޓުކުރި މަހުގެ އަގު މައްޗަށް ގޮސްފައިވަނީ އިނގިރޭސި ވިލާތަށާއި ޖަޕާނަށް ބޭރުކުރާ އަދަދު‬ ‫އިތުރުވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ‪ .‬މި ދެ ޤައުމަކީވެސް އެހެން ގިނަ ޤައުމުތަކާ އަޅާ ބަލާއިރު‪ ،‬އަގު ބޮޑުކޮށް މަސް ގަންނަ ދެ ޤައުމެވެ‪.‬‬ ‫‪ 2005‬ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ކޮންމެ އަހަރަކު އެކްސްޕޯޓުކުރާ މިންވަރު އިތުރުވެފައިވެއެވެ‪ .‬އަދި ‪ 2005‬ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން‬ ‫‪ 2014‬ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭ މިންވަރު ވަނީ އެވަރެޖްގޮތެއްގައި ‪ 350,000-300,000‬ދެމެދުގެ މިންވަރެއްގައި‬ ‫ހިފެހެއްޓިފައެވެ‪ .‬މި އަހަރުތަކުގައި އެވްރެޖްކޮށް އަހަރަކު ‪ 7.9‬މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާގެ ދިރޭކުދިމަސް ބޭރުކޮށްފައިވެއެވެ‪ .‬އެހެން‬ ‫އަހަރުތަކުގައި އެވަރެޖްކޮށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މިންވަރާ އަޅާބަލާއިރު‪ 2015 ،‬ވަނަ އަހަރު ބޭރުކުރެވުނު ދިރޭކުދިމަހުގެ އަދަދު‬ ‫ވަނީ ވަރަށް ބޮޑުތަން އިތުރުވެފައެވެ‪ .‬މިގޮތުން‪ ،‬އެއަހަރު ‪ 9‬މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާގެ އަގަށްވާ ‪ 460,000‬ދިރޭކުދިމަސް‬ ‫‪23‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ‪ .‬މީގެ ތެރެއިން ‪ 50%‬އަށްވުރެ ބޮޑު ބައެއް ބޭރުވެފައިވަނީ ސްރީލަންކާއަށެވެ‪ 2015 .‬ވަނަ އަހަރު ފިޔަވައި‬ ‫‪ 400,000‬އަށްވުރެ މަތިން ދިރޭކުދިމަސް ބޭރުކޮށްފައިވަނީ ހަމައެކަނި ‪ 2019‬ވަނަ އަހަރުގައެވެ‪.‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރާ މައިގަނޑު ބާޒާރުތަކަށް ބަލައިލާއިރު‪ 1980 ،‬ގެ ކުރީކޮޅު ދިވެހިރާއްޖެއިން އެކްސްޕޯޓުކުރި‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ ‪ 80%‬ބޭރުކޮށްފައިވަނީ ސްރީލަންކާއަށެވެ )ވުޑް އެޓް އަލް‪ .(2014 ،.‬ނަމަވެސް‪ ،‬ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ނިސްބަތުން‬ ‫ސްރީލަންކާއަށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މިންވަރު ވަނީ ދަށްވެފައެވެ‪ .‬ސްރީލަންކާއާއި އެހެން މަންޒިލުތަކާ އަޅާކިޔާއިރު އެވަރެޖްކޮށް‬ ‫ސްރީލަންކާއިން މަހަކަށް ޖެހޭ އަގު ވަރަށް ދަށެވެ )ޗާޓު ‪ .(3‬އެއީ ސްރީލަންކާއަށް އެކްސްޕޯޓުކުރާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ހުރިހާ މަހެއްހެން‬

‫އިތުރު ފައިދާއެއް ލައިފައި އެޤައުމުން ޔޫރަޕަށާއި‪ ،‬އެމެރިކާގެ ބާޒާރުތަކަށް އަލުން އެކްސްޕޯޓުކުރާތީއެވެ‪ .‬އެއަރޕޯޓްތައް‬ ‫ތަރައްޤީވެގެންދިއުމާއި‪ ،‬ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާވެގެން ދިއުމާ ގުޅިގެން‪ ،‬ހުޅަނގުގެ ބާޒާރުތަކަށް މި ވިޔަފާރި ފުޅާވެގެން‬ ‫ގޮސްފައިވާތީ‪ ،‬މި މަސްވެރިކަމުން ލިބޭ ނަފާ އިތުރުވެގެންގޮސްފައިވެއެވެ‪ .‬އެހެން ނަމަވެސް‪ 2015 ،‬ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން‬ ‫އަނެއްކާވެސް ސްރީލަންކާއަށް ދިރޭކުދިމަސް ބޭރުކުރާ މިންވަރު ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އިތުރުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ )ޗާޓު ‪.(4‬‬ ‫‪24‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫‪10.0‬‬ ‫‪500‬‬ ‫އެފް‪.‬އޯ‪.‬ބީ )މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާ އިން(‬ ‫‪8.0‬‬ ‫‪400‬‬ ‫މަހުގެ އަދަދު )ހާހުން(‬ ‫‪6.0‬‬ ‫‪300‬‬ ‫‪4.0‬‬ ‫‪200‬‬ ‫‪2.0‬‬ ‫‪100‬‬ ‫‪0.0‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪-‬‬ ‫މަހުގެ އަދަދު‬ ‫އެފް‪.‬އޯ‪.‬ބީ‬ ‫ޗާޓު ‪ 1997-2019 :2‬އަށް ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތައް ރާއްޖެއިން އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މިންވަރާއި އެފް‪.‬އޯ‪.‬ބީ‬ ‫‪3000‬‬ ‫‪60‬‬ ‫އެފް‪.‬އޯ‪.‬ބީ )މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާއިން(‬ ‫‪2500‬‬ ‫‪50‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪40‬‬

‫މަހުގެ އަދަދު )ހާހުން(‬ ‫‪1500‬‬ ‫‪30‬‬ ‫‪1000‬‬ ‫‪20‬‬ ‫‪500‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1111‬‬ ‫■‬ ‫■‬ ‫‪0‬‬ ‫‪East Asia‬‬ ‫‪USA‬‬ ‫‪Germany‬‬ ‫‪Europe‬‬ ‫‪UK‬‬ ‫‪Sri Lanka‬‬ ‫އެފް‪.‬އޯ‪.‬ބީ‬ ‫ޗާޓު ‪ 2019-1997 :3‬އަށް ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތައް ރާއްޖެއިން އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މައިގަނޑު މަންޒިލްތަކާއި އެފް‪.‬އޯ‪.‬ބީ‬ ‫‪60‬‬ ‫އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭ ކުދިމަހުގެ‬ ‫‪50‬‬ ‫‪40‬‬ ‫މިންވަރު )‪(%‬‬ ‫‪30‬‬ ‫‪20‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪0‬‬ ‫ޗާޓު ‪ 2019-1997 :4‬އަށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ ތެރެއިން ނިސްބަތުން ސްރީލަންކާއަށް އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ މިންވަރު‬ ‫‪25‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މަސްވެރިކަމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކާއި‪ ،‬އެފަރާތްތަކުގެ އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤުތިޞާދީ ހާލަތް‬ ‫‪3.4‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ފަށައިގަތްއިރު އެކަމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވި މަސައްކަތްތެރިންގެ ތެރެއިން‪ ،‬ޚާއްޞަކޮށް ފީނާ މީހުން‬ ‫)ޑައިވަރުން( ގެ ބޮޑު ބަޔަކީ ސްރީލަންކާގެ ރައްޔިތުން ނަމަވެސް‪ ،‬ކުރީގެ މަސްވެރިކަމުގެ އާންމު ގަވާއިދުގެ ‪ 15‬ވަނަ މާއްދާގެ‬ ‫ދަށުން މި މަސްވެރިކަމުގައި ހަރަކާތްތެރި ވެވޭނީ ހަމައެކަނި ދިވެހިންނަށް ކަމަށް ‪ 1997‬ގައި ވަނީ ކަނޑައަޅައިފައެވެ‪.‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ފުޅާވަމުންދިޔަ ނަމަވެސް‪ ،‬މި މަސްވެރިކަމުގައި ހަރާކްތެރިވާ މީހުންގެ އަދަދު ‪ 100‬އަށްވުރެ‬

‫މަދެވެ‪ .‬އަދި މި މަސްވެރިކަން ކުރަމުންދަނީ މާލެ އަތޮޅުގެ އިތުރުން ‪ 8‬އަތޮޅެއްގައިކަން މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން ‪ 2017‬ވަނަ‬ ‫އަހަރާއި ‪ 2018‬ވަނަ އަހަރު ކުރިއަށް ގެންދެވުނު ސާރވޭތަކުން ދައްކައިފައިވެއެވެ‪ .‬މި މަސްވެރިކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފީނާ‬ ‫މީހުންނަށް )ޑައިވަރުންނަށް( އެވަރެޖުކޮށް އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި މަހަކު ‪ 1,000‬އެމެރިކާ ޑޮލަރު ލިބޭކަމަށް އަންދާޒާކުރެވެއެވެ‪.‬‬ ‫މިއީ އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި ލިބޭކަމަށް މީގެ ކުރިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ އަދަދާ އަޅާބަލާއިރު )‪ 325‬އެމެރިކާ ޑޮލަރާއި ‪ 650‬އެމެރިކާ‬ ‫ޑޮލަރާ ދެމެދު( ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ )ވުޑް އެޓް އަލް‪.(2014 ،.‬‬ ‫މަ ސްވެ ރިކަ ން ކު ރާ ސަ ރަ ޙައ ްދު ތައ ް‬ ‫‪3.5‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމަކީ އެކްސްޕޯޓު ކުރުމަށް ކުރާ މަސްވެރިކަމަކަށް ވެފައި‪ ،‬ބައިނަލްއަޤުވާމީ ވައިގެ ބަނދަރެއް އެއިރު‬ ‫ހުރި ހަމައެކަނި އަތޮޅަކީ ކ‪.‬އަތޮޅަށް ވުމާއެކު‪ 1980 ،‬ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން މައިގަނޑު‬ ‫ގޮތެއްގައި ކުރަމުން ގޮސްފައިވަނީ‪ ،‬ކ‪.‬އަތޮޅުގައެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް‪ ،‬އަތޮޅުތަކުގެ މެދުގައި ދަތުރުފަތުރުކުރުމުގެ ނިޒާމަށް އައި‬ ‫ތަރައްޤީ އާ ގުޅިގެން މި ބާވަތުގެ މަސްވެރިކަން ‪ 2004‬ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އައިއިރު ބ‪.‬އަތޮޅަށް ފުޅާވެ )ސަލީމް އަދި އާދަމް‪،‬‬ ‫‪ (2004‬އަދި ‪ 2008‬ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އައިއިރު ހުވަދު އަތޮޅަށްވެސް ފުޅާވެގެންގޮސްފައިވެއެވެ‪) .‬ސަލީމް އަދި އިސްލާމް‪،‬‬ ‫‪ .(2008‬މީގެ އިތުރުން ‪ 2012‬ވަނަ އަހަރު ކުރިއަށް ގެންދެވުނު ]ޑާވިން ރީފް ފިޝް ޕްރޮޖެކްޓް[ ގައި ފަޅުތަކާއި ފަރުތަކާއި‪،‬‬ ‫އެތަންތަނުގެ ދިރުންތަކުގެ ބޭނުން ހިފޭ މިންވަރު ދެނެގަތުމަށް )ރިސޯސް ޔޫސް މެޕް ކުރުމަށް( ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ދެއްކި‬ ‫ގޮތުގައި‪ ،‬މި ‪ 4‬އަތޮޅުގެ އިތުރުން‪ ،‬ޅ‪.‬އަތޮޅުގައި ވެސް ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ކުރަމުންދިޔައެވެ )ވުޑް އެޓް އަލް‪.(2014 ،.‬‬ ‫‪26‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫އަދި ‪ 2016‬ވަނަ އަހަރު ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަންކުރާ ފަރާތްތަކާ އެކު ބޭއްވުނު މަޝްވަރާ ބައްދަލުވުންތަކާއި ކުރެވުނު‬ ‫މުޢާމަލާތްތަކުން މި ބާވަތުގެ މަސްވެރިކަން ލ‪.‬އަތޮޅާއި‪ ،‬އައްޑު އަތޮޅާއި‪ ،‬ނ‪.‬އަތޮޅާއި‪ ،‬ރ‪.‬އަތޮޅާއި‪ ،‬ހއ‪.‬އަތޮޅު އަދި ހދ‪.‬އަތޮޅުގައި‬

