Spatial plan of the Ohrid-Prespa region 2005-2020

PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO- PRESPANSKIOT REGION 2005 - 2020 PROSTOREN PLAN NA REPUBLIKA MAKEDONIJA razrabotka PROSTOREN PLAN NA REPUBLIKA MAKEDONIJA razrabotka februari 2010 Vrz osnova na ~len 22 stavovi 1 i 2 od Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe ("Slu`ben vesnik na Republika Makedonija, br.51/2005), Zakonot za izmenuvawe i dopolnuvawe na Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe ("Slu`ben vesnik na Republika Makedonija, br.137/07), Zakonot za izmenuvawe i dopolnuvawe na Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe ("Slu`ben vesnik na Republika Makedonija, br.91/09) i Prostorniot plan na Republika Makedonija ("Slu`ben vesnik na Republika Makedonija, br.39/2004), Sobranieto na Republika Makedonija, na sednicata odr`ana na 11.02.2010 godina, donese PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION 2005 - 2020 Nara~atel: VLADA NA REPUBLIKA MAKEDONIJA Nositel na izrabotkata: MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE Minister: Dr. NEXATI JAKUPI Izrabotuva~: AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Direktor: Ognen Apostolski Raboten tim: MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE Koordinator na planot: Mi{a Sa{ek, dipl.in`.arh. AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Rakovoditel na timot: M-r Du{ica Trp~evska - An|elkovi}, dipl.in`.arh. ^lenovi na timot: M-r Sowa Georgieva - Depinova, dipl.grad.in`. M-r Lidija Trpenoska - Simonovi}, dipl.grad.in`. Lidija Petkovska, dipl.in`.arh. Zvonko Bo{ev, dipl.geog Jadviga Mitrovska-Cvetkovska, dipl.in`.arh. Cvetanka Marku{oska, dipl.in`.arh. Sowa Manasova, dipl. ek. Nikola Gaxovski, dipl.ma{.in`. Blagoja Jankov, dipl.el.in`. Nadvore{ni sorabotnici: Prof. D-r Hristo Popovski, dipl.in`.agr. Prof. D-r Aleksandar Trendafilov, dipl. {um. in`. Prof. D-r Ivan Blinkov, dipl. {um. in`. Prof. D-r Naume Marinoski m-r Pene Penev, dipl.geograf m-r Ace Minoski, dipl.prof. po odbrana Mila Miladinovi}, {um. in`. Ana Petrovska, dipl.in`.arh Tehni~ki fakultet - soobra}aen otsek, Bitola PARTICIPATIVNI TELA: Op{tina Ohrid: Dimitar Zar~ev, dia Nedim Polo`ani, Sovet na op{tina Ohrid @ivko Mitanoski, op{tina Ohrid dr Zoran Spirkoski, Hidrobiolo{ki zavod Tawa PaskaliBunta{eska, dia, NU Zavod i muzej Ohrid Andon Bojaxi, dipl.{um.in`., Nacionalen park Gali~ica Ilat Ibrahim, dipl.grad.in`., DOO "Urban Ohrid" prof. D-r Sa{o Korunovski, NVO "Lihnidos" Nikola Milenkoski, NVO "Gra{nica" Op{tina Struga Urim Hani, dia, op{tina Struga Liljana Jonoska, dia, privaten sektor Re{at Fejzuloski, dia, privaten sektor Bekim Kica, dipl.grad.in`., op{tina Struga \or|i Di{lioski, dipl.grad.in`., op{tina Struga Qulzim Nasufi, dia, obrazovanie Natmir Nexipi, dia, op{tina Struga Op{tina Resen: Nikola Miqovski, urbanizam, op{tina Resen Nasip Be}iri, stopanstvo, op{tina Resen Kicko Plastinovski, JKP "Proleter" Mi{e Pe~enkovski, Oddel. za premer i katastar Todorka Tabakovska, obrazovanie Arse Go{arevski, zdravstvo Janku Kolemi{evski, zemjodelstvo Pande Kackarovski, kultura Bojan Pupalevski, kulturno nasledstvo Nikola Zdravevski, NVO Klime Nedanovski, energetika Sime Stoj~evski, turizam Tome Velevski, {umarstvo Sa{o Pecalevski, vodostopanstvo Miodrag Poti}, industrija Kosta Gligorovski, industrija Op{tina Vev~ani: Todorka Dimitrieska, Sovet na op{tina Vev~ani Qup~o Mukoski, dia, Sovet na op{tina Vev~ani Bor~e Dimitrieski, el.in`., JP Krste Kostoj~inoski, dia Ra{o Velkoski, NVO Op{tina Debarca: Zoran Noga~eski, dipl.pravnik,op{tina Debarca Bogoja Neloski, Sovet na op{tina Debarca Stojmir Veljanoski, JP "Debrca" @ivko Dukoski, dia Dim~e Andreski, NVO Blaguna Gredoska, zdravstvo Dimitrija Bauloski, obrazovanie Vasko Andreeski, stopanstvo Ekspertni elaborati: 1. Prirodno geografski karakteristiki Z. Bo{ev, dipl. geogr., Agencija za planirawe na prostorot 2. Ekonomskite osnovi na razvoj so poseben osvrt na razvojot i razmestenosta na industrijata S. Manasova, dipl. ek., Agencija za planirawe na prostorot 3. Razvoj na zemjodelstvoto Prof. D-r H. Popovski, Zemjodelski fakultet, Skopje 4. [umi, {umarstvo i za{tita od erozija Prof. D-r A. Trendafilov, Prof. D-r I. Blinkov, M. Miladinovi}, [umarski fakultet, Skopje 5. Vodostopanstvo i vodostopanska infrastruktura M-r S. Georgieva Depinova, B. Kirovski, dipl.grad.in`., Agencija za planirawe na prostorot 6. Mineralni resursi M-r Pene Penev 7. Energetika i energetska infrastruktura, komunikaciski i dostavni sistemi B. Jankov, dipl. el. in`., Agencija za planirawe na prostorot 8. Naselenie dr B. Vasiqevi}, S. Manasova, dipl.ek., Agencija za planirawe na prostorot 9. Urbanizacija i sistem na naselbi M-r D. Trp~evskaAn|elkovi}, Agencija za planirawe na prostorot 10. Javni funkcii L. Petkovska, dipl.in`.arh., Agencija za planirawe na prostorot 11. Domuvawe L. Petkovska, dipl.in`.arh., Agencija za planirawe na prostorot 12. Komunalna infra i suprastruktura C. Marku{oska, dipl.in`.arh., Agencija za planirawe na prostorot 13. Soobra}ajno transportna infrastruktura Tehni~ki fakultet soobra}aen otsek, Bitola 14. Razvoj na turizmot i organizacija na turisti~kite prostori Prof. D-r Naume Marinoski, Univerzitet "Sv. Kliment Ohridski" Bitola 15. @ivotna sredina A. Petrovska, dipl.in`.arh. 16. Prirodno nasledstvo i pejsa`ni vrednosti C. Marku{oska, dipl.in`.arh., Agencija za planirawe na prostorot 17. Za{tita od voeni razurnuvawa, od prirodni i tehnolo{ki katastrofi i havarii M-r A. Minoski Sodr`ina 1. VOVED ................................................................................................................................................. 1 1.1. Predmet, celi i zada~i na Planot ........................................................................................ 2 1.2. Metodolo{ki pristap ............................................................................................................. 4 1.3. Proces na izrabotka i usvojuvawe ........................................................................................ 5 1.4. Polo`ba na regionot vo Republika Makedonija i povrzanost so opkru`uvaweto .......................................................................................................................... 7 2. ORGANIZACIJA, KORISTEWE I ZA[TITA NA PROSTOROT................................ 9 2.1. Op{tostopanski razvoj ........................................................................................................... 9 2.2. Koristewe na zemjodelskoto zemji{te .............................................................................. 13 2.3. [umi i {umsko zemji{te ...................................................................................................... 18 2.4. Vodni resursi i vodostopanska infrastruktura............................................................. 22 2.5. Mineralni surovini i nivna eksploatacija..................................................................... 29 2.6. Energetski izvori i energetska infrastruktura .......................................................... 32 2.7. Razvoj i razmestenost na industrijata ............................................................................... 35 2.8. Tercijarni dejnosti................................................................................................................ 41 2.9. Naselenie.................................................................................................................................. 58 2.10. Urbanizacija i sistem na naselbi....................................................................................... 48 2.11. Javni funkcii .......................................................................................................................... 59 2.12. Domuvawe................................................................................................................................... 66 2.13. Komunalna opremenost na naselbite.................................................................................. 70 2.14. Soobra}ajna infrastruktura ............................................................................................... 75 2.15. Komunikaciski sistemi......................................................................................................... 79 2.16. Turizam...................................................................................................................................... 81 2.17. Za{tita na `ivotnata sredina ............................................................................................ 88 2.18. Prirodno nasledstvo.............................................................................................................. 95 2.19. Kulturno-istorisko nasledstvo .......................................................................................... 99 2.20. Namena i koristewe na prostorot .................................................................................... 104 2.21. Voeni razurnuvawa, prirodni i tehnolo{ki katastrofi .......................................... 107 3. SPROVEDUVAWE NA PROSTORNIOT PLAN NA OHRIDSKO PRESPANSKIOT REGION .................................................................................................... 110 3.1. Op{ti napomeni.................................................................................................................... 110 3.2. Odredbi za sproveduvawe na planot po oblasti ............................................................ 111 3.2.1. Stopanski razvoj...................................................................................................... 111 3.2.2. Koristewe i za{tita na prirodnite resursi ............................................... 112 3.2.3. Naselenie, naselbi i dejnosti............................................................................... 113 3.2.4. Soobra}ajna infrastruktura .............................................................................. 115 3.2.5. Komunikaciska infrastruktura ........................................................................ 115 3.2.6. Za{tita na `ivotnata sredina ........................................................................ 116 3.2.7. Za{tita na prirodnoto nasledstvo ................................................................ 117 3.2.8. Za{tita na kulturno-istoriskototo nasledstvo..................................... 117 3.2.9. Za{tita od voeni razurnuvawa, prirodni i tehnolo{ki katastrofi............................................................................................................... 117 3.3. Nasoki i elementi za izrabotka na urbanisti~ki planovi........................................ 118 3.4. Posebni merki i aktivnosti .............................................................................................. 120 3.5. Institucionalno-organizaciona i nau~no-istra`uva~ka poddr{ka za sproveduvawe na planot....................................................................................................... 120 3.6. Sledewe na realizacijata na Planot i ocenka na ostvaruvawata............................. 121 3.7. Informacionen sistem za prostorno planirawe vo Regionot.................................. 122 3.8. Preporaki i principi od me|unarodni dokumenti, proekti i programi................ 123 3.9. Drugi regionalni inicijativi, programi i proekti.................................................... 128 4. PRIORITETI I ETAPI VO REALIZACIJA NA PLANSKITE RE[ENIJA.................................................................................................................................... 133 5. PREODNI I ZAVR[NI ODREDBI ..................................................................................... 146 Agencija za planirawe na prostorot 1 1. VOVED Prostorniot plan na Ohridsko prespanskiot region pretstavuva razrabotka na Prostorniot plan na Republika Makedonija, donesen na sednicata na Sobranieto na Republika Makedonija, odr`ana na 11.06.2004 godina. Ohridsko - prespanskiot region pret stavuva pogolem del od teritorijata definirana so prirodnite granici na dvata neposredno povrzani baseni (Ohridskiot i Prespanskiot), koja se protega i na teritorijata na dvete sosedni dr`avi R.Grcija i R.Albanija. Prirodna kompaktnost i me|unarodniot karakter na prostorot i imperativnata potreba za efikasna za{tita na prirodnite potencijali i materijalnite dobra, pretstavuvaat glaven motiv za definirawe i aplikacija na edinstvena metodologija vo prou~uvaweto na problemite i koliziite vo dosega{niot razvoj i definiraweto na razvojnite celi i planskite koncepti bazirani na principite na odr`liviot razvoj. Prostorniot plan e eden od osnovnite instrumenti za implementacija na principite na odr`liviot razvoj preku planskite re{enija za organizacija, za{tita i ureduvawe na prostorot, vo uslovi na kompleksna sociopoliti~ka i ekonomska transformacija na op{testvoto i naglasena gri`a za za{tita na `ivotnata sredina. Intenzitetot na iskoristuvaweto na resursite, osobeno onie od neobnovliv karakter, neminovno }e rezultira so seriozno poremetuvawe vo ramkite na ekosistemot ili uni{tuvawe na del od prirodniot potencijal. Od tie pri~ini neophodno e vnesuvawe na su{tinski promeni vo organizacijata i ureduvaweto na prostorot, proizvodstvoto i potro{uva~ kata na materijalnite dobra i, voop{to, vo stilot na `iveewe. O~ekuvanite i neodminlivi promeni vo idniot kompleksen razvoj na regionot }e se odvivaat preku neposredno vgraduvawe na principite na doktrinata na odr`liviot razvoj. Vo toj kontekst osnovnata uloga i neposredna zada~a na prostornoto planirawe vo novite uslovi pretstavuva planirawe na dolgoro~en socioekonomski razvoj preku vgraduvawe na principite na odr`liv razvoj, a vo funkcija na maksimalno zapazuvawe na prirodniot kapital i ovozmo`uvawe na negovo nepre~eno koristewe od strana na idnite generacii. Pravna osnova za izrabotka na Prostorniot plan na Ohridsko prespanskiot region pretstavuva: – Prostorniot plan na Republika Makedonija, (Sl. vesnik br. 39/04); – Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe, pre~isten tekst (Sl. vesnik na RM br. 24/08); – Zakonot za sproveduvawe na Prostorniot plan na Republika Makedonija (Sl. vesnik br. 39/04); – Godi{nite programi na Minis terstvoto za `ivotna sredina i prostorno planirawe za 2002 godina (Sl. vesnik na RM br.21/02), 2005 godina (Sl. vesnik na RM br.10/05), 2007 godina (Sl. vesnik na RM br. 26/07) i 2008 godina (Sl. vesnik na RM br. 39/08) Izrabotkata na PP na Ohridsko prespanskiot region zapo~na so usvojuvawe na Programata za izrabotka na prostorni planovi vo 2002 godina od strana na Vladata na RM. Vo tekot na 2002 godina e zavr{ena fazata podgotvitelni aktivnosti. So usvojuvawe na Programata za izrabotka na prostorni planovi vo 2005 god. od strana na Vladata na RM, zapo~na izrabotkata na ekspertski elaborati i inventarizacija na prostorot. Vo ramkite na ovaa aktivnost, do krajot na 2005 godina bea izgotveni 18 ekspertski elaborati od oddelni oblasti koi gi obrabotuva prostorniot plan. Vo tekot na 2007 godina e izgotvena fazata nacrt plan, soglasno Programata za izrabotka na prostorni planovi vo 2007 god. Nacrt planot e utvrden od Sobranieto na Republika Makedonija na sednicata odr`ana na 13.03.2008 godina. Obvrskata za izrabotka na "Prostoren plan na Ohridsko-Prespanskiot region" proizleguva od Dogovorot sklu~en pome|u Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 2 Ministerstvoto za `ivotna sredina i prostorno planirawe i JP za prostorni i urbanisti~ki planovi, odnosno Agencijata za planirawe na prostorot, i relevantnite odredbi od Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe na RM. 1.1. Predmet, celi i zada~i na Planot Prostorniot plan pretstavuva dolgo ro~en, integralen, razvoen dokument, koj ja definira prostornata organizacija na Regionot, celite i koncepciite na prostor niot razvoj na oddelni oblasti i uslovite za nivna realizacija. Planot e orientiran kon iznao|awe na pati{ta i mo`nosti za re{avawe na slo`enite prostorni problemi i konflik ti vo interakcija so razvojnite procesi, tekovi i ograni~uvawa. Spored toa, Planot e problemski orientiran, no ne samo kon problemite od momentalnata sostojba, tuku i na problemite koi se vo vremenska smisla dolgoro~ni i ~ie re{avawe ima strate{ka dimenzija vo razvojot i prostorno funkcionalnata integracija. Poradi toa, Prostorniot plan se definira kako dokument so trajni vrednosti, a }e se usoglasuva so site razvojni dokumenti {to }e bidat izgotvuvani i donesuvani. Poradi naglasenata strate{korazvojna konotacija, Planot gi definira i jasno gi utvrduva osnovnite, a so vreme i ostvarlivi celi i pravci na razvojot, osobeno vo pogled na neophodnite kvalitativni i kvanti tativni strukturni promeni i za niv relevantni i adaptabilni prostornoplanski re{enija i opcii. Pokraj strate{ko-razvojniot, Planot ima i prostorno-integrativen karakter {to, vsu{nost, pretstavuva negova primarna zada~a. Toj gi koordinira slo`enite fizi~ki strukturi na primarnite, sekundar nite, tercijarnite i javnite dejnosti, nivnata lokacija i alokacija vo prostorot. Neposrednata povrzanost i me|usebnata uslovenost na ekosistemite na Ohridskoto i Prespanskoto ezero nametnuva ednovremen, integralen tretman na prostorot i definirawe na zaedni~ka strategija na prostorniot razvoj. Vrz taa osnova, definiraweto na dolgoro~na strategija za ureduvawe, opremuvawe i koristewe na prostorot i efikasna za{tita na `ivotnata sredina, prirodata i kulturno - istoriskoto nasledstvo vo Regionot na Ohridskoto i Prespanskoto ezero, pretstavuvaat neposre den predmet na izrabotkata na Planot. Visokata vrednost na prostorot za koj se izrabotuva Planot potvrdena e preku evidentiranoto bogatstvo na biodiver zitetot i unikatnosta na ekosistemot iska`ani so prisustvo na brojni endemski i reliktni rastitelni i `ivotinski vidovi. Isto taka, zastapenosta na visokovrednite atributi na antropogenite aktivnosti, ~ie zna~ewe gi nadminuva granicite na Regionot i Dr`avava, go kompletira spisokot na osobenostite koi doprinele Ohridskoto ezero i gradot Ohrid da bidat proglaseni za del od Svetskoto kulturno nasledstvo, pod neposredna za{tita na UNESKO. Primarna cel na Planot pretstavuva unapreduvawe na organizacijata, opremu vaweto, koristeweto i za{titata na prostorot na Regionot vo opredelenite granici preku neposredna primena na principite na odr`liviot razvoj. Pritoa, naglasena e potrebata za obezbeduvawe na seopfaten i kompleksen razvoj na pograni~nite regioni, ~ij segment pretstavuva i Ohridsko - prespanskiot re gion, i sozdavawe na uslovi za optimalna integracija vo vkupniot slo`en prostoren sistem na Dr`avava i vklopuvawe vo evropskite integrativni procesi. Politikata na prostorniot razvoj treba da pridonese kon za{tita na prirodnite i kulturnite vrednosti, odr`livo koristewe na resursite, za{tita na `ivotnata sredina i vkupniot odr`liv razvoj. Za efikasno zapazuvawe na prirodnite resursi i za{tita na `ivotnata sredina neophodni se integralni razvojni strategii i pristapi imanentni za prostornoto planirawe, ekonomski instrumenti i soodvetni tehniki na ekolo{kiot menax ment. Planerskiot proces, koj bi se odvival so primena na najsovremena metodologija, ima zada~a da definira prostorno-planski merki i izgotvi planski re{enija ~ija realizacija bi ovozmo`ila zadovoluvawe na specifi~nite potrebi na naselenieto i potrebite od najvisok, dr`aven, interes imaj}i ja predvid specifi~nata polo`ba na pograni~noto podra~je. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 3 Ulogata na prostornoto planirawe e da se promovira dolgoro~niot i odr`liv socioekonomski razvoj, a istovremeno da se spre~i negovoto {tetno vlijanie vrz `ivotnata sredina. Negovata uloga e razli~nata primena na raspolo`iviot prostor i ekonomskiot balans na subregionite, no isto taka i odr`uvaweto i vnimatelnoto postapuvawe so prirodnite i kulturnite resursi. Prostornoto planira we ima za cel sozdavawe na poracionalna organizacija na razli~nite vidovi na koristewe na zemji{teto, kako i nivna me|usebna povrzanost, so {to bi trebalo da se izbalansiraat potrebite od socio ekonomski razvoj, a istovremeno da se podobri kvalitetot na `iveeweto na kontaktniot prostor na trite dr`avi, obezbeduvaj}i za{tita na `ivotnata sre dina. Vo toj kontekst se definiraat slednite celi za izrabotka na Prostorniot plan na Regionot: – Obezbeduvawe na prostorni uslovi za izgradba, rekonstrukcija, opremuva we i za{tita na Regionot; – Utvrduvawe na optimalna distri bucija na aktivnostite, fizi~kite strukturi i naselenieto vo Regionot, so po~ituvawe na ekonomskite, tehni~kotehnolo{kite, ekolo{kite i prostorno - funkcionalnite kri teriumi; – Obezbeduvawe uslovi za optimalno funkcionirawe na postojnite i planiranite infrastrukturni siste mi, naselbi, proizvodni kapaciteti i drugi sistemi; – Inicirawe na sorabotka na trila teralno nivo vo site segmenti na razvojot i postavuvawe na osnovi na odr`liv ekonomski i socijalen razvoj i integralna za{tita na prostorot od trite strani. Prostorniot plan ima za cel sozdavawe na poracionalna organizacija na razli~nite vidovi na koristewe na zemji{teto, kako i nivna me|usebna povrzanost, so {to bi trebalo da se izbalansiraat potrebite od socioekonomski razvoj, za{titata na `ivot nata sredina i nivoto na tehni~kata opremenost na prostorot. Osnovni zada~i na Prostorniot plan se: – Da go koordinira regionalniot razvoj so cel obezbeduvawe vnima telno upravuvawe so prirod-nite i kulturnite resursi, kako i unapreduvawe efikasen sistem na naselbi i infrastrukturna mre`a; – Da go koordinira vlijanieto vrz prostorot od ostanatite sektorski politiki so cel intenzivirawe na socioekonomskiot razvoj i obez beduvawe kohezija na celiot region; – Da pridonesuva kon namaluvawe na nesakanite dispariteti me|u subregionite, da obezbedi poded nakvi uslovi za `iveewe za site gra|ani i da sozdava uslovi za odr`uvawe na stabilna ekolo{ka ramnote`a. Prostorniot plan na Ohridsko prespanskiot region pretstavuva razrabotka na Prostorniot plan na Republika Makedonija. Vo taa smisla, a poradi potrebata od usoglasuvawe na planskite re{enija, vremenskiot horizont na ovoj regionalen prostoren plan e determiniran do 2020 godina. Prostorniot plan so planskite koncepcii, re{enija i nasoki za primena treba da obezbedi: – Funkcionalna, ekonomska i socijalna integracija na Regionot, povrzuvawe so sosednite prostori poodelno i Republikata vo celost; – Re{avawe na razvojnite, prostornite i ekolo{kite problemi na Regionot; – Za{tita i koristewe na produk tivnoto zemjodelsko zemji{te za primarno proizvodstvo; – Za{tita i unapreduvawe na prirod nite i racionalno koristewe na sozdadenite dobra vo Regionot; – Za{tita na Ohridskoto i Prespan skoto Ezero kako svetsko prirodno nasledstvo; – Za{tita na Regionot kako svetsko kulturno nasledstvo (gradot Ohrid i negovoto krajbre`je na potegot od manastirot Sv. Naum do seloto Rado`da staveni se pod za{tita na UNESKO kako svetsko prirodno i kulturno nasledstvo); – Za~uvuvawe na ekolo{kite vred nosti, funkcii i biolo{kiot diverzitet vo oblasta na Prespa park; – Integralna za{tita na prirodnata prostorna celina na Nacionalnite Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 4 parkovi i Spomenicite na prirodata (Jablanica, Ohridsko Ezero, Gali ~ica, Prespansko Ezero; Pelister) ; – Utvrduvawe na planski pretpostavki za donesuvawe na investicionite odluki i izbor na lokacii za novi stopanski objekti; – Sozdavawe preduslovi (tehni~ko tehnolo{ki, prostorno - funkcio nalni i dr.) za usoglaseno funkcionirawe na site infrastruk turni i drugi sistemi; – Definirawe na nasoki za razvoj na naselbite i nivnoto komunalno opremuvawe; – Konceptualna ramka za izrabotka na novi i revizija na postojnite prostorni i urbanisti~ki planovi na predmetnoto podra~je, kako i za izrabotka na drugi planovi, programi i tehni~ka dokumentacija; – Definirawe na subjektite koi ke gi realiziraat re{enijata na Planot po odredeni oblasti; – Definirawe na racionalen i opti malen model za organizirawe na regionot. Vaka definiranite celi i zada~i na Prostorniot plan go opredeluvaat i predmetniot opfat na istra`uvaweto i planiraweto, pri {to od posebna va`nost e {to na vakov na~in e ovozmo`eno site elementi i nasoki od Prostorniot plan na R. Makedonija da bidat vklu~eni vo nego. Od druga strana, Planot }e dade dovolno elementi za izrabotka na planovi ponisko nivo, a osobeno za naselenite mesta. 1.2. Metodolo{ki pristap Metodologijata pretstavuva zbir na soznanija, sredstva i na~ini na vodewe na istra`uva~kiot proces. Op{tata metodo lo{ka matrica ja so~inuvaat inter disciplinarnosta vo planiraweto, diferen cijalniot tretman, vo zavisnost od sferite na istra`uvaweto, sistemskiot pristap i kombinacija od razli~ni metodi, tehniki i postapki na rabota. Osnovni metodolo{ki principi na koi se bazira prostorniot plan se: a) Interdisciplinarnost, b) Integralnost, c) Dolgoro~nost, d) Kompleksnost, e) Participativnost, f) Dinami~nost i g) Demokrati~nost. Definiraweto na metodolo{ki pristap ima za cel obezbeduvawe na uvid vo pristapot kon ovaa kompleksna, dinami~na i multidisciplinarna problematika, kako i ocenuvawe na objektivnosta, efikasnosta i celishodnosta vo na~inot na planirawe i eksplikacija na planerskite postavki i re{enija. Vo osnova na metodolo{kiot pristap se kriteriumite na prostoren razvoj, organizacija, koristewe i za{tita na prostorot, bazirani na principite na odr`liv razvoj. Vakviot metod podrazbira u~estvo na golem broj eksperti, stru~ni i nau~ni institucii, strukturi na lokalnata samouprava, stopanski, politi~ki i drugi subjekti, nevladini organizacii i sl. So ogled na prirodata i karakterot na prostornoto planirawe, koj uslovuva interdisciplinaren na~in na obrabotka, se nametnuva potreba od primena na metodi i proceduri od razli~ni domeni na istra`uvaweto i nivno prilagoduvawe i kombinirawe, soglasno definiranite op{ti i poedine~ni celi na planot. Ovie metodski osnovi pretstavuvaat koncep tualna ramka i prospekcija na vremenskiot, prostorniot i sodr`inskiot opfat na planot, vo zavisnost od sistemot na planirawe, celite i zada~ite, goleminata i karakterot na predmetnata i raspolo`iva dokumentacija i baza na podatoci. Soglasno metodolo{kata matrica koja se primenuva vo planirawe na odr`liviot razvoj, planskata postapka e organizirana preku ~etiri osnovni dimenzii: prirodna, op{testvena, ekonomska i institucionalna. Dodeka prvite tri vo svoite me|uzavisnosti go gradat modelot na integralnoto planirawe, ~etvrtata pretstavuva institu cionalnoorganizaciona ramka za implemen tacija i kontrola na realizacijata na planot. Postapkata na izrabotka na planskiot dokument se odviva preku: – Analiza na elementite vo struktu rata na sistemite i podsistemite vo Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 5 prostorot na Regionot, koi baziraat na podatoci od slednite izvori: 1. statisti~ki, 2. geodetski, 3. kartografski, 4. planska dokumentacija, 5. nau~no-istra`uva~ka dokumentacija. – Sinteza, superponirawe i vkrstuvawe na podatoci od razli~ni izvori, so razli~ni karakteri i sozdavawe na edinstvena informativna matrica za strukturata na Regionot; – Registrirawe, dijagnosticirawe i predviduvawe na procesite i prome nite vo prostorot preku induk tivnodeduktiven pristap; – Planirawe na prostorot na Regionot so primena na metodi na: 1. ekstrapolacija na tendencii, 2. konstrukcija na razvojot kako vid na plansko izrazuvawe, 3. simulacija, 4. planifikaciono predviduvawe. – Definirawe na racionalni formi na koristewe i namena na zemji{teto i razmestenosta na funkciite i sodr `inite vo prostorot preku plani fikacioni metodi i metodi na modelirawe. Pri izrabotkata na planskata dokumentacija, obrabotkata na prostornite podatoci, prostornite analizi i modeli rawa, koristena e sovremena GIS kompjuterska tehnologija, odnosno anali ti~ki alatki koi dozvoluvaat identi fikacija na prostornite odnosi pome|u elementite pretstaveni na kartite. Na toj na~in vo obrabotkata na Planot isko ristena e mo`nosta za efikasna vizue lizacija, polesno razbirawe na toa {to se slu~uva vo prostorot, modelirawe na resursite, odnosite i procesite, odnosno vlijanieto na oddelni nastani, analiza na razli~nite tipovi podatoci, planirawe i kone~no odluka za kursot na akcii. Podato~niot model e kombinacija od rasterski i vektorski podatoci {to sodr`at atributna baza na prostorni informacii, koi dopolnitelno go opi{uvaat i gi doobjasnuvaat karakte ristikite na prostorniot element. Raster skite podatoci se obraboteni so metodot na georeferencirawe, so kvalitet i to~nost spored dozvolenite standardi i otstapuvawa definirani za konkretniot razmer na obrabotka (1:100.000, 1:50.000 i 1:25.000). Vaka obraboteniot rasterski podatok pretstavuva{e osnova za kreirawe na vektorskite tematski nivoa. Vektorskite podatoci se dobieni so metodot na digitalizacija, odnosno transformacija na rasterskite modeli vo vektorski oblik i so metodot na konverzija na numeri~ki podatoci dobieni od geodetski merewa i GPS. Samo del od niv, koi se odnesuvaat na namenata na zemji{teto, se nabaveni od Evropskata agencija za za{tita na `ivotnata sredina EEA i doobraboteni vo delot na atributnata baza na podatoci soglasno so planskite kriteriumi. Pri kreiraweto na podato~niot model, prostornite analizi i vo procesot na definirawe na logi~kite re{enija koristeni se slednite GIS softverski alatki: – Arc View; – 3D Analyst; – Spatial Analyst; – Network Analyst; – Autocad Map; – Erdas Imagine. 1.3. Proces na izrabotka i usvojuvawe Procesot na izrabotka na Planot trgnuva od konceptot na timska rabota i interdisciplinarniot pristap, {to podraz bira sinhronizirano vodewe na pove}e istra`uva~ki postapki od strana na rabotniot tim sostaven od eksperti od razli~ni specijalnosti, vrz baza na zaed ni~ka metodolo{ka platforma, celite koi treba da se ostvarat i edinstvenata koordinacija. Stru~nata rabota na Prostorniot plan opfa}a istra`uva~ko-analiti~ka rabota koja se odviva po razli~ni tematski oblasti i stru~no planerska rabota od sintezen karakter. Procesot na istra`uvawe i planirawe e sinhroniziran i koordiniran na na~in koj ovozmo`uva koristewe na zaedni~kata informativna baza, razmena na informacii i rezultati na istra`uvawata vo oddelni fazi od rabotata, sinhronizacija Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 7 na rabotnite aktivnosti i nivno naso~uvawe spored usvoenata metodologija na rabota. Rabotata na vakov proekt pretstavuva slo`ena i specifi~na zada~a, pa za negova realizacija e neophoden raboten tim od interdisciplinaren sostav. Rabotniot tim pretstavuva konzistentna celina koja mo`e organizaciono, metodolo{ki i konceptu alno efikasno da se koordinira. Rabotniot tim ima svoja funkcionalna struktura spored osnovnite grupi na aktivnosti: – Rakovoditel na proektot, – Koordinator na proektot, – Po{irok raboten tim, – Nadvore{ni sorabotnici, – Nadvore{ni konsultanti, – Sintezen tim i – Rabotni grupi na ekspertskite elaborati. Izrabotkata na prostorniot plan, bazirana na osnovnite principi, so poseben akcent na principot na praticipativnost, demokrati~nost i transparentnost, nametna vnesuvawe na edna novina vo priodot. Imeno, vo ramkite na vkupnite aktivnosti vrzani za izrabotka na Planot i vo site fazi na izrabotka se vklu~uva i t.n. participativno telo, formirano vo sekoja od ELS na prostorniot opfat na planot. Participativnite tela gi so~inuvaat: pretstavnici na lokalnata administracija od soodvetnata ELS, pretstavnici na biznis sektorot, javnite pretprijatija, institu ciite od oblastite na op{testven standard i javni funkcii, za{tita na `ivotnata sredina, prirodnoto i kulturno istoriskototo nasledstvo, NVO i dr. institucii i subjekti relevantni za oblastite koi se predmet na istra`uvawe i obrabotka na Planot. Zada~ata na participativnoto telo e da u~estvuva vo podgotovka na informativno-dokumen tacionata osnova na Planot, vo kreirawe na planskite re{enija, kako i vo marketing i popularizacija na istite so cel za objektivno informirawe na javnosta i gra|anite za aktivnostite koi se realiziraat. Obvrskata za u~estvo na participativnoto telo vo izrabotka na prostornite i urbanisti~ki planovi ima i zakonska osnova vo ~l. 17. stav 5 od Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe. Za realizacija na vaka postaveniot planski dokument, odnosno za definirawe na planskite koncepcii, planerskiot proces e organiziran preku slednite fazi: – Faza na Nacrt-plan; – Faza na Predlog-plan. Po nacrtot na Prostorniot plan se organizira stru~na rasprava so u~estvo na pretstavnici na stru~nata javnost, organite na dr`avnata uprava, ELS, i drugi stru~ni i nau~ni institucii, organite i organiza ciite od podra~jeto opfateno so Planot. Sobranieto na Republika Makedonija go utvrduva nacrt planot, odnosno go donesuva predlog prostorniot plan. 1.4. Polo`ba na regionot vo Republika Makedonija i povrzanost so opkru`uvaweto Prostoren opfat na planot Prostoren opfat na planot e teritorijata na Ohridsko-Prespanskiot region, koj gi opfa}a slivnite podra~ja na Ohridskoto i Prespanskoto Ezero i del od slivot na rekata Crn Drim (od istekot na rekata od Ohridskoto Ezero do HE"Globo~ica"). Vkupnata povr{ina na Ohridsko-Prespanskiot region (slivnite povr{ini i povr{inite na ezerata) iznesuva 2318,59 km2.. Ezerata, kako i nivnite slivni podra~ja, ne pripa|aat celosno na R. Makedonija. Ohridskoto Ezero pripa|a na dve dr`avi. So eden svoj del od 105,83 km2 (30%) pripa|a na R. Albanija, a ostanatiot del od 248,08 km2 pripa|a na R. Makedonija. Slivnata povr{ina na Ezeroto iznesuva 973,85 km2, od koi na R. Albanija pripa|aat 291,16 km2, a na R. Makedonija 682,69 km2. Prespanskoto Ezero zafa}a povr{ina od 319,9 km2, od koi na R. Makedonija pripa|aat 189,20 km2, a ostanatiot del od 130,79 km2 pripa|aat na R. Albanija i R. Grcija. Od vkupnata slivna povr{ina od 1374,93 km2 na R. Makedonija i pripa|aat 763,33 km2 (56%). Vaka definiraniot prostoren opfat na planot se sovpa|a so teritorijata utvrdena so administrativnite granici na 5 op{tini: Ohrid, Struga, Resen, Debarca i Vev~ani, soglasno aktuelnata administrativno-teri torijalna organizacija na Republika Makedonija. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 8 Soobra}ajnogeografska polo`ba Ohridsko-Prespanskiot region se prostira vo jugozapadniot del od Republikava i zafa}a povr{ina od 2318,59km2 ili 9% od vkupnata povr{ina na Dr`avava. Ovoj region pretstavuva edna prirodna celina, koja kon istok e odvoena od Pelagonija so horstovi, bila i grebeni koi po~nuvaat so Baba planina, preku Bigla, Pla}enska planina do Ilinska planina. Na sever granicata se protega preku vozvi{enijata Starec i Opaleni} i prevalecot Preseka do Babin srt na Karaorman. Potoa granicata vodi preku vozvi{uvawata Durlar i Gagane{ za da se spu{ti do dolinata na Crn Drim kaj hidroelektranata "Globo~ica". Na zapad se visokite planini Beli~ka i Jablanica. Ovaa jasno obele`ana teritorija na jug se zatvora so basenite na Ohridskoto i Prespanskoto ezero me|u koi se nao|a planinata Gali~ica. Ohridsko-Prespanskiot region le`i na prostorot me|u 40051'30'' i 41026'35'' severna geografska {iro~ina i me|u 21015'45'' i 20029'45'' isto~na geografska dol`ina. Pravecot na protegawe na regionot e severozapad jugoistok so dol`ina od 80 km, a {iro~ina 35 km. Regionot na jug se grani~i so Republika Grcija i R.Albanija, na zapad so R.Albanija, na sever so op{tinite Drugovo, Debar i Centar @upa i na istok so op{tinite Drugovo, Demir Hisar i Bitola. Vkupnata dol`ina na granicata na regionot iznesuva 281km, od koi 26,4km otpa|a na granicata kon R.Grcija i 124,8km kon R. Albanija, dodeka ostanatite 129,8km granica na regionot se vo kontinentalniot del na Republikata. Povrzanosta me|u Ohridskiot i Prespanskiot region e preku prevojot Bukovo (1.207 m.n.v.). Vo odnos na opkru`uvaweto, prostorot so sosednite regioni e povrzan preku prirodni premini. Preku prevojot \avato e povrzan so Bitolskiot region, preku prevojot Preseka so Ki~evskiot region, a so Debarskiot region e povrzan po te~enieto na rekata Crn Drim. Soobra}ajnoto povrzuvawe na regionot so ostanatite prostori vo Republika Makedonija i sosednite dr`avi so koi se grani~i, se ostvaruva preku magistralnata patna mre`a, odnosno koridorite: M4: Miladinovci - Tetovo - Ki~evo ]afasan (granica so Republika Albanija) i M5: Podmoqe - Bitola - Veles - M.Kamenica Del~evo - Crna Skala (granica so Republika Bugarija); kako i so regionalnata patna mre`a koja se nadovrzuva na magistralnata: R417, R418, R419,R420, R422, R501, R502, R503, R504 i R505. Prirodni karakteristiki na regionot Vo Ohridsko-Prespanskiot region preovladuva ridsko-planinskiot reqef so povr{ina od 1553km2, ili 67% od regionot, ramni~arskiot teren zafa}a 325km2, ili 14%, a pod ezera potpa|aat 437,28 km2, ili 19% od regionot. Ohridsko-prespanskiot region pripa|a na Zapadno-Makedonskata zona koja vleguva vo Dinarskiot sistem. Od seizmi~ki aspekt, celiot teren na Ohridskoto-Stru{kata potolina i Prespanskiot oboden del na planinata Gali~ica i Pelister, spa|aat vo zonata na 80MCS po maksimalen seizmi~en inten zitet, priobalni delovi vo zona od 90 MCS, a ostanatiot del od regionot vo zona od 70 MCS. Osobenostite na po~vite i nivniot raspored se od golemo zna~ewe za izbor i locirawe na zemjodelskite i {umskite kulturi, kako i za ocenka na nivnata valorizacija. Ohridsko-Prespanskiot region ima umereno kontinentalna klima so modifi cirano vlijanie vo basenot na ezerata i tipi~en pluviometriski re`im. Na klimata vlijaat: blizinata na Jadranskoto more ~ie vlijanie prodira po dolinata na rekata Drim, golemite vodeni baseni na Ohridskoto i Prespanskoto ezero kako i visokite planini: Baba, Plakenska, Ilinska, Gali~ica, Karaxica i Jablanica. Ohridskoto i Prespanskoto ezero spa|aat vo redot na Desaretskite ezera, i se edni od pogolemite ezera vo Evropa. Ovie dve ezera, od site stari zapadnobalkanski ezera, uspeaja da go odr`at celosniot kontinuitet na sopstvenata egzistencija od vremeto na nivnoto formirawe pa se do denes. Vrz osnova na dosega{nite prou~uvawa, najgolemo zna~ewe za bilansot na vodata na Ohridskoto Ezero imaat povr{inskite i sublakustriskite izvori. Brojot na ovie izvori e mo{ne golem. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 9 Za bilansot na vodata vo Ezeroto od zna~ewe se brojnite reki~ki {to se vlevaat direktno vo nego. Se smeta deka nivniot broj e 40-tina i vnesuvaat godi{no okolu 283 milioni m3 voda. Od rekite pozna~ajni se: Sateska, Koselska, ^erava i Gra{nica, dodeka drugite se mali, so nepostojan tek i suvodolici. 2. ORGANIZACIJA, KORISTEWE I ZA[TITA NA PROSTOROT 2.1. Op{tostopanski razvoj Pojdovni osnovi So osamostojuvaweto na dr`avata i vospostavuvaweto na pazarna ekonomija otpo~naa reformi za izgradba na sistem imanenten na demokratski i ekonomski razvienite zemji, osobeno zemjite ~lenki na Evropskata Unija, koi {to se osnova za planskite opredelbi na ekonomskite osnovi na Regionalniot prostoren plan, soglasno prisutnite tendencii vo ovaa oblast vo Evropa i po{iroko. Vo uslovi na globalizacija i proces na ekonomsko integrirawe, neophodno e dolgoro~no sogleduvawe na posledicite od prevzemaweto na ~ovekovite aktivnosti osobeno proizvodnite. Planskiot koncept za stopanski razvoj postavuva prioritetno opredelbi za racionalno koristewe na postojnite delumno iskoristeni ili neiskoristeni stopanski odnosno Indus triski zoni koi imaat prostorni rezervi za razvoj. Planskite proekcii se prila goduvaat na novite razvojni interesi i inicijativi. Toa osobeno se odnesuva na atraktivnite prostori za stopanski razvoj locirani na klu~nite soobra}ajni i trgovski pravci, stopanskite zoni, malite stopanski edinici integrirani vo struk turata na naselbite ili nadvor od urbaniot prostor, a vo soglasnost so toa se definiraat planskite odredbi i merkite za sproveduvawe na Planot. Prostornata komponenta na stopanskiot razvoj postavena vrz modelot na koncentrirana disperzija se nadopolnuva so opredelbite za pottiknuvawe na prosto rniot razvoj na stopanstvoto so sovremena tehnologija i razmestuvawe na kapacitetite prilagodeni na prirodnite i sozdadenite vrednosti, kako na urbanite taka i na ruralnite podra~ja vo Regionot. Vo prostorno planerskiot proces spored metodologijata i praktikata, relevantna e prostornata dimenzija na razvojot na stopanstvoto. Regionalniot prostoren plan sodr`i koncept na planiran prostoren ekonomski razvoj postaven vrz valorizacija na osnovnite faktori na razvoj, osobeno pottiknuva~kite razvojni faktori ("~ove~kiot kapital" i tehno lo{kiot progres) koi objektivno pretsta vuvaat zna~aen segment na odr`liviot razvoj na prostorot i negovo aktivirawe i ureduvawe vo funkcija na idniot pros peritet na regionalnata i nacionalna ekonomija. Generativniot efekt na ovoj pristap e sozdavawe pooperativen planski koncept koj dava nasoki i opredelbi koi }e se preto~at vo prioriteti i akcii na razvojnata politika na lokalnata samouprava, kako klu~en subjekt vo ostvaruvaweto na celite utvrdeni so Prostorniot plan na Regionot i sekako vo sinergija so merkite i instrumentite na ekonomskata politika na nivo na Dr`avata. Vo uslovi na proces na decentralizacija, so posredni~ka uloga na lokalnata samouprava treba da se sozdadat preduslovi za podobra organizacija i koordinacija vo spregata na site zainteresirani akteri vo procesot na informirawe, obezbeduvawe sredstva, naso~uvawe i davawe upatstva za poaktivno koristewe na raspolo`ivite potencijali i unapreduvawe na investiciite na lokalno nivo. Presudna e ulogata na lokalnata samouprava vo prezemaweto inicijativi na svojot prostor za maksimalno koordinirawe na aktivnostite na site zainteresirani subjekti vo procesot na pottiknuvawe na ekonomskiot razvoj i obezbeduvawe blagostojba na gra|anite. Zna~aen uslov koj }e go determinira stopanskiot razvoj i razmestenost na stopanskite kapaciteti pretstavuva efi kasnoto zaokru`uvawe i finalizirawe na reformskite procesi {to treba da se izvr{at vo politi~kiot sistem i Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 10 sozdavaweto politi~ki stabilni uslovi vo zemjata, realizacijata na radikalnite zafati vo stopanskiot sistem, zgolemu vaweto na akumulativnata i reproduk tivnata sposobnost na stopanstvoto, prestruktuiraweto na stopanstvoto, poviso kata ekonomska efikasnost, podobruvaweto na finansiskata sostojba vo Republikata, obezbeduvaweto dopolnitelna akumulacija i dr. Uspe{noto prisposobuvawe na ovie promeni }e ovozmo`i maksimizirawe na pozitivnite ekonomski efekti kako na nacionalno taka i na regionalno odnosno lokalno nivo. Isto taka prilagoduvaweto na stopanstvoto na Republikata na evropskiot pazar e neodminliv uslov so ogled deka Evropskata Unija e zna~aen nadvore{en trgovski partner, a integraciskite procesi vo Evropa }e imaat dalekuse`ni ekonomski i drugi posledici vrz natamo{nata sorabotka. Vklu~uvaweto na stopanstvoto od Republikata, odnosno Regionot vo integrativnite tekovi vo Evropa e usloveno od otpo~nuvaweto na procesot na prestruktuirawe na stopan stvoto, voveduvaweto na sovremenite tehni~kotehnolo{ki re{enija i me|unarod ni standardi. Celi Celite na prostorniot ekonomski razvoj se naso~eni kon obezbeduvawe razvojni impulsi usoglaseni so postojniot i iden ekonomski ambient i opkru`uvawe. Razvojot na Regionot vo naredniot period }e bazira na onie dejnosti koi i dosega imale najgolem udel vo strukturata na stopanstvoto, industrijata, zemjodelstvoto, trgovijata, turizmot, preku unapreduvaweto na prostornite sodr`ini, osobeno infrastruk turnite, so cel zgolemuvawe na vrabo tenosta i obemot na proizvodstvo i uslugi. Celite na ekonomskiot razvoj na Regionot se neposredno usloveni od razvojnata paradigma na odr`liviot razvoj, koja pretstavuva neodminliv pristap vo definiraweto i sogleduvaweto na ekono mijata na Regionot vo narednata decenija i pol. Celi na idniot ekonomski prostoren razvoj na Regionot se: – razmestuvawe na proizvodnite i uslu`ni dejnosti vo prostorot vrz principot na racionalno koristewe, organizirawe i ureduvawe na zemji{ teto; – unapreduvawe i podobruvawe na pat nata povrzanost so pobliskite i podale~ni prostori od Regionot so lokalni, regionalni i me|unarodni patni pravci; – kvalitativni strukturni promeni na stopanskite sektori; – zgolemuvawe na obemot na surovini od zemjodelstvoto i {umarstvoto vo funkcija na zgolemuvawe na prerabotuva~kata industrija so povisoki fazi na prerabotka; – naso~uvawe kon tehnolo{kiot progres i intenzivirawe na procesot na vklu~uvawe na stopanstvoto vo me|unarodnite ekonomski odnosi i vo me|unarodnata podelba na trudot; – pottiknuvawe na razvojot na stopanski nedovolno razvienite podra~ja kako determinanta na pozabrzan i poramnomeren stopanski razvoj; – alokacija na proizvodnite i uslu`ni dejnosti so primena na sistemska, materijalna, edukativna i druga poddr{ka za za~uvuvawe, za{tita i unapreduvawe na prirodnata i sozdadena sredina. Planski opredelbi Planska koncepcija na vkupniot prostoren stopanski razvoj Prostorniot plan e osnova za obezbeduvawe informacii, nasoki i opredelbi za dolgoro~no proektiranata globalna namena na prostorot za locirawe na proizvodni i uslu`ni dejnosti od koja }e proizlezat konkretni instrumenti na lokalno i nacionalno nivo za realizacija na takvata namena. Naso~uvaweto na organizacijata, na menata i funkciite vo odreden prostor se temeli na noviot pristap na planski razvoj postaven vrz principite na odr`liv razvoj so {to primaren stanuva kvalitetot na `ivotnoto opkru`uvawe, odnosno povnima telen odnos sprema prirodnite, kulturnite i sozdadenite resursi. Vrz ovie osnovi, pottiknuvawe na stopanskiot i sevkupen razvoj na Regionot, mo`e da se postigne so selektivna alokacija na investiciite, podobra soobra}ajna povrzanost, so komu nalno opremuvawe i izgradba na objekti na op{testven standard, so dano~nata i kreditna politika, so politika na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 11 zgolemuvawe na investiciite itn. Primat vo planiraniot razvoj na vkupnata eko nomija na Regionot treba da dobie i razmestenosta na stopanskite dejnosti vo nasoka na poramnomeren razvoj i alokacija na stopanskite aktivnosti so cel pottik nuvawe na razvojot na nedovolno razvienite podra~ja i pograni~nite naseleni prostori. Strukturnite promeni treba da se temelat na postojnite trendovi i precesi na proizvodni reformi na stopanstvoto, razvojot na malite i sredni pretprijatija vo site stopanski oblasti, optimizacija na goleminata na pretprijatijata, brojot na vrabotenite, promena na organizacionata i upravuva~ka funkcija vo firmite, mo`nos tite za pointenzivni investicii i primena na novite nau~no-tehnolo{ki soznanija i iskustva itn. Osnova na prestruktuiraweto treba da bidat proektite koi ostvaruvaat pogolema ekonomska stapka na razvoj, ostvaruvaat finalizacija na primarnoto proizvodstvo i pogolem devizen efekt, ja podobruvaat tehni~kotehnolo{kata struktura, {tedat surovini i repromaterijali, osobeno energija, pridonesuvaat za poefikasna za{tita na ~ovekovata okolina, ovoz mo`uvaat pogolemo anga`irawe na raboto sposobnoto naselenie i kadrite, ovozmo `uvaat poramnomeren razvoj na Regionot i dr. Postojnite materijalni fondovi ostanu vaat potencijal vrz koj {to }e se nadgraduva i razviva stopanskata struktura vo soglasnost so principite na odr`liv razvoj i za{tita na kvalitetot na vodite na slivot na Ohridskoto i Prespanskoto Ezero. So procesot na decentralizacija zabele`itelna e ulogata na lokalnata vlast vo sferata na unapreduvawe i pottiknuvawe na uslovite za podinami~en razvoj na op{tinata. Kako prioritetna aktivnost se izdvojuva izrabotkata na programi za ekonomski razvoj na nivo na op{tini so merki i instrumenti za realizacija na ovoj Plan. Vo strukturata na stopanstvoto na Regionot nose~ka stopanska dejnost i vo naredniot planski period ostanuva industrijata koja }e se temeli na postojnite kapaciteti i vidovi na industrija, so natamo{en razvoj na novi ~isti tehnologii so koi }e se zapazi `ivotnata sredina i }e se namalat site vidovi rizici na povredlivost na prostorot. Zna~ajna stopanska dejnost koja otvara perspektiva za ovoj Region pretstavuva zemjodelstvoto, so ponatamo{en razvoj na ovo{tarstvoto, proizvodstvoto na gradinar ski kulturi i razvoj na sto~arstvoto. Vo taa nasoka potrebni se dopolnitelni merki za podr{ka i pottiknuvawe na proizvodstvoto na zemjodelski poizvodi i hrana na ovie prostori. Kako komparativna prednost i prioritet vo razvojot na ova podra~je se postavuva stimulirawe na proizvodstvoto na zdrava hrana. Seto toa }e pridonese za odr`uvawe na naselenieto vo selskite naselbi i pretpostavka za razvoj na ruralnata ekonomija. Kako prioritet na ekonomskiot razvoj na Regionot ostanuva opredelbata za pottiknuvawe i iskoristuvawe na mo`nosta za prifa}awe na novi, propulzivni industriski granki, zasnovani na novite nau~notehni~ki dostignuvawa so maksimal no po~ituvawe na principite na odr`liv razvoj i za{tita na `ivotnata sredina. Razvojot na grade`ni{tvoto, soobra}a jot i vrskite se zna~ajni stopanski oblasti koi ostvaruvaat zabele`itelno u~estvo vo sozdavaweto na bruto doma{niot proizvod na Regionot i idniot razvoj treba da se temeli i na ovie stopanski oblasti. Turizmot i ugostitelstvoto vo ekonom skata struktura na Regionot zavzema zna~ajno mesto zaradi {to ovaa oblast e razrabotena vo posebno poglavje "Razvoj na turizmot i organizacijata na turisti~kite prostori vo Prostorniot plan na Ohridsko Prespanskiot region". Za ostvaruvawena ovie opredelbi potrebni se akcii so koi }e se postavi efikasna baza za razvoj vo sorabotka i koordinacija na soodvetnite vladini resori, na lokalnite avtoriteti i razni organizacii od trgovskiot, finansiskiot i kooperativno organiziraniot biznis sek tor, vklu~itelno i nevladinite organi zacii. Prostorna organizacija na stopanskite dejnosti Razmestenosta na stopanskite kapaciteti vo prostorot, spored objek tivnite faktori, se vr{i na dva na~ina: – spontano, so izbor na lokacii na stopanskite subjekti (pretprijatija, kapaciteti, pogoni) spored odlukite Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 12 na oddelnite sopstvenici ili menaxeri; – programirano, so izgradbata spored predviduvawata i odlukite na dr`avnite organi i na organite vo lokalnata samouprava. So ovie metodi se definira prostornata organizacija na stopanstvoto koja so tekot na vremeto se ostvaruva kako disperzija vo prostorot i koncentracija na stopanstvoto na oddelni mesta. Pri dominacijata na pazarot i privatnata sopstvenost vo ekonomskiot sistem, optimalno re{enie pretstavuva kombinacijata na koncen tracijata i disperzijata, kako komple mentarni priodi vo razvojot i prostornata razmestenost na stopanstvoto vo Regionot, {to pretstavuva i osnovna opredelba vo Prostorniot plan na R. Makedonija vo distribucijata na proizvodnite i drugi komplementarni dejnosti. So spontanoto razmestuvawe na stopanskite kapaciteti i so aglome riraweto na naselenieto vo prostorot, se formiraat centripolovi na razvojot vo koi spored tekovnite uslovi stopanskite aktivnosti se razvivaat sî pove}e koncentrirano vo oddelni "to~ki" od teritorijata na regionite i tie mesta stanuvaat sto`eri okolu koi "rotira" i stopanisuvaweto od okolniot {irok prostor. Ottamu potrebata prostornoto planirawe da obrnuva posebno vnimanie na ovie polovi na razvojot. Vo Ohridsko-Prespanskiot region postojat prostorno i razvojno integrirani ekonomski centri koi deluvaat kako polovi na razvoj. Pri sega{noto nivo na razvienost na Dr`avata i Regionot, gradovite se nositeli na stopanskata aktivnost i na nestopanskite dejnosti, re~isi, spored site pokazateli. Kako dominantni polovi na razvoj vo Regionot se izdvojuvaat gradovite Ohrid, Struga i Resen, dodeka postojnite op{tinski centri Bel~i{ta i Vev~ani nosat atribut na za~etoci na polovi na razvoj. Razvojnite polovi kako povrzani edinici vo nekakva "linija" gi formiraat oskite na razvojot koi vo minatoto se formirale vo zavisnost od geografskite karakteristiki na prostorite, t.e. spored reljefot, te~enijata na rekite i sli~no. Vo dene{no vreme dominantno zna~ewe imaat delovnite odnosi me|u~ove~kite komuni kacii, geografskite belezi, kako i izgradenite infrastrukturni sistemi i stopanski kapaciteti. Oskite na razvojot gi povlekuvaat liniite na infrastrukturnite, posebno na soobra}ajnite sistemi, koi me|usebno krstosuvani, ja formiraat celata mre`a na funkcii i nameni vo prostorot. Na prostorot na Ohridsko Prespanskiot region prisutni se dve razvojni oski definirani so Prostorniot plan na R. Makedonija: "Severnata" i "Ju`nata razvojna oska". "Severnata" oska se formirala po Vtorata svetska vojna vo severniot i zapadniot del na dr`avata i gi povrzuva gradovite: Struga - Ohrid - Ki~evo Gostivar -Tetovo - Skopje - Kumanovo Kriva Palanka. Ovaa oska prodol`uva na istok kon ]ustendil - R. Bugarija i na zapad kon Elbasan - R. Albanija. Vo Makedonija postoi i oskata koja bi mo`ela da se nare~e "Ju`na", makar {to kako takva dosega e retko spomenuvana. Taa gi povrzuva gradovite: Struga - Ohrid Resen - Bitola - Prilep - Kavadarci Negotino - [tip - Ko~ani - Del~evo i prodol`uva kon Blagoevgrad vo R. Bugarija. Na zapad prodol`uva kon Elbasan R. Albanija. Nema golemi izgledi da stane me|unarodna, no vnatre vo zemjata taa povrzuva zna~ajni polovi na razvoj. Ovie oski imaat zna~ajna uloga vo prostornata organizacija, a vo prv red za modernizacijata na pati{tata, za izgradbata na dalekuvodi, gasovodi itn., so {to }e se sozdadat preduslovi za pottiknuvawe na razvojot na vkupnata ekonomija vo Regionot i integralen prostoren razvoj na Dr`avata. Op{tiot stav vo odnos na planiraweto na potrebnite povr{ini za industrija i servisi vo Regionot e deka treba da se uva`uva postojnata prostorno - planska dokumentacija so koja ve}e se rezervirani povr{ini za industrija i uslugi. So nasokite i opredelbite za organizacija i ureduvawe na prostorot so rabotna funkcija i alokacija na proizvodnite i drugi kapaciteti, treba da se obezbedi ekonomski prosperitet na naselenieto i naselbite kako vo urbanite taka i vo ruralnite podra~ja na Regionot. Razvojot na stopanstvoto se naso~uva kon alocirawe na proizvodni tehnologii koi{to ne se vo konflikt so re`imot na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 13 za{tita na ovie prostori. So cel da se ostvari pogolema racionalnost vo koris teweto na prostorot i izbor na najoptimalnata lokacija za proizvodnite dejnosti potrebno e so fizibiliti studija da se utvrdi ekonomskata opravdanost za izborot na prostor namenet za stopanski dejnosti. Vo odnos na formiraweto na specifi~ni proizvodni celini vo koi se izdvojuvaat po va`nost tehnolo{kite industriski razvojni zoni, potrebno e najprvo da se preispitaat mo`nostite {to gi nudat postojnite lokacii za stopanska namena, pa duri potoa da se razgleduva mo`nosta za izbor na novi prostori so taa namena, determinirani so Zakonot za tehnolo{ki industriski razvojni zoni i so ostanatite ~initeli koi ja uslovuvaat lokacijata kako {to se zonite za za{tita, za{titata na prirodnite vrednosti, razvi enosta i snabdenosta so infrastruktura, poedine~nite i op{ti interesi na investitorot, razvojnite ekonomski progra mi na gradovite i op{tinite, razvojnite interesi na nacionalno nivo i sli~no. 2.2. Koristewe na zemjodelskoto zemji{te Pojdovni osnovi Ohridsko – prespanskiot region raspolaga so 69.842 ha zemjodelski povr{ini (5,52% od vkupnite vo RM); od koi 30.995 ha (5,53%) se obrabotlivi povr{ini. Vo ramkite na regionot, najgolem del od zemjodelskite i obrabotlivite povr{ini (39,05%), pripa|aat na op{tina Resen, potoa sleduvaat op{tina Debarca so 29,18%, Struga so 16,74%, Ohrid so 13,77% i op{tina Vev~ani so samo 1,51% od vkupnata obrabotliva povr{ina na regionot. Klimatskite uslovi koi go karakte riziraat ovoj region se najpovolni za odgleduvawe na jabolkoto, kru{ata, slivata, orevot i sitnoto (jagodesto) ovo{je. Dominantna zemjodelska granka e ovo{tarstvoto, so poseben akcent na jabolkoproizvodstvoto. Ovo{tarstvoto e na visoko svetsko nivo, kako po tehnologijata na odgleduvawe, taka i po dobienite prinosi po edinica povr{ina (nad 40 t/ha). Proizvodstvoto na jabolko e najdominatno vo Prespa so pove}e od 75% od vkupnoto proizvodstvo vo R.Makedonija. Grafikon 1. Proizvodstvo na ovo{je vo 2005 g. 56124 3005 1655 69 1265 0 10000 20000 30000 40000 50000 60000 Т о н и Ресен Охрид Струга Вевчани Дебарца Општини ПРОИЗВОДСТВО НА ОВОШЈЕ ВО 2005 ПО ОПШТИНИ I pokraj povolnite prirodni uslovi za razvoj, sostojbata vo sto~arstvoto e nezadovolitelna vo odnos na rasovata struktura na dobitokot, proizvodstvoto na dobito~na hrana i na~inot na odgleduvaawe na dobitokot (tradicionalen), poradi {to prinosite se niski, a proizvodite skapi i nekonkurentni na pazarot. Kako relativno "nova" sto~arska granka, pred nekolku decenii po~na da se razviva (reaktivira) kozarstvoto, no rezultatite se seu{te nezna~itelni. Rela tivno zadovolitelni rezultati vo odnos na produktivnosta se postignati vo `ivi narstvoto (koko{ki i brojleri). Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 14 Ribarstvoto kako zemjodelska granka se karakterizira so ulov od otvoreni vodi (ezerski i re~ni), vo koj dominiraat vidovite: ohridska pastrmka, jagulata, pla{icata, krapot, prespanska belvica, klen skobust, krap, pisa i dr; i ulov od ribni~ki kapaciteti (kaliforniska pastrmka i krap). Celi: – Uskladuvawe na obemot i na~inot na koristewe na zemjodelskoto zemji{ te so prirodnite i po~venite uslovi na soodvetniot reon; – Zapirawe na tendenciite na stihijna prenamena na zemjodelskite povr {ini vo neproduktivni, osobeno vo prigradskite opkru`uvawa i za{ tita na zemjodelskoto zemji{te kako glaven preduslov za efikasno ostvaruvawe na proizvodnite funk cii; – Zgolemuvawe na ekonomskata efi kasnost na agrarniot sektor i natamo{no intenzivirawe na ovo{ tarstvoto so poseben akcent na jabolkoproizvodstvoto kako domi nanttna zemjodelska granka; – Iskoristuvawe na komparativnite prednosti na regionot i oddelnite mikroreoni za pogolem stepen na finalizacija i restartirawe na prerabotuva~kite kapaciteti i nivno zadovoluvawe so surovini i orientacija kon izvoz; – Obezbeduvawe na materijalni i drugi uslovi za definirawe na programata za makro i mikroreonirawe na zemjodelskoto proizvodstvo za racionalno iskoristuvawe na pri rodnite resursi; – Spre~uvawe na degradacijata na pedolo{kiot sloj i podobruvawe na negovite proizvodni svojstva, zgole muvawe na obrabotlivite povr{ini na terenite kade postojat uslovi, kako i maksimalno mo`no intenzi virawe na zemjodelskoto proizvo dstvo; – Inicirawe na {iroka kampawa za edukacija, marketing i motivacija na zemjodelskite proizvoditeli za primena na biotehnologii i eko lo{ki |ubriva. Planski opredelbi Poljodelstvo Dominantna zemjodelska granka vo periodot do 2020 god. vo regionot }e bide ovo{tarstvoto, odnosno proizvodstvoto na jabolko, prvenstveno od sortata ajdared. ]e se podigaat i novi sorti, barani na evropskiot pazar, od grupata na crveniot deli{es, sortata red ~if, od grupata na zlatniot deli{es klonot B, brebrn, oboeni mutanti na jonagold, ~adel, mucu i drugi. Jabolkoto }e bide najzastapeno vo op{tina Resen. Od ostanatite ovo{ni vidovi }e bidat zastapeni kru{ata, slivite potoa cre{ata, orevot, jagodata i malinata. Tabela 1. Proizvodstvo na ovo{je do 2020 god. OP[TINA Kultura Ohrid Struga Resen Debarca Vev~ani jabolka 10200 8955 105000 1200 60 kru{a 2115 3972 4375 600 75 duwa 150 / 17 / / praska 340 100 20 / / kajsija 48 / / / / sliva 1230 1635 420 1200 160 cre{a 600 192 195 45 15 vi{na 12 50 130 / / orev 208 520 132 200 40 jagoda 200 120 / 100 12 malina 20 80 / 50 10 kapina 20 30 / / 12 VKUPNO: 15143 15654 110289 3395 384 Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 14 Za realizacija na ovie predviduvawa, neophodno e obezbeduvawe na slednite preduslovi: 1. Aktivirawe na prerabotuva~kite kapaciteti vo op{tinite Resen i Ohrid; 2. Izgradba na sovremeni kapaciteti za priem i smrznuvawe na jagodi so kapacitet od 8001000 toni. 3. Stimulirawe na izgradba na ladilnici so kontrolirana atmos fera vo op{tina Resen za 5060000 toni, a vo op{tinite Ohrid i Struga za po 8000 toni kvalitetno i kontrolirano ~uvawe na zimskite sorti na kru{a, nameneti za evropskiot pazar. Poljodelskite kulturi do 2020 god. }e dominiraat vo op{tina Struga, potoa Debarca i Resen, fura`nite kulturi vo op{tina Debarca, a gradinarskite vo op{tina Debarca i Struga. Grafikon 2. Zastapenost na zemjodelski kulturi (ha) 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 Re se n O hr id St ru ga Ve v~ an i De ba rc a ovo{tarski poledelski fura`ni gradinarski Proizvodstvoto na jabolka do 2020 god }e bide najzastapeno vo op{tina Resen, kade za taa namena se predviduva podigawe na u{te 600 ha visokointenzivni nasadi so sortimenti prvenstveno nameneti za evropskiot pazar. Od ostanatite kulturi vo op{tina Resen se predviduva proizvodstvo na kru{a, sliva, cre{a i vi{na, kako i orev, koja dava visoki prinosi i odli~en kvalitet, a ima mnogu ednostaven na~in na odgleduvawe. Od poljodelskite kulturi, se predviduva p~enicata so 1000 ha, prete`no kako kultura za izvr{uvawe na plodoredot, potoa 'r`ta so 20 ha, ja~menot so 100 ha i p~enkata so 50 ha. Od gradinarskite kulturi, najperspekti ven e kompirot, bidej}i dava dobri rezultati na povisoka nadmorska viso~ina i ima odli~en vkus. Od fura`nite kulturi, }e preovladu vaat lucerkata i detelinata. I vo op{tina Ohrid do 2020 god; vo strukturata na zemjodelskoto proizvodstvo, zna~ajno mesto }e mu pripa|a na ovo{tarstvoto, so akcent na proizvodstvoto na jabolka, kru{a, cre{a, praska, sliva orev i sitno ovo{je (jagoda, malina i kapina). Proizvodstvoto na vinova loza }e se zadr`i vo postojnite ramki, so toa {to se predviduva obnovuvawe na starite nasadi so posovremeni sortimenti od vinski i astalski sorti. Od poljodelskite kulturi }e dominira p~enicata i p~enkata, dodeka 'r`ta i ovesot }e bidat zastapeni na simboli~ni povr{ini. Od gradinarskite kulturi }e se odgleduvaat piperot i domatite, kompirot, kromidot, gra{okot i zelkata, a od fura`nite detelinata, lucerkata, graorot, dobito~niot gra{ok i dobito~nata repka. Vo proizvodstvoto na ovo{je do 2020 god. vo op{tina Struga }e bidat zastapeni: jabolkoto, kru{ata, slivata, jagodata cre{ata i praskata, od koi najdobri rezultati dava orevot. Za ovie prostori i malinata e perspektivna kultura, bidej}i bara povisoki mesta "bogati" so vozdu{na vlaga. Poradi malite povr{ini na obrabotlivo zemji{te, poljodelskite Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 15 kulturi }e bidat zastapeni vo pomal obem i toa: p~enica, 'r` i oves i p~enka. Od gradinarskite kulturi se predviduvaat: kompir, domat, kromid, gra{ok, zelka, krastavica i bostan. Od fura`nite kulturi, se predviduva odgleduvawe na lucerka, detelina i dobito~en gra{ok, dobito~na repka i graor. Vo planskiot period vo op{tina Debarca od ovo{nite kulturi }e se odgleduva: jabolkoto, kru{ata, slivite, orevot, jagodite, malinite i cre{ite. Od poledelskite kulturi }e bidat zastapeni: p~enicata i ja~menot, a najdominantna }e bide p~enkata. Od gradinarskite kulturi }e dominira kompirot kako ~ist posev, potoa gra{okot i piperot, kromidot, lukot, krastavicite, zelkata i domatite. Razvojot na ovo{tarstvoto vo op{tina Vev~ani vo planskiot period }e bazira na odgleduvawe na: jabolka, kru{a, orev i jagodesto ovo{je. Od poljodelskite kulturi }e se odgleduva p~enkata, p~enicata, ja~menot i kompirot. Gradinarskite kulturi }e bidat zastapeni so grav kako me|uposev, domat i piper. P~elarstvo Kako perspektivna zemjodelska granka, koja obezbeduva zdrava hrana, p~elarstvoto }e pretstavuva dopolnitelna dejnost za del od naselenieto vo regionot. Najintenzivno }e se razviva vo op{tinite so najmnogu ovo{ni nasadi. Vo planskiot perod treba da se zgolemat p~elnite semejstva za da se zadovoli potrebata od pokrienot na sekoj ha nasad so najmalku edno p~elno semejstvo. Tabela 2. Razvoj na p~elarstvoto do 2020 god. P~elni semejstva do 2020 god. Red. Br. Op{tina Semejstva 1 DEBARCA 500 2 OHRID 1600 3 RESEN 3500 4 STRUGA 1500 5 VEV^ANI 100 Sto~arstvo Vo planskiot period vo sto~arstvoto se o~ekuva podobruvawe na rasovata struktura, uslovite za odgleduvawe, odnosno sprovedu vawe na potrebnite zootehni~ki merki za site vidovi dobitok (soodvetna selekcija, zdravstvena za{tita, podobruvawe na ishranata i smestuvaweto), so cel da se zgolemi proizvodstvoto od grlo na dobitok. Eden od osnovnite uslovi za razvoj na sto~arstvoto vo planskiot period e, vlo`uvawe vo proizvodstvoto na dobito~na hrana, odnosno obezbeduvawe dovolni koli~estva kvalitetna i evtina hrana za dobitokot. Za ostvaruvawe na predvidenoto sto~arsko proizvodstvo, potrebno e da se formiraat silni sto~arski zdru`enija za me|usebna sorabotka na sto~arite, edukacija i organizirano nastapuvawe na pazarite za plasman na svoite proizvodi. Za zgolemu vawe na proizvodstvoto, podobruvawe na kvalitetot i konkurentnosta na proizvodite, potrebno e i voveduvawe na ekonomski merki za poddr{ka na zdru`enijata i stimulacija na sto~arskoto proizvodstvo. Vo govedarstvoto se predviduva minimalno zgolemuvawe (1,9%) na brojot na goveda, a akcentot }e bide vrz obnovuvawe na stadata i promena vo rasovata struktura na govedata, odnosno pogolema zastapenost na blagorodnite rasi i nivnite melezi. Vo ov~arstvoto isto taka se predviduva minimalno zgolemuvawe (za 2,7%), no bitna promena vo rasovata struktura na ovcite, so toa {to vo ramni~arskiot del pove}e }e se odgleduvaat ovci so proizvodna nasoka mleko‡meso, a vo povisokiot del so nasoka meso‡volna. Vo sviwarstvoto se predviduva nezna~itelno zgolemuvawe od 1,5%, kako i selekcija i podobruvaweto na proizvodnite sposobnosti za da se iskoristi nivniot genetski potencijal, voveduvawe na ve{ta~ko osemenuvawe so seme od visokokvalitetni Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 17 ma{ki rasplodni grla. Vo `ivinarstvoto kade postojat nedovolno iskoristeni kapaciteti, se predviduva i voveduvawe na brojlersko proizvodstvo vo site op{tini. Tabela 3. Razvoj na sto~arstvoto do 2020 godina Op{tina goveda ovci sviwi `ivina RESEN 1660 2800 960 133500 OHRID 1800 3900 1250 111000 STRUGA 7700 9600 4460 119000 VEV^ANI 140 1650 460 6400 DEBARCA 1170 5900 1860 195000 VKUPNO 12470 23850 8990 564900 Vo planskiot period proizvodstvoto na kravjo mleko }e se zgolemi za 15,6% i }e dostigne 7360 toni godi{no, po pat na zgolemuvawe na mle~nosta na kravite i promenata vo rasovata struktura. Proizvodstvoto na ov~oto mleko }e se zgolemi za 6,4%, so zgolemuvawe na brojot na molzni ovci. Proizvodstvoto na jajca se predviduva da se zgolemi za 34,2 %, odnosno da dostigne 44, 3 milioni jajca godi{no. Zgolemuvaweto na proizvodstvoto bazira na zgolemuvawe na brojot na nesilki i godi{niot broj na jajca od nesilka. Isto taka se predviduva i zgolemuvawe na prirastot i toa: – kaj govedata za 4,9%, odnosno vkupniot prirast da se zgolemi za 17%, i do 2020 godina da dostigne vrednost od 996 toni na nivo na regionot. – kaj ovcite za 2,9%; – kaj sviwite za 6,8% po pat na podobruvawe na uslovite za odgle duvawe, sproveduvawe na selekcija, odnosno podobruvawe na plodnosta na sviwite. – vo `ivinarstvoto zgolemuvawe na prirastot od koko{ki za 11,4% i prirastot od brojleri za 20,7% vo op{tina Debarca, odnosno za 22,2% vo op{tina Struga. Do 2020 godina se predviduva voveduvawe na brojlersko proizvodstvo i vo drugite op{tini od regionot, taka {to bi se postignal vkupen prirast od brojleri na nivo na regionot od 38,4%, smetaj}i na 1,3 kg meso od eden brojler. Planskite merki predviduvaat i zgolemuvawe na proizvodstvoto na dobi to~na hrana vo regionot od 36240 na 39928 toni krmni edinici (za 10%), koe bazira vrz zgolemuvawe na prinosot od edinica povr{ina, zatoa {to povr{inite pod fura`ni kulturi se ograni~eni. Vkupniot bilans na dobito~na hrana na nivo na region uka`uva na nedostig na dobito~na hrana koja }e treba da se obezbedi od drugi izvori. Ribarstvo Vo periodot do 2020 god. ribnoto proizvodstvo }e dominira vo op{tina Struga, Resen i Ohrid. Re~noto proizvodstvo poradi ogra ni~eniot kapacitet na vodite nema zna~ajno da se zgolemi vo planskiot period. Vkupnoto proizvodstvo na riba vo planskiot period se procenuva na 1850 toni. Tabela 4. Proekcija na ribarstvoto do 2020 god. Predviduvawa do 2020 godina Op{tina Vkupno Od prirodni ezera i ve{ta~ki akumulacii Od ribnici Resen 500 200 300 Ohrid 300 300 / Struga 850 550 300 Vev~ani 100 / 100 Debarca 100 50 50 VKUPNO 1850 1100 750 Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 18 Predvideniot porast na ulov vo op{tina Resen }e se realizira preku zgolemuvawe na ulovot od Prespanskoto ezero (nivi~ka i krap), aktivirawe na toplovodniot ribnik Asamati za proizvodstvo na krap, glava{ (tostolobik), bel amur i som; ribnicite vo s. Kru{je (krap) i postojnite i idni akumulacii i pomali ribnici prvenstveno za proiz vodstvo na pastrmka. Vo op{tina Ohrid, po stabilizirawe na sega{nata nepovolna sostojba so ribniot fond, se o~ekuva porast na ulovot od Ohridskoto ezero i pomalite krajbre`ni ribnici. Op{tina Struga ima najgolem potencijal za ribno proizvodstvo, koj za planskiot period se ocenuva na 850 toni od Ohridskoto ezero, akumulacijata Globo~ica (pastrmka), ribnicite Lukovo i Modri~ za pastrmka i idni novi ribni~ki kapaciteti. Vo op{tina Vev~ani o~ekuvaniot ulov na riba se predviduva da se obezbedi so izgradba na ribnik so koristewe na voda od Vev~anskite izvori. Op{tina Debarca mo`e da ostvari proizvodstvo od 50 toni riba (krap) vo planskiot period od Slatinskata akumulacija. Isto taka, postojat dobri mo`nosti za oformuvawe na mrestili{te za avtohtoni vidovi na ribi i priroden rezervat na florata i faunata vo Bel~i{koto pole. Merki za odr`livo zemjodelstvo Voveduvaweto na intenzivnoto ovo{tarsko proizvodstvo dovede do se pogolema upotreba na ve{ta~kite |ubriva, {to doveduva do degradacija na po~vata i zagaduvawe na proto~nite, a preku niv i na ezerskite vodi, osobeno so fosfor koj e najgolem destruktor na po~vata i vodata. Prirodnite |ubriva se koristat za gradinarskite kulturi, a vo ovo{tarstvoto samo pri podignuvawe na ovo{nite nasadi. Spre~uvawe na ponatamo{noto degradirawe na po~vata i vodata od zemjodelskoto proizvodstvo mo`e da se postigne so primena na merki za odr`liv razvoj, koi podrazbiraat: 1. Pogolema upotreba na prirodni |ubriva, kompostirawe na razni trevni smeski, zasejuvawe so leguminozni kulturi pome|u redovite na ovo{nite nasadi, zaoruvawe i zatrevuvawe so kultivirani trevi i permanentno kosewe vo celiot vegetativen proces. 