Disaster risk reduction strategy for the period 2025-2030 with action plan for 2025-2026

2024.GODINE GODINE STRA NA | 2 STRAN A | 5 Crna Gora Vlada Crne Gore Ministarstvo unutrašnjih poslova Direktorat za zaštitu i spašavanje NOVEMBAR 2024. GODINE STRA NA | 6 SADRŽAJ

1. UVOD 13 1.1. ZNAČAJ DONOŠENJA NOVOG STRATEŠKOG DOKUMENTA U OBLASTI SMANJENJA 13 RIZIKA OD KATASTROFA 1.2. USAGLAŠENOST STRATEGIJE SA KROVNIM STRATEŠKIM DOKUMENTIMA 14 1.3. USAGLAŠENOST STRATEGIJE SA OSTALIM SEKTORSKIM STRATEŠKIM 19 DOKUMENTIMA OD ZNAČAJA ZA PREDMETNU PODOBLAST JAVNE POLITIKE 1.4. USKLAĐENOST STRATEGIJE SA OBAVEZAMA KOJE PROIZILAZE IZ PREGOVORA ZA 22 PRISTUPANJE EU I GLAVNIM SEKTORSKIM POLITIKAMA EU U OBLASTI SMANJENJA RIZIKA OD KATASTROFA 1.5. PREGLED MEĐUNARODNIH OBAVEZA CRNE GORE U OBLASTI SMANJENJA 25 RIZIKA OD KATASTROFA

2. ANALIZA STANJA 30 2.1. PREGLED KLJUČNIH DOSTIGNUĆA I PREPORUKA IZ IMPLEMENTACIJE PRETHODNOG 30 STRATEŠKOG DOKUMENTA 2.2. ANALIZA RIZIKA KOJI UGROŽAVAJU LJUDE, MATERIJALNA I KULTURNA 33 DOBRA I ŽIVOTNU SREDINU 2.3. SWOT ANALIZA – SNAGE, SLABOSTI, ŠANSE I PRIJETNJE 54 2.4. DRVO PROBLEMA I DRVO RJEŠENJA 58 2.5. ANALIZA ZAINTERESOVANIH STRANA 62 2.6. RODNA RAVNOPRAVNOST I INKLUZIJA RANJIVIH KATEGORIJA STANOVNIŠTVA 96 STRAN A | 7

3. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM 102 INDIKATORIMA USPJEHA 3.1. VIZIJA I MISIJA 102 3.2. RAZRADA STRATEŠKIH I OPERATIVNIH CILJEVA 103 3.3. RAZRADA KLJUČNIH AKTIVNOSTI ZA SPROVOĐENJE SVAKOG OD 118 OPERATIVNIH CILJEVA

4. FINANSIJSKI OKVIR ZA SPROVOĐENJE STRATEGIJE 126

5. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU 132

6. INFORMACIJA ZA JAVNOST O CILJEVIMA I OČEKIVANIM 151 UČINCIMA STRATEGIJE U SKLADU S KOMUNIKACIONOM STRATEGIJOM VLADE CRNE GORE