‫ކުރެވެމުންދަނީ‬ ‫އެކަން‬ ‫އަތޮޅުތަކުގައި‬ ‫މި‬ ‫އެހެންނަމަވެސް‪،‬‬ ‫ހާމަވެގެންގޮސްފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫ކުރިއަށްގެންދާކަން‬ ‫ވެސް‬ ‫ކިހާ މިންވަރަކަށްކަން އަދި އަންދާޒާކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ‪.‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ފަރުގެ ސަރަޙައްދު އަންދާޒާކުރުމަށް ގިނަގުނަ ދިރާސާތަކެއް ކޮށްފައިވެއެވެ‪ .‬މިގޮތުން‪،‬‬ ‫މި ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ މި މަސްވެރިކަން ފެށިގެން އައި އިރު ބޭނުންކޮށްފައި ވަނީ ރާއްޖޭގެ ފަރުގެ‬ ‫ސަރަޙައްދުގެ ‪ 250‬ހެކްޓަރެވެ‪ .‬އަދި ‪ 2014‬ވަނަ އަހަރު ކުރެވުނު ދިރާސާއިން ދައްކާގޮތުގައި މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ‬ ‫ފަރުގެ ސަރަޙައްދު ވިހި ގުނަ އިތުރުވެ‪ 5000 ،‬ހެކްޓަރު މި މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރިއެވެ‪ .‬މި އަންދާޒާ ކުރުމުގައި‬ ‫މުޅި ރާއްޖޭގެ ޖުމުލަ ފަރުގެ ސަރަޙައްދު ދެނެގަތުމަށް ކުރެވުނު ދިރާސާއަކުން )ނަސީރް އަދި ހެޗަރ‪ (2004 ،‬ލިބިފައިވާ‬ ‫މަޢުލޫމާތު ބޭނުންކޮށްފައިވެއެވެ‪ .‬މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ފަރުގެ ސަރަޙައްދު ދެނެގަތުމަށް ކޮށްފައިވާ ދިރާސާތަކުގެ‬ ‫ޚުލާޞާއެއް ތާވަލު ‪ 2‬ގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ‪.‬‬ ‫ތާވަލު ‪ :3‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ފަރުގެ ސަރަޙައްދު‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި މުޅި‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ކޮންމެ ފަރަކުން‬ ‫ދިރާސާ ކުރި ފަރާތްތަކާއި‬ ‫ރާ އް ޖެ އިން ބޭނުން ކު ރާ ފަ ރު ގެ ސަ ރަޙަ އް ދު‬ ‫ބޭނުންކުރާ ކަމަށް އަންދާޒާކޮށްފައިވާ މިންވަރު )‪(%‬‬ ‫އަހަރު‬ ‫އޭ‪.‬ޖޭ‪ .‬އެޑްވާޑްސް‪ ،‬އަދި‬ ‫‪ 250‬ހެކްޓަރު‬ ‫‪11%‬‬ ‫އޭ‪.‬ޑީ‪ .‬ޝެޕާޑް‪ 1990 ،‬ގެ‬ ‫އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު‬ ‫‪ 850‬ހެކްޓަރު‬ ‫އެމް‪.‬އެސް އާދަމް‪1995 ،‬‬ ‫‪15%‬‬ ‫އެލް‪ .‬ވުޑްސް އަދި‬ ‫‪ 4,972‬ހެކްޓަރު‬ ‫‪13%‬‬ ‫އެހެނިހެން ފަރާތްތައް‪،‬‬ ‫‪2014‬‬

‫‪27‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބ ާ ބ ު ‪ : 4‬ދ ި ރ ޭކ ު ދ ިމ ަ ހ ު ގ ެ މ ަ ސ ް ވ ެ ރ ި ކ ަ ނ ް މ ެ ނ ޭ ޖ ްކ ު ރު މ ު ގ ެ ގ ޮ ތ ު ނ ް ކ ު ރ ި ނ ް އ ަޅ ަ އ ި ފ ަ އ ި ވ ާ‬ ‫ފ ިޔ ަވ ަޅ ުތ ަ އ ް‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބައެއް ބާވަތްތަކަކީ މީގެ ކުރިންވެސް އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭނެ އެންމެ މަތީ‬ ‫މިންވަރުތަކެއް )ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ( ކަނޑައަޅައިފައިވާ ބާވަތްތަކެކެވެ‪ .‬އެހެންނަމަވެސް‪ 2017 ،‬ވަނަ އަހަރު އެންމެ ގިނައިން‬ ‫އެއް‬ ‫ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ‬ ‫މިފަދައިން‬ ‫ބާވަތަކަށް‬ ‫ހުރިހާ‬ ‫ތެރެއިން‬ ‫ބާވަތުގެ‬ ‫‪20‬‬ ‫އެކްސްޕޯޓުކޮށްފައިވާ‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެގޮތުގައި‬ ‫ކަނޑައަޅައިފައެއްނުވެއެވެ‪ .‬އެއީ ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކަށް އޮންނަ ޑިމާންޑަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ‬ ‫ގުޅިގެން އެންމެ ގިނައިން އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭ ބާވަތްތައް ބަދަލުވަމުންދާތީ އާއި އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭ މިންވަރަށް ބަދަލު އަންނާތީ‬ ‫މި މަސްވެރިކަމުގައި ކޯޓާ ސިސްޓަމެއް ތަޢާރުފުކުރުމަކީ ނުވަތަ ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ އެއް ކަނޑައެޅުމަކީ އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވާތީއެވެ‪.‬‬ ‫އެންމެ ފުރަތަމަ އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި ގެ ފަރާތުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ކޯޓާ ތަންފީޛުކުރަމުން ދިޔައީ މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް‬ ‫ޑިވެލޮޕްމަންޓުގެ ފަރާތުންނެވެ‪ .‬އަދި ‪ 2012‬ވަނަ އަހަރު މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް‪ ،‬މެރިން ރިސޯސަސް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރާ‬ ‫މިމަސައްކަތް ހަވާލުވުމާ ހަމައަށް ކޯޓާ ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސައްކަތްކޮށްފައިވަނީ އެ މިނިސްޓްރީންނެވެ‪ .‬މިގޮތަށް ކޯޓާ‬ ‫ކަނޑައެޅުމުގެ ތެރޭގައި‪ ،‬އެކި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް‪ ،‬ކޮކާމަހާއި‪ ،‬ލަނޑަޔާއި‪ ،‬ވެނާއި‪ ،‬ބިބީ އަދި ކޮލީގެ ބައެއް ބާވަތްތަކާއި‪،‬‬ ‫ތުންގަނޑުދިގު ފަތިރޮނޑާއި‪ ،‬ދޮން ނޫ ކާޅު އަދި އެމުގެގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ މުހިންމުބާވަތެއް ކަމަށްވާ ނިލަމެހި ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫ގޮތުގައި ބޭރުކުރުން މަނާކޮށްފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫މީގެކުރިން ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިން ނުވަތަ ދިރޭކުދިމަސް ނަގާ ފަރާތްތައް ލައިސަންސް ކުރެވިފައިނުވާ ނަމަވެސް‪2010 ،‬‬ ‫ވަނަ އަހަރު ދިރޭކުދިމަސް ގެންގުޅޭ އަދި ޕެކްކުރާ ހޯލްޑިންގ ފެސިލިޓީތައް ލައިސަންސް ކުރުމުގެ ނިޒާމެއް ވަނީ‬

‫ގާއިމުކޮށްފައެވެ‪ .‬ތަފާސްހިސާބު އެއްކުރުމަށް ކުރެވުނު މަސައްކަތްތަކަށް ބަލައިލާއިރު‪ ،‬ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރުމުގެ ކުރިން‪،‬‬ ‫އެކްސްޕޯޓުކުރާ ކޮންމެ ޝިޕްމަންޓަކާއެކު ޕްރޮފޯމާ ޝީޓެއް ހުށަހެޅުމަށް ލާޒިމުކޮށްފައިވެއެވެ‪ .‬އެންމެ ފުރަތަމަ މި ނިޒާމު‬ ‫‪28‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މެދުވެރިކޮށް މާ ބޮޑު ދަތިތަކެއްނެތި މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވީނަމަވެސް‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ ވިޔަފާރި އިތުރަށް ފުޅާވެ‪ ،‬އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭ‬ ‫އަދަދާއި ބާވަތްތައް އިތުރުވުމުގެ ސަބަބުން މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް އަށް ހުށަހަޅާ ޕްރޮފޯމާ ޝީޓްތަކުގައިވާ‬ ‫މިނިސްޓްރީއަށް ލިބުމުގައްޔާއި‪ ،‬އެމަޢުލޫމާތު މިނިސްޓްރީގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުގެތެރޭގައި ހިމެނުމުގައި ލަސްތަކެއް‬ ‫މަޢުލޫމާތު‬ ‫ކުރިމަތިވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ‪ .‬މިކަމުގެ ސަބަބުން ކޯޓާ ނިޒާމު ތަންފީޛުކުރުމުގައި ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވެއެވެ‪.‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ވިޔަފާރީގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކުގެ ޚިޔާލާއި ލަފާ ހޯދުމަށް ބޭއްވުނު މަޝްވަރާ‬ ‫ބައްދަލުވުންތަކަކާއި ސައިޓްތަކަށް ކުރެވުނު ޒިޔާރަތްތަކަށް ފަހު ‪ 2014‬ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ކޯޓާގެ އަދަދުތައް އަލުން‬ ‫މުރާޖަޢާކުރުމަށްފަހު ކޯޓާތަކަށް ގެންނަން ވާ އިޞްލާޙުތައް ވަނީ ހުށަހަޅައިފައެވެ )ވުޑް އެޓް އަލް‪.(2014 ،.‬‬ ‫މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ އާލާތްތަކުން ތިމާވެށްޓަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް ކުޑަ ކުރުމަށްޓަކައި ‪ 1997‬ވަނަ އަހަރު ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރަމުން އައި މޮކްސީ‪-‬ނެޓް )ދައު( ބޭނުންކުރުން ވަނީ މަނާކޮށްފައެވެ‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބ ާ ބ ު ‪ : 5‬ޕ ް ލ ޭ ނ ްގ ެ އ ަމ ާޒ ުތ ަކ ާ އ ި އ ިސ ްތ ި ރ ާ ޖ ުތ ަ އ ް‬ ‫މި ޕްލޭން ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ މި ޕްލޭންގެ މައިގަނޑު މަޤުޞަދުތައް ހާސިލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ އަމާޒުތަކާއި‬ ‫އެ އަމާޒުތަކަށް ވާސިލްވުމަށް އެކުލަވައިލައިފައިވާ އިސްތިރާޖުތަކާއި ފިޔަވަޅުތަކުގެ މަށްޗަށެވެ‪ .‬މިގޮތުން‪ ،‬މި ޕްލޭންގެ‬ ‫މައިގަނޑު ‪ 5‬އަމާޒަކީ‪:‬‬

‫ގުޅުންހުރި‬ ‫މަސްވެރިކަމާއި‪ ،‬މަސްވެރިކަމާ‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫ކުރެވޭ‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައި‬ ‫)‪( 1‬‬ ‫އަދި‬ ‫އެޕްރޯޗް‬ ‫ޕްރިކޯޝަނަރީ‬ ‫މެނޭޖްމަންޓާއި‪،‬‬ ‫އިކޯސިސްޓަމް‪-‬ބޭސްޑް‬ ‫ޙަރަކާތްތަކަކީ‬ ‫ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ހިންގާ‬ ‫ހަރަކާތްތަކެއްކަން ކަށަވަރުކުރުން؛‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި އެ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ވަސީލަތްތަކާ ގުޅޭ ޙަޔަވީ‪،‬‬ ‫)‪( 2‬‬ ‫އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤުތިޞާދީ މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވައިލުން؛‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ވިޔަފާރި މޮނިޓަރކުރުމާއި ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ސަރވޭލަންސްއާ‬ ‫)‪( 3‬‬ ‫ބެހޭ ނިޒާމު ތަންފީޛުކޮށް‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ވިޔަފާރީގެ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރުމާއި‬ ‫ރިޕޯޓުކުރުން ހަރުދަނާކުރުން؛ އަދި‬ ‫މަޞްލަޙަތުވެރިންނާއި އެންމެހައި ފަރުދުންގެ މެދުގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ‬ ‫)‪( 4‬‬ ‫ވަސީލަތްތަކާއި މަސްވެރިކަމާމެދު ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުން‪.‬‬ ‫އަމާޒުތަކަށް ވާސިލުވުމަށް އެކުލަވައިލައިފައިވާ އިސްތިރާޖުތަކާއި ހަރަކާތްތައް ތާވަލު ‪ 4‬ގައި ޚުލާޞާ ކުރެވިފައި އެވަނީއެވެ‪.‬‬ ‫‪30‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ތާވަލު ‪ :4‬އަމާޒުތަކަށް ވާސިލްވުމަށް އެކުލަވައިލައިފައިވާ އިސްތިރާޖުތަކާއި‪ ،‬ހަރަކާތްތަކާއި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު އަދި އެކަންކަން ތަންފީޛުކުރާނެ އިދާރާތައް‬ ‫އަމާޒު ‪ :1‬ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި‪ ،‬މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކަކީ އިކޯސިސްޓަމް‪-‬ބޭސްޑް މެނޭޖްމަންޓާއި‪ ،‬ޕްރިކޯޝަނަރީ އެޕްރޯޗް އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ވަސީލަތްތައް‬ ‫ބެލެހެއްޓުމުގެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ހިންގާ ހަރަކާތްތަކެއްކަން ކަށަވަރުކުރުން؛‬ ‫ތ ަ ނ ް ފ ީ ޛ ު ކ ުރ ާ ނ ެ އ ިދ ާރ ާ ތ ައ ް‬ ‫މ ުއ ްދ ަ ތ ު‬ ‫ޙ ަރ ަ ކ ާ ތ ް‬ ‫އ ިސ ް ތ ިރ ާޖ ު‬

