Regulation on the list of gases and the method of preparation of the inventory of greenhouse gases and the exchange of information

980. Na osnovu člana 36 stav 1 i člana 38 stav 2 Zakona o zaštiti vazduha ("Službeni list CG", broj 25/10), Ministarstvo održivog razvoja i turizma, donijelo je P R A V I L N I K O POPISU GASOVA I NAČINU IZRADE INVENTARA EMISIJE GASOVA SA EFEKTOM STAKLENE BAŠTE I RAZMJENI INFORMACIJA Predmet Član 1 Ovim pravilnikom uređuje se popis gasova sa efektom staklene bašte, rokovi za izradu izvještaja, način izrade inventara emisija gasova sa efektom staklene bašte, nacionalnog inventara emisija zagađujućih materija u vazduh i razmjena informacija. Značenje izraza Član 2 Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja: 1) potencijal globalnog zagrijavanja (global warming potential – GWP) gasa sa efektom staklene bašte je ukupan doprinos globalnom zagrijavanju emisija jedne jedinice gasa u odnosu na jedinicu referentnog gasa (ugljen-IV-oksida) kojem je dodijeljena vrijednost “1”; 2) politike i mjere su instrumenti kojima se ispunjavaju preuzete obaveze potvrđenim međunarodnim ugovorima iz oblasti zaštite vazduha i klimatskih promjena; 3) ex ante ispitivanje politika i mjera je evaluacija projektovanih efekata politika i mjera; 4) ex postispitivanje politika i mjera je evaluacija efekata politika i mjera nakon njihovog sprovođenja; 5) projekcije bez mjera su projekcije antropogenih emisija gasova sa efektom staklene bašte po izvorima i ponorima, kojima se isključuju efekti svih politika i mjera koje su planirane, usvoje ne ili sprovedene nakon godine koja je uzeta kao polazna tačka za projekciju; 6) projekcije sa mjerama su projekcije antropogenih emisija gasova sa efektom staklene bašte po izvorima i ponorima, kojima se uzimaju u obzir, u smislu smanjenja emisija gasova sa efektom staklene bašte, politike i mjere koje su usvojene i sprovedene; 7) projekcije sa dodatnim mjerama su projekcije antropogenih emisija gasova sa efektom staklene bašte po izvorima i ponorima, kojima se uzimaju u obzir, u smislu smanjenja emisija gasova sa efektom staklene bašte, politike i mjere koje su usvojene i sprovedene, kao i mjere koje su planirane radi ublažavanja negativnih uticaja klimatskih promjena; 8) analiza stabilnosti je ispitivanje modela pri čemu se stabilnost ili osjetljivost rezultata modela poredi sa varijacijama ulaznih podataka; 9) tehničke ispravke su intervencije u inventaru koje se vrše u skladu sa revizijom inventara kada dostavljeni podaci nisu kompletni ili nisu pripremljeni u skladu sa propisanim uputstvima; 10) preračuni su procedure za ponovnu procjenu emisija gasova prikazanih u dostavljenim inventarima i vrše se zbog promjene metodologije ili emisijskih faktora, uključivanja novih kategorija izvora ili ponora ili novih gasova ili zbog promjena potencijala globalnog zagrijavanja. Popis gasova sa efektom staklene bašte Član 3 Popis gasova sa efektom staklene bašte dat je u Prilogu 1 koji je sastavni dio ovog pravilnika. Inventar emisija gasova sa efektom staklene bašte Član 4 Inventar emisija gasova sa efektom staklene bašte izrađuje se u skladu sa uputstvom za izvještavanje prema Okvirnoj konvenciji Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama i uputstvima Međudržavnog panela za klimatske promjene (IPCC). Sadržaj inventara emisija gasova sa efektom staklene bašte po izvorima emisija dat je u Prilogu 2 koji je sastavni dio ovog pravilnika. Podaci za izradu