7. PRATEĆI AKCIONI PLAN ZA 2025-2026. GODINU SA 154 PROCJENOM TROŠKOVA STRA NA | 8 U izradi Strategije za smanjenje rizika od katastrofa za period 2025–2030. sa Akcionim planom za 2025–2026. godinu učestvovalo je 50 eksperata/kinja iz različitih institucija. Posebna pažnja posvećena je osiguravanju rodne ravnopravnosti i balansiranju sastava radne grupe, a u fazi pri- preme strateškog dokumenta učestvovala je i konsultantkinja koja je specijalizovana za pitanja rodne problematike. STRAN A | 9 Miodrag Bešović – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje mr Ljuban Tmušić – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Vojin Vojinović – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje mr Kristina Palajsa – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Slađana Živković – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Ana Milošević – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje mr Zorica Marković – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Methija Kuburović – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Aida Dizdarević Džanković – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Vera Baturan – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Boško Medenica – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Jelena Krstović – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Nikola Goljević – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Marijana Marković – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Slavica Đuranović – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Zoran Asanović – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Jasmin Nurković – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Čedo Kaluđerović – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Denisa Nurković – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Lidija Petrone – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje mr Pera Pavlica – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Branka Pejović – Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje Petar Koprivica – Ministarstvo unutrašnjih poslova Filip Vujošević – Ministarstvo unutrašnjih poslova Dragana Božović – Ministarstvo unutrašnjih poslova Zoran Mijatović – Ministarstvo odbrane Goran Petrušić – Crveni krst Crne Gore Ana Popović – Ministarstvo energetike Dobrila Vlahović – Ministarstvo kulture i medija Milica Ojdanić – Ministarstvo vanjskih poslova Dragana Babović – Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija Sanja Čarapić – Ministarstvo saobraćaja Danijela Čabarkapa – Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera Ranko Kankaraš – Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Slobodan Stijepovic – JP Nacionalni parkovi Crne Gore Mirjana Ljumović – Uprava za nekretnine Zehra Demić – Uprava za gazdovanje šumama i lovištima Vesna Bajović – Uprava za vode Milica Stojadinović Miličić – Zavod za geološka istraživanja Radoje Novović – Zavod za školstvo STRA NA | 10 Slavica Micev – Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju Milica Dašić – Ministarstvo zdravlja dr Dražen Božović – Univerzitet Donja Gorica Biljana Medenica – GIS U izradi ovog strateškog dokumenta doprinos su dali i: Borko Vulikić – Kancelarija UNDP Bojana Rakočević – Kancelarija UNDP Sanja Elezović – Konsultantkinja u UNDP-u Ana Simonović – Konsultantkinja u UNDP-u Marina Tomović – Konsultantkinja u UNDP-u Nina Perunović – Konsultantkinja u UNDP-u Aneta Kankaraš – Kancelarija za održivi razvoj STRAN A | 1 1 SKRAĆENICE AP – Akcioni plan CECIS – Zajednički sistem komunikacije i informisanja u vanrednim situacijama CERF – Centralni fond za reagovanje na hitne situacije CKCG – Crveni Krst Crne Gore Covid 19 – Zarazna bolest korona virusom DPPI SEE – Inicijative za pripremljenost i prevenciju katastrofa u jugoistočnoj Evropi DZS – Direktorat za zaštitu i spašavanje EADRCC – Evro-atlantski centar za koordinaciju odgovora na katastrofe EBRD – Evropska banka za obnovu i razvoj ERCC – Centar za koordinaciju odgovora na vanredne situacije EU – Evropska unija GAP III – Treci Akcioni plan za rodnu ravnopravnost Evropske unije GAP SF – Akcioni plan za rodnu ravnopravnost Sendai okvira GIZ – Njemačka agencija za međunarodnu saradnju GSV – Generalni sekretarijat Vlade IAEA – Međunarodna agencija za atomsku energiju INTERREG – Evropska teritorijalna saradnja IPA CBC – Programi prekogranične saradnje Instrumenta za pretpristupnu pomoć IPCC – Međuvladin panel o klimatskim promjenama JICA – Japanska agencija za međunarodnu saradnju JPNPCG – Javno preduzeće za nacionalne parkove Crne Gore LGBTI – Lezbejke , gej, biseksualne, transrodne, interseksualne MFCK – Međunarodna federacija Crvenog polumjeseca MUP – Ministarstvo unutrašnjih poslova MVP – Ministarstvo vanjskih poslova NATO – Organizacija Sjevernoatlanskog sporazuma NSNS – Nuklearna sigurnost i bezbjednost NVO – Nevladine organizacije OKC 112 – Operativno-komunikacionog centra 112 OSI – Osobe sa invaliditetom UCPM – Mehanizam Unije za civilnu zaštitu UN – Ujedinjene nacije UNDP – Program Ujedinjenih nacija za razvoj UNDRR – Kancelarija Ujedinjenih nacija za smanjenje rizika od katastrofa