‫ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި‬ ‫‪1.1‬‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫‪ 1.1.1‬ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭނެ އެންމެ މަތީ‬ ‫ހޯދާފައިވާ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ނެތް‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން ‪ 1‬އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި‬ ‫މިންވަރުތަކެއް )ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ( ކަނޑައެޅުން‬ ‫ހާލަތުގައި ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ދެމެހެއްޓެނިވި ހަމަތަކުގެ ތެރެއިން‬ ‫ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި‪ ،‬ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި‬ ‫‪ 1.1.2‬މަސްވެރިކަމާއި‪ ،‬މާޙައުލީ ނިޒާމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް‪،‬‬ ‫ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކަށް‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހިފާއުޅޭ‪ ،‬އާބާދީ‬ ‫ރިޢާޔަތްކޮށް‪ ،‬ޕްރިކޯޝަނަރީ އެޕްރޯޗްގެ‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން ‪ 1‬އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި‬ ‫ހީނަރުވެފައިވާ ނުވަތަ ވެދާނެކަމުގެ ބިރުހީވެފައިވާ‬ ‫މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ބާވަތްތައް ހިފުމާއި އެކްސްޕޯޓުކުރުން މަނާކުރުން‬ ‫މަސްވެރިކަން މެނޭޖްކުރުމަށް ފިޔަވަޅުތައް‬ ‫އެޅުން‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ 1.1.3‬އަލަށް ހިމާޔަތްކުރާ ސަރަޙައްދުތައް ކަނޑައެޅުމުގައި‬

‫މިނިސްޓްރީ އޮފް އެންވަޔަރަންމަންޓް‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހިފާ ބާވަތްތަކުގެ އާބާދީއަށް‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫ޙަޔަވީގޮތުން މުހިންމު ސަރަޙައްދުތަކަށް ބެލުމަށް ކަމާގުޅޭ‬ ‫ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް‬ ‫‪o‬‬ ‫ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއެކު ވިލަރެސްކުރުން‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ 1.2.1‬މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ އާލާތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން‬ ‫‪ 1.2‬ތިމާވެށްޓާ ރައްޓެހި އާލާތްތައް ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫އެމް‪.‬ޕީ‪.‬އެސް‬ ‫‪o‬‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނާއި އެޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދައިފައިވާ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ބާރުއެޅުން‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫އެމް‪.‬އެން‪.‬ޑީ‪.‬އެފް ‪ -‬ސީޖީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ގަވާއިދުތަކުގައި ކަނޑައަޅައިފައިވާ ކަންކަން ތަންފީޛުކުރުން‬ ‫‪31‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫‪ 1.2.2‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ކުރުމުގައި މޮކްސީ ނެޓް‬ ‫އެމް‪.‬ޕީ‪.‬އެސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫ބޭނުންކުރުން މަނާކޮށް އެކަން ތަންފީޛުކުރުން‬ ‫އެމް‪.‬އެން‪.‬ޑީ‪.‬އެފް ‪ -‬ސީޖީ‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ 1.3‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ބަލަހައްޓައި އެ‬ ‫‪ 1.3.1‬ސްވައިއޯއެފްސީ އަދި މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތައް‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ސަރަޙައްދީ އަދި ބައިނަލްއަޤުވާމީ‬ ‫ޙިމާޔަތްކުރުމުގައި މަސްވެރިކަން ރާވައި‪،‬‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫ޖަމްޢިއްޔާ ޖަމާޢަތްތަކުގެ ސައިންޓިފިކް އަދި މަސްވެރިކަން‬ ‫ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ސަރަޙައްދީ އަދި‬ ‫މެނޭޖްކުރުމާ ގުޅޭ ކަންކަމުގައި އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވުން‪.‬‬ ‫ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޖަމްޢިއްޔާތަކުގައި އިސް‬ ‫ދައުރެއް އަދާކުރުން‬

‫އަމާޒު ‪ :2‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި އެ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ވަސީލަތްތަކާ ގުޅޭ ޙަޔަވީ‪ ،‬އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤުތިޞާދީ މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވައިލުން‬ ‫ތ ަ ނ ް ފ ީ ޛ ު ކ ުރ ާ ނ ެ އ ިދ ާރ ާ ތ ައ ް‬ ‫މ ުއ ްދ ަ ތ ު‬ ‫ހ ަރ ަ ކ ާ ތ ް‬ ‫އ ިސ ް ތ ިރ ާޖ ު‬ ‫‪ 2.1.1‬މަސްވެރިކަމުގެ މަޢުލޫމާތާއި ފީލްޑް ސާވޭ ތަކުން ލިބޭ‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާ ގުޅޭ‬ ‫‪2.1‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫މަޢުލޫމާތުގެ އަލީގައި މަސްވެރިކަންކުރާ ސަރަޙައްދުތަކާއި‬ ‫ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވައިލެވެނީ ޙަޔަވީ‪،‬‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ މޫސުންތައް ދެނެގަތުން‬ ‫އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤުތިޞާދީ މަޢުލޫމާތުގެ‬ ‫އިތުރުން މާޙައުލީ ނިޒާމާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތުގެ‬ ‫މައްޗަށް ބިނާކޮށްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި‬ ‫‪ 2.1.2‬ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ‬ ‫އެފަދަ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރުމަށް ކުރެވޭ‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤުތިޞާދީ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް ސާވޭ‬ ‫މަސައްކަތް ހަރުދަނާކުރުން‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫ކުރުން‬ ‫‪32‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫‪ 2.1.3‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތައް‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ދެނެގަތުމަށްޓަކައި މަސްވެރިންގެ ދަފުތަރެއް އެކުލަވައިލައި‬ ‫ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން ‪ 1‬އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި‬ ‫އަދާހަމަކޮށް ބެލެހެއްޓުން‬

‫އަމާޒު ‪ :3‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ވިޔަފާރި މޮނިޓަރކުރުމާއި ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ސަރވޭލަންސްއާ ބެހޭ ނިޒާމު ތަންފީޛުކޮށް‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ވިޔަފާރީގެ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރުމާއި ރިޕޯޓުކުރުން‬ ‫ހަރުދަނާކުރުން‬ ‫ތ ަ ނ ް ފ ީ ޛ ު ކ ުރ ާ ނ ެ އ ިދ ާރ ާ ތ ައ ް‬ ‫މ ުއ ްދ ަ ތ ު‬ ‫ޙ ަރ ަ ކ ާ ތ ް‬ ‫އ ިސ ް ތ ިރ ާޖ ު‬ ‫‪ 3.1.1‬ވިޔަފާރި ބޭނުމަށް ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ކުރާ‬ ‫‪ 3.1‬ގޮތެއްގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫އުޅަނދުފަހަރު ލައިސަންސް ކުރުމުގެ އިންތިޒާމު‬ ‫ވިޔަފާރީގެ ހަރަކާތްތައް ހަރުދަނާ‬ ‫ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން ‪ 1‬އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި‬ ‫ހަމަޖެއްސުން‬ ‫ނިޒާމެއްގެތެރެއިން މޮނިޓަރކޮށް ބެލެހެއްޓުން‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް ގެންގުޅޭ އަދި ޕެކްކުރާ ހޯލްޑިންގ‬ ‫‪3.1.2‬‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ފެސިލިޓީތައް ލައިސަންސް ކުރުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކޮށް‬ ‫އެމް‪.‬އެފް‪.‬ޑީ‪.‬އޭ‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫ތަންފީޛުކުރުން‬ ‫‪] 3.1.3‬ފިޝަރީޒް އިންފޮމޭޝަން ސިސްޓަމް – ކެޔޮޅު[ ގައި‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫ހަރަކާތް ހިންގާ ފަރާތްތައް ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވޭނެ‬ ‫އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސުން‬

‫‪33‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ކުރާ ފަރާތްތަކުން‬ ‫‪3.2.1‬‬ ‫‪ 3.2‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ވިޔަފާރީގެ‬ ‫މަސްދަތުރުގައި ހިފި ބާވަތްތަކާއި‪ ،‬އެ ބާވަތްތަކުގެ‬ ‫މަޢުލޫމާތު އެއްކުރެވޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް‬ ‫މިންވަރާއި )ކެޗް( އަދި އެ ބާވަތްތައް ހިފުމަށް ކުރެވުނު‬ ‫ޤާއިމްކުރުން‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ހޭދައިގެ )އެފަރޓް( މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭގޮތަށް‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން ‪ 1‬އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި‬ ‫މިނިސްޓްރީއަށް މަސް ރިޕޯޓް ހުށަހެޅުމުގެ ނިޒާމު‬ ‫ނަގަހައްޓައި‪ ،‬ލޮގްފޮތް މެދުވެރިކޮށް މަސްވެރިން ފޮނުވާ‬ ‫މަޢުލޫމާތުގެ ޞައްޙަކަން އިތުރުކުރުމަށް މަސްވެރިން‬ ‫ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއް ހިންގުން‬ ‫‪ 3.2.2‬ދިރޭކުދިމަސް ގެންގުޅޭ އަދި ޕެކްކުރާ ހޯލްޑިންގ‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ފެސިލިޓީތަކުން މަސް ގަނެފައިވާ ގޮތުގެ ތަފުސީލު‬ ‫ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫)ޕާރޗޭސް ރިޕޯޓު( މިނިސްޓްރީއަށް ހުށަހެޅުން‬ ‫ލާޒިމުކުރުން‬ ‫އެކްސްޕޯޓުކުރާ ފަރާތްތަކުން ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތައް‬ ‫‪3.2.3‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ގަނެފައިވާ ގޮތުގެ ތަފުސީލު )ޕާރޗޭސް ރިޕޯޓު(‬ ‫ފެށިގެން ‪ 1‬އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި‬ ‫މިނިސްޓްރީއަށް ހުށަހެޅުން ލާޒިމުކުރުން‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭނެ އެންމެ މަތީ‬ ‫‪3.2.4‬‬ ‫މިންވަރުތަކެއް )ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ( ތަންފީޛު ކުރުމަށްޓަކައި‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫]ފިޝަރީޒް އިންފޮމޭޝަން ސިސްޓަމް – ކެޔޮޅު[‬

‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން ‪ 1‬އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި‬ ‫އިތުރަށް ތަރައްޤީކޮށް‪ ،‬މިނިސްޓްރީއަށް އެކްސްޕޯޓަރުންގެ‬ ‫ފަރާތުން ޕްރޮފޯމާ ޝީޓް މެދުވެރިކޮށް މިހާރު ލިބޭ‬ ‫މަޢުލޫމާތު މި ސިސްޓަމް މެދުވެރިކޮށް ހޯދުން‬ ‫‪34‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫‪ 3.3‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމުގެ‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ވިޔަފާރި ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމާ ގުޅޭ‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ އެކްސްޕޯޓުތައް މޮނިޓަރ ކުރުމަށް‬ ‫‪3.3.1‬‬ ‫ގަވާއިދުތަކަށް ޢަމަލުކުރަމުން ގެންދާކަން‬ ‫އެމް‪.‬އެފް‪.‬ޑީ‪.‬އޭ‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާ ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުން‬ ‫ކަށަވަރުކުރުމުގެ ގޮތުން މޮނިޓަރކޮށް‬ ‫މީރާ‬ ‫‪o‬‬ ‫ތަންފީޒުކުރެވޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް‬ ‫ޤާއިމްކުރުން‬ ‫‪ 3.3.2‬މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ އޮފިޝަލުންނާއި‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫އެހެނިހެން ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންނަށް ޚާއްޞަކޮށްގެން‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތައް ވަކިކުރާނެ ގޮތުގެ ތަމްރީނުތައް‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ހިންގުން‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރި‬ ‫‪3.3.3‬‬ ‫ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމާ ގުޅޭ ގަވާއިދުތަކަށް‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫އަމަލުކުރަމުން ގެންދާކަން ކަށަވަރު ކުރުމަށްޓަކައި‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫އުޅަނދުފަހަރާއި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަސް ގެންގުޅޭ އަދި ޕެކްކުރާ‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ހޯލްޑިންގ ފެސިލިޓީތަކުގައި އަދި ވައިގެބަނދަރުތަކުގައި‬ ‫އިންސްޕެކްޓްކުރެވޭނެ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖެއްސުން‬

‫‪35‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫އަމާޒު ‪ :4‬މަޞްލަޙަތުވެރިންނާއި އެންމެހައި ފަރުދުންގެ މެދުގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތަކާއި މަސްވެރިކަމާމެދު ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުން‬ ‫ތ ަ ނ ް ފ ީ ޛ ު ކ ުރ ާ ނ ެ އ ިދ ާރ ާ ތ ައ ް‬ ‫މ ުއ ްދ ަ ތ ު‬ ‫ހ ަރ ަ ކ ާ ތ ް‬ ‫އ ިސ ް ތ ިރ ާޖ ު‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ 4.1.1‬އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު އެކުލަވައިލައި‬ ‫‪ 4.1‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤުތިޞާދުގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫މުޖުތަމަޢަށް ފޯރުކޮށްދިނުން؛‬ ‫މަސްވެރިކަން ހިއްސާވާ މިންވަރާއި‪،‬‬ ‫އެމް‪.‬އޯ‪.‬އީ‪.‬ޑީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ކުރު ރާސްތާ‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާ ބެހޭ މަޢުލޫމާތު‬ ‫•‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާ ބެހޭ މަޢުލޫމާތު‬ ‫މީރާ‬ ‫‪o‬‬ ‫)‪ 3 - 1‬އަހަރު(‬ ‫ވިޔަފާރި އާއި އެކްސްޕޯޓު؛ އަދި‬ ‫•‬ ‫ފޯރުކޮށްދީ އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުވުން‪.‬‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް‬ ‫‪o‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ލިބޭ މާލީ‬ ‫•‬ ‫އެން‪.‬ބީ‪.‬އެސް‬ ‫‪o‬‬ ‫މަންފާ‬ ‫‪ 4.1.2‬މަސްވެރިންނާއި‪ ،‬މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރި ކުރާ ފަރާތްތައް‬ ‫މިނިސްޓްރީ‬ ‫‪o‬‬ ‫ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރާ ދުވަހުން‬ ‫އަދި އެކްސްޕޯޓުކުރާ ފަރާތްތައް ގަވާއިދުތަކަށް‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ފެށިގެން‬ ‫އަހުލުވެރިކުރުވުމަށް މަސައްކަތު ބައްދަލުވުންތަކާއި‪،‬‬ ‫ތަމްރީނުތައް‪ ،‬އަދި ކެމްޕޭނުތައް ހިންގުން‬

‫‪ 4.2.1‬ފަރުތަކުގެ ވަސީލަތްތަކުގެ ފޮޓޯ އަދި އޮބްޒަވޭޝަނަލް ޑޭޓާ‬ ‫‪ 4.2‬ސިޓިޒަން ސައިންސް ޕްރޮގްރާމްތައް‬ ‫މެދު ރާސްތާ‬ ‫މެދުވެރިކޮށް ކަނޑުފަޅުގެ ޤުދުރަތީ‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި‬ ‫‪o‬‬ ‫ރިކޯޑުކޮށް ފޮނުވޭނެ ފަދަ ސިޓިޒަން ސައިންސް ޕްރޮގްރާމެއް‬ ‫)‪ 5 – 3‬އަހަރު(‬ ‫މާޙައުލާއި ވަސީލަތްތަކުގެ އަގުވަޒަންކުރުމަށް‬ ‫ޤާއިމުކުރުން‬ ‫ބާރުއެޅުން‬ ‫‪36‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބ ާ ބ ު ‪ : 6‬މ ެ ނޭ ޖ ް ކ ު ރ ު މ ު ގެ ފ ި ޔ ަ ވ ަޅ ު ތ ަ އ ް‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމަކީ ފަރުތަކުގެ ނާޒުކު މާޙައުލަށް ބަރޯސާވާ މަސްވެރިކަމެކެވެ‪ .‬އަދި މިމަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތަކަކީ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ސަބަބުންނާއި އިންސާނުންގެ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން އަދި މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި ދިމާވާ ޤުދުރަތީ ކާރިސާތައް ފަދަ‬ ‫ކަންކަމުގެ ސަބަބުން އާބާދީއަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކުރާ ވަސީލަތްތަކެކެވެ‪ .‬އެހެންކަމުން‪ ،‬ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި މި މަސްވެރިކަން‬ ‫ފުޅާވެގެންގޮސްފައިވާ މިންވަރަށާއި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަންކުރާ ފަރާތްތަކާއި ޞިނާޢަތުގެ މަސްލަޙަތަށް ބަލައި‪ ،‬ކަމާގުޅޭ‬ ‫އެންމެހައި ފަރާތްތަކާއި މުސްތަޤުބަލުގެ ޖީލުތަކުގެ މަންފާއަށްޓަކައި‪ ،‬މި މުހިންމު ވަސީލަތް ދެމެހެއްޓެނިވިގޮތެއްގައި‬ ‫ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި‪ ،‬ބައިނަލްއަޤުވާމީ ފެންވަރުގައި ބަލައިގަނެފައިވާ އުސޫލުތަކާއި ބެލެހެއްޓުމުގެ އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް‬ ‫އެކަށީގެންވާ ވަގުތުގައި ތަޢާރުފުކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ‪ .‬މިގޮތުން‪ ،‬މި ޕްލޭންގައި ކަނޑައަޅައިފައިވާ އަމާޒުތަކާއި‬ ‫އިސްތިރާޖުތައް ހާސިލުކުރުމަށްޓަކައި އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތައް ތިރީގައި އެވަނީއެވެ‪.‬‬ ‫ލަފ ާދޭ ކޮމި ޓީ އ ެ އް އ ުފެ އ ްދު ނ ް‬ ‫‪6.1‬‬

‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ބެލެހެއްޓުމާއި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހިފާ ބާވަތްތަކާ ގުޅޭ ދިރާސާތައް ކުރުމާއި‪،‬‬ ‫އެބާވަތްތަކުގެ އާބާދީ މެނޭޖްކުރުމާއި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރި ކުރުމާގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކާއި ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫މަސްވެރިކަން ދެމެހެއްޓެނިވިގޮތެއްގައި ތަރައްޤީ ކުރުމާ ގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އަދި މިނިސްޓްރީއަށް ލަފާ ދިނުމަށްޓަކައި‬ ‫ލަފާދޭ ކޮމިޓީއެއް އުފެއްދޭނެއެވެ‪ .‬އަދި ކޮމިޓީގެ ޖަލްސާތައް މަދުވެގެން އަހަރަކު ދެފަހަރު ބޭއްވޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫ކޮމިޓީ އެކުލަވައިލާނީ ތިރީގައިވާ މެންބަރުންގެ މައްޗަށެވެ‪.‬‬ ‫މުޤައްރިރު )މިނިސްޓްރީގެ ފިޝަރީޒް ޑިޕާޓްމަންޓް ތަމްސީލު ކުރާ މަންދޫބެއް(؛‬ ‫)ހ(‬ ‫އެމް‪.‬އެމް‪.‬އާރް‪.‬އައި ތަމްސީލުކުރާ މަންދޫބެއް؛‬ ‫)ށ(‬ ‫‪37‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މަސްވެރިންނާއި އެކްސްޕޯޓަރުން ތަމްސީލުކުރާ‬ ‫)ނ(‬ ‫‪ 3‬މަންދޫބުން؛‬ ‫މިނިސްޓްރީ އޮފް އެންވަޔަރަންމަންޓް ތަމްސީލުކުރާ މަންދޫބެއް؛‬ ‫)ރ(‬ ‫މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ތަމްސީލުކުރާ މަންދޫބެއް؛‬ ‫)ބ(‬ ‫މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް ތަމްސީލުކުރާ މަންދޫބެއް؛ އަދި‬ ‫)ޅ(‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ކަމާގުޅޭ ޖަމްޢިއްޔާއެއް ތަމްސީލުކުރާ މަންދޫބެއް‬ ‫)އ(‬ ‫މީގެ ތެރެއިން އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ކޮމިޓީއަށް ކުރިމަތިލުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަން ފާޅުކުރުމަށް ހުޅުވައިލައި މިނިސްޓްރީން‬ ‫އާންމުކޮށް އަންގައި އިޢުލާން ކުރެވޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މަސްވެރިންނާއި އެކްސްޕޯޓަރުން ތަމްސީލުކުރާ‬ ‫)ހ(‬ ‫މަންދޫބުން؛ އަދި‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ކަމާގުޅޭ ޖަމްޢިއްޔާއެއް ތަމްސީލުކުރާ މަންދޫބު‬ ‫)ށ(‬ ‫ކޮމިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނޭނެއެވެ‪.‬‬

‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ފަންނީ އަދި އެހެނިހެން މަޢުލޫމާތު އެކުލެވޭ ރިޕޯޓުތައް‬ ‫)ހ(‬ ‫މުޠާލިއާކުރުން؛‬ ‫ސަރަޙައްދީ ނުވަތަ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ފެންވަރުގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމުގެ‬ ‫)ށ(‬ ‫ވިޔަފާރި މެނޭޖްކުރުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅުތައް ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ތަންފީޛުކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން‬ ‫މިނިސްޓްރީއަށް ލަފާ ދިނުން؛‬ ‫‪38‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މި ޕްލޭން ތަންފީޛު ކުރެވޭ މިންވަރު ބެލުމާއި ޕްލޭން ތަންފީޛު ކުރެވޭ ގޮތުގެ ތަފުސީލު އަހަރަކު‬ ‫)ނ(‬ ‫އެއްފަހަރު މިނިސްޓަރަށް އެރުވުން؛‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ފަންނީ ރިޕޯޓުތަކުންނާއި ކަމާ ގުޅޭ ފަރާތްތަކާއެކު ބޭއްވޭ‬ ‫)ރ(‬ ‫މަސައްކަތު ބައްދަލުވުންތަކުން‪ ،‬އަދި މަޝްވަރާ ބައްދަލުވުންތަކުން ނެރެވޭ ނަތީޖާތަކާއި‬ ‫ހުށަހެޅުންތަކާ ގުޅިގެން‪ ،‬އަޅަންޖެހޭ މެނޭޖްކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާބެހޭ ގޮތުން މިނިސްޓްރީއަށް‬ ‫ލަފާ ދިނުން؛ އަދި‬ ‫މި ޕްލޭން ތަންފީޛުކޮށް‪ ،‬މުޠާލިއާކޮށް މުރާޖަޢާކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން މިނިސްޓްރީއަށް ލަފާދިނުން‪.‬‬ ‫)ބ(‬ ‫ލައި ސަ ން ސް ކ ުރު ން‬ ‫‪6.2‬‬ ‫މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމުގައި ލައިސަންސްކުރުމުގެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުމުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ބޭނުމަކީ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކާއި އިޤުތިޞާދީގޮތުން މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތަކަށް ބަރޯސާވާ ފަރާތްތައް‬ ‫ދެނެގަތުމާއި‪ ،‬މަސްވެރިކަމުގެ ތަފާސްހިސާބު އެއްކޮށް‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމެވެ‪ .‬އަދި މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތް ތަރައްޤީކުރުމަށާއި‬ ‫މަސްވެރިންނަށް ފޯރުކޮށްދޭ ޚިދުމަތްތައް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު މިނިސްޓްރީއަށް‬ ‫ލިއްބައިދިނުމުގައި ލައިސަންސްގެ ނިޒާމު އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ‪.‬‬ ‫މީގެ އިތުރުން މިފަދަ ލައިސަންސް ނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށް‪ ،‬މަސްވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރީގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތައް‬ ‫އެނިޒާމުގެ ތެރެއިން ރަސްމީކޮށް ރިކޯޑުކޮށް ބެލެހެއްޓުމަކީ މަސްވެރިންނާއި‪ ،‬މަހާއި މަހުގެ އުފެއްދުންތައް ތައްޔާރުކުރާ ފަރާތްތަކުގެ‬

‫ރައްކައުތެރިކަން‬ ‫އިޤުތިޞާދީ‬ ‫އަދި‬ ‫އިޖުތިމާޢީ‬ ‫ޙައްޤުވެގެންވާ‬ ‫އެފަރާތްތަކަށް‬ ‫ރައްކައުތެރިކޮށްދީ‪،‬‬ ‫ޙައްޤުތައް‬ ‫ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި އެޅޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ފިޔަވަޅެވެ‪ .‬އަދި މިފަދަ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން މަސްވެރިކަންކުރާ‬ ‫އުޅަނދުފަހަރާއި‪ ،‬އެއުޅަނދުފަހަރުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ކެޔޮޅުންނާއި ފަޅުވެރިންގެ މަޢުލޫމާތު އަދި މަހުގެ އުފެއްދުންތައް އުފައްދާ‬ ‫ތަންތަނުގެ މަޢުލޫމާތު ބެލެހެއްޓުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ މަސްވެރިކަމަކީ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪،‬‬ ‫‪39‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބަލަހައްޓަމުންގެންދާ މަސްވެރިކަމަކަށް ހެދުމަށާއި‪ ،‬ބައިނަލްއަޤުވާމީ ފެންވަރުގައި ބަލައިގަންނަ މަސްވެރިކަމަކަށްވުމަށް ވެސް‬ ‫މުހިންމު ފިޔަވަޅަކަށް ވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން މަސްވެރިކަމުގެ ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތައް ރޭވުމުގައިވެސް މިފަދަ‬ ‫ނިޒާމަކުން އެއްކުރެވޭ މަޢުލޫމާތުގެ ބޭނުން ކުރެވޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫މިގޮތުން‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރީގެ ހަރަކާތްތައް ހަރުދަނާ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން‬ ‫މޮނިޓަރކޮށް ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި ލައިސަންސްކުރުމުގެ ނިޒާމު ދަށުން‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގައްޔާއި ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރީގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުންދާ އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ލައިސަންސްކުރެވޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫ވިޔަފާރި ބޭނުމަށް ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަންކުރާ ހުރިހާ އުޅަނދުފަހަރު؛‬ ‫)ހ(‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް ގެންގުޅޭ އަދި ޕެކްކުރާ ހޯލްޑިންގ ފެސިލިޓީތައް؛‬ ‫)ށ(‬ ‫ލައިސަންސަށް އެދުމާއި‪ ،‬ދޫކުރުމާއި‪ ،‬އައުކުރުމާއި އަދި ބާޠިލުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތާއި‪ ،‬ލައިސަންސްގެ މުއްދަތާއި ފީ އަދި‬ ‫ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނެ ގޮތް ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމާބެހޭ‬ ‫ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ އެންމެހައި‬ ‫އުޅަނދުފަހަރާއި އުޅަނދުފަހަރުގެ ކެޔޮޅުންނާއި ފަޅުވެރީންގެ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ދަފުތަރެއް މިނިސްޓްރީން އެކުލަވައިލައި‪،‬‬

‫އަދާހަމަކޮށް ބެލެހެއްޓޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫މ ަޢު ލޫ މާ ތު އެ އ ް ކު ރު މާ އި ބެ ލެ ހެ އް ޓު ނ ް‬ ‫‪6.3‬‬ ‫މަސްވެރިކަމުގައި ހިފާ މަހުގެ އާބާދީއަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތައް ދެނެގަނެ‪ ،‬އާބާދީގެ މިންވަރު ހިސާބުކޮށް‪ ،‬އެ މަސްވެރިކަމެއް‬ ‫ކުރެވެނީ އާބާދީއަށް ގެއްލުން ނުވާ‪ ،‬ދެމެހެއްޓެނިވި މިންވަރެއްގައިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި މަސްވެރިކަމުގައި ބާނާ ބާވަތްތަކާއި‬ ‫އެބާވަތްތައް ބާނާ މިންވަރާއި‪ ،‬އެ ބާވަތްތައް ހިފުމަށް ކުރެވުނު ހޭދަ )އެފަރޓް( އާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު އެއްކޮށް ބެލެހެއްޓުމަކީ‬ ‫މުހިންމު ކަމެކެވެ‪ .‬މަސްވެރިކަމުގެ ތަފާސްހިސާބު ނެގުމުގައި އެންމެ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާ ކުރަނީ މަސްވެރިކަމުގެ ލޮގްފޮތް‬ ‫‪40‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ނުވަތަ މަސް ރިޕޯޓެވެ‪ .‬މަސް ރިޕޯޓަކީ މަސްވެރިކަމުގެ ކޮންމެ ދަތުރެއް ނިންމުމަށްފަހު އެ ދަތުރުގައި ހިފި ބާވަތްތަކާއި‬ ‫އެ ބާވަތްތައް ހިފުމަށް ކުރެވުނު ހޭދައިގެ )އެފަރޓް( މަޢުލޫމާތު‪ ،‬މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބަލަހައްޓާ ފަރާތްތަކަށް‬ ‫ފޯރުކޮށްދޭ ނިޒާމެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން މަސްވެރިކަމުގައި ހޭދަ ކުރެވުނު ތެލުގެ މިންވަރު އަދި މަސް ބޭނި ސަރަޙައްދުތައް ފަދަ‬ ‫އިތުރު މަޢުލޫމާތުވެސް ލޮގްފޮތް މެދުވެރިކޮށް ނެގެއެވެ‪ .‬މީގެ އިތުރުން‪ ،‬މަހާއި މަހުގެ އުފެއްދުންތައް އުފައްދާ ފަރާތްތަކުންނާއި‬ ‫މިފަދަ އުފެއްދުންތަކުގެ ވިޔަފާރިއާ ގުޅޭ ގޮތުން ވެސް ތަފާތު މަޢުލޫމާތު އެއްކުރެވެއެވެ‪ .‬މި ހުރިހައި މަޢުލޫމާތަކީވެސް‬ ‫ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި މަސްވެރިކަން ކުރުމަށްޓަކައި އަދި މަސްވެރިކަމުގެ ނަފާ ދިގުމުއްދަތަކަށް ލިބިދިނުމަށްޓަކައި‪،‬‬ ‫މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ މަޢުލޫމާތެވެ‪.‬‬ ‫މިގޮތުން‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމާއި ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރީގެ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރެވޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް‬ ‫ޤާއިމުކޮށް‪ ،‬އަންނަނިވި ފަރާތްތަކުން މަސްވެރިކަމުގެ މަޢުލޫމާތު މިނިސްޓްރީއަށް ފޮނުވުން ލާޒިމުކުރެވޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫މި ޕްލޭންގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ލިބިގެން މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރުން މަސް‬ ‫•‬ ‫ރިޕޯޓު ނުވަތަ ލޮގްފޮތުގެ މަޢުލޫމާތު ފޮނުވުން؛‬

‫ދިރޭކުދިމަސް ގެންގުޅެ ބަންދުކުރާ ހޯލްޑިންގ ފެސިލިޓީތަކުން މަސް ގަތް ގޮތުގެ ތަފުސީލު‬ ‫•‬ ‫)ޕަރޗޭސް ރިޕޯޓު( ފޮނުވުން؛ އަދި‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރާ ފަރާތްތަކުން މަސް ގަނެފައިވާ ގޮތުގެ ތަފުސީލު )ޕަރޗޭސް ރިޕޯޓު(‬ ‫•‬ ‫ފޮނުވުން‪.‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަސް އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭނެ އެންމެ މަތީ މިންވަރުތަކެއް )ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ( ކަނޑައެޅުން‬ ‫‪6.4‬‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން އެންމެ ފުރަތަމަ ދިވެހިރާއްޖެއަށް ތަޢާރުފުވި ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން މިއަދާ ހަމައަށް އައިއިރު‬ ‫މި މަސްވެރިކަން ހަލުއިކަމާއެކު ފުޅާވެ‪ ،‬މަސް ބޭރުކުރެވޭ މިންވަރުވެސްވަނީ ފާހަގަކުރެވޭ މިންވަރަކަށް އިތުރުވެފައެވެ‪.‬‬ ‫އެހެންކަމުން‪ ،‬ތިމާވެށްޓަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތަކަށާއި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިންނާއި މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތުގެ މަސްލަޙަތަށް‬ ‫‪41‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބަލައި‪ ،‬ދިރޭކުދިމަހުގެ ‪ 368‬ބާވަތެއް އެކްސްޕޯޓު ކުރެވޭނެ އެންމެ މަތީ މިންވަރުތަކެއް )ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ( ކަނޑައެޅިގެންދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫މީގެ ތެރޭގައި‪ ،‬ކުރީގެ ކޯޓާ ސިސްޓަމް ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ ގިނަ ބާވަތްތަކެއް ވެސް ހިމެނިގެންދާނެއެވެ‪ .‬އަދި ‪ 2014‬ވަނަ އަހަރު‬ ‫ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ރިވިއުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ ގެ މިންވަރުތައްވެސް ހިމެނިގެންދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫މި އަދަދުތައް ކަނޑައެޅުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ވާނެއެވެ‪.‬‬ ‫އެ ބާވަތެއް ނެތި ހިނގައިދާނެކަމުގެ ބިރު އޮތް މިންވަރާއި‪ ،‬ދިރިއުޅޭ މާޙައުލުގެ ނާޒުކުކަން؛‬ ‫•‬ ‫އެ ބާވަތެއްގެ ވިލުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި މިންވަރު؛‬ ‫•‬ ‫އެ ބާވަތެއްގެ އާބާދީގެ ކުޑަބޮޑުމިނާއި އާބާދީއަށް އަންނަ ބަދަލުތައް؛‬ ‫•‬ ‫އެ ބާވަތް އުޅޭ ސަރަޙައްދުތައް؛‬ ‫•‬ ‫މާޙައުލީ ނިޒާމަށް އެ ބާވަތުގެ މުހިންމުކަން؛‬ ‫•‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާޒާރުގައި އެ ބާވަތުގެ އަގު؛‬ ‫•‬

‫ބާޒާރުގައި އެބާވަތަކަށް އޮތް ޑިމާންޑް އަދި އެ ބާވަތް ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރު؛‬ ‫•‬ ‫އެ ބާވަތެއް ޓޭންކްގައި ގެންގުޅުމަށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރު؛ އަދި‬ ‫•‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރެވޭ އެހެނިހެން މަސްވެރިކަމަށް އެ ބާވަތުގެ މުހިންމުކަން‪.‬‬ ‫•‬ ‫ކެ ޗް ސެ ޓު ފިކެ ޓު ދޫ ކުރު ނ ް‬ ‫‪6.5‬‬ ‫ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ރިޕޯޓުކުރުމެއް‪ ،‬އަދި ބެލެހެއްޓުމެއް ނެތި ކުރާ )އިލީގަލް‪ ،‬އަންރެގިއުލޭޓަޑް އެންޑް އަންރިޕޯޓެޑް ‪ -‬އައި‪.‬ޔޫ‪.‬ޔޫ(‬ ‫މަސްވެރިކަން ހުއްޓުވުމަށާއި‪ ،‬ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރީގައި ބަދަލުކުރެވޭ މަހަކީ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން‬ ‫ބެލެހެއްޓިފައިވާ މަސްވެރިކަމަކުން ބާނައިފައިވާ މަސްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ކެޗް ސެޓުފިކެޓު ދޫކުރުމުގެ ނިޒާމެއް‬ ‫ޤާއިމުކުރުމަކީ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ‪.‬‬ ‫‪42‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މިގޮތުން މިނިސްޓްރީން ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ކެޗް ސެޓުފިކެޓު ދޫކުރުމުގެ ނިޒާމު ފުޅާކޮށް‪ ،‬އެކްސްޕޯޓު ކުރެވޭ ކޮންމެ ދިރޭކުދިމަހުގެ‬ ‫ޝިޕްމަންޓަކާ އެކު މިނިސްޓްރީން ދޫކޮށްފައިވާ ކެޗް ސެޓުފިކެޓެއް އޮތުން ލާޒިމުކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬ކެޗް ސެޓުފިކެޓު ދޫކުރުމުގެ ނިޒާމު‬ ‫މެދުވެރިކޮށް އެކްސްޕޯޓުކުރާ ދިރޭކުދިމަސް ބާނައިފައިވާ އުޅަނދުގެ މަޢުލޫމާތާއި‪ ،‬މަސް ބޭނި ތާރީޚު އަދި މަސް ގެންގުޅުނު‬ ‫ހޯލްޑިންގ ފެސިލިޓީގެ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬އަދި މި މަޢުލޫމާތުގެ އަލީގައި މަސް ބޭނީއްސުރެ ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް‬ ‫ފޯރުކޮށްދެވެންދެން ކަޑައްތުކޮށްފައިވާ އެންމެހައި މަރުހަލާތައް‪ ،‬ދެނެގަތުމަށް )ޓްރޭސަބިލިޓީ ޔަޤީންކޮށް( މަގުފަހިވެގެންދާނެއެވެ‪.‬‬ ‫ޕްރ ިކޯ ޝަ ނަރީ ފި ޔަ ވަ ޅު ތައ ް‬ ‫‪6.6‬‬ ‫ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި ހޯދައިފައިވާ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ނެތް ހާލަތުގައި ނުވަތަ ވަކި ކަމެއް ޔަޤީންކުރެވިފައި ނެތް‬ ‫ހިނދުގައިވެސް‪ ،‬ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އަދި މޫސުމީ ބަދަލުގެ ސަބަބުން‬ ‫މާޙައުލީ ނިޒާމަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް‪ ،‬ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ދެމެހެއްޓެނިވި ހަމަތަކުގެ ތެރެއިން‬

‫ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ ގިނަ ސައިންސްވެރިންނާއި ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް މެނޭޖްކުރާ ފަރާތްތަކުން ބާރުއަޅާ‬ ‫ކަމެކެވެ )ޔޫ‪.‬އެން‪.‬ސީ‪.‬އީ‪.‬ޑީ‪.(1992 ،‬‬ ‫މިގޮތުން މި ޕްލޭންގެ މުއްދަތުގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ ސްޓޮކް މެނޭޖްކުރުމަށް މަތީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ އިތުރުން‬ ‫އެހެނިހެން ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށް ފެނިއްޖެ ހާލަތުގައި އެފަދަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށް ނިންމިދާނެއެވެ‪ .‬މީގެ ތެރޭގައި‪ ،‬އަންނަނިވި‬ ‫ފިޔަވަޅުތައް ހިމެނެއެވެ‪.‬‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަކި ސަރަޙައްދަކުން ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަންކުރުން މަނާކުރުން؛‬ ‫)ހ(‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ ވަކި ބާވަތެއް ހިފުން‪ ،‬ނެގުން ނުވަތަ އެކްސްޕޯޓުކުރުން މަނާކުރުން؛‬ ‫)ށ(‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ އިތުރު ބާވަތްތައް ހިފޭނެ އަދި އެކްސްޕޯޓު ކުރެވޭނެ އެންމެ މަތީ މިންވަރު )ޓީ‪.‬އޭ‪.‬ސީ އަދި‬ ‫)ނ(‬ ‫ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ( ކަނޑައެޅުމާއި‪ ،‬ކަނޑައަޅައިފައިވާ ޓީ‪.‬އޭ‪.‬އީ އަށް ބަދަލު ގެނައުން؛ އަދި‬ ‫ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކުގެ އާބާދީއަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ހަރަކާތްތަކާގުޅޭގޮތުން އެހެނިހެން ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން‪.‬‬ ‫)ރ(‬ ‫‪43‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބާބު ‪ :7‬ޕްލޭން ތަންފީޛުކުރުން‬ ‫މި ޕްލޭންގެ އަމާޒުތަކަށް ވާސިލުވުމަށް އެކުލަވައިލައިފައިވާ އިސްތިރާޖުތަކާއި ހަރަކާތްތައް ޕްލޭންގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ‬ ‫މަތިން ކަމާގުޅޭ އިދާރާތަކާ އެކު ވިލަރެސްކޮށް‪ ،‬އެ ކަންކަން ތަންފީޛުކުރުމަކީ މިނިސްޓްރީގެ ޒިންމާއެކެވެ‪ .‬އަދި މީގެ އިތުރުން‪،‬‬ ‫މި ޕްލޭންގައި ހިމަނައިފައިވާ ފާނަ މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‪ ،‬ބެލެހެއްޓުމާ ގުޅޭ ފިޔަވަޅުތައް ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފާނަ މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމުގެ ގަވާއިދެއް އެކުލަވައިލެވޭނެއެވެ‪ .‬އަދި‬ ‫މި ޕްލޭންގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް މެރިން ރިސަރޗް އިންސްޓިޓިއުޓުން ކުރަންޖެހޭ ތަޙްލީލުކުރުމާގުޅޭ އެންމެހައި ހަރަކާތްތައް‬ ‫ކުރިއަށް ގެންދާނެ ގޮތް ބަޔާންކުރާ އެކްޝަން ޕްލޭނެއް އެ އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ފަރާތުން އެކުލަވައިލަންވާނެއެވެ‪.‬‬

‫ބާބު ‪ :8‬ޕްލޭން މުޠާލިޢާކުރުމާއި މުރާޖަޢާކުރުން‬ ‫މި ޕްލޭން މުޠާލިޢާކޮށް މުރާޖަޢާކުރެވޭނީ ކޮންމެ ‪) 6‬ހައެއް( އަހަރަކުންނެވެ‪ .‬ޕްލޭން މުޠާލިޢާކުރުމުގައި ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން‬ ‫ކުރާ ފަރާތްތަކާއި‪ ،‬ޕްރޮސެސްކުރާ ފަރާތްތަކާއި‪ ،‬އެކްސްޕޯޓަރުންނާއި ކަމާގުޅުންހުރި ޖަމްޢިއްޔާ ޖަމާޢަތްތަކާއި އަދި އެހެނިހެން‬ ‫މަޞްލަޙަތުވެރިންގެ ބައިވެރިވުން ކަށަވަރު ކުރެވޭނެއެވެ‪ .‬އަދި ޕްލޭންގައިވާ އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އަވަސް ގޮތަކަށް ބަދަލުކުރަން‬ ‫ޖެހިއްޖެ ހާލަތެއްގައި‪ ،‬ކޮމިޓީގެ މަޝްވަރާއާއެކު އެފިޔަވަޅެއް މުޠާލިޢާކޮށް‪ ،‬ތަންފީޛުކުރެވޭނޭ އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސޭނެއެވެ‪.‬‬ ‫‪44‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ހ ަ ވ ާ ލ ާ ދ ީ ފ ަ އ ި ވ ާ ކ ަ ރ ު ދ ާ ސް ތ ަ އ ް‬ ‫އާދަމް‪ ،‬އެމް‪ .‬އެސް‪ ،.‬އެންޑަސަން‪ ،‬އާރު‪ .‬އެންޑް ޝަކީލް‪ ،‬އެޗް‪ .1997 .‬ކޮމާޝަލް އެކްސްޕްލޮއިޓޭޝަން އޮފް ރީފް ރިސޯސަސް‪:‬‬ ‫އެގްޒާމްޕްލްސް އޮފް ސަސްޓެއިނަބަލް އެންޑް ނޮން‪-‬ސަސްޓެއިނަބަލް ޔުޓިލައިޒޭޝަން ފްރޮމް މޯލްޑިވްސް‪ .‬އެމް‪.‬އާރ‪.‬ސީ‪ .‬މާލެ‪.‬‬ ‫އާދަމް‪ ،‬އެމް‪ .‬އެސް‪ .1995 .‬ރިވިއު އޮފް ދަ އެކުއޭރިއަމް ފިޝް ޓްރޭޑް އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް ވިތު ޕްރޮޕޯސަލްސް ފޮރ މޮނިޓަރިންގް އެންޑް‬ ‫ރެގިއުލޭޝަން‪ .‬އެމް‪.‬އާރ‪.‬ސީ‪ .‬މާލެ‪.‬‬ ‫އެޑްވާޑްސް‪ ،‬އޭ‪ .‬ޖޭ‪ ،.‬އެންޑް ޝެޕާޑް‪ ،‬އޭ‪ .‬ޑީ‪ .1992 .‬އެންވަޔަރަމެންޓަލް އިންޕްލިކޭޝަންސް އޮފް އެކުއޭރިއަމް‪-‬ފިޝް ކަލެކްޝަން އިން‬ ‫ދަ މޯލްޑިވްސް‪ ،‬ވިތު ޕްރޮޕޯސަލްސް ފޮރ ރެގިއުލޭޝަން‪ .‬އެންވަޔަރަމެންޓަލް ކޮންސަވޭޝަން ‪ .71-61:(1)19‬ކޭމްބްރިޖް‬ ‫ޔުނިވަރސިޓީ ޕްރެސް‪.‬‬ ‫ލެފްޗެކް‪ ،‬ޖޭ‪ .‬އެސް‪ ،.‬އިންސް‪-‬ގޯލްޑް‪ ،‬އޭ‪ .‬އޭ‪ ،.‬ބްރޭންޑްލް‪ ،‬އެސް‪ .‬ޖޭ‪ ،.‬ސްޓެނެކް‪ ،‬އާރް‪ .‬އެސް‪ ،.‬ޓޮރެސް‪ ،‬އާރް‪ .‬އީ‪ .‬އެންޑް ރޭޝަރ‪،‬‬ ‫ޑީ‪ .‬ބީ‪ .2019 .‬ޓްރޮޕިކަލް ފިޝް ޑައިވަރސިޓީ އެންހާންސަސް ކޮރަލް ރީފް ފަންކްޝަނިންގ އެކްރޮސް މަލްޓިޕްލް ސްކޭލްސް‪.‬‬ ‫ސައިންސް އެޑްވާންސަސް ‪ .(3)5‬އެމެރިކަން އެސޯސިއޭޝަން ފޮރ ދަ އެޑްވާންސްމަންޓް އޮފް ސައިންސް‪.‬‬

‫ނަސީރު‪ ،‬އޭ‪ ،.‬އެންޑް ހެޗަރ‪ ،‬ބީ‪ .‬ޖީ‪ .2004 .‬އެސެސިންގް ދަ އިންޓެގްރޭޓެޑް ގްރޯތު ރެސްޕޮންސް އޮފް ކޮރަލް ރީފްސް ޓޮ މޮންސޫން‬ ‫ފޯސިންގް ޔޫސިންގް މޯފޮމެޓްރިކް ނެނަލިސިސް އޮފް ރީފްސް އިން ދަ މޯލްޑިވްސް‪ .‬ކޮރަލް ރީފްސް ‪.168-161 :23‬‬ ‫ރޭޝަރ‪ ،‬ޑީ‪ .‬ބީ‪ ،.‬ހޫއީ‪ ،‬އޭ‪ .‬އެސް‪ .‬އެންޑް ހޭ‪ ،‬އެމް‪ .‬އީ‪ .2013 .‬ކޮންސިއުމަރ ޑައިވަރސިޓީ އިންޓަރެކްޓްސް ވިތު ޕުރޭ ޑިފެންސަސް‬ ‫ޓުޔ ޑްރައިވް އިކޮސިސްޓަމް ފަންގްޝަން‪ .‬އިކޮލޮޖީ ‪ .1358-1347:(6)94‬އެންއައިއެޗް ޕަބްލިކް އެކްސަސް‪.‬‬ ‫ސަލީމް‪ ،‬އެމް‪ .‬އާރު‪ ،.‬އެންޑް އާދަމް‪ ،‬އެމް‪ .‬އެސް‪ .2004 .‬ރިވިއު އޮފް އެކުއޭރިއަމް ފިޝަރީ އިން ދަ ރިޕަބްލިޗް އޮފް މޯލްޑިވްސް‪ .‬ޕޭޖް‬ ‫ޕްރޮސީޑިންގްސް އޮފް ދަ އިލަވަންތު އިންޓަރނޭޝަނަލް ކޮރަލް ރީފް ސިމްޕޯސިއަމް‪ ،‬ސެޝަން ‪ .1042-1038 :22‬އެފްޓީ‪.‬‬ ‫ލައުޑަރޑޭލް‪.‬‬ ‫ސަލީމް‪ ،‬އެމް‪ .‬އާރު‪ ،.‬އެންޑް އާދަމް‪ ،‬އެމް‪ .‬އެސް‪ .2004 .‬ރިވިއު އޮފް ދަ އެކުއޭރިއަމް ފިޝް އިންޑަސްޓްރީ އިން ދަ މޯލްޑިވްސް ‪-‬‬ ‫‪ 2003‬މާލެ‪.‬‬ ‫‪45‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ވަލްޑީ‪ ،‬ޕީ‪ .‬އޭ‪ ،.‬ބްލޮމްބަރގް‪ ،‬އެސް‪ .‬ޕީ‪ .‬ކޭ‪ ،.‬ޗެނީ‪ ،‬އެލް‪ ،.‬ގޮލްޑިޒެން‪ ،‬އޭ‪ .‬ޑަބްލިއު‪ .‬އެންޑް ގްރަޓަރ‪ .‬އޭ‪ .‬އެސް‪ .2011 .‬ލޯންގް‪-‬ޓަރން‬ ‫އެފެކްޓްސް އޮފް ދަ ކްލީނަރ ފިޝް ލެބްރޮއިޑެސް ޑިމިޑިއެޓަސް އޮން ކޮރަލް ރީފް ފިޝް ކޮމިއުނިޓީސް‪ .‬ޕްލޮސް ވަން‬ ‫‪:(6)6‬އީ‪ .21201‬ޕަބްލިކް ލައިބްރަރީ އޮފް ސައިންސް‬ ‫ވުޑް‪ ،‬އީ‪ ،.‬އުޝާން‪ ،‬އެމް‪ ،.‬ސައްތާރު‪ ،‬އެސް‪ ،.‬ނަޖީބު‪ ،‬އޭ‪ .‬އެންޑް އިސްލާމް‪ .‬އެސް‪ .2014 .‬މޯލްޑިވްސް މެރިން އެކުއޭރިއަމް ފިޝަރީ‬ ‫ރިވިއު‪ .‬މާލެ‪.‬‬ ‫‪46‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ޖ ަ ދ ު ވ ަ ލު – ‪ : 1‬ބ ަ ސ ް ކ ޮ ށ ާ ރ ު‬ ‫މާލީ މަންފާއެއް ހޯދުމުގެ ގޮތުން މަސްވެރިކަންކުރުން‪.‬‬ ‫ވި ޔަ ފާރި ބޭ ނު މަ ށް‬ ‫)ހ(‬ ‫މަ ސްވ ެރިކަ ން ކުރު ނ ް‬