2. Kontrolirana upotrebuva na ve{ta~ki |ubriva vo sklad so potrebata na rastenijata odnosno vrz osnova na analizi vo po~vata i lisjata, za odreduvawe na koli~estvoto na makro ili mikroelementi koi nedostasuvaat. Vo taa nasoka od osobeno zna~ewe e rabotata na laboratorijata za po~veni i agrohemiski analizi vo Resen i "prognozerite" koi davaat podatoci za vremeto i na~inot na tretirawe na ovo{nite rastenija protiv bolesti i {tetnici. 3. Upotreba na t.n ekolo{ki |ubriva komponirani so prirodni elementi koi se dodavaat preku sistemite za navodnuvawe, a najpove}e preku sistemot kapka po kapka. 4. Primenata na t.n. sistem kapka po kapka koj gi dava slednive efekti: – namaluvawe na pregolemata upotreba na voda za navodnuvawe; – sveduvawe na degradacijata na po~vata na minimum; – obezbeduvawe na elementite koi se neophodni za odredena kultura; – za{teda vo rabotna raka i energija; – namaluvawe na cenata na ~inewe na odreden proizvod. 2.3. [umi i {umsko zemji{te Pojdovni osnovi Vo Ohridsko Prespanskiot region se skoncentrirani 10,97% od {umite vo dr`avata. Od vkupnata povr{ina na regionot, {umite i {umskoto zemji{te se zastapeni na 47,23% od povr{inata (109,510,93 ha). Spored formata na odgleduvawe dominiraat visokosteblenite {umi koi se zastapeni na povr{ina od 22.458 ha, niskosteblenite {umi i {ikarite se zastapeni na povr{ina od 80.030 ha, a {ikarite se zastapeni na povr{ina od 5.156 ha. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 19 Vo odnos na vidoviot sostav, preovladuvat lisjarskite drvni vidovi i grmu{ki koi{to pokrivaat 95,84% od povr{inite pod {umi i {ikari. Najzastapen drven vid vo regionot e dabot, na povr{ina od 42.457 ha, odnosno 38,61%, potoa bukata na 35.254 ha, odnosno 29,33 %. Iglolisnite vidovi se zastapeni na povr{ina od 4.576 ha, odnosno 4,16%, a dominantni drvni vidovi se crniot bor (1.200 ha) i elata (1.120 ha). Site {umi vo regionot se uredeni, odnosno {umite za ekonomskostopanska namena se opfateni so planovi za stopanisuvawe so {umite, a {umite vo nacionalnite so planovi i programi za upravuvawe. Spored namenata, vo ramkite na regionot egzistirat pove}e kategorii na {umi: – {umi za stopanska namena (ekonomski {umi) koi se zastapeni na povr{ina od 81.617,10 ha, odnosno 84,9% od vkupnata povr{ina pod {umi i {ikari; – {umi vo nacionalni parkovi, zastapeni na povr{ina od 15.445,08 ha, odnosno 15,91% (Nacionalen park "Gali~ica" Ohrid 14.458,60 ha i Nacionalen park "Pelister Vrte{ ka" 986,48 ha; – {umi za za{tita od erozija i porojni nadoa|awa, koi ne se izdvoeni kako posebna kategorija, no se zna~itelno zastapeni i opfateni vo kategorija ta na stopanskiekonomski {umi; – {umi za sport, rekreacija, turizam i dr. koi egzistiraat na pomali povr{ini, no i tie ne se izdvoeni kako {umi so posebna namena. Spored formata na odgleduvawe, {umite se podeleni na: – visokostebleni (od generativno potekloseme) zastapeni na povr{ina od 29.152 ha, odnosno 26,51% koi dominiraat vo planinskiot pojas, od 1000-1100 do 1600-1700 m.n.v.; – niskostebleniizdankovi (od vegeta tivno potekloizdanci) zastapeni na povr{ina od 74.874 ha, odnosno 68,10% i dominiraat vo ridskiot i predplaninskiot pojas, do 10001-100 m.n.v.i – {ikari (krajno degradirani {umi od vegetativno potekloizdanci) zasta peni na povr{ina od 5.156 ha, odnosno 4,69%, vo najniskite {umski pojasi vo regionot. Vkupnata drvna masa na {umite vo Ohridsko - Prespanskiot region iznesuva 9.762.005 m3, {to iznesuva 11,2 % od vkupnata drvna masa vo Republikata. Od vkupnoto koli~estvo na drvna masa vo regionot, najgolema drvna masa e koncentrirana vo op{tina Ohrid, 4.056.284 m3 ili 41,09%, sleduva Struga so 3.193.571 m3 ili 32,35% i Resen so 2.319.501 m3 ili 23,50%. Zna~aen del od {umite za stopanska namena obavuvaat i specijalni funkcii nameni: za{tita na zemji{teto od erozija, za{tita od porojni nadoa|awa i poplavi, za{tita na infrastrukturni objekti i sistemi i drugo. Vkupniot godi{en prirast na {umite vo regionot iznesuva 264.418 m3, odnosno 13,68 % od prirastot na {umite vo RM. Prirastot e najgolem na podra~jeto na op{tina Ohrid, (159.022 m3, 60,14% od prirastot na {umite vo regionot), vo Struga, 62.946 m3 ili 28,9% i vo op{tina Resen, 61.773 m3, odnosno 28,4%. Vkupniot godi{en se~iv etat vo regionot iznesuva 156.778 m3, i toj e raspredelen na podra~jeto na op{tina Ohrid so 62.342 m3, Struga 40.605 m3 i Resen 49.529 m3. Po drvni vidovi, najgolem etat ima bukata, 96.194 m3, a potoa dabot gorun, 34.151 m3, dabot ploska~ 8.126 m3 i t n. Od iglolisnite drvni vidovi, najgolem etat ima elata, 2.811 m3 i crniot bor, 629 m3. Vo Ohridsko Prespanskiot region vo sortimentnata struktura na {umite dominira ogrevnoto drvo. Vo 2003 godina osnovnata sortimentna struktura bila: – Tehni~ko drvo 3.519 m3 i – Ogrevno drvo 65.430 m3. Ohridsko Prespanskiot region se karakterizira so najdobra prose~na otvorenost na {umite od 13,23 km/km2 koja e skoro dvojno podobra od Republi~kiot prosek. Vo Ohridsko-Prespanskiot region se zastapeni 20 (dvaeset) {umski rastitelni zaednici. Klimatogenite rastitelni zaed nici se odraz na vlijanieto na klimata i se najdobar indikator na klimatskite zoni pojasi. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 20 Od stopanski i ekolo{ki aspekt, najrasprostraneti i najzna~ajni se slednite {umski rastitelni zaednici: – Zaednica na dabot blagun i beliot: As. Querco Carpinetum orientalis Rud. Apud. Ht (1946); – Zaednica na dabot ploska~ i cerot: As. Quercetum frainetto (confertae) Cerris Oberd (1948) et Ht (1959); – Zaednica na gorunovi {umi: As. OrnoQuercetum petraeae; – Zaednica na podgorska bukova {uma: As. Festuco heterophyllae Fagetum Em (1965); – Zaednica na gorska (planinska) bukova {uma: As. Calimintho grandiflorae Fagetum Em (1965); – Zaednica na subalpska bukova {uma: Fagetum subalpinum scardopindicum Em (1961). Celi Celite na idnoto upravuvawe so {umite vo Ohridsko - prespanskiot region proiz leguvaat, odnosno se vo soglasnost so strate{kite proekti vo vrska so ovaa problematika, a pred sé: Strategijata za odr`liv razvoj na {umarstvoto vo R. Makedonija do 2025 godina, Prostorniot plan na R. Makedonija do 2020 godina, i Posebnite planovite za stopanisuvawe (odgleduvawe i za{tita) so {umite vo regionot i po{iroko. So gore navedenite strate{ki i drugi proekti, prioritet se dava na slednive celi: – Odr`livo koristewe, pro{iruvawe i unapreduvawe na {umskiot fond; – Pogolema zastapenost na lisjarskite i avtohtonite drvni vidovi; – Podobruvawe na sortimentnata struktura; – Racionalno i ekonomi~no koristewe na drvoto i otpadot od drvoto; – Pro{iruvawe i standardizirawe na asortimanot na proizvodstvo; – Podobruvawe na uslovite i mo` nostite za koristewe na poten cijalite na drugite {umski pro izvodi; – Zbogatuvawe i pro{iruvawe na biodiverzitetot, osobeno faunata; – Postignuvawe na odr`liva i razvojna ramnote`a vo koristeweto na prirodnite resursi ({umi, voda, po~va, biodiverzitet i sl); – Valorizacija na op{tokorisnite ekolo{kite funkci na {umite; – Podobruvawe i unapreduvawe na sistemot za za{tita na {umite i sl; – Integrirawe na aspektite na upravuvawe so antropogenata erozija i poroite vo relevantnite sektorski politiki vo regionot i dr`avata. Planski opredelbi Koristewe i za{tita na {umite i {umskoto zemji{te Proekcijata za unapreduvawe na {umarstvoto vo planskiot period e napravena vrz baza na postojnite prirodni i socioekonomski uslovi vo regionot i dr`avata, a soglasno planskite opredelbi vo Prostorniot plan na R. Makedonija i Strategijata za odr`liv razvoj na {umarstvoto. Od dosega{noto iskustvo pri izrabotkata na glavnite planski dokumenti, a osobeno nivnata implementacija, se konstatira deka istite se predimenzio nirani i nivnata implementacija e samo delumna. Za ovoj region se izraboteni i usvoeni niza planski dokumenti (duri i na nivo na osnovenglaven proekt, no do denes, za `al, ne se realizirni). Po{umuvawa i podobruvawe na kvalitetot na nasadite Zgolemuvaweto na povr{inite pod {umi treba da e soglasno globalnata reonizacija i kategorizacija na prostorot. Po{umuvaweto treba da se izvede: – na tereni na koi e izvr{eno razgrani~uvawe na zemji{teto - bo nitirawe, – na tereni kade se dobivaat najgolemi efekti (zgolemen prirast, podobru vawe na `ivotnata sredina, turisti~ko-rekreativni celi i dr.) i – na tereni kade postoi i druga namena (regulirawe na vodniot re`im, erozivni podra~ja, za{tita na naselbi, pati{ta, voeni, komunalni i drugi objekti, higienski i sanitarni funkcii i sl. Do 2020 godina vo Ohridsko prespanskiot region treba da se po{umat 6.700 ha golini i erozivno zemji{te so prose~na godi{na dinamika od 323 ha. Po op{tini raspredelbata e slednata: Ohrid 3.250 ha, Struga 1.000 ha i Resen 3.200 ha. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 21 Podobruvaweto na kvalitetot na {umite treba da se izvede preku podobruvawe na vidoviot sostav i preveduvawe na niskosteblenite vo viso kostebleni; rekonstrukcija na degradi ranite {umi i nivno preveduvawe vo poproduktivni {umi, a potrebno e i prezemawe na odgleduva~ki merki vo site razvojni fazi, posebno kaj razvojot na mladite {umi kako i sproveduvawe na obnovitelni se~i so introdukcija (direktna konverzija) vo mnogu degradiranite nasadi. So pomo{ na planiranite po{umuva~ki i odgleduva~ki zafati zna~itelno }e se podobri kvalitetnata struktura na {umite. Tabela 5. Proekcija na {umskiot fond do 2020 god. Drvna masa Prirast Red. br. Podra~je Povr{ina ha 000 m3 m3/ha 000 m3 m3/ha 1 Resen 25.800 4.860 188,4 98 3,80 2 Ohrid 49.100 5.320 108,4 135 2,75 3 Struga 25.300 3.800 150,2 59 2,33 Vkupno 100.200 13.980 139.5 292 2.91 Za{tita na {umite Od aspekt na za{titata na {umite od {tetnici i bolesti, mo`e da se konstatira deka vospostaveniot sistem na za{tita dobro funkcionira, a potrebno e negovo tehni~kotehnolo{ko doopremuvawe. Osoben osvrt treba da se dade na za{titata od po`ari poradi opasnosta od zgolemuvaweto na po`arite so ogled na predvidenite klimatski promeni. Za{titata od bespravni dejstva, bespravni se~i, bespravno koristewe na mineralni surovini, {umski proizvodi i drugo, zaslu`uva posebno vnimanie. Vo izminatite godini tie imaa trend na enormno zgolemuvawe, {to pred se se dol`i na nepo~ituvaweto na zakonskata regulativa, slabosti vo sistemot Make donski [umi, inertnosta na sudstvoto, mitoto i kurupcijata. Sostojbata vo vrska so bespravnite se~i vo regionot e zna~itelno popovolna sporedeno so drugite regioni na dr`avata. Prioritetni merki i aktivnosti za ubla`uvawe i sanirawe na vakvata sostojba se slednite: doekipirawe i opremuvawe na {umskata policija, refor mirawe na sudskiot sistem, reformi vo sistemot JP Makedonski [umi i dr. Unapreduvawe na proizvodstvoto Planiraniot se~iv etat e vo direktna korelacija so zgolemuvaweto na prirastot i drvnata masa. Ako se zgolemat ovie elementi, realno e da se o~ekuva zgo lemuvawe na planiraniot se~iv etat do 195 000 m3 pri {to bi se o~ekuvalo proizvodstvo na 177 000 m3 drvni sortimeti i 18 000 m3 otpadok pri se~a. Tabela 6. Sortimentna struktura vo planskiot period Proekcija do 2010 Proekcija do 2020 Podra~je tehni~ko drvo ogrevno drvo vkupno tehni~ko drvo ogrevno drvo vkupno Resen 8000 26000 34000 17000 23000 40000 Ohrid 14000 69000 83000 30000 67000 97000 Struga 11000 39000 50000 13000 45000 58000 region 33000 134000 167000 60000 135000 195000 Planirana e modernizacija na postojnite pogoni za prerabotka na drvoto. Vrz osnova na otpadocite, osven postojnite kapaciteti, do 2020 god. se predviduva podigawe na pogoni za proizvodstvo na briketi i toa na osnova na surovinata koja se dobiva od: – Otpadoci koi se sozdavaat vo prerabotkata i obrabotkata na drvoto vo Struga, – Otpadoci koi se sozdavaat pri se~a vo {umite vo op{tinite: Ohrid, Resen, Struga, – Otpadoci koi se sozdavaat kako nus proizvod vo zemjodelstvoto vo Ohrid, Resen, Struga. Povr{ini pogodni za odgleduvawe na nedrvni {umski proizvodi, vo granicite na {umata, ima dovolno. Spored procenkite, za zastapenosta na ostanatite {umski pro izvodi (lekoviti i drugi industriski Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 22 bilki, {umski plodovi, gabi i sl.) na povr{ina od okolu 40.000 ha {umi i {umsko zemji{te sekoja godina se producira okolu 6.000 toni sve`a biomasa na nedrvni {umski proizvodi, odnosno okolu 2.000 toni korisna biomasa vo suva (pazarna) sostojba. Zaradi zainteresiranost i u~estvo na lokalnoto naselenie vo ridskiot i ridskoplaninskiot region treba da se napravat obidi so nasadi od {umski ovo{ki. Optimalnata gustina na patnata mre`a pretstavuva tehni~ko-ekonomski pokazatel za stepenot na otvorenosta na {umata so {umski pati{ta, izrazen vo metri dol`ni na eden hektar {umska povr{ina, koj obezbeduva minimalni vkupni transportni tro{oci. Taa e promenliva golemina i zavisi od konkretnite uslovi. Zaradi optimizacija na transportot potrebno e da se izrabotat t.n. generalni planovi za otvorawe. Gustinata i kvalitetot na patnata mre`a vo ovoj region mo`e i treba da se zgolemi. Pokraj ova potrebno e zadol`itelno da se izrabotuvaat osnovni proekti za {umskite pati{ta. Tabela 7. Otvorenost na {umite vo planskiot period Proekcija do 2010 Proekcija do 2020 tvrdi meki vkupno gustina tvrdi meki vkupno gustina Podra~je km km km m/ha km km km m/ha Resen 57 251 308 11.8 68 297 365 13.2 Ohrid 191 594 785 12 228 760 988 14.3 Struga 55 236 291 11 66 284 350 12.5 region 303 1081 1384 362 1341 1703 Lovstvo Unapreduvawe na lovstvoto Za unapreduvawe na lovstvoto vo regionot, neophodni se slednite merki i aktivnosti: – Podobruvawe na dr`avnata politika vo vrska so lovstvoto; – Zaostruvawe na kaznenata politika (sudskiot sistem); – Razvoj na repro centri za krupen i siten dive~ preku vra}awe na del od sredstvata koi koncesionerite gi upla}aat vo buxetot na RM – aktivnosti za ureduvaweto na lovi{tata t.e. izgradba na zasedi, nabquduva~nici, hranili{ta, so li{ta i sl. Vrz osnova na kapacitetot e odreden i mo`niot godi{en zastrel vo odredenoto podra~je od Ohridsko - Prespanskiot re gion. Tabela 8. Normalna brojna sostojba na dive~ot (kapacitet i godi{en zastrel) KAPACITET I MO@EN GODI[EN ZASTREL NA DIVE^OT divokoza diva sviwa div zajak polska erebica erebic. kamew. loven fazan Podra~je Kap. Zas Kap. Zas Kap. Zas Kap. Zas Kap. Za Kap. Zas Resen 240 24 450 200 750 270 1137 523 58 20 300 131 Ohrid 868 391 1131 407 1959 901 96 32 480 210 Struga 118 16 666 300 1322 476 3948 1216 135 45 2174 950 Kap.kapacitet; Zas. zastrel 2.4. Vodni resursi i vodostopanska infrastruktura Pojdovni osnovi Soglasno Prostorniot plan na R. Makedonija teritorijata na dr`avata e podelena na 15 vodostopanski podra~ja. Ohridsko - prespanskiot region gi opfa}a VP "Ohridsko Stru{ko" i VP "Prespa". VP "Ohridsko Stru{ko" go opfa}a slivot na Ohridskoto Ezero, od makedonska strana i slivot na rekata Crn Drim od istekot od Ohridsko Ezero do profilot na HE "Globo~ica". VP "Prespa" go opfa}a slivot na Prespansko Ezero od makedonska strana. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 23 Vodosnabduvawe Vo Ohridsko - prespanskiot region samo gradovite i okolnite sela imaat organizirano vodosnabduvawe preku regio nalni vodosnabditelni sistemi. Vo op{tinata Ohrid vodosnabduvaweto na gradot i bliskite sela (8 od vkupno 32) se vr{i od Ohridskiot vodosnabditelen sistem. Vo Op{tinata Struga gradot Struga i u{te 21 selo (od vkupno 54 sela) se snabduvaat preku Stru{kiot vodosnabdi telen sistem. Gradot Resen se snabduva so voda preku regionalniot vodosnabditelen sistem Kru{je-Resen-Sirhan i alternativniot izvornik bunarskoto podra~je Carev Dvor. Vo op{tina Debarca za regionalniot vodovod "Radomirovo" preku koj se vodosnabuvaat ~etiri sela se zafa}aat vodi od izvori vo blizina na HEC "Peso~anka". Vo Vev~ani vodosnabduvaweto se vr{i od izvorite Crveno Kladen~e, Murxja Livada i Vev~anskite izvori. Vodosnabduvaweto na industriskite kapaciteti prete`no e preku sopstveni vodosnabditelni sistemi, se koristi voda od bunari, izvori ili proto~ni re~ni vodi. Mal del se snabduvaat od vodosnabditelnite mre`i na naselenite mesta. Navodnuvawe Vo Ohridsko - prespanskiot region se navodnuvaat 7.645 ha obrabotliva povr{ina za koi e potrebno da se obezbedi 45.589 h103m3/god voda. Tabela 9. Potrebna koli~ina na voda i izvornici za navodnuvawe povr{ina za navodnuvawe prose~na norma za navodnuvawe potrebna koli~ina na voda vodostopansko podra~je ha m3/ha m3h103 izvornik na voda Ohridsko Stru{ko 4010 5948 26236 r.Koselska, Sateska, Crn Drim Ohridsko Ezero, akumulacija [um Prespa 3635 4840 19353 Prespansko Ezero se vkupno 7645 45589 Brani i akumulacii Vo Ohridsko - prespanskiot region se izgradeni akumulaciite "Globo~ica" na Crn Drim i "Slatino" na rekata Slatina. Tabela 10. Akumulacii vo Ohridsko- Prespanskiot region Volumen m3h 106 kota na normalno nivo VP akumulacija vodotek bruto korisen m.n.v namena 1 Globo~ica Crn Drim 58 13 691 e,z,om,kp 2 Ohridsko Stru{ko Slatina Slatina 2 n e-energetika; n- navodnuvawe; z-zadr`uvawe na nanosi; om-oplemenuvawe na mali vodi; kp-kontrola na poplavi Energetika Vo Ohridsko - Prespanskiot region se nao|a hidrocentralata "Globo~ica" koja e del od sistemot na Crnodrimski hidrocentrali zaedno so HEC "[piqe". Za{titata na vodite od zagaduvawe Vo 1988 god. zapo~nata e izgradbata na sistemot za za{tita na Ohridsko Ezero od komunalni otpadni vodi, primarniot kolektor se u{te ne e celosno izgraden. Pre~istitelnata stanica so kapacitet od 120.000 E@ se nao|a vo seloto Lo`ani. Pre~istenite otpadni vodi se ispu{taat vo rekata Crn Drim. Za za{tita na Prespanskoto Ezero vo funkcija e pre~istitelna stanica so kapacitet od 12.000 E@, kaj seloto Ezerani. Izgradena e vo 198889 god. Pre~istenite otpadni vodi se ispu{taat vo Prespansko Ezero. Vo Ohridsko - Prespanskiot region industriskite kapaciteti ne vr{at pre~istuvawe na otpadnite vodi, vodite gi Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 24 ispu{taat vodite direktno vo recipient ili vo gradskata kanalizaciona mre`a. Za{tita od poplavi Za za{tita od poplavi na Stru{ko Pole izvr{eno e: – regulacija na Crn Drim vo Struga vo dol`ina od 0,85 km i niz Stru{ko Polevo dol`ina od 10 km. – prefrluvawe na rekata Sateska vo Ohridsko Ezero; – izgraden e vremen regulacionen objekt pri izlezot na Crn Drim od Ohridskoto Ezero; – izgraden e sistem za odvodnuvawe Vo Prespanskiot region prevzemeni se aktivnosti za revitalizacija na koritoto na Golema Reka. Sistemi za odvodnuvawe Glaven recipient za prifa}awe na vodite i odvodnuvawe na Stru{koto podra~je e rekata Crn Drim. Sistemot za odvodnuvawe na Prespansko Pole gi zafa}a dvete obali na Golema Reka, koja e i glaven recipient. Tabela 11. Sistemi za odvodnuvawe vo Ohridsko - prespanskiot region VP sistem za odvodnuvawe povr{ina za odvodnuvawe /ha/ osnovna kanalska mre`a /km/ detalna kanalska mre`a /km/ Ohridsko Stru{ko Stru{ko Pole 2.680 16,9 70,1 Prespa Prespansko Pole 1.800 45,0 vkupno 4.480 16,9 115,1 Za{tita od erozija i poroi Sliv na Ohridskto Ezero Prose~niot koeficient na erozija za Ohridskiot sliv iznesuva Zsr= 0,19, so {to se vbrojuva vo podra~je so V kategorija na razornost. Grafikon 3. Raspredelba na erozijata spored kategorijata na razornost 2% 4% 29% 23% 42% I II III IV V Pritokite na Ohridskoto Ezero imaat izrazito poroen karakter. Poseben problem pretstavuva rekata Sateska koja so svoeto prirodno korito e desna pritoka na r. Crn Drim. Taa ima najgolem prenos na nanos (112907 m3/god.). Pokraj mehani~ko zaga duvawe so nanos, r.Sateska predizvikuva i hemisko zagaduvawe. Drugi porojni reki vo slivot na Ohridsko Ezero se Koselska Reka so pritokite Skrebatska, Vapilska, Sirulska i Letni~ka Reka. Slivnoto podra~je na rekata Crn Drim do profilot na branata Globo~ica, izrazen preku koeficient na erozija iznesuva Z= 0,24, spa|a vo IV kategorija na razornost. Sliv na Prespansko Ezero Slivnoto podra~je na Prespanskoto Ezero se vbrojuva vo IV kategorija na razornost izrazeno preku prose~niot koeficient na erozija Zsr= 0,33. Pogolemiot del od slivot (42%) e pod poslabi procesi na erozijata. Vo kategorijata najte{ki oblici na erozijata (I i II) spa|aat samo 6% od slivot, no tie pretstavuvaat ogromni izvori{ta na nanos. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 1 Grafikon 4. Raspredelba na erozijata spored kategorijata na razornost 7% 18% 46% 23% 6% I II III IV V Vo op{tina Resen porojni reki se Braj~inska, Kranska, Manastirska, Kur binska, Grn~arska i Melni~ka koi izviraat od planinata Baba. Od padinite na planinata Bigla dotekuvaat rekite Kriva Reka (Golema Reka) i Sopotska, potoa Bolnska, Isto~ka i Stiponska koi vo gorniot sliv se porojni, a vo delniot imaat karakteristiki na ravni~arski reki. Direktni zagaduva~i na Prespanskoto Ezero koi nosat golemi koli~ini na nanos se: Braj~inska, Kranska, Manastirska i Su~ka. Celi – Dolgoro~no definirawe na potre bite i prioritetite vo obez beduvaweto i na~inot na koristewe na vodite; – Utvrduvawe na sprotivnostite na interesite vo odnos na koristeweto na vodite i predlog merki za nivno razre{uvawe; – Definirawe na vodostopanskiot razvoj vo sklad na po{irokite op{testveni razvojni celi; – Planska rezervacija na prostorot (koridori) potreben za idniot razvoj na vodostopanskata infra struktura vo Regionot; – Maksimalno zafa}awe na mo`nite izvori{ta vo regionalni sistemi so {to }e se ovozmo`i pogolem broj korisnici da se snabduvaat so voda so potrebniot kvalitet i koli~ina; – Permanentno istra`uvawe na pod zemnite vodi vo obem {to }e gi definira potencijalnite resursi; – Efikasno spre~uvawe na poroite i erozijata preku sogleduvawe na problemot vo celiot sliv na vodotekot, odnosno izbegnuvawe na parcijalno re{avawe na problemite vo erozivnite podra~ja. Planski opredelbi Vodosnabduvawe Potrebnite koli~ini od voda vo Ohridsko - prespanskiot region do 2020 god. presmetani se vrz baza na usvoeni normi za vodosnabduvawe (l/den/`itel), soglsno Prostorniot plan na R.Makedonija, vo koi se zemeni vo predvid demografskiot razvoj, razvojot na stopanstvoto i industrijata, potrebite od voda za zanaet~istvoto, za polivawe na zeleniloto, za odr`uvawe na komunalnata higiena, zagubite koi se javuvaat vo vodosnabditelnata mre`a i dr. Vkupnite potrebi od voda za vodosnabduvawe na naselenieto vo Ohridsko prespanskiot region }e iznesuvaat 20.173h106m3/god. Pogolemiot del od slivot (69%) e pod poslabi procesi na erozijata. Vo kategorijata naj te{ki oblici na erozijata (I i II) spa|aat 13% od celiot sliv. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 25 Tabela 12. Idni potrebi od voda za vodosnabduvawe na naselenieto op{tina br. na naselenie vod. norma l/d/` Qsr/den m3/den h 103 Qgod m3/god h 103 1 Ohridop{tinski centar 45.000 500 22,5 8212 2 Ohridop{tina 15.000 300 4,5 1642 vkupno 60.000 27,0 7854 3 Bel~i{taop{t. centar 600 300 0,2 66 4 Debarcaop{tina 5.400 300 1,6 591 vkupno 6.000 1,8 657 5 Strugaop{tinski centar 19.000 500 9,5 3468 6 Struga op{tina 50.000 300 15,0 5475 vkupno 69.000 24,5 8943 7 Vev~ani 3.500 300 1,1 383 vkupno 3.500 1,1 383 8 Resenop{tinski centar 10.000 400 4,0 1460 9 Resenop{tina 8.000 300 2,4 876 vkupno 18.000 6,4 2336 156.000 60,8 20.173 Vo gradot Ohrid vo letniot period koga ima pogolema potro{uva~ka na voda se ~uvstvuva nedostatok na voda poradi {to e potrebno pro{iruvawe na postojnite izvornici. Za taa cel se predviduva pro{iruvawe na kapacitetot na Ohridskiot vodosnabditelen sistem so zafa}awe na novi koli~ini voda 2h35 l/sek od bunarite Orman i 15 l/sek od Bejbunar. Vo op{tina Resen za re{avawe na problemot so kvalitetno vodosnabduvawe na gradot Resen i okolnite sela se praveni analizi za dopolnitelni izvornici: – Prespansko Ezero; – Izvorski vodi vo slivnite podra~ja na Leva Reka, Golema Reka, Isto~ka i Bolnska Reka; – Podzemni vodi vo blizina na Carev Dvor na dlabina od 2040 m. so izda{nost od 70 l/sek i podzemni vodi vo blizina na Golema Reka so izda{nost isto taka od 70 l/sek; – Izgradba na akumulacija na Leva Reka. Detalnata analiza poka`uva deka so izgradba na akumulacijata Leva Reka vodosnabduvaweto vo Prespanskiot region }e bide re{eno za podolg period. Za odreduvawe na potrebnite koli~ini na voda za turisti se smeta deka vo Ohridsko Stru{ko, kapacitetite celosno }e bidat iskoristeni 180 denovi vo tekot na godinata, dodeka vo Prespansko 150 denovi. Za idniot period se o~ekuva deka vo Ohridsko - prespanskiot region brojot na legla }e iznesuva 80.000. Potrebite od voda }e iznesuvaat 7.715 h103 m3. Tabela 13. Idni potrebi od voda za vodosnabduvawe na turisti vodostopansko podra~je br. na legla vod. norma l/d/tur Q/den m3/den h 103 Qgod m3/god h 103 1 Ohridsko Stru{ki 68.700 550 38 6.791 2 Prespa 11.300 550 6 924 Vkupno 80.000 44 7.715 Poslednite godini industriskoto proizvodstvo bele`i zna~itelen pad, golem del od industriskite kapaciteti zgasnuvaat ili rabotat so namalen kapacitet, se otvaraat novi so nova tehnologija, pa idnite potrebi od voda ne mo`e realno da se sogledaat. So Prostorniot plan na R. Makedonija definirano e deka potrebite od voda vo planiraniot period do 2020 god. }e bidat ednakvi so potrebite od voda koga industriskoto proizvodstvo vo R. Ma kedonija bele`elo najgolem podem i koga i potrebite od voda bile najgolemi, odnosno merodavna }e bide 1987 god. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 27 Tabela 14. Idni potrebi od voda za industrijata idni potrebi vodostopansko podra~je Qh103m3/god 1 Ohridsko Stru{ko 5.740 2 Prespa 1.435 vkupno 7.175 Navodnuvawe Pod sistemi za navodnuvawe vo Ohridsko - prespanskiot region se nao|aat 7.645 ha obrabotliva povr{ina za koi e potrebno da se obezbedi 45.589 h103 m3/god. voda. Za periodot do 2020 god. se predviduva pod sistemi za navodnuvawe vo Ohridsko Prespanskiot region da bidat vkupno 15.205 ha obrabotlivi povr{ini za koi treba da se obezbedat 89.369 h103m3 voda. Vo Ohridsko - Prespanskiot region postojat mo`nosti za navodnuvawe na vkupno 23.580 ha obrabotliva povr{ina, za koi }e bidat potrebni 141.134h103 m3 voda. Tabela 15. Potrebi od voda za navodnuvawe na vkupnite obrabotlivi povr{ini vo Ohridsko prespanskiot region (za period i po 2020 god.) sega mo`e da se navodnuva navodnuvawe vo idniot period vkupna povr{ina vkupni potrebi od voda VP sistem ha ha ha 103m3 izvornici Ohridsko Pole 2150 / 2150 14067 Ohridsko Ezero,r Koselska Qubani{ko Pole 140 / 140 916 Ohridsko Ezero Dobovjani 460 2620 3080 20152 Crn Drim Izdeglavje 700 / 700 4580 ak Mramorec Kli{te 560 3270 3830 25059 Ohridsko Ezero Velme{ko / 680 680 4449 r. Sateska Bel~i{ki / 780 780 5103 r. Sateska Podmoqe / 2850 2850 18647 Ohridsko Ezero Ohridsko Stru{ko Mali akumulacii / 1050 1050 4042 vkupno 4010 11250 15260 97015 Prespansko Pole 3635 4565 8200 43657 Prespansko Ezero, ak.Leva RekaPrespa Mali akumulacii 120 120 462 vkupno 3635 4685 8320 44119 se vkupno 7645 15935 23580 141134 Tabela 16. Vkupni potrebi od voda vo Ohridsko - prespanskiot region (do 2020 god.) naselenie turisti industrija navodnuvawe vkupno VP 103m3 103m3 103m3 103m3 103m3 Ohridsko Stru{ko 17.837 6.791 5.740 58.480 83.682 Prespa 2.336 924 1.435 30.889 35.584 vkupno 20.173 7.715 7.175 89.369 119.266 Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 27 Akumulacii Vo Ohridsko - prespanskiot region izgradena e edna pozna~ajna akumulacija "Globo~ica" na rekata Crn Drim so osnovna namena proizvodstvo na elektri~na energija. Vo planskiot period predvideni se za izgradba u{te tri akumulacii so osnovna namena za navodnuvawe na obrabotlivite povr{ini. Tabela 17. Planirani akumulacii vo Ohridsko - prespanskiot region volumen h 106m3 r. br brana vodotek bruto korisen namena 1 Izdeglavje Sateska 2,5 2,0 n,z,om,kp 2 Vapila Vapilica 1,1 1,0 n,z,om,kp 3 Leva Reka Golema Reka 14,0 13,0 v,n,z,om,kp n-navodnuvawe; z-zadr`uvawe na nanosi; om-oplemenuvawe na mali vodi; kp-kontrola na poplavi Energetika Vodata kako obnovliv resurs ima posebno zna~ewe vo proizvodstvo na elektri~na energija, no tehni~kite re{enija za koristewe na hidro energetskiot potencijal na vodite mora da bidat usoglaseni so potrebite na ostanatite korisnici vodosnabduvaweto i navod nuvaweto koi sekoga{ imaat prioritet vo koristeweto na vodite. Do 2020 god. se predviduva izgradba na 19 mali i mini hidroelektrani vo slivot na Crn Drim so vkupno mo`no godi{no proizvodstvo od 38,8 GWh. Po 2020 god. se predviduvaat u{te ~etiri mali hidroelektrani na rekite Peso~anka, Jablanica, Zba{ka i Braj~inska so vkupno godi{no proizvodstvo od 52 GWh. Za{tita na vodite od zagaduvawe Primarniot kolektor od sistemot za za{tita na Ohridskoto Ezero ne e celosno izgraden. Ostanuvaat za realizacija po tezite: na isto~na strana od s. Pe{tani do Lagadin i od zapadna strana od s. Rado`da do Elen Kamen. Isto taka za celosno funkcionirawe na Sistemot za za{tita na Ohridskoto Ezero treba da se izgradat kanalizacionite mre`i vo naselenite mesta koi gravitiraat kon Sistemot. Za celosna za{tita na Ohridskoto Ezero od otpadnite vodi vo planskiot period e predvideno priklu~uvawe na u{te 37 sela na primarniot kolektor i pro{iruvawe na kapacitetot na pre ~istitelnata stanica od 120.000 na 180.000 E@. – od op{tina Ohrid se predviduva da se priklu~at 15 sela: Pe{tani, El{ani, Ele{ec, Kowsko, [ipokno, Sv. Stefan, Velestovo, Velgo{ti, Ramne, Leskoec, Kosel, Gorno Lako~erej, Dolno Lako~erej, Orman i Podmoqe; – od op{tina Struga }e se priklu~at 17 sela: Drslajca, Lo`ani, Vele{ta, Oktisi, Dolna Belica, Vrani{ta, Zagra~ani, [um, Frangovo, Rado`da, Livada, Novo Selo, Bixevo, Radoli{ta, Kali{ta, Misle{evo i Moroi{ta; – op{tina Vev~ani Vev~ani; – od op{tina Debarca se predviduva da se priklu~at 6 sela: Orovnik, Gorenci, Trebeni{ta, Volino, Klime{tani i Me{ei{ta; Za selata Trpejca i Qubani{ta predvideno e izgradba na kanalizacioni mre`i so lokalni pre~istitelni stanici. Vo gradot Struga potrebno e da se doizgradi fekalnata kanalizaciona mre`a. Isto taka ostanuva da se doizgradat fekalnite kanalizacioni mre`i vo selata Radoli{ta, Kali{ta, Misle{evo i Moroi{ta. Za selata Vi{ni i Mali Vlaj predvideno e izgradba na kanalizacioni mre`i so lokalni pre~istitelni stanici. Ostanatite sela vo op{tinite Ohrid i Struga problemot so otpadnite vodi }e go re{avaat lokalno, so sopstvena kana lizaciona mre`a i pre~istitelna stanica, za {to e potrebno izrabotka na soodvetni studii i tehni~ka dokumentacija. Vo op{tina Debarca izrabotena e tehni~ka dokumentacija za izgradba na kanalizacioni mre`i so lokalni pre~istitelni stanici za selata: Botun, Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 28 Velmej, Zlesti, Le{ani i Slatino. Seloto Bel~i{ta ima izgradeno fekalna kana lizacija so pre~istitelna stanica. Za za{tita na Prespansko Ezero predviden e kanalizacionen sistem od tri kolektori, i toa: isto~en, zapaden i severen kolektor, preku koi }e se odveduvaat otpadnite vodi vo pre~istitelnata stanica vo Ezerani. Izgraden e samo severniot kolektor koj gi odveduva otpadnite vodi od gradot Resen, selata Jankoec, Carev Dvor i Ezerani. Potrebno e prodol`uvawe na ve}e zapo~natite aktivnosti za sogleduvawe na sostojbata i planiranite aktivnosti za za{tita na vodite, so {to }e se definira vistinskoto re{enie za za{tita na Prespanskoto Ezero doizgradba na isto~ niot i zapadniot kolektor so zaedni~ka pre~istitelna stanica ili mali pre ~istitelni stanici vo koi }e se pre~istuvaat otpadnite vodi od selata. Vo planskiot period razvojot na industrijata }e se temeli na ve}e pos toe~kite kapaciteti so poseben akcent na nivno osovremuvawe, primena na novi ~isti tehnologii so koi }e se zapazi kvalitetot na `ivotnata sredina i }e se namalat site vidovi rizici na zagaduvawe na povr{inskite i podzemnite vodi. Indus triskite kapaciteti koi ispu{taat vodi zagadeni od tehnolo{kiot proces mora da izvr{at pre~istuvawe na vodite vo krugot na fabrikata pred da gi ispu{tat vo kanalizacionata mre`a na naselenoto mesto ili vo najbliskiot recipient. Za{tita od poplavi Reguliranoto korito na rekata Crn Drim ovozmo`uva golem stepen na za{tita od poplavi na Stru{ko Pole. Podobruvaweto na za{titata od poplavi mo`e da se postigne so kombinirani aktivnosti {to podrazbira: – odr`uvawe na re~nite korita vo ispravna sostojba i sanacija na degradiranite re~ni delnici; – ureduvawe na porojnite vodoteci po obodot na Stru{ko Pole. Za{tita od poroi i erozija Sliv na Ohridsko Ezero Vo izminatiot period praksata poka`a deka prevzemenite antierozivni aktivnosti vo slivot na r. Sateska ne se dovolni za spre~uvawe na vnesuvawe na golemi koli~ini nanos vo Ohridskoto Ezero. Za namaluvawe na nanosot se predviduva pokraj biolo{ko {umsko meliorativni merki i izvedba na regulacioni raboti so koi vodite od rekata Sateska delumno }e se vratat po staroto korito vo r. Crn Drim, a delumno }e se pu{tat vo Ezeroto. Za regulacija na koritoto na r. Sateska predvideno e izvedba na hidrotehni~ki zafati za protok od 178 m3/sek do s. Volino. Na potegot od s. Volino do vlivot vo r. Crn Drim }e bidat naso~eni Q=100 m3/sek, a ostanatite 78 m3/sek so razdelna gradba kaj seloto Volino, }e se naso~at kon Ezeroto. Prefrluvaweto na Sateska vo Crn Drim e prifatlivo re{enie i za r. Crn Drim i za Stru{ko Pole bidejki: – Suspendiranite i vle~nite nanosi bi se zadr`uvale vo talo`nicata kaj s. Volino, a vle~niot nanos bi se zadr`uval vo talo`nici koi se predvideni na potegot vozvodno od Volino do vlivot na Peso~anska Reka. – Visokite vodostoi na Crn Drim ne traat pove}e od 24 ~asa, pa izdigaweto na nivoto na podzemnite vodi vo Stru{ko Pole e so kratko vremetraewe i bez pogolemi pos ledici. – Reperkusiite za akumulacijata "Gla bo~ica" se isto taka zanemarlivi bidejki prognozite za zapolnuvawe na akumulacijata so nanos se presmetani za podolg period; – Namaluvaweto na proizvodniot kapacitet na HEC "Glabo~ica" so svrtuvawe na Sateska vo Crn Drim e prose~no od 0,59 do 1%. Za podobruvawe na re`imot na te~ewe na vodite i zadr`uvawe na nanosot vo slivot na r. Sateska predvidena e izgradba i na 8 mali akumulacii prvenstveno vo zonite na `ari{tata na erozivnite procesi: Tabela 18. Akumulacii vo sliv na r. Sateska r.br akumulacija reka Sliv km2 volumen na akumulacijata106m3 1 Peso~ani Peso~anska 46,59 0,23 Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 29 r.br akumulacija reka Sliv km2 volumen na akumulacijata106m3 2 Godivje Godivska 2,56 1,05 3 Slivovo Vapilica 6,17 0,48 4 Mramorec Mramorska 24,79 1,20 5 Izdeglavje Sateska 69,03 1,80 6 Zlesti Zleska 15,38 1,4 7 Le{ani Srpnica 4,85 0,65 8 Arbinovo Sateska 65,65 0,86 Pri izborot na mo`nite profili za mali akumulacii i utvrdeniot kriterium za visinata na branata i goleminata na akumulacioniot prostor, e vekot na traewe na branata da ne bide pomal od 15 godini. Zemajki ja vo predvid momentalnata sostojba vo slivot prioritet vo izgradbata imaat akumulaciite Peso~ani na r. Peso~anka i Arabinovo ili Izdeglavje na r. Sateska, so koi }e se pokrie okolu 1/3 od slivot na r. Sateska. Predvidenite akumulacii pokraj osnovnata namena za zadr`uvawe na nanosot mo`e da se koristat i za navodnuvawe na obrabotlivite povr{ini, so {to bi se dobile i dopolnitelni pozitivni eko nomski efekti. Sliv na Prespansko Ezero Vo Prespanskiot region za regulirawe na porojnite proteci prevzemeni se soodvetni merki od poodamna i regulacijata denes e delumno ili celosno uni{tena. Nanosot {to go nosat rekite Braj~inska, Kranska, Manastirska i Su~ka vo Ezeroto, vodata go isfrla na krajbre`jeto, poradi {to se javuva potreba od prevzemawe na soodvetni aktivnosti za sanacija na krajbre`niot pojas. Vo op{tina Resen ima izrabotena tehni~ka dokumentacija (osnovni proekti) za ureduvawe na koritata i rekonstrukcija na grade`nite objekti na poroite koja treba da se realizira. Za{titata od {tetnoto dejstvo od erozijata i poroite e od visok interes za Republikata bidejki se {titat urbanite i zemjodelskite povr{ini i objektite od infrastrukturata. Planirano e institucionalno zajak nuvawe vo borbata protiv erozija i poroi. Za da mo`e aktivnosta da se razviva, soglasno razvojnite potrebi na Repub likata, neophodno e da se ozakoni za{titata na prostorot od erozija i da se regulira sproveduvaweto na za{titata vo ramkite na celokupnata za{tita na `ivotnata sredina, posebno vo delot za za{tita od prirodni nepogodi. Maksimalen pridones kon za{titata od erozija i poroi koi nastanuvaat vo {umskite podra~ja }e ima voveduvaweto na t.n. multifunkcionalno upravuvawe so {umite (soglasno Strategijata za odr`liv razvoj na {umarstvoto vo RM). 2.5. Mineralni surovini i nivna eksploatacija Pojdovni osnovi Podra~jeto na Ohridsko-prespanskiot region geotektonski pripa|a na Zapadno makedonskata edinica. Vrz osnova na dosega{nite istra `uvawa, konstatirani se mali ili nezna~itelni pojavi na metali~ni orudnuvawa bez pozna~ajni ekonomski perspektivi. Od metalnite rudni pojavi konstatirani se pojavi na: bakar (po {irokiot region na Resen), molibden (Prvce, Strelci, Evla, Vrutok i dr.), olovo (Openica, Lako~erej, Berikovo i dr.), `elezo so hematitsko {amozitski orud nuvawa na pove}e lokaliteti (Kuratica, Le{ani, Grko Pole, Velmej, Skrebatno, Bolno, Openica i dr.) i drugi metali. Nemetali~nite mineralni surovini, zavzemaat zna~ajni prostori vo po{irokiot prostor na ZapadnoMakedonskata zona, a so toa i vo ovoj region. Od niv pozna~ajni se nao|ali{tata i le`i{tata na mermeri kaj Miletino, Miokazi, Plasnica, Cer i drugi, potoa glinite kaj Velgo{ti, Jankovec, Botun, Tearce, Vrben, Zlatari i dr. Potoa sleduvaat dolomitite kaj ^ajle, Lutovec, [aro, Barbaros i drugi pomali le`i{ta. Vo ovaa grupa na nemetali, pripa|aat i travertinite kaj Velmej, sulfurot kaj Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 31 Kosel i Kosovrasti, gipsot kaj Kosovrasti, pigmentnite boi kaj Norovo i Lipa i mnogu drugi surovini i pojavi. Energetskite surovini, isto taka, pretstavuvaat zna~aen potencijal na mineralni resursi. Sekako od najgolemo zna~ewe e hidropotencijalot koj go so~inuvaat drena`ite na Crn Drim. Ovoj bogat hidropotencijal na povr{inski i podzemni vodi ja ovozmo`i gradbata na branite [piqe i Globo~ica. Jaglenot sekako zazema svoe mesto vo energetskiot potencijal so pozna~ajnoto le`i{te Piskup{tina. Karakteristi~no za golem broj od le`i{tata, nao|ali{tata i pojavite vo ovaa strukturno tektonsko litolo{ka edinica e toa {to tie genetski pripa|aat na sedimentno metamorfniot tip na le`i{ta. Valorizacijata i eksploatacijata na mineralnite surovini ima strate{ki karakter i mnogu bitno zna~ewe za razvojot na pove}e stopanski granki, kako: industrijata, grade`ni{tvoto, elektrosto panstvoto, vodostopanstvoto i dr. Na~inot i intenzitetot na koristeweto na neobnovlivite i delumno obnovlivite mineralni surovini pretstavuva edno od osnovnite problemski pra{awa na odr`liviot razvoj na sredinata. Eksploatacijata i koristeweto na mineralnite resursi treba da se realizira niz integralna planskorazvojna postapka so zastapen ekosistemski pristap so cel da se ovozmo`i optimalno funkcionirawe na predelot, no i umerena eksploatacija na rudnite le`i{ta. Celi Za racionalno iskoristuvawe na mineralnite surovini se definiraat slednite celi: – Utvrduvawe na odr`livi kriteriumi za izbor na prioriteti vo domenot na idnite geolo{ki istra`uvawa i eksploatacija na mineralnite resur si; – Podignuvawe na nivoto na istra `enost na vkupnite mineralni suro vini vo Regionot; – Primena na sovremeni tehnologii i tehniki vo kapacitetite za eksploa tacija na surovinite, osobeno vo koristeweto na varovnikot; – Namaluvawe na degradacijata na sredinata vo procesot na eksploa tacija na povr{inskite kopovi; – Za{tita na zonite, revirite i rudnite le`i{ta od neplanska izgradba na vremeni i trajni grade` ni objekti; – Racionalno koristewe na rudite vo le`i{tata i optimalna za{tita na drugite resursi vo okru`uvaweto; – Istra`uvawe na novi i po{iroki primeni na ukrasniot kamen vo grade`ni{tvoto i industrijata; – Za{tita na podzemnite vodi vo Debarca, Ohridsko i Stru{ko Pole kako mineralen resurs. Planski opredelbi Za{titata na mineralni cvrsti metali~ni i nemetali~ni mineralni surovini e tretirana vo Pravilnikot za klasifikacija i kategorizacija na rudni rezervi i vodewe na nivna evidencija. Vo Pravilnikot ne se prepora~uva eksploa tacija na visoko sodr`ajni delovi od ruda do iscrpuvawe, vo odnos na prose~nata sodr`ina ili t.n. "raubuvawe" na rudnikot. Za{tita na mineralni cvrsti me tali~ni, energetski i nemetali~ni surovini e multidisciplinaren proces, koj treba da se vodi vo pove}e nasoki i niz pove}e aktivnosti: – Eksploatacija i koristewe na kategorizirani rudni rezervi odre deni i dokumentirani vo Elaborat za presmetka na rudni rezervi; – Vadewe na odredeni koli~ini na ruda/kamen soglasno Rudarskiot proekt za eksploatacija i metoda za otkopuvawe; – Eksploatacija (vadewe) na ruda, sistematski bez zapostavuvawe na obodnite ili slobodnite delovi, kako i ostavawe na predimenzio nirani za{titni stolbovi so {to trajno se zarobuva "bilansnata ruda"; – Izrabotka na adekvaten kop so prekrivawe na jalovina na bilansna ruda; – Primena na adekvatna tehnika pri eksploatacija, transport i prerabot ka za da ne doa|a do razbla`uvawe, zaguba i namaluvawe na sodr`inata na osnovnata surovinska komponenta. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 32 Koristewe na mineralnite surovini Za optimalizacija vo izborot i rangiraweto po prioritet na oddelni regioni i razli~ni mineralni surovini, razraboteni se kriteriumi za izbor na: – Prioriteti vo istra`uvaweto i – Prioriteti vo eksploatacijata na mineralnite surovini. Pri toa, kako kriteriumi pri izborot na prioritetite za istra`uvawe se usvoeni: 1. Geolo{kata predispozicija, 2. Brojnosta na dosega eksploatiranite i istra`uvanite rudni le`i{ta, nao|ali{ta i rudni pojavi vo regionot, 3. Stepenot na istra`enost na nao|ali{teto, 4. Presmetanite potencijalni rudni rezervi, 5. Strategiskoto zna~enie na mineralnata surovina i 6. Potrebnite finansiski sretstva za detalni geolo{ki istra`uvawa kako negativen (proporcionalno- reci pro~en) kriterium. Osnovni kriteriumi za izborot na prioritetite za eksploatacija se: 1. Raspolo`ivite bilansni rezervi, 2. Tehni~kotehnolo{kite ocenki na eksploatabilnosta i prerabotkata na surovinata, 3. Strategiskoto zna~ewe na mineralnata surovina, 4. Socijalnopoliti~koto zna~enie na surovinata, 5. Konjukturata na stranskiot pazar i 6. Visinata na potrebnite investicii, vlo`uvawa vo eksploatacionoprerabotuva~kiot kapacitet. Primenuvaj}i gi kriteriumite, niz specifi~na metodologija na nivnoto vrednuvawe, izbrani se prioritetite vo domenot na idnite geolo{ki istra`uvawa i eksploatacijata na mineralnite surovini, smetaj}i gi kako surovinski resursi i pozitivna prirodna predispozicija vo organiziraweto na raspolo`iviot prostor za ~ovekovoto `iveewe. Prioritetni surovini za geolo{ko istra`uvawe Vo Ohridsko-Prespanskiot region kako prioriteti za geolo{ki istra`uvawa izbrani se slednite mineralni surovini: Kaj metalite kako prioritetni se smetaat nao|ali{tata i pojavite na `elezo, `eleznomanganovi i manganovi rudi, dodeka vtor prioritet imaat molibdenovite i olovocinkovite rudi, a kako tret prioritet se izdvojuvaat indikaciite na volframot i bakarnomolibdenovite rudi. Nemetalite kako dominantni vo ovoj region, gi imaat slednite prioriteti za istra`uvawe: prv prioritet dolomitite, varovnicite, mermerite, gipsot i traver tinite; vtor prioritet sijenitite i kvarcitot. Vodite za piewe od karstnite izvori imaat i prioritet za hidrogeolo{ki istra`uvawa, vo ramkite na idnite koncepcii za vodosnabduvawe na nasele nieto i iskoristuvaweto na geotermalnata energija. Prioritetni surovini za eksploatacija Izborot (po prioritet) na konkretni le`i{ta za eksploatacija, se smeta za dinami~na promenliva kategorija i zavisi od pove}e promenlivi faktori so pazaren, strategiski, razvoen (tehni~kotehnolo{ki) i finansiskoinvesticionen karakter. Od metalite vo ovoj region, realni mo`nosti od prv prioritet nemaat rezer vite na registriranite pojavi na metali. Nemetalite, spored rasplo`ivite rudni rezervi dominantni mineralni suro vini imaat apsoluten prv prioritet, a toa se: dolomitite, varovnicite, mermerite, sijenitite i kvarcitite. Vodite voda za piewe i termomi neralni vodi se so zna~ajni potencijalni mo`nosti za eksploatacija. 2.6. Energetski izvori i energetska infrastruktura Pojdovni osnovi Vo Ohridsko-Prespanskiot region ima mal broj na aktivni energetski objekti, rudnikot za jaglen Drimkol Lignit i hidroelektranite Glabo~ica i Peso~ani. Rudnikot za jaglen Lavci pripa|a na grupata meki kafeavi jagleni so niska kalori~na vrednost (dolna toplotna vrednost 5737 kJ/kg). Kako potencijalen energetski objekt vo planskiot period se Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 33 javuva so 20.1*106 toni geolo{ki rezervi. Proizvodstvoto na hidroelektranite u~estvuva so 34% - 74% vo vkupnata potro{uva~ka na elektri~na energija vo ovoj region, vo zavisnost od hidro metereolo{kata sostojba. Potro{uva~kata na el.energija vo izminatite godini vo trite podru`nici (Ohrid, Struga i Resen) koi vr{at distribucija na el.energija vo ovoj region, e vo postojan porast, pri {to prose~na godi{na stapka na porast vo Ohrid i Struga iznesuva 2%, a vo Resen 0,5%. Po kategorii najgolemo e u~estvoto na potro{uva~kata vo doma}instvata. Od prenosnata i distributivna mre`a niz ovoj region minuvaat 110kV vodovi so vkupna dol`ina od 86 km i 35 kV vodovi so dol`ina od 106,5 km, ima ~etiri 110kV i devet na 35kV trafostanici, so vkupna instalirana mo}nost od 180MVA odnosno 54MVA. Celi – usoglasuvawe na stopanskiot razvoj so planiraniot razvoj na proiz vodstvoto na energija, vrz osnova na realnite energetski i finansiski mo`nosti na Regionot i Republi kata; – racionalna eksploatacija na do ma{nite energetski izvori, opti malno iskoristuvawe na raspolo`i vata energija i namaluvawe na uvoznata zavisnost; – uramnote`uvawe na potro{uva~ka ta, proizvodstvoto i prenosot na energija vo site delovi od Regionot; – zgolemuvawe na iskoristuvaweto na alternativnite izvori vo proizvod stvoto na energija. Planski opredelbi Energetski izvori Razvojot na energetikata vo regionot treba da bide vo soglasnost so realnite mo`nosti, osobenosti i potencijali. Ovoj region svojot potencijal go ima vo eksploatacijata na jaglenot i hidro energijata. I vo naredniot period se o~ekuva da prodol`i so rabota rudnikot za jaglen "Drimkol Lignit" so proizvodstvo na lignit za potrebite vo industrijata i {irokata potro{uva~ka. Vo planskiot period se predviduva i eksploatacija na vkupno 17.0*106 toni jaglen vo rudnikot Lavci, koj raspolaga so vkupni bilansni geolo{ki rezervi od 20.1*106 toni. Namenata na jaglenot e za potrebite na termoelektranite i op{ta potro{uva~ka. Iskoristuvaweto na vodite od slivot na Crn Drim }e prodol`i so rabotata na hidroelektranite Glabo~ica i Peso~ani. Hidroenergijata, koja e najzna~aen obnovliv izvor za proizvodstvo na elektri~na energija, vo Makedonija nedovolno e iskoristena. Neophodno e da se intenziviraat aktivnostite za izgradba na novi proizvodni kapaciteti. Vo taa nasoka, so ovoj plan se potencira mo`nosta za iskoristuvaweto na ostanatite reki, so pomali vodni koli~ini kako {to se: Sele~ka, Modri~ka, Beli~ka, Peso~inska, Braj~inska reka i dr. koi se pogodni za izgradba na mali i mini hidroelektrani na 19 lokacii. Tabela 19. Mali i mini hidroelektrani do 2020 god. r.b. Reka Sliv Snaga W proizvodstvo MWh 1 Sele~ka Crn Drim 387 1670 2 Modri~ka Crn Drim 484 2088 3 Golema Reka Crn Drim 1090 4704 4 Resi~ka Crn Drim 158 681 5 Esenca Crn Drim 284 1225 6 Beli~ka Crn Drim 703 3034 7 Beli~ka Crn Drim 491 2119 8 Beli~ka Crn Drim 199 859 9 Skrebatska Crn Drim 301 1298 10 Grme{mica Crn Drim 578 2494 11 Zli Dol Crn Drim 569 2456 12 Katuni{ta Crna Reka 177 712 13 Visanska Crn Drim 407 1756 14 Slatinska Crn Drim 719 3104 Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 34 r.b. Reka Sliv Snaga W proizvodstvo MWh 15 Mramora~ka Crn Drim 252 1088 16 Peso~anska Crn Drim 590 2546 17 Peso~anska Crn Drim 312 1347 18 Kranska Crn Drim 478 1923 20 Braj~inska Crn Drim 921 3706 Vkupno 9100 38810 Osven navedenite, so Prostorniot plan na Republika Makedonija vo ovoj region evidentirani se ~etiri mo`ni hidro elektrani planirani za izgradba vo postplanskiot period po 2020 godina. Tabela 20. Mo`ni hidroelektrani po 2020 god. r.b. Hidrocentrala Vodotek Snaga W proizvodstvo MWh 1 Qubojno r.Braj~inska 2.800 15.000 2 Radomirovo r.Peso~anka 1.400 8.000 3 Jablanica r.Jablanica 2.000 11.000 4 Zba`di r.Zba{ka 3.500 18.000 Vkupno 9.700 52.000 Malite hidroelektrani pretstavuvaat zna~ajno prirodno bogatstvo, so niza prednosti vo odnos na drugite vidovi elektrani. Prednosta na ovie hidro elektranite e vo niskite proizvodni tro{oci, brziot povrat na vlo`enite sredstva, povisokata proda`na cena na proizvedenata elektri~na energija koja e fleksibilna vo tekot na eksploatacijata. Alternativni izvori na energija Zaradi zavisnosta i visokata cena na naftata, istra`uvawata i upotrebata na alternativnite goriva stanaa mnogu zna ~ajni. Vo Evropskata Unija i svetot ima se pogolem interes za investirawe vo obnovlivi izvori na energija. Zgolemenata upotreba na obnovlivite energii, sekako so soodvetni olesnuvawa i so ekonomski pottiknuvawa od strana na dr`avata, pretstavuva golem potencijal vo strategijata na mehanizmot za ~ist razvoj vo Makedonija. Strategijata na mehanizmot na ~ist razvoj se zalaga za zamena na fosilnite goriva so priroden gas vo kogenerativnite postrojki, zamena na gorivo za transport (motoren benzin so propanbutan) i tretirawe na op{tinskiot i na indus triskiot otpad. Son~evata energija mo`e da se koristi so pomo{ na fotonaponski elementi, so koi se dobiva elektri~na energija, i so termalni son~evi sistemi za topla sanitarna voda i za zagrevawe. Vo R.Makedonija son~evata energija najmnogu se koristi vo doma}instvata za takanare ~enite "golemi potro{uva~i" na struja, kako {to se bojlerite i ma{inite za perewe, elektri~ni uredi koi tro{at i do 80% od dnevnite koli~ini na el.energija vo edno prose~no semejstvo. Son~evata energija intenzivno mo`e da se koristi od 15 fevruari do 15 noemvri, pri {to prose~en broj na son~evi ~asovi vo tekot na godinata iznesuva 2400. Vo Ohrid izmerenata prose~na sredna dnevna vrednost na energijata na son~evoto zra~ewe na horizontalna povr{ina iznesuva 4,2 kWh/m2 {to e vo granicite na prosekot vo R.Makedonija. Priroden gas Postojniot gasovod zavr{uva vo Skopje kade {to se izgradeni dve glavni mernoregulacioni stanici: Skopjesever i Skopjejug. Predvideno e gasovodniot sistem da prodol`i kon Grcija i Albanija i da se spoi so nivnite gasovodni sistemi. Povrzuvaweto so sosedite }e ovozmo`i zgolemuvawe na sigurnosta vo snabduvaweto, uramnote`uvawe na potro{uva~kata vo tekot na celata godina i podobruvawe na rentabilnosta vo raboteweto na gaso vodniot sistem. So pro{iruvaweto na gasovodniot sistem na Makedonija se planira voveduvawe na prirodniot gas kako energetsko gorivo i vo Ohridsko Prespanskiot region. Taka, se planira izgradba na magistralniot gasovod Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 34 Kle~ovce-Negotino-Prilep-Bitola, so krak kon Resen-Ohrid-Struga. Koga vo Makedonija se dopremija prvite koli~ini na prirodniot gas, izgradbata na gasovodot be{e proglasena za prioritet, me|utoa nere{enite sopstveni~ki odnosi me|u privatnite kompanii i dr`avata go usporija vlezot na prirodniot gas koj treba{e da ja olesni i poeftini energetskata idnina vo Makedonija. Vo svetot odamna se koristat privilegiite na gasifikacijata, vo doma}instvata gasot e re{enie za prostornoto zatopluvawe i za postojano koristewe topla voda. Vo narednite godini se o~ekuva mnogu pogolemo u~estvo na prirodniot gas vo vkupnata potro{uva~ka na energija. Naftovod AMBO Vo izminatite godini zabele`an e golem interes za iskoristuvawe na bogatite nao|ali{ta na nafta od Kaspiskiot region i Rusija. Za ovaa namena, predviden e transbalkanskiot naftovodot AMBO, koj treba da ovozmo`i transport na golemi koli~ini na nafta kon golemite potro{uva~ite na zapad. Naftovodot AMBO zapo~nuva od crnomorskoto pristani{te Burgas, minuva niz Makedonija i zavr{uva vo albanskoto pristani{te Valona. Vkupnata dol`ina na naftovodot niz Ohridsko-Prespanskiot region, spored ovoj predlog koridor, iznesuva 46 km. Novata trasa na naftovodot AMBO e usvoena na sednica na vlada na RM na 24.05.2004 god; a prezentirana vo godi{niot izve{taj za sproveduvawe na Prostorniot plan na Republika Makedonija vo 2005 god. Dominantno pra{awe vo ekonomijata denes e energetskata bezbednost. Evropskata Unija uvezuva 50% od energijata koja {to ja tro{i, a se o~ekuva uvozot vo narednite godini da se zgolemi. Prenosot na energija e se pote`ok i se baraat re{enija so koi }e se obezbedat sigurni pati{ta. Pri toa, akcent se stava na izgradbata na gasovodi i naftovodi koi treba da gi transportiraat energensite do evropskiot pazar. Republika Makedonija, so svojata mestopolo`ba, e va`na raskrsnica na energetskite pati{ta, od zemjite proizveduva~i do krajnite kupuva~i. Idninata na site mali zemji koi ne raspolagaat so golemi rudni bogatstva e vo intelektualniot kapital i razvojot na uslu`niot sektor. Vo taa nasoka, Makedonija treba da ja definira svojata strategija koja }e garantira sigurno i kvalitetno snabduvawe so energija do site potro{uva~i na podolg rok i }e bide dobar fundament na ekonomskiot razvoj. Potro{uva~ka na elektri~na energija Potro{uva~kata na el.energija vo regionot bele`i kontinuiran trend na porast. Po tranzicioniot period vo poslednite deset godini, konzumot ve}e ima dobieno stacionaren tek na postojan porast, osobeno na distributivnata potro{uva~ka. Vkupnata potro{uva~ka na el.energija vo 2020 god. vo Ohrid se planira da iznesuva 236.000MWh, vo Struga 159.000MWh, a vo Resen 62.000MWh. Korisnicite od op{tinata Debarca pripa|aat na podru` nica Ohrid, a od op{tina Vev~ani na podru`nicata Struga. Godi{nata potro{uva~ka na el.energija po `itel vo 2020 god. }e iznesuva 4150kWh vo Ohrid, 2600kWh vo Struga i 3500kWh vo Resen. Porastot na prose~nata potro{uva~ka se o~ekuva poradi zgolemeniot `ivoten standard na naselenieto, podobrata opre menost so elektri~ni aparati na doma}instvata, no i poradi o~ekuvanata podobrena naplata na potro{enata el.energija. So zgolemuvawe na potro{uva~kata na elektri~na energija }e se zgolemat i maksimalnite mo}nosti vo napojnite transformatorski stanici koi zaedno so elektromre`ata treba da go primat vrz sebe zgolemeniot tovar i da obezbedat kvali tetno, sigurno i kontinuirano snabduvawe na potro{uva~ite so elektri~na energija vo ovoj region. Se o~ekuva do 2020 god. maksimalnite mo}nosti na 110kV trafo stanici da dostigne vrednost od 140.5MVA, a kaj 35kV trafostanicite 71.8MVA. So ova o~ekuvano zgolemuvawe na opteretuvaweto (maksimalnite mo}nosti) vo 110kVnite trafostanici, za da mo`at da go primat na sebe zgolemeniot tovar pokraj postojnite Struga, Resen, Ohrid 1 i Ohrid 2 }e treba da se izgradi nova trafostanica Ohrid 3, koja }e bide locirana kaj s.Me{ei{ta i }e bide priklu~ena so dvosistemski 110kV vod na vodot Struga Ohrid 1. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 35 Vo site 35kVni trafostanici maksimalnite mo}nosti vo 2020 god. }e gi nadminat sega{nite instalirani vrednosti. Zaradi toa }e bide potrebno da se doizgradat ovie postrojki so potrebnata oprema za da mo`e da se postavi u{te edna trafo edinica ili dokolku e mo`no da se zameni transformatorot so pogolem. Za rasteretuvawe na elektromre`ata, del od potro{uva~ite koi se priklu~eni vo TS Leskajca }e se prefrlat vo novata TS Ohrid 3. Konektivni vodovi Prognozata poka`uva deka ponudata na elektri~na energija vo po{irokoto opkru`uvawe na R.Makedonija }e opa|a, a cenata }e raste. Razmenata na elektri~na energija pome|u balkanskite elektroener getski sistemi (~ii zemji naj~esto se uvoznici) e mnogu zna~aen faktor za natamo{niot razvoj. Sosednite elektro energetski sistemi treba da bidat povrzani so konektivnite 400kV vodovi koi nema da pretstavuvaat tesno grlo vo transmisijata na potrebnite koli~ini na elektri~na mo}nost. Makedonija dosega ima 400kV vodovi, so Grcija (kon Solun i Lerin) i Kosovo (KosovoB), vo izgradba e vodot kon Bugarija (kon Crvena Mogila), a vo plan e gradbata na vodovi kon Srbija i Albanija. Planiraniot 400kV vod kon Albanija zapo~nuva od TS Bitola 2 i minuva niz Bitolskiot, Resenskiot, Ohridskiot i Stru{kiot region se~ej}i ja planinata Jablanica vo dve varijanti. Kone~noto re{enie, za toa koja od varijantite }e bide prifatena i izgradena }e bide doneseno po definirawe na priklu~nata to~ka vo Albanija. Za ovoj vod se prigotvuva fizibiliti studija vo koja u~estvuvaat i stru~ni lica od AD MEPSO. Vo razmenata na elektri~na energija so Albanija, no od lokalen karakter, predviden e 110kV-iot vod Ohrid 2 Podgradec (Albanija). Vodot od TS Ohrid2 preku Gali~ica minuva isto~no od Ohridskoto Ezero. Elektromre`a Razvojot na elektromre`ata podrazbira vgraduvawe na novi elementi (transfor matorski stanici, dalnovodi i sl.) i obezbeduvawe na funkcionalna rabota na istite. Elementite od elektro-ener getskiot sistem se skapi i neophodno e dolgo vreme da bidat vo soodvetna upotreba za da se isplati investicijata vo niv. Zatoa e potrebno da se iscrpat resursite na site raspolo`ivi elementi vo sistemot, so cel da se podobrat karakteristikite na sistemot, a duri potoa da se pribegne kon istalirawe na novi. Za uramnote`uvawe na vkupniot razvoj, potro{uva~kata, proizvodstvoto i prenosot na energija vo site delovi od regionot potrebno e da se doizgradi 110kV, 35kV i 10 kV mre`a so novi vodovi i trafostanici. So toa }e se namalat i zagubite koi se vo golema mera posledica na zastarenosta na elektromre`ata. Sostojbata na el.energetskata mre`a vo mnogu e zavisna od amortizacijata na mre`ata. Osven vodot Ohrid 1-Gradi{te koj e revitiliziran, potrebno e da se izvr{i revitalizacija i na vodot Resen-Ohrid 1 bidej}i toj e na krajot od svojot raboten vek. 2.7. Razvoj i razmestenost na industrijata Pojdovni osnovi Ekonomskiot prosperitet na Ohridsko Prespanskiot region e vo direktna sprega i uslovenost od razvojot i razmestenosta na industrijata i za{titata na `ivotnata sredina na ovoj prostor. Industrijata e zna~ajna stopanska dejnost i dvigatel na razvojot na vkupnoto stopanstvo vo Regionot koja go pottiknuva i dinamizira razvojot na drugite stopanski dejnosti: zemjodelstvoto, {umarstvoto, trgovijata, grade`ni{tvoto, soobra}ajot itn. Indus trijata se javuva kako potro{uva~ na proizvodite i uslugite na ovie dejnosti vo fazata na proizvodstvo i prerabotka na industriskite proizvodi i istovremeno kako glaven proizvoditel koj gi snabduva so proizvodi za ostvaruvawe na nivnata dejnost. Vo ekonomskata razvojna struktura na Regionot i pooddelnite op{tini, Indus trijata e eden od klu~nite segmenti koj treba da bide naso~en kon modernizacija, visoka tehnologija i povrzanost so drugite oblasti na stopanstvoto. Od aspekt na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 37 prostornoto ureduvawe vo planskiot period neophodni se organizaciski i strukturni promeni naso~eni kon vospostavuvawe pogolema racionalnost vo koristeweto na raspolo`iviot prostor za stopanska namena, nabavka na moderna tehnologija, voveduvawe na efektivna organizacija i rakovodewe, osvojuvawe novi pazari i stimulirawe na nezagaduva~ki industrii so komparativni prednosti vo Regionot: prirodni resursi, polo`ba, infrastruk turna opremenost, sposobni rabotnici, pazar, kapital i tradicija koi se prepoznatlivi vo vkupnata fizionomija na podra~jeto. Vrz osnova na valorizacija na postojnite faktori za razvoj, lokacioni i razvojni, i postojnite pokazateli i parametri za anga`iran prostor za stopanski dejnosti, predlo`eni se nasoki za prostorna razmestenost na idnite proizvodni i drugi komplementarni dejnosti na odredeni prostori vo Regionot, organizirani kako pogolemi povr{ini vo industriski zoni i prostor za pomali stopanski kompleksi. Celi Industrijata e stopanska dejnost so osnovna funkcija proizvodstvo na proizvodi za finalna i intermedijarna potro{uva~ka. Istovremeno taa e eden od najserioznite izvori na zagrozuvawe na kvalitetot na `ivotnata sredina preku procesot na koristewe na prirodnite resursi (surovini, energija, voda), emisijata na zagaduva~ki materii vo ekolo{kite mediumi (vozduh, voda, zemji{te) i produkcijata na otpad. Koncepcijata na razvoj i razmestenost na industrijata gi respektira ovie aktuelni sostojbi i trendovi vrz osnova na koi se postaveni i osnovnite celi i zada~i na razvojot i prostornata razmestenost na industrijata vo planskiot period: – pottiknuvawe na selektivniot razvoj na industrijata vo malite centri, posebno vo nedovolno razvienite podra~ja; – razvoj na industrijata vo nasoka kon poefikasno upravuvawe i tehno lo{ka modernizacija; – vklu~uvawe na ekolo{kite prefe renci vo razvojot na industrijata i nejzina alokacija i razmestuvawe; – intenzivirawe na naporite za ostvaruvawe na proizvodstveno tehnolo{ka, kako i menaxerska, kreditnofinansiska i drugi vidovi na sorabotka so stranski partneri, pogolema primena na nau~no tehnolo{kiot progres i inovacii vo tehnolo{kite procesi; – zgolemuvawe na obemot na inves ticiite naso~eni kon povisoka finalizacija na proizvodstvoto i ostvaruvawe na pazarno kompetitiv no proizvodstvo; – izvozot da pretstavuva klu~en fak tor za lokacija na novi kapaciteti i zavzemawe na novi povr{ini za stopanska namena so cel podobruvawe na nadvore{nata likvidnost; – utvrduvawe na prioritetni razvojni prostori (industriski zoni i pomali stopanski kompleksi). Planski opredelbi Planski koncept na razvoj i razmestenost na industrijata Raznovidnite oblici na organizirawe na proizvodstvoto, negovata prostorna i razvojna komponenta, pazarnoto vrednuvawe na kapitalot, trudot, znaewata, inovaciite i menaxerskite i pretpriema~kite sposobnosti treba da ovozmo`at dinami~en industriski razvoj i povisok stepen na materijalna razvienost so cel otvarawe na nov razvoen ciklus vo Ohridsko Prespanskiot region vrz zdravi ekonomski osnovi. Opredelbite za podinami~en razvoj na industriskite dejnosti se objektivno determinirani i od raspolo`iviot prostor za organizacija i rabotewe na proizvodnite kapaciteti. So postojnite metodi na prostorna organizacija na proizvodnite dejnosti i obezbeduvawe prostor za alokacija se postavuva ramkata na idnata prostorna struktura na industrijata na lokalno i regionalno nivo so cel ostvaruvawe na osnovnata opredelba postavena so Prostorniot plan na R. Makedonija, ramnomeren razvoj na celiot prostor na Dr`avata. Vo metodskiot pristap na utvrduvawe na planskiot koncept na razvoj i raz mestenosta na industrijata primeneti se postavkite na odr`liviot razvoj respek tiraj}i go dostignato nivo na ekonomski Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 38 razvoj, socioekonomskite, materijalnite, surovinskite, institucionalnite, tehni~ko tehnolo{kite i drugi ograni~uvawa. Za planirawe na odr`liv industriski razvoj, od aspekt na za{tita na `ivotnata sredina, neophodno e da se po~ituva principot na me|ugeneraciska ednakvost i prava, posebno vo koristeweto na prirodnite resursi: zemji{te, voda, energenti, surovini i dr. Ovoj princip treba da se sprovede vo site fazi od investicioniot ciklus na industriskiot proekt: od planirawe na procesot na proizvodstvo i distribucija na proizvodot, izgradbata na kapacitetite, transportot, skladirawe na proizvodstvoto, odlo`uvawe na otpadot pa do postinvesticionata kontrola i ekolo{kata kontrola i monitoring. Pretpostavki na idniot razvoj Nadminuvaweto na tekovnite sostojbi na nezadovolitelnoto nivo na stopanska razvienost na Regionot i sozdavawe mo`nosti za dinamizirawe na stopanskiot razvoj pretpostavuva aktivirawe na raspolo`ivite faktori za razvoj na proizvodnite dejnosti, me|u koi se izdvojuvaat: tehni~ko-tehnolo{kiot progres i znaeweto, postojnite proizvodni kapaciteti i potrebata od nivna revitalizacija, obemot i efikasnosta na investiciite, izvoznata naso~enost i uvoznata zavisnost na proizvodstvoto, obemot i kvalitetot na rabotnata sila, prirodniot resurs i definirawe na prostori za nivna alokacija. Najdinami~en faktor na op{testveniot progres i biten preduslov za natamo{en ekonomski i vkupen op{testven razvoj pretstavuva tehni~ko-tehnolo{kiot prog res. Povisoko i poracionalno koristewe na svetskite tehnolo{ki dostignuvawa i razvojot na nau~nata misla i doma{nite dostignuvawa vo ovaa sfera se sto`eren faktor na idniot industriski razvoj. Nivoto na tehni~ko tehnolo{ka razvienost na zemjata poka`uva ne samo stagnacija tuku i zabele`itelno zaostanuvawe vo sporedba so tehnolo{kata razvienost na drugite zemji vo Evropa. Uvezenite tehnologii vo najgolem del, zaradi dolgogodi{nata upotreba, se ekonomski i fizi~ki zastareni i istro{eni. Sega{noto nivo na tehnolo{ka razvienost uka`uva deka bez pokrupni zafati za obnovuvawe na postojnata tehnika i tehnologija vo idnina ne mo`e da se o~ekuva pobrza dinamika na industriski razvoj. Potrebata za brzi promeni nalo`uva neophodnost za brzo prilagoduvawe na doma{nata industrija so tendenciite vo svetot so cel kompatibilnost na industriskata struktura so razvieniot svet. Investiciite so svoite komponenti, obem, struktura i efikasnost se silna determinanta na industriskiot razvoj i negovo prestruktuirawe. Izrazito visokata limitiranost na sredstvata za investicii bara nivno vlo`uvawe vo pazarno efikasni i fleksibilni mali i sredni kapaciteti so mala kapitalointenzivnost koi se izvozno orientirani i brzo davaat efekti. Iskustvoto od razvienite zemji kako i nau~nite soznanija ka`uvaat deka kadrite so nivoto i kvalitetot na znaewata, nivnata primenlivost vo procesot na proizvodstvo i sposobnosta za sozdavawe novi proizvodi i tehnologii sé pove}e stanuvaat osnoven faktor na proizvodstvoto i inicijatori na razvojot. Ostvaruvaweto na zacrtanite celi na op{tostopanskiot razvoj i posebno razvojot na industrijata neminovno e povrzano so edukativniot proces i pogolemoto potpirawe na toj razvoj vrz znaewata i ume{nosta na rabotnata sila. Odr`liv razvoj na industrijata Odr`liviot razvoj postavuva posebni pravila vo site segmenti na proizvodniot proces vo koi se potrebni radikalni izmeni vo razmisluvawata i organizacijata na rabotewe na menaxerskiot i proizvoden kadar od aspekt na zatvorawe na procesnite ciklusi (site materijali da ostanat vo zatvoren krug), minimalna nabavka na surovinski materijali vo sporedba so postojnata {to }e bide kompenzirano so podobruvawe na infrastrukturata za recikla`a, koja }e obezbedi sobirawe, sortirawe i prerabotka na frleni materijali; namaluvawe na koli~inite na upotreba na fosilnite goriva za energija {to mo`e da se postigne so maksimalna upotreba na potencijalnite alternativni vidovi energija, kako i namaluvawe na energetski intenzivnite sektori ili zapirawe na nivnata ekspanzija; obez beduvawe na maksimalnata trajnost na proizvodite, odbegnuvawe na koristeweto na te{ki i opasni proizvodi i razvivawe na proizvodstvoto na artikli koi mo`at lesno Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 39 da se popravat, prepravat i povtorno koristat. Namaluvaweto ili eliminiraweto na negativnite vlijanija na industrijata vrz `ivotnata sredina podrazbira razvoj na novi procesi i tehnologija na proizvodstvo i modifikacija na ekolo{kite perfor mansi na gotovite proizvodi. Na toa obvrzuva i pottiknuva sé postrogata zakonska regulativa vo oblasta na `ivotnata sredina, postojaniot pritisok za voveduvawe na ekolo{kiot kvalitet na proizvodot, pritisokot na javnosta za smaluvawe na emisijata na zagaduva~ki materii i racionalizacijata na potro {uva~kata na energija. Raspolo`ivite pokazateli za razvojot i razmestenosta na industriskite kapaciteti vo Regionot koj se karakterizira so bogata hidrografija na slivnoto podra~je i obele`je na turisti~ki prostor so nacionalno i me|unarodno zna~ewe, upa tuvaat na potrebata od vospostavuvawe preventiven pristap vo za{titata na `ivotnata sredina, osobeno pogolem stepen na za{tita na kvalitetot na vodite vo Regionot. Prevencijata }e bide naso~ena kon izborot na vidot na industriskiot kapacitet soglasno zakonskata regulativa za vlijanijata vrz `ivotnata sredina i voveduvawe permanenten monitoring za ekolo{kite vlijanija na postojnite proizvodno-tehnolo{ki procesi na industriskite kapaciteti locirani vo Regionot. Nasoki na razvoj na industriskiot sektor Razvojot na industrijata vo naredniot period treba da se potpira vrz pocelosno i poefikasno koristewe na postojnite kapaciteti i nivna revitalizacija, so cel preorientacija na proizvodstvoto soglasno barawata na pazarot i najnovite dostignuvawa na naukata i tehnologijata i vrz prestruktuirawe preku pro{iruvawe na proizvodstvoto so novi proizvodi so povisok stepen na dorabotka vrz osnova na {to }e se obezbedi zgolemuvawe na dohodot, akumulacijata i izvozot. Vo naredniot period industriskiot razvoj se naso~uva kon gradba na mali i sredni kapaciteti koi imaat visoka fleksibilnost, ovozmo`uvaat pove}enamen sko koristewe na tehnologijata, proizvodni iskustva i znaewa, davaat golem pridines vo vrabotuvaweto, odnosno re{avaweto na tehnolo{kite vi{oci, imaat pomali tro{oci na rabotewe, a so toa i pogolema konkurentnost na proizvodite. Naporite za stopanski razvoj na Regionot treba da bidat naso~eni kon sozdavawe poefikasen i odr`liv rast i razvoj na agroindustriskiot sektor. Vrz ovie osnovi za naredniot planski period se predviduva zastapenost na slednata struktura na industriski dejnosti so vospostavuvawe na postojan monitoring na vlijanijata vrz `ivotnata sredina i prezemawe na preventivni merki za spre~uvawe na potencijalniot rizik: – zadr`uvawe na postojnite industriski granki i nivna revitalizacija: energetika, elektro metalna, ma{ino-prerabotuva~ka, drvna, prehranbena, tutunska, industrija za grade`ni materijali, tekstilna, proizvodstvo na proiz vodi od ko`a i guma. Razvojot i unapreduvaweto na struk turata na industriski granki, so soodvetna politika i merki treba da bidat naso~eni kon: – Voveduvawe na komplementarni proizvodni linii, koi }e se nadovrzuvaat na postojnite proizvod ni procesi; – Komplementarna industrija koja }e gi koristi nusproizvodite od drugite proizvodni kapaciteti; – Pro{iruvawe na postojnite kapaci teti i nivno prestruktuirawe so povisok stepen na modernizacija i voveduvawe na novi proizvodni asortimenti so cel zadovoluvawe na vkusot na sovremeniot potro{uva~ i na potrebite na pazarot; – Povisok stepen na finalizacija na surovinite i poluproizvodite; – Pro{iruvawe na proizvodstvoto na mle~ni proizvodi; – Prerabotuva~ki kapaciteti za med i proizvodi od medot; – Izgradba na proizvodni i prerabo tuva~ki kapaciteti od oblasta na ribarstvoto: kapacitet za proizvod stvo na paletirana hrana za ishrana na ribite i kapacitet za prerabotka na sve`a riba; – Obrabotka i konzervirawe na zemjo delskite proizvodi od ruralnite Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 40 naselbi so primena na standardite za proizvodstvo na zdrava hrana; – Proizvodstvo i prerabotka na {um ski plodovi, pe~urki i lekoviti rastenija; – Promena na stopanskata struktura vo nasoka na pottiknuvawe na novi propulzivni granki, lokaciono neut ralni, profitabilni i izvozno orientirani. Prostorna razmestenost na industrijata Optimizacijata i naso~uvaweto na ovaa dejnost vo prostorot treba da se odviva vo soglasnost so identifikacijata i vred nuvawe na lokacionorazvojnite potencijali i ekolo{koto vlijanija vrz prostorot. Spored sovremeniot pristap, vode~ki lokacioni faktori na industrijata se: visokostru~niot kadar, nau~no-istra `uva~kite i visoko obrazovnite insti tucii, univerzitetite, pazarot, krupnata regionalna infrastruktura, urba-nata inovativna infrastruktura (urbanite i lokacionite ekonomii, proizvodnite fon dovi, urbanite servisi, infrastrukturata, kvalitetot na `iveewe, estetskite kvaliteti na gradot itn). Razvojnite i lokacionite pra{awa na industrijata se integralno povrzani i so ekolo{kite kriteriumi i usvoenite principi na odr`livost, niz kategorijata envajronmentalen prostor. Poa|aj}i od toa i od osnovnite paradigmi vo prostornoto planirawe-optimizacija na koristeweto na resursite i efikasnosta na organizacijata na prostorot, nu`no e da se prilagodi i pristapot na lokacionite i ekolo{ki aspekti vo planiraweto na odr`liviot razvoj. Vo uslovi na pazarna alokacija na investiciite, menaxerskite odluki imaat re{ava~ko zna~ewe vo odreduvaweto na potrebite i mo`nostite za zaokru`uvawe ili za disperzijata na postojnite kapaciteti, no i za izgradba na novi. Dodeka Dr`avata so planski i organiziran na~in na {irewe na infrastrukturata i na drugi uslovi za lokacija na proizvodni kapaciteti vo prostorot okolu gradovite i op{to vo po{irokiot ruralen prostor, obezbeduva osnovi vrz koi mo`e da se o~ekuva vo periodot do 2020 g. vo Regionot da se ostvaruva disperzija na industrijata. Pri ova se ima predvid modelot na koncentriranata disperzija, kako vo makroekonomskiot prostor na dr`avata, taka i vo mikroekonomskiot prostor vo poodelnite regioni, polovite i oskite na razvojot, industriskite zoni vo gradskite i ruralnite centri. Vo sovremenitae uslovi i konkretno vo uslovite na Republikata, industrijata e re~isi lokaciono neutralna, odnosno samo del od industrijata e povrzan so surovinskata baza, a najgolemiot del e slobodna vo prostorot i vo konkretnite lokacii. Od lokacionen aspekt, industrijata po svojot karakter e dejnost koja pretpostavuva koncentracija vo opredeleni to~ki (polovi, oski i zoni) na pove}e granki koi koristat zaedni~ka infrastruktura i drugi zaedni~ki slu`bi i servisi, {to pozitivno vlijae vrz ekonomskite efekti. Vakvata koncentracija na industrijata so komple mentaren karakter, ednovremeno e i najpogodniot oblik za za~uvuvawe i unapreduvawe na `ivotnata sredina. Vo ramkite na predvidenite indus triski zoni definirani so postojnite urbanisti~ki planovi i dokumentacii na naselenite mesta od ova podra~je, se prepora~uva locirawe na ~isti tehnologii na proizvodstvo bez da se zagrozuva kvalitetot na vodata, vozduhot i po~vata. Osnoven kriterium za vidot na proizvodstvoto }e bide kvalitetot i strukturata na koristenite goriva i vidot na predlo`enata tehnologija. Spored napravenata valorizacija za potrebata da se obezbedi prostor za smestuvawe i alokacija na stopanski kapaciteti so proizvodna i komplementarna dejnost, kako opredelba so ovoj koncept se predlaga slednata struktura na idnata prostorna distribucija na stopanskite, odnosno industriskite kapaciteti: 1. Alokacija na industriskite objekti vo ramki na postojnite i idni prostori predvideni so planska urbanisti~ka dokumentacija (gene ralni urbanisti~ki planovi, urba nisti~ki planovi za naseleni mesta, urbanisti~ki planovi za stopanski kompleksi von naseleni mesta itn.). Vo ovaa kategorija spa|aat pros torite so stopanska namena vo gradskite urbani i ruralni centri: Ohrid, Struga, Resen, Vev~ani, Bel~i{ta i site naselbi za koi postoi ili }e se donese validna urbanisti~ka dokumentacija so Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 41 definiran prostor za stopanska namena; 2. Distribucija na stopanskite aktiv nosti, pred sé industriskite i na niv komplementarnite so pro{iruvawe na postojnite industriski zoni ili oformuvawe na novi prostori za stopanska namena so pomali povr{ini za lokacija na disper zirani pogoni ili mali stopanski kompleksi: – Vo op{tina Ohrid, atarot na selo Kosel so pro{iruvawe na postojnata zona za stopanska namena i na podra~jeto pome|u naselbite Zavoj i Svini{te; – Vo op{tina Struga, kako dopol nitelen prostor za locirawe na disperzirani industriski pogoni se predlaga atarot na naselbite: Radoli{ta, Delogo`di i Lukovo; – Vo op{tina Resen mo`ni prostori za locirawe na disperzirani indus triski pogoni se atarite na naselenite mesta: Qubojno, Krani Podmo~ani, Carev Dvor i Stewe; – Vo op{tina Debarca lokacii so vakva namena se planiraat na atarot na naselenoto mesto Me{ei{ta i Izdeglavje i na podra~jeto na atarite na selata Botun, Bel~i{te i Novo selo. – Vo op{tina Vev~ani vakvi kapa citeti se predviduva da se lociraat na atarot na samata op{tina koja pretstavuva edinstveno naseleno mesto vo op{tinata. Predlo`enite lokacii se alternativni re{enija za prostori so rabotna funkcija za obavuvawe na proizvodni i na niv komplementarni aktivnosti. Konkretnite lokacii (so precizirawe na ~ij atar od naselenite mesta vo ramki na predlo`eniot planski prostor i so kolkava povr{ina) }e bidat utvrdeni so soodvetna planska urbanisti~ka dokumentacija od ponisko nivo i vo soglasnost so neophodnata zakonska regulativa i opredelbite zacrtani so Prostoren plan na Ohridsko Prespanskiot region. Op{tiot stav vo odnos na planiraweto na potrebnite povr{ini za industrija i servisi e deka treba da se uva`uva postojnata prostornoplanska dokumentacija so koja ve}e se rezervirani povr{ini za industrija i uslugi. Pri utvrduvaweto na idnite novi povr{ini so stopanska namena, so urbanisti~kata dokumentacija od ponisko nivo, treba da se zemat vo predvid i site ostanati ~initeli koi ja uslovuvaat lokacijata na industrijata i servisite kako {to se zonite za za{tita, za{titata na prirodnite vrednosti, razvienosta i snabdenosta so infrastruktura, poedine~ nite i op{ti interesi na investitorot, razvojnite stopanski programi na gradovite i op{tinite i sl. 2.8. Tercijarni dejnosti Pojdovni osnovi Promenite vo razvojot i organizacijata na tercijarnite dejnosti determinirani so izmenite i transformacijata na op{tes tveno-ekonomskiot sistem postaven vrz mehanizmot na deluvawe na pazarnite zakonitosti, uslovi promena vo na~inot na `iveewe i delovno rabotewe na nase lenieto. Ovie promeni se reflektiraat i vo strukturata na stopanskite dejnosti, kade {to pokraj materijalnoproizvodnite, se izdvojuvaat dejnostite vo tercijarniot i kvartarniot sektor ~ie {to zaedni~ko obele`je e obavuvaweto na prometot i davawe na uslugi. Razvojot na tercijarniot sektor usloven e od razvojot i dinamikata na materijalnoto proizvodstvo, stepenot na urbaniziranosta, od na~inot na `iveeweto i nivoto na standardot na naselenieto. So porastot na `ivotniot standard se zgolemuva i pobaruva~kata na uslugite, a so podobruvaweto na kvalitetot na `iveeweto sé pove}e se vrednuvaat nematerijalnite uslugi so {to se stimulira pobrziot razvoj na tercijarniot, odnosno kvartarniot sektor. Trgovijata e uslu`na dejnost koja e komplementarna i go prati razvojot na proizvodnite dejnosti. Osnoven ~initel na razvojot i razmestenosta na trgovskata dejnost e koncentracijata i intenzitetot na pobaru va~kata. Spored postojnata prostorna distribucija na proda`niot prostor, skoro Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 42 sto procentno u~estvo vo obavuvaweto na trgovskata dejnost ostvaruvaat gradovite Ohrid, Struga i Resen, potoa so minimalen procent sledat op{tinite Vev~ani i Debarca. Vrz intenzitetot i obemot na prometot vo turisti~kite mesta zna~ajno e vlijanieto na zgolemenata pobaruva~ka vo tekot na letnite meseci zaradi prisustvoto na turisti~kite posetiteli, doma{ni i stranski. Idniot razvoj na trgovijata treba da bazira na kvalitativni promeni vo nasoka na specijalizacija, okrupnuvawe i soodvetna razmestenost na dejnosta na trgovijata na malo i golemo, so cel zadovoluvawe na potrebite na kupuva~ite na prostorot na Regionot, kako i primena na evropskite standardi za kvalitetno izvr{uvawe na uslugite. Osovremenuvaweto na ovaa uslu`na dejnost vo planskiot period treba da se naso~i kon transportirawe na kupenata stoka do korisnikot, kreditirawe na proda`bata i drugo so {to }e se pospe{i razvojot i }e se podigne nivoto na zadovoluvawe na sovremenite potrebi na kupuva~ot vo korelacija so porastot na standardot na naselenieto i menuvaweto na negovite naviki, a istovremeno i zadovoluvawe na potrebite na turistite koi se zna~ajni ~initeli vo razvojot na ovaa dejnost vo Regionot. Razvojot na trgovijata na golemo e neophoden preduslov vo zaokru`uvaweto na procesot na reprodukcija. Ovaa dejnost e komplementarna kako na razvojot na industrijata taka i na razvojot na zemjodelstvoto osobeno vo sferata na organizirawe otkup i plasman na zemjo delskite proizvodi. Nedovolnata razvi enost na trgovijata na golemo na prostorot na Regionot negativno se odrazuva na perspektivniot razvoj na pove}e vidovi dejnosti. Zanaet~istvoto vo ramkite na stopanskite aktivnosti e dejnost vo koja se obavuvaat razni vidovi uslugi za podmiruvawe na odredeni potrebi na naselenieto, kako i uslugi za normalno funkcionirawe i razvoj na nekoi granki na stopanstvoto. Zanaet~istvoto se javuva i kako proizvoditel na razni stoki za {iroka potro{uva~ka vo pomali serii i po{irok asortiman. Razvojot na zanaet~istvo ne e avtonomen, toj e vo korelacija so razvojot na vkupnoto stopanstvo, posebno industrijata i grade`ni{tvoto koi se negovite glavni konsumenti. Isto taka zna~ajna e ulogata i vlijanieto na zanaet~iskata dejnost osobeno vo zgolemuvaweto na ponudata i asortimanot na razni suveniri i drugi zanaet~iski proizvodi prisutni tradici onalno na turisti~kiot pazar vo Ohridsko Prespanskiot region. Na podra~jeto na Ohridsko-Prespan skiot region, zanaet~istvoto kako i drugite dejnosti od tercijarniot sektor bele`i stagnacija pa duri i zaostanuvawe vo stopanisuvaweto. Brojot na vrabotenite bele`i postojano namaluvawe vo periodot na strukturnoto prilagoduvawe na stopanstvoto i reformskite promeni. Vo oblasta na zanaet~istvoto vo planskiot period se o~ekuva, pred sé, sega{nata nedovolna organiziranost kvalitativno da se podobri so ponaglaseno prestruktuirawe vo delot na li~nite uslugi vo doma}instvata, pogolema specijalizacija vo delot na proizvodnoto zanaet~istvo, ponatamo{en prodlabo~en razvoj na tradicionalnite zanaeti i ednovremeno negova ramnomerna distribucija vo prostorot na celiot Region. Zna~ajni potencijali postojat vo obnovuvawe i unapreduvawe na starite zanaeti karak teristi~ni za ovoj prostor i razvivawe na zanaet~iskoto proizvodstvo na specifi~ni suvenirski proizvodi so atributi pre poznatlivi za kulturata na narodite i prirodnite ubavini na ovoj kraj (filigranstvoto, ohridskite biseri, kopa ni~arstvoto, tkaja~kiot zanaet, grn~ar stvoto i drugo). Celi Postavuvaweto na celite na idniot razvoj i razmestenost na trgovskite i zanaet~iski aktivnosti vo Regionot bazira na pretpostavkite i mo`nostite za podobruvawe na uslovite za stopanisuvawe, dinamizirawe na obemot i strukturata na ekonomski razvoj i porast na li~niot i `ivoten standard na naselenieto. Vrz ovie pretpostavki i mo`nosti, se postavuvaat slednite celi na idniot razvoj na ovie dejnosti: – Poramnomerna i poracionalna pros torna razmestenost; – Modernizacija na tehnologijata na rabota na trgovskite subjekti i Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 43 osovremenuvawe na proda`nite pros tori; – Zadovoluvawe na potrebite na korisnicite na uslugi i nivno efektuirawe za pokratko vreme i na pomali distanci do krajnite koris nici; – Inovirawe na organizacijata na rabota so primena na marketingot i menaxmentot vo raboteweto; – Pogolema kreativnost vo odr`uvawe to i razvojot na starite tradicional ni zanaeti karakteristi~ni za Regionot; – Stimulirawe na razvojot na ovie dejnosti so odredeni ekonomski merki na Dr`avata za vklu~uvawe na lokalnoto naselenie vo otvarawe na novi mali biznisi vo ovie stopanski oblasti. Planski opredelbi Razvojot na trgovijata i zanaet~istvoto e vo interaktivna sprega so dinamikata na razvoj na vkupnoto stopanstvo i procesot na urbanizacija kako na gradskite sredini taka i na ruralnite naselbi. Pazarot preku zakonitostite na ponudata i pobaruva~kata istotaka ima silno vlijanie vrz obemot i strukturata na promet na proizvodite i uslugite vo ovie dejnosti i nivnoto prostorno razmestuvawe. So zgolemuvawe na ekonomskata mo} na dr`avata i standardot na naselenieto ovie dejnosti ostvaruvaat generativni efekti vo progresot i pozitivni promeni na stopanskata struk tura na lokalno, regionalno i nacionalno nivo i pribli`uvawe do nivoto na razvienost na sovremenite razvieni zemji. So procesot na transformacija na stopanskiot sistem vrz pazarni osnovi ostvaren e podem na privatnoto pret priemni{tvo. Se otvaraat novi privatni firmi vo oblasta na trgovijata i zanaet~istvoto, koi spored karakterot na dejnosta pretstavuvaat potencijal za poefikasno vr{ewe na uslugite i zadovoluvawe na potrebite na korisnicite na uslugi. Ekonomskiot razvoj, stopanskata i investiciona aktivnost vo proizvodniot sektor i povisokoto nivo na `ivotniot standard na naselenieto vo naredniot period }e pretstavuva preduslov za razvoj na ovie uslu`ni dejnosti, nivna nadgradba i povisok standard i kvalitet na uslugite {to gi nudat. Trgovijata kako komplementarna dejnost na materijalnoto proizvodstvo bele`i postojani promeni pod vlijanie na deluvaweto na pazarnite ekonomski zakonitosti. Prostornata razmestenost na trgovskata mre`a e uslovena od koncen tracijata na pobaruva~kata koja e dominantna vo najgolemite urbani centri: Ohrid, Struga i Resen itn. Potrebata za zadovoluvawe na osnovnite potrebi na naselnieto od ovoj vid na dejnost pri razvoj na privatnata inicijativa vrz pazarni osnovi pridonese za otvarawe na pove}e mali kolonijalni prodavnici i drug uslu`en prostor i vo drugite naseleni mesta vo Regionot, koi se karakteriziraat so nizok standard pa duri i minimalni uslovi za ostvaruvawe na dejnosta. Vo naredniot period razvojot na idnata mre`a na objektite na trgovijata na golemo i malo, }e se temeli vrz kvalitativni promeni vo specijalizacijata i okrupnuvaweto na trgovskita mre`a so cel adekvatno zadovoluvawe na potrebite na korisnicite na uslugi na celiot prostor na Regionot. Vo idnina neophodno e da nastane procesot na horizontalna i vertikalna integracija na trgovskite pretprijatija i nivna specijalizacija. Trgovskite pretprijatija na golemo treba da go sledat razvojot na industriskite dejnosti i osobeno da pomognat vo re{avaweto na osnovnite problemi vo zemjodelstvoto plasmanot na zemjodelskite proizvodi. Imeno nedovolnata razvienost na trgovijata na golemo na prostorot na Regionot vo dosega{niot period negativno se odrazuva{e na perspektivniot razvoj na zemjodelskoto proizvodstvo, i mo`ebi toa e edna od pri~inite {to nedovolno ili voop{to ne se koristat nekoi od prirodnite potencijali za kvalitetno proizvodstvo na odredeni vidovi zemjo delski proizvodi. Przemaweto na plasmanot od trgovskite pretprijatija na golemo so izgradeni ladilnici i skladi{ni smestuva~ki kapa citeti }e pridonese za nadminuvawe na ovoj problem. Vakvi distributivni centri treba da se lociraat vo periferijata na pogolemite naseleni mesta (gradskite naselbi), da bidat vo blizinata na glavnite magistralni pati{ta i so niv da se povrzani so lokalni pati{ta ili `eleznici, zaradi Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 44 zabrzuvawe na protokot na stokite od otvorenite povr{ini, skladi{tata i do distributivnite centri. Inicijativa za vakov centarberza za zemjodelski proizvodi ve}e postoi vo gradot Resen i realizacijata na ovaa ideja }e dade pridones za podobra organizacija na plasmanot na zemjodelskite proizvodi (konkretno jabolkata), a so toa i unapreduvawe na rabotata na proizvodniot i trgovski sektor kako klu~en faktor za pottiknuvawe na ekonomskiot razvoj na op{tinite i Regionot. Perspektivi za razvoj na trgovskata dejnost se otvaraat so prezemawe i pro{iruvawe na nejzinite aktivnosti vo domenot na ~uvaweto, sortiraweto i oplemenuvawe na proizvodite, razmeruvawe, konfekcionirawe, pakuvawe i sli~no. Ovie aktivnosti mo`e da se primenat pri otkupot i proda`bata na zemjodelskite proizvodi karakteristi~ni za ovoj Region: jabolkata, no i drugi proizvodi za koi postoi perspektiva so prevzemawe na soodvetni merki i aktivnosti kako kru{ite, orevite i {umskite plodovi za koi vo ovoj kraj postojat povolni uslovi za razvoj. Na prostorot na Ohridsko Prespanskiot region postoi potreba za formirawe na najmalku eden stokovno distributiven centar koj bi ovozmo`il pretovar, skladi{tewe i racionalna distribucija na {irok asortiman na stoka. Centarot bi gi obedinil site bitni logisti~ki aktivnosti vo distribicijata i transportot na stokata. Lokacijata treba da se izbira na prostor kade se vkrstuvaat vozdu{niot, patniot i `elezni~kiot soobra}aj. Najpovolni uslovi postojat vo blizina na Aerodromot "Sv. Apostol Pavle". Vo oblasta na trgovijata na malo, neophodno e inovirawe na organizacijata i tehnologijata na rabota i voveduvawe na novi formi na proda`ba preku katalog i ambulantnata trgovija so cel zgolemuvawe na proda`bata vo site sredini, osobeno vo selskite naselbi kade obemot na promet e relativno mal. Razvojot na ovaa uslu`na dejnost vo nasoka na transportirawe na kupenata stoka do korisnikot, kreditirawe na proda`bata i dr. }e vlijae na zgolemuvawe na prometot vo trgovijata i podigawe na standardot na zadovoluvawe na sovremenite potrebite na kupuva~ot. Trgovijata vo naredniot period osven izvr{uvaweto na posredni~ka funkcija }e se kompletira so dopolnitelni funkcii koi se sostaven del na sovremenoto rabotewe na ovaa dejnost. Taka, vo izvr{uvaweto na prometno komercijalnata aktivnost osven trgovski pretprijatija u~estvuvaat i: – pretprijatija koi {to na trgovskite i proizvodstvenite organizacii im davaat uslugi za vr{ewe na promet i – posebni formi na prometni organi zacii. Vo prvata grupa se vbrojuvaat pretprijatija koi {to vo potesna smisla vr{at uslugi vo prometot, a toa se: trgovski agencii, posredni~ki pretprijatija, komisioni, {pedicii, pretprijatija za kontrola na kvalitetot, pretprijatija za marketing, uslugi i dr. Vtorata grupa ja so~inuvaat pretpri jatijata koi obezbeduvaat koncentracija na ponudata i pobaruva~kata na pazarot, so {to se ovozmo`uvaat racionalizacii vo prometnata cena, pred se preku porealno formirawe na cenite. Vo vakvite specifi~ni pretprijatija spa|aat: aukciite, saemite, stopanski izlo`bi i pazarite na golemo i malo. Vo razvojot na maloproda`nata mre`a treba da se koristi transferot "knowhow" od razvienite zemji, koj ovozmo`uva transfer na sovremeni metodi na raboteweto vrz principite na moderniot marketing, distributivni tehniki, menax mentot itn. Razvojot na zanaet~istvoto e nedelivo vrzan so vkupniot razvoj na stopanstvoto. So svoite proizvodni i uslu`ni aktivnosti, zanaet~istvoto e dejnost komplementarna na pove}e stopanski dejnosti i istovremeno neposreden ~initel vo zadovoluvaweto na odredeni potrebi na naselenieto. Vo dosega{niot period ne se obrnuva{e dovolno vnimanie na razvojot i organizacijata na ovaa tercijarna dejnost. Vo naredniot period, so adekvatni merki na ekonomskata i osobeno urbanata politika potrebno e da se stimulira razvojot so ponaglaseno prestruktuirawe vo delot na li~nite uslugi vo doma}instvata i pogolema specijalizacija vo delot na proizvodnoto zanaet~istvo. So za`ivuvawe na stopanskata aktiv nost i sozdavawe uslovi za razvoj na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 45 industrijata, grade`ni{tvoto i turizmot i zemjodelstvoto }e se pottikne razvojot na proizvodnoto zanaet~istvo koe treba brzo da se prilagoduva na potrebite na korisnicite so pocelosno i kvalitetno zadovoluvawe na barawata za vidot i strukturata na proizvodite i uslugite {to gi nudi. Zna~ajno vnimanie vo razvojot na znaet~istvoto vo naredniot period treba da se posveti na za~uvuvawe i razvivawe na starite zanaeti karakteristi~ni za ovoj kraj: filigranstvoto, kopani~arstvoto, tkaja~kite dejnosti, ohridskite biseri, freskoslikarstvoto, doma{noto rakotvo rewe i sl. koi svedo~at za kreativnosta i tradicijata za razvoj na ovie dejnosti vo Regionot. Istotaka treba da se pottikne zanaet~iskoto proizvodstvo na specifi~ni suvenirski proizvodi koi }e gi nosat atributite na kulturata i tradicijata na narodite i na prirodnite ubavini na ovoj kraj, so obezbeduvawe soodveten prostor na nivo na sekoja naselba. Tradicionalnoto i umetni~ko zanaet ~istvo (kopani~arstvoto, izrabotka na ikoni, tkaewe i drugo) treba posebno da se razviva i stimulira, so obezbeduvawe adekvaten prostor za rabota, izlo`uvawe i proda`ba pod povolni uslovi i na lokacii koi se dostapni osobeno na turistite. So nivno locirawe i grupirawe na edno mesto }e se ovozmo`i sozdavawe na posebno atraktivni punktovi vo gradovite, koi }e bidat privle~ni za turistite. Idnata prostorna struktura na trgovskata i zanaet~iskata dejnost }e bide determinirana od postojnata mre`a na sistemot na naselbi koja vo uslovi na podinami~en ekonomski razvoj vo naredniot period }e pridonese za pozabrzan raste` na prometot i pobrz tehnolo{ki razvoj so otvarawe na pogolemi, moderno uredeni proda`ni i skladi{ni kapacitetii, pogolem obem i struktura na artikli i uslugi. Osnovni principi na organizacija na dejnostite pretstavuvaat: – Optimizirawe na prostornata dis perzija na proda`niot prostor i prostorot na drugite uslu`ni dejnosti preku prostorna redis tribucija na kapacitetite so cel da se obezbedat najpovolni distanci do mestoto na `iveewe na korisnicite; – Pro{iruvawe na ponudata na stokite i uslugite; – Koncentracija i specijalizacija na objektite (proizvodni i uslu`ni); – Primena na sovremenite metodi vo organizacijata na proda`bata i davawe na uslugite; – Podigawe na standardot na uslugite vo oblasta na trgovijata i zanaet~istvoto; – Zadr`uvawe na lokacijata i avten ti~nosta na tradicionalnite stari zanaet~iski du}ani. Koncepcijata za razvoj i razmestenost na trgovskata i zanaet~iska dejnost predviduva locirawe na trgovski i uslu`ni centri i pomali objekti vo urbanite sredini, na glavnite vlezni i izlezni pravci od gradovite: Ohrid, Struga i Resen, po dol`inata na glavnite gradski trgovski ulici, vo blizina na atraktivnite turisti~ko-rekreativni lokaliteti pridru `eni so komplementarni sodr`ini i osobeno promoviraweto na tradicionalnite zanaeti karakteristi~ni za ruralnite sredini. Vo stopanskite zoni predvideni so generalnite urbanisti~ki planovi se o~ekuva pogolem interes za izgradba na skladi{ta i distributivni centri. Razvojot na ovie stopanski dejnosti spored konceptot na ovoj Prostoren plan }e bide naso~en kon site prostori so komplementarni funkcii kade {to postojat mo`nosti za nivno locirawe vo soglasnost so osnovnite principi na pazarno rabotewe, odr`liv razvoj i za{tita na `ivotnata sredina. Pri izborot na konkretni lokacii za organizacija na tercijarnite dejnosti osnoven princip e: dobli`uvawe na proda`niot prostor i drugi uslugi do mestoto na `iveewe na naselenieto, koncentracija i specijalizacija na objektite (trgovski i uslu`ni), pro {iruvawe na asortimanot na stokite i uslugite i sovremena tehnologija vo organizacija na plasmanot i proda`bata. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 58 2.9. Naselenie Pojdovni osnovi Naselenieto spa|a me|u osnovnite elementi na koi bazira predviduvaweto na idnata organizacija na prostorot i pretstavuva najbiten faktor na idniot razvoj. Utvrduvaweto na konceptot na prostornata organizacija, ureduvaweto i koristeweto na teritorijata na Regionot zavisi od razvojot, strukturnite promeni i prostornata distribucija na naselenieto. Vrz obemot, dinamikata, strukturata i prostornata razmestenost na naselenieto vlijaat pove}e faktori. Vo osnova, nivoto na stopanskata i socijalna razvienost sozdava i specifi~ni uslovi za razvojot i intenzitetot na dvi`eweto na naselenieto. Istovremeno vlijae vrz negovata aktivnost, prostorna mobilnost i dr. i na toj na~in sozdava uslovi i mo`nosti za razli~na demografska i ekonomska struktura kaj soodvetnoto naselenie, od edna strana, a od druga, mo`nosti za razli~na koncentracija, odnosno distribucija na naselenieto vo dadeniot prostor. Prostornata razmestenost, pak, na naselenieto, od svoja strana ja nametnuva potrebata od soodvetna organizacija na razli~ni aktivnosti koi pretstavuvaat neophodni preduslovi za normalno odvivawe na `ivotot na opredelena teritorija. Vo toj kontekst, prou~uvaweto na naselenieto, negovata dinamika i strukturnite promeni, treba da uka`e na specifikite vo demografskiot razvoj i nivnoto zna~ewe od aspekt na organizirawe na prostorot. Spored Popisot na naselenieto, doma}instvata, stanovite i zemjodelski stopanstva vo Republika Makedonija vo 2002 god. i spored administrativno teritorijalnata organizacija na lokalnata samouprava od 2004 god., vo Ohridsko prespanskiot region, `iveat 143.890 `iteli. Dinamikata na porastot na naselenieto vo periodot 19712002 godina iznesuva indeksno izrazena 113,5 t.e. 0,4% prose~no godi{no. Prirodnoto dvi`ewe na naselenieto, analizirano preku pokazatelite na natalitetot, mortalitetot i prirodniot prirast, poka`uva tendencija kon postojano namaluvawe na stapkite, {to rezultira so relativno pobaven proces na reprodukcija na naselenieto i vo podra~ja koi imaat visoki stapki na natalitet i priroden prirast. Migracionoto saldo vo 2002 god. e pozitivno vo site op{tini, osven vo Vev~ani, a zgolemeno e na nivo na regionot vo odnos na 1994 god. Spored Popisot od 2002 god., vo Regionot strukturata na naselenieto po pol vo site op{tini e re~isi uramnote`ena (49,7% ma`i i 50,3% `eni). Prirodnite i migraciskite dvi`ewa na naselenieto pridonele za negova neramnomerna teri torijalna razmestenost i koncentracija. Najgolemo u~estvo vo vkupnoto naselenie na Regionot ima op{tinata Struga (44,0%), potoa sledat Ohrid (38,7%), Resen (11,6%), Debarca (3,8%) i Vev~ani (1,9%). Spored strukturata po nacionalna pripadnost, vo op{tinite Ohrid, Vev~ani, Debarca i Resen dominira makedonskata populacija, dodeka Albancite imaat najgolemo u~estvo vo Struga. Prose~nata gustina na naselenost na nivo na Regionot iznesuva okolu 80 `/km2. Vo odnos na kulturolo{kite belezi na naselenieto, karakteristi~no e visoko u~estvo na kategorijata lica so osnovno obrazovanie, dodeka procentot na nepis meni lica iznesuva 3,1. Celi Od aspekt na organizacija, koristewe, ureduvawe i za{tita na prostorot na Regionot, dolgoro~ni i prioritetni celi na demografskiot razvoj se slednite: – Stimulirawe na porast na nase lenieto so nizok natalitet i sozdavawe uslovi za odr`liv demog rafski razvoj; – Natamo{no namaluvawe na smrt nosta, osobeno kaj doen~iwata, i prodol`uvawe na traeweto na `ivotot; – Podobruvawe na strukturite i teritorijalnata razmestenost na naselenieto; – Zgolemuvawe na stepenot na eko nomskata aktivnost na raboto sposobnoto naselenie; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 46 – Sevkupna revitalizacija na de mografski najzagrozenite i stra te{ki zna~ajnite podra~ja (ridsko planinski i pograni~ni podra~ja); – Permanentno podobruvawe na struk turnite i drugi belezi na naselenieto. Planski opredelbi Utvrduvaweto na konceptot na prostornata organizacija, ureduvaweto i koristeweto na teritorijata na Regionot zavisi od razvojot, strukturnite promeni i prostornata distribucija na naselenieto. Vrz osnova na izvr{enata prognoza za brojot, strukturata, tempoto na raste`ot, kriteriumite za razmestuvawe i podvi` nosta, treba da se poka`e prostorno vremenskata komponenta na ostvaruvawe na idnata organizacija i ureduvawe preku demografskiot aspekt. Me|utoa, ovoj aspekt e mo{ne stohasti~en i te{ko e da se dojde do fiksni elementi koi odreduvaat stabilni uslovi na idnoto razmestuvawe i podvi`nost na naselenieto. Edinstvenata aktivna populaciona politika treba da pridonese za svesno i sakano roditelstvo, za podobruvawe na `ivotnite i rabotnite uslovi na nase lenieto i za usoglasen demografski, socijalen i stopanski razvoj na Regionot. Analizata i proekcijata na demograf skite karakteristiki bazira vrz raspolo `ivata statisti~ka dokumentacija, vo najgolem del vrz rezultatite od popisite na naselenieto, dosega{nite parcijalni prou~uvawa na oddelni podra~ja i nivnite belezi, raspolo`ivata literatura od ovaa oblast koja se odnesuva na predmetnoto podra~je, kako i vrz soodvetna literatura za nekoi na~elni karakteristiki, metodo lo{ki re{enija i dr. Vrz baza na navedenite premisi se predviduva deka vo 2020 god. vkupnoto naselenie vo Regionot }e iznesuva kako {to sledi vo tabelata: Tabela 21. Demografska proekcija po op{tini i prose~na godi{na stapka na porast Op{tina 2002 g. 2020 g. Prose~na stapka na porast (vo %) Ohrid 55.749 60.000 0,4 Debarca 5.507 6.000 0,4 Struga 63.376 69.000 0,5 Vev~ani 2.433 3.500 2,0 Resen 16.825 18.000 0,4 Region 143.890 156.500 0,5 Doma}instva Soglasno porastot na brojot na vkupnoto naselenie i promenite na negovite strukturi, se o~ekuvaat promeni i vo strukturata na doma}instvata.Tie promeni, pred se, }e proizlezat od planiraweto na doma}instvata i drugi ekonomski i socijalni faktori. Vakvite pretpostavki impliciraat relativno pobrz porast na brojot na doma}instvata, od edna strana, a od druga, trend kon postojano namaluvawe na prose~niot broj ~lenovi po edno doma}instvo. Tabela 22. Proekcija na doma}instva i prose~na golemina na doma}instvoto do 2020 g. Op{tina Broj na doma}instva Prose~na golemina na edno doma}instvo Ohrid 17.647 3,4 Resen 5.454 3,3 Struga 16.428 4,2 Vev~ani 875 4,0 Debarca 2.142 2,8 Region 42.546 3,6 Rabotosposobno naselenie Promenite vo starosnata struktura predizvikuvaat promeni vo rabotosposob niot kontingent na naselenieto. Kako demografska ramka na vkupnata raspo lo`iva ponuda na rabotnata sila, toj e zna~ajna kategorija koja treba da se ima predvid pri aproksimacija na poten cijalnite rabotni resursi. Od obemot i intenzitetot na prilivot na novite generacii zavisi i potrebata od pogolem Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 50 stepen na aktivirawe na rabotosposobni lica. Tabela 23. Proekcija na rabotosposobno naselenie do 2020 godina u~estvo vo vkupnoto naselenie Op{tina Rabotosposobno (% od vkupno) Ohrid 58,0 Debarca 47,0 Struga 54,0 Vev~ani 60,0 Resen 53,0 Region 54,4 Osnovni kulturolo{ki belezi Po~ituvaj}i gi dosega{nite dvi`ewa kaj osnovnite kulturolo{ki belezi na naselenieto, mo`at da se o~ekuvaat pointenzivni promeni vo odnos na pogolem opfat na decata vo osnovni u~ili{ta. Toa pretpostavuva pogolema aktivnost na toj plan vo naredniot period, imaj}i ja predvid i pretpostavkata za potrebata od povisoko nivo na obrazovanie i vo oblasta na zemjodelskata dejnost. Isto taka se nametnuva i potrebata za kompletno opfa}awe na idnite generacii vo srednite u~ili{ta (Soglasno noviot Zakon za srednoto obrazovanie), so soodvetno plansko naso~uvawe od aspekt na potrebite na stopanstvoto. So toa bi se odbegnala opasnost od suficitarnost na raspolo `ivite kadri, koja denes pretstavuva seriozen problem, osobeno vo pomalite op{tini, pri re{avaweto na pra{awe na vrabotuvaweto. Identi~ni napori treba da se pravat i vo odnos na fakultetski obrazovanite kadri, bidej}i naredniot period }e bara pogolema organiziranost vo planiraweto na potrebnite kadri vo soodvetnata op{tina, a za nekoi profili }e bide potrebna i me|uop{tinska sorabotka. Mo`nosti za redistribucija na naselenieto spored op{tite stopanski dvi`ewa Teritorijalnata mobilnost na naselenieto vo Regionot i negovite podra~jaop{tinite, vo izminatiot period se odvivala zavisno od stepenot na razvienost, odnosno mo`nostite za akti virawe na rabotosposobnoto naselenie. Na toa vo golema merka vlijaele tradicijata na iseluvawe, potoa pogolemata profe sionalna mobilnost i dr. Me|utoa, zemjodelskata aktivnost deluvala smiru a~ki na intenzivnite emigracioni procesi. Trgnuvaj}i od dosega{nite dvi`ewa, so sigurnost mo`e da se pretpostavi u{te pogolemo smiruvawe na teritorijalnata mobilnost nadvor od op{tinskite granici, odnosno nadvor od granicite na Regionot. Pritoa, ne se isklu~uva mo`nosta za prodol`uvawe na migracijata selograd, za postignuvawe na povisok stepen na urbanizacija po pat na optimalen broj na `itelite vo gradovite, osobeno vo srednite i pomalite gradski centri. Modeli za prostorna organizacija na naselenieto Prostornata razmestenost na nase lenieto sekoga{ mo`e da sozdade jasna slika za negovata geografska raspredelba na odredena teritorija vo odredeno vreme. Taa slika brzo se menuva i treba da se nabquduva vo pove}e etapi. Zatoa, taa e naglasena istoriska kategorija i treba evolutivno da se poznava za da se sfati sega{nosta, no i da mo`e da se predvidi ona {to }e se slu~i vo idnina. Mnogu od ve}e poznatite tendencii imaat pozitiven karakter: porast na stepenot na urbanizacija, transformacija na zemjo delskoto naselenie i drugo, no nekoi imaat i negativni posledici. Imeno, mnogu podra~ja poradi populaciskiot rast ostvarija superkoncentracija na naselenie, dodeka pak drugi se intenzivno isprazneti. Seto toa predizvikuva i mno{tvo na ekonomski i socijalni problemi. Zatoa, postojano se nametnuva potrebata od racionalna i ramnomerna prostorna raspredelba na naselenieto, koja pak mora da se zasniva na modeli na razvojot na tehni~kata infrastruktura, modeli na sistemot na naselbi, modeli na lokacija na sekundarnite dejnosti, modeli za isko ristuvawe na zemji{teto i drugo. Populaciska politika Dosega{nite istra`uvawa uka`uvaat na postoewe na nepovolni trendovi na nekoi demografski karakteristiki, vrz koi edinstveno mo`e da se intervenira preku aktivnata populaciona politika, kako: priroden prirast na naselenieto povisok vo odnos na porazvienite regioni, neto stapka na reprodukcija na vkupnoto naselenie Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 48 razli~na kaj nedovolno razvienite socioekonomski i drugi strukturi i dr. Trgnuvaj}i od opredelbata deka populaciskata politika preku sistem na merki i aktivnosti treba da vlijae vrz prirodniot prirast, se ocenuva deka za obezbeduvawe na planski razvoj i izlez od sostojbata na nerazvienost, se nametnuva vodewe aktivna populaciska politika vo soglasnost so mo`nostite za socio ekonomski razvoj na Regionot. Vo ovie ramki treba da se vodi edinstvena populaciska politika so diferenciran pristap i merki po oddelni podra~ja, so cel da se postigne optimalizacija vo koristeweto na prostorot i resursite, humanizacija na uslovite za semejniot i op{testven `ivot na naselenieto, namaluvawe na migraciite, kako i soz davawe na uslovi za poramnomeren razvoj na Regionot. Vo prv red naselenieto treba da ja prifati neophodnosta za menuvawe na reproduktivnoto odnesuvawe i potrebata od prevzemawe merki kako preduslov za ostvaruvawe na pozna~ajni efekti vo naredniot period. Usoglasuvaweto na prirodniot prirast so odr`liviot demografski razvoj na Regionot, treba da ovozmo`i natamo{ni pozitivni promeni vo semejstvoto i podobruvawe na polo`bata na `enata i decata. So cel biolo{kata reprodukcija na naselenieto vo Regionot da stane racio nalna, merkite na populacionata politika treba da bidat kompleksni i regionalno diferencirani, da se vklopuvaat vo razvojnite dokumenti i da se soobrazuvaat so regionalnite razliki na demografski, ekonomski i socijalen plan. Menuvaweto na sega{nite odnesuvawa na obnovuvawe na naselenieto i potrebata od sozdavawe model na sovremeno semejstvo so prose~en broj od okolu 2,2 deca, pretstavuva dolgoro~en i slo`en proces na usoglasuvawe na li~nite i zaedni~ki potrebi i interesi na gra|anite. Spored toa, na Regionot mu e potrebna kompleksna, dolgoro~na, aktivna i efi kasna populaciona politika. Edna od osnovnite dolgoro~ni nasoki vo vrska so populacionata politika treba da bide pogolemo koristewe na ~ove~kiot kapital vo ekonomskiot razvoj. Toa mo`e da se ostvari so zabrzan ekonomski razvoj i zgolemuvawe na stepenot na ekonomskata aktivnost na rabotosposobnoto naselenie. Takov razvoj rezultira so podigawe na `ivotniot standard i menuvawe na sfa}awata na lu|eto za sopstvenata reprodukcija. Iznesenite demografski sostojbi nalagaat potreba vo ramkite na dolgoro~nite nasoki na populaciska politika da se vklu~at i aktivnosti za planirawe na semejstvoto. So planiraweto na semejstvoto se nastojuva individualniot odnos sprema pravoto na ra|awe, kako edno od osnovnite ~ovekovi prava, da se dovede vo sklad so mo`nostite i razvojnite potrebi na zemjata, so cel da se podobruva kvalitetot na `ivotot. 2.10. Urbanizacija i sistem na naselbi Pojdovni osnovi Procesot na urbanizacija e eden od dominantnite procesi na vkupniot op{testvenoekonomskiot razvoj. Vo svojata kompleksnost, determiniran so atributite i ramkite na op{testveno ekonomskiot razvoj, procesot na urbani zacija pretstavuva neposreden vlijatelen faktor i osnovna ramka vo koja se odviva razvojot na naselenite mesta. Vo povraten smisol, preku identifikacijata na osnovnite parametri na urbanizacijata, se determinira i nivoto na razvienost na naselbite, kako i vkupniot op{testven razvoj. Aktuelniot period na tranzicija so zna~ajni strukturni op{testveni promeni, ima neposreden odraz vrz procesot na urbanizacijata i negovite osnovni kompo nenti: demografska, funkcionalna i pros torno-fizi~ka. Karakterot i intenzitetot na nastanatite promeni imaat neposredno vlijanie vrz celokupnata struktura na naselenite mesta. Vsu{nost, najzna~ajnite promeni vo domenot na urbanizacijata neposredno se manifestiraat preku prome nite vo centrite so visoka populaciska koncentracija i funkcionalna i infra strukturna ekipiranost. Analizata na procesite i tendenciite vo izminatiot period vo Ohridsko Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 50 Prespanskiot region poka`uva diskrepan cija pome|u porastot na nivoto na urbaniziranost (iska`ano preku visoko nivo na populaciska koncentracija vo urbanite centri) i dinamikata na stopanskiot razvoj i dostignatoto nivo na ekonomska razvienost (izrazeno preku visinata na bruto doma{niot proizvod po `itel). Postojniot ras~ekor pretstavuva osnovna pri~ina poradi koja i na ova, regionalno nivo, kako i na nacionalno, procesot na urbanizacija ne pretstavuva, vo site segmenti, pozitiven vlijatelen faktor na vkupniot razvoj na regionot. Periodot od 2000g. navamu ve}e uka`uva na stabilizacija na ovie odnosi, kako rezultat na transformacija na dogovornata vo pazarna ekonomija i vkupnata pazarna orientacija na stopanstvoto. 0 10000 20000 30000 40000 50000 60000 70000 80000 90000 1961 1971 1981 1994 2002 Grafikon 5. Gradsko i selsko naselenie vo regionot gradsko naselenie selsko naselenie Vo ramki na Ohridsko-Prespanskiot region porastot na gradskoto naselenie vo periodot od 19612002 god. e ne{to pomal vo odnos na onoj na nivo na Republikata, no sepak porasnal od 25,7% na 47,0%. Evidentno e smiruvaweto na ovie procesi vo poslednite godini, koga ve}e se javuvaat i obratni migracioni procesi grad - selo, kako rezultat na promenite i novite orientacii vo stopanskiot razvoj. Grafikon 6. Nivo na urbaniziranost 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Ohrid Resen Struga nivo na urbaniziranost 1994 nivo na urbaniziranost 2002 Periodot 19531961g. se odlikuva so intenzivno menuvawe na strukturata na naselenieto vo regionot vo korist na nezemjodelskoto naselenie (od 61% vo 1953 god., vkupnoto agrarno naselenie se namalilo na 44,8%), Vo periodot 19611971 g. ovaa tendencijata e so posmireno tempo (35,45%, odnosno samo 9,4 procentni poeni). Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 51 0 20000 40000 60000 80000 100000 120000 140000 160000 1961g. 1971g. 1981g. 1994g. 2002g. Grafikon 7. Odnos pome|u vkupno i zemjodelsko naselenie vo regionot vkupno naselenie zemjodelsko naselenie Promenite vo strukturata na naselenieto kako posledica na procesot na deagrarizacija vo periodot posle 1971 god. ne davaat osnova za objektivno sogleduvawe poradi promenite vo metodologijata na popisite na naselenie, kako i poradi nastanatite promeni vo administrativnite granici i strukturi na op{tinite so administrativni organizacii na Republi kata vo 1996 g. i 2004 g. Ohridsko-Prespanskiot region vo celina pretstavuva emigraciono podra~je. Intenzitetot na iseluvawa od regionot e najgolem vo periodot 19531961 god., dodeka vo periodot 19611971 god. e so posmireno tempo. Na nivo na regionot vo periodot do 1970 god. se isselile 2,1% od vkupniot broj na `iteli. Najvisok procent na isselenost ima op{tinata Resen (5,5%), potoa op{tinata Ohrid (1,8%) i na krajot op{tinata Struga (0,8%). Periodot 19811994 g., a posebno po 1991 god. se karakterizira so tendencija na smiruvawe so postapna supstitucija na trajnite so dnevni migraciski dvi`ewa. Migraciite od traen karakter se naso~eni kon periurbanite zoni odnosno ruralnite naselbi locirani vo perifernite zoni na gravitacija na urbanite centri. Kako rezultat na toa, na globalen plan, registrirano e zabavuvawe na procesot na populaciska koncentracija vo urbanite naselbi i relativno umereno zgolemuvawe na stepenot na urbanizacija. Kriteriumite za stepenot na urbanizacija i urban razvoj na edna naselba vo sovremeni uslovi podrazbiraat i obezbeduvawe na soodvetna planska dokumentacija za organizacija i ureduvawe na prostorot, kvalitetna infra i supra struktura, kvaliteten standard na domuvawe, javni, uslu`ni i upravno administrativni funkcii i sl. Ova e osobeno zna~ajno poradi novite op{tes tveni promeni, koi vlijaat vrz urbanizacija na oddelni ruralni naselbi i prostori, koi raspolagaat so kvalitetni resursi za razvoj. Naselbi Tabela 24. Naselenie i naselbi vo regionot godina naselbi naselenie gradski naselbi selski naselbi gradsko naselenie selsko naselenie gradsko naselenie % od vkupno 1961 151 113 442 3 148 29173 84269 25.72 1971 148 126 697 3 145 44986 81711 35.52 1981 148 146 041 3 145 61681 84360 42.24 1994 159 141123 3 156 65867 75256 46.67 2002 155 143 890 3 152 67644 76550 46.91 Izvor: Podatoci od statisti~kite popisi na naselenie, doma}instva i stanovi 1961,1971,1994 i 2002 god. Vo regionot ima vkupno 155 naseleni mesta. Prose~niot broj na naseleni mesta vo regionot iznesuva 6,7 naseleni mesta na 100 km2, so prose~na golemina od 928 `iteli. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 1 Grafikon 8. Prostorna raspredelba na naselenieto vo naselbite klasificirani po golemina 30% 1% 9% 7% 10% 16% 15% 12% do 99 `iteli 100-499 500-999 1000-1999 2000-4999 5000-9999 10000-20000 20000-30000 Prikazot ja ilustrira neramnomernosta vo distribucijata na naselenieto. Iako naselbite so golemina do 100 `iteli se najbrojni vo regionot (vkupno 60), vo niv `ivee edvaj 1% od vkupnoto naselenie, dodeka 30% od naselenieto e skoncentrirano vo samo edna naselba so golemina 20000-30000 `iteli. Najram nomerna distribucija ima vo naselbite so golemina 2000-5000 `iteli (16%), 5000 10000 `iteli (15%) i onie so 10000-20000 `iteli (12%). Okolu polovina (47%) od vkupniot kontingent na naselenieto vo regionot e polariziran vo tri gradski naselbi. Spored nadmorskata visina, naselenite mesta se rasporedeni od 695 m.n.v. do 1600 m.n.v. Gradski naselbi Vo strukturata na naselenite mesta, gradskite naselbi koi apsorbiraat najgolem del od populaciskiot i sozdaden materijalen potencijal, pretstavuvaat segment vo prostorot vrz koj najneposredno vlijaat promenite na socio ekonomskiot razvoj na zemjata. Zna~itelno pobogatata funkcionalna sodr`ina, pogolemata vitalnost na stopanstvoto i pokvalitetnata infrastruk turna povrzanost so centrite od povisoko nivo pretstavuvaat, bez somnenie, akcele ratori na razvojot na gradskite naselbi. Zna~aen stimulativen faktor na razvojot pretstavuva i polo`bata vo prostorot, posebno geoprometnata. Prirodnite karakteristiki na gradski te naselbi Ohrid i Struga voglavno se odnesuvaat na nivnata povolna geografska polo`ba, klima i hidrografski resursi. Dvata grada le`at vo bogata kotlina, so povolni uslovi za razvoj na zemjodelstvoto. Za povolnata polo`ba pridonesuvaat i dobrite mo`nosti za soobra}ajno povrzu vawe so neposrednoto okru`uvawe. Povolnata geografska polo`ba, nadmor skata visina i blizinata na Prespanskoto Ezero se povolnosti koi za Resen se od isklu~itelno zna~ewe za razvoj na turizmot. Glavnite urbani centri se povrzani so magistralna patna mre`a koja delumno se poklopuva so me|unarodniot koridor E65 koj spa|a vo mre`ata na pati{ta so "E" oznaka. Regionot e delumno povrzan i so `elezni~ka linija, kako i so lokalni patni pravci za povrzuvawe na oddelni naseleni mesta. Ruralni naselbi Pogolem del od selata vo regionot se smesteni vo kotlinite ili na obodot me|u kotlinite i ridsko-planinskite predeli i raspolagaat so plodno zemji{te pogodno za razvoj na zemjodelstvoto i sto~arstvoto. Planinskite naseleni mesta, poradi poograni~enite mo`nosti za stopanski razvoj, vo golem del se pod vlijanie na procesot na depopulacija, a nekolku se i rasseleni. Me|utoa, bogatstvoto so privle~ni {umoviti lokaliteti i pasi{ta nudi drugi mo`nosti za razvoj, prvenstveno od aspekt na turizmot, osobeno selskiot i ekoturizmot koi se osobeno atraktivni i perspektivni. Kotlinskite sela koi se nao|aat pokraj ezerata imaat osobeni pogodnosti za razvoj na site vidovi leten turizam poradi Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 52 blizinata na ezerata i bogatstvoto so peso~ni pla`i. Tendenciite vo razvojot na naselbite poslednite nekolku godini uka`uvaat na manifestirawe na se posilni vrski pome|u ruralnite i urbanite naselbi. Liniskite povrzuvawa na selata od periurbanite prostori so gradskite naselbi doveduvaat do transformacija na klasi~nite gradski naselbi vo novi formi na aglomeracii. Vakvite pojavi vo regionot koi zasega se evidentni samo vo okru`uvaweto na Ohrid i Struga mo`e da odigraat zna~ajna uloga vo transformacija na mre`ata na naselbi i procesot na urbanizacija vo idniot period. Pokrienost na naselbite so planska dokumentacija Stepenot na urbanizacija na naselbite vo golem obem zavisi i od pokrienosta na prostorot so urbanisti~koplanska dokumentacija kako osnova za planski razvoj. Ohridskiot region ima dolga tradicija vo prostornoto i urbanisti~ko planirawe. Me|utoa, golem del od planskata dokumentacija e so izminat rok, a brojnite i dlaboki op{testveni i ekonomski promeni koi vo me|uvreme nastanaa nametnuvaat potreba od preispituvawe na planskite re{enija. Regionot ima usvoen Prostoren plan za periodot 1971-1990god; kako i prostorni planovi na op{tinite Ohrid, Struga i Resen (1988-2000 g.) Vo op{tina Ohrid, od vkupno 29 naseleni mesta, za 15 naselbi od ruralen karakter nema planska dokumentacija. Toa se vo najgolem del malite naselbi so golemina do 100, odnosno 100500 `iteli. Od ostanatite ruralni naselbi za 8 postoi usvoena Urbanisti~ka dokumentacija za naseleno mesto so planski horizont do 2003, odnosno 2004 godina, ostanatite ruralni naselbi se opfateni so Osnovni, odnosno Generalni urbanisti~ki planovi izgotveni za oddelni potezi od krajbre`noto podra~je. Gradot Ohrid ima nov Generalen urbanisti~ki plan , usvoen vo 2006 god. Vo Op{tina Struga od vkupno 51 naselba, za 27 naselbi ima usvoeno Op{ti akti so koi se utvrduva grade`noto podra~je vo naselbite, 19 naselbi imaat usvoeni Urbanisti~ki dokumentacii za naseleno mesto (UDNM), edna naselba ima Osnoven urbanisti~ki plan, dodeka gradot Struga i trite porane{ni sedi{ta na op{tini, inaku ruralni naselbi: Labuni{ta, Vele{ta i Delogo`di imaat Generalni urbanisti~ki planovi. Mo`e da se konstatira deka op{tina Struga ima najdobra pokrienost so planska dokumentacija, bidej}i prakti~no ne postoi naselba za koja nema nikakov vid na dokumentacija. Op{tinata Resen vo svojot sostav ima vkupno 44 naseleni mesta. Za 15 naseleni mesta ima usvoeni Op{ti akti so koi se odreduvaat nasoki za ureduvawe na naselbite i urban opfat na istite, 13 naselbi imaat usvoeni UDNM i gradot Resen ima Generalen urbanisti~ki plan so planski horizont 2000-2010 godina. Za realizacija na ovie dokumenti izgotveni i usvoeni se 9 Detalni urbanisti~ki planovi i 5 Planovi za realizacija na stanbeni i turisti~ki naselbi. Op{tinata Debarca e novoformirana op{tina vo ramkite na koja ima 30 ruralni naselbi. Za 7 naseleni mesta ima usvoeno UDNM, za 2 Op{ti akti i za sedi{teto na op{tinata Bel~i{ta ima Generalen urbanisti~ki plan (1997g.-2007 g.) Op{tinata Vev~ani ima 1 naseleno mesto selo Vev~ani za koe ima izgotveno GUP donesen vo 1999 godina, so planski period 1997 - 2007. Celi Konceptot na urbanizacijata }e se zasniva na slednite generalni celi: – Perspektivniot razvoj na urbanizacijata treba da se odviva vo forma na decentraliziran, slo`en i dinami~en proces; – Po~ituvawe i primena na princi pite na policentri~nost vo vospostavuvaweto na izbalansiran, dinami~en, hierarhiski koncipiran sistem na naselbi; – Poumeren intenzitet na procesot na prostorna preraspredelba na nasele nieto, odnosno povisok stepen na negovo usoglasuvawe so elementite na stopanskiot razvoj, {to }e rezultira so postepeno smiruvawe na procesot na polarizacijata na naselenieto vo urbanite centri; – Razvoj na naselbite vo ramkite na utvrdenite urbani opfati, preku racionalno iskoristuvawe na gra de`noto zemji{te; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 53 – Vospostavuvawe na efikasen sistem na monitoring na urbaniot razvoj, preku kontinuirano sledewe na planski selektiran i sistematiziran sistem na indikatori. Planski opredelbi O~ekuvani promeni na urbaniot standard Promenite koi vo ramkite na procesot na urbanizacijata vo domenot na urbaniot standard bi nastapile vo naredniot period se odnesuvaat na funkcijata domuvawe, javni funkcii so uslu`ni dejnosti i funkcii na op{testvenata nadgradba (obrazovanie, zdravstvo, kultura, socijalna za{tita), komunalno ureduvawe i ekipirawe na naselenite mesta. O~ekuvanite promeni }e se manifes tiraat preku intenzivirawe na vlijanieto na gradskite i op{tinskite centri vrz razvojot na po{irokite prostori vo opfatot na gravitacijata po pat na primena na strate{kite principi na urbana obnova. O~ekuvanite specifiki vo idniot razvoj na regionot, treba da se baziraat na razvoj na turizmot kako edna od fundamentalnite i najdohodovni stopanski granki za ovoj prostor. Vo toj kontekst stanbenata politika treba da bide orientirana i kon zadovoluvawe na potrebite za sekundarno domuvawe kako dopolnitelni turisti~ki kapaciteti vo urbanite, a osobeno vo ruralnite naselbi kako osobeno atraktivni za razvoj na selski i ekoturizam. Prostornata disperzija i koncentracija na javnite funkcii vo sistemot na naselenite mesta e usoglasena so polo`bata na naselbite vo hieararhiskata mre`a i prilagodena na potrebite na sistemot na naselbite. Predlo`enata funkcionalna sodr`ina pretstavuva neophoden minimum na funkcii so koi }e bidat ekipirani naselbite vo planskiot period soglasno definiranoto nivo na centralitet. Ekipirawe na naselenite mesta so elementi na komunalna infrastruktura i suprastruktura pretstavuva va`en element na organizacijata i ureduvaweto na prostorot vo naselenite mesta i faktor koj neposredno vlijae vrz `ivotniot standard na naselenieto i e vo funkcija na sozdavawe na zdrava `ivotna sredina. Perspektiven razvoj na urbanizacijata Intezitetot i dlabinata na idnite promeni koi imperativno se nametnuvaat i sekako }e pretstavuvaat zna~aen faktor vo procesot na tranzicija, podrazbiraat inicirawe na su{tinski promeni vo sistemot na naselenite mesta i primena na selektivni merki vo razvojot na sistemot na centralnite gradski naselbi. Soglasno nasokite vo Prostorniot plan na Republika Makedonija, posebno vnimanie }e bide naso~eno kon kategorijata sredni i mali gradovi. Ovaa kategorija na gradski centri ~ija uloga vo prethodniot period be{e neopravdano zapostavena se o~ekuva, vo naredniot period, da bide osnoven nositel na razvojot na mezoregionalno i mikroregionalno nivo. Toa zna~i deka vo ramkite na Ohridsko-Prespanskiot region kade site urbani naselbi spa|aat vo ovaa kategorija, tie }e bidat faktori na idniot razvoj koj }e go dirigira i naso~uva razvojot na celiot region. Procesot na inten zivirawe na industriskiot razvoj vo naredniot dolgoro~en period }e se odviva so primena na principite na pazarnata ekonomija so dominantna uloga na privat nata inicijativa. Metodot na selektiven pristap koj otvara mo`nosti za stimulirawe na funkcionalen i posebno, stopanski razvoj na nedovolno razvienite i depresivnite podra~ja, podrazbira primena na merki za valorizacija i optimalno iskoristuvawe pred se na lokalnite potencijali i resursi. Realizacijata na konceptot podrazbira i primena na konkretni merki za kvali tativno podobruvawe na nepovolnite sostojbi na srednite i mali naselbi preku nivna obnova i rekonstrukcija i dooformuvawe na funkcionalnata sodr`i na vo kvantitativna i kvalitativna smisla. Razvojniot koncept, so koj se predviduva transformacija na mre`ata na naselbite vo organiziran, dinami~en sistem na naseleni mesta, vo ramkite na strategijata na prostorniot razvoj na dr`avata, (Prostoren plan na RM) predviduva: premin vo povisoko nivo na urbanizacija; zabavena populaciska polarizacija vo gradovite; stepen na urbanizacija okolu 60%; supstitucija na trajni so dnevni i periodi~ni migracii; u~estvo na agrarnoto vo vkupnoto naselenie pribli`no 10%; formirawe na sistem na centri. Osnova vrz koja neposredno }e se Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 54 potpira razvojot na urbanizacijata pretsta vuva soodveten model na sistem na naselbi so definirana: – hierarhiska struktura na sistemot na centralnite naselbi; – ramnomerna disperzija na centrite vo prostorot; – zoni na gravitaciono vlijanie; – zoni na intenzivno me|usebno povrzuvawe; – strate{ki ramki za realizacija na modelot. Vo klasifikacijata na centralnite naselbi, respektirajki gi postojnite regionalni razliki i disproporcii vo stepenot na razvienost, modelot se potpira vrz kriteriumska osnova koja se odnesuva na: – Polo`ba vo prostorot, golemina i funkcionalna opremenost na postoj nata mre`a na urbani naselbi; – Zoni na gravitacisko vlijanie na urbanite naselbi golemina, kapaci tet, broj na naselbi i naselenie vo opfatot; – Polo`ba na gradskite centri vo odnos na postojni i planirani zoni na intenziven razvoj i planiran razvoj na naselenite mesta; – Polo`ba vo prostorot na ruralnite naselbi, funkcija, populaciska gole mina, ekonomska (stopanska) raz vienost, uslovi za perspektiven razvoj i funkcionalna opremenost; – Planiraweto na perspektivniot razvoj na sistemot na naselbi so definirawe na modelot na central nite naselbi }e pretstavuva rezultat na primenata na kriteriumskata osnova i principot na policen tri~nost i hierarhi~nost. Osnovni principi so ~ija primena }e bide koncipiran modelot pretstavuvaat: – princip na policentri~nostsistem sostaven od pove}e centri; – princip na hierarhi~nosthierarhiski postavena struktura na centralni naselbi. Razvoj na urbanite naselbi Soglasno usvoeniot sistem na centralitet na nivo na Republikata vo Prostorniot plan na Republika Make donija, vo ramkite na Ohridsko-pres panskiot region, sistemot na centri }e go so~inuvaat urbani naselbi so sledni kategorii na centralitet: • Centar na mezoregion; • Centar na mikroregion. Sistemot na centrite, koncipiran soglasno kriteriumskata osnova i kategorizaciona struktura }e bide sostaven od naselbi so prete`no oformena sodr`ina na funkcii i aktivnosti, soodvetna populaciska golemina i zona na gravitacisko vlijanie. Osnovnata struktura na sistemot na centri vo Ohridsko prespanskiot region vo 2020 godina }e ja so~inuvaat naselenite mesta: – Centar na mezoregion - urbanata naselba Ohrid: populaciska gole mina 30.000 `iteli i pogolema; zna~itelna zastapenost na centralni funkcii od javen karakter, funkcii na op{testven standard i uslugi na regionalno nivo; visoka koncen tracija na proizvodni stopanski kapaciteti; vo opfatot na gra vitacisko vlijanie pet i pove}e op{tini, odnosno celiot region i po{iroko. Poradi specifi~nite prirodni i sozdadeni vrednosti koi imaat posebno, specifi~no vlijanie i mo`nosti vo idniot razvoj, Ohrid e potenciran vo sistemot na centri kako centar na mezoregion so specifi~ni funkcii; – Centri na mikroregioni (2) urbani naselbi: Struga i Resen, so populaciskata golemina pod 30.000 `iteli; zastapenost na javni funkcii, funkcii na op{testven standard i uslugi; zastapenost na proizvodni stopanski kapaciteti; gravitacisko vlijanie vrz minimum edna do dve op{tini. Va`na uloga vo prostorniot razvoj }e imaat naselbite locirani vo ili pokraj prostorite od posebno zna~ewe za regionot (naselbi so prirodni, istoriski i kulturni vrednosti, turisti~ko-rekreativni, pogra ni~ni i ridsko-planinski depopulacioni podra~ja). Razvojot na naselbite vo ovie podra~ja posebno }e bide stimuliran so cel da se sozdadat optimalni uslovi za perspektiven dinami~en ekonomski i demografski razvoj, {to podrazbira predviduvawe i razvoj na odredeni funkcii koi se predvideni za naselbi so povisoko nivo na centralitet. Vakviot pristap, so Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 55 potencirawe na komparativnite prednosti i resursi na oddelni, osobeno ruralni naselbi i nivna eksploatacija vo ramkite na stopanskiot, kulturniot i osobeno razvojot na turizmot, }e rezultira so vkupni, pozitivni efekti vrz urbaniot razvoj na celiot region. Vlijanieto na razvojot na procesot na urbanizacijata neposredno iska`ano preku modelot na centralnite naselbi }e se odviva vo slednite nasoki: – Urbanite naselbi vo uslovi na umeren populaciski razvoj, zajaknata i kvalitativno podobrena funkci onalnata struktura }e go inten ziviraat svoeto vlijanie vrz prostorite i naselbite vo okru`uva weto nametnuvajki potreba za integralno planirawe na razvojot na po{irokiot prostor; – Procesot na pointenzivno dvonaso~ no funkcionalno povrzuvawe (vo domenot na uslugite, stopanstvoto, vrabotuvaweto), }e bide prisuten i kaj ostanatite naselbi; – Razvojot na urbanite naselbi, a posebno naselbite so golemina do 5.000 `iteli i nerazvienite op{tinski centri }e bide pottiknat preku planski naso~en prostorno fizi~ki i funkcionalen razvoj so cel da se ovozmo`i ramnomerno usoglasen razvoj na mre`ata na naselbite; – Povolnata geoprometna polo`ba, posebno polo`bata na glavnite komunikaciski pravci, }e pretstavu va pottiknuva~ki faktor za razvoj na naselbite vo pograni~nite prostori so sosednite zemji; – Prostorno-fizi~kiot razvoj na gradskite naselbi i naselbite vo nivnoto neposredno okru`uvawe, }e bide integralno tretiran i planski naso~uvan so cel da se namali i ograni~i procesot na naseluvawe; – Procesot na pro{iruvaweto na zonata na izgradeno zemji{te, odnosno urbanite opfati na gradskite naselbi }e se odviva vo zabavena forma, a perspektivniot prostornofizi~ki razvoj }e bide naso~en kon poefikasno koristewe na postojnoto grade`no zemji{te vo postojnite granici, vo soglasnost so va`e~kite standardi i normativi. Razvoj na ruralnite naselbi Planskiot koncept na razvojot i ureduvaweto na selskite podra~ja pretstavuva integralen del na globalniot koncept na prostorniot razvoj na regionot. Konceptot na dolgoro~niot razvoj so koj se predviduva su{tinsko podobruvawe na uslovite za `iveewe i stopanisuvawe kako neophoden motiv za zapirawe na negativnite tendencii, revitalizacija i ekonomski podem na ruralnite naselbi, zasnovan e vrz principite na modelot na integralen razvoj koj podrazbira kompleksen, naporeden i koordiniran razvoj na: – zemjodelstvo i proizvodno stopan stvo (mali i sredni pogoni); – tercijarni dejnosti (uslugi, zanaet ~istvo, trgovija, ugostitelstvo); – komunalna i soobra}ajna infra struktura kako preduslov za ureduvawe i opremuvawe i efikasno komunikacisko povrzuvawe so najbliskite urbani naselbi funkcionalni centri i naselbite vo okru`uvaweto. – optimalno zadovoluvawe na potre bite od domenot na funkciite na op{testveniot standard, soglasno utvrdenite potrebi na korisnicite. Realizacijata na modelot na integralen razvoj na selskite podra~ja podrazbira primena na soodvetna dolgoro~na razvojna strategija i neposredna primena na prakti~ni ~ekori so koi se obezbeduva: • Integralen pristap vo planiraweto na razvojot na selskite naselbi i organizacija, ureduvawe i koristewe na sevkupniot prostor vo granicite na atarot vo soglasnost so sovre menite planerski principi i standardi; • Efikasno soobra}ajno i voop{to komunikacisko povrzuvawe; • Selektivna strategija za oddelni tipolo{ki kategorii na selski naselbi; • Zgolemena motiviranost na selskoto naselenie za aktivno u~estvo vo razvojot na selskite podra~ja; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 56 • Stimulirawe na razvojot na nedovolno razvienite ruralni op{ tinski centri; • Stimulirawe na razvojot na ru ralnite naselbi i podra~ja koi raspolagaat so atraktivni i speci fi~ni resursi za razvoj na turizmot so site komplementarni i prate~ki funkcii. Razvojnata strategija na ruralnite prostori i, posebno, ruralnite naselbi vo perspektiva bi trebalo da proizleze kako rezultat na opstojno kompleksno prou ~uvawe na aktuelnata sostojba i razvojnite procesi. Za taa cel neophodno e da se pristapi kon izrabotka na nau~no fundirana interdisciplinarna studija koja }e gi definira najva`nite strate{ki pravci na perspektivniot dolgoro~en prostoren razvoj na seloto. Prostorno funkcionalni edinici Vo Strategijata za prostoren razvoj na Republika Makedonija (Prostoren plan na RM) e predlo`ena organizaciona podelba na prostorot na Republikata na prostornofunkcionalni edinici so cel za obezbeduvawe na optimalna usoglasenost na relacija funkcii potrebi na naselenieto. Osnova za determinirawe na prostorno funkcionalnite edinici pretstavuva sistemot na naselenite mesta i inten zitetot na me|usebnite funkcionalni vrski so primena na soodvetna kriteriumska osnova. Pritoa, pojdovna osnova pretstavuva strate{kata opredelba na Planot so koja se naglasuva neophodnosta za obezbeduvawe na povisoko nivo na voedna~enost na prostorniot razvoj vo uslovi na ramnomerna prostorna disperzija na funkciite i naselenieto. Najva`nite o~ekuvani efekti od formiraweto na prostornofunkcionalnite edinici se odnesuvaat na zgolemuvawe na integrativniot faktor vo funkcionira weto na sistemot na naselenite mesta iska`an preku efikasna organizacija vo domenot na osnovnite funkcii i aktivnosti (stopanstvo, domuvawe, uslugi, rekreacija, upravuvawe) i pogolema efikasnost vo koristeweto i planiraweto na razvojotot na infrastrukturnite sistemi. Razvojniot koncept, vrz osnova na primenata na kriteriumskata osnova, predviduva formirawe na 15 prostorno funkcionalni edinici na teritorijata na Republikata. Prostorot na Ohridsko prespanskiot region spored ovaa organizacija pripa|a na dve prostorno funkcionalni edinici: Ohrid, koja gi opfa}a op{tinite Ohrid, Struga Debarca i Vev~ani spored aktuelnata teritorijalna organizacija; i Bitola vo ramkite na koja spa|a prostorot na op{tina Resen. Formiraweto na pomali prostorno funkcionalnite edinici mo`e da se realizira vrz osnova na kriteriumskata osnova so dorazrabotka i vgraduvawe na kriteriumi i indikatori na ponisko, lokalno nivo za poefikasna integracija na prostorot. Na toj na~in se sozdava mo`nost za poefikasno organizirawe na prostornite segmenti vrz osnova na odnapred definirani zaedni~ki interesi i celi pod neposredno vlijanie na centralna urbana naselba. Prostorniot opfat na funkcionalnite edinici se identifikuva so opfatot na gravitacija na urbana naselba. Razlikite vo brojot na naselbite i naselenieto pretstavuvaat rezultat na gole minata, nivoto na funkcionalna ekipi ranost, prirodnite pogodnosti i ograni uvawa na prostorot i komunikaciskata povrzanost. O~ekuvani trendovi vo planskiot period Demografskata proekcija za 2020 godina uka`uva na o~ekuvan natamo{en porast na naselenieto vo gradskite naselbi, kako rezultat na prirodniot prirast i, posebno, kontinuiraniot proces na migracija na naselenieto i koncentracija vo centrite so povisoka atraktivnost i popovolni `ivot ni i rabotni uslovi. Vakviot trend logi~no }e se odrazi vrz porast na stepenot na urbanizacija, taka da vo planskiot period i na nivo na regionot procentot na gradskoto naselenie }e se pribli`uva kon repub li~kiot prosek (60%). Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 58 Tabela 25. Planiran broj na `iteli vo centralnite gradski naselbi vo regionot do 2020g. Godina R.b. Naselba 1994 2020 1 Ohrid 41.146 45.000 2 Struga 16.037 20.700 3 Resen 8.684 10.700 Procesi na prostorno funkcionalna transformacija vo forma na intenzivna izgradba i ureduvawe na nivo na region mo`e da se o~ekuvaat vo atraktivniot turisti~ki region na Ohridskoto ezero na potegot pome|u gradovite Ohrid i Struga i celiot krajbre`en prostor. So ovie procesi i trendovi turisti~kiot region postepeno }e poprima karakteristiki na specifi~no metropolitensko podra~je so dominantni turisti~ki karakteristiki. Monitoring na urbaniot razvoj Otsustvoto na edinstvena metodologija, bazirana na definirani urbani indikatori koi treba da gi opfatat site klu~ni segmenti ovaa oblast, kako i nadle`na institucija za sistematizirawe i obrabotka na podatocite ne dava mo`nost za kontinuirano sledewe na urbaniot razvoj vo Republika Makedonija. Promenite vo urbaniot razvoj mnogu polesno i pokonkretno se pratat na ponisko nivo. So procesot na decentralizacija na funkciite od centralno na lokalno nivo se otvara mo`nost za monitoring na lokalno nivo, {to treba da bide i obvrska na sekoja op{tina. Redovnoto sledewe na sostojbata e najdobar na~in za vospostavuvawe baza na podatoci i nejzino permanentno a`urirawe. Na toj na~in, lokalnata samouprava kako najzna~aen subjekt vo razvojot na lokalno i biten na regionalno i nacionalno nivo, razvoj mo`e objektivno da gi sogleda svoite razvojni potrebi i mo`nosti i vrz osnova na toa da donesuva realni, objektivni, ekonomski izvodlivi i isplatlivi i ekolo{ki odr`livi programi za svojot iden razvoj. Vospostavuvaweto i funkcioniraweto na efikasen sistem na monitoring na urbaniot razvoj e usloveno od utvrduvawe na sistem na soodvetni urbani indikatori. Imajki ja predvid kompleksnosta na urbaniot razvoj i specifi~nite karakte ristiki na ovie procesi vo Republika Makedonija, mo`e da se definiraat slednite grupi na indikatori, klasi ficirani po oblasti, odnosno segmenti od razvojot: 1. Indikatori za monitoring na procesot na donesuvawe na planska dokumentacija; 2. Indikatori za monitoring na procesot na sproveduvawe na plan skata dokumentacija; 3. Indikatori za monitoring na vkupniot urban razvoj Vospostavuvawe na sistemot za evalu acija i monitoring na urbaniot razvoj e proces koj bara dosta vreme, energija, inicijativa i upornost na site faktori koi vo toj proces treba da u~estvuvaat. Osnovnite fazi vo procesot se: • Definirawe na celi na lokalno nivo; • Postavuvawe na klu~ni rezultati koi lokalnite slu`bi sakaat da gi postignat; • Selektirawe na indikatori za postignuvawe na sakanite rezultati; • Organizacija na sistem na pribi rawe, selektirawe i obrabotuvawe na indikatorite; Uspe{nosta na monitoringot na sostojbite vo navedenite oblasti, nepos redno zavisi od kvalitetot i a`urnosta na neophodnite podatoci za sledewe na promenite definirani so indikatorite, kako i od aktivnoto u~estvo na relevantni institucii koi mo`e da gi obezbedat potrebnite podatoci. Osnovnata uloga vo aktivnostite za vospostavuvawe monitoring na urbaniot razvoj, treba da ja ima lokalnata vlast so svoite slu`bi i servisi. Koncept na odr`liv urban razvoj Odr`liv urban razvoj podrazbira integralnost i komplementarnost na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 58 razvojnite procesi, principi, institucii i politiki, kako na relacija ~ovek priroda taka i vo odnosot ~ovek ~ovek i ~ovek op{testvo, bez zagrozuvawe na mo`nostite, potrebite i interesite na idnite gene racii. Toj podrazbira op{testvena procenka na primenetite tehnologii, razvoj na novi procesi, vnesuvawe na novi proizvodi i uslugi vo soglasnost so principite na ekonomskata efikasnost, socijalna pravda, politi~ka demokratija, kulturen diverzi tet i ekolo{ka za{tita. Ednovremeno, odr`liviot urban razvoj pretstavuva ramka za razvoj na osnovnite gradski funkcii. Usoglasuvawe na principite na pazarnata ekonomija i odr`liviot razvoj pretstavuvaat ramka za pristapot definiran na konferencijata na ON za razvoj i za{tita na `ivotnata sredina odr`ana 1992 godina vo Rio de @aneiro vo akcionata programa nare~ena "Agenda 21". Obvrskata za vospostavuvawe odr`livi urbani naselbi proizleguva od usvojuvawe na programata Habitat II. Ovaa programa nalaga razvoj i unapreduvawe na naselbite i efikasno koristewe na resursite, soglasno mo`nostite na ekosistemite. Osnovnite celi na programata Habitat II se fokusirani na: planirawe na naselbi koe obezbeduva za{tita i unapreduvawe na kulturnoto i prirodnoto nasledstvo, unapreduvawe na socijalniot integritet na naselbite, racionalna eksploatacija i za{tita na prirodnite resursi, osobeno neobnovlivite i t.n. Vo t.n. "Zelen dokument za urbanata sredina" se nalagaat aktivnosti koi imaat za cel ameliorirawe na kvalitetot na urbanata sredina: – urbanisti~ko i prostorno planira we; – optimalno upravuvawe so industri skiot i ekonomskiot podem, potro {uva~kata na energija i otpad; – racionalizacija na gradskiot soob ra}aj, vklu~uvaj}i javen gradski soobra}aj; – za{tita na istoriskite vrednosti i zelenite prostori. Pazarniot model na stopanisuvawe i priznavawe na statusot na aktivna sopstvenost vo razvojnite procesi }e pretstavuvaat edna od najbitnite naso~uva~ki opcii vo planovite za organizacija i ureduvawe na prostorot. Od tie pri~ini principite za "odr`livost" mora da bidat eksplicitno vgradeni vo site nivoa na urbanisti~ka, arhitektonska i druga prostorno planska i investiciona dokumentacija. Od posebno zna~ewe e, vo planskite koncepti da se vgradat merki za sanacija na glavnite izvori i lokacii na zagaduvawe i merki za urbana, aglo meraciska, industriska i pejsa`na revita lizacija i rehabilitacija. Osnovni principi vo planiraweto na odr`liviot urban razvoj Osnovnite elementi koi vlijaat vrz definiraweto na principite vo plani raweto na odr`liv urban razvoj, baziraat vrz: – Izborot i procenkata na lokacija na naselbata i identifikacija na regionalnite karakteristiki; – Goleminata i gustinata na nasele nost, izgradenost na teritorijata; – Morfologijata na naselbata (viso ~ina na objekti, {iro~ina na ulici, orientacija sprema insolacija, mo`nosti za provetruvawe), vrskata so prirodnoto okru`uvawe i procentot na zelenilo (sozdadeno i avtohtono) vo naselbata; – Tipologijata na arhitektonskite objekti, upotrebata na materijali, energetskata efikasnost i ~uvaweto na lokalniot-regionalniot iden titet, kako i vrskite so spome ni~koto bogatstvo; – Odnosot pome|u rasporedot na urbanite funkcii i energetskiot tro{ok za komunicirawe i infras trukturno servisirawe, procentot i distribucijata na zeleni i rekreativni povr{ini vo urbaniot model, kako i voveduvaweto na nova kategorija, t.n. "urbano zemjodel stvo"; – Izbalansiranosta na demografskata i profesionalnata struktura na naselenieto ostvarena so razvoj na multifunkcionalni, proizvodni mo`nosti, no i mo`nosti za brza i soodvetna prekvalifikacija; – Ocenkata na mikro i mezomete reolo{kite uslovi, koi mo`e da se modeliraat, t.e. rehabilitiraat so Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 59 pomo{ na soodvetna urbana rekon strukcija (promena na {emata na ulici, viso~inata na objekti, relokacija, ili revitalizacija na industrijata, planirawe na za{titni zeleni pojasi, biokoridori; podob ruvawe na parkovskoto i t.n. "malo" zelenilo vo centralnite zoni, ozelenuvawe so "vertikalnoto zele nilo" i izgradba na "grade`ni ozeleneti barieri" na kriti~nite to~ki kaj soobra}ajnici i sl.); – Vgraduvaweto na ekolo{kite prin cipi na prirodnite nauki i urbanata meteorologija pri definiraweto na vrskite na gradot so negovoto prirodno-resursno okru`uvawe; – Za~uvuvaweto na identitetot na naselbata izrazen preku istaknuvawe na negovite specijalni topografski karakteristiki, kako i preku ~uvawe na urbanata memorija povrzana so spomeni~noto bogatstvo i tipolo gijata na tradicionalnata regio nalna arhitektura; – Obvrska na planerite i urbanite menaxeri da gi sledat site urbani ciklusi, da go racionaliziraat pra{aweto na resursite i energijata po pragovi na razvojot (koi vo urbaniot model se izrazito asinhroni) i da ja optimiziraat recikla`ata na sekundarnite suro vini. 2.11. Javni funkcii Pojdovni osnovi Prostornata distribucija i funk cionalnata organizacija na javnite funkcii (obrazovanie, zdravstvo, socijalni gri`i, nauka, kultura i fizi~ka kultura) e direktna posledica na razmestenosta i goleminata na naselbite, odnosno aglo meracioniot sistem. Razvojot na ovie dejnosti usloven od niza faktori od ekonomskata, socijalnata i drugite sferi. Organizacijata na javnite funkcii vo Ohridsko - prespanski region, vo pogled na nivnata prostorna razmestenost i stepenot na zadovoluvawe na potrebite na gra|anite se karakterizira so nivna neprilagodenost vo odnos na tipot na naselbata, polo`ba vo sistemot na naselbite, soobra}ajnata povrzanost i socioekonomskite i demo grafski karakteristiki na naselenieto. Ova e posledica na dosega{niot edinstven model na organizacija i finansirawe na ovie dejnosti, kako i na nepostoeweto na organizirana sorabotka pome|u lokalnite zaednici i javnite dejnosti vo formirawe na programi za organizirawe na nivnite aktivnosti. Mo`nostite za zadovoluvawe na osnovnite potrebi na gra|anite od oblasta na javnite funkcii i kvalitetot na pru`enite uslugi vo regionot se naglaseno neednakvi. Ovie razliki se najizrazeni vo odnosnot gradski selski naselbi. Selskite i prigradskite naselbi imaat samo rudimentirana mre`a na na javni funkcii. Grade`nata sostojba na objektite, nivnata opremenost i kvalitetot na pru`enite uslugi isto taka se razlikuvaat vo zavisnost od tipot na naselbata, posebno vo odnosot na gradskite i selskite naselbi. Vo organizacijata na javnite dejnosti zapostaveni se onie vidovi na aktivnosti koi obezbeduvaat pogolema dostapnost na naselenieto od pomalite ili pomalku razvienite naselbi (organiziran prevoz so {kolski avtobusi, mobilna zdravstvena slu`ba, organiziran javen me|uselski soobra}aj i dr.). Vo oblasta na obrazovanieto na teritorijata na Ohridsko-Prespanskiot region evidentirani se vkupno 86 osnovni u~ili{ta (so 19.174 u~enici), 5 sredni u~ili{ta so (6516 u~enici), 2 fakulteti so (3044 studenti) i 2 domovi za smetuvawe na u~enici. U~ili{tata se soo~uvaat so brojni su{tinski problemi: neadekvatna razmes tenost na objektite vo prostorot, visoka koncentracija vo razvojnite centri, nedovolna opremenost na objektite so potrebnite sodr`ini, objekti i tereni od oblasta na sportot i fizi~kata kultura i sl. Mre`ata na evidentirani zdravstveni organizacii na nivo na region iznesuva vkupno 34 organizacii rasporedni vo primarno i sekundarno nivo, so 1075 bolni~ki posteli i 1751 vraboteni. Zdravstvenite dejnosti se soo~uvaat so brojni problemi vo razvojot, kako izgradba i opremuvawe na sovremeni kapaciteti vo mnogu selski naselbi, kako i privatizacija Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 60 vo prva faza koja go opfa}a primarnoto zdravstvo, a ponatamu i site fazi na zdravstvenata dejnost. Dejnosta na op{testvenata i socijalna za{tita se vr{i preku organizacii za socijalna za{tita i 25 organizacii za zgri`uvawe i vospituvawe na 21.590 deca od predu~ili{na vozrast. Kulturata kako kompleksna dejnost se odviva niz 24 razni organizacii: 2 nacionalni ustanovi vo ~ij sostav se odviva muzejskata dejnost, 4 biblioteki, 1 dom na kultura, 3 centri na kulturata kako kombinirani ustanovi, 12 festivali i manifestacii, 1 likovna kolonija, 1 kera mi~ka kolonija. Fizi~kata kultura vo regionot se odviva vo objekti za fizi~ko vospituvawe vo vospitno-obrazovnite ustanovi i objekti za sport i rekreacija i toa vo: 13 sali za izveduvawe na nastavata po fizi~ko vospituvawe, 2 sportski sali, 23 fudbalski igrali{ta, 4 bazeni, 11 igrali{ta za mal fudbal, 23 tereni za rakomet, odbojka, 2 kajakarski klubovi i t.n. Osnovnite programski opredelbi za razvoj na fizi~kata kultura se naso~eni vo pravec na pro{iruvawe na mre`ata na objekti i kapaciteti, rabota vrz izmena na nastavnite planovi i programi za fizi~kata kultura, podobruvawe na opreme nosta na postojnite objekti i izgradba na novi. Celi Celite vo razvojot na javnite funkcii se slednite: – Namaluvawe na razlikite vo kva litetot na `iveewe na naselbite od razli~en tip; – Aktivirawe na lokalnite zaednici i samoinicijativi na gra|anite niz razli~ni institucionalni i von institucionalni aran`mani; – Zgolemuvawe na iskoristenosta na izgradenite fondovi za potrebite na rabotata na javnite funkcii; – Ponaglasen razvoj na mre`ata na institucii za predu~ili{no vos pituvawe i obrazovanie poradi nivnoto zna~ewe vo psihofizi~kiot razvoj na mladata li~nost, po pat na opfa}awe na {to pogolem broj ko risnici; – Razvivawe na poramnomerna mre`a na osnovni i sredni u~ili{ta so celosen opfat na decata i mladinata na soodvetna vozrast i odvivawe na nastavata vo edna smena; – Poramnomeren razvoj na zdravstvena ta za{tita i podobruvawe na kva litetot na pru`enite uslugi so podobruvawe na prostornata organi zacija i kadrovskata ekipiranost na zdravstvenite slu`bi; – Natamo{en zabrzan razvoj na kulturata niz povisoki formi na kulturno `iveewe, so poseben akcent na ruralnite podra~ja i centrite na novoformiranite op{tini; – Pro{iruvawe na mre`ata na objekti i kapaciteti od oblasta na fizi~kata kultura za postignuvawe poramnomerna i poracionalna pros torna razmestenost. Planski opredelbi Organizacija na javnite funkcii vo sistemot na naselbi Razvojot na stopanstvoto i sistemot na naselbi vo regionot, ekonomskiot razvoj i zgolemuvaweto na stepenot na vrabotenosta kako i sevkupnata urbanizacija na prostorot, go uslovuva i razvojot na javnite funkcii, kako potreba za pogolem izbor na zanimawa, potreba od soodvetno obrazo vanie i sé poraznovidni potrebi od oblasta na kulturata. Urbaniot razvoj uslovuva i razvoj na sovremena zdravstvena i socijalna za{tita na naselenieto, preku razviena mre`a na institucii od ovaa oblast. Organizirawe na mre`ata na javnite funkcii vo oddelni podra~ja i nivnoto uskladuvawe vo planiranata mre`a na naselbi se bazira na slednite principi: – Dostapnosta na uslugite za gra|anite (soobra}ajna, informati~ka, terito rijalno mobilni slu`bi); – Razvoj na komplementarni sodr`ini za oddelni dejnosti (domovi, pansi oni, stacionari, kujni i sl.); – Usoglaseno rabotno vreme na oddelni javni dejnosti spored potrebite na gra|anite; – Zadr`uvawe na tradicionalnite funkcionalni specifi~nosti na oddelni naselbi vo odnos na oddelni javni dejnosti; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 61 – Primena na razli~ni kriteriumi vo organiziraweto na javnite dejnosti: demografski karakteristiki, socio ekonomski sostojbi i potencijali, golemina na gravitacionoto pod ra~je, soobra}ajna polo`ba i povrzanost, kulturna razvienost i potencijali, zainteresiranost na investitorite i opravdanost na programite vo odnos na investiciite i dr; – Utvrduvawe na obvrzuva~ki stan dardi i normi za oddelni javni dejnosti, so cel da se obezbedat minimalni uslovi za zadovoluvawe na potrebite; – Razvoj na posebni programi soobr azeni so osobenostite na ruralnite podra~ja. Preporakata za organizacija na javnite funkcii, soglasno planiranata mre`a na naselbi, poa|a od postojnata mre`a na javnite funkcii pod pretpostavka deka idniot razvoj na ovie funkcii }e se razviva vo soglasnost so ekonomskite, institu cionalnite i drugi promeni Tabela 26. Organizacija na javnite funkcii soglasno hierarhiskata mre`a na naselbite Javni funkcii M ez o r eg i o n al en c en ta r O p { ti n sk i c en ta r (m i k r o r eg i o n al en ) R ur al en o p { ti n sk i c en ta r N as el b a (l o k al n a za ed n i c a) R ad i us n a gr av i ta c i ja Zabele{ki 1 2 3 4 5 6 7 Socijalna za{tita i predu~ili{no vospitanie i obrazovanie 1. Domovi za smestuvawe na deca bez roditelsko staratelstvo N0 N N*0 2. Domovi za lica so funkcionalni i mentalni pre~ki N0 N*0 3.Centri (kompleksi) za stari lica N0 N*0 Predu~ili{no obrazovanie N N N N 600 1.000m. Opfa}a okolu 6% od brojot na `itelite, a se usoglasuvaat so lokalnite i socioekonomskit e osobenosti II Obrazovanie 1. Osnovno obrazovanie I IV odd. N N N NN 1.500 m. 2. Osnovno obrazovanie V VIII odd. N N N NN 21.500 m. Podra~no osnovno u~ili{te se organizira na 20003000 `iteli. Centralno osnovno u~ili{te na 300010.000 `iteli. Obvrska za organizirawe na prevoz ({kolski avtobus ili javen prevoz) za distanci preku 2.500 m. 3. Sredno obrazovanie N K N K* N K*0 Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 62 Javni funkcii M ez o r eg i o n al en c en ta r O p { ti n sk i c en ta r (m i k r o r eg i o n al en ) R ur al en o p { ti n sk i c en ta r N as el b a (l o k al n a za ed n i c a) R ad i us n a gr av i ta c i ja Zabele{ki 4. Vi{o i visoko obrazovanie N K N* K0 5. U~eni~ki i studentski domovi N N* N* Ako opfatot na studenti i u~enici koj se {koluvaat nadvor od mestoto na `iveewe 50% lokacijata da e blisku do u~ili{teto ili fakultetot III Zdravstvena za{tita A. Primarna zdravstvena za{tita 1. Zdravstveni stanici i mobilna zdravstvena slu`ba N N N N Gravitaciono podra~je do 1.000 `iteli (selski zoni) 2. Zdravstveni domovi N N NN Do 10.000 `iteli vo zavisnost od gustina na naselenost 3. Medicinski centar N N N* 5. Apteki + N N N 6.Vonbolni~ki stacionari N N B. Sekundarna zdravstvena za{tita 1. Op{ti bolnici N N N* 2. Specijalni bolnici N N*0 N*0 3. Zavodi za medicinska rehabilitacija N N* N* IV Kultura 1. Muzei N N N* N* 2. Biblioteki N N N N Na nivo na Regionalen centar ustanova od nacionalno zna~ewe so mo`nost i vo drugi centri 3. Domovi na kulturata N N N N Centri na kulturata N N 4. Galerii i izlo`beni prostori N N N* N* 5. Scenskomuzi~ki dejnosti N N N* N* V Fizi~ka kultura Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 63 Javni funkcii M ez o r eg i o n al en c en ta r O p { ti n sk i c en ta r (m i k r o r eg i o n al en ) R ur al en o p { ti n sk i c en ta r N as el b a (l o k al n a za ed n i c a) R ad i us n a gr av i ta c i ja Zabele{ki 1. Otvoreni, uredeni prostori pogodni za razli~ni vidovi sportski aktivnosti, so minimalni barawa za odr`uvawe N N N N 2. Otvoreni, uredeni prostori pogodni za razli~ni vidovi sportski aktivnosti, so uredeni sanitarni prostorii, re`imi na koristewe i sl. N N N N 3. Pokrieni objekti za fizi~ka kultura so soodvetni sanitarni i ostanati propratni prostorii, re`imi na odr`uvawe i koristewe (bazeni, teniski igrali{ta, ve`balnici i sali za gimnastika) N N N* N* 4. Pomali sportskorekreativ ni centri so multinamenski karakter N N* N* 5. Sportskorekreati vni centri koi }e gi zadovoluvaat standardite za sojuzni i me|unarodni natprevari N N N* N neophodno; NN do kolku ne mo`e da se organizira vo naselbata, vo neposredna blizina; * Po`elno dokolku postoi interes i ekonomska osnova za organizirawe na sodr`inata (vo javen ili privaten sektor); K neophodno organizirawe na komplementarna propratna sodr`ina (u~eni~ki ili studentski domovi i sl.); + opredeleno e naj niskoto nivo na neophodna organiziranost na sodr`inata; 0 Vo centralnata naselba ili druga naselba na podra~jeto na teritorijalnata celina. Organizacija na javnite funkcii Planskiot koncept na organizacija na javnite funkcii e usoglasen so promenite vo politi~koinstitucionalniot sistem na dr`avata, kako i so novite tendencii i praksata na organizirawe i finansirawe na ovie dejnosti vo razvienite zemji so Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 65 naglasena dimezija na socijalniot razvoj. Prostornata razmestenost na javnite funkcii, ovozmo`uva: • Usoglasenost so sistemot na naselbi vo regionot; • Dostapnost na funkciite do site gra|ani na regionot; • Voedna~en kvalitet na pru`enite uslugi; • Pottiknuvawe na lokalna samoi nicijativa, aktivno u~estvo na gra|anite; • Mo`nost na izbor na vid i modalitet na uslugi i prilagodenost na programata na javnite slu`bi na lokalnite karakteristiki. Osnovnoto obrazovanie e obvrzuva~ko za site deca na 6-15 god. vozrast, a minimalni obvrzuva~ki standardi se 7 m2/u~enik za povr{ina na objektot i 20 m2/u~enik za kompleksot na u~ili{teto. Osnovni u~ili{ta treba da postojat vo site naselbi. Dokolku ne postojat uslovi za organizirawe vo naselbata, (potencijalen broj na korisnici, grade`en fond i sl.), istata se organizira vo sosednata naselba, so zadol`itelno obezbeden prevoz. Radiusot na gravitacija za osnovni ~etirigodi{ni u~ili{ta e 1.500 m, a za osumgodi{ni u~ili{ta 2.500 m. Za distanci pogolemi od ovie, zadol`iteno e obezbeduvawe na prevoz so {kolski avtobusi ili javen prevoz. Srednoto obrazovanie e zadol`itelno za sekoj gra|anin vo Republikata i ja opfa}a mladinata na vozrast od 15 - 19 god. (Izmena i dopolnuvawe na Zakonot za sredno obrazovanie, Sl. Vesnik br.49 od 2007 god; ~len.1). Vo planskiot period obrazovni institucii od sredno obrazovanie se predviduvaat vo gradskite op{tinskite centri, a po potreba i vo ruralnite op{tinski centri, odnosno dokolku postoi interes i ekonomska osnova. Ovie sodr`ini mo`e da se organiziraat vo ramkite na javniot ili privatniot sektor so organizirawe na komplementarni sodr`ini koi ovozmo`uvaat celosno zadovoluvawe na potrebite (u~eni~ki domovi, restorani, biblioteki so ~italni i prostorii za u~ewe i sl.). Normativ za odreduvawe na potrebnata povr{ina e 8 - 10 m2/u~enik, odnosno 25m2 po u~enik za kompleksot na u~ili{teto. Vi{o i Visoko obrazovanie e organizirano vo postojnite institucii. Mre`ata na kapacitetite vo ramkite na postojnite institucii i profilite na kadrite koi }e se produciraat, }e se definiraat soglasno potrebite na stopanstvoto i nestopanskite dejnosti, vo taa smisla {to razvojot treba da se odviva vo pravec na obezbeduvawe na visokostru~ni kadri za specifi~ni oblasti i granki na razvojot. Razvojot na visokoto obrazovanie treba da ja inicira i sledi socijalnata, ekonomskata, nau~nata, kulturnata i druga razvojna tendencija na regionot vo po{iroka smisla. Normativ za odreduvawe na potrebnata povr{ina e 30m2 po student za visoko obrazovna institucija. Zdravstvo Aktuelniot tranziciski period vo koj se nao|aat site dejnosti me|u koi i zdravstvoto, se karakterizira i so donesuvawe na niza zakoni od oblasta na zdravstvenata dejnost, prestruktuirawe i definirawe na obvrzuva~ka zdravstvena za{tita za celokupnoto naselenie, poracionalno organizirawe i sozdavawe na mo`nosti za razvoj na komplementarno privatno zdravstvo. Regionot raspolaga so mre`a na zdravstveni organizacii koja ja so~inuva medicinski centar vo Ohrid i zdravstveni domovi vo Struga, Resen i Vev~ani. Vo planskiot period potrebno e zajaknuvawe na kapacitetite na mobilnite zdravstveni slu`bi koi se predvideni za opslu`uvawe na ovoj prostor. Osnovni normativi za organizacija na zdravstvenata dejnost soglasno mre`ata na zdravstvenite organizacii raspredeleni vo primarno, sekundarno i tercijalno nivo na za{tita se: – vo primarnata zdravstvena za{tita 0,050,2m2/`itel, odnosno po 0,020,5 ha povr{ina na kompleksot za zdravstven dom dodeka za zdravstvena stanica 0,020,05m2/`itel, odnosno po 0,050,1ha povr{ina na kompleksot; – vo sekundarnata zdravstvena za{tita 8 posteli/1000`iteli, i golemina na kompleksot od 24 ha za op{ti bolnici so kapacitet 200400 legla, odnosno 0,050,1ha povr{ina na kompleksot za zavodi za zdravstvena za{tita. Socijalna za{tita: Organizaciite za zgri`uvawe i vospituvawe na decata od predu~ili{na vozrast obavuvaat dejnost od Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 66 poseben op{testven interes, bidej}i tuka zapo~nuva formiraweto na karakterot na detskata li~nost. Poradi nivnoto zna~ewe vo psihofizi~kiot razvoj na decata, nivno pouspe{no podgotvuvawe za u~ili{te i se pogolem stepen na vrabotenost na `enite, se predviduva i o~ekuva natamo{en naglasen razvoj na mre`ata na ovie institucii. So predu~ili{nite ustanovi treba da bidat opfateni 70% od decata na predu~ili{na vozrast (ili okolu 6% od naselenieto), so celodnevno ili poludnevno boravewe. Osnovni standardi pri proektirawe na ovie organizacii se 9 m2 bruto povr{ina po dete, odnosno 20 m2/dete za otvoreni prostori (zelenilo, igrali{ta, pristapi). Vakvi institucii bi trebalo da se organiziraat vo site naselbi, pod pretpostavka deka }e se izvle~at od demografskata stagnacija i stareewe. Radius na gravitacija za ovie institucii e 600 - 1000 m. Vo odnos na socijalnite ustanovi, za objektite od socijalen karakter za deca bez roditeli i za stari lica se planiraat po 3 mesta na 1000 `iteli so min. 15 m2 na povr{ina na objektot po korisnik i min 30 m2 na kompleksot po korisnik. Za detski jasli i gradinki potrebno e da se obezbedi 3035m2od kompleksot i istite bi trebalo da se organiziraat vo site naselbi, pod pretpostavka deka }e se izvle~at od demografskata stagnacija i stareewe. Radius na gravitacija za ovie institucii e 600 1000 m. Kultura: Vo planskiot period sekoja od naselbite treba da ima i biblioteka, kino i dom na kulturata, a ako postoi interes i ekonomska osnova vo nekoi od naselbite i muzej, galerija, teatar i dom za deca i mladi. Normativi za predviduvawe na ovie dejnosti se: za biblioteka na 1.000 `iteli se predviduva min. 100 m2, za kino, na 1.000 `iteli min. 50 mesta, za teatar na 1.000 `iteli 20 mesta. Za edno mesto se predviduva 7 m2 povr{ina za objekt. Fizi~ka kultura: Site naselbi vo regionot vo planskiot period treba da imaat otvoreni, uredeni prostori, pogodni za razli~ni vidovi sportski aktivnosti so minimalni barawa za odr`uvawe. Pogolemite naselbi, op{tinskite centri i turisti~kite centri (Ohrid, Struga, Resen) vo sklad so ekonomskite mo`nosti postepeno treba da se opremat i so pokrieni objekti za fizi~ka kultura, so soodvetni sanitarni i drugi pridru`ni prostorii (bazen, teniski igrali{ta, ve`balnici i sali za gimnastika). Podolgoro~no gledano, a vo zavisnost od demografskiot i stopanski razvoj na ovoj prostor, vo naselbite i nivnite okolini koi }e prerasnat vo turisti~ki centri treba da se organiziraat i sportsko rekreativni centri so multinamenski karater. Sé ponaglasenite potrebi za razvoj na fizi~kata kultura vo planskiot period }e se odvivaat preku dr`avnite, lokalnite i privatni inicijativi. So podobruvawe na postojnite kapaciteti i gradba na novi, vo idniot razvoj se planira zadovoluvawe na prostornite potrebi so normativ od 2,00 m2/`itel. 2.12. Domuvawe Pojdovni osnovi Domuvaweto kako edna od osnovnite urbani funkcii, pretstavuva bitna komponenta na sevkupniot op{testveno ekonomski razvoj, organizacija i ureduvawe na prostorot, pa ottuka i eden od osnovnite elementi na prostornoto i urbanisti~koto planirawe. Edna od osnovnite celi na prostornoto i urbanisti~ko planirawe e obezbeduvawe humani uslovi za `ivot i rabota na lu|eto, {to se ostvaruva samo preku uspe{no planirawe na stanovi i stanbeni naselbi. Vkupniot broj na stanovi vo Ohridsko Prespanskiot region, spored popisot od 2002g., iznesuva 60.574 stanovi {to vo odnos na 1994g. e zgolemuvawe za okolu 19,5%. Vkupnata povr{ina na stanovite spored popisot vo 2002 god. iznesuva (5.095093m2) {to vo odnos na 1994 god. e zgolemuvawe za 79,74%. Vo odnos na na~inot na koristewe, najgolem del (70%) od stanbenite objekti se koristat isklu~ivo za `iveewe, dodeka 14,6% stanovi za odmor i rekreacija, a 14% se nenaseleni stanovi. Individualnite stanbeni zgradi zastapeni se so 83% dodeka preostanatite 17% se kolektivni stanbeni zgradi. Analizata na katnosta na zgradite uka`uva Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 67 na najgolemo prisustvo na prizemni zgradi (79%). Vo odnos na brojot na stanovi vo zgradite, dominiraat zgradi so 1 stan (78%) i zgradi so dva stana (17%), {to e tipi~no za region so dominantno individualno domuvawe. Vo odnos na materijalot na gradba, 95% se izgradeni vo nosiv sistem kade dominiraat cvrsti grade`ni materijali (beton, tula, kamen). Vo starosnatata struktura na stanbeniot fond dominiraat objekti izgradeni vo periodot 1971-1980g. (28%), kako i objekti izgradeni vo periodot 1981 1990g. (24%). Pregledot na goleminskata struktura na stanbeniot fond uka`uva na trend na izgradba na trosobni i dvosobni stanovi, koj e evidenten vo site op{tini, {to e voedno i pokazatel za soliden standard na domuvawe. Vo odnos na opremenost na stanbeniot fond so osnovnite instalacii (vodovod, kanalizacija i elektri~na energija.), mo`e da se ustanovi kvaliteten standard na domuvawe, odnosno 99% opremenost so el. energija i 95% so vodovod, kanalizacija i el. energija, taka {to samo 0.37% od vkupniot stanben fond se objekti bez instalacii. Procentot na opremenost so parno greewe e nizok i e sosema o~ekuvan so ogled na dominacijata na individualni stanbeni objekti na nivo na celiot region i otsustvo na sistem za centralno greewe. Osnovnite pokazateli na standardot na domuvawe se povisoki od republi~kite odnosno prose~nata golemina na stanovite iznesuva 84.11m2, prose~nata stanbena povr{ina po `itel 35,41 m2; dodeka prose~niot broj `iteli na eden stan 2,4. Vo odnos na brojot na doma}instva najzastapeni se stanovi vo koi `ivee po edno doma}instvo okolu(61,55%). Vo site op{tini ima pojava na stanben suficit, odnosno vi{ok stanben fond, koj na nivo na regionot iznesuva 22.460 stanovi, a najgolem e vo op{tina Ohrid poradi golemiot broj na nenaseleni stanovi i stanovi nameneti za odmor i rekreacija. I pokraj utvrdeniot relativno visok standard na domuvawe, sepak vo vkupniot stanben fond postoi del koj e substandarden i koj vo proektniot period treba da se zameni so nov. Vrz osnova na kompleksna analiza na stanbeniot fond, vo regionot, se procenuva deka okolu 9% od vkupniot stanben fond, odnosno 5.611 stanovi se substandardni i vo planskiot period treba da se zamenat so novi. Stanovite za odmor i rekreacija odnosno stanovi koi se koristat povremeno vo tekot na godinata registrirani se vo site op{tini vo regionot i nivniot vkupen broj iznesuva iznesuva 8.867 stanovi, ili okolu 14,63% od vkupniot broj stanovi vo regionot. Stanovite za odmor i rekreacija se najzastapeni vo Ohrid, Debarca i Resen. Celi Osnovnite celi na stanbenata politika na ovoj prostor vo planskiot period se: – Obezbeduvawe stan za sekoe semej stvo; – Podignuvawe na standardot na domuvawe vo pogled na povr{ina, broj na sobi, grade`ni karakte ristiki i komunalna opremenost na stanovite; – Izgradba na adekvatna infrastruk tura vo funkcija na pokvaliteten standard na domuvawe; – Aseizmi~ka gradba na stanovi; – Obnova, rekonstrukcija i revita lizacija na amortiziraniot i substandarden stanben fond, zaradi podobruvawe na uslovite za domu vawe i podignuvawe na kvalitetot na stanbeniot fond; – Postignuvawe poramnomerna stanbe na izgradba; – Liberalizacija na stanbeniot pazar; – Izgradba na socijalni stanovi; – Obezbeduvawe povolni finansiski uslovi za re{avawe na stanbeniot problem, preku odobruvawe na povol ni kreditni uslovi za stanbena izgradba; – Definirawe na kriteriumi za nadminuvawe na pojavata na besprav na gradba. Planski opredelbi Osnovna opredelba vo politikata na stanbenata izgradba vo planiraniot period e realizacija na zacrtanite celi na koncepcijata na domuvaweto vo zavisnost od potrebite i ekonomskite mo`nosti. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 68 Osnovnite celi na ovoj planski dokument se vo funkcija na optimalna proekcija na stanbeniot prostor. Promenite vo politi~koekonomskiot sistem neminovno doveduvaat i do promeni vo politikata na stanbenata izgradba vo ramkite na koja se pojavuvaat i novi momenti, kako: napu{tawe na op{tes tvenata izgradba i voveduvawe na rentierstvo kako nov moment vo stanbenata politika, vnesuvawe na nova kategorija socijalni stanovi i politika za nivna realizacija, nov na~in na vrednuvawe na stanbenata izgradba i investirawe vo nea, analizirawe i po~ituvawe na zakonskata regulativa. Pravilnoto kreirawe na stanbenata politika i definirawe na izdr`ana koncepcija na domuvawe vo idniot period zavisat od niza faktori, kako: – razvojot na stopanstvoto; – razvojot na op{testveniot standard i kulturata na domuvaweto; – obezbeduvawe potrebni sretstva za stanbena izgradba; – dvi`ewe na prirodniot i mehani~ kiot prirast na naselenieto; – stanben deficit i drugi. Potrebite od nov stanben fond proizleguvaat od: – potrebata za nov stanben fond po osnov na porastot na brojot na `itelite i namaluvawe na prose~ niot broj ~lenovi na doma}instva, – potrebata za zamena na substandar dniot stanben fond, – potrebite koi proizleguvaat od stanbeniot standard i kulturata na domuvaweto i drugo. Proekcijata na potrebniot stanben prostor poa|a od standardite 2025 m2/`itel, vo zavisnost od tipot na naselbata, 4080 m2/stan (optimalna golemina) i 100% opremenost na stanot so instalacii (osobeno vo gradskite naselbi) i potpolno eliminirawe, odnosno zamena na substan dardniot stanben fond. Iako prose~niot stanben prostor na nivo na region e povisok od usvoeniot standard, sepak generalno ovoj fleksibilen standard se primenuva vo nasoka na izedna~uvawe na uslovite na nivo na celiot region, osobeno poradi toa {to istiot pretstavuva nasoka od Prostorniot plan na Republikata. Spored toa, proekcijata na stanbenite potrebi na nivo na Ohridsko Prespanski region zna~i: Broj na `iteli vo 2002 godina 143.890 Broj na `iteli vo 2020 godina 156.500 Broj na doma}instva vo 2002 godina 37.934 Broj na doma}instva vo 2020 godina 42.546 Postojni stanovi vo 2002 godina 60.574 Postojni stanovi koi se zadr`uvaaat 54.963 Novi stanovi po osnov na zamena na substandardni stanovi 5611 Novi stanovi po osnov na porast na naselenie 4612 Vkupno novi stanovi za gradba 10223 Vkupno stanovi vo 2020 godina 65186 Razlikata pome|u vkupniot broj stanovi predviden za 2020 god. i prognoziraniot broj na doma}instva za 2020 god. se dol`i na postojniot stanben suficit, evidentiran na nivo na celiot region. Zna~i vkupnite stanbeni potrebi se procenuvaat na okolu 10.223 novi stanovi. Realizacijata na stanbenata izgradba }e se odviva etapno, odnosno do 2010 godina }e se izgradi okolu 40% od predvideniot stanben fond, a ostanatite 60% do 2020 godina. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 69 Tabela 27. Proekcija na stanbeni potrebi na nivo na op{tini o p { ti n a do m a} i n st va v o 2 00 2g . do m a} i n st va 2 02 0 st an o vi v o 2 00 2g . st an b en s uf i c i t su b st an da r dn i s ta n o vi st an o vi k o i s e za dr ` uv aa t n o vi s ta n o vi p o o sn o v p o r as t n a n as el en i e n o vi s ta n o vi z a o tk l o n uv aw e n a st . d ef i c i t vk up n o n o vi s ta n o vi v o 2 02 0g . vk up n o s ta n o vi v o 2 02 0g . Ohrid 16012 17.647 28437 12425 1653 26784 1635 0 3288 30.072 Debarca 1995 2142 4355 2360 974 3381 147 0 1121 4502 Struga 14485 16.428 18834 4349 1446 17388 1943 0 3389 20777 Vev~ani 593 875 715 122 126 589 282 0 408 997 Resen 4849 5454 8233 3384 1412 6821 605 0 2017 8838 VKUPNO: 37934 42.546 60574 22640 5611 54963 4612 0 10223 65186 Idnite stanbeni potrebi se najgolemi vo op{tina Ohrid (46,10%od vkupnite stanbeni potrebi), potoa vo Struga, Resen i t.n. Stanbenite potrebi do 2020 godina se najmali vo op{tinite: Debarca i Vev~ani. Novite stanovi koi }e se gradat treba da bidat kompletno opremeni so instalacii. Isto taka neophodna e i celosna zamena, odnosno eliminirawe na substandardniot stanben fond. Vo planskiot period treba da se obezbedi poracionalno iskoristuvawe na stanovite za odmor i rekreacija i vodewe na izdr`ana lokalna politika za izgradba na novi. Osobeno vnimanie treba da se posveti na odr`uvaweto na stanovite. Vo taa smisla, se predlaga poefikasnata realizacija na dano~nite obvrski i namensko koristewe na sretstvata obezbedeni od taa aktivnost vo odr`uvawe na stanovite za odmor i rekreacija (parterno ureduvawe, odr`uvawe na zaedni~kite i javnite povr{ini), izgradba i rekonstrukcija na infrastruktura i drugi sodr`ini za afirmacija na turisti~kata ponuda. Za realizacija na prognoziranite stanbeni potrebi vo Regionot }e bide potrebna slednata prose~na korisna stanbena povr{ina: 10223h (4860) = 490704m2 613380m2 Prostorniot plan gi dava osnovnite re{enija za koristewe na prostorot, a konkretnata realizacija na predvidenata stanbena izgradba se ostvaruva preku planovite od ponisko nivo, odnosno urbanisti~kite planovi i proekti, vo ramkite na koi site postavki }e bidat povtorno proveruvani i razrabotuvani so cel da se postignat zna~ajni efekti vo standardot na domuvawe i da se podobrat stanbenite uslovi vo sklad so postignatiot op{testvenoekonomski razvoj. So pravilno planirawe na op{testveno-ekonomskiot razvoj, mnogu poadekvatno i poracionalno se planira i domuvaweto. Domuvaweto vo gradovite treba da se naso~uva vo pravec na zadovoluvawe na humanite i ekolo{kite barawa, a vo selata da se vgraduvaat pozitivnite karakteris tiki na urbano domuvawe. Stanot otsekoga{ bil vrzan za osnovnata kletka "doma}instvoto" koe vo nego si obezbeduva sigurnost, ostvaruvawe na svoite potrebi i soni{ta i izolirawe od nadvore{niot svet. Funkcionalnite barawa na doma}in stvoto za `iveewe, obrazovanie, vospitu vawe, kultura i drugo neminovno doveduvaat do transformacija na tradicionalniot tip na domuvawe i pro{iruvawe na negovata osnovna funkcija za zadovoluvawe na egzistencijalnite potrebi na doma}in Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 70 stvoto. Paralelno so sopstvenata nadgradba ~ovekot go menuva i stanot, opremuvaj}i go so novi vrednosti i iznao|aj}i novi mo`nosti za adekvatno koristewe i organizirawe na prostorot. Sovremenata tehnologija, avtomatizaci ja i modernizacija predizvikuva bitni transformacii i vo stanot, koi kvalitativno go menuvaat tradicionalniot tip na domuvawe i stanot. ^ovekot go opremuva stanot so novi, posovremeni sodr`ini i vrednosti iznao|aj}i novi mo`nosti za koristewe i adekvatno organizirawe na prostorot. Strukturata i fizi~kiot model na stanbenata edinica mora da bide vo korelacija so op{testvenata organizacija na lu|eto koi `iveat vo stanbenata edinica. Organizacijata na stanbenite zaednici e pozitiven faktor za kulturni, ekonomski, i op{testveni aktivnosti na nivnite `iteli. Ovoj odnos se manifestira i so povratna sprega na javnite funkcii vrz domuvaweto, bidej}i od nivnoto uspe{no funkcionirawe zavisi i goleminata i brojot na stanbenite zaednici. Zatoa, domuvaweto op{to, a stanbenata izgradba posebno, pretstavuva va`na komponenta na socijalniot i op{tosto panskiot razvoj, organizacija i ureduvawe na prostorot i podignuvawe na `ivotniot standard na naselenieto. Poimot domuvawe opfa}a zna~itelno po{iroka funkcija od onaa {to ja ima samiot stan. Domuvaweto na sovremen, kulturen na~in ne zna~i samo boravewe vo zatvoren stan, tuku i vo otvorenite prostori okolu stanot, mo`nost za koristewe na sportski sodr`ini, ostvaruvawe bliski vrski so javnite funkcii, kulturniot `ivot, mo`nost za odmor i osve`uvawe vo prirodata okolu stanot. Stanot so svojata okolina pretstavuva `ivotna sredina, koja po dol`inata na traewe i koristewe vo ~ovekoviot `ivot i po neposrednoto deluvawe na ~ovekot, vr{i presudno vlijanie na negovata fiziolo{ka sfera, negovata psiha i negoviot emocio nalen `ivot. Poradi toa, vo prostornoto planirawe domuvaweto, vo zavisnost od prostornite ramki vo koi se odviva se definira vo potesna smisla kako biolo{kofiziolo{ka funkcija, a vo po{iroka kako ekolo{ko socijalna funkcija. Za re{avawe na konkretni stanbeni problemi neophodno e da se istakne integralniot karakter na poimot domuvawe, odnosno da se sfati korelacijata i neraskinlivata povrzanost pome|u potesniot i po{irokiot poim na domuvaweto. Vo taa smisla vo prostornoto planirawe, domuvaweto treba da se sogleduva kako kompleksno, niz negovite tri dimenzii: – Tehni~ka dimenzija (povr{ina, dvor, mikroklimatski uslovi); – Socijalna dimenzija (na~inot na `iveewe vo stanot i nadvor od nego, socijalnite kontakti me|u poedinci i semejstva i sl.); – Ekonomska dimenzija (kupovnata mo}, na~in na stopanisuvawe na semej stvoto i sl.) 2.13. Komunalna opremenost na naselbite Pojdovni osnovi Komunalnata infra i suprastruktura na naselbite obrabotuva nekolku segmenti od ovaa oblast (vodosnabduvaweto, otpadnite vodi, cvrstiot otpad, nadvore{noto osvetluvawe i vnatre{ni ulici), kako i drugi aktivnostite vo ramkite na komunalnite ejnosti. Vodosnabduvawe Vodata e dobro od op{t interes so posebna za{tita utvrdena so zakonski re{enija i e vo dr`avna sopstvenost. I pokraj relativno bogatite resursi se javuva nedostatok na voda, od pri~ina {to istata e neramnomerno rasporedena vo prostor i vreme. Za vodosnabduvawe se koristat izvori, podzemni vodi, vodoteci i akumulacii. Vo Ohridsko-Prespanskiot region so vkupno 143.890 `iteli od koi 53,1% e selsko i 46,9% gradsko naselenie, odnosno 155 sela i 4 turisti~ki naselbi, gradskoto naselenie e skoro celosno obezbedeno so vodosnab duvawe preku centralni gradski vodovodi, a vodosnabduvawe vo selata e prete`no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 71 lokalno so sopstveni vodosnabditelen sistemi, obi~no so mal kapacitet koi ne gi zadovoluvaat potrebite. Gri`ata za odr`uvaweto na izvornikot i mre`ata e nedovolna, pa se javuvaat i problemi vo redovnoto vodosnabduvawe. No ima i selski naselbi koi se povrzani na pogolemi sistemi, posebno vo op{tina Resen i delumno vo op{tina Ohrid.Tabela 28. Vodosnabduvawe na nivo na Op{tini op{tina broj na naselbi br. na naselbi so vod. mre`a % pokrienost na Op{tinata so vod. mre`a 1 Ohrid 33 11 33 2 Struga 51 25 50 3 Vev~ani 1 1 100 4 Resen 44 21 48 5 Debarca 30 22 73 Grafikon 9. Pokrienost na op{tinite so vodovodna mre`a vo % 0 20 40 60 80 100 120 Ohrid Struga Vev~ani Resen Debarca Pokrienost na op{tinata so vodovodna mre`a Pokrienost na naselbite so vodovodna mre`a prema broj na `iteli vo Op{tinite Otpadni vodi Analiziranite komunalni otpadni vodi koi poteknuvaat od gradskite naselbi preku kanalizacionite sistemi se odveduvaat vo recepientite, dodeka od ruralnite naselbi se ispu{taat slobodno vo otvoreni kanali. Analizata na postojnata sostojba uka`uva na delumno postoewe na separciona kanalizaciona mre`a vo gradskite naselbi, {to pretstavuva golem problem pri zgolemeno koli~estvo na vrne`i, dodeka vo najgolem broj od selata nema ni fekalna, ni atmosferska kanalizaciona mre`a. Samo za gradovite Ohrid Struga i Resen ima izgradeno pre~istitelna stanica. Od naselenite mesta pre~istitelni stanici imaat Vev~ani i Bel~i{te. Od 1988 god. vo funkcija e sistemot za za{tita na Ohridsko Ezero od otpadni vodi koj se sostoi od: sekundarni fekalni kanalizacioni mre`i vo naselenite mesta, primaren kolektor i pre~istitelna stani ca. Pre~istitelnata stanica so kapaciet od 120.000 E@ se nao|a vo selo Lo`ani, a pre~istenite otpadnite vodi se ispu{taat vo rekata Crn Drim. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 72 Grafikon 10. Opremenost na sedi{tata na Op{tinite so fekalna i atmosferska kanalizaciona mre`a (vo %) 0 20 40 60 80 100 120 Ohrid Struga Vev~ani Resen Debarca Fekalna Atmosferska Cvrst otpad Cvrstiot otpad poteknuva generalno od urbanite sredini i nema karakter na opasen otpad, osven medicinskiot cvrst otpad. Sobiraweto na otpadot vo gradovite se vr{i na odredeni mesta, vo kontejneri, dodeka interniot industriski otpad, grade`en {ut i sekundarnite surovini se sobiraat na posebni mesta i se prenesuvaat na odredeni lokacii za taa namena. Vo selata voglavno nema organizirano sobirawe na otpadot i istiot se deponira po pati{tata nadvor od selata ili na neorganizirani deponii. So "Koncept i fizibiliti studija za upravuvawe so cvrst otpad vo Jugozapadniot del na Republika Makedonija", finansiran od Germanska banka za obnova i razvoj (KfW), predlo`eni se i prifateni tehni~ki merki i opcii vo pogled na institucionalnata organizacija {to treba da ovozmo`i implementacija na integralniot koncept za upravuvawe so cvrst otpad vo proektniot region na jugozapadniot del na Makedonija. Soglasno taa studija ovoj region bi pripadnal kon servisniot region Bitola (Bitola i Resen) i servisniot region Ohridsko Ezero (Ohrid i Struga, Labuni{ta, Vele{ta, Vev~ani). Grafikon 11. Pokrienost so sistemi za odveduvawe na cvrst otpad na nivo na Op{tina 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 Ohrid Struga Vev~ani Resen Debarca % Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 73 Javno osvetluvawe Javnoto osvetluvawe gi opfa}a: uli~noto i parkovnoto osvetluvawe, fasadnoto i monumentalnoto osvetluvawe, osvetluvaweto na parkinzi i pe{a~ki premini. Osnovna zada~a na uli~noto osvetluvawe e da osigura udoben i siguren protok na soobra}ajot vo no}ni uslovi sli~en na onoj vo dnevni uslovi. Tabela 29. Potro{uva~ka na elektri~na energija za uli~no osvetluawe (MWh) 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Ohrid 1473 1886 2097 2488 2489 2867 2886 3575 2970 3423 Struga 1403 1558 1825 2076 2009 2208 2661 2906 3017 3181 Resen 750 692 659 861 900 905 1016 985 1103 1100 Vev~ani 400 400 400 Debarca 421 551 629 Opremenost na naselbite so uli~na mre`a Opremenosta so soobra}ajnata infra struktura e eden od klu~nite faktori za razvoj na op{testveniot, socijalniot i prostorniot razvitok na eden region, pa i na dr`avata. Vo pogled na geoprometnoto zna~ewe koe go obele`uva ovoj region, se istaknuva dobrata polo`ba vo odnos na glavnite dr`avni i evropski soobra}ajni tekovi. Op{to zemeno celata uli~na mre`a vo naselenite mesta e bez nazna~eni profili so nedefiniran kolovoz i trotoari, no bidej}i vo pogolem del postojat prostorni mo`nosti, vo planskiot period }e bidat definirani profilite spored karakterot, soglasno zakonskite propisi. Celi Dosega{niot nekoordiniran razvoj na komunalnata dejnost vo gradskite naselbi dovede do nejzino separatno re{avawe soglasno narasnatite potrebi na nasele nieto. Dosega{nite dobieni podatoci, nivnata prezentacija i valorizacija, kako i ponatamo{noto sledewe i analizirawe na komunalnite infrastrukturni sistemi i nivnata obrabotka vo natamo{niot proces na planirawe, }e pridonesat kon utvrduvawe na neophodnite elementi za planirawe na ovaa dejnost vo nekolku pojdovni pravci: – Razvoj na komunalnata dejnost soglasno dolgoro~niot sevkupen razvoj na regionot i po{iroko, so definirawe na potrebite i priritetite vo ovaa oblast; – Planska rezervacija na prostorite za iden razvoj na komunalna infra i suprastruktura; – Podignuvawe na kvalitetot na komunalna opremenost vo funkcija na pribli`uvawe na standardot na postojnite ruralni naselbi so toj vo gradskite. Planski opredelbi Vodosnabduvawe Soglasno proekciite dadeni vo posebniot eksperten elaborat "Za{tita i koristewe na vodite i vodostopanskata infrastruktura na R. Makedonija" za komunalniot infrastrukturen sistem, osnovniot standard za vodosnabduvawe na gradskite naselbi e 97%. Dolgoro~nite planirawa na komunalnite javni pretprija tija, vrz osnova na porastot na naselenieto do 2020 god., predviduvaat celosna pokrienost na naselbite, odnosno obezbedu vawe na sanitarno higienski ispravna voda za piewe za sekoj `itel. Potrebnite koli~ini na voda se baziraat na raspolo`ivite resursi kako izvori, povr{inski vodi, podzemni vodi i izgradba na novi akumulacii i voveduvawe na poekonomi~ni aktivnosti kako: namalu vawe na zagubite na voda, racionalno koristewe, zgolemuvawe na cenata na vodata, avtomatizirawe na upravuvaweto so vodosnabditelnite sistemi i sl. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 74 Se predviduva izgradba na: •• Regionalen vodovod "Beli~ki izvori", •• Za Resen potrebna e izgradba na akumulacija na Leva Reka, •• Zfa}awe na podzemni vodi od Carev Dvor i od slivot na Golema Reka. Otpadni vodi Soglasno prirastot na naselenieto do 2020 god., se predviduva celosna pokrienost na gradskoto naselenie kako i pogolem del na selskoto, so sistemi za evakuacija na otpadnite vodi,. Za celosna za{tita na Ohridskoto Ezero od otpadnite vodi vo planskiot period predvideno e priklu~uvawe na u{te 37 sela na primarniot kolektor od Sistemot za za{tita na Ohridsko Ezero i pro{iruvawe na kapacitetot na pre~isti telnata stanica od 120.000 na 180.000 E@. Od op{tina Ohrid se predviduva da se priklu~at 15 sela: Pe{tani, El{ani, Kowsko, [ipokno, Velestovo, Velgo{ti, Ramne, Leskoec, Kosel, Gorno Lako~erej, Dolno Lako~erej, Orman i Podmoqe i turisti~kite naselbi: Ele{ec i Sv. Stefan. Od op{tina Struga }e se priklu~at 17 sela: Drslajca, Lo`ani, Vele{ta, Oktisi, Dolna Belica, Vrani{ta, Zagra~ani, [um, Frangovo, Rado`da, Livada, Novo Selo, Bixevo, Radoli{ta, Kali{ta, Misle{evo i Moroi{ta Od op{tina Vev~ani Vev~ani, od op{tina Debarca se predviduva da se priklu~at 4 sela: Orovnik, Gorenci, Trebe ni{ta, Volino, Me{ei{ta i Klime{tani. Cvrst otpad Proekcijata na pokrienosta na gradskoto i golem del od selskoto naselenite (posebno pogolemite selski naselbi) so sistem za sobirawe, transport i deponirawe na cvrst komunalen otpad do 2020 god., predviduva negovo celosno pokrivawe pri {to se predviduvaat 1,3 kg/`/d. cvrst otpad da bide deponiran na sanitarnite deponii. Soglasno Zakonot za komunalni dejnsti predvidena e izgradba na nekolku regio nalni deponii za cvrst komunalen otpad i za opasni materii koi }e vlijaat i vrz za{titata na `ivotnata sredina. Soodvetno na izborot na lokacijata treba da se izraboti proekt za tehnolo {kiot proces vrz osnova na prethodni ispituvawa na lokacijata so implemen tacija na site neophodni uslovi za za{tita na `ivotnata sredina. Javno osvetluvawe Koncepcijata na javnoto osvetluvawe e podelena na dva dela: osvetluvawe za motoren i pe{a~ki soobra}aj. Ovaa podelba e prezemena od "Me|unarodnata komisija za osvetluvawe CIE" koja izrabotuva predlozi so sovetodaven, no ne i obvrzuva~ki karakter. Pove}eto dr`avi so svoite standardi, preku nacionalnite komiteti, se vklu~uvaat vo predlozite na CIE. Javno osvetluvawe na soobra}ajnici so motoren soobra}aj Javnoto osvetluvawe na soobra}ajnicite so motoren soobra}aj treba da ovozmo`i takvi uslovi na vidlivost, koi }e obezbedat vozewe vo tekot na no}ta so maksimalna mo`na sigurnost i udobnost. So osvetluvaweto treba da se namalat no}nite soobra}ajni nesre}i i da se zgolemi brzinata na dvi`eweto na motornite vozila so {to }e se zgolemi iskoristuvaweto na soobra}ajnata mre`a vo tekot na no}nite ~asovi. Javno osvetluvawe na pe{a~ki soobra}ajnici Vo javnoto osvetluvawe za pe{a~ki soobra}aj, se prepora~uva da se koristat novi sistemi na reflektirana svetlina koi so eden izvor na svetlina osvetluvaat mnogu pogolema povr{ina vo sporedba so sega{nite sistemi. Brojot na vidovite na svetilki treba da se smali, so {to }e se namalat tro{ocite za odr`uvawe na javnoto osvetluvawe. Se planira i vgraduvawe na priemnici za upravuvawe so javnoto osvetluvawe koe dale~inski mo`e da se programira i sinhronizira. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 75 Tabela 30. Dogradba na opremenosta na infrastrukturnite sistemi po broj na `iteli do 2020 god. Snabduvana op{tina Proekcija za dogradba na vodovodna mre`a vo (%) Proekcija za dogradba na kanaliz. mre`a vo (%) Proekcija za dogradba na sistem za cvrst otpad vo (%) Proekcija za dogradba na javno osvetluvawe vo (%) Ohrid 5 39 69 20 Struga 1,4 70 35 25 Vev~ani 20 Resen 23 46 20 10 Debarca 3 90 67 Uli~na mre`a Proekcijata na pokrienosta na gradskoto i selskoto naselenie so uli~na mre`a, se predviduva vo planskiot period da dostigne maksimalno nivo. Za taa cel se predviduva izgradba na pristapen pat do sekoe naseleno mestro, izgradba na vnatre{na uli~na mre`a, posebno vo pogolemite naseleni mesta, vo naselenite mesta i turisti~ki lokaliteti vo krajbe`nite pojasi na Ohridsko i Prespansko ezero. 2.14. Soobra}ajna infrastruktura Pojdovni osnovi Vo kontekst na planiraweto i razvojot na evropskata transportna infrastruktura, od osobeno zna~ewe za Republika Makedonija se Panevropskite koridori VIII i X koi{to minuvaat niz Republika Makedonija. Panevropskiot Koridor H, koj go povrzuva evropskiot sever i jug minuva niz teritorijata na Republika Makedonija so del od me|unarodniot pat E 75. Ogranokot „D" na istiot koridor koj gi povrzuva Veles Bitola Florina Via Ignacija, iako ne pominuva niz Ohridsko-Prespanskiot region, se nao|a vo negova neposredna blizina od isto~nata strana, i preku patniot pravec Resen - Bitola, ovozmo`uva povrzuvawe na regionot so ovoj koridor. Panevropskiot Koridor VIII, istok – zapad, E65, koj gi povrzuva Panevropskite transportni podra~ja na Jadransko-Jonskoto i Crnoto more, pominuva niz Ohridsko Prespanskiot region. Patna mre`a vo podra~jeto na regionot Vo podra~jeto na regionot pominuvaat delovi od slednite magistralnite patni pravci: • M4: Miladinovci Tetovo – Ki~evo ]afasan (granica so Republika Albanija); • M5: Podmoqe – Bitola – Veles M. Kamenica – Del~evo Crna Skala (granica so Republika Bugarija). Kon magistralniot paten pravec M4 se nadovrzuvaat regionalnite pati{ta: • R418: Debar Ta{maruni{te so dol`ina od 41,4 km i Ta{maruni{te – Struga so dol`ina od 9,8 km . • R419: Struga (sp. so R418) – Selce • R420: Rado`da – Ohrid so dol`ina od 27 km • R422: Krak od 418 – granica so Albanija so dol`ina od 7km • R417: Bel~i{ta Le{ani Velmej so vkupna dol`ina od 16,2 km. Kon magistralniot paten pravec M5 se priklu~uvaat regionalnite pati{ta: • R501: Ohrid – Pe{tani so dol`ina od 11,0 km i Pe{tani Sv.Naum so dol`ina od 17,3 km • R502: Resen – Carev Dvor • R503: Carev Dvor – Carina so dol`ina od 14,5 km • R504: Carina – Trpejca so dol`ina od 27,6 km koj se priklu~uva na R501 • R505: Makazi – Qubojno so dol`ina od 22 km. Vozdu{en soobra}aj Aerodromot "Sv.Apostol Pavle" Ohrid se nao|a na 9 km od gradot, na magistralniot pat Struga-Ki~evo-Skopje. Kapacitetot na aerodromot e 300 patnici/h. Opslu`noto podra~je na aerodromot go pokriva celiot region, so dobri mo`nosti za pokrienost i na op{tinite Bitola, Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 76 Prilep, Ki~evo, Debar, Makedonski Brod i Demir Hisar. Vo tekot na edna godina se iskoristuvaat pribli`no 40% od raspolo` livite soobra}ajni kapaciteti na aero dromot. Voden soobra}aj Organiziran voden soobra}aj vo regionot postoi na Ohridskoto Ezero kade se vr{i dva vida prevoz na patnici: liniski i vonliniski prevoz po pat na spogodba me|u brodarot i korisnicite na prevozot, dodeka na Prespanskoto Ezero postoi isklu~i telno kako individualen privaten prevoz. Pogolemi plovila za grupen prevoz ne postojat. Ezerskiot soobra}aj na Ohridskoto ezero se odnesuva na prevoz na turisti do odredeni lokaliteti na bregot na ezeroto. Pristani{ta i pristani {to se koristat za vr{ewe na javen prevoz na patnici vo ezerskata plovidba, ima na Ohridskoto i Prespanskoto Ezero, no sostojbata vo koja se nao|aat e mo{ne nepovolna. Celi Osnovnata strate{ka opredelba za razvoj na soobra}ajnata infrastruktura e konceptot na odr`liv razvoj na transport niot sistem" kako osnova vrz koja }e se gradi transportnata politika na regionot. Golemite investiciski potrebi se rezultat na neramnote`ata pome|u ponudata i pobaruva~kata na infrastrukturata vo najgolemiot del na transportnite potsek tori. Kaj oddelni potsektori neophodni se investicii vo novi kapaciteti, dodeka vo onie potsektori kade postojnata infra struktura e soodvetna, novite investicii vo najgolem del }e bidat naso~eni kon podobruvawe na kvalitetot na uslugite, podignuvawe na bezbednosnite standardi i razre{uvawe na problemite povrzani so `ivotnata sredina. Glavnite celi vo odnos na trans portnata infrastruktura se: – Ovozmo`uvawe sigurni i efikasni transportni uslugi koi }e garan tiraat bezbednost na site u~esnici vo soobra}ajot; – Racionalno koristewe na energijata; – Pottiknuvawe na regionalniot razvoj i za{tita na `ivotnata sredina; – Realizirawe na institucionalni reformi vo oblasta na patnata infrastruktura, `eleznicata i ci vilnata vozdu{na plovidba; – Voveduvawe na sovremeni transport ni tehnologii vo site soobra}ajni granki, kako preduslov za ostvaru vawe na o~ekuvanite efekti na za{tita na okolinata i za{teda na energijata; – Vklu~uvawe na soobra}ajnite pravci i prevoznici vo sistemot na ve}e vospostaveniot kombiniran prevoz, koj sè pove}e stanuva uslov za pristap na soobra}ajnata mre`a na poedini zapadnoevropski zemji. Vo ramkite na aktivnostite naso~eni kon realizacija na del od ovie celi, Republika Makedonija se obvrza na me|unarodno nivo da go vovede i razviva kombiniraniot transport so Dogovorot za transport pome|u Republika Makedonija i Evropskata Zaednica koj stapi vo sila na 28. 11. 1997 godina. Planski opredelbi Patna mre`a vo podra~jeto na regionot ΄Rbetot na patnata mre`a na Republika Makedonija i vo idnina }e go so~inuvaat dvata Panevropski koridori, zna~ajni za razvojot na transportnata mre`a na Jugoisto~na Evropa, Koridorot VIII i Koridorot X, dodeka osnovata na mre`ata na patni soobra}ajnici vo predmetniot region }e bidat delnicite od magistralnite patni pravci M4 i M5. Razvojot na avtopatskata i magis tralnata mre`a treba da bide naso~en kon: – Prodol`uvawe na avtopatskoto re {enie na delnicite Gostivar Ki~evo Botun Struga granica so Albanija so krak od Podmoqe do Ohrid; – Rekonstrukcija na delnicata Kosel Livoi{ta Trebeni{ta, koja, kako del od M5, }e pretstavuva obikol nica na Ohrid; – Izgradba na obikolnica na gradot Resen; – Rekonstrukcija na delnicata Ohrid Resen; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 77 – Rehabilitacija i rekonstrukcija na odredeni delnici od dvata magis tralni patni pravci. Razvojot na regionalnata patna mre`a se vr{i preku izgradba na novite patni pravci: • R417: Kuratica – Bre`ani – Golemo Ilino; • Kosel – Livoi{ta – Trebeni{ta. @elezni~ki soobra}aj Vo ramkite na koridorot VIII, od golema va`nost e da se realizira `elezni~kiot pravec od Ki~evo kon ]afasan, R. Albanija so {to }e se sozdadat mnogu dobri uslovi za razvoj na ovoj region koj bi bil na trasata istok – zapad i po negovata celosna realizacija, bi gi povrzal i otvoril stopanstvata na Bugarija, Makedonija i Albanija. Vo ramkite na ovoj koridor, treba da se izgradi krak kon Ohrid, zaradi povrzuvawe na ovoj grad so `eleznica, kako kolosek do predvideniot stokovo-trans porten centar vo Me{ei{ta, kako i stanica i kolosek do aerodromot vo Ohrid. Preporakata za razvoj na `elezni~kiot soobra}aj vo regionot e da se naso~at site napori kon realizacija na koridorot VIII, dodeka trasata Ohrid – Resen – Bitola da ostane kako dolgoro~na vizija za eventualna realizacija na ovoj pravec. Ezerski soobra}aj Analizata na sostojbata denes, kako i planiranite nasoki na razvoj vo site oblasti (turizam, proizvodstvo, uslugi, energetika, itn.) poka`uvaat deka ezerskiot soobra}aj mora da bide soodvetno planiran, pri {to treba da se sozdadat uslovi za negov uspe{en razvoj. Za da se ostvarat celite na razvoj na ezerskiot soobra}aj na Ohridskoto ezero, se prepora~uvaat slednite merki {to treba da se prezemat: 1. Voveduvawe linii na javen liniski prevoz so plovila; 2. Nabavka na novi plovila; 3. Rekonstrukcija na postojnite i izgradba na novi pristani{ta na utvrdenite linii; 4. Voveduvawe me|unarodna ezerska linija do Podgradec, R. Albanija, so vozen red spored pobaruva~kata na prevoz; 5. Postepena zamena na benzinskite so nezagaduva~ki elektromotori na plovilata. Ezerskiot soobra}aj na Prespansko ezero mo`e da se razviva vo dve fazi: vo prvata faza kako turisti~ki, so plovila koi }e ovozmo`uvaat turisti~ki pro{etki po ezeroto, pred sè do ostrovot Golem Grad. Vo turisti~kata sezona mo`e da se organiziraat i me|unarodni patuvawa do R. Grcija i Albanija. Vtorata faza, so ostvaruvawe na pontenziven razvoj na turisti~kite mesta vo krajbre`ieto, mo`e da ponudi ezerski liniski prevoz, koj bi gi povrzuval pla`ite od Stewe, preku Ote{evo, pa sè do Pretor i Krani. Za realizicija na ovaa cel, potrebna e izgradba na pristani{ni mesta i nabavka na brodovi za prevoz na patnici. Zaradi za{tita na prirodnite vrednosti i ekosistemite na dvete ezera (Ohrid i Prespa) od prekumerno zagaduvawe, potrebno e da se regulira i ograni~i upotrebata na individualni motorni plovila (gliseri, ~amci, skuteri). Vozdu{en soobra}aj Analizata na postojnata sostojba poka`a deka soobra}ajnite, tehni~kite i infrastrukturnite aerodromski kapaci teti na aerodromot vo Ohrid, ovozmo`uvaat prifa}awe i ispra}awe na okolu 200 iljadi patnici i 2.500 operacii na vozduhoplovi na godi{no nivo. So ogled na realnite prognozi za zgolemuvawe na fizi~kiot obem na soobra}ajot na aerodromot vo naredniot period, aerodromskite kapaciteti, so koi momentalno raspolaga Aerodromot "Sv. Apostol Pavle", se dovolni da gi zadovolat potrebite vo narednite 20 godini. Me|utoa, za da bidat zadovoleni me|unarodnite standardi i preporaki od oblasta na bezbednost na vozdu{niot i patniot soobra}aj, vo naredniot period e neophodno prezemawe na oddelni merki za pro{iruvawe i podobruvawe na objektite. Aerodromot "Sv. Apostol Pavle", osven za razvoj na komercijalnata avijacija, so postojnata aerodromska infrastruktura nudi mo`nosti za razvoj na sportska, {kolska i zemjodelska avijacija. Vo vrska so razvojot na turizmot vo regionot, potrebno e da se predvidi lokacija za hidrodrom na bregot na Ohridskoto Ezero, koj }e se koristi za Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 78 izveduvawe na panoramski turisti~ki letovi so hidroavioni. Potrebno e da se predvidat lokacii za proektirawe i izgradba na heliodromi, za bezbedno operirawe na helikopteri (za potrebite na MVR, ARM i drugite dr`avni organi). Tovaren soobra}aj Strukturata na stokite koi{to se transportiraat niz patnite pravci od transportniot sistem na ovoj region e definirana od pobaruvaweto na pazarite vo zemjata i vo neposrednata okolina. Doma{nite transportni pobaruvawa se inicirani od gravitira~kite stopanski subjekti, no i od zna~ajnata turisti~ka aktivnost. Ovoj region pred sè e razvien turisti~ki region so svoi specifi~ni stokovotransportni pobaruvawa i karakter na transportnite tokovi. Me|unarodniot stokov transport od zavr{en, no i od tranziten karakter, go inicira no i apsorbira R. Albanija, zemaj}i ja predvid nejzinata stopanska aktivnost, no i geografskata postavenost i povrzanost so morskite pati{ta. Vo ramkite na ovoj region postoi zna~itelna transportna aktivnost koja se ogleda vo brojot na transportni edinici i koli~estvoto na stoka koi{to bile predmet na carinska postapka. Stokovnotransportni i logisti~ki centri Ako se zeme predvid deka koridorot Istok-Zapad }e pretstavuva glaven nositel na transportnata aktivnost na Regionot, toga{ interakcijata tokovi na stoka i transporten koridor uka`uva na toa deka razvojot na koridorot ne e mo`en bez postoeweto na va`ni tokovi na stoka koi gravitiraat kon nego. Transportniot koridor ne mo`e da privle~e nitu da generira tokovi na stoka dokolku istiot nema dostignato odredeno nivo na razvoj na soobra}ajnata infrastruktura i povisoko nivo na kvalitet na transportnite uslugi vo Regionot. Urbanite distributivni centri i terminali bi ovozmo`ile pretovar na stokata od golemi vo pomali transportni sadovi, namaluvawe na brojot na golemi i zgolemuvawe na brojot na mali transportni sredstva, namaluvawe na praznite vozewa, stimulirawe na kru`noto vozewe i distribucija na stokata i sl. Vo Regionot e mo`no formirawe na najmalku eden stokovno transporten centar. Osnovnata karakteristika i cel na ovoj centar e mo`nosta od obedinuvawe na site bitni logisti~ki aktivnosti vo distribucijata i transportot. Lokaciite koi se prethodno vnimatelno izbrani bi ovozmo`ile vkrstuvawe na transportnite sistemi (vozdu{en, paten i `elezni~ki). Edna idejna lokacija za vakov centar e vo blizinata na Aerodromot "Sv. Apostol Pavle". Ako tuka se formira vakov stokovnotransporten centar, toj bi mo`el da prerasne i vo logisti~ki centar, so {to bi se zgolemil brojot na sodr`inite {to toj bi gi nudel. Goleminata na gravitacionata zona na opslu`uvawe na ovoj logisti~ki centar, spored svetskite iskustva, bi se dvi`ela vo polupre~nik so opseg od 40100 km. Sli~en stokovnotransporten centar bi mo`el da se oformi i vo Prespanskiot del od Regionot. Toj bi imal pove}enamenska sodr`ina i bi gi tretiral prevozite od zemjodelski i ovo{tarski karakter. Dvata centri gravitaciski, vo odredeni segmenti, bi se poklopuvale, no bi se vodelo smetka da ne se udvojuvaat sodr`inite i namenata. Grani~ni premini Vo sklad so predlozite za osovremenuvawe na patnite pravci kon ]afasan i Sv. Naum (granica so R. Albanija), kako i izgradba na `elezni~ka pruga kon ]afasan, potrebno e da se doizgradat i soodvetno opremat ovie grani~ni premini. Isto taka, vo Prespanskiot region, pokraj postojniot grani~en premin kaj Stewe kon R. Albanija, se predlaga otvorawe na nov grani~en premin Markova Noga (granica so R. Grcija), koj }e ovozmo`i protok na lu|e i stoka pome|u Prespa, od na{a strana, i Mala Prespa, od strana na R. Grcija. Vo funkcija na predviduvaweto na me|unarodna ezerska linija do Podgradec, R. Albanija, se predviduva i ezerski grani~en premin vo pristani{nata zona. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 79 2.15. Komunikaciski sistemi Pojdovni osnovi Telefonska mre`a AD"THome" za svoite korisnici obezbeduva {irok opseg na uslugi kako {to se: govorni uslugi (vklu~uvaj}i uslugi so dodadena vrednost), uslugi za prenos na podatoci, pristap do Internet, mobilni elektronski komunikaciski uslugi, javni govornici i dr. Vo ovoj region elektronskokomunikaciskite uslugi se obezbeduvaat vrz osnova na dobro vospos tavenata komunikaciska mre`a so primena na najsovremeni tehnologii preku primarnite centrali vo Ohrid, Struga i Resen. Ovoj turisti~ki region ima dobra povrzanost vo komunikaciskiot soobra}aj. So prose~no instaliranite 30,8 priklu~oci na 100 `iteli e nad prosekot na aktivniot kapacitet na telefonski priklu~oci vo Republika Makedonija. Mobilna telefonija Od 2007 godina vo Republika Makedonija rabotat tri mobilni operatori T-Mobile, Kosmofon i VIPoperator {to direkno vlijae{e vrz namaluvawe na cenite vo mobilnata telefonija za okolu 50%. Operatorite vo svoite rabotni aktivnosti prevzemaat ~ekori za kvalitetno mre`no pokrivawe so mobilen signal na: regioni, op{tini, naseleni mesta, podra~ja od javen interes (kulturno-istoriski, sportski, stopanski, industriski, pograni~ni zoni i dr.) kako i na soobra}ajnata i transportnata infrastruktura. Vo Ohridsko-Prespanskiot region zaradi negovoto stopansko, kulturno istorisko zna~ewe i golemiot broj na turisti~kite lokaliteti, postaveni se golem broj na bazni stanici, so koi procentot na pokrienost so signal na teritorijata na regionot iznesuva 89%, a na naselenieto vo regionot 96% (podatoci od 2005 god.). Edinstveno visokite i nepristapni planinski vrvovi na plininite Ilinska, Plakenska, Slavej i Mazatar ne se pokrieni so signal na mobilnite operatori. Radio i televiziska mre`a Osnovna dejnost na J.P. Makedonska radiodifuzija e razvoj, izgradba i odr`uvawe na javnite radiodifuzni mre`i vo Makedonija so koi se vr{i prenos, emitirawe i distribucija na radio i televiziskite programi na Makedonskata radiotelevizija, lokalnite javni radio difuzeri i komercijalnite radiodi-fuzeri za nacionalno i lokalno pokrivawe. Svoite programi Makedonskata Radio Televizija gi emitira preku tri televiziski mre`i, tri radio mre`i vo VHF/FM podra~jeto i srednobranovata radio mre`a. Makedonskata radiodifuzija vo Ohridsko-Prespanskiot region ima instalirano repetitorski punktovi vo: Globo~ica, Lukovo, Debarca, Oktisi, Gorenci, Mali Vlaj 1 i 2, Kowsko, Tomoros, Braj~ino, Slatino, Velmej, Ohrid-Kale, Ohrid-Stopanska Banka, Lokov, Mramorec, Ote{evo i Resen-Stopanska Banka. Ovoj region e pokrien so radio programa emituvana od predavatelot Ov~e Pole koj raboti na frekvencija vo srednobranovoto podra~je. Pokraj programite na MRD vo Ohridsko-Prespanskiot region rabotat pove}e komercijalni televiziski difuzeri: A1, Sitel, Telma kako i: Orbis, M, Spektra, NTV, Moris, Kaltrina, Medi, ART i Tera. Osven MRD radio programa emitiraat i komercijalnite radio difuzeri: Super Radio, Antena 5 i Kanal 77 kako i radijata: Ros, Delfin, Aktuel, B97, Resen, Ohrid, Biser, DiXej, Rapi i D.Hisar. Vo Ohridsko-Prespanskiot region, pove}e komercijalni difuzeri imaat postaveno repetitorski punktovi (radiodi fuzni objekti) na ista lokacija, a mo`at da se sledat i programi od komercijalni difuzeri emitirani od repetitorski punktovi postaveni nadvor od ovoj region. Po{tenski soobra}aj Za nepre~eno funkcionirawe i razvoj, JP "Makedonska po{ta" na podra~jeto na Ohridsko-Prespanskiot region e organizi rana preku dve Podru`nici za regionalen soobra}aj, Ohrid i Bitola, koi po{tenskite Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 80 uslugi gi obavuvaat preku svoite organizacioni edinici za davawe na uslugi na korisnicite, edinici na po{tenska mre`a i po{tenski kov~e`iwa, dostapni to~ki do korisnicite na uslugata na "Makedonska po{ta". Spored brojot na `iteli na po{tenska edinica, vo najpovolna sostojba e naselenieto od op{tina Debarca so 1377 `iteli na po{tenska edinica, a vo najnepovolna vo op{tina Struga kade od edna po{tenska edinica uslugi dobivaat 9054 `iteli, {to e rezultat na razlikata vo brojot na `iteli na kvadraten kilometar vo ovie op{tini. Oddelni naseleni mesta se na golemi rastojanija od dostavnata po{ta. Taka `itelite od naselenoto mesto R'`anovo se odale~eni 25 km, a `itelite od Stewe i Zba`di se na 18 km od dostavnata po{ta. Celi Telefonska mre`a – Zgolemuvawe na prenosot na podatoci vo komunikaciskata mre`a; – Zgolemena primena na {iroko pojasnite uslugi; – Zgolemuvawe na propusnata mo}, efikasno, fleksibilno i ekonomi~ no rabotewe na telefonskata mre`a Mobilna telefonija – Dostapnost na tesnopojasnite i {irokopojasnite uslugi do site korisnici vo zemjata (rezidencijalni i biznis); – Celosno (100%) pokrivawe na naselenieto i (95%) pokrienost na teritorija so signal na mobilna telefonija Radio i televiziska mre`a – Izgradba na novi punktovi vo radiodifuznata mre`a za celosno pokrivawe na naselenieto so televi ziski i radio programi; – Sistem za dale~insko upravuvawe i kontrola na emituvani radio i televiziski signali na punktovi od radiodifuznata mre`a; – Digitalizacija na mikrobranovite vrski. Po{tenski soobra}aj – Otvarawe na razni organizacioni oblici na novi po{tenski edinici; – Modernizacija i opremuvawe na celokupnata po{tenska mre`a za kvalitetno i racionalno obavuvawe na tehnolo{kiot proces; – Razvivawe na novi vidovi na uslugi. Planski opredelbi Telefonska mre`a Pottiknati od se pozabrzaniot razvoj na tehnologijata, potrebite na korisnicite i baraweto na pazarot, komunikaciite stanuvaat klu~en element vo razvojot na informati~koto op{testvo. Za podobruvawe na komunikaciskite vrski, vo naselenite mesta kade se o~ekuva pogolema koncentracija na korisnici: Sveti Stefan i Openica potrebno e da se instaliraat novi komutaciski to~ki. Isto taka potrebno e da se zgolemi i brojot na telefonski priklu~oci vo centralite i mesnata telefonska mre`a. So planot za razvoj do 2020 god. brojot na telefonski korisnici vo regionot }e dostigne 41 na 100 `iteli. Internetot vo Makedonija ima se pogolem broj na korisnici, zgolemen e kvalitetot i brzinata, a ima namaluvawe na cenata za koristewe. Elektronsko komunikaciskata mre`a }e gi sledi najnovite tehni~kotehnolo{ki trendovi vo svetot, soglasno uslovite i potrebite na pazarot. Natamo{niot razvoj na internet mre`ata }e bide fokusiran kon razvoj na {irokopojasnite uslugi, zgolemuvawe na protocite kon korisnicite, razvoj na pristapna mre`a, instalirawe na opti~ki kabli i primena na novi tehnolo{ki re{enija, kako i razvoj na Wimax bez`i~eniot prenos na internet signalot. Mobilna telefonija Mobilnite operatori imaat obvrska da sozdavaat visokokvaliteten signal, dosta pen za site korisnici, vo sekoe vreme i na sekoe mesto vo Republika Makedonija. So svoite razvojni re{enija operatorite se trudat da se sozdadat povolni preduslovi za sestran i ramnomeren razvoj na teritorijata na celata dr`ava. Pri odreduvawe na novite lokacii za infrastrukturnite objekti za postavuvawe na opremata se nastojuva da se Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 81 zafa}aat mali povr{ini, locirani na zemji{te od poniska kategorija (neobra botlivo, so postoe~ki pristapni pati{ta i nepo{umeno). Mobilnite operatori gi usoglasuvaat svoite razvojnite planovi so odelni institucii na dr`avata (minister stva, upravi i sl.). Vo planskiot period pokraj postojnite 47 bazni stanici, za podobruvawe na pokrienosta na regionot planirani se 7 novi, koi }e bidat locirani vo blizina na patnite pravci Ki~evo Podmoqe, Struga-Debar, Ohrid-Resen i Trpejca-Leskoec. Radio i televiziska mre`a Razvojnite programi na Makedonskata radio televizija predviduvaat izgradba na satelitska stanica, kratkobranov centar, mre`a za satelitska distribucija na radio i televiziski signali, realizacija na dvata sistem, voveduvawe na digitelen prenos na signali. Za kompletno pokrivawe na naselenite mesta od regionot so TV programi predvideno e postavuvawe na repetitorski punktovi vo: Frangovo (op{tina Struga), Turje i Bre`ani (op{tina Debarca), Kuratica i Svini{te (op{tina Ohrid) i vo Turje i Svini{te za FM signal. Vo poslednata decenija dramati~no se promenija tehnolo{kite, ekonomskite i regulativnite uslovi za postoewe na javnite radiodifuzni servisi. Tie se nao|aat pod pritisok na se pogolem broj komercijalni radiodifuzeri, kako novata radiodifuzna regulativa koja ja onevozmo`uva konkuren tnosta na pazarot. Poradi seto ova, javnite radiodifuzni servisi razvivaat novi strategii za opstanok, koi se razlikuvaat od dr`ava do dr`ava zavisno od specifi~nite uslovi na sekoja poedine~na zemja, kako {to se na pr. goleminata na pazarot i zakonskata reglativa. Makedonskata Radio Difuzija (MRD) seu{te e od isklu~itelno zna~ewe za javniot i kulturniot `ivot vo Makedonija. Ottuka, opstanokot na MRD, kako vode~ki radiodifuzer vo Makedonija, zavisi od mo`nostite za prilagoduvawe na novite pazarni uslovi i iskoristuvawe na novite mo`nosti koi gi nudi razvoot na novite komunikaciski i mediumski tehnologii. Po{tenski soobra}aj Pri otvarawe na novite po{tenski edinici vo funkcija se kriteriumite postaveni so Generalniot plan za razvoj na po{tenskata mre`a koi se zavisni od goleminata, odnosno brojot na `iteli na naselenoto mesto, obemot na uslugite, infrastrukturnata opremenost na soodvet noto podra~je, turisti~kata razvienost, dr`avnite i lokalnite interesi. Za nepre~eno odvivawe na vnatre{niot i me|unarodniot po{tenski soobra}aj, do 2020 godina se planira vkupniot broj na po{tenski edinici vo regionot da ja dostigne brojkata 44, odnosno otvarawe na novi 16 edinici, so {to }e se postigne odnosot 3560 `iteli / edinica. Novi po{ tenski edinici se planira da se otvorat vo op{tinite: Struga (7), Debarca (4), Resen (3) i Ohrid (2). Organizaciskiot oblik na novite po{tenski edinici }e bide odreden na osnova na potrebite na soodvetnoto naseleno mesto kako i vo soglasnost so ekonomskata analiza na "Makedonska Po{ta". Vo sklad so ovie analizi, pokraj otvaraweto na novi edinici, vo idniot period mo`no e i zatvarawe na nepro duktivnite edinici, otvarawe na istureni {alteri, transformacija na postojnite edinici vo dogovorni po{ti. 2.16. Turizam Pojdovni osnovi Turizmot pretstavuva otvorena mo`nost za u~estvo na ~initeli koi imaat zaedni~ki interesi i interakciski odnosi. Turizmot vo Ohridsko-Prespanskiot region pretsta vuva dejnost od poseben interes. Vakviot priod podrazbira deka op{tata integrativna zalo`ba vo kreiraweto na turisti~kiot razvoj i organizacijata na turisti~kite prostori vo ramkite na Ohridsko-Prespanskiot region }e se temeli i na usvoenite prostorni re{enija vo sferite koi se vo neposredna vrska so turisti~kiot razvoj. Pojdovna osnova na konceptot za razvoj na turizmot i organizacija na turisti~kite prostori pretstavuva zna~eweto na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 82 prirodnoto i antropogeno nasledstvo. Turizmot ima bitna uloga vo unapredu vaweto i vitalizacijata na prostornite resursi. Polo`bata na regionot gi otvora mo`nostite vo pogled na kontaktnosta, tranzitnosta i polivalentnosta. Va`na pojdovna osnova e i nedovolnata zastapenost na turisti~kite potencijali na turisti~ki ot pazar, kako i konjukturata na turisti~ kata posetenost. Najgolemata posetenost na Ohridsko prespanskiot region se ostvaruva od turistite koi poteknuvaat od zemjite na Balkanskiot Poluostrov. Tradicionalni emitivni sferi pretstavuvaat i zemjite od Zapadna Evropa (Germanija i Holandija). Me|utoa, brojot na turisti zabele`itelno opa|a. Vkupniot broj na legla se namaluva vo odnos na maksimalnite od 60164 (koi se postignati vo 1990 god.) i iznesuva okolu 50 000. Vo strukturata na turisti~kata ponuda dominantno u~estvo ima doma{noto smestuvawe (49,5%), dodeka hotelskite kapaciteti u~estvuvaat so 15,3%. Ostatokot od ponudata otpa|a na kampovite, odmora li{tata i motelite. Vo odnos na zastapenosta na turisti~kite kapaciteti, dominira op{tina Ohrid so 58,2%, Struga so 25,5% i Resen so 16,3%. Turisti~kata posetenost isto taka bele`i opa|awe i toa kaj doma{nite turisti so indeks 84 vo odnos na 1990 god, a kaj stranskite so indeks 41. Stagnantnosta vo strukturata na smestuva~ kite kapaciteti i namaluvaweto na brojot na turisti i nivniot prestoj, e osnovna pri~ina za slabata iskoristenost na smestuva~kite kapaciteti koja iznesuva od 4,4% do 9%. Ostvarenite devizni prihodi od turizmot vo poslednite pet godini se procenuvaat prose~no na 8,8 milioni amerikanski dolari. Celi Planskite predviduvawa treba da bidat naso~eni kon dve opredelbi. Prvata se odnesuva na stabilizirawe i intenzivirawe na emitivni karakteristiki na grani~nite zemji, koi evidentno gravitiraat kon ovoj region. Vtorata opredelba se odnesuva na prezemawe promotivni aktivnosti kon ostanatite balkanski zemji. Ovoj koncept na razvoj i organizacija na turisti~kite prostori treba da dade nasoki i opredelbi od strategiska va`nost za turisti~kiot razvoj i optimalno koristewe na prostornite resursi. Pojdovnite celi za organizacija i ureduvawe na turisti~kite prostori se odnesuvaat na: – Valorizacija na turisti~kata ponuda od gledna to~ka na vklu~enost kako na ve}e opfatenite i afirmiranite, taka i na novootkrienite i poten cijalnite resursi; – Intenzivirawe na marketin{kite aktivnosti za afirmacija na Ohrid sko-Prespanskiot region kako turisti~ka destinacija od me|unaro den karakter; – Naso~uvawe na turisti~kata ponuda kon turisti~kite emitivni sferi; – Utvrduvawe i predviduvawe na turisti~kata potro{uva~ka kako pokazatel na turisti~kiot razvoj; – Vklu~uvawe na prirodnoto i kulturnoto nasledstvo vo turisti~ kata ponuda na regionot; – Diferencijacija na prioritetnite prostorni celini za turisti~ki razvoj i opredeluvawe na vidovi turizam koi treba da se razvijat vo zavisnost od prostornite i funkcio nalnite karasteristiki na regionot; – Optimalnoto koristewe na sodr`in skite elementi za turisti~ka namena. Planski opredelbi Razvojot na turizmot vo ovoj region se temeli na prirodnite i antropogenite faktori koi vo lokaciska smisla ovozmozuvaat izdr`ana diferenciacija na posebni vidovi turizam i soodvetni aktivnosti. Ovoj region e turisti~ki najatraktiven vo R. Makedonija. Proekcija na turisti~kiot razvoj Smestuva~kite kapaciteti vo prvite pet godini treba da go dostignat nivoto od 1990 godina. Toa zna~i so godi{en porast od 3,5%, brojot na legla vo 2020 god. }e iznesuva 80.000. Standardite i strogite kriteriumi vo EU }e ovozmo`at vo strukturata, u~estvoto na hotelskite kapaciteti do 2020 godina da se zgolemi po pat na komercijalizacija na najgolem del od detskite, mladinskite i rabotni~kite odmorali{ta i izgradba na novi hotelski kapaciteti i do krajot na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 83 planskiot period da dostigne nivo od 20.000 legla odnosno u~estvo od 25% vo vkupniot broj predvideni legla vo site smestuva~ki kapaciteti. Novite turisti~ki lokaliteti i tranzitni prostori se osnova za zgole muvawe na brojot na legla vo motelskoto smestuvawe. Nivnoto zgolemu-vawe treba da bide vo kontekst na zgolemuvaweto na brojot na hotelskite smestuva~ki kapaciteti i da dostigne okolu 2.000 legla ili 10% od hotelskite. Tretmanot na ekoturisti~kite vrednos ti vo planskite predviduvawa podrazbira pro{iruvawe i izgradba na novi kamping kapaciteti so 20.000 legla {to pretstavuva u~estvo od 25% vo strukturata na smestuva~kite kapaciteti Mo`nostite za ostvaruvawe dopolnitelni prihodi i namaleniot `ivoten standard na receptivnoto naselenie vo planskiot period mo`e da obezbedi zgolemuvawe na doma{nata ponuda do 32.000 legla, odnosno u~estvo od 40% vo strukturata na smestuva~kite kapaciteti vo Regionot. Ostanatite kapaciteti }e u~estvuvaat so 7,5% vo vkupniot broj. Za vklu~uvawe na smestuva~kite kapaciteti vo svetskite sistemi, potrebno e i vnesuvawe na standardi na poznati brendovi. Vo pogled na posetenosta, zgolemu vaweto na bruto doma{niot proizvod za 5% godi{no treba da ovozmo`i stabilizacija na doma{niot turisti~ki pazar. Toa zna~i deka brojot na doma{ni turisti treba da dostigne 300 000. Stabilizacijata na politi~kite prili ki vo R. Makedonija i nejzinoto opkru`uvawe, promotivnite aktivnosti i primenata na evropskite standardi treba da ovozmo`i stranska posetenost od okolu 200 000 turisti. Vkupniot broj turisti treba da se proektira na 500 000 godi{no. Brojot na ostvarenite no}evawa od strana na doma{nite turisti treba da dostigne 2 200 000, a stranskite turisti treba da ostvarat okolu 1 000 000 no}evawa odnosno vkupniot broj na ostvareni no}evawa }e iznesuva 3 200 000. Prose~niot prestoj na vkupniot broj turisti bi iznesuval 6,6 dena, a stranskite turisti prose~no bi prestojuvale 5 dena. Iskoristenosta na smestuva~kite kapa citeti bi se zgolemila na okolu 41 den ili 11,3%. Ekonomskite rezultati treba da se gledaat vo kontekst na rentabilnosta na koristeweto na smestuva~kite kapaciteti. Ako se zeme vo predvid proektiranoto ostvaruvawe na 1 000 000 no}evawa i prose~na potro{uva~ka od 70 amerikanski dolari, turisti~kata potro{uva~ka }e iznesuva 70 milioni dolari vo regionot. Ako se prifati multiplikativniot efekt od razvojot koj vo turizmot ima koeficient 3,48 zna~i deka od turisti~kata posetenost i prestoj treba da se ostvarat okolu 27,8 milioni dolari. Sistematizacija na prostornite edinici Vo ramkite na turisti~kata regionali zacija na Republika Makedonija, Ohridsko Prespanskiot region e definiran kako eden od 10te turisti~ki regioni, koj e osobeno zna~aen poradi toa {to ima i me|unaroden karakter. Kompleksnata turisti~ka ponuda na regionot, dava mo`nosti za razvoj na pove}e vidovi turizam: ezerski, planinski, gradski, zdravstven, eko turizam, loven, riboloven, ruralen, tranziten i mnogu drugi. Sistematizacijata na turisti~kite prostorni edinici bazirana na predlo`e nata regionalizacija vo Prostorniot plan na Republika Makedonija, podetalno razrabotena soglasno prostornata raspre delba na turisti~kite zoni i lokaliteti e prezentirana vo slednite tabeli: Tabela 31. Turisti~ki zoni i lokaliteti Zona Prespa Lokalitet Zna~ewe Vid turizam Resen Me|unarodno Gradski Kul. nasl. Konsko Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Stewe Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Stewe g.premin Me|unarodno Tranziten Ote{evo Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Carina Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Sirhan Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Ezerani Me|unarodno Ekoturizam Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 84 Asamati Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Zona Prespa II Pretor Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Krani Me|unarodno Ezerski Lov i rib. [trbovo Me|unarodno Ruralen Nakolec Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Dolno Dupeni Me|unarodno Ezerski Lov i rib. Braj~ino Rupa Me|unarodno Ruralen Eko turizam Qubojno Me|unarodno Ruralen Markova Noga Potencijelno Tranziten Slivnica Me|unarodno Kul. nasl. Verski Kurbinovo Me|unarodno Kul. nasl. Verski Zona Debrca Lokalitet Zna~ewe Vid turizam Sini Viroj Nacionalno ekoturizam ribolov Crvena Voda Regionalno izletni~ki kulturno nasledstven loven Slatinsko Ezero Slatino Regionalna izletni~ki kulturen ekoturizam ezerski riboloven ruralen Sateska Regionalna re~en Pe{tera Jaorec Nacionalno speleolo{ki Peso~anska reka Peso~an Potencijal Potencijal ekoturizam ribolov ruralen Gorno Sredore~je Potencijal kulturno nasledstven Site Sveti Le{ani Regionalna kulturno nasledstven Sv.Bogorodica Vrbjani Regionalna kulturno nasledstven Preseka Potencijal tranziten Zona Gali~ica Lokalitet Zna~ewe Vid turizam Stara Gali~ica Magaro Me|unarodno Prirodno Nasledstven Eko turizam Loven Zdravstven Lako Signoj Gola Buka Elenov Vrv Me|unarodno Planinski Tomoros Suvo pole Korita Izvor Korita Me|unarodno Planinski ekoturizam Golem vrv Me|unarodno Planinski Samoska Dupka Crna Pe{tera Me~kina Dupka Leskoe~ka pe{tera Me|unarodno Spelolo{ki Simon~eska Lokva Izvor Letnica Me|unarodno Ekoturizam Prirodno nasledstven Uspetie Sv. Bogorodica Velestovo Me|unarodno Kulturno nasledstven Petrino Istok Me|unarodno Ekoturizam Zona DrimskoGlobo~i{ka Lokalitet Zna~ewe Vid turizam Dabovjani Potencijal prirodno nasledstven riboloven Ta{ Maruni{ta Pe{tera Mle~nik Regionalna Potencijal riboloven ezerski speleolo{ki Labuni{ki Livadi Potencijal ezerski ribolov lov Lukovo Regionalno ribolov kulturno nasledstvo Nerezi Potencijal kulturno nasledstvo Globo~ica Potencijal ezerski riboloven Klisura Ruwica Regionalna prirodno nasledstvo Zona Jablanica Lokalitet Zna~ewe Vid turizam Vi{ni Sv.Spas Nacionalno Nacionalno Planinski Loven Kulturno nasledstven Gorna Belica Nacionalno Planinski Loven Stri`ak Potencijal Planinski Vev~ani Vajtos Vev~anski izvor Jankov Kamen Vev~ansko ezero Vev~anska reka Vev~anski lozja Pe{tera Vev~anski izvori Nacionalno Kulturno nasledstven Prirodno nasledstven Ezerski Riboloven Ruralen Manifestaciski Speleolo{ki Kulturno nasledstven Podgorsko ezero Podgorci Potencijal Nacionalno Ezerski Kulturno nasledstven Manifestaciski Labuni{ki Potencijal Ezerski Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 85 ezera Oktisi Nacionalno Kulturno nasledstven Lakavica Potencijal Planinski loven Jablanica Regionalno Kulturno nasledstven Lokov Potencijal Loven Golema reka Potencijal Riboloven Zona Struga Lokalitet Zna~ewe Vid turizam ]afa san Me|unarodna tranziten Rado`da Sv.Arhangel Mihail Me|unarodna Me|unarodna ezerski riboloven kulturno nasledstven ruralen Livadi{ta Me|unarodna ezerski riboloven Elen kamen Me|unarodna ezerski riboloven Kali{ta Manastir Kali{ta selo Me|unarodna ezerski kulturno nasledstven eko turizam ruralen Radoli{ta Me|unarodna kulturno nasledstven [um Me|unarodna prirodno nasledstven Struga Grad Usta na Drim Sv.\or|ija Muzej pla`a `enska pla`a ma{ka Kej Crn Drim Me|unarodna gradski kulturno nasledstven ezerski riboloven re~en Crkveni livadi Vrani{ta Potencijal kulturno nasledstven Delogo`da Potencijal kulturno nasledstven Stru`anka pla`a pla`a Eurotel pla`a Ezerski lozja Me|unarodna ezerski riboloven loven Zona Ohrid Lokalitet Zna~ewe Vid turizam Aerodrom Me|unarodno Avioturizam Gorenci Me|unarodno Kulturno nasledstven Podmoqe Me|unarodno Ezerski, riboloven Loven ekoturizam Andon Dukov Me|unarodno Ezerski Riboloven Loven Kostnozglobna Me|unarodno Zdravstven Sv. Erazmo Me|unarodno Kulturno nasledstven Verski Gradska Pla`a Me|unarodno Ezerski Riboloven Ohrid, star del Gradsko {etali{te Me|unarodno Gradski Kulturno nasledstven Verski Manifestaciski Stude~i{ta i Biljanini izvori Me|unarodno Kulturno nasledstven Eko turizam Ra~a Me|unarodno Ezerski Riboloven Park Me|unarodno Ezerski Riboloven Gorica Me|unarodno Ezerski Riboloven Sv. Stefan Me|unarodno Ezerski Riboloven Kulturno nasledstven Verski Zdravstven Granit Me|unarodno Ezerski Riboloven Kowsko (Belvi Metropol) Me|unarodno Ezerski Riboloven Lagadin Me|unarodno Ezerski Riboloven Ele{ec Me|unarodno Ezerski Riboloven Kamping Pe{tani Me|unarodno Ezerski Riboloven Ruralen Gradi{te Me|unarodno Ezerski Riboloven Kamping Trpejca Me|unarodno Ezerski Riboloven Ruralen Zaum Me|unarodno Kulturno nasledstven Verski Qubani{ta Me|unarodno Ezerski Riboloven Kamping Ruralen Sv. Naum Me|unarodno Kulturno nasledstven Verski Ekoturizam Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 86 Ezerski Grani~en premin Sv. Naum Me|unarodno Tranziten Velgo{ti Nacionalno Kulturno nasledstven Verski Openica Regionalno Kulturno nasledstven Verski Re~ica Regionalno Kulturno nasledstven Verski Kosel Duvalo Nacionalno Prirodno nasledstven Edukativen Leskoec Skrebatno Nacionalno Kulturno nasledstven Verski Izletni~ki Kako edna od prioritetnite dejnosti vo Regionot, turizmot uslovuva i procesi na spre~uvawe na emigracijata i pojava na remigracija i imigracija. Taka vo funkcionalna smisla mo`eme da diferen cirame naselbi koi dobivaat turisti~ka prepoznatlivost. Naselbite Vev~ani i Ta{maruni{ta se novi turisti~ki lokaliteti vo koi se spre~uva emigracijata. Za Ta{maruni{ta e karakteristi~no i deka prerasnuva vo zabele`itelna vikend naselba so remig randski i imigrandski karaktristiki. Od tadicionalni selski sredini vo novi naselbi za turizam se transformiraat naselbite Vi{ni, Gorna Belica, Braj~ino, Qubojno, Velestovo, [ipokno i Skrebatno. Nova naselba so prepoznatlivi turisti~ki karakteristiki e naselbata Lagadin, dodeka naselbite Ra~a i Kowsko se turisti~ki lokaliteti vo ramkite na urbaniot opfat na Ohrid. Nova naselba so funkcionalni karakteristiki za odmor i prestoj e ozobnovenata naselba Globo~ica koja be{e potopena so ve{ta~koto ezero i potpolno iselena. Proekcija na rekreativnite aktivnosti Rekreativnite aktivnosti se zna~ajni kako sodr`ina za prestoj na turistite i kako kvalitet na `iveewe na recipientnoto naselenie. Prirodnite uslovi ovozmo`u vaat aktivnosti na kopno, voda i vozduh taka {to prostornata dimenzija za odvivawe na rekreacijata e dosta {iroka. Prostorniot opfat na mo`nostite za odvivawe na rekreativni aktivnosti vo Regionot mo`e da se dimenzionira na 1.500 km2. Od rekreativnite aktivnosti vo Regionot se izdvojuvaat mo`nostite za planinarewe, pro{etki, edukativno-rekrea tivni sodr`ini, nabluduvawa na ptici i `ivotni, son~awe, skijawe, alpinizam i speleolo{ki razgleduvawa, herbalni aktiv nosti, aktivnosti na selo, alpsko skija{ko tr~awe, lov, son~awe, u~estvo vo proiz vodstvo na tradicionalna hrana, rekrea tivni rehabilitacioni aktivnosti, selski aktivnosti, plovidbeni rekreativni aktiv nosti, sportski ribolov, letawe so helikopteri, padobranstvo i paraglaj derstvo. Sportskite objekti, sportskite tereni i objektite za rekreacija se vo funkcija na sodr`ajnost na turisti~kiot prestoj, kako posebna turisti~ka ponuda i kako mo`nost za nivno koristewe od strana na naselenieto koe postojano `ivee vo ovoj region. Ovie kapaciteti treba da ja sledat predvidenata dinamika na turisti~kata posetenost. Obemot na sportski i rekreaciski objekti i povr{ini e opredelen spored optimalnoto najvisokoto nivo na pose tenost. Toa proizleguva i od ve}e apsolviranata dimenzioniranost na kapaci tetite za vakva namena kako i od faktot deka pretpostavenite planski predviduvawa ne se vo celost realizirani. Pomestuvawata se odnesuvaat na novite lokaliteti i mo`nite funkcionalni koristewa na prostorot vo onie vo koi postoi vakov kapacitet. Ovie proektirani vrednosti do 2020 god. se dadeni vo slednata tabela. Tabela 32. Sportski i rekreativni povr{ini do 2020 god. po op{tini Lokalitet Sportski tereni vo m2 Op{tina Ohrid 153 300 Op{tina Resen 62 800 Op{tina Stuga 92 400 Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 87 Lokalitet Sportski tereni vo m2 Op{tina Vev~ani 4 000 Op{tinaDebrca 2 000 Vkupno 314 500 Turisti~kiot razvoj i za{titata na `ivotnata sredina Turisti~kiot razvoj podrazbira za~uvu vawe na `ivotnata sredina zatoa {to ne e mo`en turisti~ki razvoj vo sredina vo koja se naru{eni odnosite vo eko sistemite. Pokraj Nacionalniot park, turisti~kata valorizacija gi opfa}a, za{titenite i predlo`enite za za{tita lokaliteti i objekti: dva nacionalni parkovi (Gali~ica i Pelister), dva strogi prirodni rezervati, 5 nau~no istra`uva~ki prirodni rezervati, 2 posebni prirodni rezervati, 4 oddelni rastitelni i `ivotinski vidovi i 29 spomenici na prirodata (Kategorizacijata na objektite e spored stariot Zakon za za{tita na prirodni retkosti bidej}i postapkata za revalorizacija soglasno noviot Zakon ne e zavr{ena). So ogled na toa {to pogolem del od turisti~kite lokaliteti prostorno se smesteni vo krajbre`nite pojasi na ezerata, aktivnostite vo niv treba da se usoglasat so re`imite i merkite za za{tita koi se definirani za pojasite od 300, 500 i 1000 metri oddale~enost od bregovata linija. Tie proizleguvaat od opredelbite na nacionalnata, me|unarodnata regulativa, osobeno od preporakite na UNESKO. Spored toa, ureduvaweto na ovie prostori treba da se bazira na seopfatno istra`uvawe i analiza i planskite re{enija so integrirana strate{ka ocenka na vlijanija, odnosno ocenka na vlijanija vrz `ivotnata sredina. Turizmot mora da go za{tituva prostorot od drugite nekomplementarni aktivnosti so koi doa|a vo prostorna kolizija, no isto taka i od samiot sebe, za da go za~uva osnovniot resurs na koj go temeli svojot razvoj. Eden od najva`nite na~ini na kontrolirawe na prostorniot razvoj na turizmot e po pat na utvrduvawe na nose~kiot kapacitet na turisti~kiot prostor. Kapacitet na sredinata ili okru`uvaweto (enviromental capacity) pretsta vuva maksimalen stepen na koristewe na prostorot vo smisol na broj na turisti, aktivnosti i objekti koi mo`e da bidat istovremeno prisutni, a turistite da ne po~uvstvuvaat deka intenzitetot na do`ivuvawe opa|a, nitu pak prostorot da ja izgubi prvobitnata atraktivnost vo nivnite o~i. Ekolo{kiot kapacitet (ecological capacity) podrazbira maksimalen stepen na turisti~ko i rekreativno koristewe na prostorot, a pri toa da ne dojde do ekolo{ka degradacija. Nose~kiot kapacitet na prostorot e kombinacija od kapacitetot na okru `uvaweto i ekolo{kiot kapacitet i pretstavuva maksimalen stepen na iskoristuvawe na eden prostor od strana na turistite, a pri toa da ne dojde do opa|awe na intenzitetot na do`ivuvawe na turistite, nitu do ekolo{ka degradacija na prostorot. Naj~uvstvitelen i ednovremeno najopte reten prostor vo Regionot e krajbre`niot, osobeno pla`ite. Kapacitetot na pla`ite pretstavuva golemina koja {to bitno ne mo`e da se pro{iruva. Povr{inata na pla`ite na Ohridskoto Ezero iznesuva 87,2 ha; na Prespanskoto Ezero 67,8 ha; na Slatinskoto 1 ha, dodeka na Globo~i~koto Ezero nema uredeni pla`i, no mo`no e ureduvawe na vakvi prostori so golemina od 1 ha. Toa zna~i deka vkupnata golemina na pla`ite vo Regionot iznesuva 156 ha, odnosno so Globo~i~koto Ezero 157 ha. Zemaj}i go vo predvid normativot od 600 kapa~i na eden hektar pla`a }e gi ustanovime vrednostite na kapacitetite na pla`ite. Na pla`ite na bregot na Ohridskoto Ezero kapacitetot iznesuva 52.320 kapa~i, na Prespanskoto Ezero 40.680 kapa~i, na Slatinskoto Ezero 600 kapa~i, na Globo~i~koto Ezero 600 kapa~i ili vkupen kapacitet na pla`ite vo Regionot od 94.200 kapa~i. Kapacitetite na smestuva~kite kapa citeti na krajbre`jata na Regionot treba da se proektiraat vo ramkite na 65 000 legla, a imaj}i gi predvid kapacitetite na pla`ite i drugite prostorni sodr`ini, vkupniot broj na legla treba da iznesuva 80 000. Odnosot me|u brojot na legla i goleminata na pla`ite kako turisti~ka Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 88 izgradenost vo op{tina Ohrid iznesuva 559,8, vo op{tina Struga 358,4 i vo op{tina Resen 118 legla na hektar. Proektiranata izgradenost iznesuva 901 leglo na hektar vo op{tina Ohrid, 578,7 vo op{tina Struga, 177 vo op{tina Resen. Tabela 33. Turisti~ka izgradenost vo litoralot do 2020 god. po op{tini Opz{tina Broj na legla Povr{ina na pla`i vo hektari Turist. Izgraden legla/ha Proektirani legla Proek. izgradenost legla/ha Proek. razlika legla/ha Ohrid 29 113 52.0 559.8 46 830 901.0 341.2 Struga 12 616 35.2 358.4 20 370 578.7 220.3 Resen 8 001 67.8 118.0 12 000 177.0 59.0 Debrca 1 300 300 Vev~ani 500 Vkupno 49 730 156.0 318.8 80 000 510 191.2 Definiraweto na turisti~kite kapaci teti na terenite za zimski sportovi bazira na nivnata denivelacija. Imeno vkupnata denivelacija na skija{kite pateki na Gali~ica e opredelena na 2650 m. Pogoden kompleks e Suvo Pole od vrvot Tomoros, a najpovolni tereni se vo lokalitetot Korita (1 500 m). Kon ovoj lokalitet se protegaat pateki od kotata 2255 m. Od preslapot na 2 000m se dvojat dve pateki, edna kon Ohridskata Kotlina, druga kon Prespan skata Kotlina. Toa zna~i deka kapacitetite na patekite ovozmo`uvaat aktivnosti na 2650 skija{i. Na Jablanica denivelacijata na pate kite se procenuva na 2944 m. Toa e kapacitet za ist broj na skija~i. Lokaciite za trasirawe pateki se Vi{ni i Gorna Belica so podolga tradicija i potencijalni pateki na Stri`ak (2233 m) i Lakavica. Vo Malesija postoi mo`nost za trasirawe pateka od vrvot Golem Rid kon zapad so vkupna denivelacija od 1000m. Mo`nostite za lovni aktivnosti se dimenzionirani na vkupno 20 174 ha vo ohridskata, 35 980 ha vo stru{kata, 12 500 ha vo prespanskata i 12 000 ha vo malesiskata zona. Brojot na legla treba da se dimenzionira so 100 legla na 25 000 ha lovna povr{ina. 2.17. Za{tita na `ivotnata sredina Pojdovni osnovi Kvalitet na ambienten vozduh Vo Ohridsko-prespanskiot region nema postaveno merni mesta, bidej}i ne postojat zna~ajni zagaduva~i na vozduhot. Otsustvoto na monitoring stanici i ograni~eniot obem na sledeni parametri, se pri~ina za nepostoewe na baza na seopfatni i sigurni podatoci za zagaduva~kite supstancii i zagaduva~ite i nivnite koncentracii vo ambientniot vozduh. Vo Republika Make donija ne postoi nacionalna metodologija za izvr{uvawe na procesot na mereweto, analizite i ocenuvaweto, koja {to e usoglasena so potrebnite standardi. Od tie pri~ini ne mo`e da se zboruva za ocenuvawe na sostojbite so kvalitetot na ambientniot vozduh za podra~jeto na Ohridsko prespanskiot region. Prisustvoto na zagaduva~ki supstanci vo vozduhot se dol`i na tri vida na procesi: emisija, transmisija i koncentracija. Najgolem udel vo zagaduvaweto imaat stacionarnite i mobilnite izvori na zagaduvawe. Kako stacionarni izvori se javuvaat proizvodstvoto i transformacija na energija, proizvodstvo na toplina za industriski potrebi, kako i zatopluvawe na individualni domovi i administrativni ustanovi. Za zagaduvaweto na vozduhot od mobilni izvori vo Ohridsko-Prespanskiot region zna~ajno e prisustvoto na zgolemen broj vozila vo turisti~kata (letna) sezona. Vo sferata na upravuvawe so kvalitet na vozduh se javuvaat slednite problemi: – Nedovolno zaokru`ena zakonska ramka na nacionalno nivo; – Nepostoewe na lokalni propisi {to treba da se donesat vrz osnova na Zakonot za ambienten vozduh; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 89 – Neadekvatno planirawe na upravu vaweto so kvalitetot na ambientniot vozduh na nacionalno i lokalno nivo; – Nedovolno integrirawe na upravu vaweto so kvalitetot na ambientiot vozduh vo urbanisti~koto planirawe. Kvalitet na vodite Monitoringot na kvalitetot na povr{inskite vodi vo slivot na Ohridskoto Ezero e vr{en vo periodite 1995-1998, 2000 2001 i 2003-2004 godina. Procesot na eutrofikacija na Ezeroto koj mo`e da ja promeni vkupnata ramnote`a i vidovite na zastapena flora i fauna e zapo~nat kako rezultat na zagaduvaweto od ispu{taweto na otpadni vodi direktno vo Ezeroto, kako i od vlivot na zagadenite pritoki. Merewata koi se vr{eni so cel ispituvawe na kvalitetot na vodite na Prespanskoto Ezero datiraat od krajot na osumdesetite godini. Se pretpostavuva deka ovie rezultati se su{te relevantni i sostojbata ne e zna~itelno vlo{ena, poradi relativno maliot prirast na naselenieto, namaluvaweto na industriskoto proizvod stvo i stagnacija na investiciite vo komunalnata infrastruktura. Vo sferata na upravuvawe so kvalitet na vodite se javuvaat slednite problemi: – Ispu{tawe na otpadni vodi od industrijata bez prethoden tretman; – Nesoodvetna pokrienost so kanaliza cioni mre`i vo ruralnite naselbi; – Nesoodveten monitoring na kvalite tot na povr{inskite i podzemnite vodi. Kon ovie problemi se priklu~uva i problemot so zagadenite pritoki na Ohridskoto Ezero, za ~ie {to re{avawe }e bide potrebno vklu~uvawe na povisoki instanci i anga`irawe na zna~ajni finansiski sredstva. Industrisko zagaduvawe Vo predmetniot region se locirani odredeni industriski zagaduva~i koi so svoite procesi predizvikuvaat kumulativno zagaduvawe na `ivotnata sredina (zagadu vawe na vozduhot, po~vata, vodite i sozdavawe na otpad) i kako takvi podle`at na dobivawe na dozvoli za usoglasuvawe so operatovni planovi. Priroda i biodiverzitet Biodiverzitetot e izlo`en na brojni direktni i indirektni zakani. Od direktnite najzna~ajnite negativni efekti za stabilnosta na ekosistemite i degradacijata na biodiverzitetot vklu~u vaat gubewe, modifikacija i fragmentacija na `iveali{tata i prekumerno isko ristuvawe na biolo{kite resursi (preku: lov, ribolov, sobirawe lekoviti i aromati~ni rastenija, pol`avi, `elki, pe~urki, crpewe voda itn.). Klimatskite promeni pretstavuvaat edna od najgolemite predizvici za opstanok na biodiverzitetot. Bu~ava Bu~avata, koja mo`e da bide predizvikana od opredelen broj razli~ni izvori, stanuva problem osobeno vo urbanite sredini. Na prostorot na Ohridsko-Prespanskiot region, vlijanieto na bu~avata e se poizrazito i vrz biodiverzitetot, {to osobeno se manifes tira vrz kvalitetot na krajbre`nite i za{titenite prostori, kade se skoncentrirani brojni aktivnosti vo funkcija na turizmot koi produciraat intenzivna bu~ava. Problemot na bu~avata vo dr`avata dobiva malku vnimanie vo ranata faza na planirawe i se tretira, glavno, so op{ti nasoki. Vakvata sostojba ne obezbeduva soodvetna baza za voobli~uvawe na efektivni aktivnosti za namaluvawe na bu~avata i za za{tita od bu~ava. Cvrst otpad Vo momentot rabotat dve komunalni deponii locirani vo mesnosta Bukovo (deponirawe na cvrst otpad vr{at komunalnite pretprijatija od Struga, Ohrid i povremeno Vev~ani) i Al{evi ko{ari (deponira komunalnoto pretprijatie od Resen). Na teritorijata na sekoja op{tina vo predmetniot region se zabele`ani neuredeni deponii kade se isfla doma{en otpad, kako i grade`en {ut. Vo predmetniot region najzna~ajna komunalna deponija {to predizvikuva vlijanija vrz `ivotnata sredina e ohridskata deponija Bukovo. Spored metologijata za rangirawe na stepenot na opasnost vrz `ivotnata sredina taa e rangirana so visok rizik. Deponijata {to ja koristi Resen e rangirana kako sredno rizi~na. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 90 Opasniot i neopasniot industriski otpad voobi~aeno se deponira na sopstveni lokacii vo ramkite na industriskite kompleksi, zaedno so ostanatiot otpad od procesite ili na komunalnite deponii zaedno so ostanatiot otpad. Vo ovoj region ima brojni zdravstveni ustanovi koi generiraat zna~itelni koli~ini na medicinski otpad. Od tie pri~ini itnosta za re{avawe na ovoj problem e izrazena, so ogled na zagrozenosta na `ivotnata sredina, zdravjeto na lu|eto i razvojot na turizmot. Vo sferata na upravuvawe so otpad se javuvaat slednite problemi: – Nesoodvetna opremenost za sobirawe na otpad; – Nesoodvetni tehni~ko-sanitarni us lovi za deponirawe na otpadot na lokaciite za deponirawe na komu nalen otpad; – Nepostoewe na opredeleni uredeni lokacii za deponirawe na grade`en {ut kaj oddelni op{tini vo predmetniot region (Struga, Resen i Debarca); – Nesoodvetno postapuvawe so indus triskiot neopasen i opasen otpad; – Nesoodvetno postapuvawe so medi cinskiot otpad. Celi – Ostvaruvawe na komplementarnost na merkite implementirani na re gionalno nivo; – Osnovawe na me|uop{tinska sora botka za postignuvawe na celite {to go nadminuvaat lokalniot interes; – Zajaknuvawe na stru~nata kompe tentnost na lokalno nivo (po pat na transfer na iskustva i obuka na klu~niot kadar); – Planirawe na godi{nite programi za upravuvawe so `ivotnata sredina vrz baza na realni resursi (~ove~ki i finansiski): – Opredeluvawe na instrumenti za fleksibilno i namensko alocirawe na sredstva za proekti vo `ivotnata sredina: Posebni celi za za{tita na `ivotnata sredina vo proektniot region: – Zaokru`uvawe na zakonskata ramka vo sferata na za{titata na `ivotnata sredina na nacionalno nivo preku izrabotka na podzakonski akti i donesuvawe na tehni~ki i drug vid na standardi; – Izrabotka na lokalni propisi {to treba da se donesat vrz osnova na Zakonot za ambienten vozduh; – Sproveduvawe na zakonskata obvrska za planirawe na upravuvaweto so kvalitetot na ambientniot vozduh na nacionalno i lokalno nivo; – Integrirawe na upravuvaweto so kvalitetot na ambientiot vozduh vo urbanisti~koto planirawe; – Namaluvawe na emisiite od stacio narnite i izvori; – Voveduvawe na organiziran monito ring na kvalitet na vozduh, povr{in skite i podzemnite vodi; – Podobruvawe na kvalitetot na ispu{teni industriski otpadni vodi; – Podobruvawe na sobiraweto i odveduvaweto na komunalnite vodi vo ruralnite naselbi; – Podobruvawe na standardite na uslu gata za sobirawe na komunalen otpad; – Sproveduvawe na regionalni re{e nija za deponirawe na komunalen otpad vo soglasnost so standardite na EU; – Sproveduvawe na organizirano depo nirawe na grade`en {ut; – Podobruvawe na praktikata za posta puvawe so industriskiot neopasen i opasen otpad i medicinskiot otpad, vo soglasnost so pretstojnite nacio nalni propisi i standardite na EU. Planski opredelbi Upravuvawe so kvalitet na vozduh Osnovna cel vo sektorot na upravuvawe so kvalitet na vozduhot e namaluvawe na emisiite na osnovnite zagaduva~ki supstancii od relevantnite sektori. Za da se sledi uspe{nosta vo postignuvaweto na ovaa cel lokalnite vlasti treba da gi usvojat slednite indikatori koi }e bidat predmet na postojan monitoring, poddr`an od dr`avnite institucii: godi{ni emisii na osnovnite zagaduva~ki materii SO2 (zakiseluvawe/zimski smog), NOx (leten smog/ozon), VOC, NH3, O3, CO i ~esti~ki, sporedeni so referentni vrednosti koi se dadeni so podzakonskite dokumenti. Vkupnite emisii treba da se namaluvaat sekoja godina vo odnos na referentnata godina. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 91 Podobruvaweto na kvalitetot na ambientniot vozduh vo mnogu ne{ta }e zavisi od sostojbite vo industriskiot sektor, pred se od ekonomskiot razvoj vo tranzicionite uslovi, kako i od uspe{nosta na sproveduvaweto na procesot na izdavawe na integrirani ekolo{ki dozvoli za A i B instalaciite. Vo tabelata 35. se prika`ani aktivnostite {to }e treba da se sprovedat na lokalno / regionalno nivo vo planskiot period, so cel optimalno upravuvawe so kvalitet na vozduhot. Tabela 34. Potrebni aktivnosti za optimalno upravuvawe so kvalitetot na vozduhot Zajaknuvawe na kapacitetite za podgotvuvawe i sproveduvawe na zakonska regulativa, vklu~uvaj}i podgotvuvawe na plan za implementacija za sekoj poedine~en propis na lokalno nivo; Vospostavuvawe na listi na zoni i aglomeracii na kvalitet na vozduh; Podgotvuvawe na Programi za namaluvawe na emisiite i podobruvawe na kvalitetot na vozduhot vo Ohridsko-Prespanskiot region; Implementirawe na merki za namaluvawe na emisiite od strana na stacionarnite izvori vo soglasnost so nacionalnite maksimalni emisioni vrednosti za oddelni atmosferski zagaduva~ki supstanci (2001/81/EZ); Izgotvuvawe i implementacija na drugi propisi, soglasno Planot za aproksimacija; Sproveduvawe na Nacionalniot plan za implementacija za namaluvawe na emisiite na POPs na lokalno nivo; Ponatamo{na implementacija na Osnovniot plan za otstranuvawe na olovniot benzin na lokalno nivo; Implementacija na novi standardi za kvalitet na gorivata na lokalno nivo; Izdavawe sertifikati i akreditacija na laboratoriite vo regionot i vr{ewe inspekcija zaradi obezbeduvawe na kvalitet na gorivata; Implementacija na Strategijata za sistemi za monitoring i upravuvawe so podatoci na lokalno nivo; Vospostavuvawe na lokalni mre`i za monitoring na vozduhot; Sproveduvawe na metodologijata CORINAIR za inventarizacija na zagaduvaweto na vozduhot i izvestuvawe na lokalno nivo; Zajaknuvawe na kapacitetot na mre`ata za monitoring na lokalno nivo, so cel poddr`uvawe na kalibraciona laboratorija i odr`uvawe na centralniot softver za verifikacija na podatoci. Upravuvawe so kvalitet na vodi Integriranoto upravuvawe so vodite treba da bide zasnovano na principite na odr`liv razvoj, preku voveduvawe na praktika na upravuvawe so re~en sliv. Vo Ohridsko-Prespanskiot region ovoj princip treba da bide sfaten po{iroko, odnosno najmalata prostorna edinica za vospostavuvawe na organizirano upravuvawe so vodite treba da bidat slivnite podra~ja na ezerata. Kako preduslov za ova e donesuvaweto na Zakonot za vodi i opredeluvawe na institucionalna struktura za upravuvawe so ovie dve slivni podra~ja, kako i definiraweto na ulogata na lokalnite vlasti i nivnite nadle`nosti. Osnova za upravuvaweto so kvalitetot na vodi vo Ohridsko-Prespanskiot region }e bide Strategijata za upravuvawe so kvalitetot na vodite {to se planira da bide izgotvena. Nareden ~ekor }e bide izrabotka na oddelni planovi za upravuvawe na slivnite podra~ja na ezerata. Vo planskiot period }e se prodol`i so aktivnostite za za{tita na dvete ezera, koi se poddr`uvaat od strana na internacionalni donatori. Doopremuvaweto na podra~jeto so komunalna infrastruktura }e bide preduslov za ponatamo{no nadgraduvawe i/ili rekonstrukcija na postojnite pre~is titelni stanici, so cel za usoglasuvawe na nivnata rabota so standardite na Direktivata za komunalni otpadni vodi. Vo tabelata 36 se navedeni planskite merki za podobruvawe na upravuvaweto so kvalitetot na vodite koi proizleguvaat od nacionalnite politiki. Tabela 35. Planski merki za podobruvawe na upravuvaweto so kvalitetot na vodi Zajaknuvawe na kapacitetite za podgotvuvawe i implementacija na planovi za upravuvawe so re~en слив na lokalno nivo; Sproveduvawe na strategija ({to treba da bide donesena vo naredniot period) za ratifikacija na Helsin{kata konvencija na UN/ECE za za{tita i koristewe na prekugrani~ni vodoteci i me|unarodni ezera; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 92 Sproveduvawe na Nacionalna strategija za vodi ({to treba da bide donesena vo naredniot period); Implementacija na Zakonot za vodi i podgotvuvawe na podzakonski akti spored barawata na EU; Vospostavuvawe na tela za upravuvawe so podra~jata na slivovite na dvete ezera; Podobruvawe na mre`ata za monitoring na vodite na lokalno nivo; Podobruvawe na monitoringot na podzemnite vodi; U~estvo na industriskiot sektor vo izgotvuvaweto na Katastar na zagaduva~i i Registar na zagaduva~ki materii; Modernizacija i izgradba na kanalizacioni sistemi vo urbani i ruralni podra~ja; Izgradba i rekonstrukcija na pre~istitelni stanici za pogolemite industriski kapaciteti; Sanacija na mre`ata za vodosnabduvawe i doveduvawe vo optimalna sostojba na sistemite za navodnuvawe; Zajaknuvawe i reorganizirawe na sistemot za efektivna naplata na nadomestocite za voda i вградuvawe na реалните трошоци за управување со отпадните води Upravuvawe so kvalitet na po~vi Generalna cel vo ovoj sektor e podobruvawe na sostojbata so po~vata vo nasoka na nejzino odr`livo koristewe preku namaluvawe na erozijata, kontami nacijata i drugite vidovi na degradacija na po~vite. Imaj}i predvid deka ne postoi sistem za upravuvawe so kvalitetot na po~vata, pred se ne postoi utvrden sistem na indikatori koi bi se sledele preku soodveten monito ring, vo ovaa oblast predstoi golem obem na merki koi treba da se prevzemat pred se na nacionalno, a potoa i na lokalno nivo. Vo tabelata 37 se navedeni nekoi merki koi treba da se realiziraat vo planskiot period, no golem del od niv se povrzani so napredokot {to vo ovaa oblast }e se postigne na nacionalno nivo. Tabela 36. Merki za upravuvawe so kvalitetot na po~vi Implementacija na programa za za{tita na po~vite na lokalno nivo (ovaa programa treba prethodno da se izraboti na nacionalno nivo); Voveduvawe na merki za soodvetno upravuvawe so {umskoto i obrabotlivoto zemji{te (dobri zemjodelski praktiki) vo oblasti so visoki rizici od erozija izrabotka na nasoki za dobri praktiki spored iskustvoto od demonstracionen proekt; Sanacija na erozivnite `ari{ta. Implementacija na razli~ni demonstracioni proekti (od razli~ni problemi povrzani so erozijata i podgotvuvawe na nasoki i model proekt za re{avawe); Vospostavuvawe na seopfaten monitoring i informativen sistem na po~vite; Procenka/identifikacija na kontaminiranite `ari{ta i podgotovka na Plan za sanacija za konkretni pogolemi kontaminirani lokaliteti i negova implementacija vo vid na demonstracionen proekt; Vospostavuvawe na baza na podatoci i podgotvuvawe na Osnovna pedolo{ka karta; Proekt za presmetuvawe i nanesuvawe na karta na kriti~nite nanosi na po~vite Upravuvawe so cvrst otpad Vo Nacionalniot plan za upravuvawe so cvrst otpad se postaveni strate{ki celi (bazirani vrz identificiranite problemi) postaveni spored slednata struktura: • Razvoj na politika i zakonodavstvo; • Organizacioni / institucionalni promeni; • Izgradba na ~ove~ki resursi i kapaciteti; • Postrojki za deponirawe na otpad; • Selektirawe, skladirawe, sobirawe i transportni sistemi; • Finansirawe i instrumenti za pokrivawe na tro{oci; • Podigawe na svesta na nositeli i komunikacija; • Raspolo`livost na podatoci i proceduri za izvestuvawe; • Izbegnuvawe na sozdavawe na otpad; • Vra}awe na otpadot vo proizvodnite ciklusi i sistemi za recikla`a; • Postrojki za prerabotka na otpadot. Vo Ohridsko-Prespanskiot region pra{awata od oblasta na upravuvawe so otpadot treba da se re{avaat na pove}e na~ini i toa: • Podobruvawe na efikasnosta na postojnite pretprijatija koi vr{at usluga vo delot na postapuvaweto so otpadot; • Pro{iruvawe na uslugata vo rural nite podra~ja; • Primena na principot na bliskost (lokacijata za transfer i/ili sanitarno deponirawe treba da bide dovolno blisku do najgolemite centri vo koi se generira otpadot, Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 93 kako Ohrid i Struga i delumno Resen); • Zatvarawe na postojnite mali divi deponii sozdadeni od naselenieto i primena na sankcii za nesoodvetno deponirawe; • Osnovawe na me|uop{tinska sora botka so cel vospostavuvawe na regionalni integrirani sistemi za postapuvawe so otpadot; • Podobruvawe na naplatata na nado mestocite od strana na gra|anite; • Primena na principot Zagaduva~ot pla}a (korisnicite na uslugata da platat nadomestok potreben za pokrivawe na tro{ocite koi gi pravi davatelot na uslugata). • Vo tabelata 38 se predvideni planskite merki {to proizleguvaat od nacionalnite politiki Tabela 37. Merki za upravuvawe so cvrst otpad Izgotvuvawe na podzakonski akti na lokalno nivo; Implementacija na Nacionalniot plan za upravuvawe so cvrst otpad; Podgotvuvawe na lokalni planovi i programi za upravuvawe so otpad; Vospostavuvawe na monitoring i sproveduvawe, vklu~uvaj}i proekti za samomonitoring, dozvoli za upravuvawe so otpadot i inspekcija na pravni i fizi~ki lica koi poseduvaat dozvola; Nazna~uvawe na lica odgovorni vo op{tinata za izvestuvawe na rezultatite od sproveduvaweto na lokalnite planovi do Ministerstvoto za `ivotna sredina; Implementacija na nadomestok/danok za deponirawe (soglasno naodite od fizibiliti studijata {to treba da se realizira vo 2006 godina); Sproveduvawe na pilot {ema za sobirawe stari gumi ; Izrabotka na glavni proekti za zatvorawe/revitalizacija na deponiite Bukovo, Al{evi Ko{ari, Vi{ni i ]afasan. Tranzicijata od tekovnata praksa kon primena na evropskite principi vo domenot na postapuvawe so cvrstiot otpad nametnuva intenzivna sorabotka pome|u Minister stvoto za `ivotna sredina i prostorno planirawe i op{tinite. Potrebno e da se definiraat uslovite spored koi }e se otpo~ne so procesot na zatvarawe na postojnite neuredeni deponii, odnosno da se zavzeme stav dali }e se po~ituvaat odredbite utvrdeni so Nacionalnata Strategija za upravuvawe so cvrstiot otpad (i Nacionalniot plan) i koi merki }e bidat na raspolagawe dokolku ovie odredbi ne se po~ituvaat. Od osobeno zna~ewe e neophodnosta od zatvorawe/rekultivacija na napu{tenite regioni na ohridskata deponija, poradi potencijalnata opasnost od zagaduvawe na povr{inskite vodi vo neposredna blizina. Poradi nepostoewe na alternativno re{enie kompletno zatvarawe na deponijata ne e mo`no do realizacija na regionalnata sanitarna deponija. Za regionot e izrabotena Fizibiliti studija so koja ne se prepora~uva locirawe na sanitarna deponija na teritorijata na basenot na Ohridskoto i Prespanskoto Ezero. poradi senzitivnosta na podra~jeto (Nacionalen park Gali~ica i Pelister, ezera koi se za{titeni so zakon, kulturnoistoriski spomenici i drugi tradicionalni vrednosti koi pogoduvaat za razvivawe na pove}e vidovi turizam). Otsustvoto na poddr{ka od strana na op{tinite za sproveduvawe na ovoj proekt, predizvika prekin na finansiraweto od stranata na donatorot. Aktivnosti za re{avawe na problemite vo vrska so deponiraweto na otpadot, koi bea inicirani ne rezultiraa so zna~ajni rezultati, poradi nedostatok na iskustvoto na op{tinite vo ovaa oblast i nepodgotvenosta za prevzemawe na rizici {to proizleguvaat od primenata na novi tehnologii na postapuvawe so otpadot. Soglasno Strategijata i Akcioniot plan e utvrden limitot od 150.000 `iteli za formirawe na eden region za upravuvawe so cvrstiot otpad. Op{tinite vo Ohridsko Prespanskiot region mo`at da pretstavuvaat eden edinstven region, me|u toa ostanuva problemot so senzitivnosta na podra~jeto za locirawe na sanitarna deponija. Dokolku bi se primenuval drug metod na otstranuvawe na otpadot (inseneracija i sli~no), tro{ocite na sistemot }e bidat nekolku pati povisoki, vo odnos na transportnite tro{oci za iznesuvawe na komunalniot otpad nadvor od regionot do predvidenata lokacija za sanitarna deponija blizu Topol~ani. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 94 Priroda i biodiverzitet Tabela 38. Merki za za{tita na prirodata i biodiverzitetot Zajaknuvawe na institucionalnite i ~ove~kite kapaciteti za naso~uvawe na aspektite na prirodata i biodiverzitetot vo razli~nite sektori i za ponatamo{na implementacija na strategiite; Zajaknuvawe i primena na kapacitetite za implementacija na zakonskata regulativa i standardite za za{tita na prirodata; Podgotvuvawe na Crvena lista i Crvena kniga; Razvivawe na nacionalna programa za monitoring na komponentite na biodiverzitetot i indikatori na biodiverzitetot; Izrabotka na Nacionalna strategija za za{tita na prirodata; Revalorizacija na za{titeni podra~ja; Zajaknuvawe na kapacitetite i podgotvuvawe na nasoki za podgotvuvawe i implementacija na planovite za upravuvawe so za{titenite oblasti, so akcent na finansiskite mehanizmi za za{tita na prirodata Pilot proekt za HHH podra~je;. Podgotvuvawe na dokumentacija i analiza za vospostavuvawe na NATURA 2000; Vospostavuvawe na nacionalna ekolo{ka mre`a. Upravuvawe so bu~ava Tabela 39. Merki za upravuvawe so bu~avata Institucionalno zajaknuvawe i gradewe na kapaciteti na dr`avniot organ nadle`en za bu~avata; Podgotvuvawe i usvojuvawe na Zakon za za{tita od bu~avata i relevantnite podzakonski akti; Podgotvuvawe na preliminarna lista na zna~ajni izvori na bu~ava (difuzni i liniski izvori, to~kesti izvori); Implementacija na demonstracioni/pilot proekti i podgotvuvawe na nasoki za razli~ni tehni~ki re{enija; Izrabotka na programa za merewe i sledewe na nivoata na bu~ava i podobruvawe na sistemot za monitoring na bu~avata i informativen sistem; Akreditacii na laboratorii za merewe na nivo na bu~ava. Upravuvawe so industriskoto zagaduvawe Soglasno principite na spre~uvaweto i kontrolata na zagaduvawata }e se primenuvaat najdobrite raspolo`livi tehnologii so cel da se ograni~i zagaduvaweto vrz site mediumi. Ova se odnesuva i na postapuvaweto so otpad, kako i na ponesuvaweto na odgovornosta za rekultivacija na bilo koe zemji{te koe prestanuva da se koristi za bilo kakvi celi. Za razli~ni industriski granki / sektori postapkata za dobivawe na dozvoli }e bide razli~na. Na primer, postapkite }e se razlikuvaat za slednite industrii koi zastapeni vo regionot: – Metaloprerabotuva~ka industrija, – @ivinarski i sviwarski farmi, – Prehranbena i mle~na industrija, – Deponii, – Ostanato. Tabela 40. Merki za upravuvawe so industriskoto zagaduvawe Zajaknuvawe na kapacitetot za voveduvawe i celosna integracija na sistemi za upravuvawe so `ivotnata sredina; Vospostavuvawe na institucionalna ramka za sproveduvawe na IPPC i zajaknuvawe na kadrovskite kapaciteti vo administracijata i vo delovniot sektor; Obuka za planovi za prisposobuvawe za IPPC; Podgotvuvawe na programa za rehabilitacija na pogolemite industriski `ari{ta; Da se podgotvi Nacionalna strategija za po~isto proizvodstvo. Zajaknuvawe na kapacitetite za primena; Razvivawe na indikatori za odr`liv razvoj, za posebni industriski sektori; Ponatamo{no razvivawe na {ema na stimulativni merki za sproveduvawe na planovite za prisposobuvawe na instalaciite, nabavka na po~isti tehnologii i ekspertiza za zagaduvaweto; Poddr{ka na kompaniite za dobivawe na sertifikati preku implementacija na ISO 14001 i EMAS. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 95 2.18. Prirodno nasledstvo Pojdovni osnovi Za{titata na prirodata se ostvaruva so utvrduvawe na komponentite na biolo{kata i predelskata raznovidnost i nivnata zagrozenost, sozdavawe na uslovi i prevzemawe na merki za za{tita na prirodata so cel za~uvuvawe i racionalno upravuvawe so odredenite komponenti, kako i odr`livo i racionalno koristewe na prirodnoto nasledstvo. Za{titata se ostvaruva i so planirawe i ureduvawe na prostorot i vgraduvawe na uslovite i merkite za za{tita na prirodnoto nasledstvo vo oddelni stopanski dejnosti, kako i sledewe i podgotvuvawe na izve{tai za sostojbata na prirodata, izvestuvawe na javnosta za sostojbata na prirodata, kako i ovozmo`uvawe na u~estvo na javnosta vo donesuvaweto na odlukite za za{tita na prirodata No vakvite osnovi za za{tita na prirodnoto nasledstvo dosega ne se dovolno po~ituvani. Poradi toa e potrebna itna revalorizacija na ve}e registriranite za{titeni podra~ja i valorizacija na evidentiranite prostori so posebni prirodni vrednosti koi se predlo`eni za za{tita, so voveduvawe na soodvetni re`imi na za{tita. Vo sovremenoto planirawe prisutna e tendencija za odr`livo koristewe, {to e i preporaka vo Agenda 21. Imeno konferencijata za za{tita na `ivotnata sredina i razvoj na OON (UNCED) odr`ana vo Rio de @aneiro, vo juni 1992 godina e presvrtnica koja, jasno poka`a deka za `ivotnata sredina, ekonomijata i op{testveniot razvoj ve}e ne mo`e da se razmisluva kako za samostojni kategorii. Dr`avite imaat pravo nad svoite biolo{ki resursi, no vo isto vreme se odgovorni za za~uvuvawe na biolo{kata raznovidnost i za koristewe na biolo{kite resursi na odr`liv na~in. Prirodnite uslovi vo Republika Makedonija ovozmo`uvaat taa da se vbroi vo retkite zemji vo Evropa so bogato prirorno nasledstvo. Ohridsko - prespanskio region, izobiluva so bogato prirodno nasledstvo koe se dol`i na prirodnite uslovi (geolo{ka gradba, reqefna struktura, klima, hidrografija, pedolo{ki sostav). So Zakonot za za{tita na prirodata (Sl. v. na RM br: 67/04, 14/06 i 84/07) vo koj se prifateni me|unarodnite kategorii, vo rok od tri godini od denot na otpo~nuvawe na primenata, treba nadle`niot organ za vr{ewe na stru~ni raboti za za{tita na prirodata da izvr{i revalorizacija na za{titenite podra~ja, za{titeni pred denot na otpo~nuvaweto na primena na zakonot za za{tita na prirodata i da izgotvi novi akti za proglasuvawe vo soglasnost so odredbite na Zakonot za za{tita na prirodata. Revalorizacijata e otpo~nata, no ne i zavr{ena. Isto taka soglasno istiot Zakon, subjektite nadle`ni za vr{ewe na aktivnostite na upravuvawe i za{tita, zaradi ostvaruvawe na za{titata na za{titenite podra~ja, donesuvaat planovi za upravuvawe i godi{ni programi za za{tita. Sistemot na za{titeni podra~ja se vospostavuva zaradi za{tita na biolo{kata raznovidnost vo ramkite na prirodnite `iveali{ta, procesite koi se slu~uvaat vo prirodata, kako i abioti~kite karakte ristiki na predelskata raznovidnost. So proglasuvaweto na podra~jeto za za{titeno, se steknuva so status na prirodno nasledstvo. Sistemot na za{titeni podra~ja, pretstavuva del od me|unarodnite mre`i na za{titeni podra~ja, vo soglasnost so me|unarodnite dogovori ratifikuvani od Republika Makedonija. Vo tabelata se prezentirani kategorizaciite na za{titenite podra~ja koi gi odreduva Zakonot za za{tita na prirodata (prifateni se me|unarodnite kategorii): Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 96 Tabela 41: Kategorizacija na za{titenite podra~ja spored noviot Zakon kategorizacija na za{titeno podra~je oznaka 1. Strog priroden rezervat SPR 2. Nacionalen park NP 3. Spomenik na prirodata SP 4. Park na prirodata PP 5. Za{titen predel ZP 6. Pove}enamensko podra~je Za izbranite i kategoriziranite podra~ja i objekti vo za{titni grupi izraboteni se ramkovni predlozi na re`imi na za{tita. Re`imot za za{titenite podra~ja ili objekti pretstavuva spisok ili opis na site dozvoleni, uslovno mo`ni i nedozvoleni zafati, koi mo`at posredno ili neposredno da vlijaat na sostojbata na za{titenoto podra~je ili objekt. Za za{titenite podra~ja so Zakonot za za{tita na prirodata se predvideni ~etiri stepeni na re`im na za{tita, koi se gradirani vo odnos na strogosta na za{titnite potfati: – zona za stroga za{tita – zona za aktivno upravuvawe – zona za odr`livo koristewe – za{titen pojas Zaradi utvrduvawe i koristewe na prostorot za kategoriite za{titeni podra~ja po potreba se donesuva Prostoren plan, a za kategorija Nacionalen park obvrzno se donesuva Prostoren plan. Na prostorot na Ohridsko Prespanskiot region se registrirani 19 objekti koi se za{titeni. Tabela 42: Za{titeni objekti ∗ NP-nacionalen park, SPR-strog priroden rezervat, NIPR-nau~no ista`uva~ki prirodni rezervati, PPPK-predel so posebni prirodni karakteristiki, KP-karakteristi~ni pejsa`i, PPR-posebni prirodni rezervati, OR@V-oddelni rastitelni i `ivotinski vidovi, SP-spomenici na prirodata Grupa Ime na objektot Op{tina Sostojba na za{tita 1 NP Gali~ica Ohrid, Resen za{titen 2 NP Pelister Bitola, Resen za{titen 3 SPR Ezerani Resen za{titen 4 OR@V Kalojzana Resen za{titen 5 OR@V Neprtka (planina Baba) Resen za{titen 6 OR@V Rupa Resen za{titen 7 OR@V Drena~ka Reka Struga za{titen 8 SP Prespansko Ezero Resen za{titen 9 SP Makedonski Dab (s. Trpejca) Ohrid za{titen 10 SP Ohridsko Ezero Ohrid, Struga za{titen 11 SP ^empresovi stebla Ohrid za{titen 12 SP Alepski bor Ohrid za{titen 13 SP Platanovi stebla (+~inar Ohrid) Ohrid za{titen ∗ Kategorizacijata na objektite e spored stariot Zakon za za{tita na prirodni retkosti (Sl. vesnik na SRM br. 41/73), bidej}i postapkata na revalorizacija e vo tek. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 97 Grupa Ime na objektot Op{tina Sostojba na za{tita 14 SP Grupa ~empresovi stebla Ohrid za{titen 15 SP ^empresovi stebla Ohrid za{titen 16 SP Duvalo s. Kosel Ohrid za{titen 17 SP Platan (s. Kali{ta) Struga za{titen 18 SP Pe{tera Mle~nik Struga za{titen 19 SP Vev~anski Izvori Vev~ani za{titen Kriteriumi, celi i nasoki za za{tita na prirodnoto nasledstvo Pri koncipiraweto i sproveduvaweto na za{titata na prirodnite vrednosti se trgnuva od slednite posebni kriteriumi: – Nacionalno, evropsko i svetsko zna~ewe na prirodnite dobra, – Zagrozenost na prirodnoto dobro i – Mo`nost za vklu~uvawe na za{ti tata na prirodata preku za{titata na biolo{kata i predelskata raznovidnost i za{titata na pri rodnoto nasledstvo, vo nacio nalnite i me|unarodnite programi i aktivnosti na za{titata na prirodata. So Zakonot za za{tita na prirodata (Sl vesnik na RM br: 67/04, 14/06 i 84/07) vo ~lenot 4 se opredeleni celite na za{tita na prirodata preku za{tita na biolo{ kata i predelska raznovidnost i za{tita na prirodnoto nasledstvo, vo za{titeni podra~ja i nadvor od za{titeni podra~ja i toa: – Utvrduvawe i sledewe na sostojbata na prirodata; – Za~uvuvawe i obnovuvawe na postoj nata biolo{ka i predelska razno vidnost vo sostojba na prirodna ramnote`a; – Ustanovuvawe na mre`a na za{ti teni podra~ja poradi trajna za{tita na svojstvata vrz osnova na koi go steknale statusot na prirodno nasledstvo; – Obezbeduvawe na odr`livo koris tewe na prirodnoto nasledstvo vo interes na sega{niot i idniot razvoj, bez zna~itelno o{tetuvawe na delovite na prirodata i so {to pomali naru{uvawa na prirodnata ramnote`a; – Spre~uvawe na {tetnite aktivnos ti na fizi~ki i pravni lica i naru{uvawa vo prirodata kako posledica na tehnolo{kiot razvoj i izvr{uvawe na dejnosti, odnosno obezbeduvawe na {to popovolni uslovi za za{tita i razvoj na prirodata; – Obezbeduvawe na pravoto na gra|anite na zdrava `ivotna sre dina; Za{titata na prirodata treba da se naso~i kon: – Za~uvuvawe i za{tita na isklu~itelnoto i nepovtorlivo prirodno nasledstvo od zna~ewe za nau~nite, kulturno-obrazovnite, vospitnite, rekreativnite i drugi celi; – Za~uvuvawe, za{tita i unapreduva we na site karakteristi~ni pret stavnici na oddelnite ekosistemi i izraziti biogeografski podra~ja, osobeno pretstavnici na oddelnite tipovi i predeli; – Me|u prirodnite dobra so sli~ni prirodni vrednosti, prednost da se dade na za{titata i unapreduvaweto na onie dobra koi se koristat so pogolem intenzitet (pokraj nase lenite mesta, soobra}ajnite kori dori, turisti~kite centri dr.); – Unapreduvawe i adekvatno koris tewe na pogolemite prirodni celini, za za~uvuvaweto na ambien talnite, estetskite i rekreativnite potencijali na prostorot; – Celosna za{tita na florata i faunata preku za{tita na pogole mite prostorni edinici i preku naso~eno koristewe na prirodnite potencijali vo sklad so ekolo{kite uslovi; – Za~uvuvawe na genetskiot i ekosistemskiot biodiverzitet vrz osnova na prou~uvawe na genofon dot, inventarizacija i formirawe na baza na podatoci i kategorizacija na elementite i komponentite na biodiverzitetot; – Obezbeduvawe na za{tita na prirodnite vrednosti na prostorot Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 98 okolu sozdadenite kulturnoistori ski vrednosti zaradi nivna integri rana za{tita; – Vospostavuvwe na mre`a na za{ titeni podra~ja i metodi za odr`llivo koristewe; – Formirawe na informativen sis tem za za{tita na prirodata, praten so soodveten monitoring i sozdavawe banka na podatoci za za{titeni dobra; – Izrabotka na prostorni planovi za za{titenite podra~ja, a obvrzno za nacionalni parkovi. Planski opredelbi – Za{titata na prirodata podrazbira aktivnosti, merki i re`imi za za~uvuvawe, unapreduvawe i koris tewe na prirodnoto nasledstvo na site nivoa. Trgnuvaj}i od konceptot za traen razvoj baziran na za{titata na neobnovlivite i racionalno koristewe na obnov livite resursi se ocenuva deka za{titata na prirodata pretstavuva sredstvo za ostvaruvawe na speci fi~nite programi za razvoj. So planskite opredelbi do 2020 god. e predvidena za{tita na prostor so osobeni prirodni vrednosti so povr{ina od okolu 728,37 km2 ili 31% od vkupnata povr{ina na regionot koj e predmet na razrabotka (2318,59 km2.) Spored sega{niot stepen na istra`enost i stru~nite i nau~nite soznanija, vo Ohridsko-Prespanskiot re gion, pokraj postojnite 19 so Republi~ki akt, odnosno re{enie za{titeni objekti, predvideni (predlo`eni) se i 25 novi prostori koi spored svoite karakte ristiki i prirodni vrednosti treba da se stavat pod soodveten re`im na za{tita Tabela 43. Za{titeni i predlo`eni objekti za za{tita do 2020 god.