u Evropi i centralnoj Aziji UNICEF – Fond Ujedinjenih nacija za djecu UNOCHA – Kancelarija Ujedinjenih nacija za koordinaciju humanitarnih pitanja WB – Svjetska banka WHO – Svjetska zdravstvena organizacija WMO – Svjetska meteorološka organizacija STRA NA | 12 STRAN A | 1 3 //01. UVOD 1.1 ZNAČAJ DONOŠENJA NOVOG STRATEŠKOG DOKUMENTA U OBLASTI SMANJENJA RIZIKA OD KATASTROFA Prirodnim i ljudskim aktivnostima riod 2025–2030 sa Akcionim planom izazvane katastrofe oduvijek su pred- za 2025–2026 (u daljem tekstu Strate- stavljale jednu od najvećih prijetnji gija) ima za cilj smanjenje i sprečava- ljudskoj bezbjednosti, kvalitetu živo- nje događanja novih rizika, te jačanje ta, materijalnim i kulturnim dobrima, kapaciteta društva, državnih i lokalnih ekonomiji i društvu u cjelini. Klimat- institucija u odgovoru na različite vr- ske promjene kroz porast tempera- ste prirodnih i drugih katastrofa. Ele- ture, promjenu obrazaca padavina, mentarne (prirodne) nepogode, teh- povećanje nivoa mora imaju veliki ničko-tehnološke i druge nesreće su uticaj na učestalost i ozbiljnost ek- u porastu i svojom učestalošću, inten- stremnih vremenskih događaja i ka- zitetom i nekada razornim dejstvom, tastrofa. Opasnosti kao što su suše, značajno ometaju održivi razvoj cije- požari, poplave, cikloni itd. su prirod- log društva, generišući nove rizike, te ne pojave i iz godine u godinu postaju porast u štetama i gubicima u vezi sa učestalije i povećavaju rizik po ljude, katastrofama koje imaju ekonomski, materijalna i kulturna dobra i životnu socijalni, zdravstveni, kulturni i drugi sredinu. Geološki rizici, odnosno ze- uticaj. mljotresi, svojim razornim dejstvom u značajnoj mjeri određuju i mijenjaju Strategija je, po svojoj sadržini, doku- karakteristike zajednice u oblastima ment kojim se sistematski pristupa gdje se dogode i veoma negativno identifikovanju, procjeni i smanjenju determinišu razvojne komponente rizika od katastrofa, s ciljem da pro- društva. Loše prostorno planiranje, moviše održivi razvoj povećanjem ot- nedovoljno poštovanje propisa veza- pornosti zajednice na sve katastrofe nih za izgradnju objekata, nedostatak sa kojima se može suočiti i predstavlja adekvatne pripreme za djelovanje u izraz javne politike kojom se definišu slučaju prirodnih i drugih katastrofa, ciljevi i zadaci u različitim vremenskim svaku zajednicu čine veoma ranjivom okvirima sa konkretnim ciljevima i in- i umanjuje njen nivo otpornosti. dikatorima, čime se obezbjeđuje kon- cept efikasnog upravljanja rizicima od Novi strateški dokument, Strategija za katastrofa. smanjenje rizika od katastrofa za pe- STRA NA | 14 0 1. U VO D U cilju smanjenja rizika od katastrofa, adekvatnom razvoju sistema zaštite potrebno je fokusirati se na jačanje i spašavanja u Crnoj Gori, kako bi se kapaciteta za upravljanje rizicima od sopstveni ljudski i materijalni resursi katastrofa, kao i na umreženost svih koristili na najefikasniji mogući način. institucija, relevantnih sektora i zain- teresovanih strana na odgovarajućim Strategija je kontinuitet Strategije za nivoima za djelovanje u slučaju doga- smanjenje rizika od katastrofa sa Di- đanja katastrofa. namičkim planom aktivnosti za spro- vođenje Strategije za period 2018– Svrha ovog dokumenta je da se kroz 2023. godina, prioritetno fokusirana adekvatno mapiranje rizika od kata- na realizaciju nerealizovanih aktivno- strofa i istraživanje ranjivosti zajedni- sti iz prethodnog perioda i na anali- ce postigne adekvatan nivo smanjenja zu realizovanih aktivnosti, kako bi se rizika od katastrofa, čime se smanjuje adekvatno i ciljano sprovelo planira- ranjivost zajednice ublažavanjem efe- nje aktivnosti za naredni period, čime kata katastrofa, a jača održivi razvoj. se značajno unapređuje sistem za- štite i spašavanja kako na lokalnom, Cilj ove Strategije je da se doprinese tako i na nacionalnom nivou. 1.2 USAGLAŠENOST STRATEGIJE SA KROVNIM STRATEŠKIM DOKUMENTIMA SREDNJOROČNI PROGRAM RADA realizaciji Akcionog plana za sprovo- VLADE CRNE GORE ZA PERIOD đenje Strategije za smanjenje rizika 2024–2027. od katastrofa 2018–2023. godina, za 2023. godinu definisano je Srednjo- Novi strateški dokument je u pot- ročnim programom rada Vlade Crne punosti usklađen sa Srednjoročnim Gore za period 2024–2027. godina u programom rada Vlade Crne Gore dijelu tabelarnog prikaza obaveza u za period 2024–2027. godina i za- 2024. godini: prioritet 1 – Crna Gora snovan je na dokumentu koji mu je je država vladavine prava i kredibilna prethodio i kroz koji su sagledani po- članica EU i NATO, cilj 3 – Na pravdi se stignuti efekti već sprovedene javne gradi jaka država, tematski dio TD 42. politike u oblasti smanjenja rizika od Ovim izvještajem su prikazani rezul- katastrofa, a kroz praćenje, ranije iz- tati, aktivnosti i stepen ispunjenosti vještavanje, odgovarajuće preporuke obaveza iz Akcionog plana za spro- i evaluaciju, utvrđene su aktivnosti vođenje Strategije za smanjenje rizi- koje nijesu sprovedene prethodnim ka od katastrofa 2018–2023. godina, dokumentom i evidentirane su no- za 2023. godinu i date preporuke za vim. Usvajanje Završnog izvještaja o dalje sprovođenje Strategije. Donoše-

