The Rules for the Protection of Farmer’s Rights and Enhancement of their Benefits, 2015

Th e Ru les for t h e Prot ect ion of Farmer ’s Right sand Enhancement of their Benefits (2015) (၂ ၀၁၅ ) 1 Government of the Republic of the Union of Myanmar Ministry of Agriculture and Irrigation Notification No.2/2015 The 11 st Waning Day of Pyatho, 1376 M.E. (15 January, 2015) The Ministry of Agriculture and Irrigation issues the following rules in the exercise of the power conferred by subsection (a) of section 29 of the Protection of Farmer’s Rights and Enhancement of their Benefits Law with the approval of the Union Government. Chapter I Title and Definitions 1. These rules shall be called the Rules for the Protection of Farmer’s Rights and Enhancement of their Benefits. 2. The expressions contained in these rules shall have the same meanings contained in the Protection of Farmer’s Rights and Enhancement of their Benefits Law. 2 In addition, the following expressions shall have the meanings given below: (a) Law means the Protection of Farmer’s Rights and Enhancement of their Benefits Law. (b) Agricultural Produce Management Body means the body formed by the Leading Body in order to supervise and coordinate with the relevant Working Body for the plan for purchase of agricultural produce produced by the farmer if necessary. (c) Agricultural labour means a person who carries out by himself or herself the agricultural business or livestock breeding or both, and who carries out it for the fees by the use of his or her labour. 3 (d) Consolidation system means a system in which all 5 to 10 members of the working group formed to work in profit sharing voluntarily, when taking a loan to carry out the agricultural business or livestock breeding, are committed to collectively taking responsibility for the repayment of all loans. (e) Animal product means milk, egg or any body part of the animal, and the materials mentioned in the definition of the expression “fish” contained in the Law relating to Aquaculture. Chapter II Determining a Small Plot 3. (a) The cultivated area of 10 and less than 10 acres of farmland which has been registered for the right to cultivate the farm and has the certificate of permission to cultivate the farmland in agriculture, is specified as a small plot. 4 (b) The subsistence farming in livestock breeding carried out by the following quantity, amount or area in livestock breeding, is specified as a small plot: (i) 5 and less than 5 buffalos, cows, horses, donkeys and mules; (ii) 50 and less than 50 sheep and goats; (iii) 25 and less than 25 pigs; (iv) 500 and less than 500 layer chicken; (v) 1,000 and less than 1000 broiler chicken; (vi) 100 and less than 100 native chicken; (vii) 300 and less than 300 ducks; (viii) 20 and less than 20 swans, turkeys, white-winged ducks and pheasants; (ix) 3,000 and less than 3000 quails; (x) 100 and less than 100 rabbits; (xi) 100 and less than 100 beehives with bees; (xii) 10 and less than 10 acres of fisheries water area. 5 Chapter III Formation of the Working Bodies and their Functions 4. The Leading Body shall, by issuing the notification, form and assign the Working Bodies for the Protection of Farmer’s Rights and Enhancements of their Benefits in the Region or State and the Union Territory. 5. The relevant Working Body shall follow and implement the orders and the directives issued by the Leading Body in accordance with the Law. 6. The relevant Working Body shall, in respect of the Protection of Farmer’s Rights and Enhancement of their Benefits, carry out the following as necessary: (a) assisting farmers who actually carry out the agricultural business and livestock breeding as his or her main living to register for the right to cultivate the farmland by communicating and connecting with the relevant ward or village tract, township and district Farmland Management Bodies; 6 (b) assisting farmers in order to have the full right to cultivate crops they desire freely and grow locally adaptable cropping patterns without affecting paddy cultivation, the stable food of the State in accordance with the existing laws; (c) assisting farmers to use the qualified seeds, fertilizers, pesticides, herbicides, animal food and veterinary drugs systematically; (d) assisting farmers in the development and sustainability of agriculture and livestock breeding comprehensively by forming associations, unions, groups and agricultural produce cooperatives with the farmers in accordance with existing laws; 7 (e) coordinating with the various levels of the Farmland Management Bodies in order to have the rights relating to the sale, mortgage, lease, exchange and gift of the farmland in accordance with the provisions of the Farmland Law and the Rules for the Farmland; (f) ensuring that farmers who carry out agricultural business on the small plot shall be prioritized and assisting the farmers to have the legal rights relating to the mortgage of farmland in accordance with the Law; (g) coordinating with the relevant technical support team to educate the relevant farmers relating to ways of preservation of the farmland; (h) discussing with, educating and assisting farmers in respect