inventara Član 5 Inventar emisija gasova sa efektom staklene bašte izrađuje se na osnovu: statističkih podataka (energetski bilans, industrijska proizvodnja, poljoprivredna statistika, saobraćaj, demografski podaci, podaci iz popisa i posebnih statističkih istraživanja); podataka o emisijama iz katastra zagađivača; podataka o potrošnji alternativnih supstanci (F-gasova); podataka o maksimalnim nacionalnim emisijama određenih zagađujućih materija; institucionalnih podataka iz nadležnih organa za pojedine sektore; podataka o aktivnostima zagađivača; baza podataka o emisionim faktorima; podataka iz drugih izvora. Način izrade inventara Član 6 Izradom inventara gasova sa efektom staklene bašte obezbjeđuje se: pravovremeno prikupljanje podataka i izvještavanje u propisanom roku; transparentnost, kroz jasna pojašnjenja o korišćenim metodologijama i pretpostavkama, izvorima podataka, preračunavanjima i dr.; slijedljivost, korišćenjem iste metodologie za sve vremenske serije; uporedivost, kroz korišćenje propisanih formata za izvještavanje; cjelovitost, tako da nacionalni inventar pokriva sve izvore i ponore emisija i sve gasove, odnosno zagađujuće materije za cjelokupnu nacionalnu teritoriju; tačnost, radi obezbijedjenja da procjenjene emisije gasova ne odstupaju značajno od stvarnih emisija, odnosno da je pouzdanost podataka na zahtjevanom nivou. Kvalitet podataka Član 7 Kvalitet podataka obezbjeđuje se primjenom unaprijed planirane procedure koju sprovode zaposleni koji nisu direktno uključeni u izradu inventara. Kontrola kvaliteta podataka je dio interne procedure koju tokom izrade inventara sprovode zaposleni koji izrađuju inventare. Kontrolom kvaliteta podataka utvrđuje se tačnost, integritet, cjelovitost podataka, greške i propusti. Kontrola kvaliteta podataka obuhvata arhiviranje inventara i pratećeg materijala i dokumentacije. Verifikacija se obavlja po potrebi nakon izrade inventara. Nacionalni inventar emisija zagađujućih materija u vazduh Član 8 Nacionalni inventar emisija zagađujućih materija u vazduh izrađuje se na osnovu podataka iz člana 5 ovog pravilnika. Nacionalni inventar emisija zagađujućih materija u vazduh izrađuje se u skladu sa EMEP/EEA uputstvom za izradu inventara i čl. 6 i 7 ovog pravilnika. Sadržaj inventara emisija zagađujućih materija u vazduh po izvorima emisija dat je u Prilogu 3 koji je sastavni dio ovog pravilnika. Nacionalni inventar emisija zagađujućih materija u vazduh dostavlja se u elektronskoj formi, u standardizovanom formatu EMEP Centru za Inventare emisija i projekcije (CEIP) ili se učitava u centralnu bazu podataka EIONET do 15. februara tekuće za pretprošlu godinu. Rokovi za izradu izvještaja Član 9 Inventar i izvještaj o inventaru emisija gasova sa efektom staklene bašte dostavlja se Sekretarijatu Okvirne konvencije Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama do 15. aprila tekuće za pretprošlu godinu, a Evropskoj komisiji do 15. marta tekuće za pretprošlu godinu. Inventar i izvještaj o nacionalnom inventaru emisija zagađujućih materija u vazduh (informativni izvještaj) dostavlja se EMEP Centru za Inventare emisija i projekcije (CEIP) i Sekretarijatu Konvencije o prekograničnom prenosu zagađenja vazduha na velikim udaljenostima najkasnije do 15. marta tekuće za pretprošlu godinu. Preliminarni inventar emisija gasova sa efektom staklene bašte dostavlja se Evropskoj komisiji do 31. jula tekuće za prethodnu godinu. Stupanje na snagu Član 10 Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u "Službenom listu Crne Gore". Broj: 09 – 80/49 Podgorica, 8. septembra 2014. godine Ministar, Branimir Gvozdenović, s.r. PRILOG 1 POPIS GASOVA SA EFEKTOM STAKLENE BAŠTE  Ugljen-(IV) oksid (CO2)  Metan (CH 4)  Azot-(I)oksid (N2O)  Sumpor (VI)-fluorid (SF6)  Azot-(III)fluorid (NF3)  Hidrofluorougljovodonici (HFCs): — HFC-23 CHF 3 — HFC-32 CH 2 F 2 — HFC-41 CH 3 F — HFC-125 CHF 2 CF 3 — HFC-134 CHF 2 CHF 2 — HFC-134a CH 2 FCF 3 — HFC-143 CH 2 FCHF 2 — HFC-143a CH 3 CF 3 — HFC-152 CH 2 FCH 2 F — HFC-152a CH 3 CHF 2 — HFC-161 CH 3 CH 2 F — HFC-227ea CF 3 CHFCF 3 — HFC-236cb CF 3 CF 2 CH 2 F — HFC-236ea CF 3 CHFCHF 2 — HFC-236fa CF 3 CH 2 CF 3 — HFC-245fa CHF 2 CH 2 CF 3 — HFC-245ca CH 2 FCF 2 CHF 2 — HFC-365mfc CH 3 CF 2 CH 2 CF 3 — HFC-43-10mee CF 3 CHFCHFCF 2 CF 3 or (C 5 H 2 F 10 )  Perfluorougljovodonici (PFCs): — PFC-14, Perfluorometan, CF 4 — PFC-116, Perfluoroetan, C 2 F 6 — PFC-218, Perfluoropropan, C 3 F 8 — PFC-318, Perfluorociklobutan, c-C 4 F 8 — Perfluorociklopropan c-C 3 F 6 — PFC-3-1-10, Perfluorobutan, C 4 F 10 — PFC-4-1-12, Perfluoropenten, C 5 F 12 — PFC-5-1-14, Perfluoroheksan, C 6 F 14 — PFC-9-1-18, C 10 F 18 PRILOG 2 SADRŽAJ INVENTARA GASOVA SA EFEKTOM STAKLENE BAŠTE Inventar emisija gasova sa efektom staklene bašte sadrži:  emisije gasova sa efektom staklene bašte iz Priloga 3 ovog pravilnika, odnosno, emisije ugljen (IV)-oksida, metana, azot-(I)-oksida, hidrofluorougljovodonika (HFC), perfluorougljovodonika (PFC) i sumporheksafluorida iz energetike (sagorijevanje goriva i fugitivne emisije iz goriva), industrijskih procesa, upotrebe rastvarača i ostalih proizvoda, poljoprivrede i upravljanja otpadom, izraženih u tonama ekvivalenta CO2 za pretprošlu godinu, pri čemu se emisije CO2 iz civilnog vazduhoplovstva smatraju jednakim nuli;  emisije ugljen-II-oksida, sumpor-(IV)-oksida, oksida azota i isparljivih organskih jedinjenja u skladu sa podacima iz inventara emisija gasova zagađujućih materija u vazduh u skladu sa Konvencijom o prekograničnom prenosu zagađivanja vazduha na velikim udaljenostima i maksimalnim nacionalnim emisijama za pretprošlu godinu;  emisije gasova sa efektom staklene bašte po izvorima i ponorima koje potiču od upotrebe zemljišta, promjene namjene zemjišta i šumarstva za pretprošlu godinu, obračunate u skladu sa zahtjevima Okvirne konvencijeUjedinjenih nacija o klimatskim promjenama;  sve promjene podataka iz prethodne četiri alineje za period od bazne godine do godine koja prethodi godini za koju se izvještava uz obrazloženje izvršenih promjena;  podatke o indikatorima u skladu sa prilogom 5 ovog pravilnika, za pretprošlu godinu. Tabela 1 - Kategorije izvora, odnosno ponora emisija gasova sa efektom staklene bašte po sektorima SEKTORI OPIS AKTIVNOSTI 1 ENERGETIKA Ukupne emisije svih gasova sa efektom staklene bašte iz stacionarnih i pokretnih izvora (sagorijevanje goriva uključujući i fugitivne emisije iz sagorijevanja) 2 INDUSTRIJSKI PROCESI Emisije koje se pojavljuju kao nusproizvod industrijskih procesa ili fugitivne emisije gasova sa efektom staklene bašte iz industrijskih procesa. 3 UPOTREBA RASTVARAČA I DRUGIH PROIZVODA Emisije nemetanskih organskih lako isparljivih jedinjenja koje potiču od upotrebe rastvarača ili drugih proizvoda koji sadrže organska lako isparljiva jedinjenja. 4 POLJOPRIVREDA Ukupne antropogene emisije iz ovog sektora izuzev emisija koje potiču od sagorijevanja goriva i emisija iz kanalizacionog mulja koje se tretiraju u sektorima “energetika” i “upravljanje otpadom”. 