01. U VOD STRAN A | 1 5 nje Strategije definisano je Srednjo- koju Crna Gora treba da ispuni je do- ročnim programom rada Vlade Crne nošenje Strategije. Programom pri- Gore za period 2024–2027. godina u stupanja Crne Gore Evropskoj uniji dijelu tabelarnog prikaza obaveza u 2024–2027. u okviru pregovaračkog 2024. godini: prioritet 1 – Crna Gora poglavlja 27 – Životna sredina i klimat- je država vladavine prava i kredibilna ske promjene, u strateškom okviru članica EU i NATO, cilj 3 – Na pravdi za oblast F) civilna zaštita, definisano se gradi jaka država, tematski dio TD je donošenje Strategije sa periodom

44. Novim strateškim dokumentom važenja od prvog kvartala 2025. go- usljed novonastalih okolnosti utvrđe- dine do 2030. godine. Donošenjem ni su novi prioriteti i ciljevi koji su na- Strategije, strateški dokument je u stavak prethodnih. potpunosti usklađen sa Programom pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji GODIŠNJI PROGRAM RADA VLADE 2024–2027. U okviru pregovaračkog CRNE GORE ZA 2024. GODINU poglavlja 27 – Životna sredina i kli- matske promjene Vlada Crne Gore Programom rada Vlade Crne Gore za je 18. februara 2021. godine donijela 2024. godinu, kojim se definiše spro- Akcioni plan za ispunjavanje završnih vođenje prioriteta 1 i postavljenog ci- mjerila u poglavlju 27, koji predstav- lja 3 utvrđenih Srednjoročnim progra- lja najvažniji dokument u ovoj oblasti, mom rada Vlade Crne Gore za period s obzirom na to da će implementa- 2024 – 2027. godina, predviđeno je cijom njime obuhvaćenih aktivnosti usvajanje Završnog izvještaja o reali- biti ispunjeni svi zahtjevi definisani od zaciji Akcionog plana za sprovođenje strane EU, kroz završna mjerila i kroz Strategije za smanjenje rizika od ka- Zajedničku poziciju za poglavlje 27. tastrofa 2018–2023. godina, za 2023. godinu i donošenje Strategije. U oblasti civilne zaštite nije dobijeno završno mjerilo, ali je tim dokumen- PROGRAM PRISTUPANJA CRNE tom u tački 9. Civilna zaštita podtač- GORE EVROPSKOJ UNIJI 2024–2027. ka I i definisan zahtjev iz Zajedničke pozicije EU za pregovaračko poglavlje Program pristupanja Crne Gore 27: ,,EU podsjeća na potrebu da Crna Evropskoj uniji (PPCG) je strateški Gora nastavi rad na transpoziciji za- dokument procesa evropske integra- htjeva koji proizlaze iz potpisanog cije Crne Gore koji definiše obim i di- Sporazuma o učešću Crne Gore u Me- namiku reformi koje su potrebne za hanizmu Unije za civilnu zaštitu, kao usklađivanje Crne Gore sa pravnim i za povezivanje sa Zajedničkim siste- poretkom Evropske unije i u njemu mom za komunikaciju i informisanje se navode ključne obaveze koje Crna u vanrednim situacijama (CECIS). EU Gora treba da ispuni na putu pristu- podsjeća da Crna Gora treba da us- panja EU. Jedna od ključnih obaveza STRA NA | 16 0 1. U VO D postavi Sigurni transevropski servis za civilnu zaštitu, i drugih relevantnih za telematiku između administracija ministarstava odgovornih za