of the legal matters in the districts, townships and wards or village tracts to prevent the loss of their small plots; 8 (i) assisting (farmers) to have the right to carry out the businesses which are being as livestock farms, fish farms on the farmland legally; (j) assisting (farmers) to have the right to carry out the livestock farming and fish farming on the non-productive farmland without affecting paddy cultivation, the stable food of the State by communicating with the Farmland Management Bodies and in accordance with the existing laws; (k) cooperating with the relevant departments to determine the boundaries of loch in accordance with the existing laws for solving the boundaries disputes between fishery labours and outsiders including the fishery loch; 9 (l) raising legal awareness among the fishery labours and other persons in accordance with the existing laws not to cause problems among fishery labours who have the right to carry out fish farming and other persons; (m) formulating the plans according to time, region and business in accordance with the existing laws for the use of water resources fairly in agriculture and livestock breeding; (n) ensuring the rights to transport and sell animals and animal products freely within the country; (o) ensuring the rights to export and sell animals and animal products to the foreign country in accordance with the existing laws; 10 (p) controlling and supervising not to arrive buffaloes and cows used in agriculture to the foreign countries illegally; (q) supervising the relevant departments to carry out fish farming by Cage Culture and Pen Culture for the development of rural area and support of local food; (r) cooperating with the relevant departments to supervise and set the rules for the use of chemicals and ways of use, and to take action in accordance with the existing laws and educating the public for ensuring the safety of the aquatic animals, plants and environment from wetlands, flood plains, large lakes, large dams and water courses, and persons who use such water; 11 (s) assisting (farmers) to establish large commercial livestock farms for ensuring domestic consumption, and exporting to foreign market; Chapter IV Research Works 7. The Leading Body shall, for the development of agricultural and livestock breeding technology of the government departments, organizations and private organizations, encourage and assist them to do research works relating to the following as necessary: (a) Crop breeding; (b) Crop pests, diseases and weeds; (c) Selecting cropping system and locally adaptable cropping pattern; (d) Suitable cultivation method and seed and breed for the climate change, saltwater intrusion, (inland) salinity; (e) Crop Biotechnology; (f) Postharvest technology; (g) Conservation of plant genetic resources; 12 (h) Soil conservation and land use; (i) Systematic use of fertilizers; (j) Water management; (k) Agricultural business; (l) Development of agricultural machinery; (m) Prevention and treatment of animal diseases; (n) Breeding and Reproduction of fish; (o) Ideal fish farms, livestock farms and hatcheries; (p) Animal food and veterinary drugs; (q) Animal disease diagnostics; (r) Other businesses relating to livestock breeding. 8. The Leading Body shall: (a) encourage and assist the private and cooperative associations that desire to do agricultural research works in accordance with the following specifications: (i) No harm to natural environment, human beings and animals; (ii) No side effects. 13 (b) assist them to issue, publish and sell the research findings and technology in accordanc with the existing laws. 9. The Leading Body shall encourage and assist, in respect of the development of research works and businesses of seed and breed production relating to the private and cooperative agriculture and livestock breeding, the following as necessary: (a) communicating with domestic and foreign organizations to develop qualified seed research works and businesses of qualified seed production; (b) communicating with domestic and foreign organizations to get modern technologies and technologies for value added agricultural products and training and education; (c) coordinating with the relevant ministries, other private organizations including the Agricultural Universities and Veterinary Universities and Institutes to develop the necessary technology and human resources; 14 (d) doing research works and establishing laboratories in Region or State and the Union Territory, and disseminating the modern technology to farmers in collaboration with domestic and foreign organizations to develop the technology. Chapter V Undertaking Measures to Get Agricultural Water and Transform Conventional Agriculture to Mechanized Farming 10. The Leading Body shall, for the simultaneous development around the country, undertake the following to get agricultural water and to connect farm roads: (a) coordinating with Irrigation and Water Utilization Management Department to maintain dams, lakes, reservoirs, streams, canals and river pumping works which have been established in Regions or States or the Union Territory for long term durability and for full supply