‫ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި‬ ‫ގަވާއިދުތައް‬ ‫ހަދާ‬ ‫ދަށުން‬ ‫ޤާނޫނުގެ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ‬ ‫ތަ ންފީ ޛީ އ ޮފި ސަ ރ ު‬ ‫)ށ(‬ ‫އެޤާނޫނުގެ ‪ 57‬ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކޮންމެ އޮފިސަރެއް‪.‬‬ ‫ދަށުން‪،‬‬ ‫މާއްދާގެ‬ ‫ވަނަ‬ ‫‪58‬‬ ‫ޤާނޫނުގެ‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ‬ ‫ދިވެހިރާއްޖޭގެ‬ ‫ފި ޝަރީޒ ް ރޭ ންޖ ަރ ު‬ ‫)ނ(‬ ‫މިނިސްޓްރީންއައްޔަންކުރާ ފަރާތްތައް‪.‬‬ ‫ހިފުމަށާއި‪ ،‬ނެގުމަށާއި‪ ،‬މެރުމަށާއި ބޭނުމަށް މަސް ހޯދުން؛‬ ‫)‪(1‬‬ ‫މަ ސްވ ެރިކަ ން ކުރު ނ ް‬ ‫)ރ(‬ ‫ނުވަ ތަ ނެގު ނ ް‬ ‫މަސް ހޯދުމަށް‪ ،‬ހިފުމަށް‪ ،‬ނެގުމަށް‪ ،‬ނުވަތަ މެރުމަށް މަސައްކަތްކުރުން؛‬ ‫)‪(2‬‬ ‫އެކަންކަމުގެ ނަތީޖާއަކީ މަސް ހޯދުން‪ ،‬ހިފުން‪ ،‬ނެގުން‪ ،‬މެރުން ނުވަތަ‬ ‫)‪(3‬‬ ‫މަސް ބޭނުންކަމުގައި ހިމެނޭ އެނޫންވެސް އެހެން ޙަރަކާތްތައް ހިންގުން؛‬ ‫"ރޭޑިއޯ ބީކަން" ހިމެނޭގޮތަށް‪ ،‬މަސް ޖަމާކުރުވުމަށް ބޭނުންކުރާ އާލާތް‬ ‫)‪(4‬‬ ‫ނުވަތަ އެގްރިގޭޓްކުރުމާގުޅޭ ސާމާނު ބެހެއްޓުން‪ ،‬ހޯދުން ނުވަތަ އަނބުރާ‬ ‫ހޯދުން؛‬ ‫މޫދުގައި ނުވަތަ ކަނޑުގައި ނުވަތަ ރަށެއްގެ އެއްގަމުގައި މި މާއްދާގެ‬ ‫)‪(5‬‬ ‫)‪ (1‬ވަނަ ނަންބަރާއި‪ (2) ،‬ވަނަ ނަންބަރާއި‪ (3) ،‬ވަނަ ނަންބަރު‬ ‫ނުވަތަ )‪ (4‬ވަނަ ނަންބަރުގައި ބުނެފައިވާ އެއްވެސް ޙަރަކާތެއް‬ ‫ހިންގުމަށް ތައްޔާރުވުމަށްޓަކައި އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގުން‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫މަސްވެރިކަމަށް ބޭނުންކުރާ ނުވަތަ މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ނުވަތަ‬ ‫އުޅަނދު‬ ‫)ބ(‬ ‫ޢާންމު ގޮތެއްގައި މަސްވެރިކަން ނުވަތަ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތެއް‬ ‫ހިންގުމަށް ބޭނުންކުރާ ބާވަތެއްގެ އެއްވެސް އުޅަނދެއް‪ ،‬ކަނޑު ބޯޓެއް ނުވަތަ‬ ‫އެނޫންވެސް އުޅަނދު‪.‬‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ގޮތުން‪ ،‬މަސްވެރިކަމުގެ ދަތުރުގެ މަޢުލޫމާތު‬ ‫ލޮގްފޮ ތ ް‬ ‫)ޅ(‬ ‫ރިކޯޑުކުރުމަށް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅައި ފޯރުކޮށްދޭ ވަސީލަތް‪.‬‬ ‫މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނުގެ ތިން ވަނަ ބާބާ ގުޅިގެން މަސްވެރިކަން ރާވައި‪ ،‬ހިންގައި‬ ‫މެ ނޭޖް މަ ން ޓް ޕް ލޭ ނ ް‬ ‫)ކ(‬ ‫ބަލަހައްޓައި އަދި ތަރައްޤީކުރުމާގުޅޭ ޕްލޭން‬

‫އެ ވަގުތަކު ހުރި އެންމެ އިސް ޒިންމާ‬ ‫މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދެއްގައި‪،‬‬ ‫ކެ ޔޮ ޅ ު‬ ‫)އ(‬ ‫ހަވާލުވެފައިވާ ފަރާތް‪.‬‬ ‫އެންމެހައި‬ ‫މަސްވެރިކަމާގުޅޭ‬ ‫ހިމެނޭގޮތުން‬ ‫ކަންކަން‬ ‫އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ‬ ‫މިނިސްޓަރ‬ ‫)ވ(‬ ‫ކަންކަމުގެ ޒިންމާ ހަވާލުވެފައިވާ ވަޒީރު‪.‬‬ ‫އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ކަންކަން ހިމެނޭގޮތުން މަސްވެރިކަމުގެ އެންމެހައި ކަންކަމުގެ‬ ‫މި ނި ސް ޓްރ ީ‬ ‫)މ(‬ ‫މަސްއޫލިއްޔަތު ހަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާ‪.‬‬ ‫ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި ހޯދައިފައިވާ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ނެތް‬ ‫ޕް ރި ކ ޯޝަ ނަ ރީ ފި ޔ ަވަ ޅ ު‬ ‫)ފ(‬ ‫ހާލަތުގައި ނުވަތަ ވަކި ކަމެއް ޔަޤީންކުރެވިފައިނުވާ ހިނދުގައި‪ ،‬ޤުދުރަތީ‬ ‫ވަސީލަތްތައް ދެމެހެއްޓެނިވި ހަމަތަކުގެ ތެރެއިން ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި‪ ،‬ފިޔަވަޅެއް‬ ‫ނާޅައި ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޤުދުރަތީ‬ ‫ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅު‪.‬‬ ‫ގިނަ ދުވަހަށް ބެހެއްޓުމަކަށްޓަކައި ޕެކެޓްކުރުމަށް ނުވަތަ ބަންދުކުރުމަށް ނުވަތަ‬ ‫ޕްރޮ ސެ ސް ކުރު ން ނުވަ ތަ‬ ‫)ދ(‬ ‫މަހަށް އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ބަދަލެއް ގެނައުމަށް ހިންގާ ޙަރަކާތްތައް‪.‬‬ ‫ޕްރޮ ސެ ސް ކުރު މުގ ެ‬ ‫ހަރަކާ ތެއް ހި ން ގު ން‬ ‫‪48‬‬ ‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓް‬ ‫އަދަދު‪253 :‬‬ ‫ވޮލިއުމް‪49 :‬‬ ‫ބިންބިމާއި‪ ،‬ޢިމާރާތްތަކާއި އެނޫންވެސް ތަންތަން‪ ،‬އަދި އެ ތަނެއްގައި‪:‬‬ ‫ޕްރޮ ސެ ސް ކުރާ ތަ ން ތަ ނ ް‬ ‫)ތ(‬ ‫މަސް ނުވަތަ އެކުއަކަލްޗަރގެ އުފެއްދުންތައް‪ ،‬ރައްކާކޮށް‪ ،‬ސާފުކޮށް‪،‬‬ ‫)‪(1‬‬ ‫ބަންދުކޮށް‪ ،‬ފިނިކޮށް‪ ،‬ގަނޑުކޮށް‪ ،‬ލޮނުއަޅައި‪ ،‬ހިއްކައި‪ ،‬އެނޫންވެސް‬ ‫އެހެންގޮތަކަށް ދިވެހިރާއްޖެއާއި ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ވިއްކުމަށް‬ ‫ތައްޔާރުކުރާ ތަންތަން؛ ނުވަތަ‬ ‫ބަންދުކޮށް ނުވަތަ ޕެކެޓުކޮށް‪ ،‬ދަޅުގައި ބަންދުކޮށް‪ ،‬ހިއްކައި‪،‬‬ ‫)‪(2‬‬ ‫ސާފުކޮށް‪ ،‬ލޮނުއަޅައި‪ ،‬ފިނިކޮށް‪ ،‬ގަނޑުކޮށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް‬ ‫އެހެންގޮތަކަށް ދިވެހިރާއްޖެއާއި ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ވިއްކުމުގެ‬ ‫އުފެއްދުންތައް‬ ‫އެކުއަކަލްޗަރގެ‬ ‫ނުވަތަ‬ ‫މަސް‬ ‫ބޭނުމަށްޓަކައި‪،‬‬ ‫ރައްކާކޮށްފައި ބަހައްޓާ ތަންތަން‪.‬‬