5 UPOTREBA ZEMLJIŠTA, PROMJENA NAMJENE ZEMLJIŠTA I ŠUMARSTVO Ukupne emisije i ponori gasova sa efektom staklene bašte iz šumarstva i promjene namjene zemljišta. 6 UPRAVLJANJE OTPADOM Ukupne emisije iz aktivnosti upravljanja otpadom. 7 OSTALE AKTIVNOSTI Druge aktivnosti koje predstavljaju izvore ili ponore gasova sa efektom staklene bašte koje nisu obuhvaćene drugim sektorima. PRILOG 3 SADRŽAJ INVENTARA EMISIJA ZAGAĐUJUĆIH MATERIJA U VAZDUH Tabela 2 - Kategorije izvora emisija zagađujućih materija u vazduh po sektorima Šifra sektora SEKTORI OPIS AKTIVNOSTI 1 ENERGETIKA 1.A Sagorijevanje goriva 1.B Fugitivne emisije iz sagorijevanja goriva 2 INDUSTRIJSKI PROCESI I UPOTREBA PROIZVODA 2.A Upotreba proizvoda od mineralnih sirovina 2.B Hemijska industrija 2.C Metalurgija 2.D-2.L Upotreba drugih proizvoda i rastvarača 3 POLJOPRIVREDA 3.B Upotreba stajnjaka 3.D.f, 3.I druge poljoprivredne aktivnosti uključujući upotrebu pesticida 3.F Spaljivanje polja nakon žetve i poljoprivrednog otpada na otvorenom 5 UPRAVLJANJE OTPADOM 5.A Odlaganje čvrstog otpada 5.B.1 Kompostiranje 5.B.2 Anaerobno razlaganje otpada u postrojenjima sa biogasom 5.C.1.a Spaljivanje komunalnog otpada 5.C.1.b Spaljivanje industrijskog otpada uključujući opasni otpad i kanalizacioni mulj] 5.C.1.b.iii Spaljivanje medicinskog otpada 5.C.1.b.v Kremacija 5.C.2 Spaljivanje otpada na otvorenom 5.D Tretman otpadnih voda 5.E Druge aktivnosti upravljanja otpadom 6 OSTALI IZVORI EMISIJA 6.A Ostali izvori 11 PRIRODNI IZVORI EMISIJA 11.A Vulkani 11.B Šumski požari 11.C Drugi prirodni izvori http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/ http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/ http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/ http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/ http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/4-agriculture/3-b-manure-management http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/4-agriculture/3-d-f-other-use-pesticides http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/4-agriculture/3-f-field-burning http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/4-agriculture/3-f-field-burning http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-a-solid-waste-disposal-on-land http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-b-1-Composting http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-b-2-anaerobic-digestion http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-c-1-a-municipal-waste http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-c-1-b-industrial-waste http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-c-1-b-industrial-waste http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-c-1-b-iii-clinical-waste http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-c-1-b-v-cremation http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-c-2-open-burning http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-d-wastewater-handling http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/5-waste/5-e-other-waste http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/11-natural-sources/11-a-volcanoes http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/11-natural-sources/11-b-forest-fires http://www.eea.europa.eu/publications/emep-eea-guidebook-2013/part-b-sectoral-guidance-chapters/11-natural-sources/11-c-other-natural-sources.zip