of agricultural water; 15 (b) supervising the construction of dams, lakes, reservoirs and river pumping works to complete within the specified period and to supply full agricultural water in the original proposed catchment area; (c) supervising the construction of canals to implement it successfully in order to supply irrigation water as agricultural water to agricultural land according to the National Plan; 11. The Leading Body may, for transforming conventional agriculture to mechanized farming successfully, assign the relevant Working Body to undertake the following: (a) organizing and educating farmers effectively; (b) selecting priority areas for implementation of transforming mechanized farming effectively; (c) assisting (farmers) to use technology, capital, machinery and raw materials effectively. 16 12. The relevant Working Body may, in coordination with the departments and companies that produced and distributed agricultural machinery, undertake the following: (a) providing training (to farmer) to use and drive (operate) agricultural machinery skillfully and to fix the machines by himself or herself, and disseminating the research findings on agricultural machinery and technology; (b) communicating with Agricultural Mechanization Department for the purchase of qualified agricultural machinery and spare equipments by cash payment or installment plan at a reasonable price. 17 13. The relevant Working Body may coordinate with farmers to undertake the following: (a) communicating with the relevant financial organizations and cooperatives after scrutinizing upon the voluntarily submission of transforming farmland to mechanized farming by farmers for financial investment; (b) encouraging farmers to provide the services of mechanized farming involving the farmers comprehensively. 14. The Leading Body shall, as necessary, coordinate with the relevant departments and organizations and assist in the establishment of factories for agricultural machinery in the cooperative and private sector, and in the development of import business when connecting with domestic and foreign organizations in accordance with the existing laws. 18 Chapter VI Providing Inputs 15. The Leading Body shall assist, as necessary, farmers in coordination with the relevant Working Body and relevant government departments, organizations, and domestic and foreign organizations to develop the agriculture and livestock breeding, to get the new qualified seeds, and to get the necessary technology and aids relating to research works. 16. The relevant Working Body shall: (a) encourage and assist, as necessary, farmers in the implementation of seed production on farms, qualified seed zone and field of farm based education for farmers to contribute locally adaptable seeds and technologies which are suitable for the region. (b) submit, when undertaking under subrule (a), the undertaking to the relevant Region or State Government, or the Union territory Administration timely if necessary. 19 17. The relevant Working Body shall coordinate with the relevant departments, organizations and experts to educate, inspect, warn and take action (farmers and companies) for no counterfeiting, meeting with the standards and complying with the existing laws and purchasing and using fertilizers, pesticides, herbicides, seeds, offspring, animal food and veterinary drugs correctly. 18. The relevant Working Body may, if necessary, assist farmers to sue the relevant persons and get compensation in accordance with the existing laws if there is a loss and damage of agricultural produce due to noncompliance with the standards of fertilizers, pesticides, herbicides, seeds, offspring, animal food, veterinary drugs and business equipment purchased and used by the farmers. 20 19. The relevant Working Body may, if necessary, assist farmers to sue the relevant persons and get compensation in accordance with the existing laws if there is a loss and damage of agricultural produce due to counterfeit of fertilizers, pesticides, herbicides, seeds, offspring, animal food, veterinary drugs and business equipment purchased and used by the farmers. 20. The Leading Body shall coordinate with the relevant departments to issue information relating to meteorology and hydrology, natural disaster, infectious diseases and other related information by exhorting farmers to get such information as soon as possible. Chapter VII Granting and paying back Loans 21. The relevant Working Body shall supervise and assist small scale farmers preferentially in carrying out the following relating to granting and paying back the annual, short term and long term loans in accordance with the existing legal procedures: 21 (a) granting loans to farmers on time after estimating the financial need of the farmers for agriculture and livestock breeding according to the respective region and season and submitting it to the Union Government through the relevant Region or State Government and Union Territory Administration; (b) granting and paying back the annual, short term and long term loans by and to the banks or companies and associations or organizations recognized by the Government, as necessary; (c) explaining farmers to know the type of loan according to the specified businesses, amount of loan, interest rate, payback period, terms and conditions, granting loan system and granting method by the Leading Body, with the approval of the Union Government; 22 (d) ensuring that the relevant farmers receive the granted loans in full; (e) ensuring that farmers pay back loans in full within the specified period. 