‫މަސްވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ރިކޯޑުކުރުމަށާއި‬ ‫ފި ޝަ ރީ ޒ ް އި ން ފޮމ ޭޝަ ން‬ ‫)ލ(‬ ‫މަސްވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ‬ ‫ސި ސް ޓަމް – ކެ ޔޮ ޅ ު‬ ‫ލައިސަންސާއި ހުއްދަ ދޫކުރުމަށް މިނިސްޓްރީން ޤާއިމުކޮށްފައިވާ އޮންލައިން‬ ‫ނިޒާމެއް‪.‬‬ ‫‪49‬‬ ް‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓ‬ 253 :ު‫އަދަދ‬ 49 :ް‫ވޮލިއުމ‬ ް‫އީގެ މިންވަރުތައ‬.ޭ‫އ‬.ީ‫ އެކްސްޕޯޓުކުރެވޭ ދިރޭކުދިމަހުގެ ބާވަތްތަކާއި ޓ‬:2 – ު‫ޖަދުވަލ‬ Species Quota Species Quota Species Quota Amphiprion chagosensis 0 Centropyge flavipectoralis 50 Valenciennea puellaris 50 Apolemichthys armitagei 0 Chaetodon decussatus 50 Anampses lineatus 100 Arothron stellatus 0 Chaetodon vagabundus 50 Apolemichthys xanthurus 100 Canthigaster coronata 0 Cheilinus trilobatus 50 Coris formosa 100 Canthigaster tyleri 0 Cirrhilabrus rubrisquamis 50 Heniochus singularis 100 Centropyge eibli 0 Cirrhilabrus rubriventralis 50 Plectorhinchus chaetodonoides 100 Cetoscarus bicolor 0 Cirrhitichthys aprinus 50 Plectorhinchus vittatus 100 Chaetodon andamanensis 0 Cirrihitus pinnulatus 50 Pterois volitans 100 Chaetodon bennetti 0 Cirripectes quagga 50 Acanthurus maculiceps 200 Chaetodon meyeri 0 Cirripectes stigmaticus 50 Anampses caeruleopunctatus 200 Chaetodon triangulum 0 Coris aygula 50 Chaetodon interruptus 200 Chaetodon trifascialis 0 Dendrochirus brachypterus 50 Inistius pavo 200 Chaetodon trifasciatus 0 Dendrochirus zebra 50 Naso unicornis 200 Diodon liturosus 0 Hologymnosus doliatus 50 Platax orbicularis 200 Exallias brevis 0 Labrichthys unilineatus 50 Pomacanthus xanthometopon 200 Oxymonacanthus longirostris 0 Oxycheinus bimaculatus 50 Pseudobalistes fuscus 200 Paracanthurus hepatus 0 Plesiops coeruleolineatus 50 Coris cuvieri 250 Pomacanthus annularis 0 Pseudanthias hypselosoma 50 Acanthurus guttatus 300 Pomacanthus semicirculatus 0 Pseudochelinus octotaenia 50 Chaetodon lineolatus 300 Rhinomuraena quaesita 0 Ptereleotris hanae 50 Paracheilinus mccoskeri 300 Acanthurus tristis 50 Rhinecanthus cinereus 50 Pterois radiata 300 Bodianus anthioides 50 Sebastapistes cyanostigma 50 Chaetodon mitratus 500 Bodianus bimaculatus 50 Stethojulis bandanensis 50 Gobiodon citrinus 500 Calloplesiops altivelis 50 Taenianotus triacanthus 50 Halichoeres vrolikii 500 Centropyge acanthops 50 Tomiyamichthys latruncularius 50 Oxycirrhites typus 500 Centropyge bispinosa 50 Valenciennea helsdingenii 50 Paracirrhites arcatus 500

50 ް‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓ‬ 253 :ު‫އަދަދ‬ 49 :ް‫ވޮލިއުމ‬ Species Quota Species Quota Species Quota Pseudodax moluccanus 500 Antennatus nummifer 1000 Chaetodon oxycephalus 1000 Stonogobiops dracula 500 Antennatus coccineus 1000 Chaetodon unimaculatus 1000 Pterois antennata 600 Apogon apogonides 1000 Cheillinus chlorourus 1000 Balistoides conspicillum 800 Apogon luxuria 1000 Cheilodipterus isostigma 1000 Ostracion meleagris 800 Apolemichthys trimaculatus 1000 Cirrhitichthys bleekeri 1000 Abudefduf bicolor 1000 Arothron mappa 1000 Comanthina nobilis 1000 Acanthurus mata 1000 Arothron nigropunctatus 1000 Coris frerei 1000 Acanthurus nigricauda 1000 Bodianus bilunulatus 1000 Corythoichthys haematopterus 1000 Acanthurus nigrofuscus 1000 Bodianus diana 1000 Corythoichthys intestinalis 1000 Acanthurus pyroferus 1000 Bodianus opercularis 1000 Cryptocentrus cinctus 1000 Acanthurus strigosus 1000 Bothus ocellatus 1000 Cryptocentrus cinctus 1000 Acanthurus tennenti 1000 Caesio teres 1000 Cryptocentrus cyanotaenia 1000 Acanthurus triostegus 1000 Callionymus cooperi 1000 Cryptocentrus fasciatus 1000 Aluterus scriptus 1000 Callionymus delicatulus 1000 Cryptocentrus fasciatus 1000 Amblyeleotris callopareia 1000 Callionymus gardineri 1000 Cryptocentrus lutheri 1000 Amblyeleotris steinitzi 1000 Callionymus persicus 1000 Ctenochaetus binotatus 1000 Amblyeleotris sungami 1000 Callionymus tenuis 1000 Ctenochaetus striatus 1000 Amblyeleotris wheeleri 1000 Cantherhines pullus 1000 Dascyllus aruanus 1000 Amblygobius phalaena 1000 Centropyge bispinosus 1000 Dascyllus carneus 1000 Amblygobius semicinctus 1000 Chaetodon baronessa 1000 Dascyllus trimaculatus 1000 Antennarius biocellatus 1000 Chaetodon citrinellus 1000 Doryrhamphus bicarinatus 1000 Antennarius hispidus 1000 Chaetodon collare 1000 Doryrhamphus excisus excisus 1000 Antennarius maculatus 1000 Chaetodon ephippium 1000 Dunckerocampus multiannulatus 1000 Antennarius pauciradiatus 1000 Chaetodon guttatissimus 1000 Echinaster sepositus 1000 Antennarius commerson 1000 Chaetodon kleinii 1000 Echinaster sp. 1000 Antennarius pictus 1000 Chaetodon octofaciatus 1000 Ecsenius midas 1000 51 ް‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓ‬ 253 :ު‫އަދަދ‬ 49 :ް‫ވޮލިއުމ‬ Species Quota Species Quota Species Quota Ecsenius minutus 1000 Halichoeres trispilus 1000 Luzonichthys whitleyi 1000 Epibulus insidiator 1000 Halichores scapularis 1000 Lysmata amboinensis 1000 Forcipiger flavissimus 1000 Helcogramma maldivensis 1000 Macolor niger 1000 Forcipiger longirostris 1000 Hemigymnus fasciatus 1000 Macrodontogobius wilburi 1000 Formia nodosa 1000 Hemigymnus fasciatus 1000 Macropharyngodon cyanoguttatus 1000 Fromia indica 1000 Hemitaurichthys zoster 1000 Macropharyngodon ornatus 1000 Fromia monilis 1000 Heniochus accuminatus 1000 Malacanthus brevirostris 1000 Fromia nodosa 1000 Heniochus acuminatus 1000 Meiacanthus smithi 1000 Fromia sp. 1000 Heniochus chrysostomus 1000 Melichthys indicus 1000 Fusigobius duospilus 1000 Heniochus monoceros 1000 Mulloidichthys flavolineatus 1000 Fusigobius humeralis 1000 Heniochus permutatus 1000 Mulloidichthys vanicolensis 1000 Fusigobius inframaculatus 1000 Heniochus pleurotaenia 1000 Myripristis adusta 1000 Fusigobius longispinus 1000 Histrio histrio 1000 Myripristis berndti 1000 Fusigobius neophytus 1000 Hologymnosus annaulatus 1000 Myripristis botche 1000 Fusigobius pallidus 1000 Hologymnosus longipes 1000 Myripristis hexagona 1000 Genicanthus caudovittatus 1000 Hoplolatilus chlupatyi 1000 Myripristis jacobus 1000 Gnathanodon speciosus 1000 Iniistius dea 1000 Myripristis kuntee 1000 Gomophia 1000 Koumansetta hectori 1000 Myripristis murdjan 1000 Gomphosus caeruleus 1000 Labroides bicolor 1000 Myripristis pralinia 1000 Gomphosus varius 1000 Larabicus quadrilineatus 1000 Myripristis violacea 1000 Halichoeres hortulanus 1000 Lethrinus crocineus 1000 Myripristis vittata 1000 Halichoeres lutescens 1000 Liopropoma africanum 1000 Naso brevirostris 1000 Halichoeres margaritaceus 1000 Liopropoma fasciatum 1000 Naso vlamingii 1000 Halichoeres marginatus 1000 Liopropoma latifasciatum 1000 Neoniphon opercularis 1000 Halichoeres melanurus 1000 Lissiosquillina maculata 1000 Neopomacentrus cyanomos 1000 Halichoeres salmofasciatus 1000 Lutjanus kasmira 1000 Nudibranch 1000

52 ް‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓ‬ 253 :ު‫އަދަދ‬ 49 :ް‫ވޮލިއުމ‬ Species Quota Species Quota Species Quota Odonus niger 1000 Pomacentrus caeruleus 1000 Sargocentron caudimaculatum 1000 Opistognathus lonchurus 1000 Pomacentrus coelestis 1000 Sargocentron cornutum 1000 Ostracion cubicus 1000 Pomacentrus indicus 1000 Sargocentron diadema 1000 Oxycomanthus bennetti 1000 Pseudanthias charleneae 1000 Sargocentron macrosquamis 1000 Parachelinus carpenteri 1000 Pseudanthias cooperi 1000 Sargocentron melanospilos 1000 Paracirrhites forsteri 1000 Pseudanthias dispar 1000 Sargocentron punctatissimum 1000 Paragobiodon modestus 1000 Pseudanthias fasciatus 1000 Sargocentron spiniferum 1000 Paraluterus prionurus 1000 Pseudanthias taira 1000 Sargocentron tiere 1000 Parapercis hexophtalma 1000 Pseudanthias truncatus 1000 Sargocentron tiereoides 1000 Parapercis punctulata 1000 Pseudanthias bicolor 1000 Sargocentron violaceum 1000 Parapriacanthus ransonneti 1000 Pseudocheilinus evanidus 1000 Sargocentron microstoma 1000 Parupeneus barberinus 1000 Pseudochromis coccinicauda 1000 Shrimp 1000 Parupeneus cyclostomus 1000 Pseudojulis melanotus 1000 Soleichthys heterorhinos 1000 Parupeneus indicus 1000 Pseudorhombus jenynsii 1000 Solenostomus cyanopterus 1000 Parupeneus macronemus 1000 Ptereleotris evides 1000 Stegastes nigricans 1000 Parupeneus pleurostigma 1000 Ptereleotris grammica 1000 Stethojulis albovittata 1000 Parupeneus rubescens 1000 Ptereleotris heteroptera 1000 Sunagocia otaitensis 1000 Parupeneus trifasciatus 1000 Ptereleotris microlepis 1000 Terelabrus dewapyle 1000 Periclimenes 1000 Ptereleotris zebra 1000 Terelabrus flavocephalus 1000 Platycephalus speculator 1000 Pterocaesio pisang 1000 Terelabrus rubrovittatus 1000 Plectorhinchus albovittatus 1000 Pterocaesio tile 1000 Terelebrus rubrovittatus 1000 Plectorhinchus gibbosus 1000 Pterois miles 1000 Thalassoma amblycephalum 1000 Plectorhinchus lineatus 1000 Rathbunella hypoplecta 1000 Thalassoma hardwicke 1000 Plectorhinchus nigrus 1000 Rhinecanthus aculeatus 1000 Thalassoma lunare 1000 Plectorhinchus picus 1000 Rhinecanthus lunula 1000 Upeneus heemstra 1000 Pomacanthus imperator 1000 Rhinecanthus rectangulus 1000 Upeneus taeniopterus 1000 53 ް‫ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓ‬ 253 :ު‫އަދަދ‬ 49 :ް‫ވޮލިއުމ‬ Species Quota Species Quota Upeneus vittatus 1000 Amphiprion clarkii 5000 Valenciennea strigata 1000 Amphiprion nigripes 5000 Wetmorella nigropinnata 1000 Chaetodon auriga 5000 Xanthichthys auromarginatus 1000 Cirrhilabrus exquisitus 5000 Zebrasoma veliferum 1000 Ctenochaetus strigosus 5000 Bodianus axillaris 1500 Halichoeres cosmetus 5000 Chaetodon lunula 1500 Halichoeres scapularis 5000 Chaetodon melannotus 1500 Naso lituratus 5000 Synchiropus stellatus 1500 Nemateleotris decora 5000 Zanclus cornutus 1500 Pseudanthias bimaculatus 5000 Centropyge multispinis 2000 Pygoplites diacanthus 5000 Chaetodon madagaskariensis 2000 Zebrasoma scopas 5000 Macropharyngodon bipartitus 2000 Naso elegans 5000 Novaculichthys taeniourus 2000 Labroides dimidiatus 7000 Pseudanthias ignitus 2000 Zebrasoma desjardinii 7000 Amblyeleotris aurora 2500 Pseudanthias pulcherrimus 8000 Salarias fasciatus 2500 Blenniella chrysospilos 10000 Anampses meleagrides 3000 Nemateleotris magnifica 10000 Chaetodon falcula 3000 Pseudanthias parvirostris 10000 Ecsenius lineatus 3000 Valenciennea sexguttata 10000 Thalassoma quinquevittatum 3000 Nemanthias carberryi 15000 Chaetodon xanthocephalus 4000 Pseudanthias evansi 15000 Ecsenius bicolor 4000 Pseudocheilinus hexataenia 15000 Halichoeres leucoxanthus 4000 Acanthurus leucosternon 20000 Acanthurus lineatus 5000 Pseudanthias squamipinnis 80000

54