∗ NP-nacionalen park, SPR-strog priroden rezervat, NIPR-nau~no ista`uva~ki prirodni rezervati, PPPK-predel so posebni prirodni karakteristiki, KP-karakteristi~ni pejsa`i, PPR-posebni prirodni rezervati, OR@-Voddelni rastitelni i `ivotinski vidovi, SP-spomenici na prirodata Grupa Ime na objektot Op{tina povr{ina ha Sostojba na za{tita 1 NP Gali~ica Ohrid, Resen 24 931 za{titen 2 NP Pelister (del) Bitola, Resen 859,2 za{titen 3 SPR Ezerani Resen 2080 za{titen 4 SPR Bel~i{ko blato Debarca 400 predlog 5 NIPR Golem Kotel (pl. Gali~ica) Resen 50 predlog 6 NIPR Kula (mala Gali~ica) Resen 400 predlog 7 NIPR Ostrov Golem Grad Resen 28 predlog 8 NIPR Osoj(me|u Trpejca i Qbani{ta) Ohrid 70 predlog 9 NIPR Peso~anska Reka Debarca 115 predlog 10 PPR Studen~i{ta (Biljanini izvori) Ohrid predlog 11 PPR Lukovo Struga 50 predlog 12 OR@V Kalojzana Resen 5 za{titen 13 OR@V Neprtka (pl. Baba) Resen 8,7 za{titen 14 OR@V Rupa Resen 7,6 za{titen 15 OR@V Drena~ka Reka Struga 2 za{titen 16 SP Leska (s.Leskoec) Resen predlog 17 SP Leskove~ka Pe{tera (pl. Gali~ica) Resen predlog 18 SP Prespansko Ezero Resen 18920 za{titen 19 SP Makedonski Dab (s. Trpejca) Ohrid za{titen ∗ Kategorizacijata na objektite e spored stariot Zakon za za{tita na prirodni retkosti (Sl. vesnik na SRM br. 41/73), bidej}i postapkata na revalorizacija e vo tek. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 99 Grupa Ime na objektot Op{tina povr{ina ha Sostojba na za{tita 20 SP Ostrovo (sv. Naum) Ohrid 34,2 predlog 21 SP Ohridsko Ezero Ohrid, Struga 24808 za{titen 22 SP Pe{tera Samolska Dupka (pl. Gali~ica) Ohrid predlog 23 SP ^empresovi stebla Ohrid za{titen 24 SP Alepski bor Ohrid za{titen 25 SP Platanovi stebla (+~inar Ohrid) Ohrid za{titen 26 SP Grupa ~empresovi stebla Ohrid za{titen 27 SP ^empresovi stebla Ohrid za{titen 28 SP Duvalo s. Kosel Ohrid za{titen 29 SP Platan (s. Bicevo) Struga predlog 30 SP Platan (s. Kali{ta) Struga za{titen 31 SP Kosten Struga predlog 32 SP Alipa{ica Struga predlog 33 SP Dabovo steblo (s. Mislode`da) Struga predlog 34 SP Pe{tera Mle~nik Struga za{titen 35 SP Dabovo steblo (s. Prisovjani) Struga predlog 36 SP Dabovi stebla (s. Moroi{ta) Struga predlog 37 SP Dobovjani Struga predlog 38 SP Platan Struga predlog 39 SP Vev~anski Izvori Vev~ani za{titen 40 SP Vev~ansko ezero Vev~ani 28,1 predlog 41 SP Ela (Vev~ani) Vev~ani predlog 42 SP Platan (Vev~ani) Vev~ani predlog 43 SP Podgore~ko Ezero Vev~ani 39,99 predlog 44 SP Pe{tera Jaorec Debarca predlog VKUPNO: 72836,79 Od utvrdenite prostori i objekti predlo`eni za za{tita, posebna prednost se dava na Nacionalniot park Gali~ica koj teritorijalno se prostira na op{tinite: Resen i Ohrid, potoa na Spomenicite na prirodata: Ohridskoto Ezero i Prespan skoto Ezero, kako i na Prirodniot rezervat Ezerani. Spomenicite na prirodata se najbrojna grupa. Vo Regionot postojat 29 spomenici na prirodata, od koi 12 se za{titeni. 2.19. Kulturno-istorisko nasledstvo Pojdovni osnovi Ohridsko-Prespanskoto podra~je izobiluva so isklu~itelno bogati sloevi od kulturno nasledstvo, naplasteni od najdale~noto minato, praistoriski naselbi, spomenici od anti~kiot i vizantiskiot period, brojni crkvi i manastiri od srednovekovieto, bogatstvo na lokalni tradicii, obi~ai, arhitektura i umetni~ki dela. Оgromna koncentracija na nasledeni vrednosti od razli~ni istoriski epohi vo golema mera e vrzana za gradot Ohrid, a negovoto mileniumsko opstojuvawe, od vremeto na po~etocite na ~ovekovata civilizacija, pretstavuva svoeviden feno men na ovie prostori. Spored podatocite od nadle`nite institucii za za{tita na kulturnoto nasledstvo (NU Zavod i MuzejOhrid i NU Zavod i MuzejBitola), odnosno spored Nacionalniot registar za kulturno nasledstvo i Za{titnata evidencija za dobrata za koi osnovano se pretpostavuva deka pretstavuvaat kulturno nasledstvo, na teritorijata na site pet op{tini na Ohridsko-Prespanskiot region postojat 1120 nedvi`ni kulturni dobra (za{titeni i neza{titeni), od koi 507 arheolo{ki lokaliteti, 281 objekt od gradska i starogradska arhitektura, 173 crkvi i manastiri, 86 spomenici na istorijata, 31 objekt od islamska arhitektura, 5 spomeni~ki celini, 34 ruralni spomeni~ki celini, stopanski i drugi vidovi objekti. Najgolem broj nedvi`ni kulturni dobra se na prostorot na op{tina Ohrid 320, od koi 137 za{titeni (so za{titen status na kulturno nasledstvo), op{tina Struga 219 od koi 66 za{titeni, op{tina Debarca 145 od koi 23 za{titeni, op{tina Vev~ani 5 Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 100 neza{titeni nedvi`ni kulturni dobra i op{tina Resen so 11 za{titeni i 420 neza{titeni nedvi`ni kulturni dobra od koi vo najgolem del arheolo{ki lokaliteti i sakralni objekti. Razvojot na gradovite vo sovremeni uslovi na nekontrolirana i agresivna urbanizacija, se odrazil vrz starata gradska arhitektura, koja vo golem del e zameneta so novi stanbeni zgradi, so {to trajno e naru{en kontinuitetot na gradbata, edinstvoto i harmonijata na prostorot. Del od nedvi`noto kulturno nasledstvo se nao|a vo ruralnite naselbi i ridskoplaninskite podra~ja. Visokovred noto prirodno opkru`uvawe so Ohridskoto i Prespanskoto ezero i blizinata na Nacionalniot Park Gali~ica i Pelister im ja dava posebnata vrednost na nedvi`noto ruralno nasledstvo i tradicionalnite ruralni aglomeracija koi se celosno ili delumno napu{teni. Na prostorot na Ohridsko - prespanski ot region vkupniot broj na dosega za{titeni nedvi`ni dobra, odnosno dobra so za{titen status na kulturno nasledstvo iznesuva 237, od koi najgolem broj se objekti od starogradska arhitektura 133. Vidovi na nedvi`no kulturno nasled stvo se: spomenici, spomeni~ki celini i kulturni predeli. Op{tina Ohrid ima dve za{titeni podra~ja: Za{titeni spomeni~ki celini so svojata kontaktna zona so utvrdeni granici: 1) Ohridsko prirodno i kulturno istorisko podra~je (UNESKO) 2) Stariot del na gradot Op{tina Resen ima edna za{titena ruralna spomeni~ka celina: 1) Ruralna spomeni~ka celina vo selo Kowsko. Na podra~jeto na op{tina Ohrid pripa|aat i za{titenite arheolo{ki lokaliteti: Kozluk, Vidobi{ta, Dolno Trnovo, Bazilika Studen~i{ta. Za{titenite nedvi`ni kulturni dobra se poedine~ni spomenici vo koi spa|aat objekti od profana, sakralna, stopanska, memorijalna arhitektura, arheolo{ki lokaliteti. Markantni primeroci na nedvi`no kulturno nasledstvo na prostorot na Ohridsko-Prespanskiot region Sakralni objekti: Ohrid - Crkvite: Sv. Sofija, Sv. Jovan Bogoslov Kaneo, Sv. Pantelejmon, Sv. Bogorodica Perivlepta, Sv. Konstantin i Elena, Uspenie na Sv. Bogorodica (s.Velestovo), Manastir Sv. Naum, Pe{tanska crkva Sv. Erazmo, Sv. Bogorodica Zahumska; Struga - Crkvite: Sv. \or|i, Uspenie Bogorodi~ino (s. Kali{ta), Sv. Arhangel Mihail (s. Rado`da); Resen Sv.Petar (Golem Grad), Sv. \or|i (s. Kurbinovo), Sv. Ilija (s. Grn~ari), Sv. Petka (s. Braj~ino), Slivni~ki manastir (s. Slivnica); Starogradska arhitektura: Ohrid - Ku}a na Robevci (Muzej na grad Ohrid), Ku}a na Hristo Uzunov, Ku}a na Uranija (Etnolo{ki muzej i Galerija na sovremena umetnost), Galerija na ikoni i golem broj objekti od profana arhitektura; Resen objekt Saraj; Islamska arhitektura: Ohrid -Te}e Zejnel Abedin Pa{a, Turbe na Sinan ^elebi kaj Imaret i Ajdar Pa{ina xamija; Struga - Te}e Halvet i turski amam Mustafa ^elebi. Arheolo{ki lokaliteti Ohrid - arh.lokalitet Plao{nik, Anti~ki Teatar, Ohridsko Kale (Gorni Saraj), Ohridska krepost Samoilova tvrdina, Ranohristijanska bazilika Studen~i{ta, arh.lok. Kuli{te, arh.lok. Hermeleja, grobnica Vidovi{ta, arh. lok. Kozluk; Struga - arh. lok. VajtosGradi{te (s. Oktisi), arh. lok. Sv. Ilija, arh. lok. Sv. Nikolaranohristijanska bazilika (s. Oktisi); Debarca arh. lokalitet Trebeni{ko Kale i Trebeni{ka nekropola (s. Trebeni{ta), Rimski termi (s. Orovnik), arh. lok. Zla Strana ( s. Gorno Sredore~je); Resen Ru`in Grob (s. Asamati); Spomenici i spomeni~ni obele`ja Ohrid Grob na Grigor Prli~ev, Drvo Ko~exik, Ku}a na Hristo Uzunov; Debarca - Osnovno u~ili{te (s. Slatino), Spomen plo~a i u~ili{te (s. Crvena Voda), Spomen plo~a (s. Slivovo); Resen Ku}a vo koja se rodil M. Bogoevski; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 101 Neza{titenite nedvi`ni dobra koi poseduvaat elementi spored koi treba da bidat valorizirani se spomeni~ki celini, poedine~ni spomenici, arheolo{ki loka liteti. Vkupniot broj na neza{titeni nedvi`ni dobra na prostorot na Ohridsko Prespanskiot region iznesuva 883, od koi najgolem broj pripa|a na arheolo{kite lokaliteti (477). Celi Zaradi za{tita, za~uvuvawe i stavawe vo aktivna funkcija na razvojot na nedvi`noto kulturno nasledstvo, od prostorno planski aspekt se postavuvaat slednite razvojni celi: – Za{tita i za~uvuvawe na kulturnoto nasledstvo vo izvorna sostojba i sozdavawe na povolni uslovi za negov opstanok kako su{tinska cel; – Usoglasuvawe na javniot interes za za{tita na kulturnoto nasledstvo i negovo aktivno vklu~uvawe vo sovremenite tekovi na `ivotot kako faktor na odr`liv op{testven razvoj; – Tretman na nedvi`noto kulturno nasledstvo vo prostornite i urbanisti~kite planovi od sekoj vid i nivo, so cel da se obezbedat planski uslovi za negova za{tita, ostvaruvawe na negovata kulturna funkcija, prostorna integracija i aktivno koristewe, odnosno sozda vawe uslovi za sopstvena reproduk cija na materijalnite resursi za pointenziven ekonomski razvoj; – Zadol`itelno utvrduvawe na planski merki za za{tita i nasoki za opredeluvawe na re`im na za{tita na nedvi`nite kulturni dobra, vrz osnova na za{titno-konzervatorski osnovi spored vidot na planot za koj se nameneti, odobreni i zavereni od Upravata za za{tita na kulturnoto nasledstvo; – Izrabotka na novi i revizija na postojnite prostorni i urbanisti~ki planovi za predmetnoto podra~je, kako i izrabotka na drugi planovi, programi i tehni~ka dokumentacija, zaradi usoglasuvawe na aspektot na za{tita na nedvi`noto kulturno nasledstvo; – Sozdavawe ekonomski, tehni~koteh nolo{ki, ekolo{ki i prostorno funkcionalni preduslovi za usogla seno funkcionirawe na site infra strukturni i drugi sistemi, pritoa vodej}i smetka da ne dojde do zagrozu vawe na kulturnoto nasledstvo; Planski opredelbi Planiraweto na za{titata na nedvi`noto kulturno nasledstvo e fundamentalen princip vo planiraweto i ureduvaweto na prostorot, preku afirma cija na negovite grade`ni, oblikovni i estetski vrednosti i negovo aktivno vklu~uvawe vo sovremenite tekovi na `ivotot kako faktor na odr`liv op{tes tven razvoj. Za{titata na nedvi`noto kulturno nasledstvo normativno se regulira so pove}e zakoni, od koi bazi~ni se: Zakonot za kultura, Zakonot za za{tita na kulturnoto nasledstvo, podzakonskite akti i zakoni za ratifikacija na Me|unarodni Konvencii, preku koi makedonskiot praven sistem se usoglasuva so evropskiot i se vospos tavuvaat sistemski pravila na odnesuvawe vo oblasta na za{titata. Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe (Sl. vesnik na RM br. 51/05, br.137/07) propi{uva obvrska vo site prostorni i urbanisti~ki planovi zadol`i telno utvrduvawe planski merki za za{tita na nedvi`nite kulturni dobra, kako i nasoki za opredeluvawe na re`imot na nivnata za{tita. Vgraduvawe na soodveten re`im na za{tita na nedvi`noto kulturno nasledstvo vo prostorite i urbanisti~ki planovi se vr{i spored za{titno-konzervatorski osnovi, soglasno Zakonot za za{tita na kulturno nasledstvo (Sl.vesnik na RM br. 20/04, br. 115/07), a gi izrabotuvaat nadle`ni institucii vo soglasnost so odredbite od Pravilnikot za sodr`inata i metodologijata za izrabotka na za{titno konzervatorskite osnovi za kulturnoto nasledstvo (Sl. Vesnik na Republika Makedonija br. 111/05). Za{titnokonzervatorskata osnova e dokumentacionata osnova za tretmanot na nedvi`noto kulturno nasledstvo vo prostornite i urbanisti~kite planovi. So Zakonot za za{tita na kulturnoto nasledstvo se utvrduvaat vidovi, kategorii, na~inite na stavawe pod za{tita i drugi Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 102 instrumenti za za{tita na kulturnoto nasledstvo, re`im na za{tita i koristeweto na kulturnoto nasledstvo. Vo granicite na Regionot, na prostorot na site pet op{tini, postojat objekti koi ne se zapi{ani vo Nacionalniot registar na kulturno nasledstvo, a koi poseduvaat elementi spored koi treba da bidat valorizirani i kategorizirani. Kategorizacija e opredeluvawe na stepenot na zna~ewe na kulturnoto nasledstvo vo javen interes, vo funkcija na propi{uvawe soodveten re`im na za{tita, utvrduvawe na prioritetite vo za{titata, razgrani~uvawe na nadle`nostite i prime na na ratifikuvanite me|unarodni dogovori. Kategorii na kulturno nasledstvo se: – Kulturno nasledstvo od osobeno zna~ewe, koe mo`e da bide od isklu~itelno zna~ewe i od golemo zna~ewe. – Zna~ajno kulturno nasledstvo del od kulturnoto nasledstvo koe ne spa|a vo kategorijata kulturno nasledstvo od osobeno zna~ewe, kako trajna vrednost predstavuva zna~ajno kul turno nasledstvo. Posebni kategorii na za{titeni dobra se: – Dobra pod privremena za{tita – Rezervirana arheolo{ka zona – Kulturno nasledstvo vo opasnost Tabela 44. Za{titeni nedvi`ni dobra po izvr{enata valorizacija i revalorizacija ZA[TITENI nedvi`ni dobra pod re`im na za{tita op{tini Vid / grupi Ohrid Debarca Vev~ani Struga Resen vkupno Spomeni~ki celini 2 1 2 5 ruralni spomeni~ki celini 16 16 Poedine~ni spomenici 1. Crkvi i manastiri 36 8 84 128 2. Spomenici od istorijata 26 9 13 48 3. Gradska (profana) i ruralna arhitektura 81 53 47 3 181 3 4. Islamska arhitektura 12 12 24 5. Arheolo{ki lokaliteti 114 129 5 126 118 492 Vkupno za{titeni 271 146 5 180 295 897 Spisokot na nedvi`nite kulturni dobra vo Ohridsko - prespanskiot region, so site relevantni podatoci valorizacija, revalorizacija, kategorizacija, se tabelarno i kartografski prezentirani kako del od za{titnokonzervatorskite osnovi Golem broj arheolo{ki lokaliteti koi pretstavuvaat povrzana ili topografski opredelena celina }e dobijat status na posebna kategorija na za{titeni dobra rezervirani arheolo{ki zoni. Re`imot na za{tita se obrabotuva za dobrata opfateni so valorizacijata, revalorizacija i kategorizacija i se opredeluva spored vidot i kategorijata, odnosno za{titniot status na dobrata vo korelacija so potrebite i mo`nostite na zaednicata. Re`imot na za{tita se opredeluva za za{titenoto podra~je vo celina, bez ogled na goleminata na samoto dobro i negovite kontaktni zoni. Re`imot na za{tita sodr`i zoni na za{tita i standard na dozvoleni intervencii odnosno dejstvija koi mo`at da se prevzemaat vrz za{titenite dobra i vo nivnata bliska okolina izrazen kako za{tita od prv, vtor i tret stepen. Op{ti nasoki za za{tita na kulturno istoriskototo nasledstvo Spomeni~ki celini i nivnite kontaktni zoni Re`imot za za{tita na spomeni~kite celini i nivnite kontaktni zoni podrazbira obezbeduvawe neposredna za{tita na na~in koj }e gi za~uva izvornite, istoriskite, urbanisti~ko arhitektonski umetni~ki i estetski vrednosti i }e ovozmo`i namensko osposobuvawe na objektite za koristewe i vnesuvawe na novi sodr`ini vo soglasnost Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 103 so sovremenite potrebi na stopanskite, turisti~kite, kulturnite i drugi dejnosti vo Regionot. Spomeni~kite celini podle`at na kombiniran re`im za za{tita prv i vtor stepen, a nivnite kontaktnite zoni za{tita od tret stepen. Rezervirani arheolo{ki zoni Rezerviranite arheolo{ki zoni se teritorii so arheolo{ki nao|ali{ta koi upatuvaat na postoewe na pogolem broj lokaliteti, odnosno prostori koi vo praistoriskiot period, antikata i sredniot vek bile intenzivno naseleni. Za{titata se odnesuva na arheolo{ki nao|ali{ta koi se utvrdeni so predmetnite za{titno-konzervatorski podlogi kako i na nedoistra`eni arheolo{ki nao|ali{ta koi se za{titeni so odredbite na Zakonot za za{tita na kulturno nasledstvo. Rezerviranite arheolo{ki zoni podle`at na re`im za za{tita od prv stepen. Poedine~ni kulturni dobra Za{titata na poedine~nite kulturni dobra, koi se nao|aat nadvor od ramkite na spomeni~kite celini i rezerviranite ar heolo{ki zoni, podrazbira nivno za~u vuvawe i vklu~uvawe vo prostorniot razvoj na Regionot. So za{titata na poedine~nite kulturni dobra opfateni se za{titeni i neza{ titeni kulturni dobra od profana i sakralna arhitektura, kako i za{titeni i neza{titeni arheolo{ki lokaliteti. Poedine~nite objekti koi se nao|aat nadvor od za{titenite spomeni~ki celini i rezerviranite arheolo{ki zoni podle`at na re`im na za{tita od prv i vtor stepen, vo zavisnost od svojata kategorija. Zoni na za{tita na Ohridsko Prespanskiot region Ohridsko-Prespanskiot region e podelen na tri zoni na za{tita: – Zona na stroga odnosno posebna za{tita se opredeluva za delot od Ohridsko-Prespanskiot region vo koj pripa|aat del od kompleksite vo staroto gradsko jadro na Ohrid, del od spomeni~kite celini od op{tina Resen, poedine~ni objekti, arhe olo{ki lokaliteti ili rezer virani arheolo{ki zoni. Ovie zoni podle`at pod prv stepen na za{tita. – Zona na ograni~ena odnosno garantirana za{tita se opredeluva za delot od Ohridsko Prespanskiot region vo koj pripa|aat del od kompleksite od starite gradski jadra na Ohrid i Struga, spomeni~kitete celini na op{tina Resen, kontaktnite zoni na spomeni~kite celini i poedine~ni objekti i arheolo{ki lokaliteti. Ovie zoni podle`at pod vtor stepen na za{tita, a kontaktnite zoni pod tret stepen na za{tita. – Zona bez dejstvo na za{tita se opredeluva za delot od Ohridsko Prespanskiot region vo koj ne postojat za{titeni dobra nitu dobra za koi se pretpostavuva deka poseduvaat spomeni~ki svoj-stva. Konceptot na organizacija na prostornata ili urbanata aglomeracija, sodr`ana vo prostorniot ili urbanis ti~kiot plan, od aspekt na za{tita na nedvi`noto kulturno nasledstvo treba da opredeli i utvrdi: – Zoni za za{tita na kulturni predeli, spomeni~ni celini i poedine~ni spomenici, so diferen ciran re`im na za{tita; – Kontaktni zoni (kriti~en peri metar) za poedine~ni spomenici, so koi se utvrduva odnosot pome|u staroto i novoto, so specifi~ni uslovi za gradba vo oddelni podzoni; – Nadminuvawe na protivre~nostite i konfliktite pome|u interesite na za{titata na kulturno-isto riskite vrednosti vo starite jadra i razvojot na sovremenite gradski potrebi, so naglasen respekt kon istoriskite vrednosti; – Usoglasuvawe na javniot interes za za{tita na kulturnoto nasledstvo i negovo aktivno vklu~uvawe vo sovremenite tekovi na `ivotot kako faktor na odr`liv op{testven razvoj; – Vgraduvawe na re`imot za za{tita, zna~aen za prostornoto planirawe, ureduvawe i koristewe na prosto Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 104 rot spored soodvetna za{titno konzervatorska osnova za kulturno nasledstvo; – Revitalizacija na najzna~ajnite nedvi`ni kulturni dobra, so predlozi za nivno namensko koris tewe i vklopuvawe vo prostornata organizacija sozdavaj}i ambien talni uslovi za nivna prostorna valorizacija; – Rezervirani zoni za idni arheo lo{ki istra`uvawa. – Aktivna za{tita na kulturno istoriskiot kontekst na najzna~aj nite spomeni~ki celini i objekti, so soodvetna promocija na prostornata organizacija i uredu vaweto na kontaktniot, okolniot spomeni~en prostor. Prostorniot aspekt na za{titata na nedvi`noto kulturno nasledstvo e del od planskiot razvoen koncept koj treba da obezbedi respektabilno upravuvawe so kulturnite dobra. 2.20. Namena i koristewe na prostorot Pojdovni osnovi Postojnata struktura, namena i koristewe na prostorot e rezultat na pove}e razvojni procesi, pri {to, pokraj prirodnite, na na~inot na koristewe na zemji{teto vlijaat i antropogenite faktori. Globalnoto iskoristuvawe na prostorot ovozmo`uva eksploatacija na prirodnite resursi i razvoj, pred sé na primarnite dejnosti, no ednovremeno nudi uslovi za odvivawe na site drugi aktivnos ti. Bilansot na povr{inite e izgotven vrz osnova na namenata na zemji{teto za produktivni celi (zemjodelstvo i {umarstvo) i neproduktivni celi (vodi i vodoteci, infrastruktura, naselbi, indust riski i komercijalni sodr`ini, nao|ali{ta na minerali i neplodni povr{ini). Za analizata na namenata i koristeweto na povr{inite koristeni se podatocite dobieni od Evropskata agencija za `ivotna sredina (EEA), koja vo ramki na svoite aktivnosti go ima realizirano proektot Corine Land Cover ("Source: Corine land cover, Macedonia, Min. Urb. Planning, 2000, © European Communities, 19952005"). Corine land cover 2000 (CLC2000) pretstavuva a`urirawe na bazata na podatoci za referentnata 2000 godina, kako del od programata na evropskata komisija za koordinirani informacii za `ivotnata sredina (COoRdinate INformation on the Environment (Corine). Vo vkupnata povr{ina na Regionot re~isi ramnopravno u~estvuvaat op{tinite Ohrid, Resen, Struga i Debarca, najmala e op{tinata Vev~ani, a op{tinata Bitola so mal del od svojata teritorija e opfatena so ovoj regionalen plan. Primarniot sektor, koj{to go so~inuvaat zemjodelstvoto i {umarstvoto, e glaven korisnik na takanare~enoto produktivno zemji{te. Od vkupnata povr{ina na Regionot 62,5% se zafateni so {umi i {umskoto zemji{te, zemjodelskoto zemji{te u~estvuva so 22,86%, sledni po zastapenost se livadite so 8,21%, pasi{tata so 2,46% i neproduktivnoto zemji{te so 2,96%. Site podatoci, prezentirani vrz osnova na obrabotenata satelitska snimka, treba da se zemat so rezervata koja proizleguva od na~inot na obrabotka na podatocite. Imeno, poradi obrabotkata na povr{ini ne pomali od 25 ha, del od usitnetata struktura na edna klasa se javuva kako povr{ina vo druga, teritorijalno bliska klasa. Ovoj fakt pretstavuva indikator za nesoodvetniot, individualen priod, osobeno vo koris teweto na obrabotlivoto zemjodelsko zemji{te. Tokmu poradi toa, iako ovoj kraj e poznat kako ovo{tarski, zastapenosta na ovo{tarnicite e samo 0,4%, a na lozjata 0,13%. Neproduktivnoto zemji{te gi opfa}a vodenite povr{ini, urbanite zoni (naselbite, povr{inite za soobra}ajni, sportski, industriski i komercijalni dejnosti), golinite. Vo bilansot na namena na povr{inite ne se prika`ani soobra}aj nite povr{ini (osven aerodromot), nitu pomalite vodoteci. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 105 Grafikon 12. Namena na povr{ini (blank) 0% Lozja 0% Ovo{tarnici 0% Pasi{ta 2% Zemjodelsko zemji{te 23% Livadi 8% Neproduktivno zemji{te 3% [umi i {umsko zemji{te 64% Planski opredelbi Bilansot na produktivnite povr{ini vo planskiot period do 2020 godina, ne se razlikuva su{tinski od evidentiraniot vo 2000 godina. Promenata kaj produktivnoto zemji{te treba da se odnesuva na poefikasno koristeweto na zemji{teto i prirodnite uslovi, za{tita na pedolo{kata osnova od intenzivna erozija, podobruvawe na strukturata na {umite i zapirawe na devastacijata na prostorot. Najgolemi promeni ima vo klasata neproduktivno zemji{te koe se zgolemuva na smetka na site klasi na produktivno zemji{te, osobeno na zemjodelskoto. Tabela 45. Bilans na povr{inite po kategorii i op{tini vo 2020 god. Povr{ina vo ha OP[TINA PP KLASI Bitola Debarca Ohrid Resen Struga Vev~ani Vkupno [umi i {umsko zemji{ 839.45 29,651.99 22,836.10 35,165.64 29,258.65 1,165.73 118,917.56 Livadi 10.42 1,856.56 4,921.28 4,670.73 3,663.60 296.18 15,418.77 Lozja 14.18 34.00 132.37 56.17 236.72 Neproduktivno zemji{te 942.95 2,863.54 2,922.24 3,864.54 132.20 10,725.46 Ovo{tarnici 0.70 61.42 253.55 353.05 668.72 Pasi{ta 860.29 733.98 1,628.02 1,170.28 50.89 4,443.46 Zemjodelsko zemji{te 1.82 8,902.95 7,604.13 11,180.76 10,543.11 602.95 38,835.72 (bez namena) 26.90 26.90 Vkupno 851.69 42,215.44 39,034.62 55,854.94 48,985.59 2,331.02 189,273.30 Grafikon 13. Sporedben bilans na povr{inite 20,000 40,000 60,000 80,000 100,000 120,000 140,000 [ um i i { um sk o ze mj i{ te Li va di Lo zja N ep ro du kt iv no ze mj i{ te O vo { ta rn ic i P as i{ ta Ze mj od el sk o ze mj i{ te (b la nk ) h a 2000 2020 So Planot do 2020 god. povr{inite pod neproduktivno zemji{te re~isi dvojno se zgolemuvaat. Ovoj podatok zaslu`uva osobeno vnimanie bidej}i e odraz, pred sé, na prenamenata na zemji{teto koristeno od primarniot sektor i negovo transfor Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 106 mirawe vo urbano, odnosno grade`no zemji{te. Kategorijata grade`no zemji{te gi opfa}a urbanite podra~ja (nekonti nuirana urbanisti~ka struktura), povr{i nite nameneti za izgradba na industriski ili komercijalni edinici i za sportski i rekreacioni objekti. Podatokot za urbanisti~kata struktura iznesen kako sostojba, e proizveden od grafi~kata interpretacija na satelitskata snimka i gi opfa}a pokompaktnite urbani celini. Urbanisti~kata struktura vo planot, od druga strana, gi iska`uva potrebite, ili `elbite, na lokalnata samouprava za planirano ureduvawe na prostorot na naselbite. Vo planskite opfati, osobeno na ruralnite naselbi, se javuvaat i povr{ini koi pripa|aat na kategoriite zemjodelsko zemji{te, ovo{tarnici i lozja, no tie vo bilansiraweto na povr{inite se pripi {uvaat na kategorijata neproduktivno zemji{te, ili poto~no nekontinuirana urbanisti~ka struktura. Imaj}i gi predvid ovie soznanija, pri analizirawe na barawata za novi zafa}awa vo prostorot, potrebno e da se vodi smetka za neobnovlivosta na kvalitetnoto zemji{te kako resurs i aktivnostite da se naso~uvaat vo ve}e zafatenite, urbanizirani prostori, ili na prostori kade naru{uvaweto na kvalitetot na zemji{teto }e bide najmal. Tabela 46. Sporedben bilans na povr{inite po klasi i op{tini za 20002020 g. Povr{ina vo ha OP[TINA Klasi na nameni god. B i to l a D eb ar c a O hr i d R es en S tr ug a V ev ~ an i Vkupno Razlika 20002020 vo % 2000 839 28,568 22,887 35,345 29,469 1,201 118,309 [umi i {umsko zemji{te 2020 839 29,652 22,836 35,166 29,259 1,166 118,918 0.51 2000 10 1,956 4,921 4,693 3,665 296 15,542 Livadi 2020 10 1,857 4,921 4,671 3,664 296 15,419 0.79 2000 14 34 143 56 247 Lozja 2020 14 34 132 56 237 4.23 2000 524 1,908 1,623 1,511 34 5,600 Neproduktivno zemji{te 2020 943 2,864 2,922 3,865 132 10,725 91.54 2000 1 83 255 420 759 Ovo{tarnici 2020 1 61 254 353 669 11.89 2000 939 735 1,661 1,258 62 4,656 Pasi{ta 2020 860 734 1,628 1,170 51 4,443 4.56 2000 2 10,227 8,479 12,170 11,728 653 43,259 Zemjodelsko zemji{te 2020 2 8,903 7,604 11,181 10,543 603 38,836 10.23 2000 73 791 27 891 (bez namena) 2020 27 27 96.98 2000 852 42,215 39,027 55,855 48,984 2,330 189,263 Vkupno 2020 852 42,215 39,035 55,855 48,986 2,331 189,273 0.01 Minimalnoto kvantitativno zgolemuva we na {umskoto zemji{te, sepak }e pridonese za kvalitativni promeni bidej}i po{umuvaweto e predvideno vo gornite slivovi i e vo funkcija na spre~uvawe na erozijata koja se odrazuva i na zemjodel skoto zemji{te, no i na kvalitetot na vodite, osobeno na Ohridskoto Ezero. Sogledanoto namaluvawe na zemjo delskite i povr{inite zafateni so ovo{ni nasadi od 10, odnosno 12%, iako, kako {to objasnivme, ne e potpolno realno, e rezultat na zasilenata urbanizacija. Povr{inite bez namena proizleguvaat od na~inot na tehni~kata obrabotka na podatocite i, grafi~ki, se sovpa|aat so pograni~nite oblasti. Tie se prika`ani edinstveno zaradi {to poto~en podatok za povr{inata na Regionot. Iako vo bilansot na povr{inite ne u~estvuvaat soobra}ajnicite, tie samite i nivnite pridru`ni objekti, kako golemi korisnici na prostorot, treba da se gradat Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 107 so optimalni profili i da se vodat po trasi koi }e zafa}aat najmalku od kvalitetnoto zemji{te. U{te edna kategorija korisnici na prostorot, za koja se rabotat planovi von naselenite mesta, e potencijalen zagrozuva~ na kvalitetnoto zemji{te. Organiziranoto naso~uvaweto na nivnite aktivnosti vo prostori kade najmalku }e se vlijae na kvalitetot na `ivotnata sredina i optimalno }e se zadovolat infrastruktur nite potrebi treba da pretstavuva prioritet na lokalnata samouprava. 2.21. Voeni razurnuvawa, prirodni i tehnolo{ki katastrofi Osnovni geostrategiski karakteristiki Od geostrategiski aspekt, teritorijata na Republika Makedonija ima mnogu specifi~ni i vo pove}e elementi nepovolni voeno strategiski karakteristiki, zaradi relativno malata povr{ina, opkolena so teritorii na ~etiri dr`avi, izlo`ena na dofat na sovremeni borbeni dejstva re~isi po celata svoja dlabina. Od druga strana ograni~eniot prostor, slo`enata, prete`no planinska reljefna struktura isprese~ena so klisuresti re~ni dolini, mo`e vo zna~ajna merka da ja eliminira materijalno tehni~kata superi ornost na eventualniot agresor. Preku teritorijata na Republika Makedonija i pokraj prete`no ridsko planinskata geomorfolo{ka struktura, pominuvaat pove}e prirodni komunikaciski koridori koi mo`at da pretstavuvaat strate{ki napadni pravci za dejstvo na agresorot vo eventualna vojna. Vrz osnova na procenkata i valori zacijata na pove}e faktori (prirodnite, voenite i urbanite faktori), koi imaat vlijanie vrz zagrozenosta na opredelen prostor, na teritorijata na Republika Makedonija uslovno se opredeleni podra~ja so pet stepeni na zagrozenost: 1. Prostori so maksimalen stepen na zagrozenost; 2. Prostori so visok stepen na zagrozenost; 3. Prostori zagrozeni od dolgotrajni borbeni dejstva; 4. Indirektno zagrozeni prostori; 5. Prostori pogodni za slobodni teri torii. Spored svojata mestopolo`ba Ohridsko Prespanskiot region spa|a vo direktno zagrozeni podra~ja i prostori so pogodni prostori za slobodni teritorii. Istovremeno ovoj prostor, zaradi svoite geografski, morfolo{ki i geostra tegiski karakteristiki e priroden odbram ben bastion, vo koj e mo`na uspe{na organizacija na odbranata. Soglasno Odlukata za opredeluvawe na objektite i zonite od zna~ewe za odbranata (Sl.vesnik na RM,br.83/2003), i Odlukata za opredeluvawe na zonite vo koi se ograni~uva slobodata na dvi`eweto, prestojot ili naseluvaweto (Sl.vesnik na RM,br.83/2003), posebno e zna~ajna zonata 7 koja se odnesuva na delnicata Bitola-selo Ni`epole - selo Qubojno koja zafa}a i del od Ohridsko-Prespanskiot region. Aktivnostite za za{tita na prostorot na regionot od voeni razurnuvawa imaat za cel, preku procenka na zagrozenosta na gradovite, naselenite mesta i vkupnata teritorija na regionot od voeni razur nuvawa vo edna hipoteti~na, no sepak mo`na ograni~ena ili po{iroka vojna na ovie prostori, vo prostornite i urbanisti~ki planovi da predvidat planski merki za ureduvawe na teritorijata i za{tita na naselenieto. Celi Konceptot za za{tita od voeni razurnuvawa se zasnova na slednite celi: – Sogleduvawe na osnovnite voeno geografski i geostrategiski karak teristiki na prostorot na regionot, kako mo`no vojuvali{te; – Sogleduvawe i evidencija na pod ra~jata, prostorite i koridorite zafateni so postojnite voeni objekti, kompleksi i infrastruktura i nivnite za{titni zoni; – Sogleduvawe na dolgoro~nite voeni potrebi i barawa za izgradba na novi objekti, kompleksi i infrastruktu ra, kako i voenite potrebi vo ramkite na o~ekuvaniot razvoj na stopanstvoto, soobra}ajot, energeti kata, koristewe na vodite i drugi potrebi; – Definirawe na politikata na za{ti ta na naselenieto i materijalnite Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 108 dobra, preku procenka na zagrozenosta od voeni udari, opredeluvawe na zonite i punktovite so diferenciran stepen na zagrozenost, definirawe na krite riumite za opredeluvawe na zonite za evakuacija; – Definirawe na natamo{nata politi ka na zasolnuvawe na naselenieto i izgradba na zasolni{ta. Osnovni celi za za{tita od prirodni i tehni~ko tehnolo{ki katastrofi: – Maksimalno usoglasuvawe i koriste we na prostorot od aspekt na za{tita vo ramkite na prostornite mo`nosti; – Vgraduvawe na merkite na koi se potpira organizacijata na za{tita i spasuvawe na ~ove~kite `ivoti i materijalnite dobra od tehni~ko tehnolo{ki katastrofi vo oprede luvaweto na namenata na prostorot; – Integrirawe na elementite na zag rozenosta vo ramkite na kompleksot na pra{awata vrzani so za{titata na `ivotna sredina. Planski opredelbi: Za{tita od voeni razurnuvawa Rizikot i opasnostite od voeni razurnuvawa, nametnuvaat potreba od kontinuirano planirawe na za{tita i zasolnuvawe, kako i za{tita od prirodnite nepogodi. Merkite za za{tita i zasolnuvawe se vo korelacija so prirodnite mo`nosti ili so izgradba na zasolni{ta od razli~en tip, vo zavisnost od opasnostite koi se zakanuvaat na naselenieto od odredeniot region. Specifikite na sekoj region gi odreduvaat i merkite za negova za{tita od voeni razurnuvawa, prirodni i tehnolo{ki katastrofi. Sledej}i go ovoj princip se odreduvaat potrebite za dosledno sproveduvawe na ovie nasoki preku sledewe na postojnata zakonska regulativa i nejzina primena vo praktikata. Za{tita od silni zemjotresi i namaluvawe na seizmi~kiot rizik Vo Republika Makedonija, najgolemite gradovi, najgolemiot broj na naselenieto, industriskite kapaciteti i najzna~ajnite komunikacii, kako {to se koridorite sever jug i istok zapad, se locirani vo zonite so najgolema seizmi~nost (intenzitet od 8 10 stepen na MSK64). Vo takva sozdadena konstalacija na supra i infrastrukturata na prostorot namaluvawe na seizmi~kiot rizik mo`e da se izvr{i so primena na soodvetni ekonomski merki za za{tita na sozdadenite vrednosti (grade`na intervencija na nosi vata konstrukcija na postojnite objekti), odnosno zadol`itelna primena na nor mativno pravnata regulativa, so koja se uredeni postapkite, uslovite i barawata za postignuvawe na tehni~ki konzistenten i ekonomski odr`liv stepen na seizmi~ka za{tita, pri izgradba na novi objekti. Od aspekt na za{tita na prostorot, `ivotnata sredina, naselenieto i sozda denite vrednosti, neophodno e potrebna kompletna revizija na normativnite akti i definirawe na sovremeni kriteriumi za izgradba vo seizmi~kite podra~ja. Vo investiciskite proekti treba da se razrabotat merkite za za{tita na ~ovekot, materijalnite dobra i `ivotnata sredina od prirodnite katastrofi. Kost - benefit ana liza za dosega{nite investicii treba da se primenuva so cel da se definiraat i planski vgradat merki za sanacija na postojnata sostojba. Neophodno e permanentno a`urirawe na planovite za za{tita od elementarni nepogodi, koi soglasno zakonskite obvrski postojat za celata teritorija na dr`avata, poradi prisutniot seizmi~ki hazard kako i izlo`enosta na drugi prirodni katastrofi. Za ova podra~je neophodno e da se izvr{i detalna reonizacija kako osnova za primena na za{titnite merki vo procesot na prostornoto i urbanisti~koto plani rawe za namaluvawe na seizmi~kiot hazard. Za{tita od tehni~kotehnolo{ki katastrofi Merkite za za{tita od tehni~ko tehnolo{ki katastrofi ja integriraat neposrednata za{tita na ~ovekot i materi jalnite dobra i naglasenata ekolo{ka dimenzija. Ekolo{kata dimenzija na za{titnite merki trgnuva od soznanieto deka `ivotnata sredina e ograni~en resurs, koj vo oddelni sredini, a i vo globalni ramki e doveden na granicata na izdr`livosta. O~ekuvanite novi tehni~ko - tehnolo{ ki katastrofi, posebno onie od golemi razmeri ja zgolemuvaat opasnosta od globalnata ekolo{ka katastrofa. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 109 Edna od mo`nite i neophodno potrebni preventivni merki za za{tita od tehni~ko tehnolo{ki katastrofi e preku prostornoto i urbanisti~koto planirawe, koe opfa}a osoznavawe i analiza na sostojbite i opasnostite od mo`nite incidenti, vo odr`uvaweto na instalaciite i opremata, kade {to treba da sozdade prifatliv odnos prema `ivotnata sredina. Pri toa osnovni metodolo{ki postapki za planirawe i ureduvawe na prostorot se slednite: – Ocenka na sostojbite na prirodnite komponenti na `ivotnata sredina i stepenot na zagrozenost od pojava na tehni~ki katastrofi; – Ocenka na opteretenosta na prosto rot so tehnolo{ki sistemi so odre den nivo na rizik; – Analiza na me|usebnata zavisnost na prirodnite uslovi i postojnite teh nolo{ki sistemi; – Definirawe na nivoto na postojniot rizik pri redovna sekojdnevna rabota na tehnolo{kite sistemi i pri poja vata na incidentni slu~ai; – Procena na zagrozenosta na lu|eto i materijalnite dobra; – Utvrduvawe na kriteriumite za izbor na optimalna varijanta na za{tita vrz osnova na procenetiot stepen na zagrozenost; So primena na ovaa metodolo{ka postapka se o~ekuva ostvaruvawe na slednite osnovni celi za za{tita od tehni~ko tehnolo{ki katastrofi: – Maksimalno usoglasuvawe i koristewe na prostorot od aspekt na za{tita vo ramkite na prostornite mo`nosti; – Vgraduvawe na merkite na koi se potpira organizacijata na za{tita i spasuvawe na ~ove~kite `ivoti i materijalnite dobra od tehni~ko tehnolo{ki katastrofi vo oprede luvaweto na namenata na prostorot; – Integrirawe na elementite na zagrozenosta vo ramkite na komplek sot na pra{awa vrzani so za{titata na `ivotna sredina. Merkite za za{tita na lu|eto, materijalnite dobra i potesnata i po{iro kata `ivotnata sredina se klasificirani vo tri nivoa: Prvo nivo: merki koi se prevzemaat vo odr`uvaweto na opremata i instalaciite, zaradi sigurno koristewe na opasni materijali vo tehnolo{kite procesi i odbegnuvawe na tehnolo{ki katastrofi. Vtoro nivo: merki koi treba da go obezbedat ograni~uvaweto na emisijata kako posledica od po`ar, eksplozija ili osloboduvawe na hemikalii, {to mo`e da se slu~i vo okolnosti na pogolemi industriski akcidenti. Treto nivo: merki koi se prevzemaat za za{tita na `ivotna sredina. Tie se prevzemaat za ograni~uvawe na efektite od emisijata na opasni materii ili posledici od po`ar i eksplozii. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 110 3. SPROVEDUVAWE NA PROSTORNIOT PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION 3.1. Op{ti napomeni Poa|aj}i od faktot deka dolgoro~niot razvoen proces se manifestira kako permanentno naru{uvawe na postojnite ramnote`i i kako tendencija kon postojani strukturni promeni na prostorot, Pros torniot plan na Ohridsko-Prespanskiot region ima zada~a da gi definira nasokite, merkite i uslovite za obezbeduvawe harmoni~en, ramnomeren i odr`liv pros toren razvoj. Prostorniot plan ima zada~a da ovozmo`i usoglasuvawe na interesite na razli~nite korisnici na prostorot i da ja oformi ramkata za definirawe na programata, planot i strategijata na sevkupniot razvoj na Regionot i op{tinite vo negoviot sostav. Planskite postavki treba da sozdadat osnova za me|usebno usoglasuvawe na razvojnite interesi na upravuva~kite strukturi, do donesuvawe na kone~ni odluki za koristeweto na prostorot. Strukturata na Planot, so~ineta od fleksibilni koncepti za organizacija na teritorijata na Regionot, pokraj osnovnite postavki za prostornoto ureduvawe, ovozmo`uva izrabotka na predlozi vo forma na alternativi, razli~ni scenarija i modeli koi treba da se razgledaat pred donesuvawe na kone~nite odluki za prioritetni celi i aktivnosti vo negovata implementacija. Planot sodr`i mehanizmi za upravuvawe so prostorot i `ivotnata sredina, zaradi racionalno i ekonomi~no ostvaruvawe na krajnite celi na razvojot. Pri toa, definiraweto na etapite i prioritetite, treba da bide koncipirano vo funkcija na ostvaruvawe na krajnite celi. Izrabotkata na programi, proekti i planovi za razvoj, treba maksimalno da se potpira na principite na odr`liv razvoj, odnosno celite na za{tita na `ivotnata sredina. Vo slu~aj na neizbe`ni kompromisi potrebno e predviduvawe na merki za ubla`uvawe na {tetite i restitucija na prostorot vo ekolo{ki prifatliva sostojba. Postavkite i re{enijata na ovoj regionalen plan }e se operacionaliziraat preku izrabotka na planovi od ponisko nivo, odnosno generalni urbanisti~ki planovi za gradovite, urbanisti~ki planovi za selata, urbanisti~ki planovi von naseleni mesta i urbanisti~ki proekti. Ovie planovi treba da bidat usoglaseni so postavkite na Prostorniot plan na Republika Makedonija, kako najvisok prostornoplanski dokument, kako i so onie na Prostorniot plan na Ohridsko Prespanskiot region, kako negova razrabotka, osobeno vo domenot na: koristewe i ureduvawe na prostorot, prostorna razmestenost na naselenieto i stopanskite aktivnosti, koncept na urbanizacija i sistem na naselbi, prostorna razmestenost na infrastrukturnite sis temi, za{tita na `ivotnata sredina, prirodnite vrednosti i kulturnoi storiskoto nasledstvo. Sistemot na prostornoto ureduvawe treba da se prilagodi na vkupnite socioekonomski i politi~ki promeni, kako i da obezbedi kontinuirano deluvawe i podobruvawe na efikasnosta preku prio ritetite: – Sledewe na sostojbite i procesite vo prostorot, identifikacija i uka `uvawe na problemite; – Utvrduvawe na mehanizmi i instrumenti za usoglasuvawe i koordinacija na site subjekti na prostorniot razvoj; – Inicirawe na izrabotka na multidisciplinarni i nau~nostru~ni analizi i studii za opredeleni problemi i podra~ja; – Izrabotka na programi za ekonomski razvoj na nivo na op{tini, so detalni merki i instrumenti; – Izrabotka naprogrami za urban razvoj na op{tinite i izrabotka na urbanisti~koplanska dokumentacija. Pri postavuvaweto na operativnite celi i sproveduvaweto na merki treba da se zemat vo predvid slednite elementi: Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 111 sostojbata na postojnata dokumentacija, institucionalniot kapacitet, ekipiranosta na slu`bite, neramnomernosta na prostor niot razvoj, okru`uvaweto i uslovenosta, komparativnite prednosti za razvoj. 3.2. Odredbi za sproveduvawe na planot po oblasti 3.2.1. Stopanski razvoj – Stopanskite aktivnosti i nivnata prostorna razmestenost vo planovite i programite na op{tinite treba da bidat definirani vrz osnova na pogodnostite i mo`nostite na dadenoto podra~je i usoglaseni so konceptot na ovoj Plan; – Prostornata razmestenost na stopanskite kapaciteti treba da bide usoglasena so konceptot na stopanska polarizacija na prostorot na Regionot, kako na~in za postignuvawe na poramnomeren raz voj i pouramnote`en sistem na naselbi; – Poradi orientacijata kon ramno meren razvoj i optimalno dobli `uvawe na proizvodnite kappa citeti do mestoto na `iveewe, treba da se ovozmo`i op{tinskite centri da bidat centri na razvoj, a lociraweto na novite kapaciteti da ne bide samo vo nivnite gravita cioni zoni tuku disperzirano i vo ruralnite naselbi so potencijali za razvoj; – Stopanskite pretprijatija da disper ziraat svoi pogoni vo naselbite na ridskoplaninskite i nerazvienite podra~ja, kade {to e potrebno da se vlijae na zadr`uvaweto na postoj noto naselenie; – Postojnite industriski kapaciteti i drugi objekti koi se javuvaat kako zagaduva~i treba da se obezbedat, organiziraat i uredat soglasno zakonskata regulativa; – Da se nastojuva da se ostvari razmestuvawe i smestuvawe na stopanskite i drugite aktivnosti i izgradba na objekti za niv, po~ituvaj}i gi vo celost krite riumite i barawata na za{tata; – Na nivo na op{tina da se utvrdat mo`nostite za koristewe na postojnite rabotni zoni preku vnatre{na transformacija, moderni zacija i podobro koristewe na prostorot na postojnite industriski zoni definirani so va`e~kite urbanisti~ki planovi; – So razvojnite planovi na op{tinite da se predvidi razvojot na turizmot vrz osnova na bogatstvoto, razno likosta, izda{nosta i ekolo{-kata so~uvanost na prirodnite resursi prisutni na podra~jata na op{tinite odnosno ruralnite naseleni mesta; – Izgotvuvawe na razvojni planovi na nivo na op{tinite vo Regionot, kako podra~je so isklu~itelno vredno kulturno nasledstvo, so koi }e se predvidi razvoj na kulturen turizam; – So posebni programi, so cel aktivirawe na ruralniot prostor i negovata avtohtonost, potrebno e da se povrzuva turizmot i zemjodel stvoto preku proizvodstvoto na zdrava hrana. Ova povrzuvawe }e sozdade specifi~na ponuda preku koja mo`e da za`iveat ruralnite podra~ja i tradicionalnoto nasled stvo (graditelsko, etnolo{ko). Akti viraweto na tradicionalnite ele menti na ruralnite sredini vo turisti~kata ponuda e osnova za razvojot na ruralniot turizam. Posebni merki i aktivnosti – So posebna studija treba da bide razraboten metodot, kriteriumite i uslovite za utvrduvawe na gole minata na urbaniot opfat na stopanskite kompleksi koi se predviduvaat so novite urbanisti~ki planovi von naseleni mesta; – Kriteriumite za ureduvawe na prostorot so stopanska namena nadvor od naselenite mesta treba da se utvrdat so pomo{ na stru~ni osnovi i upatstvata od resorite na zemjodelstvoto, vodostopanstvoto, {umarstvoto i za{titata na `ivot nata sredina; – Sozdavawe na uslovi za locirawe na mali stopanski edinici vo pomalite naselbi (nedovolno razvieni pod Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 112 ra~ja, ridsko-planinski i pogra ni~ni); – Turisti~kite sodr`ini treba da se planiraat koordinirano i usogla seno so nasokite od Prostorniot plan vo delot na definiranite turisti~ki lokaliteti. 3.2.2. Koristewe i za{tita na prirodnite resursi Zemjodelsko zemji{te – Za{titata na visokokvalitetnoto zemjodelskoto zemji{te i ograni ~uvawe na transformacija na zemji{teto od I - IV klasa vo nezem jodelsko zemji{te; – Poseben re`im na zemjodelsko proizvodstvo i ograni~ena i kontro lirana upotreba na pesticidi, herbi cidi i dr; so tendencija za nivna postepena eliminacija (preporaka od dosieto "Unesko") [umi i {umsko zemji{te – Regulirawe na poroite i vodotecite i zabrana za introdukcija na neavtohtoni vidovi flora i fauna vo ezerata (preporaka od dosieto "Unesko"); – Po{umuvawe na erodiranite povr {ini i degradiranite {umski kompleksi se cel za{tita na ezerata, zbogatuvawe na vegetaciskiot fond i podobruvawe na mikroklimata (preporaka od dosieto "Unesko"); – Navremeno izveduvawe na odgledu va~kite i obnovitelnite zafati so odnapred odreden godi{en izvedben plan i programa; – Po{umuvawe na golinite so avtoh toni vidovi drvja, osobeno okolu izvorite na voda predvideni za kaptirawe; – Po{umuvawe na golinite i zemjo delskite povr{ini, pokraj frekventnite pati{ta, stopanskite kompleksi, zaradi za{tita od zgole meniot stepen na zagadenost; – Intenzivirawe na rabotite i osovre menuvawe na tehnologijata za proiz vodstvo na rasaden materijal vo {umskite rasadnici, nivna regio nalna specijalizacija i primena na najnovite stru~no-nau~ni odgle duva~ki metodi. Vodi i vodostopanska infrastruktura – Oformuvawe na za{titni zoni okolu sega{nite i planiranite izvornici za vodosnabduvawe (izvori, podzemni vodi i slivni podra~ja na povr {inskite vodi), so cel da se za~uva kvalitetot na vodite; – Za~uvuvawe na prostorot predviden za izgradba na dovodite za voda za vodosnabduvawe i navodnuvawe, so poseben akcent na regionalnite i magistralnite sistemi; – Za{tita na prostorot predviden za izgradba na akumulacii preku zabrana na izgradba na objekti i prevzemawe na bilo kakvi aktiv nosti so koi }e dojde do degradirawe na prostorot; – Za{tita na slivnite podra~ja na postojnite i predvidenite akumu lacii so prevzemawe na soodvetni antierozivni i regulacioni merki; – Izgradba na uredi za pre~istuvawe na otpadnite vodi od naselenite mesta i od industrijata; – Zabrana na izgradba na industriski i drugi objekti koi produciraat otpadni vodi vo slivovite na povr{inskite vodoteci koi se pred viduvaat za vodosnabduvawe. Energetskite izvori i energetska infrastruktura – Namaluvawe na tehni~kite zagubi na elektri~na energija so investirawe vo obnova i podobruvawe na distributivnata mre`a; – Za{tita na planiranite koridori za gasovod, naftovod i elektrovodovi od gradba na naselbi i ostanata infrastruktura; – Namaluvawe na potro{uva~kata na elektri~na energija so gasifikacija na doma}instvata; – Podobruvawe na stepenot na iskoris tenost na energetskiot sistem i zgolemuvawe na negovata sigurnost; – Prodol`uvawe na rabotniot vek na postojnite kapaciteti so nivna revitalizacija i modernizacija; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 113 – [tedewe i racionalno koristewe na elektri~nata energija, pogolemo iskoristuvawe na son~evata energija; – Zgolemuvawe na proizvodstvo na elektri~na energija so izgradba na mali i mini hidroelektrani. 3.2.3. Naselenie, naselbi i dejnosti Demografski razvoj – Demografskiot porast, prostornata razmestenost na naselenieto, gusti nata na naselenost na prostorot, migracionite dvi`ewa i prostor nata razmestenost na vrabotenite i relacijata na ovaa kategorija so aktivno naselenie, determinirani so ovoj Plan, treba da bidat globalni ramki vo tretiraweto na istite elementi vo planovite i programite na op{tinite; – Op{tinite ~ii prostori se demog rafski depresivni ili stagnantni, vo svoite planovi treba da vklu~at adekvatni merki (investicii, poli tika, strategija), koi }e obezbedat uslovi za soodveten populaciski rast; – Op{tinite vo ~ii naseleni mesta vo dosega{niot razvoj e prisutna izra zena demografska koncentracija, vo naredniot period, prioritet da dadat na kvalitativnite komponenti na razvoj vo ostanatite naseleni mesta, so {to }e se namali neramnomerniot, mehani~ki priliv kon niv. Sistem na naselbi i funkcionalni edinici – Obezbeduvawe decentraliziran, ram nomeren prostoren razvoj preku celosna realizacija na planskiot koncept na sistemot na naselenite mesta; – Usoglasuvawe na procesot na migracijata so dinamikata na stopanskiot razvoj, poddr{ka na procesot na supstitucija na trajnite so dnevni migracionite dvi`ewa; – Razvoj na gradskite naselbi vo soglasnost so planski definiran koncept na sistem na centri; – Razvoj na ruralnite, ridsko planinskite i pograni~nite pros tori, vo uslovi na poefikasna komunikaciska povrzanost i selek tiven stopanski i funkcionalen razvoj na ruralnite naselbi; – Selektiven pristap vo razvojot na stopanstvoto vo selskite naselbi so potpirawe na prirodnite zemjodel ski potencijali. Vo planiraweto na razvojot na gradovite da se obrne vnimanie na: – Unapreduvaweto i podobruvaweto na postojniot materijalen fond (infra i suprastruktura); – Poracionalno i poefikasno koris tewe na grade`noto zemji{te preku kreirawe na soodvetna stimulativna finansiska i zemji{na politika; – Afirmacija na komparativnite pogodnosti, identitetot i posebnos tite na gradskite naselbi preku primena na soodvetni planerski metodi; – Pro{iruvaweto na opfatot na grade`noto zemji{te da se prakti kuva za isklu~itelni potrebi: soobra}ajni i energetski objekti i koridori, za{titni sistemi i kompleksi, stopanski i drugi objekti od dr`avno zna~ewe; – Stimulirawe na izgradbata vo postojnite granici na gradskoto grade`no zemji{te po pat na primena na ekonomski i ekolo{ki merki; unapreduvawe na sostojbata vo prigradskite naselbi preku integ ralno planirawe na razvojot na gradot i okolnite naselbi, vo domenot na soobra}ajot, komunalnata infrastruktura, javnite funkcii i stopanstvoto; – Zapazuvawe i obnovuvawe na identitetot na gradskite naselbi i kvalitativno podobruvawe na uslo vite za `iveewe i rabota preku: optimalizacija na gustinite vo stanbenite i rabotnite zoni, res pektirawe na postojnata urbanis ti~ko-arhitektonska matrica, inter polirawe na neophodni sodr`ini koi ne se vo kolizija so osnovnite funkcii, ekipirawe so elementi na komunalnata infrastruktura, zgole muvawe na zelenite povr{ini i eliminirawe na kolizionite fak tori. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 114 Razvojot na selskite naselbi i ureduvaweto na selskite podra~ja, da se naso~uva kon: – Obezbeduvawe na uslovi za efikasno soobra}ajno povrzuvawe, plansko ureduvawe i ekipirawe na selskite naselbi so elementi na komunalna infrastruktura i neophodni funkci onalni sodr`ini; – Poracionalna organizacija na na selbite vrz osnova na definirawe na specifi~nite razvojni potrebi; – Stimulirawe na celta za zadr`uvawe na naselenieto vo mati~nata sredina preku afirmacija na najbitnite aspekti na `iveeweto i stopani suvaweto, komparativnite pogod nosti za razvoj i neophodna socijalna i ekonomska sigurnost; – Zapazuvawe i afirmirawe na kul turnite i prirodnite osobenosti i vrednosti i kvalitetot na `ivotnata sredina. Domuvawe – Proekcija na stanbeniot fond bazirana na standardite 2025 m2/`itel, 6885 m2/stan (optimalna golemina) i 100% opremenost na stanot so instalacii. Za objektite za sekundarno domuvawe koi }e se koristat povremeno ili sezonski, standardite }e bidat poniski. Javni funkcii – Opredeluvawe na obvrzuva~ki (mini malen) obem i standard na uslugi, poedine~no po vidovi slu`bi za pottiknuvawe na razvojot vo oddelni prioritetni podra~ja na regionot, vo ~ie finansirawe }e u~estvuva i dr`avata; – Izgradba na sistem za finansirawe na javnite funkcii, zasnovan na kriteriumite: kvalitet na ponudeni te programi, nivna prilagodenost kon specifi~nostite na oddelni podra~ja na regionot i kvalitet na ostvarenite uslugi; – Izrabotka na programi za nama luvawe na prostornite disproporcii vo razvojot na javnite funkcii, so merki za zgolemuvawe na dostapnosta na slu`bite do naselenieto vo selskite naselbi, nerazvienite i ridskoplaninskite podra~ja; – Kadrovska i finansiska poddr{ka na edinicite na lokalnata samouprava vo realizirawe na prioritetni programi od oblasta na javnite funkcii; – Formirawe na razni fondovi za organizacija i funkcionirawe na javnite funkcii; – Voveduvawe na mobilni zdravstveni slu`bi za obezbeduvawe zdravstvena za{tita vo pomalite naseleni mesta, osobeno vo ridsko-planinskite i pograni~nite; – Organizacija i izgradba na komple mentarni ustanovi vo oblasta na obrazovanieto. Komunalna opremenost na naselbite – Site nositeli na razvojot na Ohridsko-Prespanskiot region, svo ite planovi i programi, me|u koi Generalnite urbanisti~ki planovi i Urbanisti~kite planovite za selo, vo odnos na komunalnata infra i suprastruktura, da gi usoglasat so konceptot na prostornata organi zacija na ovoj Plan i na toj na~in da pridonesat kon postignuvawe na optimalni efekti vo sevkupniot razvoj na regionot, posebno vo odnos na vodosnabduvaweto, odveduvaweto na otpadnite vodi i deponiraweto na otpadot; – Zaednicite na dve ili pove}e op{tini, vo planovite od ponisko nivo treba da gi po~ituvaat postav kite od zaedni~kite interesi definirani so ovoj plan, vo odnos na komunalnata infra i suprastruktura, istaknuvaj}i gi prednostite na zaedni{tvoto; – Da se za{titi prostorot predviden za izgradba na objekti od komu nalnata infra i suprastruktura na nivo na region, op{tina ili sela; – Urbanisti~kite planovi vrz osnova na prostornofizi~kite i ekonomski te mo`nosti i postavki na ovoj Plan, da go definiraat komunalnoto opre muvawe, osobeno na op{tinskite centri, kako osnovni nositeli na urbanizacijata; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 115 – Celosna pokrienost na naselenite mesta so vodovodna mre`a i mo`nost sekoj `itel od ovoj region da dobie sanitarno higienski ispravna voda za piewe; – Celosna pokrienost na gradskoto naselenie kako i pogolem del od selskoto, posebno od pogolemite naseleni mesta, so sistemi za odveduvawe na otpadnite vodi; – Doizgradba i izgradba na pre~is titelni stanici so zaokru`ena tehnolo{ka celina vo site pogolemi naseleni mesta na Ohridsko Prespanskiot region, so {to }e se obezbedi za{tita na Ohridskoto i Prespansko ezero; – Priklu~uvawe na site sela so sliv kon Ohridskoto Ezero, na primar niot kolektor od Sistemot za za{tita na Ohridsko Ezero i pro{iruvawe na kapacitetot na pre~istitelnata stanica; – Celosna pokrienost na gradskoto i golem del od selskoto naselenite (posebno vo pogolemite selski naselbi) so sistem za sobirawe, transport i deponirawe na cvrst komunalen otpad i deponirawe vo sanitarni deponii; – Celosna pokrienost na gradskoto i selskoto naselenie so sistem za javno osvetluvawe; – Maksimalna pokrienost na naselbite so pristapni asfaltni pati{ta i vnatre{ni asfaltni uli~ni mre`i, posebno vo pogolemite naseleni mesta, vo naselenite mesta i turisti~ki lokaliteti vo krajbre` nite pojasi na Ohridsko i Prespan sko ezero. – Urbanata oprema vo naselenite mesta ne smee da mu pre~i na normalnoto odvivawe na soobra}ajot, da mu {teti ili da go menuva arhitektonskiot izgled na objektite; – Vo site naseleni mesta, zadol `itelno e obezbeduvawe na potrebni parking mesta vo ramkite na grade` nite parceli; – Da se prevzemat merki za re{avawe na arhitektonski barieri so izgrad ba na rampi i parking mesta za dvi`ewe na invalidizirani lica, vo naselenite mesta; – Uli~nata mre`a vo urbanite edinici da bide so {irini, profili i nakloni i radiusi na krivini, koi odgovaraat na urbaniot prostor, i e prilgodena na tipovi na ulici koi istovremeno }e gi zadovoluvaat propisite za protivpo`arna za{tita i normativite za urbanisti~ko planirawe; – Za protivpo`arna za{tita vo site naseleni mesta da se predvidat hidranti koi }e bidat izvedeni soglasno "Pravilnikot za tehni~ kite normativi za hidrantska mre`a za gasnewe na po`ar". 3.2.4. Soobra}ajna infrastruktura – Izrabotka na planska dokumentacija i programi za realizacija na glav nite soobra}ajni pravci neophodni za efikasno povrzuvawe na regionot so neposrednoto i po{irokoto me|u narodno okru`uvawe; – Dislocirawe na postojnite i plani rawe za izgradba na novi patni i `elezni~ki pravci nadvor od urbaniot opfat na naselenite mesta, turisti~ko-rekreativni i stopanski kompleksi i za{titeni prostori; – Planirawe na obikolni patni pravci okolu naselenite mesta so primena na najpovolna varijanta od aspekt na za{titata na `ivotnata sredina; – Izrabotka na stru~ni elaborati za primena na soodvetni tehni~ki re{enija na soobra}ajnata infra struktura, koi }e pridonesat za efikasna za{tita na `ivotnata sredina. 3.2.5. Komunikaciska infrastruktura – Rezervirawe i za{tita na prostorot namenet za komunikaciski vodovi i nivno povrzuvawe vo sistemite na neposrednoto i po{irokoto opkru `uvawe; – Formirawe na nezavisna stru~na institucija za kontrola na zra ~eweto od mobilnite operatori, bez`i~nata telefonija i internet provajderite; – Modernizirawe na procesot na po{tenskite uslugi, podobruvawe na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 116 kvalitetot i brzinata na uslugite vo razmena na pratkite soglasno standardite na Evropskata Unija. 3.2.6. Za{tita na `ivotnata sredina – Zakonot za za{tita na `ivotnata sredina, oddelnite pravilnici i drugi podzakonski akti za sektorite i oblastite na `ivotnata sredina, site me|unarodni zakoni (Evrop skoto zakonodavstvo za @ivotna sredina) i konvencii koi se doneseni, ili se vo faza na donesuvawe, }e bidat baza za efektuirawe na merkite za za{tita, sproveduvaweto na zakonot, sankcio niraweto, kako i obezbeduvaweto na uslovi i finansiraweto na inves ticioni proekti na podra~jeto na Prostorniot plan; – Realizacija na katastar na zaga duva~i na vozduhot i vodite; kategorizacija na zagaduva~ite vo zavisnost od koli~estvata i efektite od emisiite, od toa dali podle`at na sistem na ISKZ, ili drug vid na dozvoli soglasno zakon; – Vospostavuvawe na informati~ka osnova za seopfaten emisionen i imisionen monitoring, vklu~uvaj}i i dopolnitelni merni mesta vo ram kite na postojnata mre`a, soglasno izgotveni programi od strana na Ministerstvoto za `ivotna sredina i prostorno planirawe i op{tinite vo proektniot region; – Kontrola i spre~uvawe na zagaduva weto vo industrijata i energetikata; – Podobruvawe na kvalitetot na povr {inskite vodi preku realizacija na planovi za upravuvawe so slivovite na Ohridskoto i Prespanskoto Ezero; – Sproveduvawe na Strategijata za ^ist Razvoen Mehanizam (vo nasoka na sproveduvawe na Kjoto Proto kolot) preku soodvetni proekti inicirani na lokalno i odobreni na nacionalno nivo; – Za{tita na izvori{tata, bunarite i podzemnite vodi kako potencijal za vodosnabduvawe so utvrduvawe na zoni za strog sanitaren nadzor, po{iroki za{titni zoni za sanitar no ograni~uvawe, zoni za higiensko epidemiolo{ko ograni~uvawe i zoni za higienskoepidemiolo{ko sledewe i nabquduvawe; – Vospostavuvawe na merna mre`a i sledewe na kvalitetot na po~vata za karakteristi~ni podra~ja so regi strirana potencijalna zagadenost soglasno utvrdena programa; – Utvrduvawe na optimalni re{enija za integrirano regionalno upravuva we so cvrst otpad preku izrabotka na planovi i programi na lokalno i/ili regionalno nivo; – Rekultivacija na deponiite za komu nalen cvrst otpad vo Ohrid i Resen i "divite" deponii, osobeno na podra~jata so zagrozeni prirodni resursi (povr{inski i podzemni vodi, obrabotlivi povr{ini) spored prethodno utvrden plan za upravu vawe so otpad; – Za{tita na {umite vo podra~jata kraj urbanite zoni i turisti~kite centri; – Vospostavuvawe na sistem na merki za za{tita vo podra~jata so utvrdena bioraznovidnost, pred sé vo nacio nalnite parkovi, prirodnite rezer vati i vo podra~jata na opstanok na rastitelni i `ivotinski vidovi nadvor od prirodnite rezervati; – Pobezbedna upotreba na toksi~ni hemikalii; – Vo sistemot na finansirawe na merkite za za{tita na `ivotnata sredina da se primenuva principot zagaduva~ot (i potro{uva~ot) pla}a; – Da se pottikne formirawe na agencii {to }e pokrivaat oddelni segmenti od sredinata (cvrst otpad, vodni resursi, upravuvawe so zemji{teto, {umite i sli~no), kako faktori na organizirano i profi tabilno unapreduvawe na sredinata, vo ramki opredeleni so zakon. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 117 3.2.7. Za{tita na prirodnoto nasledstvo Op{ti parametri – Za za{tita na prirodata da se po~ituva Zakonot za za{tita na prirodata kako osnoven zakon, zakonite i propisite {to za{titata na prirodata ja reguliraat vo ramkite na drugi pravni oblasti (Zakon za prostorno i urbanisti~ko planirawe, Zakon za {umi, Zakon za vodi, Zakon za lovstvo, Zakon za mineralni surovini, Zakon za pasi{ta i dr.) kako i re`imite na za{tita utvrdeni vo Aktite za prog lasuvawe na za{titenite podra~ja; – Zaednicite na dve ili pove}e op{tini, vo planovite od ponisko nivo treba da gi po~ituvaat postav kite od zaedni~kite interesi defi nirani so ovoj plan, vo odnos na prirodnoto nasledstvo; – Vo oblasta na za{titata na `ivotnata sredina, urbanisti~kite planovi treba da se usoglasat so Prostorniot plan na Regionot na toj na~in {to vrz osnova na re`imot na za{tita predviden so Prostorniot plan, }e se organizira raspored na aktivnosti i izgradba na objekti za da se usoglasat barawata koi gi postavuva odr`liviot stopanski razvoj i sovremenoto sfa}awe na za{titata. Posebni parametri – Da se izraboti Prostoren plan za Nacionalniot park Gali~ica; – Da se izraboti Prostoren plan za Nacionalniot park Pelister; – Da se izrabotat planovi za upra vuvawe so za{titenite podra~ja; – Da se izrabotat studii za sostojbite so za{titenite podra~ja, vrz baza na {to }e se izvr{i revalorizacija na ve}e za{titenite podra~ja i valo rizacija na predlo`enite za{titeni podra~ja; – Da se izraboti Crvena lista i Crvena kniga na florata i faunata na Ohridsko-Prespanskiot region; – Pri izgotvuvawe na razvojnite strate{ki, planski i programski dokumenti, koi bi mo`ele da imaat zna~ajni efekti vrz prirodata, da se izvr{i ocena na vlijanijata na merkite i aktivnostite predvideni so ovie strategii, programi i planovi vrz prirodata; – Da se po~ituva opredelbata od "dosieto za upis na Ohridskoto pri rodno i kulturno-istoriskoto pod ra~je vo UNESKO", za regulirana za{tita na krajbre`nite prostori vo dlabo~ina od 300-1000 metri vo zavisnost od uslovite na reqefot i potecijalnata opasnost od degra dacija. 3.2.8. Za{tita na kulturno istoriskototo nasledstvo – Pri utvrduvawe na Uslovite za planirawe za izrabotka na planovi od ponisko nivo, vo celost da se ispo~ituvaat Op{tite nasoki za za{tita na Ohridsko Prespanskiot region i Posebnite merki za za{tita na Ohridsko Prespanskiot region, zacrtani vo za{titnokon-zervatorskite osnovi, koi se sostaven del na Planot. – Za planirawe i ureduvawe na prostorot na spomeni~kite celini, zadol`itelno da se donese Detalen urbanisti~ki plan, poedine~no za sekoja spomeni~ka celina vo ramkite na definiranite granici. 3.2.9. Za{tita od voeni razurnuvawa, prirodni i tehnolo{ki katastrofi – Pri realizacija na planskite postavki i izrabotka na dokumen tacija od ponisko nivo, da se po~ituvaat odredbite na Zakonot za za{tita i spasuvawe (Sl. vesnik na RM br. 36/04 i 49/04), i Odlukata za utvrduvawe na zagrozeni zoni (Sl. vesnik na RM br. 105/05); – Izrabotka na soodvetni planovi i programi za za{tita na naselenieto i edukacija i trening na personalot vo slu~aj na eventualna tehni~ka katastrofa. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 118 3.3. Nasoki i elementi za izrabotka na urbanisti~ki planovi Urbanisti~ki planovi za naselbite Urbanisti~kite planovi na naselbite koi }e se izrabotuvaat, treba da bidat usoglaseni so planskite nasoki na Prostorniot plan na Regionot, osobeno vo odnos na: – Namena na povr{inite; – Osnovite na dolgoro~nata politika na urbanizacija; – Mre`ata na golemata infrastruktu ra; – Opredelbite za za{tita na `ivotnata sredina, prirodnoto i kulturnoto nasledstvo. Vo odnos na namenata na povr{inite, opredelbite na Prostorniot plan na Regionot se: – Pri izrabotka na urbanisti~kite planovi na naselbite, povr{inite za site urbani sodr`ini treba da se baraat isklu~ivo vo ramkite na postojnite urbani opfati, a nadvor od ovie ramki za isklu~itelno opravdani celi i potrebi, na povr{ini od poslabi bonitetni klasi (nad IV kategorija); – Izgradbata na vikend zoni, stopanski zoni, zemjodelski i drugi objekti so specifi~ni nameni da se naso~uva kon podra~ja koi so planovi i programi na op{tinite }e bidat opredeleni za tie celi; – Prostorite vo blizina na poroite da se isklu~uvaat od zoni za izgradba na objekti i istite da se za{tituvaat od mo`nite izlevawa i nanosi so predviduvawe na za{titni zeleni povr{ini. Vo odnos na dolgoro~nata politika na urbanizacija, osnovnite nasoki na Prostorniot plan se odnesuvaat osobeno na: – Racionalno koristewe na prostorot za izgradba na infrastrukturnite mre`i i sistemi vo edinstveni koridori definirani vo planovite i programite na op{tinite; – Primena na principite na naso~ena urbanizacija so cel za izedna~uvawe na uslovite na `iveewe i rabota na celata teritorija na regionot; – Izbor i raspored na stopanski aktivnosti soglasno so prirodnite uslovi, raspolo`ivata rabotna sila i postojnite stopanski kapaciteti; – Sozdavawe mo`nosti za otvorawe novi rabotni mesta vo naselbi i podra~ja kade treba da se zadr`i postojnoto naselenie i naso~at migraciite; – Distribucija na kapacitetite od javnite funkcii, soglasno so potrebite na naselenieto zaradi namaluvawe na razlikite vo opremenosta so istite; – Usoglasuvawe na gustinite na naselenost, izgradenost i spratnost, so principite na humano `iveewe i racionalno iskoristuvawe na prostorot i urbanite sodr`ini soglasno so site vidovi na za{tita. Vo domenot na golemite infra strukturni sistemi, nasokite koi gi dava Prostorniot plan na Regionot se odne suvaat na primarnata mre`a od zna~ewe za regionot i Republikata. So planovite i programite na op{tinite i naselbite, infrastrukturnata mre`a }e se koncipira soglasno so postojnata mre`a, so koja }e formira edinstven sistem. Ova se odnesuva na mre`ata na regionalni i lokalni patni pravci, mre`ata na lokalni gasovodi i dalnovodi od 110 KV i pomali. Site ovie mre`i }e se izgraduvaat soglasno so potrebite na dadenoto podra~je i mo`nostite na osnovnata mre`a. Osebeno se naglasuva potrebata od primena na zajaknat re`im na za{tita od sekakva gradba na koridorite nameneti za izgradba na me|unarodni (E), magistralni (M) i regionalni patni pravci i koridori za izgradba na magistralnite `elezni~ki linii. Isto taka, vo ramkite na koridorite na magistralnata i regionalnata infrastruktura, potrebno e definirawe na za{titni zeleni povr{ini i obezbeduvawe uslovi za bezbedno vkrstuvawe so sekundarnata infrastruktura. Vo oblasta na za{titata na `ivotnata sredina, prirodnoto i kulturnoto nas ledstvo, urbanisti~kite planovi treba da se usoglasat so Prostorniot plan na Regionot Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 119 na toj na~in {to vrz osnova na re`imot na za{tita predviden so Prostorniot plan, }e se organizira raspored na aktivnosti i izgradba na objekti vo soglasnost so barawata koi gi postavuva odr`liviot ekonomski razvoj i sovremenoto sfa}awe na za{titata. Urbanisti~ki planovi von naseleni mesta Soglasno Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe, za urbanizirawe na ruralnite prostori za koi postojat inicijativi za izgradba na objekti i kompleksi so razli~ni nameni, se izrabotuvaat urbanisti~ki planovi von naselno mesto. Novite orientacii vo pazarnoto stopanstvo i sé pogolemoto u~estvo na privatnite inicijativi i investicii, kako edno od glavnite obele`ja na ekonomskiot razvoj vo periodot na tranzicijata, dovedoa do sé pogolema potreba od izrabotka na vakvi planovi, za potrebite na realizacija na lokalnite inicijativi i programi. Imaj}i ja predvid ograni~enosta na prostorot kako resurs, vkupno, i visokokvalitetnoto obrabotlivo zemji{te osobeno, se nametnuva potrebata od vnimatelno i racionalno iskoristuvawe na prostorot nadvor od postojnite planski zafati, osobeno onoj koj pripa|a na zemji{te od povisoki bonitetni klasi. Urbaniziraweto na novi povr{ini, sekoga{ e povrzano so neophodnosta od obezbeduvawe na soodvetna infrastruktura. Imaj}i go predvid potrebnoto nivo na investicii neophodni za obezbeduvawe na potrebnata infrastruktura, se nametnuva potrebata od racionalno planirawe i programirawe na obemot, povr{inata i vidot na aktivnosti koi se predviduvaat so vakvite planski dokumenti, nasproti ekonomskite efekti i benefiti za investitorite i lokalnite zaednici. Vo taa smisla, pri izrabotka na Urbanisti~kite planovi von naseleno mesto, treba da se obezbedi: – Usoglasuvawe so nasokite na prostornite planovi (preku dobi vawe na Uslovi za planirawe na prostorot); – Opfatenost i opravdanost na plani ranite aktivnosti so lokalnite strate{ki i drugi razvojni planovi i programi; – Definirawe na planskite opfati vrz osnova na principite za za{tita na visokokvalitetnoto zemjodelsko zemji{te (I IV klasa); – Zafa}awa na plodno zemji{te od povisoka klasa, isklu~itelno vrz osnova na izdr`ani ekonomski analizi za predvidenite nameni i investicii i visoka valorizacija na istite od aspekt na o~ekuvanite ekonomskite efekti; – Stru~ni osnovi, upatstva i soglas nosti od resorite na zemjodelstvoto, vodostopanstvoto, {umarstvoto i za{titata na `ivotnata sredina; – Za{tita na povr{inite pod sistemi za navodnuvawe i onie predvideni za navodnuvawe so prostorniot plan od izgradba na infrastrukturni i drugi objekti koi }e go onevozmo`uvaat koristeweto na zemjodelskoto zem ji{te; – Grupirawe na namenite po vidovi (stopanski, turisti~ki, kulturni) i predviduvawe na maksimalno racio nalni prostorni disperzii na neophodnite kapaciteti; – Racionalno i ekonomi~no planirawe na vkupnata potrebna infrastruktu ra; – Planiraweto na infrastrukturnite koridori i objekti so prioritetno koristewe na postojnite trasi i pomalku vredni prostori; – Vklu~uvawe na site subjekti vo procesot zaradi navremeno informi rawe, anketirawe na potencijalnite investitori i zdru`uvawe vo part nerstva zaradi racionalno plani rawe na aktivnostite vo interes na lokalnata zaednica i potencijalnite investitori. Urbanisti~ki proekti Za gradbi koi se predviduvat von planskite zafati na urbanisti~kite planovi, a se od zna~ewe za Republikata, soglasno Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe, se izrabotuva urbanisti~ki proekt. Vo periodot od 2004 god. navamu (od donesuvawe na Zakonot), vakvite ivesticii se javuvaat naj~esto vo forma na inicijativi za izgradba na benzinski pumpi i drugi pridru`ni objekti na magistralnite i regionalni soobra }ajnici, tehnolo{koindustriski razvojni zoni, grani~ni premini i objekti i sistemi Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 120 na energetskata, vodostopanskata i komu nikaciskata infrastruktura. Imaj}i vo predvid deka i za vakva kategorija na nameni, ~esto kako investitori se javuvaat pravni i fizi~ki lica, pri izrabotkata na urbanisti~kite proekti e potrebno: – Usoglasuvawe so strate{kite inte resi na Dr`avava (preku dobivawe na Uslovi za planirawe na prostorot), kako i so lokalnite interesi i planovi za razvoj na op{tinata na ~ija teritorija se predlaga sood vetnata aktivnost; – Izdr`ana studija za potrebata i ekonomskata opravdanost od vakvite investicii; – Studija za obemot i sodr`inite na objektite koi se predviduvaat; – Po~ituvawe na principite za za{ tita na kvalitetnoto zemjodelsko zemji{te; – Studija za procenka na vlijanijata na planiranata aktivnost vrz `ivot nata sredina. 3.4. Posebni merki i aktivnosti Merki za ostvaruvawe na racionalno koristewe i za{tita na prostorot, kako i posebni interesi na prostorniot razvoj se: Obezbeduvawe na sproveduvawe na postojnite zakoni i propisi so koi se za{tituva prostorot, resursite i nacionalnoto bogatstvo i se organizira i ureduva prostorot vo nasoka na vkupen razvoj, a osobeno vo odnos na: – bespravnata gradba; – stopanisuvaweto so {umite, zemjo delskoto zemji{te, vodite i drugo; – za{tita na prirodnoto i sozdadenoto bogatstvo. Izrabotka na stru~ni podlogi i donesuvawe na soodvetni propisi za podra~ja od poseben regionalen i nacionalen interes. Vo planiraweto na ureduvaweto na naselbite (osobeno na gradskite) i prilagoduvaweto na tie planovi na novite potrebi i inicijativi, treba da se utvrdat prostorni rezervi na oformenite struk turi i optimalni mo`nosti na razvoj: – Da se utvrdat grani~nite kapaciteti na postojnata infrastruktura ~ija realizacija bara golemi vlo`uvawa, taka {to izgradbata da se naso~i kon podra~ja koi ve}e se i koi mo`at da bidat opremeni so infrastruktura od soodveten kapacitet; – Da se utvrdat mo`nostite za koristewe na rabotnite zoni preku vnatre{na transformacija, – modernizacija i podobro koristewe na prostorot i opremata, postapno da se dislociraat zagaduva~kite dejnos ti od naselbite; – Sozdavawe na uslovi za locirawe na mali stopanski edinici vo pomalite naselbi; – Turisti~kite sodr`ini treba da se planiraat koordinirano i usogla seno so nasokite od Prostorniot plan i toa zadol`itelno nadvor od podra~jata so za~uvani prirodni vrednosti i za{titeni delovi na prirodata; – Revitalizacija na istoriskite celi ni so vnesuvawe na soodvetni sodr`ini i za{tita na vrednostite. Nasoki za prostoren razvoj i ureduvawe koi proizleguvaat od dosieto "Unesko": – Reguliran i planski rast i razvoj na naselbite vo priobalniot ezerski pojas; – Izgradba na turisti~ki naselbi vo krajbre`jeto so ograni~ena turis ti~ka ponuda koja ne predizvikuva degradacija na prirodnite vrednosti; – Ureduvawe na krajbre`nite prostori vrz osnova na regulirana za{tita vo pojas od 300 - 1000 m od bregovata linija. 3.5. Institucionalno-organizaciona i nau~no-istra`uva~ka poddr{ka za sproveduvawe na planot Prostorniot plan na Ohridsko prespanskiot region se sproveduva po pat na aktivno u~estvo na lokalnata samouprava i centralnata vlast, koi, niz naso~uvawe i Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 121 koordinirawe na inicijativite za investicii vo Regionot obezbeduvaat institucionalna i organizaciona poddr{ka za: – Izrabotka na strate{ki dokumenti od razli~ni oblasti na ekonomskiot i prostorniot razvoj i, osobeno, pove}egodi{ni programi za sprove duvawe na PPRM, so osoben akcent na Regionot; – Donesuvawe na godi{ni programi za izrabotka na prostorni i urbanis ti~ki planovi, LEAP-i, LA21 i drugi razvojni i strate{ki dokumenti; – Izrabotka, donesuvawe i sproveduva we na urbanisti~ki planovi za gradskite i selski naselbi, planovi von naseleno mesto, urbanisti~ki proekti za objekti od dr`aven interes; – Izdavawe na uslovi za planirawe na prostorot za investicioni objekti i aktivnosti od dr`aven, lokalen i privaten interes; – Razvoj na informativen sistem za prostorot na regionot i op{tinite, koj ja podrazbira i prostorno planskata dokumentacija; – Koordinacija i izrabotka na me|u narodni proekti vo domenot na planiraweto i ureduvaweto na prostorot i za{tita na `ivotnata sredina, od zna~ewe za regionot i Dr`avava. Nau~no-istra`uva~kata poddr{ka vo sproveduvawe na Planot }e se obezbedi niz sorabotka so relevantni nau~ni i stru~ni institucii i poedinci koi }e se vklu~at vo: – Izrabotka na tematski programi, ekspertizi, izve{tai i sl., soglasno barawata na dr`avnite i lokalnite organi i stopanskite organizacii; – Nau~ni i stru~ni istra`uvawa od oblasta na organizacija i ureduvawe na prostorot so prioritet na: • institucionalnoupravuva~kite, informativno upravuva~kite i eko nomskite problemi i regulativata vo ovie oblasti; • me|unarodni iskustva vo planirawe i ureduvawe na prostorot, koristewe na zemji{te, razvoj na naselbi i za{tita na `ivotnata sredina, pred se vo odnos na metodolo{kite, upravuva~kite, ekonomskite, insti tucionalnite i informati~kite as pekti. Realizacijata na navedenite aktivnosti, direktno e uslovena od vospostavuvawe na institucionalna, organizaciona i informa tivna mre`a za kontinuiran i sistematski transfer na informacii od regionot, koi vklu~uvaat i nau~nostru~ni istra`uvawa od razli~ni oblasti. 3.6. Sledewe na realizacijata na Planot i ocenka na ostvaruvawata Soglasno Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe i Zakonot za sproveduvawe na Prostorniot plan na R. Makedonija, sledeweto na sostojbite i promenite vo prostorot na Ohridsko prespanskiot region i ostvaruvaweto na Prostorniot plan }e se odviva soglasno metodolo{kiot pristap utvrden so Godi{niot izve{taj za sproveduvawe na Prostorniot plan na Dr`avava. Imeno, realizacijata na Prostorniot plan na R. Makedonija, koj pretstavuva seopfaten i integralen strate{ki dokument za prostoren razvoj na Dr`avava, se ostvaruva so negova razrabotka preku prostornite planovi na regioni, prostorni planovi na podra~ja od poseben interes, kako i so urbanisti~ki planovi i druga dokumen tacija za planirawe i ureduvawe na prostorot. Spored toa, i sproveduvaweto na ovoj Regionalen plan, koj pretstavuva razrabotka na Prostorniot plan na Republikata, }e bide sledeno so Godi{niot izve{taj za sproveduvawe na Prostorniot plan na R. Makedonija. Sledeweto na realizacijata na Pros torniot plan go obezbeduva Ministerstvoto nadle`no za rabotite na prostornoto planirawe, preku Godi{nite izve{tai za sostojbite i promenite vo prostorot, podgotveni od izgotvuva~ot na Prostorniot plan. Godi{niot izve{taj obezbeduva uvid vo procesot na organizacija, ureduvawe i upravuvawe so prostorot soglasno Prostor niot plan na Dr`avata i sogleduvawe na realizacijata na site planski nasoki i opredelbi utvrdeni so regionalnite pros Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 122 torni planovi so koi {to se implementira Prostorniot plan na R. Makedonija. Vrz osnova na stru~nata ocenka i sogle duvawe na realizacijata na opredelbite utvrdeni so Prostorniot plan }e proizlezat preporaki za neposredno sprove duvawe i implementacija na planskite postavki preku izrabotka na Programa za sproveduvawe na Prostorniot plan za period od najmalku dve godini (~len 3 od Zakon za sproveduvawe na Prostorniot plan na R. Makedonija). So Programata se odreduvaat merki i aktivnosti od zna~ewe za sproveduvawe na Prostorniot plan, prioritetnite aktivnosti, organizacionata struktura i organite nadle`ni za sprove duvawe na Prostorniot plan, sodr`inata i stepenot na obrabotka na podatocite i finansiskite sredstva potrebni za sprove duvawe na predvidenite aktivnosti. Uslovi za efikasna realizacija na Prostorniot plan Zaradi efikasna realizacija na Pros torniot plan va`no e da se obezbedi: – Me|uresorska koordinacija i usog lasuvawe na interesite na razli~ nite subjekti i korisnici na prostorot; – Kadrovska i organizaciona opreme nost na lokalnite edinici za prostornoto ureduvawe; – Utvrduvawe na mehanizmi za dosled no sproveduvawe na nasokite na ovoj plan pri izrabotka na planska dokumentacija od ponisko nivo niz soodvetna zakonska regulativa; – Organizacija na informacionen sistem; – Novi, odnosno a`urirani kartograf ski podlogi za urbanisti~ki planovi; – Sistematizacija na podatocite za prostorot po op{tini i prostorni celini utvrdeni so Planot. 3.7. Informacionen sistem za prostorno planirawe vo Regionot Za potrebite od realizacija na planskiot dokument, kako i zaradi prostornoto i urbanisti~ko planirawe na drugi nivoa na upravuvawe, neophodno e da se pristapi kon sistematska rabota za vospostavuvawe na edinstven prostoren informacionen sistem (PIS) na regionot. PIS e del od celokupniot geografski informacionen sistem na regionot so koj vo osnova se obrabotuvaat i analiziraat razli~ni prostorni podatoci. Vidot, preciznosta i analizite na prostornite informacii vo ramkite na PIS se vo funkcija na evidentirawe na sostojbite, procesite i odnosite vo prostorot i efikasnoto sproveduvawe na definiranite planski re{enija. Vo razvojot na PIS treba da participiraat pove}e subjekti: – edinicite na lokalnata samouprava; – institucii za za{tita na `ivotnata sredina; – institucii za za{tita na prirodnoto i kulturnoto nasledstvo; – infrastrukturnite pretprijatija; – drugi organi na lokalno i dr`avno nivo; – pretstavnici na privatniot sektor; – nevladini organizacii; – strukovi zdru`enija. Konceptot za implementacija na PIS sistemot treba da poa|a od realnosta i od potrebite na lokalnite sredini, kako i od realnite procenki na sposobnosta, resursite i potencijalite na site subjekti koi }e participiraat vo negovata izgradba. Nose~kata uloga }e ja ima lokalnata samouprava preku svojata administracija koja }e go vospostavi sistemot, }e gi utvrdi odnosite me|u site u~esnici vo gradeweto na ovoj sistem, }e ja vospostavuva sorabotkata so drugite lokalni samoupravi, nadvor od regionot. Toj treba da gi definira slednite elementi: – Povrzuvawe i interoperabilnost pome|u razli~nite subjekti koi }e go so~inuvaat PIS sistemot {to }e ovozmo`i razmena na podatoci kreirani vo poedine~nite institu cii i organi; – Propi{ani standardi za sistemot na digitalni zapisi, nivno upravuvawe i arhivirawe vo prostorna baza na podatoci; Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 123 – Obem, kvalitet i a`urnost na potrebnite prostorni podatoci; – Razvoj na hardverot; – Bezbednosni aspekti na fizi~kata infrastrukturata i na podatocite; – Potrebi od PIS softverski alatki i izrabotka na softverski apli kacii; – Programa za educirawe na koris nicite na PIS i za odr`uvawe na informati~kata infrastruktura; – Buxetski sredstva za realizacija na sistemot. Izgradeniot model na PIS }e obezbedi efikasna koordinacija i usoglasuvwe na interesite vo prostorot i }e ovozmo`i: – Avtonomnite i parcijalnite bazi na prostorni podatoci da se povrzat vo edinstvena celina; – Redundancata (povtoruvaweto na golem broj na isti podatoci) da se svede na toleranten minimum; – Trajno i sistematsko a`urirawe na podatocite i utvrduvawe na~in na pristap do istite; – Podgotovka na planska i proektna dokumentacija za site sodr`ini koi{to }e se smestat vo ovoj prostor, a na koi{to }e im pretstavuva baza na podatoci i informacii za odlu~uvawe za razvojnite planovi, programi i proekti; – Vospostavuvawe na monitoring sistem koj podrazbira vodewe razni evidencii (statistiki, registri i katastri) za izgradbata, iskoristuva weto na kapacitetite i sl., sé so cel da se ovozmo`i uspe{no upravuvawe so prostorot, odnosno sledewe na iskoristuvaweto na kapacitetot na prostorot i realizacijata na Pros torniot plan na regionot; – Sovremeni i efikasni elektronski servisi za gra|anite i pravnite subjekti, euslugi koi{to }e bidat unificirani, standardizirani, neza visni od softverskata platforma, dostapni za site i preku koi gra|anite }e partipiciraat vo procesot na donesuvawe odluki na lokalno i nacionalno nivo; – Izgradba na regionalna infrastruk tura na prostorni podatoci vo soglasnost so evropskite standardi i INSPIRE inicijativata. 3.8. Preporaki i principi od me|unarodni dokumenti, proekti i programi Koncept na odr`liviot razvoj Prostorniot plan, kako strate{ko razvoen dokument, prvenstveno e orientiran kon iznao|awe na mo`nosti za re{avawe na najzna~ajnite prostorni problemi koi nastanale kako posledica na dosega{nite razvojni procesi, kako i kon odreduvawe i realizacija na dolgoro~ni celi za organizacija i ureduvawe na prostorot i naselbite, so {to bi se obezbedile uslovi za idniot ekonomski i prostoren razvoj na regionot. Vo taa smisla e definirana osnovnata cel na prostorniot plan, koja poka`uva deka za{titata na `ivotnata sredina e del od site segmenti na planot. Osven toa, osobeno se naglasuva potrebata od uskladuvawe na koristeweto na prostorot so mo`nostite i ograni~uvawata na prirodnite i sozdadeni vrednosti, so potrebite na socijalniot i ekonomskiot razvoj, {to e vo osnova konceptot na odr`liviot razvoj. Konceptot na odr`liv razvoj e usvoen od strana na Evropskata unija 1990 god., a od Obedinetite nacii vo 1992 god. Usvoju vaweto na ovoj Koncept na globalno nivo e rezultat na soznanieto za golemite promeni vo sostojbite na `ivotnata sredina {to dovele do zagadenost na vozduhot, vodite i zemji{teto, degradacija na drugite ekosis temi i potro{uva~ka na golemi koli~estva na prirodnite resursi. Na Vtorata konfe rencija na OON za `ivotnata sredina i razvoj, odr`ana 1992 god. vo Rio de @aneiro, usvoena e zna~ajna deklaracija so koja e institucionaliziran Konceptot na odr`li viot razvoj i definirani osnovnite princi pi na ovoj koncept. Od konferencijata vo Rio proizlegoa dve me|unarodni spogodbi, dva dokumenti so usvoeni na~ela i programa za odr`liv razvoj vo svetski razmeri: – Rio deklaracija za `ivotna sredina i razvoj, so 27 na~ela koi gi defi niraat pravata i obvrskite na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 124 dr`avite vo nivnite nastojuvawa da obezbedat razvoj i blagosostojba na ~ovekot; – Agenda 21 obemna programa za rabota vo 21 vek, konsenzuz na 179 dr`avi. Toa e plan za globalno partnerstvo naso~eno kon uramnote`uvawe na potrebata za visokokvalitetna `i votna sredina i zdravi ekonomii za site narodi vo svetot; – Izve{taj so usvoeni na~ela koj opfa}a upravuvawe, za~uvuvawe i odr`liv razvoj na site vidovi {umi va`ni za ekonomskiot razvoj. Dvete konvencii se potpi{ani od pove}eto vladi na zemjite prisutni vo Rio: – Ramkovna konvencija za klimatski promeni, koja ima za cel da gi zadr`i gasovite koi predizvikuvaat efekt na staklena gradina na nivo koe nema drasti~no da ja promeni klimata; – Konvencija za biolo{kata raznovid nost, koja bara od zemjite usvojuvawe na sretstva i na~ini za za~uvuvawe na raznovidnosta na `ivite organizmi. Na institucionalen i teoriski plan poimot odr`liv razvoj e definiran kako integralen ekonomski, tehnolo{ki, socija len i kulturen razvoj usoglasen so potrebite na za{titata i unapreduvaweto na `ivotnata sredina koj im ovozmo`uva na sega{nite i idnite generacii zadovoluvawe na nivnite potrebi i podobruvawe na kvalitetot na `iveewe. Su{tinata na Konceptot na odr`liv razvoj ja so~inuva interakcijata na razvojot i `ivotnata sredina i me|usebnata uslovenost i komplementarnost na razvojnata politika i politikata na za{tita na `ivotnata sredina koi gi po~ituvaat zakonitostite na ekolo{kite sistemi. Vrz Koceptot na odr`liv razvoj izgradena e zakonodavna regulativa vo domenot na za{tita na `ivotnata sredina koja opfa}a: – za{tita na vodata, zemji{teto i vozduhot; – otstranuvawe na otpadnite materii i toksi~nite hemiski supstanci; – za{tita od radijacija; – za{tita na prirodnite bogatstva. Konceptot opfa}a i procena na vlijanijata na javnite i privatnite proekti vrz `ivotnata sredina i raspolagawe so informaciite za `ivotnata sredina. Ostvaruvaweto na odr`liviot razvoj na nacionalno nivo, zavisi od strukturnite promeni vo me|unarodnite odnosi, vo oblasta na koristeweto na energijata, politikata na transportot, koristeweto na prirodnite resursi, me|unarodnata trgovija i drugi odnosi. Idejata za odr`liviot razvoj, kako humana i vetuva~ka, mo`e da stane samo iluzija, dokolku ne se podlo`i so kriti~kata analiza i dokolku ne najde refleksija vo dr`avnite dokumenti i zakonodavstvoto, t.e. dokolku ne se regulira cela niza na upravuva~ki i drugi aktivnosti za nejzina realizacija. Habitat II Vtorata konferencija na OON za naselbite, Habitat II (Istanbul 1996), naglaseno go istakna nezapirliviot globa len proces na urbanizacija. So usvojuvaweto na programata Habitat II, (Habitat agenda) zemjite, me|u drugoto se obvrzuvaat za vospostavuvawe na odr`livi naselbi. Pod ova se podrazbira unapre duvawe na razvojot na naselbite i efikasno koristewe na dobrata zavisno od mo` nostite na ekosistemite. Celite na Habitatot se slednite: – Pottiknuvawe i unapreduvawe na socijalniot integritet na naselbite; – Iznao|awe i vklu~uvawe na nefor malnite potencijali za obezbeduvawe domuvawe i komunalni uslugi za siroma{nata populacija; – Primena i unapreduvawe na podobni primeri na uspe{no koristewe i za{tita na prirodnite resursi vo naselbite, a osobeno na vodata, vozduhot, energijata i zemji{teto, neophodni za zdrava `ivotna sredina; – Unapreduvawe na primeri na organizacija na prostorot koja gi namaluva potrebite na transportot, go pravi efikasen i usoglasen so `ivotnata sredina, a obezbeduva pogolema dostapnost do rabotnite mesta, resursite i bogatstvata; – Za~uvuvawe na produktivnoto zemji{te vo urbanite i ruralnite Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 125 podra~ja, kako i za{tita na ~uvstvitelnite ekosistemi od nega tivnite vlijanija na naselbite; – Za{tita i unapreduvawe na istoris koto i kulturnoto nasledstvo, kade {to e mo`no poracionalno domuvawe i naselbi, kako i obezbeduvawe pejza`i i gradska flora i fauna; – Obezbeduvawe na uspe{en razvoj atraktiven za investirawe, vrabo tuvawe, a dohodoven za naselbite; – Ubla`uvawe na nesakanite vlijanija na strukturnite i ekonomskite promeni (tranzicija) vrz naselbite; – Ubla`uvawe na vlijanijata na prirodnite i antropogenite katas trofi vrz naselbite; – Urbanite naselbi treba da ja zadr`at svojata produktivnost so istovr emeno podobruvawe na ekolo{kite i socijalnite faktori na kvalitetot na `iveewe; – Stimulirawe na razvojot na naselbite od sredna golemina; – Golemite gradovi treba da donesat soodvetni programi za odr`liv razvoj za {to od osobeno zna~ewe e participacijata na lokalnite zaed nici; – Naso~uvawe na soobra}ajniot sistem kon koristewe na ekolo{ki prifatlivi sredstva; – Stimulirawe na razvojot na ekolo{ki odr`livite grade`ni tehnologii. Za realizacija na Habitat agendata na nacionalno nivo, potrebno e: – Da se izgotvi, usvoi i sproveduva nacionalen plan na aktivnosti, koj }e se zanimava so problemi na naselbite, gradski i ruralni, vodej}i smetka za ekolo{kite pra{awa, so celosno u~estvo i poddr{ka na javnosta; – Razvoj na institucii na site nivoa za sledewe na procesot na urbanizacija i uslovite na domuvawe; – Izrabotka na osnovni urbani poka zateli, so koi sekoja zemja }e go utvrdi i sledi kvalitetot na `iveeweto vo gradovite, kako baza za naso~uvawe na razvojot na naselbite i domuvaweto. Vo funkcija na naglasuvawe na soci jalniot element vo prostornoto i urbanis ti~ko planirawe i borbata protiv siroma{tijata, dr`avite od jugoisto~na Evropa, me|u koi i Republika Makedonija ja potpi{aa Vienskata deklaracija vo vrska so nacionalnata politika i programite koi se odnesuvaat na bespravnata gradba. Celta na ovaa deklaracija e da se ovozmo`i razre{uvawe na problemot so divogradbite na odr`liv na~in i da se spre~i vakvata pojava vo idnina. Evropski perspektivi za prostoren razvoj (ESDP) i evropskite regionalni proekti vo oblasta na planirawe na prostorniot razvoj ESDP e prv formalen dokument vo oblasta na planiraweto na prostorniot razvoj vo Unijata donesen so posebna rezolucija vo 1999 g. Ovoj dokument pretstavuva novost vo taa smisla {to vo nego odr`livosta ne se smeta samo kako environmentalno prifatliv ekonomski porast i razvoj, tuku i kako prostorno uramnote`en razvoj. Osven toa, vo ovoj dokument na eden nov na~in se nastojuva na usoglasuvawe na odlukite od razli~ni sektori spored zaedni~ka prostorna matrica. Na 12-ta sednica vo Hanover, vo 2000 god., doneseni se Vode~kite principi za razvoj na evropskiot kontinent, koi ne se pravno obvrzuva~ki, no vo niv e naglaseno zna~eweto na teritorijalnata dimenzija vo ostvaruvawe na ~ove~kite prava i demokratijata. Nivnata cel se sostoi vo definirawe na merki i politiki na prostorniot razvoj so ~ija pomo{ lu|eto vo site dr`avi ~lenki }e ostvarat prifatliv `ivoten standard, {to se smeta kako eden od bitnite preduslovi za stabilizacija na demokratskite procesi i strukturi vo regionite i gradovite vo Evropa, odnosno nivno aktivno u~estvo vo procesot na evropskata integracija i demokratizacija. Sepak, ESDP e dokument, koj ima namera da bide do odreden stepen obedinuva~ki i za politikite na Evropskata unija (politika na zasiluvawe na konkurentnosta, za{tita na `ivotnata sredina, regionalna politika, soobra}ajna politika, politika vo oblasta na istra`uvawata, tehnologija i razvojot i dr.). Vo poslednata verzija ESDP pretstavuva planskorazvoen dokument od indikativen i integrativen vid, zna~i, eden op{t Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 126 "plan/program" na supranacionalno nivo. Na toj na~in, Unijata e prv golem svetski region koj definiral zaedni~ka prostorna vizija za razvoj na svojata teritorija, so {to ESDP e promovirana kako ramka na politikata i referenten dokument vo domenot na odr`liviot prostoren razvoj. Iako ne e zadol`itelen, toj gi definira politi~kite opcii i za donesuvawe na odluki na site upravuva~ki nivoi (od supranacionalno odnosno evropsko, preku nacionalno i regionalno, do lokalno) {to bi vodelo kon odr`iv i uramnote`en razvoj. Ostvaruvawe na ESDP e poddr`ano so paralelna statisti~koinformati~ka i istra`uva~ka poddr{ka pod imeto Evropska mre`a na opservatorii na prostornoto planirawe (ESPON. European Spatial Planning Observatory NetworkStudy Programme on Europen Spatial Planning), koja e inicirana od Evropskata komisija i vladite na dr`avi ~lenki na Evropskata unija 1998 g. i potoa realizirana vo tekot na slednite dve godini na istra`uvawe. Ovaa programa prodol`uva vo periodot 2002-2006 g. Vo nasoka na operacionalizirawe na evropskata politika na balansiran i odr`liv prostoren razvoj, od strana na Evropskata Komisija vo 1996 godina pokrenata e inicijativa za zajaknuvawe na ekonomskata i socijalna kohezija na Evropskiot kontinent, naslovena kako INTEREG, a realiziarna preku tri programi: – INTEREG III A programa za prekugrani~na sorabotka – INTEREG III B programa za transnacionalna sorabotka – INTEREG III C programa za me|uregionalna sorabotka INTEREG III B e programa za transnacionalna sorabotka koja {to gi sledi preporakite na najreferntniot dokument za prostoren razvoj na Evropskiot kontinent ESDP i ima za cel otstranuvawe na nacionalnite granici, sorabotka pome|u nacionalnite, regionalni i lokalni avtoriteti i postignuvawe na povisok stepen na teritorijalna integracija. Taa e realizirana vo ramkite na dva proektni ciklusa i toa vo periodot od 1994-2000 i periodot 2000-2006. Programata opfa}a 13 geografski regioni od evropskiot kontinent. Republika Makedonija soglasno svojata geogarfska postavenost mu pripadna na CADSES regionot zaradi {to vo vtoriot programski period be{e aktivno vklu~ena vo implementacijata na INTEREG III B CADSES programata INTEREG III B CADSES programata pretstavuva programa za transnacionalna sorabotka dizajnirana za obezbeduvawe na odr`iv prostoren razvoj na teritorijata na CADSES regionot (Central, Adriatic Denube, South of East Spase) odnosno prostorot na Centralna i Jugoisto~na Evropa, Jadranskiot i Podunavskiot prostor. Kooperativniot prostor na ovaa programa opfaka 18 partnerski dr`avi odnosno 9 dr`avi ~lenki na EU, 2 dr`avi pristapni~ki na EU, 7 dr`avi koi ne se ~lenki na EU (Avstrija, Germanija, Italija, Grcija, Slovenija, ^e{ka, Slova~ka, Polska i Ungarija, Romanija, Bugarija, Albanija, Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Srbija i Crna Gora, Republika Makedonija, Moldavija i Ukraina.) Pri definiraweto na regionalnata politika na EU za periodot 2007-2013 godina, od strana na Evropskata Komisija, odlu~eno e programata INTEREG III B CADSES da se se podeli na dva dela: Centralno Evropski Prostor Central European Space (CES) i Jugoisto~en Evropski Prostor SouthEast Europen Space (SEES). Za operacionalizirawe na tretata generacija na transnacionalnite programi (2007-2013), vo tek e izrabotakata na programskite dokumenti koi }e treba da bidat odobreni od strana na Evropskata Komisija do krajot na 2007 godina. Vo ovie programi definirani se nekolku prioriteti koi gi izrazuvaat celite na ESDP: prostornata integracija, soobra}ajna dostapnost, socijalna kohezija, za{tita na prirodnoto i kulturnoto nasledstvo i dr., specificirani vo soglasnost so dolgoro~nite celi na dadenoto podra~je. Osnovnite propozicii na ESDP se izrazeni vo forma na op{tite celi (1) i mo`nite politika za nivnata realizacija (2), so {to vsu{nost se naglasuva nezadol`itelniot karakter na propoziciite, odnosno pravoto na izbor na zemjite ~lenki vo odnos na nivnoto prifa}awe/neprifa}awe. Sekoja od trite osnovni op{ti celi razlo`ena e na nekolku sostavni celni propozicii, pri {to se Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 127 navedeni i mo`nite politiki za nivnata realizacija: – Policentri~niot prostoren razvoj i novite odnosi pome|u urbanite i ruralnite podra~ja, kako edna od trite osnovni op{ti celi, razlo`en e na ~etri sostavni celi (potceli): 1) Policentri~en i uramnote`en prostoren razvoj vo Evropskata Unija, 2) Dinami~ni, atraktivni i konkurentni gradovi i urbanizirani regioni, 3) Indigeni/avtohtoni, raznovidni i produktivni ruralni podra~ja, 4) Partnerstvo pome|u urbanite i ruralnite podra~ja. Za nivni nazna~eni potceli, navedeni se preku 20 mo`ni politiki. – Vtorata osnovna op{ta cel, "edna kvost vo pristapot do infra strukturata i znaeweto", razlo`ena e na ~etiri sostavni celi: 1) Integriran pristap do podobreni soobra}ajni vrski i pristap do znaewe, 2) Policentri~en model na razvoj kako osnova za podobra pristapnost, 3) Efikasno i odr`livo koristewe na infrastrukturata, 4) [irewe na inovacii i znaewe. Pokraj niv, navedeni se petnaeset mo`ni politiki. – Tretata osnovna op{ta cel, "mudro upravuvawe so prirodno i kulturno nasledstvo", razlo`ena e na pet potceli: 1) Prirodno i kulturno nasledstvo kako razvoen resurs, 2) ^uvawe i unapreduvawe na kultur noto nasledstvo, 3) Upravuvawe so vodnite resursi kako poseben predizvik na prostorniot razvoj, 4) Kreativno upravuvawe so prirodnite pejsa`i, 5) Kreativno upravuvawe so kulturnoto nasledstvo. Za imple mentacija na ovie potceli pred lo`eni se pove}e mo`ni politiki. Regionalni proekti ESTIA i OSPE Vo ramkite na INTEREG III B CADSES programata od strana na Institutot za Urban Envajorment i ^ove~ki resursi (Institute of Urban Environment & Human Resources U.E.H.R), Univerzitet Pantenon od Atina, Republika Grcija, be{e iniciran proekt za prostorno planirawe vo Jugoisto~na Evropa nasloven kako ESTIA SPOSE (European Spase Teritorial Indicators and Actions fo the Spatial Planning Observatory in Southeast Europe) Evropski Prostorno Teritorijalni Indikatori i Akcii za Prostorno Planska Opservatorija vo Jugoisto~na Evropa" vo vremetraewe od 3 godini (20042006). Proektot ima{e za cel razvivawe na Akcija za prostorno planska opservatorija vo Jugoisto~na Evropa bazirana vrz integrativniot sistem na teritorijalni indikatori koi se celosno kompatibilni so pristapot na Evropskata prspektiva za prostoren razvoj ESDP i Evropskata mre`a za prostorno planska opservatorija ESPON. Kooperativniot prostor na proektot ESTIASPOSE se odnesuva na jugoisto~niot del na CADSES prostorot i opfaka 14 proektni partneri od Grcija, Italija, Avstrija, Germanija, Bugarija, Romanija, Slovenija, Ungarija, Albanija, Republika Makedonija, Srbija i Crna Gora, Hrvatska, Bosna i Hercegovina. Republika Makedonija kako proekten partner (PP11) be{e vklu~ena vo proektot. Vo ramkite na proektot be{e potrebno da se izrabotat tri tematski izve{tai koi }e pretstavuvaat osnova za izrabotka na sintezniot materijal Generalnata Prostorna Struktura na ESTIA SPOSE makro region. Vo taa nasoka od strana na Agencijata za planirawe na prostorot i Dr`avniot Zavod za statistika, be{e izraboten Prviot Tematski Nacionalen Izve{taj (NATIONAL REPORT Data collection, Phisical –Spatial structure, State of Environment, Natural Heritage) i dostaven do Vode~kiot partner "Institutot za Urban Envajorment & ^ove~ki resursi" (noemvri 2004). ESTIA i OSPE se dve najva`ni regionalni proekti vo oblasta na prostorniot i urbanisti~kiot razvoj i envajronmentalnata politika na Balkanot OSPE (Observatory of Spatial Planning and Environment in SouthEast Europe), te., Opservatorija za prostorno planirawe vo jugoisto~nata Evropa, e proekt koj e komplementaren na prviot. Toj gi opfa}a istite zemji, no vo nego pove}e se naglaseni aspektite na informati~kata poddr{ka na Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 128 podgotovkite, donesuvaweto i sproveduva weto na odluki vo oblasta na odr`liviot razvoj i prate~kite institucionalni i organizacioni aran`mani (te. regionalna opservatorija i mre`a na nacionalni punktovi/fokalni to~ki). ^etirite glavni celi na ovie dva proekta se: – Komparativen opis na glavnite karakteristiki na trendovite i politikite na prostoren razvoj vo zemjite u~esni~ki; – Istra`uvawe na barawata vo odnos na vospostavuvawe na mre`ata na nau~na, istra`uva~ka i infor mati~ka poddr{ka na prostorniot razvoj; – Identifikacija na strate{kite prioriteti vo rabotata na nacio nalnite i regionalnite agencii koi se nadle`ni za planirawe na prostorniot razvoj; – Identifikacija na glavnite elementi za formulirawe na zaed ni~kata ramka za integracija i koordinacija na politikata na pros torniot razvoj. Trgnuvaj}i od nazna~enite celi, vo ramkite na dvata proekta zavr{ena e rabotata na pogolem broj na kompleksnite delovi, koi gi opfa}aat slednite glavni dokumenti: – Perspektivi na prostorniot razvoj i planirawe (glavnite trendovi i administrativni sistemi); – Pristapi i gledi{ta za prostornata struktura (monitoring i evaluacija na glavnite problemi); – Nasoki za integrirawe na pros tornite prioriteti i politiki (definirawe na politiki i nivnoto sproveduvawe); – Struktura na mre`ata na region nalnata OSPE opservatorija i nacionalnite opservatorii vo oblas ta na prostorot i `ivotnata sredina; – Direktorium na agencii za pros tornoto planirawe; – Proekt i probno koristewe na internet serverot za potrebite na proektot; – Pregled/profil na nacionalnite sistemi na prostornoto planirawe; – Kompendium za prostornite priori teti; – Ramki za integracija na prostornata politika; – Zavr{ni dokumenti na ESTIA i OSPE, koi sodr`at, pome|u ostanato, i programa za sorabotka vo ramkite na razni idni proekti koi zbirno se ozna~uvaat kako ESTIA/OSPE-plus. 3.9. Drugi regionalni inicijativi, programi i proekti Pokraj koproektite ESTIA/OSPE, za razgleduvawe i definirawe na idnite pravci na razvojot na Republika Makedonija od bitno zna~ewe se i golemot broj na drugi inicijativi, programi i proekti na regionalnata integracija vo ovoj del na svetot. Pomalku ili pove}e, site pretstavuvaat odredeni "repliki" i "derivativi" na raznite obidi od evropskata integraciska tradicija, no i svoevidni "eksperimenti", najprvin zaradi prilagoduvawe na pristapi i metodi soglasno so lokalnite uslovi. Ovie inicijativi ne se izvorno prostorno envajronmentalna (kako {to toa se ESTIA i OSPE), tuku sodr`at poedini elementi od ovaa oblast (na primer, od soobra}aj i telekomunikacii, energija, za{tita na `ivotnata sredina, regionalna sorabotka i regionalno planirawe, prostorno planirawe, socijalna kohezija, odr`liv razvoj, stranski investicii i sl.): Centralnoevropskata inicijativa (CEI, Central European Initiative), od 1989 g., denes opfa}a 17 ~lenki (dve od Unijata, sedum ~lenki na CEFTA, ~etiri zemji koi nastanale od prethodnata Jugoslavija i tri zemji od evropskiot del na biv{iot SSSR); Crnomorska ekonomska sorabotka (BSEC, Black Sea Economic Cooperation), so 11 ~lenki (5 balkanski zemji, 3 crnomorski krajbre`ni zemji, ~lenki na biv{iot SSSR i tri kavkaski zemji, isto taka ~lenki na biv{iot SSSR), od 1992g.; Centralnoevropska zona na slobodna trgovija (CEFTA, Central European Free Trade Area), osnovana 1992g., koja ima 7 ~lenki (od 1999g.); Konferencija za stabilnosta, bezbednosta i sorabotka na zemjite od Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 129 Jugoisto~na Evropa (Conference on Stability, Security and Cooperation of South Eastern Europe), od 1996 g., pokasno nare~ena Proces na sorabotka vo Jugoisto~nata Evropa (Southeast Europe Cooperation Process), pretstavuva edinstvena avtohtona inicijativa na samite balkanski zemji, t.e. prodol`enie na porane{nata multila teralna balkanska sorabotka vo periodot 197591g., so sedum ~lenki; Proces od Roajomon od 1995g., odnosno Proces na stabilnosta i dobrososedstvo vo Jugoisto~nata Evropa (Proces of Stability and good Neighboutliness in SEE), ~ij osnova~ e Evropskata Unija i vo koj u~estvuvaat pove}e desetici u~esnici od Unijata, drugi delovi na Evropa i SAD, kako i najzna~ajnite evropski organizacii EU, Sovetot na Evropa i OEBS; SECI (Southeast European Cooperative Initiative), te. Inicijativa za sorabotka vo Jugoisto~nata Evropa, od 1996 g., pokrenata od strana na SAD, so 12 ~lenki od Balkanot i od centralna Evropa, so 5 zemji koi pru`aat poddr{ka, i pogolem broj me|unarodni organizacii koi u~estvuvaat vo rabota (Evropska Unija, Evropska komisija, Svetska banka, Evropska banka za obnova i razvoj i Evropska investiciona banka), kako i poedini regionalni forumi; Pakt za stabilnosta vo Jugoisto~na Evropa (Stability Pact for SEE) (dosega najambiciozna inicijativa vo odnos na seopfatnosta, politi~koto nivo na koe e vodena i anga`iranosta na ~ove~kite, finansiskite i drugi resursi), koj e rezultat na razni obidi za pottiknuvawe na sorabotka na Balkanot vo periodot podolg od edna decenija. Od 1999g. e formalno del na OEBS i opfa}a pove}e desetici zemji korisnici na pomo{, a pokraj toa i golem broj na me|unarodni organizacii (UN, NATO, OECD, Sovet na Evropa itn.), me|unarodni finansiski organizacii (WB, IMF, EIB, EBRD i dr.) i regionalni inicijativi; – Jadranskojonskata inicijativa (AII, AdriaticIonian Initiative), od 2000 godina, so 4 zemji od prethodnata Jugoslavija, Albanija i dve ~lenki na Evropskata Unija; – Dunavska komisija (Danube Commision), inaku najstarata regionalna me|unarodna organizacija vo toj del na Evropa (so edinaeset postojani ~lenki, od 1998 g.) i so Evropskata Unija vo status na nabquduva~; – Rabotna zaednica na podunavskite regioni (Working Community of Danubian Regions), ~ii 24 ~lenki se dr`avi regioni /oblasti od 11 zemji; – Rabotna zaednica "AlpeJadran" (AlpeAdria Working Community), so 19 ~lenki i nabquduva~i, dr`avi i regioni (u{te od 1978 g.). Evropski direktivi, konvencii i drugi akti za za{tita na `ivotnata sredina Del od inicijativite i aktivnostite za pribli`uvaweto na Republika Makedonija kon Evropskata Unija e i harmonizacija na vkupnata legislativa, a vo toj kontekst i onaa releventna za odr`liviot razvoj i za{tita na `ivotnata sredina, kako integralen del na vkupnite prostorno planski ativnosti. Vo taa smisla, osobeno se potenciraat: – Ramkovna direktiva na EU za vodi; – Direktiva na Sovetot na EU(1992/1943) za za~uvuvawe na prirodnite `iveali{ta i na divata fauna i flora; – Direktiva na Sovetot na EU (1979 /409) za za{tita na divite ptici; – Direktiva na Sovetot na EU (98/83/ES) za kvalitet na vodata namenet za upotreba na lu|eto; – Direktiva na Sovetot na EU (91/271/EES) za pre~istuvawe na urbanite otpadni vodi; – Direktiva na Sovetot na EU (76/160/EES), za kvalitet na vodite za kapewe; – Direktiva na Sovetot na EU (91/676/EES) za za{tita na vodite od zagaduvawe predizvikano od nitrati od zemjodelski izvori; – Konvencija za biolo{ka razno vidnost; – Konvencija za vodni stani{ta so me|unarodno zna~ewe (Ramsar); Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 130 – Konvencija za za{tita na preselnite vidovi divi `ivotni (Bon); – Konvencija za za{tita na evropskiot div svet i prirodnite `iveali{ta (Bern); – Evropska Konvencija za predelot (Firenca) – Konvencija za za{tita na svetskoto kulturno i prirodno nasledstvo (UNESCO) vo Pariz 1972 god. i Konvencija za za{tita na arhitektonskoto nasledstvo na Evropa vo Granada 1985 god., koi gi ima ratifikuvano i na{ata dr`ava, se me|unarodni dokumenti koi pretstavuvaat ramka na konzer vatorskata politika i imaat zadol`itelno pravno dejstvo vo za{titata na kulturnoto nasledstvo. – Konvencija za za{tita na svetskoto kulturno i prirodno nasledstvo (UNESCO); – Konvencija za me|unarodna trgovija so zagrozeni vidovi diva fauna i flora; – Evropska konvencija za za{tita na vertebratnite `ivotni {to se koristat za eksperimentalni celi; – Kartagenski Protokol za biolo{ka bezbednost kon Konvencijata za biolo{ka raznovidnost. Me|unaroden sistem na za{tita na kulturno-istoriskototo i prirodnoto nasledstvo Me|unarodniot sistem na za{tita na kulturnoto nasledstvo se etablira po donesuvaweto na Atinskite povelbi (1931i1933god.) so osnovaweto na UNESKO, usvojuvaweto na Konvencijata za za{tita na kulturnite dobra vo slu~aj na vooru`en sudir (Hag, 1954) i Konvencijata za za{tita na svetskoto prirodno i kulturno nasledstvo (Pariz, 1972). Vo 1980 godina, gradot Ohrid i Ohridskoto ezero se proglaseni za Svetsko kulturno i prirodno nasledstvo pod pokrovitelstvo na UNESKO. Preporakite koi se odnesuvaat na za{titata na odredeni dvi`ni, nedvi`ni i prirodni dobra, se vtorata grupa na op{ti akti, usvoeni od strana na Generalnata kon ferencija na UNESKO. Preporakata za za{tita na istoriski i tradicionalni celini i za nivnata uloga vo sovremeniot `ivot (Najrobi, 1976), e akt koj se odnesuva samo na za{titata na nedvi`nite kulturni dobra. Sistemot na za{tita na nedvi`noto kulturno nasledstvo gi vklu~uva Me|unarodnata povelba za konzervirawe i restavrirawe na spomenicite i spome ni~kite celini (Venecija, 1964), i Povelbata za konzervirawe na istoriski gradovi i urbani podra~ja (Va{ington, 1987), usvoena na Osmata generalna asamblea na IKOMOS. Vo razvojot na me|unarodniot sistem na za{tita posebno mesto imaat t.n. evropski (subregionalni) op{ti akti vo koi se vbrojuvaat osobeno: Splitskata deklaracija od 1971, usvoena od Evropskiot simpozium na istoriski gradovi; Konvencijata za za{tita na arheolo{koto nasledstvo (London, 1969) i Deklaracijata za za{tita na evropskoto arhitektonsko nasledstvo (Amsterdam, 1975), usvoeni od Sovetot na Evropa. Preporaki od Generalnata konferencija na UNESKO Najrobi 1976god. Preporakata za za{tita na istoriskite i tradicionalnite celini i za nivnata uloga vo sovremeniot `ivot, usvoena od Generalnata konferencija na UNESKO vo Najrobi od 1976 godina, e edinstvena preporaka vo koja isklu~ivo se tretira nedvi`noto kulturno nasledstvo. Iako spored vidot spa|a vo me|unarodnite akti koi ne podle`at na ratifikacija, nejzinata va`nost e vo seopfatnosta na sogleduvawe na problematikata na nedvi`noto kulturno nasledstvo: Istoriskite i tradicionalnite celini se najneposredni svedo{tva za bogatstvoto i raznovidnosta na kulturnoto tvore{tvo na ~ove{tvoto niz vekovite i se izraz na negoviot identitet. Kako sostaven del na sekojdnevnoto opkru`uvawe na lu|eto, davaat `iva prisutnost na minatoto koe gi oblikuvalo i nivnoto integrirawe vo `ivotnata ramka na sovremenoto op{testvo Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 131 pretstavuva fundamentalen element na urbanoto planirawe i prostornoto ureduvawe. So toa {to se izlo`eni na opasnosti od uniformizacija i obezli~uvawe {to ~esto se manifestira vo na{eto vreme, ovie `ivi svedo{tva od porane{nite epohi se od vitalno zna~awe za sekoj ~ovek i za narodite, koi vo niv nao|aat istovremeno izraz na svojata kultura i edna od osnovite na svojot identitet. Sekade po svetot, razni ru{ewa, vr{eni vo ime na ekspanzijata ili modernizmot i vo potpolno neznaewe za toa {to se uni{tuva, i nepromislena i neadekvatna rekonstruk cija mu nanesuvaat seriozna {teta na ova istorisko nasledstvo. Otkako konstatirala deka vo mnogu zemji nedostasuva dovolno efikasno i elasti~no zakonodavstvo za arhitekton skoto nasledstvo i za negovata povrzanost so prostornoto ureduvawe; Generalnata konferencija im prepora~uva na dr`avite ~lenki da gi primenat ovie odredbi prifa}aj}i gi, vo forma na nacionalen zakon ili nekoja druga forma, merkite so pomo{ na koi principite i normite iznese ni vo ovaa preporaka bi se primenile na teritorijata pod nivna jurisdikcija. Me|unarodnata preporaka za za{titata na istoriski tradicionalni celini gi opfa}a site relevantni aspekti: usog lasuvawe na terminologija definicii; op{ti principi, nacionalna; regionalna i lokalna politika; merki za za~uvuvawe; zakonski i upravni merki; tehni~ki, ekonomski i op{ti merki; istra`uvawe, {koluvawe i informirawe; i me|unarodna sorabotka; Ohridskoto podra~je i gradot Ohrid so negovite kulturnoistoriski atributi i negovata prirodna okolina, vo 1980 god. e zapi{an vo Spisokot na Svetskoto kulturno nasledstvo na UNESKO. Od celokupnosta na zna~ajni kulturno istoriski vrednosti se izdvojuvaat: – 17 neolitski arheolo{ki lokaliteti me|u koi pozna~ajni se lok. Usta na rekata Drim i Crveni Livadi kaj s. Vrani{te; – 16 lokaliteti od bronzano vreme, me|u koi lok. Re~ica i Crveni Livadi; – 36 lokaliteti od periodot na hal{tat i ilirskiot, me|u koi se Tri ~equsti, Vrtuqka kaj s. Gorenci, kako i lok. Radoli{te kaj Struga; – 36 arheolo{ki lokaliteti od ilirskiot period, a me|u niv, so izvonredni nao|ali{ta Trebeni{te, Vajtos, Sv. Erazmo i LihnidOhrid; – 42 lokaliteta od helinisti~ko vreme, me|u niv pozna~ajni se Rimski teatar, Sv. Erazmo i Kale; – 17 ranohristijanski baziliki od anti~kiot i ranohristijanskiot period, me|u koi osobeno "Polikonhalna bazilika" na lok. Imaret, trobrodna bazilika kaj Sv. Erazmo; – 56 Srednovekovni lokaliteti od koi Radoli{te, Sv. Erazmo, Prenov Most i osobeno gradot Ohrid; Gradot Ohrid i negovata neposredna okolina: – 36 crkvi i manastiri izgradeni od VII do XIX vek, me|u koi posebno zna~ajni se: – 23 objekti na sakralna arhitektura od periodot na preporod XIX vek, me|u koi Sv. Nikola Gerakomija, Sv. BogorodicaKamensko i Sv. \or|i vo Struga. Fizibiliti studija za za{tita na Ohridskoto ezero So podr{ka na WORLD BANK vo 1995 god. napravena e Fizibiliti studija za za{tita na Ohridskoto ezero, so cel da se izvr{i seopfatna procenka na razli~ni mo`ni merki za za{tita. Aspektot na za{titata na kulturnoto nasledstvo se tretira integ ralno, na bilateralno nivo za Makedonija i Albanija, so evaluacija na mo`nite rizici na koi e izlo`eno kulturnoto nasledstvo; seizmi~kite rizici, neodr`uvawe poradi nedostatok na finansiski sredstva. Vo odnos na dosega otkrienite i za{titeni arheolo{ki nao|ali{ta na makedonskata strana na ezeroto, utvrdeno e zavidno visoko nivo, nasproti maliot broj na prijaveni nao|ali{ta na kulturno nasledstvo vo gravitacionata zona na albanskata strana, kade re~isi ne postoi sistematsko istra`uvawe nitu za{tita. Pove}e od 90 nao|ali{ta na kulturno nasledstvo, del od niv so neprocenliva vrednost, ve}e se registrirani na makedonskata strana od Ohridskoto ezero, Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 132 za koi e napraven spisok so mo`nite rizici za nasledstvoto, kako i detalen popis so opis na vrednosta na sekoe nao|ali{te. Utvrdeno e deka postoe~kata zakonskata regulativa go ovozmo`uva pravoto na nadle`nata institucija za za{tita od Ohrid, trajno da zapre so ponatamo{ni grade`ni raboti, da prekine grade`ni raboti, iskopuvawe i vnesuvawe na naodi na karta, kako i da prekine raboti zaradi detalna dokumentacija, ako lokacijata na iskopuvawe e zagrozena. Odreden broj od ostanatite kulturni spomenici koi se nao|aat na privaten imot se zagrozeni , osobeno Anti~kiot teatar vo centarot na Ohrid. Vo Fizibiliti studijata za za{tita na Ohridskoto ezero navedeni se registrirani nao|ali{ta na kulturno nasledstvo, koi pretstavuvaat utvrdeni odnosno proceneti istoriski nao|ali{ta vo okolinata na ezeroto soglasno UNESCO. Strate{ki Akcionen Plan za odr`liv razvoj na Prespa Park (SAP) Edna od osnovnite celi na SAP kako osnova za trilateralna sorabotka vo sklop na prekugrani~niot Prespa Park, e za~uvuvawe na vrednite prirodni i kulturni karakteristiki na cela Prespa preku metodi na upravuvawe i inicijativi za razvoj, koi go zgolemuvaat standardot na `iveewe na negovite `iteli, a voedno promoviraat mir i prijatelstvo pome|u trite narodi, odnosno vodat kon ekonomski i socijalen prosperitet i me|usebno pribli`uvawe. Vo taa smisla za~uvuvaweto na kulturnite vrednosti spomenici, tradi cionalni naselbi, tradicionalni aktiv nosti i kulturni elementi koi go promoviraat odr`liviot menaxment na prirodnite resursi e prioritetna cel. Me|unarodni instrumenti vo vrska so za{titata i upravuvaweto so Prespa Park koi baraat minimum obvrski i odgovornost od niv, se nekolku me|unarodni Konvencii na koi se potpisnici trite zemji. Kako instrument vo vospostavuvawe na dol`nosta da se spre~i degradacijata na spomenicite i da se obezdedi pottik da se obnovat i da se stavat vo nova upotreba za{titenite zgradi e Konvencijata za za{tita na arhitektonsko nasledstvo na Evropa od 1985 (Grcija i PJR Makedonija se u~esni~ki). Glavna cel na Konvencijata e da se zasili i promovira politikata za za~uvuvawe i izdignuvawe na nasledstvoto na Evropa i da ja potvrdi potrebata za Evropska solidarnost vo vrska so za~uvuvaweto na nasledstvoto so pottik nuvawe na prakti~na sorabotka pome|u u~esni~kite. Vo taa smisla se promoviraat zaedni~ki aktivnostite za trite zemji: – Implementacija na perifernata patna studija do stepen koj }e pridonese za popularizacija na spomenicite. – Proektot Tradicii vo Prespa studija i plan za za~uvuvawe na kulturnite tradicii, arhitektura, ribarewe, navodnuvawe itn. Za~u vuvawe na tradicionalnata lokalna arhitektura i drugi kulturni spome nici. – Popis i za{tita na tradicionalnite gradbi. – Kompletirawe na arheolo{kite iskopuvawa i promovirawe na vizantiskite i meta vizantiskite spomenici. Relevantnite merki mora pred se da go osiguraat za~uvuvaweto i ~uvaweto na spomenicite, a dopolnitelno nivno promo virawe i na~ini na edukativno, op{tes tveno i turisti~ko iskoristuvawe od nova gledna to~ka, t.e. vo edinstvena istoriska, prostorna i kulturna struktura koja se odnesuva kon okolinata kako kon neddeliva celina. Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 133 4. PRIORITETI I ETAPI VO REALIZACIJA NA PLANSKITE RE[ENIJA Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija Prirodni karakteristiki 1 M@SPP, UHMR Istra`uvawe na klimatskite promeni vo regionot Utvrduvawe na vlijanijata na promenite na klimatskite faktori od aspekt na prostorniot razvoj Kratkoro~no 2 M@SPP, MZ[V Model za pejsa`no oblikuvawe na prostorot Integrirawe na prostorniot model na regionot vo pejsa`niot ambient Srednoro~no Stopanstvo 3 ELS,MLS,ME Programi za ekonomski razvoj na op{tinite Dinamizirawe na ekonomskiot razvoj na op{tinite Kratkoro~no 4 MF,ELS,MLS, ME Srednoro~ni programi za razvoj na sektorite i razvoj na op{tinite i regionite Postignuvawe pogolema me|uzavisnost so op{testvenoekonomskit e proekcii i ostvaruvawe povisok stepen na realizacija na celite i zada~ite utvrdeni so prostornite planovi. Srednoro~no 5 ELS,MLS,ME Proekt za razvoj i razmestenost na tradicionalni zanaeti vo ruralnite sredini na Ohridsko-Prespanskiot region Pottiknuvawe na lokalniot ekonomski razvoj Kratkoro~no 6 ELS,MLS,ME, M@SPP Programska osnova za formirawe na operativno telo obezbedeno so organizaciska i materijalna poddr{ka za sledewe i identifikacija na razvojni pravci na op{tinite i Regionot vo celina Integralno sledewe na site aktivnosti povrzani so razvojnite planovi, proekti i programi Kratkoro~no Zemjodelstvo 7 ME, M@SPP, ELS Elaborat i programa za ekolo{ko proizvodstvo Promocija na ekolo{ki (biotehnologii) vo zemjodelskoto proizvodstvo, proizvodstvo na zdrava hrana i za{tita na `ivotnata sredina Kratkoro~no 8 ELS, M@SPP, MZ[V Pro{iruvawe i intenzivirawe na aktivnostite na laboratorija za po~veni i agrohemiski analizi vo Resen za podra~jeto na celiot Region Destimulirawe na primenata na ve{ta~ki |ubriva i pesticidi i sozdavawe uslovi za nivna supstitucija so t.n ekolo{ki |ubriva Srednoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 134 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija Eksploatacija na mineralni resursi 9 ME Istra`uvawe na potencijalite na mineralni resursi vo regionot Utvrduvawe na potencijalot i mo`nostite za eksploatacija Srednoro~no 10 ME Geolo{ki istra`uvawa na ukrasniot kamen vo Ohridsko Stru{kiot basen Utvrduvawe na kapacitetot na resursite i mo`nostite za eksploatacija Srednoro~no [umarstvo 11 MZ[V, ME, M@SPP Stru~nonau~na, politi~ka i javna kampawa za izmenuvawe i dopolnuvawe na zakonskata regulativa vo oblasta na prirodnite resursi ({umi, voda, mineralni sirovini, pasi{ta, lovstvo i dr) Ostvaruvawe i realizacija na konceptot za integralno upravuvawe i koristewe na prostorot vo planinskite regioni Kratkoro~no 2008 / 09 12 Vlada na RM, MZ[V, M@SPP Implementacija na Prostorniot plan na R. Makedonija i Strategijata za odr`liv razvoj na {umarstvoto, vo delot za po{umuvawe. Pro{iruvawe, zbogatuvawe i unapreduvawe na {umskiot fond Dolgoro~no vo period 2008 2020 13 MZ[V, JP M[ Vospostavuvawe na informati~ki sistem za marketing, sledewe na sostojbite vo {umite, planiraweto, proizvodstvoto, pazarot, za{titata i drugo Transparentnost, pristap do informacii i brz razvoj Kratkoro~no 2009 14 MZ[V, M@SPP, JP M[ Melioracija na degradiranite {umi i {ikari so direktna ili indirektna konverzija Unapreduvawe na {umite Dolgoro~no do 2025 15 MZ[V, JPM[, M@SPP Forsirawe na avtohtonite, lisjarskite, ekonomskite i vidovite otporni na bolesti i {tetnici; Podobruvawe na zdravstveniot sostav na {umite Dolgoro~no do 2025 16 JPM[, MZ[V Navremena realizacija na planskite aktivnosti vo odgleduvaweto i za{titata na {umite (~istewe, osvetluvawe, proredi, fazni i zavr{ni sekovi, protivpo`arni prugi i dr.) Odr`liv razvoj i unapreduvawe na {umite i {umskite kulturi Dolgoro~no 17 JPM[ Zgolemeno investirawe vo proektirawe i izvedba na trajna i sovremena {umska patna infrastruktura Razvoj na brza, sovremena i trajna patna infrastruktura Srednoro~no 18 JPM[, Privatni kompanii Investirawe vo sovremena tehnika i tehnologija (modernizacija na procesite na otvarawe, odgleduvawe, koristewe i za{tita na {umitesovremena i pove}efunkcionalna mehanizacija) Racionalno i ekonomsko koristewe na drvnata masa Kratkoro~no i dolgoro~no 19 JPM[, MZ[V Vospostavuvawe i razvoj na informativen sistem i sovremena infrastruktura za Racionalno i ekonomsko koristewe na drugi {umski proizvodi Kratkoro~no i dolgoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 135 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija marketing, planirawe, proektirawe, sobirawe, obrabotka, pakuvawe i obezbeduvawe na pazar za drugi {umski proizvodi. 20 JPM[, ELS, MZ[V, M@SPP Sozdavawe na institucionalna i ekonomska klima za brz razvoj na lovstvoto i investirawe vo za{titeni podra~jarezervati i drugi zna~ajni faunisti~ki `iveali{ta; Zbogatuvawe na biodiverzitet i razvoj na lovstvo Kratkoro~no i dolgoro~no 21 Vlada na RM, MZ[V, M@SPP, ME, DZGR Vospostavuvawe na zakonska i institucionalna ramka za integralno upravuvawe so planinskite ekosistemi i ramki za odr`liv re`im na koristewe, ramnote`a i razvoj na prirodnite resursi ({umivodamineralni surovinidive~ i dr.) Integrativno upravuvawe so prirodni resursi vo planinski ekosistemi Kratkoro~no 22 MZ[V, JPM[, M@SPP Kampawa za valorizacija na op{tokorisnite i socijalnite funkcii na {umite Podigawe na javnata svest za ulogata i zna~eweto na {umite Kratkoro~no 23 MZ[V, JPM[, DZGR Inventarizacija i Katastar na {umite; Dobivawe a`urna slika za {umskiot fond Kratkoro~no 24 JPM[ Sertifikacija na visokosteblenite {umi Za standardizirawe i sproveduvawe na politika na odr`livi {umski ekosistemi Kratkoro~no 25 MZ[V, JPM[ Vospostavuvawe i razvoj na centar i mre`a za monitoring i za{titata na {umite od bolesti, {tetnici, {umski po`ari i elementarni nepogodi Integrativna za{tita na {umi Kratkoro~no 26 Vlada na RM, MZ[V, JPM[, M@SPP, MON Kontinuirana edukacija na vrabotenite vo {umarstvoto, dr`avnata administraticija, obrazovnite i dr. institucii vo site nivoa Sledewe i implementacija na sovremeni trendovi vo {umarstvoto Kratkoro~no i dolgoro~no Vodostopanstvo i vodostopanska infrastruktura Vodosnabduvawe 27 MLS, MTV Pro{iruvawe na kapacitetot na Ohridskiot vodosnabditelen sistem so zafa}awe na novi koli~ini voda 2h35 l/sek od bunarite Orman i 15 l/sek od Bejbunar Podobruvawe na vodosnabduvaweto na gradot Ohrid i okolnite naselni mesta Kratkoro~no 28 MLS, MZ[V Izgradba na akumulacijata na Leva Reka Dolgoro~no re{avawe na problemot za vodosnabduvawe na gradot Resen i okolnite naseleni mesta Kratkoro~no 29 ELS Izrabotka na studija za vodosnabduvawe na naselenite mesta vo Regionot Sogleduvawe na realnata sostojba so vodosnabduvaweto i Kratkoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 136 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija mo`nostite za vodosnabduvawena naselenite mesta 30 MTV, MLS, ELS Izgradba na vodosnabditelni sistemi za naselenite mesta Podobruvawe na standardot na `iveewe Kratkoro~no 31 ELS Revitalizacija i modernizacija na sistemite za vodosnabduvawe Namaluvawe na zagubite na voda vo vodosnabditelniot sistemi i racionalno koristewe na vodata Srednoro~no Navodnuvawe i odvodnuvawe 32 MZ[V, ELS Primena na zakonskite merki za naplata na vodniot nadomest i modernizacija i rehabilitacija na sistemite za navodnuvawe Uspe{no funkcionirawe na sistemite i kvalitetno navodnuvawe. Kratkoro~no 33 MZ[V Prevzemawe na aktivnosti za zabrzuvawe na sproveduvawe na Zakonot za vodni zaednici Zabrzuvawe na procesot na modernizacija i rehabilitacija na sistemite za navodnuvawe Kratkoro~no 34 MZ[V, ELS, vodni zaednici Redovni hidrolo{ki merewa na raspolo`ivata voda za navodnuvawe so prognoza za narednite meseci od tekovnata godina i izrabotka na godi{ni planovi za navodnuvawe na celata povr{ina opfatena so sistemite. Podobruvawe na iskoristenosta na sistemite za navodnuvawe i racionalno koristewe na vodata Dolgoro~no 35 ELS Izrabotka na novi urbanisti~ki planovi za selata i gradovite i revidirawe na postojnite Definirawe na granicite na urbaniot razvoj so {to }e se spre~i uzurpirawe na obrabotlivoto zemji{te so neplanska gradba i }e se za{titat zemjodelskite povr{ini Kratkoro~no 36 MZ[V Prevzemawe na aktivnosti za komasacija na zemji{teto ili za grupirawe na seidbenata struktura na zemjodelskite kulturi vo ramkite na navodnuvanata delnica. Podobruvawe na prinosite i racionalno koristewe na vodata Srednoro~no 37 MZ[V, ELS Prevzemawe na aktivnosti za rehabilitacija na postojnite sistemi za odvodnuvawe vo Prespanskiot region Za{tita na zemjodelskite povr{ini i materijalnite dobra od golemi vodi Kratkoro~no 38 MZ[V, ELS Prevzemawe na aktivnosti za odvodnuvawe na Stru{ko Pole vo koi spa|a regulacija na r. Sateska, r. Beli~ka, r. Radoli{ka i na u{te 13 porojni tekovi vo podra~jeto. Za{tita na zemjodelskite povr{ini i materijalnite dobra od golemi vodi Kratkoro~no Za{tita na vodite 39 ELS, M@SPP Doizgradba na kolektorskiot sistem za za{tita na Ohridskoto Ezero, so Za{tita na kvalitetot na Ohridskoto Ezero Kratkoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 137 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija paralelna izgradba na kanalizacionite mre`i vo selata i nivno priklu~uvawe na kolektorskiot sistem. 