22. In respect of loans, the Leading Body shall, as necessary: (a) Submit the matter on granting loans with low interest rate to farmers, to the upcoming session of the Pyidaungsu Hluttaw through the Union Government in accordance with the existing laws and procedures; (b) Submit the matter on postponing the payback period for farmers possessing small plot, to the Union Government with the approval of the relevant Working Body if their agriculture and livestock breeding are lost and damaged due to a natural disaster or infestation of epidemic disease; 23 23. The relevant Working Body shall assist farmer with consolidation system with a group of members when they take and pay back loans for their agriculture and livestock breeding. Chapter VIII Providing Assistance for Loss due to a Natural Disaster 24. The relevant Working Body shall: (a) arrange to provide necessary assistance and aids for farmers after submitting the matter on situational analysis of the actual amount of the farmers’ loss with strong evidence to the relevant Region or State Government and the Union Territory Administration if their farmlands, agricultural produce and agricultural resources are lost and damaged, or needed to destroy due to a natural disaster or inundated with salt water or infestation of diseases and other causes; 24 (b) submit the recommendation of the Leading Body with situational analysis to the Union Government in order to allocate a reasonable amount of money from the Union Fund to give relief to the farmers possessing small plots in respect of their loss and provide them with financial assistance systematically as permitted by the Leading Body in providing assistance and aids under subrule (a). 25. The relevant Working Body shall: (a) destroy (infested livestock) under the close supervision of the Township Administrative Organization with the approval of the relevant department if it is needed to destroy (infested livestock) for public health due to a natural disaster or any infestation of epidemic disease, and submit that (they) have been destroyed to the Leading Body immediately. 25 (b) submit the matter on situational analysis of the actual amount of the loss and damage caused by the destruction under subrule (a) with strong evidence to the Leading Body through the Region or State Government or the Union Territory Administration, and arrange to provide necessary assistance and reasonable aids for farmers who carry out livestock breeding and who has faced the loss, as necessary. Chapter IX Taking Measures to get Reasonable Price and Market Access for Agricultural Produce 26. The Leading Body may form the Agricultural Produce Management Body with the suitable persons from the relevant government departments and organizations if: (a) the price of agricultural produce traded within the agricultural region is lower than the cost of production; 26 (b) the need for purchase of agricultural produce in the relevant region is submitted by the relevant Region or State Government and the Union Territory Administration; (c) there is reasonable cause that is needed to form the Agricultural Produce Management Body is arrising. 27. The Agricultural Produce Management Body may, in coordination with the relevant Working Body, arrange to carry out the related businesses including the purchase and sale of agricultural produce in collaboration (cooperation) with the relevant private individuals, companies, associations and organizations in order to get a reasonable price and market for agricultural produce within the Region or State and the Union Territory, as necessary. 28. The Leading Body, in respect of the sale of agricultural produce, may: (a) coordinate with the relevant private individuals, companies, associations and organizations for their sale and export of the produce in domestic market and to international market at reasonable price in accordance with the market economy system. 27 (b) encourage and assist in the establishment of wholesale markets according to region and agricultural produce as a priority. (c) arrange to issue the price information through media that is accessible to farmers timely. 29. The Leading Body shall, in accordance with the existing laws, assist farmers to communicate with the relevant private individuals, companies, associations and business organizations as necessary, to ensure that the farmers become familiar with insurance system of agricultural produce, system of keeping agricultural produce at warehouse, system of pledging crop and shared interest system in agriculture and livestock breeding. 28 30. The relevant Working Body shall, as much as possible: (a) assist farmers to have access to retail markets and wholesale markets; (b) coordinate with the relevant departments, organizations, business organizations in agricultural sector, private entrepreneurs, cooperatives, business associations, special companies and farmers who carry out agricultural business and livestock breeding originally for the establishment of insurance system of agricultural produce. 31. The relevant Working Body shall encourage and assist farmers to carry out agricultural business and livestock breeding extensively with cooperatives, special companies and business associations based on shared interest, as necessary. 29 32. (a) The Agricultural Produce Management Body shall submit the matter on the purchase of agricultural produce by suitable means including the tender system to the Leading Body if it is necessary to purchase the produce. (b) The Leading Body shall examine the category of crops to be purchased and plan for purchase under subrule (a) and the required amount of money to be incurred from the Union Fund, and submit it to the Government to get the approval. 33. The Leading Body shall: (a) supervise, as necessary, the Agricultural Produce Management Body to submit the matter on their performance of each functions and the profit and loss resulted from trading within the specified period after performing its functions. 30 (b) form the Audit Team comprising experts from the Office of the Auditor General of the Union and assign them to audit the accounts of profit and loss of the Agricultural Management Body. (c) continue to act, as necessary, on the findings of the accounts of profit and loss according to the report submitted by the Audit Team. Chapter X Emergence of Value-added Products 34. The Leading Body shall carry out the following for production of value-added products, as necessary: (a) assisting in the development of production of value-added products based on the produce come from agriculture and livestock breeding; (b) encouraging research works and professional researchers/experts for the production of the products come from agriculture and livestock breeding as value added products; 31 (c) assisting (farmer) to get domestic and foreign aids/ support and financial assistance, including technology, financial resource and market; (d) assisting (departments and organizations) to cooperate with domestic and foreign organizations in accordance with the Policies of the State. Chapter XI Miscellaneous 35. The relevant Ministry shall take necessary measures for the agricultural produce in accordance with procedures to get the certificates of Good Agricultural Practices when importing them to domestic market and foreign market. 36. The relevant Ministry shall take necessary measures for the products come from livestock breeding in accordance with procedures to issue the required Animal Registration certificates and to examine the products come from livestock breeding when transporting and selling them freely, and to get the required certificates of Good Animal Husbandry Practices and Good Aquaculture Practices when exporting them. 32 37. The relevant government departments and organizations shall support and assist the Leading Body for the implementation of its functions effectively in accordance with the existing laws, rules, regulations and procedures. 38. The Ministry of Agriculture and Irrigation shall submit the matter for getting the required fund for the office works of the Leading Body including the implementation of the Law and the Rules to the Government. 39. The relevant Working Body shall assist farmers including agricultural labours to have the rights in accordance with the existing laws as necessary. 33 40. The relevant Working Body shall submit the three month report and the year-end report/annual report on its performance by March 31, the end of the financial year, to the Leading Body. 41. The Leading Body shall submit six-month/half year report and year-end report by March 31, the end of financial year, to the Government. (Sd.) Myint Hlaing Union Minister Ministry of Agriculture and Irrigation ၁ ၂ / ၂၀၁၅ ၁၃၇ ၆ ၊ ၁၁ ( ၂၀၁ ၅ ၊ ၁၅ ) လ ယ ယ စ ပ ရ င ဆ ည မ င ဝ န ဌ န သ ည တ င သ လ ယ သ မ င ရ ယ ရ င စ ပ မ င တ င ရ ပ ဒ ပ ဒ မ ၂၉၊ ပ ဒ မ ( ) ရ ပ င သ လ ပ ပ င င င သ ၍ ပည ထ င စ စ ရ ဖ ၏ သ ဘ တ ည ဖင ပ နည ပ ဒမ ထ တ ပန လ သည ။ (၁) ၁။ နည ပ ဒမ တ င သ လယ သ မ င ရ ယ ရ င စ ပ မ င တင ရ နည ပ ဒမ ဟ တ င စရ မည ။ ၂။ နည ပ ဒမ တ င ပ ရ သ စ ရ ပ မ သည တ င သ လယ သမ င ရ ယ ရ င စ ပ မ င တ င ရ ပ ဒတ င ပ ရ သည တ င ဓ ပ ယ သ ရ စရ မည ။ ၂ ထ ပင ပ စ ရ ပ မ သည ဖ ပပ တ င ဓ ပ ယ သ ရ စ ရ မည ( ) ပ ဒဆ သည မ တ င သ လယ သမ င ရ ယ ရ င စ ပ မ င တင ရ ပ ဒ ဆ သည ။ ( ) လယ ယ ထ တ န စ မ န ရ ဖ ဆ သည မ တ င သ လယ သမ ထ တ လ ပ သည လယ ယ ထ တ န လ ပ လ င ဝယ ယ မည စ စဉ တ ၊ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ င ပ ပ င စ ပ ည င ၊ ဆ င ရ င ရ န လ င ဆ င ဖ ဖ စည ပ သ ည ဖ ဆ သည ။ ( ဂ) လယ ယ လ ပ သ ဆ သ ည မ စ ပ ရ လ ပ ငန သ မဟ တ မ မ ရ လ ပ ငန သ မဟ တ ယင လ ပ ငန စ ရ ပ လ ယ တ င လ ပ င သ င ယင လ ပ ငန မ တ င မ မ လ ပ ရ င ပ ၍ င ရ ယ ပ လ ပ င သ ဆ သည ။ ၃ (ဃ) ဝ င ပ စနစ ဆ သည မ စ ပ ရ လ ပ ငန သ မဟ တ မ မ ရ လ ပ ငန လ ပ င င ရ တ င ယ ရ တ င မ မ ဆ လ တ ဆ င ရ ရ န စ ဖ သည လ ပ ငန စ ဖ ဝင ၅ မ ၁ ထ ပ ဝင သ လ ယ င လ ပ ပန လည ပ ဆ ပ ရ တ စ ပ င တ ဝန ယ ရ န တ ပ သည စနစ ဆ သည ။ ( င) တ ရစ န ထ ပစ ည ဆ သ ည မ တ ရစ န မ ထ ရ သ ၊ သ မ ဟ တ တ ရစ န ၏ ယ ဂ စ တ ပ င တစ ရပ ရပ င င လ ပ ငန ဆ င ရ ပ ဒမ တ င င ဟ ၍ ဓ ပ ယ ဖ င ဆ ရ တ င ပ ဝင သ ပစ ည မ ဆ သည ။ (၂) ၃။ လ ပ ငယ ဖစ ( ) စ ပ ရ လ ပ ငန တ င လယ ယ မလ ပ ပ င င မ တ ပ တင ပ လ ပ ပ င င ပ လ မ တ ရရ ထ သည လယ ယ မ ၁ င စ ပ လ ပ င သ ရ ယ သတ မ တ သည ။ ၄ ( ) မ မ ရ လ ပ ငန တ င ပ ရ တ ၊ ပမ ဏ သ မဟ တ ရ ယ ဖင တစ ပ င တစ င လ ပ င သ မ မ ရ လ ပ ငန သတ မ တ သည (၁) ၊ ၊ မင ၊ မည င လ င ရ ၅ င င ၊ (၂) သ င ဆ တ င ရ ၅ င ၊ (၃) ဝ ၂၅ င င ၊ (၄) စ င ရ ၅ င ၊ (၅) သ စ င ရ ၁ င ၊ (၆) တ င ရ င င ရ ၁ င ၊ (၇) ဘ င ရ ၃ င ၊ (၈) ဘ ငန ၊ ဆင ၊ မန ဒ လ င ရ စ င ရ ၂ င ၊ (၉) င င ရ ၃ င ၊ (၁ ) ယ န င ရ ၁ င ၊ (၁၁) ပ ရ သ ပ မ ၁ င ၊ (၁၂) င မ မ ရ ရ ပင ရ ယ ၁ င ။ ၅ (၃) ၄ ။ ဆ င ဖ သ ည တ င ဒ သ သ မ ဟ တ ပ ည န ယ င ပ ည ထ င စ န ယ မ တ တ တ င သ လ ယ သ မ င ရ ယ ရ င စ ပ မ င တ င ရ လ ပ ငန ဖ မ မ န င စ ထ တ ပန ၍ ဖ စည တ ဝန ပ ပ ရမည ။ ၅။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည ဆ င ဖ ပ ဒ င ည ထ တ ပန သ မ န င န မ လ န င ထည ဖ ဆ င ရ ရ မည ။ ၆။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည တ င သ လယ သ မ မ ၏ င ရ ယ င င စ ပ မ င တင င တ င စပ လ ဉ ၍ ပ တ လ ပ သလ ဆ င ရ ရ မည ( ) စ ပ ရ လ ပ ငန ၊ မ မ ရ လ ပ ငန သ မ ဝ မ င လ ပ ငန ဖစ မ န တ ယ လ ပ င သ တ င သ လယ သ မ မ လယ ယ မလ ပ ပ င င မ တ ပ တင င ရန သ ဆ င ရ ရ ပ သ မဟ တ ရ ပ စ ၊ မ နယ င င လယ ယ မစ မ န မ ဖ မ င ဆ သ ယ တ ဆ ၍ ည ဆ င ရ င ၊ ၆ ( ) တ င သ လယ သမ မ သ စ ပ ရ တ င င င တ ၏ ဓ စ သ သ ဖစ သ ည ဆ န စပ စ ပ မ မထ စဘ စ သ ရ သ စ ပ င သည င ရ ပည ဝ ရ ရ ရ တ ဒသ င ည သ သ ပ စ မ စ ပ င ရန တည ဆ ပ ဒမ င ည ည ဆ င ရ င ၊ ( ဂ) မ င မ သန မ စ မ ၊ မ ဇ ၊ ပ သတ ဆ ၊ ပ င သတ ဆ ၊ မ မ ရ စ စ င ဆ ဝ တ တ င သ လ ယ သ မ မ စ န စ တ သ စ င ရ ည ဆ င ရ င ၊ (ဃ) စ ပ ရ လ ပ ငန ၊ မ မ ရ လ ပ ငန မ ဖ ဖ တ တ ပ ရရ ည တည တ င မ စ ရ တ တ င သ လယ သမ မ စ စည ၍ တည ဆ ပ ဒမ င ည သင ၊ စည မ ၊ စ ဖ မ င လယ ယ န ထ တ သမဝ ယမ သင မ ဖ စည တည ထ င ပ ယ ယ ပန ပန ဆ င ရ င ရန ည ဆ င ရ င ၊ ၇ ( င) လ ယ ယ မ ပ ဒ င လ ယ ယ မ န ည ပ ဒ မ ပ ပဌ န မ င ည လယ ယ မ ရ င င ၊ ပ င င ၊ င ရ မ င ၊ လ လ ယ င င ပ မ င ဆ င ရ င ရ မ ရ ရ င ရ တ လယ ယ မ စ မ န မ ဖ ဆ င ဆင င ပ င စပ ည င ဆ င ရ င ၊ ( စ) လယ ယ မ ပ ဒ င ည ပ င င င စပ လ ဉ ၍ လ ပ ငယ လ ပ င သ တ င သ လယ သမ မ စ ပ ဆ င သတ မ တ င ရ င မ န န သ င ရ မ ရ ရ င ရ ည ဆ င ရ င ၊ (ဆ) လယ ယ မ ထ န သ မ စ င ရ သည နည လမ မ င စပ လ ဉ ၍ သ ဆ င ရ တ င သ လယ သမ သ ပည ပ င ရန သ ဆ င ရ နည ပည ပ ဖ င ည င စ စဉ ဆ င ရ င ၊ ( ဇ) တ င သ လယ သမ မ ၏ လ ပ ငယ မ လ လ တ ဆ မ မ ဖစ ပ စရ န င ၊ မ နယ င ရပ သ မဟ တ ရ ပ စ မ တ င ပ ဒ ရ ရ စ ရ ပ မ င စပ လ ဉ ၍ တ င သ လယ သမ မ ပ င ၊ ဆ ပည ပ င င ည ပ င ၊ ၈ (ဈ) လယ ယ မ ပ တ င မ မ ရ မ ၊ င မ မ ရ န မ ဖ စ တည ရ န သ လ ပ ငန မ တည ဆ ပ ဒမ င ည တရ ဝင လ ပ င င ရရ စရ န ည ဆ င ရ င ၊ (ည) င င တ ၏ ဓ စ သ သ ဖစ သည ဆ န စပ စ ပ မ မထ စဘ မ ဖစ ထ န သ လယ ယ မတ င မ မ ရ မ ၊ င မ မ ရ န မ လ ပ င ဆ င ရ င ရ ရ ရ တ တည ဆ ပ ဒမ င ည လယ ယ မစ မ န မ ဖ မ င ဆ သ ယ တ ဆ ၍ ည ဆ င ရ င ၊ ( ဋ) င ဖမ င ပ ဝင ရလ ပ ငန လ ပ င သ မ င ပင ပပ ဂ လ မ ဖစ ပ သည နယ န မ တ ငင ပ မ မ ဖရ င ရ န တ င နယ န မ တ မ သတ မ တ ရ န တည ဆ ပ ဒမ င ည သ ဆ င ရ ဌ နမ င ပ ပ င ဆ င ရ င ၊ ၉ (ဌ) င ဖမ ဆ မ င စပ လ ဉ ၍ လ ပ ပ င င ရ ပ သ ရလ ပ သ မ င ပင ပပ ဂ လ မ ပ န မ ဖစ စရ န ပ ဒ င လ ပ ပ င င မ ရလ ပ သ မ င သ မ တည ဆ ပ ဒမ င ည ရ င လ င စ သ ရ စရ န ဆ င ရ င ၊ ( ဍ) စ ပ ရ င မ မ ရ လ ပ ငန မ တ င ရ ရ င မစ မ မ တစ သ စ င ရ တ လ၊ ဒသ၊ လ ပ ငန လ စ စဉ မ တ ည ဆ ပ ဒမ င ည မ တ ပ င ၊ ( ဎ) တ ရစ န င တ ရစ န ထ ပစ ည မ ပည တ င တ င လ တ လပ စ သယ ယ င င ရ င ဝယ င ရရ စရ န ဆ င ရ င ၊ (ဏ) တ ရစ န င တ ရစ န ထ ပစ ည မ ပည ပ သ တည ဆ ပ ဒမ င ည သယ ယ င င ရ င ဝယ င ရရ စရ န ဆ င ရ င ၊ ၁၀ (တ) လယ ယ လ ပ ငန င သ င ၊ င မ ပည ပသ တရ မဝင မ ရ ရ စ ရ တ ထ ရ စ ထ န သ မ ပ မတ င ၊ (ထ) လ ဒသ ဖ ဖ တ တ ရ င ဒသ စ ရရ ထ ဖစ စ ရ တ လ င မ (Cage Culture) သ မ ဟ တ (Pen Culture) စနစ ဖင သင တ သည င မ စ မ မ မ င ရန တ တည ဆ ပ ဒမ င ည သ ဆ င ရ ဌ နမ ပ ဆ င ရ င ၊ ( ဒ) ရဝပ ဒသမ ၊ ရစ ရလ ထ ပ ဒသမ ၊ န မ ၊ ဆ ည မ င ရထ မ တ င ရ သ ရ သ တ ဝ ၊ ပ င မ ၊ ပ တ ဝ န င င ယင ရ သ စ သ မ ဘ ရ ယ င ရ င စ င ရ တ ဓ တ ပစ ည မ င နည စဉ မ သ ပ မ ပ ပ ရ န ၊ စည မ မ မ တ ပ ရ န ၊ တည ဆ ပ ဒ မ င ည ရ ယ င ရန သ ဆ င ရ ဌ န မ င ပ ပ င ဆ င ရ င ၊ ပ ည သ လ ထ သ ပည ပ င ၊ ၁၁ (ဓ) ပည တ င စ သ မ ဖ လ စ ရ င ပည ပ ဈ သ တင ပ ရ င င ရ တ စ ပ ဖစ မ မ ရ မ ထ ထ င င ရ ည ဆ င ရ င ၊ (၄) ၇ ။ ဆ င ဖ သည စ ရ ဌ န၊ ဖ စ ည မ င ပ ဂ လ ဖ စ ည မ ၏ စ ပ ရ င မ မ ရ နည ပည မ ဖ ဖ တ တ ရ တ ပ စ ရ ပ မ ဆ င ရ သ တသနလ ပ ငန မ လ ပ သလ ပ ည ဆ င ရ ရမည ( ) သ မ မ မ ရ ၊ ( ) သ ပ မ ၊ ရ ဂ င ပ င မ မ ၊ ( ဂ) သ စ ပ နည စနစ င ဒသ င ည သ သ ပ စ ရ ယ ရ ၊ (ဃ) ရ သ တ ဖ ပန ပ င လ မ ၊ ဆ ငန ရဝင ရ မ ၊ န တ င ပ င ဆ ပ မ တ င လ လ ည ထ ရ မည မ င စ နည စနစ ၊ ( င) သ ဆ င ရ ဇ ဝနည ပည ၊ ( စ) ရ တ သ မ န လ န နည ပည ၊ (ဆ) ပင ဗ ဇ ရ င မစ မ ထ န သ မ ရ ၊ ၁၂ ( ဇ) မဆ လ ထ န သ မ င င မ သ ရ ၊ ( ဈ) မ ဇ စနစ တ သ စ ရ ၊ (ည) ရစ မ န ရ ၊ ( ဋ) စ ပ စ ပ ရ ၊ ( ဌ) လယ ယ သ စ ရ ယ ဖ ဖ ရ ၊ ( ဍ) သ င ရ ဂ ယ ရ င သ ရ ၊ ( ဎ) သ င မ ပ ရ င သ င မ မ င တ င ရ ၊ (ဏ) သ င စ ပ ၊ မ မ ရ န မ င င သ ပ စ န မ ၊ (တ) မ မ ရ စ စ င ဆ ဝ ၊ (ထ) တ ရစ န ရ ဂ ရ ဖ ရ ၊ ( ဒ) တ ရစ န မ မ ရ င ဆ စပ သ လ ပ ငန မ ။ ၈။ ဆ င ဖ သည ( ) စ ပ မ မ ရ ဆ င ရ သ တ သ န လ ပ င န မ လ ပ င ဆ င ရ လ သည ပ ဂ လ င သမဝ ယမ သင ဖ မ ပ သတ မ တ မ င ည ပ ည ဆ င ရ ရမည (၁) သဘ ဝပတ ဝန င ၊ လ င တ ရစ န တ ထ နစ န မ မရ င ၊ (၂) န ဆ တ ဆ မ မရ င ။ ၁၃ ( ) သ တသန တ ရ မ င နည ပည မ တည ဆ ပ ဒ င ည ထ တ ပန င ၊ ဖန ဖ င င ရ င င ပ င ရန ည ဆ င ရ ရ မည ။ ၉။ ဆ င ဖ သည ပ ဂ လ ၊ သမဝ ယမမ စ ပ ရ ၊ မ မ ရ ဆ င ရ သ တသနလ ပ ငန င မ ထ တ လ ပ င လ ပ ငန မ ဖ ဖ တ တ လ စ ရ င စပ လ ဉ ၍ ပ တ လ ပ သလ ပ ည ဆ င ရ ရမည ( ) ရ ည သ မ သည မ စ သ တ သနလ ပ ငန မ င မ စ ထ တ လ ပ သည လ ပ ငန မ ဖ ဖ တ တ လ စ ရ တ ပည တ င ပည ပ ဖ စ ည မ င တ ဆ င ၊ ( ) ဖ ဖ တ တ လ သ နည ပည မ င လယ ယ ထ တ န တန ဖ မ င တင ရ ဆ င ရ နည ပည မ ရ ရ ရန ပ ည တ င ပည ပ ဖ စည မ င တ ဆ င င လ င ပည ပ င ၊ ( ဂ) လ ပ သ နည ပည င လ သ ရ င မစ မ ဖ ဖ တ တ စရ န စ ပ ရ ၊ မ မ ရ ဆ င ရ တ သ လ မ ၊ သ ပ မ ပ ဝင သ ဆ င ရ ဝန ဌ နမ ၊ ပ ဂ လ ၊ ဖ စ ည မ င ည င င ၊ ၁၄ (ဃ) နည ပည ဖ ဖ တ တ ရ တ ပည တ င ၊ ပည ပမ ဆ စပ ဖ စ ည မ င ပ ပ င ၍ တ င ဒသ သ မ ဟ တ ပည နယ င ပည ထ င စ နယ မတ တ င သ တသနလ ပ ငန မ င ဓ တ န မ ထ ထ င င ၊ တ င သ လယ သမ မ တ မ နည ပည မ ဖန ဝ ပ င ။ (၅) ၁ ။ ဆ င ဖ သည စ ပ ရရ ရ မ င န ထ တ လမ မ ဖ ထ တ ဆ သ ယ မ တ င င တစ ဝန မ တစ တစ ပ င တ ည ဖ ဖ တ တ လ စ ရ တ ပ တ င ဆ င ရ ရ မည ( ) တ င ဒသ သ မ ဟ တ ပည နယ သ မဟ တ ပည ထ င စ နယ မ ဒ သ လ တည ဆ ထ ပ ဖစ သည ဆည ၊ န ၊ ရ လ င တမ မ ၊ င မ ၊ မ င မ ၊ မစ ရ တင လ ပ ငန မ ရရ ည င မ ရ စရန ပ ပင ထ န သ မ ရ င စ ပ ရ ပည ဝ ပ ဝ င ရ တ ည င ဆ င ရ င ၊ ၁၅ ( ) တည ဆ ဆ ဆ ည ၊ န ၊ ရ လ င တမ င မစ ရ တင လ ပ ငန မ သတ မ တ လ တ င ပ စ စရ န င မ လလ ထ သည ရ သ ရ ယ တ င စ ပ ရ ပည ဝရ ရ င ရ တ ပ ဆ င ရ င ၊ ( ဂ) င င တ ၏ စ မ န ရ ဆ ည ရမ စ ပ မမ သ စ ပ ရ ဖစ ရ ရ ရ န ရသ ယ မ င မ ဖ လ ပ င လ ပ င န မ င မ င စ င ထ ည ဖ င ရ တ ပ ဆ င ရ င ၊ ၁၁။ ဆ င ဖ သည လ မ လယ ယ စနစ မ စ မ လ ယ ယ စနစ သ ထ ရ င မ င စ ပ င င ရ တ ပ လ ပ ငန မ ဆ င ရ စရ န သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ တ ဝန ပ င သ ည ( ) တ င သ လ ယ သ မ မ ထ ရ စ စ ည ပ ည ပ င ၊ ( ) စ မ လယ ယ စနစ သ ထ ရ စ ပ င လ င ရ တ စ ပ နရ မ ရ ယ င ထည ဖ င ၊ ( ဂ) နည ပည ၊ ရ င ၊ စ ပစ ည င န မ စရ သည တ ထ ရ စ သ ပ င ရန ည ဆ င ရ င ။ ၁၆ ၁၂။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည လယ ယ သ စ ရ ယ ထ တ လ ပ ဖန ဖ ရ င သ ဌ နဆ င ရ မ ၊ မ ဏ မ င ည င ၍ ပ လ ပ င န မ ပ ည ဆ င ရ င သည ( ) လယ ယ သ စ ရ ယ မ မ င စ မ င င သ ပ င ရ ၊ ယ တ င ပ င ဆင သ ပ င ရ တ သင တ န မ ဖ င လ စ သ င ပ င ၊ လယ ယ သ စ ရ ယ သ တ သန တ ရ င နည ပည မ ဖန ဖ င ၊ ( ) ရ ည သ င မ န သ လယ ယ သ စ ရ ယ မ င ပ ပစ ည မ သင တင မ တ သည စ န ဖ င လ င င င စန စ သ မဟ တ ရ စ စနစ ဖင ဝယ ယ င ရ တ ဆ သ ယ ဆ င ရ င ၊ ၁၇ ၁၃။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည ပ လ ပ ငန မ ပ င စပ ည င ဆ င ရ င သ ည ( ) တ င သ လယ သမ မ မ မ တ ၏ဆ ရ လယ ယ မမ စ မ လယ ယ စနစ သ ပ င လ ဖ ထ တ ရ န င ရ င ရ ရ ရ တ တင ပလ ပ စ စစ ၍ သ ဆ င ရ င ရ ရ ဖ စ ည မ ၊ သမဝ ယမ သင မ င ဆ သ ယ ဆ င ရ င ၊ ( ) တ င သ လယ သမ မ ယ တ င ပ ဝ င သည စ မ လယ ယ ဝန ဆ င မ လ ပ ငန မ ယ ပန စ ပ ထ န လ ရ တ ပ ည ဆ င ရ င ။ ၁၄။ ဆ င ဖ သည သမဝ ယမ န ၊ ပ ဂ လ န မ လယ ယ သ စ ရ ယ ထ တ လ ပ မ စ မ တည ထ င င လ ပ ငန ၊ ပည ပမ ဝယ ယ တင သ င င လ ပ ငန မ တ တ ပ ထ န လ ရ တ တည ဆ ပ ဒမ င ည ပည တ င ၊ ပည ပ င တ ဆ လ ပ လ ပ မ သ ဆ င ရ ဌ န၊ ဖ စ ည မ င ပ င စပ ည င လ ပ သလ ည ဆ င ရ ရ မည ။ ၁၈ (၆) ၁၅။ ဆ င ဖ သည စ ပ ရ လ ပ ငန င မ မ ရ လ ပ ငန မ တ တ လ စရ န ၊ မ င မ သန မ သစ မ ရ ရ စရ န င သ တသနလ ပ ငန မ တ လ ပ သ နည ပည င ထ ပ ည မ ရ ရ စရ န သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ င သ ဆ င ရ စ ရ ဌ န၊ ဖ စ ည မ ၊ ပည တ င ပည ပ ဖ စ ည မ တ ပ င စပ ည င ဆ င ရ င ရ တ လ ပ သလ ည ဆ င ရ ရမည ။ ၁၆။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည ( ) ဒသ ရ မ သဘ ဝ င ည သ မ မ င နည ပည မ တ င သ လယ သမ မ ဖန ဖ ပ င ရန မ စ ထ တ စ င မ ၊ မ သန ဇ မ ၊ တ င သ ပည ပ စ င မ င ထည ဖ ဆ င ရ ပ ရ တ လ ပ သလ ပ ည ဆ င ရ ရ မည ။ ( ) နည ပ ဒ ( ) ရ ဆ င ရ ရ တ င လ ပ ပ သ ဆ င ရ တ င ဒသ သ မဟ တ ပည နယ စ ရ ဖ သ ဖစ စ၊ ပည ထ င စ နယ မ ပ ပ မ ဖ သ ဖစ စ န မ တင ပ ဆ င ရ ရ မည ။ ၁၉ ၁၇ ။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သ ည နယ မ ဒ သ လ ရ င ဝ ယ န သ မ ဇ ၊ ပ သတ ဆ ၊ ပ င သတ ဆ ၊ မ စ ၊ မ သ ပ ၊ မ မ ရ စ စ င ဆ ဝ မ င စပ လ ဉ ၍ တ ပမ ရ ရ ၊ စ န စ န ည ရ ၊ တ ည ဆ ပ ဒမ င ည လ န ဆ င ရ ရ င မ န န စ ဝ ယ ယ သ ပ င ရ တ တ သ ဆ င ရ ဌ န ၊ ဖ စ ည မ ၊ မ င ပ ည ရ င မ ပည ပ င ၊ စစ ဆ င ၊ သတ ပ င ၊ ရ ယ င ဆ င ရ င ရ တ ပ မတ ဆ င ရ ရမ ည ။ ၁၈။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သ ည တ င သ လယ သမ မ ဝယ ယ သ စ သ မ ဇ ၊ ပ သတ ဆ ၊ ပ င သတ ဆ ၊ မ စ ၊ မ သ ပ ၊ မ မ ရ စ စ ၊ ဆ ဝ င လ ပ ငန သ ပစ ည မ ၏ သတ မ တ စ န စ န မ င ည မ မရ င င လယ ယ ထ တ န မ နစ န ဆ မ ဖစ ပ ပ သ ဆ င သ မ တ ည ဆ ပ ဒ င ည တ ရ စ ဆ င ရ င လ ရရ ရ တ လ ပ ပ ည ပ င သ ည ။ ၂၀ ၁၉။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည တ င သ လယ သ မ မ ဝယ ယ သ စ သ မ ဇ ၊ ပ သတ ဆ ၊ ပ င သတ ဆ ၊ မ စ ၊ မ သ ပ ၊ မ မ ရ စ စ ၊ ဆ ဝ င လ ပ ငန သ ပစ ည မ တ ပ ပ လ ပ င င လယ ယ ထ တ န မ နစ န ဆ မ ဖစ ပ ပ သ ဆ င သ မ တည ဆ ပ ဒ င ည တရ စ ဆ င ရ င လ ရ ရ ရ တ လ ပ ပ ည ပ င သ ည ။ ၂ ။ ဆ င ဖ သည မ လဝသ င ဇလ ဗဒဆ င ရ ၊ သဘ ဝ ဘ ရ ယ ဆ င ရ ၊ စ ရ ဂ ဆ င ရ ၊ ပ မ ရ ဂ ဆ င ရ င သ ဆ င ရ သတင လ မ တ င သ မ ထ သ လ င မန ရ ရ ရ တ မ ဒ ယ နည လမ မ ဖင သ ဆ င ရ ဌ နမ မ န မ ဆ ထ တ ပန င ရ ည င ဆ င ရ ရမည ။ (၇) ၂၁။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည လ ပ ငယ လ ပ င သ တ င သ လယ သမ မ စ ပ ၍ တည ဆ ပ ဒ လ ပ ထ လ ပ နည မ င ည စ ပ ၊ စ တ င စ ရ ည င မ ထ တ င ၊ ပန လည ပ ဆ ပ စ င တ င စပ လ ဉ ပ ပ စ ရ ပ မ ဆ င ရ ရ တ င ပ ည ရမည ၂၁ ( ) တ င သ လယ သမ မ ၏ စ ပ ရ လ ပ ငန ၊ မ မ ရ လ ပ ငန မ တ ဒသ လ ၊ ရ သ လ င ရ င လ ပ န မ န ထ တ ပ င ရ တ ဘ င လ ပ တ ၍ သ ဆ င ရ တ င ဒ သ သ မ ဟ တ ပည နယ စ ရ ဖ မ င ပ ည ထ င စ နယ မဆ င ရ ပ ပ မ ဖ တ မ တစ ဆ င ပည ထ င စ စ ရ ဖ သ တင ပ တ င ပ န မ ထ တ ပ င ၊ ( ) စ ရ မ သ မ တ ပ သ ဘဏ သ မဟ တ မ ဏ သင ဖ စ ည မ မ စ ပ ၊ စ တ င စ ရ ည င မ ထ တ င ၊ ပန လည ပ ဆ ပ စ င တ လ ပ ပ ပ င စပ ည င ဆ င ရ င ၊ ( ဂ) ပည ထ င စ စ ရ ဖ ၏ သ ဘ တ ည ဖင ဆ င ဖ သတ မ တ သည လ ပ ငန မ စ လ င န ထ ၊ င ပမ ဏ၊ တ န ၊ ပန လည ပ ဆ ပ ရမည လ၊ စည မ ၊ ယ ရ မည စနစ င ယ ရ မည နည လမ တ တ င သ လယ သမ မ သ ရ န လည လ န စရ န ရ င လင သ ပ င ၊ ၂၂ (ဃ) ထ တ သ င မ သ ဆ င ရ တ င သ လယ သမ မ ထ ပည ဝ ရ ရ စ င ၊ ( င) င သတ မ တ သည လ တ င ပည ဝ ပန လည ပ ဆ ပ စ င ။ ၂၂။ ဆ င ဖ သည င င စပ လ ဉ ၍ ပ တ လ ပ သလ ည င ည ဆ င ရ ရ မည ( ) တ င သ လယ သမ မ သ သ သ တ န ဖင င ရရ င ရ တ တည ဆ ပ ဒ၊ လ ပ ထ လ ပ နည မ င ည ပည ထ င စ စ ရ ဖ မ တစ ဆ င န ပ ဆ င ပ သ ပည ထ င စ လ တ တ သ တင ပ င ၊ ( ) သဘ ဝ ဘ ရ ယ သ မဟ တ ပ ဘ ရ ဂ င စ ပ ရ င မ မ ရ လ ပ ငန မ ထ ပ စ ဆ င တ ရ သည လ ပ ငယ တ င သ လယ သမ မ င ပန ဆပ ရ မည လ ရ ဆ င ပ င ရန သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ ၏ စ စစ တည ပ ဖင ပည ထ င စ စ ရ ဖ သ တင ပ င ၊ ၂၃ ၂၃။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည တ င သ လယ သ မ မ စ ပ ရ လ ပ ငန ၊ မ မ ရ လ ပ ငန မ တ င မ ရ ယ င င ပန လည ပ ဆ ပ စ င တ ဆ င ရ ရ တ င တ င သ လယ သမ မ င မ သည ဝ င ပ စနစ ဖ င ဖ ဆ င ရ တ ည ဆ င ရ ရ မည ။ (၈) ၂၄။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည ( ) သဘ ဝ ဘ ရ ယ င သ လည င ၊ ဆ ငန ရ ဝ င ရ င င သ လ ည င ၊ ပ မ ရ ဂ ရ မ င သ င င သ လည င တ င သ လယ သမ မ လယ ယ မမ ၊ လယ ယ ထ တ န မ င လယ ယ န ထ တ ရ င မ ပ စ ဆ ပ သ မ ဟ တ ဖ ဆ ရန လ ပ ပ ယင တ င သ လယ သ မ မ ၏ မ န တ ယ ပ စ ဆ ရ မ ပမ ဏ စ စစ တ ၍ သ ဆ င ရ တ င ဒသ သ မဟ တ ပည နယ စ ရ ဖ င ပည ထ င စ နယ မဆ င ရ ပ ပ မ ဖ သ ထ ထ င မ စ ဖင တင ပ ပ လ ပ သ ည မ င ထ ပ မ ရ ရ စရ န စ မ ဆ င ရ ရ မည ၊ ၂၄ ( ) နည ပ ဒ ( ) ရ ည ထ ပ မ မ ဆ င ရ ရ တ င လ ပ ငယ တ င သ လယ သမ မ တ ယင တ ၏ ပ စ ဆ မ င စပ လ ဉ ၍ သ သ မ ရ စရ န ပည ထ င စ ဘ ရ န ပ င မ ထ သ င သည ပမ ဏတစ ရ ပ ထ တ ပ င ရန ပ ည ထ င စ စ ရ ဖ သ ဆ င ဖ ထ တင ပ င ရ စ စစ တ တ င ပရန င ဆ င ဖ င ပ သ ည တ င မ န တ ယ ပ စ ဆ သ ည လ ပ င ယ တ င သ လ ယ သ မ မ စ န စ တ ထ ပ ပ ရ မည ။ ၂၅။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည ( ) သဘ ဝ ဘ ရ ယ ရ င သ မဟ တ ပ ဘ ရ ဂ တစ ရ င င မ ပည သ န မ ရ လ င ဖ ဆ သ တ သင ရန လ ပ ပ သ ဆ င ရ စ ဌ န၏ ရ ဂ တည ပ ရ ယ ၍ မ နယ ဆ င ပ ပ ရ ဖ စည ၏ န ပ ပ မ ဖင ဖ ဆ ဆ င ရ စ ပ ဆ င ဖ သ ဆ လ င စ တင ပရမည ။ ၂၅ ( ) န ည ပ ဒ ( ) ရ ဖ ဆ သ တ သ င င င မ န တ ယ ပ စ ဆ မ ပမ ဏ သ စ စ စစ တ ပ တ င ဒသ သ မဟ တ ပည နယ စ ရ ဖ သ မဟ တ ပည ထ င စ နယ မ ပ ပ ရ ဖ မ တစ ဆင ဆ င ဖ သ ထ ထ င မ စ ဖ င တင ပ ပ ပ စ ဆ မ တ ရ သ မ မ ရ လ ပ ငန လ ပ င သ ည တ င သ လ ယ သ မ မ လ ပ သ ည င ထ သ င သ ထ ပ မ ရ ရ စရ န လ ပ သလ စ စဉ ဆ င ရ ရ မည ။ (၉) ၂၆။ ဆ င ဖ သည သ ဆ င ရ စ ရ ဌ နမ ၊ ဖ စ ည မ မ သင လ သ ပ ဂ လ မ ဖ င လယ ယ ထ တ န စ မ န ရ ဖ ဖ ပပ န တစ ရပ ရ ပ ပ ပ လ င ဖ စည င သည ( ) စ ပ ထ တ လ ပ သည ဒသ တ င ရ င ဝယ ဖစ ပ န သ လယ ယ ထ တ န ၏ စ န သည ထ တ လ ပ မ န စရ တ န မ န င ၊ ၂၆ ( ) သ ဆ င ရ တ င ဒသ သ မဟ တ ပည နယ စ ရ ဖ င ပ ည ထ င စ နယ မဆ င ရ ပ ပ မ ဖ သ ဆ င ရ ဒသ တ င လယ ယ ထ တ န မ ဝယ ယ ရန လ ပ င တင ပ င ၊ ( ဂ) လယ ယ ထ တ န စ မ န ရ ဖ ဖ စည ရ န လ ပ သည ဟ ယ ည ဖ ယ ရ င စ တစ ရပ ရ ပ ပ ပ င ။ ၂၇ ။ လယ ယ ထ တ န စ မ န ရ ဖ သည သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ င ည င ၍ တ င ဒသ သ မဟ တ ပည နယ င ပည ထ င စ နယ မ တ င လယ ယ ထ တ န မ သင တ င မ တသည စ န င စ ရရ ရ တ ဝယ ယ ရ င င ပ ဝင ဆ စပ သ လ ပ ငန မ သ ဆ င ရ ပ ဂ လ ၊ မ ဏ ၊ သင ၊ ဖ စ ည မ င ပ ပ င ဆ င ရ ရ တ လ ပ သလ စ စဉ ဆ င ရ င သည ။ ၂၈။ ဆ င ဖ သည လယ ယ ထ တ န မ ရ င ရ င စပ လ ဉ ၍ ( ) ပည တ င စ င င င တ စ သ သင တင မ တ သ စ န ဖင သ ဆ င ရ ပ ဂ လ ၊ မ ဏ ၊ သင ၊ ဖ စ ည မ မ ရ င ၊ တင ပ င ရန စ စ ပ ရ စနစ င ည ည ပ င စပ ည င ဆ င ရ င သည ။ ၂၇ ( ) လ စ (Wholesale Market) မ ထ ထ င င ရ ဒသ င လယ ယ ထ တ န လ စ ပ င ထည ဖ ဆ င ရ င ရ ည ပ င သည ။ ( ဂ) စ န သတင လ မ တ င သ လယ သမ မ လ လ မ မ ရ ရ င ရ တ မ ဒ ယ န ည လ မ မ ဖ င န ထ တ ပန ရ န စ စဉ ပ င သ ည ။ ၂၉။ ဆ င ဖ သည လယ ယ ထ တ န မ မ ထ သည စနစ ၊ သ လ င မ တ င ပ သည စနစ ၊ သ ပ င ထ သည စနစ င စ ပ ရ င မ မ ရ လ ပ ငန မ တ င တ ပ ပ င ဆ င ရ သည စနစ တ တ င သ လယ သမ မ လ င ရရ စ င ရန သ ဆ င ရ ပ ဂ လ ၊ မ ဏ ၊ သင ၊ လ ပ ငန ဖ စည မ င တ ဆ င ရ တ တည ဆ ပ ဒမ င ည လ ပ သလ ည င ည ဆ င ရ ရ မည ။ ၂၈ ၃ ။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည ပ လ ပ ငန မ တတ င ဆ ပ ည ဆ င ရ ပ ရ မည ( ) တ င သ လယ သမ မ လ လ ဈ ၊ လ ဈ မ င တ ဆ ပ င ၊ ( ) လယ ယ ထ တ န မ မ ထ ရ ရ စနစ ပ ထ န လ ရ တ သ ဆ င ရ စ ရ ဌ န၊ ဖ စ ည မ ၊ လယ ယ စ ပ ရ သင ဖ မ ၊ ပ ဂ လ လ ပ ငန ရ င မ ၊ သမဝ ယမ သင မ ၊ စ ပ ရ ဆ င ရ သင ဖ မ ၊ ထ ပ မ ဏ မ ၊ မ လစ ပ မ မ ထ တ လ ပ သည တ င သ လ ယ သ မ သ င ဖ မ င ပ င စ ပ ည င ပ င ။ ၃ ၁ ။ သ ဆ င ရ လ ပ င န ဖ သ ည တ င သ လ ယ သ မ မ သမဝ ယမ သ င မ ၊ ထ ပ မ ဏ မ ၊ စ ပ ရ သင ဖ မ င တ စ ပ ရ လ ပ ငန ၊ မ မ ရ လ ပ ငန မ တ င ယ ပ န စ ဆ င ရ လ စ ရ လ ပ သလ ပ ည ဆ င ရ ရ မည ။ ၂၉ ၃၂။ ( ) လယ ယ ထ တ န စ မ န ရ ဖ သည လယ ယ ထ တ န မ ဝယ ယ ရန လ ပ လ င တင ဒ စနစ ပ ဝင သ င လ သ န ည လ မ မ ဖ င ဝ ယ ယ င ရ တ ဆ င ဖ သ တင ပရ မည ။ ( ) ဆ င ဖ သည နည ပ ဒ ( ) ရ ဝယ ယ မည ပ သ မ စ ၊ ဝယ ယ မည စ စဉ င ပည ထ င စ ဘ ရ န ပ င မ သ စ ရ မည လ ပ သ င ပမ ဏတ စ စစ ၍ ပည ထ င စ စ ရ ဖ သ တင ပ င ပ ရ ယ ရ မည ။ ၃၃။ ဆ င ဖ သည ( ) လယ ယ ထ တ န စ မ န ရ ဖ ၏ လ ပ ငန တစ င စ လ ဆ င ရ မ င ဖစ ပ လ မည ရ င ဝယ မတ စ ရ င ဇယ လ ပ ငန ဆ င ရ ပ န သတ မ တ လ တ င လ ပည စ စ ဖင တင ပ စရ န လ ပ သလ ပ ပ ဆ င ရ ရ မည ။ ၃၀ ( ) လယ ယ ထ တ န စ မ န ရ ဖ ၏ ရ င ဝယ မတ စ ရ င ဇယ မ စစ ဆ ရ န ပည ထ င စ စ ရင စ စ ပ မ မ င သ မ ပ ဝင သည စစ ဆ ရ ဖ ဖ စည တ ဝန ပ စစ ဆ ဆ င ရ ရ မည ။ ( ဂ) စ ရ င စစ ဖ မ တင ပ သည စ ရ င စ ရ ရ င ဝယ မတ စစ ဆ တ ရ ပ လ ပ သလ ဆ လ ဆ င ရ ရ မည ။ (၁၀) ၃၄။ ဆ င ဖ သည တန ဖ မင ထ တ န မ ထ တ လ ပ င ရ တ ပ လ ပ ငန မ လ ပ သလ ဆ င ရ ပ ရ မည ( ) စ ပ ရ င မ မ ရ ထ တ န မ ပ တန ဖ မင ထ တ န မ ထ တ လ ပ သ လ ပ ငန မ ဖ ဖ တ တ ရ ည င ၊ ( ) စ ပ ရ င မ မ ရ ထ တ န မ တန ဖ မင ထ တ န ဖစ ဆ င ရ မည သ တ သန လ ပ ငန မ င သ တသနပည ရ င မ ပ ည င ၊ ၃၁ ( ဂ) နည ပည ၊ င ရ င င ဈ ရရ ရ ပ ဝင ပည တ င ပည ပမ ရရ င မည ထ ပ င င ည မ ဆ စ ပ ည ဆ င ရ င ၊ (ဃ) င င တ ၏ မ ဝ ဒမ င ည ပည တ င ပည ပ ဖ စ ည မ င လ ပ သလ ပ ပ င ဆ င ရ င ရန ည ဆ င ရ င ။ (၁၁) ၃၅။ သ ဆ င ရ ဝန ဌ နသ ည လယ ယ ထ တ န မ ပည တ င ၊ ပည ပ ဈ သ တင ပ ရ တ င စ ပ ရ နည စနစ င (Good Agricultural Practice) လ မ တ မ ရ ရ ရ တ လ ပ ထ လ ပ နည မ င ည လ ပ သလ စ စစ ဆ င ရ ပ ရ မည ။ ၃၆။ သ ဆ င ရ ဝန ဌ နသ ည မ မ ရ လ ပ ငန မ ထ တ လ ပ သည မ မ ရ ထ တ န မ ပည တ င ၌ လ တ လပ စ သယ ယ ရ င ရ တ င လ ပ သည တ ရစ န မ တ ပ တင လ မ တ မ ထ တ ပ ရ ၊ မ မ ရ ထ တ န မ စစ ဆ ပ ရ င ပည ပသ တရ ဝင တင ပ ရ တ င လ ပ သည င မ န သ တ ရစ န မ မ ရ င စ ဉ (Good Animal Husbandry Practice) လ မ တ မ ၊ င မ န သ ရ ထ ပစ ည မ မ ရ င စဉ (Good Aquaculture Practice) လ မ တ မ ရ ရ ရ တ တ လ ပ ထ လ ပ နည မ င ည လ ပ သလ စ စစ ဆ င ရ ပ ရ မည ။ ၃၂ ၃၇ ။ သ ဆ င ရ စ ရဌ န၊ ဖ စည မ သည ဆ င ဖ ၏ လ ပ ငန မ ထ ရ င မင စ င ထည ဖ ဆ င ရ င ရ တ တည ဆ ပ ဒ၊ နည ပ ဒ၊ စည မ ဉ စည မ မ ၊ လ ပ ထ လ ပ နည မ င ည ပ ပ ည ဆ င ရ ရ မည ။ ၃၈။ လယ ယ စ ပ ရ င ဆ ည မ င ဝန ဌ နသည ပ ဒ င န ည ပ ဒ မ င ထ ည ဖ ဆ င ရ င ရ ပ ဝ င ဆ င ဖ ၏ လ ပ င န မ တ လ ပ သ ရ န ပ င ရ ရ ရ ပည ထ င စ စ ရ ဖ သ တင ပ ဆ င ရ ရ မည ။ ၃၉။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ သည လယ ယ လ ပ သ မ ပ ဝင တ င သ လ ယ သမ မ တည ဆ ပ ဒမ င ည င ရ မ ရ ရ ရန လ ပ သလ ည ဆ င ရ ရ မည ။ ၃၃ ၄ ။ သ ဆ င ရ လ ပ ငန ဖ မ သည လ ပ ငန ဆ င ရ မ န ပည စ သ လပတ စ ရ င စ င ဘ ရ စ န ဆ သ ည မတ လ(၃၁)ရ န ထ စ ပ စ ရ င စ တ ဆ င ဖ သ တင ပရမည ။ ၄၁။ ဆ င ဖ သည လ ပ ငန ဆ င ရ မ န ပည စ စ ဝ စ ရ င စ င ဘ ရ စ န ဆ သည မတ လ (၃၁)ရ န ထ စ ပ စ ရ င စ တ စ ရ ဖ သ တင ပရမည ။ (ပ ) မင လ င ပည ထ င စ ဝန လယ ယ စ ပ ရ င ဆည မ င ဝန ဌ န