40 ELS, M@SPP Izgradba na kanalizacioni mre`i so lokalni pre~istitelni stanici za selata Trpejca, Qubani{ta, Vi{ni, Mali Vlaj, Bel~i{ta, Botun, Velmej, Zlesti, Le{ani i Slatino Za{tita na kvalitetot na povr{inskite i podzemnite vodi Kratkoro~no 41 ELS, M@SPP Izrabotka na proektna dokumentacija za preispituvawe na koncepcijata za zapaden i isto~en kolektor i zaedni~ka pre~istitelna stanica vo Ezerani ili izgradba na pomali pre~istitelni stanici so koi }e se prifa}aat otpadnite vodi od selata od op{tina Resen Za{tita na kvalitetot na povr{inskite, podzemnite vodi i Prespanskoto Ezero Kratkoro~no Za{tita od golemi vodi, erozija i poroi 42 ELS, M@SPP, MZ[V Realizacija na tehni~kata dokumentacija za ureduvawe na erozivnite povr{ini i poroi vo slivot na r. Sateska Za{tita na Ohridskoto Ezero od zagaduvawe so nanosi Kratkoro~no 43 ELS, M@SPP, MZ[V Izgradba na akumulaciite "Peso~ani" na r. Peso~anka i "Arabinovo" ili "Izdeglavje " na r. Sateska Za{tita na vodite vo Ohridskoto Ezero i slivot na r.Sateska Kratkoro~no 44 ELS, M@SPP, MZ[V Ureduvawe na koritata i rekonstrukcija na grade`nite objekti na poroite vo Prespanskiot region Za{tita na vodite vo Prespansko Ezero i vo slivot na Ezeroto Kratkoro~no 45 Vlada na RM, MZ[V, JP M[ Formirawe odgovorni tela vo op{tinite za za{tita od erozija i poroi ili involvirawe na problematikata vo sektorot za upravuvawe so rizici od prirodni nepogodi Zajaknuvawe na kapacitetite za borba so erozija i poroi Kratkoro~no 46 MZ[V, JP M[ Voveduvawe na multifuncionalno upravuvawe so {umite (soglasno strategijata za odr`liv razvoj na {umarstvoto vo RM) Podobruvawe na op{tokorisnite funkcii na {umite Kratkoro~no 47 MZ[V, MTV, M@SPP, ME, ELS Podgotovka na planovi za integralno odr`livo upravuvawe so slivnite podra~ja na vodotecite/akumulaciite Odr`livo upravuvawe so slivovite i namaluvawe na erozijata Kratkoro~no 48 MZ[V Izrabotka na metodologija za formirawe na za{titni zoni od erozija okolu akumulaciite Prodol`uvawe na vekot na postojnite i za~uvuvawe na prostori za izgradba na novi akumulacii Kratkoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 138 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija 49 MZ[V Voveduvawe na odr`livi zemjodelski praktiki preku edukacija i animirawe na zemjokorisnicite i sopstvenicite Zajaknuvawe na kapaciteti za borba i namaluvawe na erozijata Kratkoro~no Energetska infrastruktura 50 AD ESMEVN Makedonija Zamena na postojni trafoedinici so pogolemi Podobruvawe na kvalitet i sigurnost na ispora~ana el.energija Srednoro~no 51 AD MEPSO Izgradba na 400 KV vod kon Albanija i nova TS 400 KV Sozdavawe uslovi za razmena na el.energija so golemi mo}nosti vo pravec istokzapad Dolgoro~no 52 ME Izgradba na mali i mini hidroelektrani Zgolemuvawe na proizvodstvo na el.energija Srednoro~no Soobra}ajna infrastruktura 53 Vlada na RM, MTV, ME Izgradba na Panevropskite koridori VIII i X i delot XD, odnosno nivnite delnici koi{to minuvaat niz na{ata zemja vo site soobra}ajni granki (paten, `elezni~ki, vozdu{en, itn.) Podignuvawe na vkupniot razvoj na regionot i stepenot na negova integracija so evropskite regioni Srednoro~no 54 Vlada na RM, MTV, Evropska banka za obnova i razvoj Reforma vo oblasta na pati{tata, kako del od Studijata za razvivawe na srednoro~na strategija za patnata infrastruktura, koja se podgotvuva so poddr{ka na Evropskata banka za obnova i razvoj Definirawe na strate{ki merki i aktivnosti za osovremenuvawe i podignuvawe na kvalitetite i standardite na patnata mre`a Kratkoro~no 55 Vlada na RM, MTV Izgradba na pati{ta so po dve soobra}ajni lenti za sekoj pravec za onie delnici od Koridorot 8 ~ija izgradba, sé u{te ne e zapo~nata; Podgotovka na patnata infrastruktura za vklu~uvawe vo TEM mre`ata Srednoro~no 56 Vlada na RM, MTV Izgradba na infrastruktura na grani~niot premin ]afasan. Podobruvawe na prekugrani~nite vrski i komunikacii vo funkcija na vkupniot ekonomski razvoj na regionot Srednoro~no Komunikaciska infrastruktura 57 Makedonski Telekomunikacii Zgolemuvawe na koristewe na {irokopojasni uslugi Podobruvawe na performansite na mre`ata za prenos na pove}e podatoci so pogolema brzina Kratkoro~no 58 Mobilni operatori Izgradba na novi bazni stanici Zgolemena pokrienost na naselenieto i teritorijata na RM Srednoro~no 59 Makedonska Radiodifuzija Izgradba na radiodifuzni objekti Celosna pokrienost na teritorijata Srednoro~no 60 Makedonska Po{ta Izgradba na novi po{tenski edinici Podobra dostapnost do po{tenskata mre`a Srednoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 139 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija Industrija 61 ELS, ME Fizibiliti studija za izbor na lokacii za industriski zoni i povr{ini za pomali stopanski kompleksi Ramnomernost vo razvojot i razmestenosta na industriskite dejnosti vo Regionot Kratkoro~no Turizam 62 ME, ELS, M@SPP, Strategija za razvoj na turizmot vo regionot Definirawe na merki, politiki i instrumenti za razvoj na turizmot, vospostavuvawe balans pome|u za{titata i koristeweto na turisti~kiot prostor. Kratkoro~no 63 M@SPP, ME,ELS Studija za utvrduvawe na kapacitetot na prostorot Opredeluvawe na optimalniot kapacitet za turisti~ko opteretuvawe na prostorot za racionalno koristewe i za{tita Kratkoro~no 64 ME, ELS, M@SPP, MK,UZKN Fizibiliti studija za razvoj na ruralniot turizam nadvor od krajbre`niot pojas Valorizacija na turisti~kite potencijali na ruralnite podra~ja nadvor od krajbre`niot pojas Srednoro~no 65 ME,ELS, M@SPP,MTV Urbanisti~ko planirawe i ureduvawe na turisti~kite naselbi Pottiknuvawe na razvojot na turizmot Srednoro~no 66 ME, ELS, M@SPP Programa za razrabotka na vidovite rekreativni aktivnosti vo Regionot Razvoj na rekreativnite aktivnoti preku utvrduvawe na potreben prostor, objekti, rabotna sila, merki za za{tita, energetski potrebi i dr. Kratkoro~no Demografski razvoj 67 MTSP, MLS, ELS Programa na merki za nadminuvawe na demografskite barieri vo demografski depresivnite i visoko koncentriranite naseleni mesta vo Regionot soglasno Strategijata za demografski razvoj Utvrduvawe na demografskite barieri i predlagawe na merki za aktivirawe na lokalnoto naselenie vo nadminuvawe na problemite Dolgoro~no Urbanizacija 68 M@SPP, Resorni ministerstva na Republika Grcija i Albanija Trilateralen prostoren plan za Regionot Definirawe na planski nasoki i re{enija za koristewe, ureduvawe i za{tita na prostorot vrz osnova na metodolo{ki uskladen pristap na trilateralno nivo Srednoro~no 69 M@SPP, ELS Izrabotka na strate{ki Definirawe na planski Srednoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 140 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija planovi za prostoren razvoj na op{tinite vo regionot nasoki za razvoj na op{tinite vrz osnova na postavkite na prostorniot plan, a vo soglasnost so lokalnite celi i interesi za razvoj 70 ELS Izmena i dopolna na urbanisti~kite planovi Usoglasuvawe na postojnata planska dokumentacija so Zakonot za prostorno i urbanisti~ko planirawe (Sl. vesnik 51/05) i podzakonskite akti Kratkoro~no 71 ELS Izrabotka na novi urbanisti~ki planovi Povisok stepen na pokrienost na teritorijata na Regionot so planska dokumentacija, kako indikator za stepenot na urbanizacija. Obezbeduvawe na strate{ki instrumenti i nasoki za planska organizacija i ureduvawe na prostorot, povisok stepen na urban razvoj i spravuvawe so pojavata na nelegalna gradba. Srednoro~no 72 MTV, M@SPP, MLS, ELS Vospostavuvawe na sistem za monitoring na urbaniot razvoj Kontinuirano sledewe na stepenot na urban razvoj na op{tinite i regionot, kako osnova za pravilno kreirawe na razvojot Dolgoro~no 73 MLS, M@SPP, ELS, MK,UZKN Strategija za integralen razvoj na ruralnite naselbi vo regionot Poramnomeren razvoj na regionot, seopfaten i integralen razvoj na ruralnite naselbi Dolgoro~no 74 MTV,ELS Definirawe na mehanizmi za dosledno i obvrzno sproveduvawe na planskite nasoki od povisoko nivo niz soodvetna zakonska regulativa Sozdavawe uslovi za po~ituvawe na hierarhijata vo planiraweto i eliminirawe na mo`nostite za ignorirawe na planskite nasoki od povisoko nivo vo GUPovite i osobeno DUPovite Kratkoro~no Komunalna opremenost na naselbite Odveduvawe na otpadni vodi 75 ELS Tehnolo{ko kompletirawe na pre~istitelnata stanica vo Vev~ani so biolo{ki i Podobruvawe na kvalitetot na vodata za piewe Kratkoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 141 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija hemiski del 76 ELS, M@SPP Izgradba na pre~istitelni stanici vo site naseleni mesta, so zaokru`ena tehnolo{ka celina Za{tita na `ivotnata sredina Dolgoro~no Odveduvawe na otpad 77 M@SPP Izgradba na regionalni deponii Za{tita na `ivotnata sredina Kratkoro~no Osvetluvawe na naselbite 78 ELS Modernizacija na instalaciite za uli~no osvetluvawe i kompletno osvetluvawe na naselbite Podobruvawe na kvalitetot na `iveeweto Dolgoro~no Soobra}aj 79 ELS Asfaltirawe na postojnite i izgradba na novi sovremeni ulici vo naselbite Podobruvawe na kvalitetot na `iveeweto Dolgoro~no Domuvawe 80 MTV,ELS Strategija za domuvawe na regionot Definirawe na merki, politiki i instrumenti za razvoj na domuvaweto, vospostavuvawe balans pome|u potrebite na rezidentnoto i nerezidentno naselenie Srednoro~no 81 MTV Analiza na problemot so bespravnata izgradba Dobivawe na inputi za definirawe na kriteriumi za re{avawe na problemite i prevencija na pojavata na bespravna gradba na objekti Kratkoro~no 82 MTSP, MF, MTV, ELS Osnovawe na finansiski institucii i instrumenti za obezbeduvawe na uslovi za re{avawe na stanbenoto pra{awe, osobeno na socijalnite i ranlivi kategorii na gra|ani Sozdavawe na povolni i ednakvi uslovi za site gra|ani za obezbeduvawe so stanovi Srednoro~no Javni funkcii 83 MON, ELS Izgradba na novi sredno{kolski objekti Sproveduvawe na obvrskata od Zakonot za zadol`itelno sredno obrazovanie Kratkoro~no 84 ASM, MON Izgradba i rekonstrukcija na sportski objekti Pro{iruvawe na mre`ata na objekti i povr{ini vo ramkite na gradovite, naselenite mesta, stanbenite naselbi, ustanovite za dneven prestoj i u~ili{tata, soglasno optimalnite standardi od ovaa oblast Kratkoro~no Za{tita na prirodnoto nasledstvo, biolo{ka i predelska raznovidnost Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 142 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija 85 M@SPP Izrabotka na prostoren plan za nacionalen park Gali~ica Za{tita na biolo{kata i predelskata raznovidnost i za{tita na prirodnoto nasledstvo Kratkoro~no 86 M@SPP Izrabotka na prostoren plan za nacionalniot park Pelister Za{tita na biolo{kata i predelskata raznovidnost i za{tita na prirodnoto nasledstvo so primena na novite metodi i soznanija Kratkoro~no 87 M@SPP Izrabotka na planovi za upravuvawe so za{titenite podra~ja Naso~uvawe i kontrola na aktivnostite koi se odvivat vo za{titenite podra~ja Kratkoro~no 88 M@SPP Revalorizacija na za{titeni podra~ja i donesuvawe na akti za proglasuvawe (a`urirawe na postojnite) Za{tita na biolo{kata i predelskata raznovidnost i za{tita na prirodnoto nasledstvo Kratkoro~no 89 M@SPP, MTV Izrabotka na Studija za geolo{ko i geomorfolo{ko nasledstvo vo regionot Identifikacija i valorizacija na lokaliteti so geolo{ki i geomorfolo{ki oblici Kratkoro~en 90 M@SPP Izrabotka na Crvena lista i Crvena kniga na Florata i faunata na Republika Makedonija Za{tita na biolo{kata raznovidnost Kratkoro~no 91 M@SPP, ELS Revitalizacija na postojnite prirodni retkosti Za{tita na biolo{kata i predelskata raznovidnost i za{tita na prirodnoto nasledstvo Dolgoro~no 92 M@SPP, ELS, NVO Edukacija i podignuvawe na javnata svest za zna~eweto na prirodnoto nasledstvo Za{tita na biolo{kata i predelskata raznovidnost i za{tita na prirodnoto nasledstvo Dolgoro~no 93 M@SPP Formirawe na monitoring stanici za biolo{ka raznovidnost i vospostavuvawe na ekomre`a n za{titenite prirodni dobra Za{tita na biolo{kata i predelskata raznovidnost i za{tita na prirodnoto nasledstvo Kratkoro~no 94 M@SPP Formirawe na informativen sistem za za{tita na prirodata Monitoring i sozdavawe na banka na podatoci za za{titenite dobra Dolgoro~no 95 M@SPP Vospostavuvawe na ekolo{ka mre`a na podra~ja od poseben interes Utvrduvawe na me|unarodno zna~ajni ekolo{ki podra~ja vo regionot Kratkoro~no 96 M@SPP, MK Izrabotka na Studija za predelski tipovi Identifikacija, valorizacija i klasifikacija na Kratkoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 143 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija za{titeni predeli vo regionot 97 M@SPP Definirawe na zelena ili ekolo{ka mre`a vo regionot Utvrduvawe na predelite na prirodno nasledstvo, no i koridorite i drugite vidovi na predeli zaradi obezbeduvawe dolgotrajno funkcionirawe i ramnote`a na prirodna sredina Kratkoro~no Za{tita na `ivotnata sredina 98 M@SPP,ELS Zajaknuvawe na kapacitetot na mre`ata za monitoring na lokalno nivo Poddr`uvawe na kalibracionata laboratorija i odr`uvawe na centralniot softver za verifikacija na podatoci 2008-2010 99 M@SPP, MZ[V, ELS Zajaknuvawe na kapacitetot za podgotovka i implementacija na planovi za upravuvawe so re~nite slivovi na lokalno nivo Podobruvawe na integralnoto upravuvawe so re~nite slivovi 2008-2010 100 M@SPP, MZ[V, ELS Vospostavuvawe na tela za upravuvawe so podra~jata na slivovite na dvete ezera Institucionalizacija na Zakonot za vodi 2008-2009 101 ELS Podgotvuvawe na lokalni planovi i programi za upravuvawe so otpad Sproveduvawe na Zakonot za otpad i podobruvawe na tekovnata praksa 2008-2009 102 Industriski sektor Izgradba i rekonstrukcija na pre~istitelni stanici za pogolemite industriski kapaciteti Spre~uvawe i kontrola na zagaduvaweto 2009-2014 Za{tita na kulturno nasledstvo 103 Vlada na RM, MK, M@SPP, UZKN, NVO Izrabotka i implementacija na Nacionalna strategija za integrirana za{tita i koristewe na kulturnoto nasledstvo Sproveduvawe na Zakonot za za{tita na kulturno nasledstvo i usoglasuvawe so strategiite za za{tita i koristewe na zaedni~koto kulturno nasledstvo vo Evropa. Dolgoro~no 104 M@SPP, MK, UZKN, NVO Izrabotka i implementacija na Regionalna strategija za revitalizacija na nedvi`noto kulturno nasledstvo. Sozdavawe na trajni ekonomski i drugi op{testveni uslovi za opstojuvawe, o`ivuvawe i funkcionalno koristewe na visokata vrednost na nedvi`noto kulturno nasledstvo Srednoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 144 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija 105 MLS, MK, ELS, UZKN Animirawe na sopstvenicite na objekti i drugi kulturni dobra so arhitektonski ili ambientalni vrednosti, za permanentno odr`uvawe i za{tita. Kontinuirano odr`uvawe i za{tita na profanite objekti kako del od kulturnoto nasledstvo Dolgoro~no 106 MLS, ELS,NVO, MK,UZKN Zajaknuvawe na instrumenti za za{tita od spomeni~kata delikvencija. Spre~uvawe na rasproda`bata na kulturnoto nasledstvo, odnosno na identitetot. Srednoro~no 107 ELS, MLS, NVO, MK,UZKN Vospostavuvawe na Informativen sistem za kulturno nasledstvo so baza na relevantni podatoci za kulturnoto nasledstvo i negovata za{tita Dostapnost na brzi i to~ni informacii za efikasno povrzuvawe so specijalizirani i op{ti sistemi i mre`i na nacionalno i me|unarodno nivo Kratkoro~no 108 ELS, MLS, MK, UZKN Sproveduvawe akcii za senzibilizacija na javnosta za zna~eweto na za{titata na kulturnoto nasledstvo , osobeno edukacija na mladite. Za{tita na nasledstvoto preku permanentna edukacija na javnosta za zna~eweto na nasledstvoto Dolgoro~no 109 M@SPP, MK, UZKN Sozdavawe na mehanizmi i sistemi na integriran menaxment na kulturnoto nasledstvo kako del od regionalnata programi za kulturno i prirodno nasledstvo vo zemjite na JIE (Sovet na Evropa) Dinamizirawe na razvojot na integriranata za{tita na kulturnoto nasledstvo na me|unarodno nivo Dolgoro~no Informacionen sistem za prostorno planirawe vo Regionot 110 ELS Formirawe na informacioni centri za prostorot na nivo na op{tina Sozdavawe na registri za bazite na podatoci so nositeli na oddelni funkcii; vospostavuvawe efikasen servis za pravnite i fizi~ki lica; Kratkoro~no 111 DZGR, ELS A`uriraweto na katastarot na zemji{te (so nositelite na pravoto na sopstvenost i pravoto na koristewe); Formiraweto na zemji{ni registri (zemji{te vo sloboden promet, otkup na zemji{te vrz osnova itn) zaradi sproveduvawe na politika na planiran razvoj i optimalno koristewe na zemji{teto; Srednoro~no 112 ELS Oformuvawe, odnosno a`urirawe na katastarot na podzemni i nadzemni infrastrukturni sistemi i instalacii, formiraweto na posebni katastri za podra~jata zagrozeni nepogodi Izrabotka na planovi za spravuvawe so site vidovi hazardi, namaluvawe na rizicite i vospostavuvawe na re`im za nepre~eno odvivawe na aktivnostite na Srednoro~no Prostoren plan na Ohridsko - prespanskiot region 2005 2020 Agencija za planirawe na prostorot 145 Br. Nositel Ime na proektot Cel na proektot Period na realizacija naselenieto i instituciite 113 ELS, privatni kompanii, zdru`enija pottiknuvawe na WEB servisi Web portal za raspolo`ivi uslugi na subjektite vo op{tinata Kratkoro~no M@SPP - Ministerstvo za `ivotna sredina i prostorno planirawe; ME - Ministerstvo za ekonomija; MZ[V - Ministerstvo za zemjodelstvo, {umarstvo i vodostopanstvo; MLS - Ministerstvo za lokalna samouprava; MTS - Ministerstvo za trud i socijalna politika; MTV - Ministerstvo za transport i vrski; MK - Ministerstvo za kultura; UZKN - Uprava za za{tita na kulturno-istoriskototo nasledstvo UHMR - Uprava za hidrometeorolo{ki raboti ELS - Edinici na lokalna samouprava DZGR - Dr`aven zavod za geodetski raboti JPM[ - Javno pretprijatie "Makedonski {umi" ASM - Agencija za sport i mladi NVO - Nevladini organizacii KARTOGRAFSKI PRILOZI: 1. Polo`ba na regionot vo Republika Makedonija i negova povrzanost so opkru`uvaweto 2. Teritorijalna organizacija na regionot 3. Prostori za stopanska namena 4. [umi po forma na odgleduvawe 5. Vodostopanska infrastruktura 6. Erozija 7. Geolo{ka karta i rudno bogatstvo 8. Energetska infrastruktura 9. Komunikaciska infrastruktura 10. Vkupno naselenie 2002 - 2020 11. Sistem na naselbi i javni funkcii 12. Doma}instva i stanovi 1994, 2002, 2020 13. Soobra}ajna mre`a 14. Turisti~ki lokaliteti 15. Upravuvawe so `ivotnata sredina 16. Kategorizacija na prirodnoto nasledstvo 17. Kulturno-istoriskoto nasledstvo 18. Potencijal na prirodnite hazardi 19. Koristewe na zemji{teto 20. Sistem na naselbi i soobra}ajna mre`a 21. Vodostopanska i energetska infrastruktura 22. Reonizacija i kategorizacija na prostorot za za{tita #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y#Y #Y #Y #Y #Y #Y#Y #Y #Y #Y #Y #Y #Y Ara~inovo Bosilovo Gevgelija [tip Strumica Radovi{ Berovo Vinica Del~evo Kavadarci Bogdanci Negotino Sveti Nikole Peh~evo Demir Kapija Valandovo M.Kamenica Tetovo Vrap~i{te Bogoviwe Brvenica @elino JegunovceTearce Gostivar Rostu{a Debar Centar @upa Ki~evo Zajas Oslomej Plasnica Vrane{tica Drugovo Vev~ani Struga Bel~i{ta Ohrid Resen Demir Hisar Kru{evo Bitola Mogila Novaci Krivoga{tani Dolneni Prilep Makedonski Brod ^a{ka Zelenikovo Studeni~ani Sopi{te Ilinden Petrovec ^u~er Sandevo Lipkovo Kumanovo Staro Nagori~ane Rankovce Kratovo Probi{tip Kriva Palanka Lozovo Veles Karbinci Oble{evo Ko~ani Zrnovci Gradsko Rosoman Kon~e Star Dojran Vasilevo Novo Selo Lepenec Va rd ar Crni Drim Crn a Re ka Vardar Vardar Bregalnica Crna Reka Tr es ka Radika Debarsko Ezero Mavrovsko Ezero Ez. Stre`evo Tikve{ko Ezero Ez. Mladost Lipkovsko Ez. Ez. Gla`wa Ez. Mantovo Strumi~ko Ez. Berovsko Ez. Ez. Turija Kalimansko Ezero Ez. Kozjak Ez. Lisi~e Ez. Mavrovica Ez. Slatino Ez. Globo~ica Ez. Suvodol Prilepsko Ezero Ez. Gradec Paqursko Ez. Ez. Kozjak O h r i d s k o E z e r o P r e s p a n s k o E z e r o D o jr an sk o E z e r o Ez. Matka Ez. Pisica Skopje P I J A N E C M A R I O V O D E B A R C A Dervenska Klisura D e m i r K a p i j a T I K V E [ T ao r s k a K l i s u r a P O L O G S K O P S K O P O L E @ E G L I G O V O S L A V I [ T E K O ^ A N S K O P O L E S T R U M I ^ K O P O L E P R I L E P S K O P O L E B I T O L S K O P O L E P E L A G O N I J A RES EN SK O P OL E OHR ID SK O P OL E ST R U [ K O P O L E D R I M K O L M AL ES IJ A @ U P A P O R E ^ J E O V ^ E P O L E M A L E [ E V O B I L I N O GERMAN P L A V U [ G A L I ^ I C A J A B L A N I C A K O @ U F B E L A S I C A M A L E [ E V S K I P L . P L A ^ K O V I C A GO LA K O S O G O V S K I P L . SK OPSK A CRNA GORA K O R A B D E [ A T STOGOVO K A R A O R M A N V L A I N A P L . @ ED EN KARAXICA D A UT I C A B U [ E V A P L . ILINSKA PL. PLAKENSKA PL. BIGLA O G R A @ D E N GRADE[KA PL. S M R D E [ S E R T A S E L E ^ K A P L . K O Z J A K GR A D I[ TA NS KA P L . K O Z J A K B I S T R A [ A R P L A N I N A D O B R A V O D A B A B A P L . N I X E D R E N B A B U N A G O L E [ N I C AJ A K U P I C A O S O J S U V A G O R A R. A l b a n i j a R . S r b i j a R. B u g a r i j a R. G r c i j a RAZMER 1 : 700.000 20 0 20 40 Km N EW S PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT 2005 - 2020 arh.br.:A2110801 POLO@BA NA REGIONOT VO REPUBLIKA MAKEDONIJA I NEGOVATA POVRZANOST SO OPKRU@UVAWETO ezero reka sedi{te na urbana op{tinaPrilep sedi{te na ruralna op{tinaVev~ani#Y dr`avna granica grad `elezni~ka pruga Soobra}ajna mre`a avtopat magistralen pat regionalen pat granica na regionot LEGENDA: sektor: R . K o s o v o #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e Sveta @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino Birino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok NorovoBelica KozicaElevci Judovo Livada Ka`ani Virovo Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ariEzerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Bre{taniOsolnica Koro{i{ta Novo Selo Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta O h r i d s k o E z e r o P r e s p a n s k o E z e r o D E B A R C A R E SE NS KO P O LE OH RI DS KO P O LE S T R U [ K O P O L E D R I M K O L M A L E S I J A @ U P A G A L I ^ I C A J A B L A N I C A S T O GO V O K A R A O R M A N B U [ E V A P L . I L INSKA P L . P L A K EN S K A P L . B I G L A B A B A P L Stre`evoOhrid Struga Kru{evo Resen ez. Globo~ica R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i o. Golem Grad Demir Hisar Sektor: Legenda: granica na opfat granica na op{tina katastarska granica 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Teritorijalna organizacija na regionot S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km Karta: A2110802 reka ezero, akumulacija Soobra}aj magistralen pat regionalen pat `elezni~ka pruga granica na opfat granica na op{tina urban opfat-proekcija naseleno mesto#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y %[ %[ %[ %[ %[ %[ %[ %[ %[ %[ %[%[ ÿ ÿ %[ Ê Ê ã % % % % ³ ³ ³ ³ #Y #Y #Y Ñ Ñ Ñ $ $ $ $ $ $ Ñ Ñ ³ ³ $ $ $ $ % #Y Ñ Ñ Ñ $ Ñ Ñ ³ ³ [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e Sveta @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino Birino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok NorovoBelica KozicaElevci Borino Judovo Popoec Livada Ka`ani Virovo Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ari Brusnik Ezerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Aldanci Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik Milo{evo @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Drago`ani Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Bre{taniOsolnica Koro{i{ta Novo Selo Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta O h r i d s k o E z e r o P r e s p a n s k o E z e r o D E B A R C A R E SE NS KO P O LE OH RI DS KO P O LE S T R U [ K O P O L E D R I M K O L M A L E S I J A @ U P A 1998 G A L I ^ I C A J A B L A N I C A S TO GO V O K A R A O R M A N B U [ E V A P L . I L INSKA P L . P L A K E N S KA P L . B I G L A B A B A P L Stre`evoOhrid Struga Kru{evo Resen ez. Globo~ica R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i o. Golem Grad Demir Hisar Stopanski dejnosti Sektor: Legenda: MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Prostori za stopanska namena S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km %[ povr{ina za stopanskanamena Oski na razvoj severna ju`na Karta: A2110803 Sektor: ÿ hidroelektrani ã proiz. na elektri~ni ma{ini i aparati é proiz. na grade`ni materijali Ê proiz. na hartija i grafi~ka industrija %[ proiz. na proizvodi od ko`a i guma ð proiz. na soobra}ajni sredstva % drvoprerabotuva~ka industrija #Y hemiska industrija industrija na nemetali ³ metaloprerabotuva~ka industrija $ prehrambena industrija Ñ tekstilna industrija tutunska industrija industriski dejnosti 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y #S#S #S #S #S $T Demir Hisar o. Golem Grad V e v ~ a n i D e b a r c a S t r u g a O h r i d R e s e n ez. Globo~ica Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B A B A P L B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . B U [ E V A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O LE R E SE N S KO P O LE D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vev~ani Vrane{tica G.Sredore~ie D.Sredore~ie Slatinski ^iflik D.Lako~erej Piskup{tina Novo Selo Koro{i{ta Osolnica Svini{te G.Bela Crkva D.Bela Crkva G.Lako~erej Staro Zmirnovo Dolno Divjaci Gorno Divjaci Dolno Kowsko Gorno Kru{je Golemo Crsko Golemo Ilino Ta{maruni{ta G.Tate{i D.Tate{i D.Belica Gorno Dupeni Dolno Perovo Dolno Dupeni G.Belica Crvena Voda Malo Crsko Pusta Reka Izdeglavje Prisovjani Mislode`da Malo Ilino EdinakovciKlime{tani Trebeni{ta Bratin Dol Carev Dvor Globo~ica Volkoderi Jakrenovo Prostrawe Rakitnica Jablanica Novo Selo Novo Selo Sopotnica Grko Pole Labuni{ta Sloe{tica Delogo`di Dobovjani Draslajca Kutretino Misle{evo Radoli{ta Leva RekaSkrebatno Gabalavci Mali Vlaj Drago`ani Velestovo Malovi{te Pokrvenik Podmo~ani Kurbinovo Qubani{ta Zagra~ani Suvo Grlo Belu{inoSviwi{te Mramorec R'`anovo Arbinovo Velmevci OstrilciOzdoleni RastojcaPeso~ani @eleznec Milo{evo Bazernik Pribilci Podgorci Sladuevo KuraticaMe{ei{ta Vrani{te Svini{taMoroi{ta Livoi{ta Zagori~e Lopatica Frangovo Stre`evoVelgo{ti Sekirani Jankovec Sopotsko Magarevo Prequbje [urlenci Slivnica Braj~ino Ni`epole Strugovo Barakovo Oblakovo Dolenci Mrenoga Izbi{ta Leskoec Nakolec Vele{ta Br`dani Kladnik Vrbjani SlivovoGodivje Arilevo Burinec Aldanci Slatino Brezovo Lakaica Bogojci Bre`ani Grai{te Suvodol Orovnik Podmole Obednik CrnovecKali{ta Leskoec MetimirKriveni Zlatari PetrinoRado`da Dolenci[ipokno Stipona Lagadin Ezerani Brusnik Grn~ari Pe{tani Asamati Ote{evo Trpejca [trbovo Qubojno Laktiwe Gorenci Openica Smilevo Leskovo Vardino Ko~i{te Koxaxik Xepi{te Oti{ani Virovo Ka`ani Livada Judovo Borino Elevci Kozica Belica Norovo Drenok Modri~ Lukovo Zba`di Nerezi Bezovo So{ani Birino BabinoBr~evo VelmejBoroec Zlesti Le{ani Sirula Oktisi Bixevo Lo`ani CerovoRe~ica Boi{te \avoto Kozjak RotinoCapari Kowsko Drmeni Dihovo El{ani Pretor Trnovo Volino Rasino Vapila Arvati Kowsko Slep~e Dolga{ Radovo Ilino Toska Xepin Stewe Novak Selce Selci Za{le Botun @ur~e Sveta Bel~e Pla}e Utovo Kosel Orman Ramne Bolno Srpci Lavci Rajca Turje Vi{ni Zavoj Krani Lokov Ramna Gope{ Evla Poum Lera Evla @van Cer [um 15 121-2 132 131 121-1 156 158 129 155 119 130 118 117 60 120 Sektor: Legenda: granica na opfat granica na op{tina MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT [umi po forma na odgleduvawe S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km Karta: A2110804 {umska kultura nad 50 ha #S {umska kultura do 50 ha $T rasadnik nacionalen park priroden rezervat niska {uma povr{ina za po{umuvawe visoka {uma 119 granica i broj na [SE Koristewe na prirodni resursi 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGIONPROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #Y $T$T $T $T $T $T $T $T $T $T$T $T $Z $Z $Z $Z $Z $Z $Z $Z$Z $Z % % % % % % %U %U Demir Hisar o. Golem Grad ez. Globo~ica Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B A B A P L B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . B U [ E V A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A Babin Srt St. Musica Liska Stalev Kam. Golem Kam. PelisterBugarska ^. Magaro 2241 2268 1788 1908 1998 1656 2600 1801 2254 @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O LE R E SE NS KO P O LE D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vev~ani Vrane{tica G.Sredore~ie D.Sredore~ie Slatinski ^iflik D.Lako~erej Piskup{tina Ivan~i{ta Novo Selo Koro{i{ta Osolnica Bre{tani Svini{te G.Bela Crkva D.Bela Crkva G.Lako~erej Staro Zmirnovo Dolno Divjaci Gorno Divjaci Dolno Kowsko Gorno Kru{je Golemo Crsko Golemo Ilino Ta{maruni{ta G.Tate{i D.Tate{i D.Belica Gorno Dupeni Dolno Perovo Dolno Dupeni G.Belica Crvena Voda Malo Crsko Pusta Reka Izdeglavje Prisovjani Mislode`da Malo Ilino EdinakovciKlime{tani Trebeni{ta Bratin Dol Carev Dvor Globo~ica Volkoderi Karbunica Jakrenovo Prostrawe Rakitnica Jablanica Novo Selo Novo Selo Sopotnica Grko Pole Labuni{ta Sloe{tica Delogo`di Dobovjani Draslajca Kutretino Misle{evo Radoli{ta Leva RekaSkrebatno Gabalavci Mali Vlaj Drago`ani Velestovo Malovi{te Pokrvenik Podmo~ani Kurbinovo Qubani{ta Zagra~ani Suvo Grlo @itineni Lisi~ani Belu{inoSviwi{te Mramorec R'`anovo Arbinovo Velmevci OstrilciOzdoleni RastojcaPeso~ani @eleznec Milo{evo Bazernik Pribilci Podgorci Sladuevo KuraticaMe{ei{ta Vrani{te Svini{taMoroi{ta Livoi{ta Zagori~e Lopatica Frangovo Stre`evoVelgo{ti Sekirani Jankovec Sopotsko Magarevo Prequbje [urlenci Slivnica Braj~ino Ni`epole Strugovo Barakovo Pralenik Preglovo Oblakovo Dolenci Mrenoga Izbi{ta Leskoec Nakolec Vele{ta StaroecVidraniMalkoec Sa`devo Br`dani Kladnik Vrbjani SlivovoGodivje Arilevo Burinec Aldanci Slatino Brezovo Lakaica Bogojci Bre`ani Grai{te Suvodol Orovnik Podmole Obednik CrnovecKali{ta Leskoec MetimirKriveni Zlatari PetrinoRado`da Dolenci[ipokno Stipona Lagadin Ezerani Brusnik Grn~ari Pe{tani Asamati Ote{evo Trpejca [trbovo Qubojno Laktiwe Gorenci Openica Smilevo Leskovo Vardino Ko~i{te Koxaxik Xepi{te Oti{ani Ko~i{ta Virovo Ka`ani Livada Popoec Ehloec Ati{ta Judovo Borino Elevci Kozica Belica Norovo Drenok Modri~ Lukovo Zba`di Nerezi Bezovo So{ani Birino BabinoBr~evo VelmejBoroec Zlesti Le{ani Sirula Oktisi Bixevo Lo`ani CerovoRe~ica Boi{te \avoto Kozjak RotinoCapari Kowsko Drmeni Dihovo El{ani Pretor Trnovo Volino Rasino Vapila Arvati Kowsko Slep~e Dolga{ Radovo Ilino Toska Xepin Stewe Novak Selce Selci Za{le Botun @ur~e Sveta Bel~e Pla}e Utovo Kosel Orman Ramne Bolno Srpci Lavci Rajca Turje Vi{ni Zavoj Krani Lokov Ramna Gope{ Evla Poum Lera Evla @van Cer [um Izdeglavje Vapila Leva Reka Bu~in Cer Prespa Ohridsko-Stru{ko 2254 1801 2600 1656 1908 1788 2268 2241 Magaro Bugarska ^. Pelister Golem Kam. Stalev Kam. Liska St. Musica Babin Srt Vodostopanska infrastruktura AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE Legenda: Sektor: Infrastruktura Km1510505 R 1:250 000 S IZ J prirodno ezero reka op{tinska granica granica na opfat vodostopansko podra~je akumulacija - sostojba akumulacija - proekcija brana navodnuvana povr{ina navodnuvana povr{ina-2020 navodnuvana povr{ina po 2020 Soobra}ajna mre`a magistralen pat avtopat regionalen pat `eleznica sost. proek. kanalizacionen sistem - proekcija kanalizacionen sistem - sostojba vodovoden sistem - proekcija vodovoden sistem - sostojba $T izvori{te % pre~istitelna stanica - proekcija pre~istitelna stanica - sostojba%Ustaro korito - r. Sateska Karta A2110805 odvodnuvana povr{ina-2020 odvodnuvana povr{ina 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION #Y #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S $Z $Z $Z $Z $Z $Z $Z$Z $Z #Y#Y #Y #Y#Y #Y #Y %U é #Y $T #Y #Y #Y #Y #Y #Y#Y #Y %U #Y#Y 2254 1801 2600 1656 1908 1788 2268 2241 Magaro Bugarska ^. Pelister Golem Kam. Crn Kamen Liska St. Musica Babin Srt Demir Hisar o. Golem Grad V e v ~ a n i D e b a r c a S t r u g a O h r i d R e s e n ez. Globo~ica Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B A B A P L B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . B U [ E V A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O LE R E SE N S KO P O LE D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vev~ani Vrane{tica G.Sredore~ie D.Sredore~ie Slatinski ^iflik D.Lako~erej Piskup{tina Novo Selo Koro{i{ta Osolnica Bre{tani Svini{te G.Bela Crkva D.Bela Crkva G.Lako~erej Staro Zmirnovo Dolno Divjaci Gorno Divjaci Dolno Kowsko Gorno Kru{je Golemo Crsko Golemo Ilino Ta{maruni{ta G.Tate{i D.Tate{i D.Belica Gorno Dupeni Dolno Perovo Dolno Dupeni G.Belica Crvena Voda Malo Crsko Pusta Reka Izdeglavje Prisovjani Mislode`da Malo Ilino EdinakovciKlime{tani Trebeni{ta Bratin Dol Carev Dvor Globo~ica Volkoderi Jakrenovo Prostrawe Rakitnica Jablanica Novo Selo Novo Selo Sopotnica Grko Pole Labuni{ta Sloe{tica Delogo`di Dobovjani Draslajca Kutretino Misle{evo Radoli{ta Leva RekaSkrebatno Gabalavci Mali Vlaj Drago`ani Velestovo Malovi{te Pokrvenik Podmo~ani Kurbinovo Qubani{ta Zagra~ani Suvo Grlo Belu{inoSviwi{te Mramorec R'`anovo Arbinovo Velmevci OstrilciOzdoleni RastojcaPeso~ani @eleznec Bazernik Pribilci Podgorci Sladuevo KuraticaMe{ei{ta Vrani{te Svini{taMoroi{ta Livoi{ta Zagori~e Lopatica Frangovo Stre`evoVelgo{ti Sekirani Jankovec Sopotsko Magarevo Prequbje [urlenci Slivnica Braj~ino Ni`epole Strugovo Barakovo Oblakovo Dolenci Mrenoga Izbi{ta Leskoec Nakolec Vele{ta Br`dani Kladnik Vrbjani SlivovoGodivje Arilevo Burinec Slatino Brezovo Lakaica Bogojci Bre`ani Grai{te Suvodol Orovnik Podmole Obednik CrnovecKali{ta Leskoec MetimirKriveni Zlatari PetrinoRado`da Dolenci[ipokno Stipona Lagadin Ezerani Grn~ari Pe{tani Asamati Ote{evo Trpejca [trbovo Qubojno Laktiwe Gorenci Openica Smilevo Leskovo Vardino Ko~i{te Koxaxik Xepi{te Oti{ani Virovo Ka`ani Livada Judovo Borino Elevci Kozica Belica Norovo Drenok Modri~ Lukovo Zba`di Nerezi Bezovo So{ani Birino BabinoBr~evo VelmejBoroec Zlesti Le{ani Sirula Oktisi Bixevo Lo`ani CerovoRe~ica Boi{te \avoto Kozjak RotinoCapari Kowsko Drmeni Dihovo El{ani Pretor Trnovo Volino Rasino Vapila Arvati Kowsko Slep~e Dolga{ Radovo Ilino Toska Xepin Stewe Novak Selce Selci Za{le Botun @ur~e Sveta Bel~e Pla}e Utovo Kosel Orman Ramne Bolno Srpci Lavci Rajca Turje Vi{ni Zavoj Krani Lokov Ramna Gope{ Evla Poum Lera Evla @van Cer [um Koristewe na prirodnite resursi Sektor: Legenda: MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Geolo{ka karta i rudno bogatstvo S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km #Y #Y #Y %U pojava na olovo-cink (Pb-Zn) pojava na `elezo (Fe) pojava na bakar (Cu) nao|ali{te na jaglen (J) é $T glini{te rudnik na travertin kamenolom pojava na treset Karta A2110807 adameliti i alkalni graniti aluvium amfibolski i biotitski granodioriti deluvium-proluvium dijabazi epidot-hloritski i amfibolski {krilci filiti, metapesocnici i konglomerati filiti~ni {krilci gabrovi metapeso`nici i metakonglomerati metapeso~nici, kvarciti i kvarcnosericitski {krilci morenski i fluvioglacijalni tvorevini peso~nici,glinci i kongloamerati plo~esti varovnici so rozna~i, glinci, masivni varovnici i dr. rioliti serpentinit sieniti i granosienitimetamorfisani varovnici i mermeri glinci, glinoviti varovnici i peso~nici graniti hloritski i hloritsko-kvarcni {krilci konglomerati kvarc-sericit-biotit-grafiti~ni {krilci kvarciti kvarcmonconit laporoviti glini, pesoci i ~akali metamorfisani rioliti 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³#³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³#³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ %[ %[ Ü Ü Ü Ü Ü Ü Ü % Ü % % % % % Vrane{tica Kru{evo S t r u g a o. Golem Grad 110/10 kV 40 MVA TS Ohrid-3 Rudnik za jaglen Lavci Rudnik za jaglen Drimkol Lignit 35/10 kV 16 MVA TS Labuni{te 35/10 kV 16 MVA TS Suvo Pole 35/10 kV 2 MVA TS Lukovo 35/10 kV 35/10 kV 8 MVA TS Kosel 35/10 kV 4 MVA TS Me{ei{ta 35/10 kV 16 MVA TS Gradska 35/10 kV 16 MVA TS Leskojca 110/10 kV 40 MVA TS Ohrid-2 110/20/10 kV 40 MVA TS Resen 110/35/10 kV 40 MVA TS Ohrid-1 110/35/20/10 kV 80 MVA TS Struga 8 MVA TS Gradi{te HEC Peso~ani HEC Globo~ica Demir Hisar o. Golem Grad V e v ~ a n i D e b a r c a S t r u g a O h r i d R e s e n ez. Globo~ica Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O LE R E SE N S KO P O LE D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vrane{tica B U [ E V A P L . Vev~ani Infrastruktura Sektor: Legenda: granica na opfat Soobra}ajna mre`a magistralen pat avtopat regionalen pat `eleznica MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Energetska infrastruktura S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km hidroelektrana %[ %[ % 110 kVtrafostanicaÜ % 35 kVtrafostanica dalnovod 110 kV 35 kVdalnovod rudnik vo eksploatacija rudnik za eksploatacija #³ % naftovod AMBO-predlog koridor dalnovod 110 kV -proekcija dalnovod 400 kV -predlog koridor gasovoden sistem-predlog koridor mo`na mala hidroelektrana trafostanica 110 kV-proekcija Karta: A2110808 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION ^ ^̀ ` `^ ^ #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S$ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $$ $ $ $ $ $ $ %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U %U é é é é é é é · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · ·· ·· · · ···· · · · ·· · · ß ß ß ß ß ß ß ß ß ß ß ß ß ß ßß ß ß ß ß ß ß ß ß ß ßß ß ß ß ß ß ß ß Demir Hisar o. Golem Grad V e v ~ a n i D e b a r c a S t r u g a O h r i d R e s e n ez. Globo~ica Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B A B A P L B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . B U [ E V A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O LE R E SE NS KO P O LE D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vev~ani Vrane{tica G.Sredore~ie D.Sredore~ie Slatinski ^iflik D.Lako~erej Piskup{tina Novo Selo Koro{i{ta Osolnica Bre{tani Svini{te G.Bela Crkva D.Bela Crkva G.Lako~erej Staro Zmirnovo Dolno Divjaci Gorno Divjaci Dolno Kowsko Gorno Kru{je Golemo Crsko Golemo Ilino Ta{maruni{ta G.Tate{i D.Tate{i D.Belica Gorno Dupeni Dolno Perovo Dolno Dupeni G.Belica Crvena Voda Malo Crsko Pusta Reka Izdeglavje Prisovjani Mislode`da Malo Ilino EdinakovciKlime{tani Trebeni{ta Bratin Dol Carev Dvor Globo~ica Volkoderi Karbunica Jakrenovo Prostrawe Rakitnica Jablanica Novo Selo Novo Selo Sopotnica Grko Pole Labuni{ta Sloe{tica Delogo`di Dobovjani Draslajca Kutretino Misle{evo Radoli{ta Leva RekaSkrebatno Gabalavci Mali Vlaj Drago`ani Velestovo Malovi{te Pokrvenik Podmo~ani Kurbinovo Qubani{ta Zagra~ani Suvo Grlo Belu{inoSviwi{te Mramorec R'`anovo Arbinovo Velmevci OstrilciOzdoleni RastojcaPeso~ani @eleznec Milo{evo Bazernik Pribilci Podgorci Sladuevo KuraticaMe{ei{ta Vrani{te Svini{taMoroi{ta Livoi{ta Zagori~e Lopatica Frangovo Stre`evoVelgo{ti Sekirani Jankovec Sopotsko Magarevo Prequbje [urlenci Slivnica Braj~ino Ni`epole Strugovo Barakovo Pralenik Preglovo Oblakovo Dolenci Mrenoga Izbi{ta Leskoec Nakolec Vele{ta Malkoec Sa`devo Br`dani Kladnik Vrbjani SlivovoGodivje Arilevo Burinec Aldanci Slatino Brezovo Lakaica Bogojci Bre`ani Grai{te Suvodol Orovnik Podmole Obednik CrnovecKali{ta Leskoec MetimirKriveni Zlatari PetrinoRado`da Dolenci[ipokno Stipona Lagadin Ezerani Brusnik Grn~ari Pe{tani Asamati Ote{evo Trpejca [trbovo Qubojno Laktiwe Gorenci Openica Smilevo Leskovo Vardino Ko~i{te Koxaxik Xepi{te Oti{ani Ko~i{ta Virovo Ka`ani Livada Popoec Ehloec Ati{ta Judovo Borino Elevci Kozica Belica Norovo Drenok Modri~ Lukovo Zba`di Nerezi Bezovo So{ani Birino BabinoBr~evo VelmejBoroec Zlesti Le{ani Sirula Oktisi Bixevo Lo`ani CerovoRe~ica Boi{te \avoto Kozjak RotinoCapari Kowsko Drmeni Dihovo El{ani Pretor Trnovo Volino Rasino Vapila Arvati Kowsko Slep~e Dolga{ Radovo Ilino Toska Xepin Stewe Novak Selce Selci Za{le Botun @ur~e Sveta Bel~e Pla}e Utovo Kosel Orman Ramne Bolno Srpci Lavci Rajca Turje Vi{ni Zavoj Krani Lokov Ramna Gope{ Evla Poum Lera Evla @van Cer [um Infrastruktura Sektor: Legenda: PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Komunikaciska infrastruktura S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km telefonska centrala po{tenska edinica %U %U é · ß bazna stanica - sostojba po{tenska edinica-proekcija ` ^ $$ radio difuzen objekt MRD radio difuzen objekt MRD -proekcija telefonski kabel telefonski kabel-proekcija komercijalen radio difuzer komercijalen TV difuzer Karta A2110809 granica na op{tina granica na opfat Soobra}ajna mre`a magistralen pat avtopat regionalen pat `eleznica sost. proek. 2005-2020 bazna stanica - proekcija #Y #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S#S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S#S #S #S#S#S#S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e Sveta @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino Birino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok NorovoBelica KozicaElevci Borino Judovo Popoec Livada Ka`ani Virovo Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ari Brusnik Ezerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Aldanci Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Sa`devo Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik Milo{evo @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Drago`ani Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Bre{taniOsolnica Koro{i{ta Novo Selo Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta O h r i d s k o E z e r o P r e s p a n s k o E z e r o D E B A R C A R E SE NS KO P O LE OH RI DS KO P O LE S T R U [ K O P O L E D R I M K O L M A L E S I J A @ U P A 1998 G A L I ^ I C A J A B L A N I C A S TO GO V O K A R A O R M A N B U [ E V A P L . I L I NSKA P L . P L A K E N S K A PL . B I G L A B A B A P L Ohrid Struga Kru{evo Resen o. Golem Grad V e v ~ a n i D e b a r c a S t r u g a O h r i d R e s e n Demir Hisar Naselenie i organizacija na naselbite i dejnostite Sektor: Legenda: MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Vkupno naselenie 2002 - 2020 S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km Op{tini spored brojot na `iteli 1 - 2500 2501 - 6000 6001 - 17000 17001 - 60000 60001 - 70000 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION 2005-2020 Karta A2110810 #S 0 - 20 #S 20 - 50 #S 50 - 100 #S 100 - 150 #S 150 - 250 #S 250 - 350 #S 350 - 650 #S 650 - 1100 #S 1100 - 1800 #S 1800 - 3500 #S 3500 - 8800 #S 8800 - 17000 #S 17000 - 42100 GOLEMINSKA KLASIFIKACIJA - (broj na `iteli) #S naselba so registriranporast na naselenie naselba so registrirano namaluvawe na naselenie#S #S naselba bez promenana naselenie DVI@EWE NA NASELENIE 1994 - 2002 # #Y ruralen op{tinski centar #¡ # centar na mezoregion so specifi~ni funkcii # centar na prostorno funkcionalna edinica centar na mikroregion #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y #Y#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #Y #Y # # # # # ¡#O h r i d s k o E z e r o P r e s p a n s k o E z e r o [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e Sveta @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino Birino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok NorovoBelica KozicaElevci Borino Judovo Ati{taEhloec Popoec Ka`ani Virovo Ko~i{ta Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ariEzerani Lagadin Stipona Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Sa`devo Malkoec Vidrani Staroec Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo PreglovoPralenik Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Lisi~ani@itineni Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Drago`ani Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Karbunica Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Bre{taniOsolnica Koro{i{ta Novo Selo Ivan~i{ta Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie 1998 B A B A P L . Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta Ohrid Struga Kru{evo Resen R e s e n S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i D E B A R C A RE S EN SK O P O LE S T R U [ K O P O L E D R I M K O L M A L E S I J A G A L I ^ I C A J A B L A N I C A S T O G O V O K A R A O R M A N I L I N S K A P L . P L A K E N S K A P L . B I G L A OH RI DS KO P O LE B U [ E V A P L . @ U P A Demir Hisar O h r i d J [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e Sveta @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino Birino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok NorovoBelica KozicaElevci Borino Judovo Ati{taEhloec Popoec Livada Ka`ani Virovo Ko~i{ta Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ariEzerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Sa`devo Malkoec Vidrani Staroec Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo PreglovoPralenik Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Lisi~ani@itineni Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Drago`ani Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Karbunica Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Bre{taniOsolnica Koro{i{ta Novo Selo Ivan~i{ta Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie 1998 B A B A P L . # ¿ ð Õ © J & ñ Ñ § Q ' © # ¿ © J &Ñ § Q ' © # J Ñ Q #Ñ ' 10 2 # ¿ ð Õ © J & ñ Ñ § Q ' © Sistem na naselbi i javni funkcii AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION 2005-2020 Legenda: Sektor: Naselenie i organizacija na naselbite i dejnostite op{tinska granica granica na opfat me|usebni vrski vo sistemot na centri 2 prostorno funkcionalni edinici primarna zdravstvena za{tita sekundarna zdravstvena za{tita Zdravstvo Ì Õ ® u # Obrazovanie visoko osnovno sredno dom na kultura biblioteka muzej Kultura & © ñ J drugi kulturni manifestacii Km1510505 R 1:250 000 S IZ J Karta A2110811 dom detska gradinka Socijalna za{tita §© objekt na fizi~ko vospituvawe vo vospitno obrazovna ustanova objekt za sport i rekreacija Fizi~ka kultura ' H granica na op{tina granica na opfat #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #Y # # # # # Demir Hisar o. Golem Grad V e v ~ a n i D e b a r c a S t r u g a O h r i d R e s e n Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B A B A P L B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . B U [ E V A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O LE R E SE N S KO P O LE D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vev~ani Vrane{tica G.Sredore~ie D.Sredore~ie D.Lako~erej Piskup{tina Novo Selo Koro{i{ta Osolnica Bre{tani Svini{te G.Bela Crkva D.Bela Crkva G.Lako~erej Staro Zmirnovo Dolno Divjaci Gorno Divjaci Dolno Kowsko Gorno Kru{je Golemo Crsko Golemo Ilino Ta{maruni{ta G.Tate{i D.Tate{i D.Belica Gorno Dupeni Dolno Perovo Dolno Dupeni G.Belica Crvena Voda Malo Crsko Pusta Reka Izdeglavje Prisovjani Mislode`da Malo Ilino EdinakovciKlime{tani Trebeni{ta Bratin Dol Carev Dvor Volkoderi Karbunica Jakrenovo Prostrawe Rakitnica Jablanica Novo Selo Novo Selo Sopotnica Grko Pole Labuni{ta Sloe{tica Delogo`di Dobovjani Draslajca Kutretino Misle{evo Radoli{ta Leva Reka Gabalavci Mali Vlaj Drago`ani Velestovo Malovi{te Pokrvenik Podmo~ani Kurbinovo Qubani{ta Zagra~ani Suvo Grlo Belu{inoSviwi{te Mramorec R'`anovo Arbinovo Velmevci Ostrilci RastojcaPeso~ani @eleznec Bazernik Pribilci Podgorci Sladuevo KuraticaMe{ei{ta Vrani{te Svini{taMoroi{ta Livoi{ta Zagori~e Lopatica Frangovo Stre`evoVelgo{ti Sekirani Sopotsko Magarevo Prequbje [urlenci Slivnica Braj~ino Ni`epole Strugovo Barakovo Pralenik Preglovo Oblakovo Dolenci Mrenoga Izbi{ta Leskoec Nakolec Vele{ta Malkoec Sa`devo Br`dani Kladnik Vrbjani SlivovoGodivje Arilevo Burinec Slatino Brezovo Lakaica Bogojci Bre`ani Grai{te Suvodol Orovnik Podmole Obednik CrnovecKali{ta Leskoec MetimirKriveni ZlatariPetrinoRado`da Dolenci[ipokno Stipona Lagadin Ezerani Grn~ari Pe{tani Asamati Ote{evo Trpejca [trbovo Qubojno Laktiwe Gorenci Smilevo Leskovo Vardino Ko~i{te Koxaxik Xepi{te Oti{ani Ko~i{ta Virovo Ka`ani Livada Popoec Ehloec Ati{ta Judovo Borino Elevci Kozica Belica Norovo Drenok Modri~ Lukovo Zba`di Bezovo Birino BabinoBr~evo VelmejBoroec Zlesti Le{ani Sirula Oktisi Bixevo Lo`ani CerovoRe~ica Boi{te \avoto Kozjak RotinoCapari Kowsko Drmeni Dihovo El{ani Pretor Trnovo Volino Vapila Arvati Kowsko Slep~e Dolga{ Radovo Ilino Toska Xepin Stewe Novak Selce Selci Za{le Botun @ur~e Sveta Bel~e Pla}e Utovo Kosel Orman Ramne Bolno Srpci Lavci Rajca Turje Vi{ni Zavoj Krani Lokov Ramna Gope{ Evla Poum Lera Evla @van Cer [um Naselenie i organizacija na naselbite i dejnostite Sektor: Legenda: PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Doma}instva i stanovi 1994, 2002, 2020 S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km Karta: A2110812 domakinstva 1994 god. stanovi 1994 god. domakinstva 2002 god. stanovi 2002 god. domakinstva 2020 god. stanovi 2020 god. Soobra}ajna mre`a magistralen pat avtopat regionalen pat `eleznica sost. proek. 2005-2020 #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y b b b b #S #S $T $T $T (X (X Q[um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok Belica KozicaElevci Judovo Livada Ka`ani Virovo Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ariEzerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`daE-850 Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Bre{taniOsolnica Koro{i{ta Novo Selo Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta D E B A R C A B U [ E V A P L . Stre`evoOhrid Struga Kru{evo Resen ez. Globo~ica R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i o. Golem Grad Demir Hisar R-419 M-4 M-4 M-5 R-418 R-501 R-505 R-504 R-503 R-502 R-106 B A B A P L B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O LE R E SE NS KO P O LE D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o R-418 E-65 R-422 R-417 M-5 Infrastruktura Sektor: Legenda: PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Soobra}ajna mre`a S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km Karta: A2110813 magistralen pat regionalen pat regionalen pat magistralen pat avtopat Patna mre`a sostojba proekcija `elezni~ka pruga - sostojba `elezni~ka pruga - proekcija koridor 8 ezerski voden pat-proekcija ezerski voden pat-sostojba vozduhoplovno pristani{teQ b grani~en premin - sostojba #S logisti~ki centar #S stokovo-transporten centar $T urban-stokovo distributiven centar (X hidrodrom grani~en premin - proekcijab granica na op{tina granica na opfat 2005-2020 Turisti~ki lokaliteti AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION 2005-2020 Legenda: Sektor: Stopanski dejnosti #Y #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S $T $T$T xzxz $T $Tu $T u ² u $T $T å ð² ðð ð² ² u ¥²ð ² ² ð ² ð ðѲ ð ¥ ²ðð ²ððð ð ð ð ð ² ð²å ² ²u ² ²² ¥ ð ð å ð ð ð xz ð ð ð xz ð ð xz xz å ² ² ð xz xz ² ² ² $T $T %U ² ² ð u $T² $T$T ² xz ²$T ð ð ð $T ² ² xz xz ² Ñð xz xzðxz ² xz $T %U %U %U %U #³ #³ #³ #³#³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³#³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³#³ #³#³ #³ #³ #³ #³ #³ $T u u e Stre`evo ez. Globo~ica Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta Ohrid Struga Kru{evo Resen R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i Demir Hisar Sa te sk a P eso ~anska Reka Golema Reka Vev~anska Reka o. Golem Grad P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o [um Ra~a Zaum Istok Stewe Krani Lokov Vi{ni Magaro Gorica Granit Kowsko Ele{ec Re~ica Kowsko Carina Sirhan Pretor Lukovo Nerezi Oktisi Tomoros Petrino ]afasan Kali{ta Eurotel Gorenci Lagadin Trpejca Openica Leskoec Ote{evo Ezerani Asamati [trbovo Nakolec Slatino Stri`ak Lakaica Podmoqe Pe{tani Rado`da Sateska Gradi{te Sv. Naum Velgo{ti Braj~ino Slivnica Peso~ani Podgorci Gola Buka Golem Vrv Suvo Pole Livadi{ta Radoli{ta Delogo`di Skrebatno Kurbinovo Globo~ica Dobovjani Jablanica Qubani{ta Elen Kamen Sv. Stefan Lako Signoj Andon Dukov Crvena Voda Golema Reka Kostozglobna Dolno Dupeni g.p. Markova Noga Ta{maruni{ta Me~kina Dupka G. Sredore~ie Sv. Bogorodica Sv. Bogorodica Crkveni Livadi Kosel-Duvalo Vev~anska Reka Slatinsko Ezero Labuni{ki ez. Site Sveti-Le{ani Sv. Bogorodica-Vrbjani g.p. Sv. Naum Elenov Vrv Sv. Erazmo Sv. Gorgija G.Belica Izvor Letnica Stara Gali~ica Vev~anski izvor Vev~ansko Ez. Peso~anska Reka Biljanini izvori Sv. Spas Podgori~ko Ez. Leskoe~ka Pe{t. Sv. Arhangel Mihail Qubojno g.p. Stewe Stri`ak Stewsko Blato Jaorec-Velmej e aerodrom Turisti~ki lokaliteti ð ezerski ¥ gradski %U re~en Ñ zdravstven ² kulturno nasledstven $T planinski u prirodno nasledstven xz ruralen i ekoturizam å grani~en premin tranziten koridor turisti~ki prostor od me|unarodno zna~ewe loven i riboloven#³ Karta: A2110814 Km1510505 R 1:250 000 S IZ J Soobra}ajna mre`a magistralen pat avtopat regionalen pat `eleznica sost. proek. granica na op{tina granica na opfat #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y $T $T $T$T $T $T $T $T ½½ ½ ½ ½ ½½ ½ ½ ½ ½ S S S S SS S S SS S S [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e Sveta @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino Birino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok NorovoBelica KozicaElevci Borino Judovo Ati{taPopoec Livada Ka`ani Virovo Ko~i{ta Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ari Brusnik Ezerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Aldanci Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Sa`devo Malkoec Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo PreglovoPralenik Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik Milo{evo @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Drago`ani Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Karbunica Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Sveto Mitrani Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Bre{taniOsolnica Koro{i{ta Novo Selo Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta O h r i d s k o E z e r o P r e s p a n s k o E z e r o D E B A R C A R E SE NS KO P O LE OH RI DS KO P O LE S T R U [ K O P O L E D R I M K O L M A L E S I J A @ U P A 1998 G A L I ^ I C A J A B L A N I C A S TO GO V O K A R A O R M A N B U [ E V A P L . I L INSKA P L . P L A K E N S K A P L . B I G L A B A B A P L Stre`evoOhrid Struga Kru{evo Resen ez. Globo~ica R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i o. Golem Grad Demir Hisar Za{tita Sektor: Legenda: PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Upravuvawe so `ivotnata sredina S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km prirodno ezero i akumulacija reka za{tita na prostori so prirodni vrednosti za{tita na zemjodelsko zemji{te priroden koridor granici na region za upravuvawe so `ivotnata sredina $T integrirano spre~uvawe i kontrola na zagaduvawe ½ rekultivacija na degradiran prostor S za{titna zona na izvori za vodosnabduvawe 2005-2020 Soobra}ajna mre`a magistralen pat avtopat regionalen pat `eleznica sost. proek. granica na op{tina granica na opfat Karta: A2110815 #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S#S#S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S $ %U %U %U %U $T $T$T %U$ $T Stre`evo ez. Globo~ica [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e Sveta @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino Birino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok NorovoBelica KozicaElevci Judovo Livada Ka`ani Virovo Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ari Ezerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci Arbinovo R'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Bre{taniOsolnica Koro{i{ta Novo Selo Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie 1998 Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta Ohrid Struga Kru{evo Resen R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i Demir Hisar o. Golem Grad P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E RE S EN SK O P O LE D E B A R C A Km1510505 R 1:250 000 S IZ J Kategorizacija na prirodnoto nasledstvo MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION Legenda: Sektor: nacionalen park priroden rezervat $T predel so oddelni rastitelni i `ivotinski vidovi za{titen #S spomenik na prirodata <100ha priroden rezervat #S spomenik na prirodata <100ha$poseben priroden rezervat predlog nau~no-istra`uva~ki priroden rezervat %U granica na op{tina granica na opfat Soobra}ajna mre`a magistralen pat avtopat regionalen pat `eleznica sost. proek. 2005-2020 Za{tita AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Karta: A2110816 Prespa park #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y #### % # % % % % % % % % % %% % % % %% % % %% % %% % % % % % % % %% % % % % % % % % % % % % % % %% % % % % % %% % %% % % % % % %% % %% % % %%% % % % %% %% % % % % % %%% % % % %% %%% % % % %%%% % %% % % % % % %% % %% %%% % % %% % %% % % %% % %% % % %% %%%%% %%%% % %% % % % % % % % % % % % % % %% % % % % % % % % %%% % % % % % %% %% % %% % % % %% % % %% % % % % % % % % %% % % % % $ $ $$ $ $ $ $$ $ $ $$ $ $ $ $ $ $ $$ $ $$$ $ $ $ $ $ $$ $ $$ $ $ $ $ $ Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z 5 5 55 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 55 5 5 55 5 55 5 5 5 5 5 5 55 5 5 5 5 5 5 5 55 5 5 5 5 55 5 $ $$ $ $ Z Z Z 5 5 5 5 5 5 5 55 5 5 5 5 55 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 Demir Hisar o. Golem Grad V e v ~ a n i D e b a r c a S t r u g a O h r i d R e s e n ez. Globo~ica Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B A B A P L . B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . B U [ E V A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A 1998 @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vev~ani Vrane{tica G.Sredore~ie D.Sredore~ie Slatinski ^iflik D.Lako~erej Piskup{tina Novo Selo Koro{i{ta Osolnica Bre{tani Svini{te G.Bela Crkva D.Bela Crkva G.Lako~erej Staro Zmirnovo Dolno Divjaci Sveto Mitrani Gorno Divjaci Dolno Kowsko Gorno Kru{je Golemo Crsko Golemo Ilino Ta{maruni{ta G.Tate{i D.Tate{i D.Belica Gorno Dupeni Dolno Perovo Dolno Dupeni G.Belica Crvena Voda Malo Crsko Pusta Reka Izdeglavje Prisovjani Mislode`da Malo Ilino EdinakovciKlime{tani Trebeni{ta Bratin Dol Carev Dvor Globo~ica Volkoderi Jakrenovo Prostrawe Rakitnica Jablanica Novo Selo Novo Selo Sopotnica Grko Pole Labuni{ta Sloe{tica Delogo`di Dobovjani Draslajca Kutretino Misle{evo Radoli{ta Leva RekaSkrebatno Gabalavci Mali Vlaj Drago`ani Velestovo Malovi{te Pokrvenik Podmo~ani Kurbinovo Qubani{ta Zagra~ani Suvo Grlo Belu{inoSviwi{te Mramorec R'`anovo Arbinovo Velmevci OstrilciOzdoleni RastojcaPeso~ani @eleznec Milo{evo Bazernik Pribilci Podgorci Sladuevo KuraticaMe{ei{ta Vrani{te Svini{taMoroi{ta Livoi{ta Zagori~e Lopatica Frangovo Stre`evoVelgo{ti Sekirani Jankovec Sopotsko Magarevo Prequbje [urlenci Slivnica Braj~ino Ni`epole Strugovo Barakovo Oblakovo Dolenci Mrenoga Izbi{ta Leskoec Nakolec Vele{ta Sa`devo Br`dani Kladnik Vrbjani SlivovoGodivje Arilevo Burinec Aldanci Slatino Brezovo Lakaica Bogojci Bre`ani Grai{te Suvodol Orovnik Podmole Obednik CrnovecKali{ta Leskoec MetimirKriveni Zlatari PetrinoRado`da Dolenci[ipokno Stipona Lagadin Ezerani Brusnik Grn~ari Pe{tani Asamati Ote{evo Trpejca [trbovo Qubojno Laktiwe Gorenci Openica Smilevo Leskovo Vardino Ko~i{te Koxaxik Xepi{te Oti{ani Virovo Ka`ani Livada Popoec Judovo Borino Elevci Kozica Belica Norovo Drenok Modri~ Lukovo Zba`di Nerezi Bezovo So{ani Birino BabinoBr~evo VelmejBoroec Zlesti Le{ani Sirula Oktisi Bixevo Lo`ani CerovoRe~ica Boi{te \avoto Kozjak RotinoCapari Kowsko Drmeni Dihovo El{ani Pretor Trnovo Volino Rasino Vapila Arvati Kowsko Slep~e Dolga{ Radovo Ilino Toska Xepin Stewe Novak Selce Selci Za{le Botun @ur~e Sveta Bel~e Pla}e Utovo Kosel Orman Ramne Bolno Srpci Lavci Rajca Turje Vi{ni Zavoj Krani Lokov Ramna Gope{ Evla Poum Lera Evla @van Cer [um Za{tita Sektor: Legenda: 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Kulturno-istorisko nasledstvo S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km # za{titena # neza{titena spomeni~ka celina: ruralna spomen. celina: neza{titena% za{titena% starogradska arhitektura $ 1 - 5 50 - 80$ starogradska arhitektura $ 6 - 31 $ 32 - 51 za{titeni (broj) neza{titeni (broj) poedine~ni spomenici: 1 - 5$ arheologija % 1 - 5 % 6 - 10 % 11 - 25 arheologija % 1 - 2 % 3 - 10 islamska arhitektura Z 1 - 2 Z 3 - 5 crkvi 5 1 5 2 - 3 54 - 9 neza{titeni (broj) islamska arhitektura Z 1 - 2 Z 3 - 8 crkvi 5 1 - 2 53 - 14 za{titeni (broj) prv stepen na za{tita vtor stepen na za{tita tret stepen na za{tita podra~je so: za{titeni (broj) neza{titeni (broj) Ohrid G A L I ^ I C A Velgo{ti Ramne Hermelija Vidobi{ta Dolno Trnovo Kozluk [um Misle{evo Struga Klimetica Ciganski Grob(Bazilika) Grlo Karta: A2110817 #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y $ $ $ $ $ " " & " 8 8 8 9 9 Demir Hisar o. Golem Grad V e v ~ a n i D e b a r c a S t r u g a O h r i d R e s e n ez. Globo~ica Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B A B A P L B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . B U [ E V A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O LE R E SE N S KO P O LE D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vev~ani Vrane{tica G.Sredore~ie D.Sredore~ie Slatinski ^iflik D.Lako~erej Piskup{tina Novo Selo Koro{i{ta Svini{te G.Bela Crkva D.Bela Crkva G.Lako~erej Staro Zmirnovo Dolno Divjaci Gorno Divjaci Dolno Kowsko Gorno Kru{je Golemo Crsko Golemo Ilino Ta{maruni{ta G.Tate{i D.Tate{i D.Belica Gorno Dupeni Dolno Perovo Dolno Dupeni G.Belica Crvena Voda Malo Crsko Pusta Reka Izdeglavje Prisovjani Mislode`da Malo Ilino EdinakovciKlime{tani Trebeni{ta Bratin Dol Carev Dvor Globo~ica Volkoderi Jakrenovo Prostrawe Rakitnica Jablanica Novo Selo Novo Selo Sopotnica Grko Pole Labuni{ta Sloe{tica Delogo`di Dobovjani Draslajca Kutretino Misle{evo Radoli{ta Leva RekaSkrebatno Gabalavci Mali Vlaj Velestovo Malovi{te Pokrvenik Podmo~ani Kurbinovo Qubani{ta Zagra~ani Suvo Grlo Belu{inoSviwi{te Mramorec R'`anovo Arbinovo Velmevci OstrilciOzdoleni RastojcaPeso~ani @eleznec Bazernik Pribilci Podgorci Sladuevo KuraticaMe{ei{ta Vrani{te Svini{taMoroi{ta Livoi{ta Zagori~e Lopatica Frangovo Stre`evoVelgo{ti Sekirani Jankovec Sopotsko Magarevo Prequbje [urlenci Slivnica Braj~ino Ni`epole Strugovo Barakovo Oblakovo Dolenci Mrenoga Izbi{ta Leskoec Nakolec Vele{ta Br`dani Kladnik Vrbjani SlivovoGodivje Arilevo Burinec Slatino Brezovo Lakaica Bogojci Bre`ani Grai{te Suvodol Orovnik Podmole Obednik CrnovecKali{ta Leskoec MetimirKriveni Zlatari PetrinoRado`da Dolenci[ipokno Stipona Lagadin Ezerani Grn~ari Pe{tani Asamati Ote{evo Trpejca [trbovo Qubojno Laktiwe Gorenci Openica Smilevo Leskovo Vardino Ko~i{te Koxaxik Xepi{te Virovo Ka`ani Livada Judovo Elevci Kozica Belica Drenok Modri~ Lukovo Zba`di Nerezi Bezovo So{ani BabinoBr~evo VelmejBoroec Zlesti Le{ani Sirula Oktisi Bixevo Lo`ani CerovoRe~ica Boi{te \avoto Kozjak RotinoCapari Kowsko Drmeni Dihovo El{ani Pretor Trnovo Volino Rasino Vapila Arvati Kowsko Slep~e Dolga{ Radovo Ilino Toska Xepin Stewe Novak Selce Selci Za{le Botun @ur~e Bel~e Pla}e Utovo Kosel Orman Ramne Bolno Srpci Lavci Rajca Turje Vi{ni Zavoj Krani Lokov Ramna Gope{ Evla Poum Lera Evla @van Cer [um Za{tita Sektor: Legenda: PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE Potencijal na prirodnite hazardi S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km Karta: A2110818 o8 Seizmi~nost po MKS-64(povraten period 500 god.) kameni otseci svle~i{ta odroni likvifacija Potencijalni zoni na porojna plavina$& " ÿ odron labilna padina aktivno svle~i{te {umi zagrozeni od po`ari8 AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT 2005-2020 granica na op{tina granica na opfat nacionalen park podra~je na Prespa park UNESCO magistralen pat avtopat regoinalen pat e aerodrom `elezni~ka pruga #Y e ® ® ® ® ® ® ® ®® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ®® ®®®® ® ® ® ® ®® ® ®® ® ®® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ®® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta O h r i d s k o E z e r o P r e s p a n s k o E z e r o D E B A R C A R E SE NS KO P O LE OH RI DS KO P O LE S T R U [ K O P O L E D R I M K O L M A L E S I J A @ U P A G A L I ^ I C A J A B L A N I C A S TO GO V O K A R A O R M A N B U [ E V A P L . I L INSKA P L . P L A K E N S K A P L . B I G L A Stre`evoOhrid Struga Kru{evo Resen ez. Globo~ica R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i o. Golem Grad Demir Hisar Sintezni karti Sektor: Legenda: granica na opfat reka prirodno ezero i akumulacija 1000 metri 300 metri 500 metri Za{titni zoni 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Koristewe na zemji{teto S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km Karta: A2110819 livada lozje neproduktivno zemji{te ovo{tarnik pasi{te zemjodelsko zemji{te {uma i {umsko zemji{te tranziten koridor turisti~ki prostor od me|unarodno zna~ewe ® turisti~ki lokalitet navodnuvana povr{ina navodnuvana povr{ina po 2020 g. zona za eksploatacija na minerali #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #Y #Y #Y # # # # # ¡# Stre`evo ez. Globo~ica [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e Sveta @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino Birino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok NorovoBelica KozicaElevci Borino Livada Ka`ani Virovo Xepi{te Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ariEzerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Drago`ani Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Koro{i{ta Novo Selo Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie 1998 Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta Ohrid Struga Kru{evo Resen R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i o. Golem Grad P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Demir Hisar # ¿ ð Õ © J & ñ Ñ § Q ' © #Ñ ' # J Ñ Q # ¿ © J &Ñ § Q ' © # ¿ ð Õ © J & ñ Ñ § Q ' © Sistem na naselbi i soobra}ajna mre`a AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION 2005-2020 Karta: A2110820 Sintezni karti Km1510505 R 1:250 000 S IZ J Sektor: dom detska gradinka Socijalna za{tita §© objekt na fizi~ko vospituvawe vo vospitno obrazovna ustanova objekt za sport i rekreacija Fizi~ka kultura ' H dom na kultura biblioteka muzej Kultura & © ñ J drugi kulturni manifestacii® u # Obrazovanie visoko osnovno sredno primarna zdravstvena za{tita sekundarna zdravstvena za{tita Zdravstvo Ì Õ op{tinska granica granica na opfat me|usebni vrski vo sistemot na centri 2 prostorno funkcionalni edinici Legenda: # #Y ruralen op{tinski centar #¡ # centar na mezoregion so specifi~ni funkcii # centar na prostorno-funkcionalna edinica centar na mikroregion #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #Y #Y $T$T $T $T $T $T $T $T $T $T$T $T $Z $Z $Z $Z $Z $Z $Z $Z$Z $Z %U %U %U %U %U %U %U %U #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³#³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ #³#³ #³ #³ #³ #³ #³ #³ % %[ %[ Ü Ü Ü Ü Ü Ü Ü % Ü % % % %U %U Demir Hisar o. Golem Grad ez. Globo~ica Resen Kru{evo Struga Ohrid Stre`evo B A B A P L B I G L A P L A K E N S K A P L . I L I N S K A P L . B U [ E V A P L . K A R A O R M A N S T O G O V O J A B L A N I C A G A L I ^ I C A Babin Srt St. Musica Liska Stalev Kam. Golem Kam. PelisterBugarska ^. Magaro 2241 2268 1788 1908 1998 1656 2600 1801 2254 @ U P A M A L E S I J AD R I M K O L S T R U [ K O P O L E OH RI DS KO P O L E R E SE N S KO P O L D E B A R C A P r e s p a n s k o E z e r o O h r i d s k o E z e r o Bel~i{ta Vev~ani Vrane{tica G.Sredore~ie D.Sredore~ie Slatinski ^iflik D.Lako~erej Piskup{tina Ivan~i{ta Novo Selo Koro{i{ta Osolnica Bre{tani Svini{te G.Bela Crkva D.Bela Crkva G.Lako~erej Staro Zmirnovo M.Papradnik Dolno Divjaci Gorno Divjaci Dolno Kowsko Gorno Kru{je Golemo Crsko Golemo Ilino Ta{maruni{ta G.Tate{i D.Tate{i D.Belica Gorno Dupeni Dolno Perovo Dolno Dupeni G.Belica Crvena Voda Malo Crsko Pusta Reka Izdeglavje Prisovjani Mislode`da Malo Ilino EdinakovciKlime{tani Trebeni{ta Bratin Dol Carev Dvor Globo~ica Volkoderi Karbunica Jakrenovo Prostrawe Rakitnica Jablanica Novo Selo Novo Selo Sopotnica Grko Pole Labuni{ta Sloe{tica Delogo`di Dobovjani Draslajca Kutretino Misle{evo Radoli{ta Leva RekaSkrebatno Gabalavci Mali Vlaj Drago`ani Velestovo Malovi{te Pokrvenik Podmo~ani Kurbinovo Qubani{ta Zagra~ani Suvo Grlo @itineni Lisi~ani Belu{inoSviwi{te Mramorec R'`anovo Arbinovo Velmevci OstrilciOzdoleni RastojcaPeso~ani @eleznec Milo{evo Bazernik Pribilci Podgorci Sladuevo KuraticaMe{ei{ta Vrani{te Svini{taMoroi{ta Livoi{ta Zagori~e Lopatica Frangovo Stre`evoVelgo{ti Sekirani Jankovec Sopotsko Magarevo Prequbje [urlenci Slivnica Braj~ino Ni`epole Strugovo Barakovo Pralenik Preglovo Oblakovo Dolenci Mrenoga Izbi{ta Leskoec Nakolec Vele{ta StaroecVidraniMalkoec Sa`devo Br`dani Kladnik Vrbjani SlivovoGodivje Arilevo Burinec Aldanci Slatino Brezovo Lakaica Bogojci Bre`ani Grai{te Suvodol Orovnik Podmole Obednik CrnovecKali{ta Leskoec MetimirKriveni Zlatari PetrinoRado`da Dolenci[ipokno Stipona Lagadin Ezerani Grn~ari Pe{tani Asamati Ote{evo Trpejca [trbovo Qubojno Laktiwe Gorenci Openica Smilevo Leskovo Vardino Ko~i{te Koxaxik Xepi{te Oti{ani Ko~i{ta Virovo Ka`ani Livada Dvorci Popoec Ehloec Ati{ta Judovo Borino Elevci Kozica Belica Norovo Drenok Modri~ Lukovo Zba`di Nerezi Bezovo So{ani Birino BabinoBr~evo VelmejBoroec Zlesti Le{ani Sirula Oktisi Bixevo Lo`ani CerovoRe~ica Boi{te \avoto Kozjak RotinoCapari Kowsko Drmeni Dihovo El{ani Pretor Trnovo Volino Rasino Vapila Arvati Kowsko Slep~e Dolga{ Radovo Ilino Toska Xepin Stewe Novak Selce Selci Za{le Botun @ur~e Sveta Bel~e Pla}e Utovo Kosel Orman Ramne Bolno Srpci Lavci Rajca Turje Vi{ni Zavoj Krani Lokov Ramna Gope{ Evla Poum Lera Evla @van Cer [um Izdeglavje Vapila Leva Reka Bu~in Cer Prespa Ohridsko-Stru{ko 2254 1801 2600 1656 1908 1788 2268 2241 Magaro Bugarska ^. Pelister Golem Kam. Stalev Kam. Liska St. Musica Babin Srt Vodostopanska i energetska infrastruktura AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION 2005-2020 Legenda: Sektor: Sintezni karti Km1510505 R 1:250 000 S IZ J prirodno ezero reka vodostopansko podra~je staro korito - r. Sateska kanalizacionen sistem vodovoden sistem $T izvori{te pre~istitelna stanica%U op{tinska granica granica na opfat magistralen pat avtopat regoinalen pat `eleznica akumulacija po 2020 brana hidroelektrana %[ %U rudnik #³ mala hidroelektrana akumulacija navodnuvana povr{ina navodnuvana povr{ina po 2020 Karta A2110821 % 110 kVtrafostanicaÜ 35 kVtrafostanica 35 kVdalnovod naftovod AMBO dalnovod 110 kV dalnovod 400 kV gasovoden sistem odvodnuvana povr{ina prirodno ezero i akumulacija reka op{tinska granica granica na opfat # # #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S #S#S#S #S #S #S#S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S#S #S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S#S #S#S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S#S #S #S #S#S #S#S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S#S #S #S#S #S#S #S #S #S#S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #S #Y ½½ ½ ½ ½ ½½ ½ ½ ½ ½ S S S S SS S S SS S S % % % % % % % % % % % % %% % % % % % % % % %%% % % % % % %% % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % %% % % % % % %% % % % % % % % % %% % %% % % %%% % % % %% %% % % % % % % %% % % % %% %%% % % % %%%% % %% % % % % % %% % %% %%% % % %% % %% % % %% % % % % % %% %%%%% %% %% % %% % %% % % %% % % % % % % % % %% % % % % zz z z z z zz z z z z zz z z z z z z z z z z z z z z z z z z z z z zz z zz z zz z z z z z z z z z z z z z z z z z z z zz z z z zz z z z z z z z z z z $T $T $T $T $T $T $T $T [um Cer @van Evla Lera Poum Evla Gope{ Ramna Lokov Krani ZavojVi{ni Turje Rajca Lavci Srpci BolnoRamne Orman Kosel Utovo Pla}e Bel~e @ur~eBotun Za{le Selci Selce Novak Stewe Xepin Toska Ilino Radovo Dolga{ Slep~e Kowsko Arvati Vapila Rasino Volino Trnovo Pretor El{ani DihovoDrmeni Kowsko Capari RotinoKozjak \avoto Boi{te Re~ica Cerovo Lo`ani BixevoOktisi Sirula Le{ani Zlesti Boroec Velmej Br~evo Babino So{ani Bezovo Nerezi Zba`diLukovo Modri~ Drenok Belica KozicaElevci Judovo Livada Ka`ani Virovo Oti{ani Xepi{te Koxaxik Ko~i{te Vardino Leskovo Smilevo OpenicaGorenci Laktiwe Qubojno [trbovo Trpejca Ote{evo Asamati Pe{tani Grn~ariEzerani Lagadin Stipona [ipokno Dolenci Rado`da Petrino Zlatari Kriveni Metimir LeskoecKali{ta CrnovecObednik Podmole Orovnik Suvodol Grai{te Bre`ani Bogojci Lakaica Brezovo Slatino Burinec ArilevoGodivje Slivovo Vrbjani KladnikBr`dani Vele{ta Nakolec Leskoec Izbi{ta Mrenoga Dolenci Oblakovo Barakovo Strugovo Ni`epole Braj~ino Slivnica [urlenci Prequbje Magarevo Sopotsko Jankovec Sekirani Velgo{ti Stre`evo Frangovo Lopatica Zagori~e Livoi{taMoroi{ta Svini{taVrani{te Me{ei{ta Kuratica SladuevoPodgorci Pribilci Bazernik @eleznecPeso~ani Rastojca Ozdoleni Ostrilci Velmevci ArbinovoR'`anovo Mramorec Sviwi{te Belu{ino Suvo Grlo Zagra~ani Qubani{ta Kurbinovo Podmo~aniPokrvenik Malovi{te Velestovo Mali Vlaj Gabalavci Skrebatno Leva Reka Radoli{ta Misle{evo Kutretino Draslajca Dobovjani Delogo`di Sloe{ticaLabuni{ta Grko Pole Sopotnica Novo Selo Novo SeloJablanica Rakitnica Prostrawe Jakrenovo Volkoderi Globo~ica Carev Dvor Bratin Dol Trebeni{ta Klime{tani Edinakovci Malo IlinoMislode`da Prisovjani Izdeglavje Pusta Reka Malo Crsko Crvena Voda G.Belica Dolno Dupeni Dolno Perovo Gorno Dupeni D.Belica D.Tate{i G.Tate{i Ta{maruni{ta Golemo Ilino Golemo Crsko Gorno Kru{je Dolno Kowsko Gorno Divjaci Dolno Divjaci Staro Zmirnovo G.Lako~erej D.Bela Crkva G.Bela Crkva Svini{te Osolnica Koro{i{ta Novo Selo Piskup{tina D.Lako~erej Slatinski ^iflik D.Sredore~ie G.Sredore~ie Vrane{tica Vev~ani Bel~i{ta O h r i d s k o E z e r o P r e s p a n s k o E z e r o D E B A R C A R E SE NS KO P O LE OH RI DS KO P O LE S T R U [ K O P O L E D R I M K O L M A L E S I J A @ U P A 1998 G A L I ^ I C A J A B L A N I C A S TO GO V O K A R A O R M A N B U [ E V A P L . I L I NSKA P L . P L A K E N S K A PL . B I G L A B A B A P L Stre`evoOhrid Struga Kru{evo Resen ez. Globo~ica R e s e n O h r i d S t r u g a D e b a r c a V e v ~ a n i o. Golem Grad Demir Hisar Sintezni karti Sektor: Legenda: 2005-2020 PROSTOREN PLAN NA OHRIDSKO-PRESPANSKIOT REGION MINISTERSTVO ZA @IVOTNA SREDINA I PROSTORNO PLANIRAWE AGENCIJA ZA PLANIRAWE NA PROSTOROT Reonizacija i kategorizacija na prostorot za za{tita S IZ J R 1:250 000 5 0 5 10 15 Km za{tita na prostor so prirodni vrednosti za{tita na zemjodelsko zemji{te priroden koridor region za upravuvawe so `ivotnata sredina Prespa park za{titna krajbre`na zona $T integrirano spre~uvawe i kontrola na zagaduvawe ½ rekultivacija na degradiran prostor S za{titna zona na izvorza vodosnabduvawe Unesko # celina prostor so re`im na za{tita % za{titena arheologija z poedine~en spomenik kulturno nasledstvo Karta: A2110822