upravlja- (sTESTA) između svog ministarstva, nje rizicima od katastrofa, posebno u koje bi bilo odgovorno za komunika- vezi s upravljanjem poplavama i indu- ciju, i Komisije, kao i sTESTA liniju s strijskim nesrećama”. Ministarstvom unutrašnjih poslova. Ovo je preduslov za pristup CECIS-u.” Crna Gora je odgovorila na zahtjev EU i tokom prethodnih godina Ministar- Crna Gora je odgovorila na zahtjev stvo unutrašnjih poslova – Direktorat EU i u toku mjeseca decembra 2021. za zaštitu i spašavanje u saradnji sa godine instalirana je oprema potreb- drugim ministarstvima i organima dr- na za uspostavljanje Sigurnog tran- žavne uprave, iniciralo je izradu nacio- sevropskog servisa za telematiku nalnih planova zaštite i spašavanja za između administracije (sTESTA), što različite vrste rizika (zemljotres 2018; predstavlja preduslov za povezivanje požari 2018; poplave 2019; tehnič- sa Zajedničkim sistemom za komu- ko-tehnološke (industrijske ) nesreće nikaciju i informisanje u vanrednim 2019; hemijski i biološki rizici 2021; situacijama (CECIS). Oprema je insta- klizišta i odroni 2021; radijacione-nu- lirana u za to predviđenim prostori- klearne nesreće 2023), koje je usvojila jama Uprave policije. Povezivanje i Vlada Crne Gore i čime je uspostav- korišćenje TESTA platforme garantu- ljen način koordinacije i rukovođenja je automatsku verifikaciju i razmjenu u okviru sistema zaštite i spašavanja podataka između Crne Gore i država u našoj državi. potpisnica Konvencije o policijskoj saradnji u jugoistočnoj Evropi. Ope- Ispunjavanjem oba prethodno nave- rativno-komunikacioni centar 112 je dena zahtjeva iz Zajedničke pozicije u decembru mjesecu 2023. godine EU za pregovaračko poglavlje 27, po- povezan sa Sigurnim transevropskim doblast civilna zaštita, sve obaveze servisom za telematiku između admi- nistracije (sTESTA). Time su se stekli su u potpunosti izvršene, čime su se uslovi za pristup dvijema verzijama stekli uslovi za privremeno zatvaranje Zajedničkog sistema za komunikaciju ovog potpoglavlja. i informisanje u vanrednim situacija- ma (CECIS), što se u potpunosti dogo- U decembru 2021. godine završen je dilo u februaru 2024. godine. dokument Procjena rizika od katastro- fa Crne Gore, kroz projekat koji je fi- Podtačkom II definisan je zahtjev iz nansiran od strane Evropske komisije. Zajedničke pozicije EU za pregovarač- ko poglavlje 27. ,,EU poziva Crnu Goru Obaveza izrade nacionalne Procjene da ojača saradnju između Ministar- rizika od katastrofa, utvrđena je u tački stva unutrašnjih poslova, odgovornog 9.8 u Akcionom planu za ispunjavanje

01. U VOD STRAN A | 1 7 završnih mjerila u poglavlju 27, a prois- NACIONALNA STRATEGIJA tekla je iz Strategije za smanjenje rizika ODRŽIVOG RAZVOJA od katastrofa sa Dinamičkim planom DO 2030. GODINE aktivnosti za sprovođenje Strategije za Nacionalna strategija održivog razvoja period 2018–2023. godina, koja se te- do 2030. godine je dokument dugoroč- meljila članstvom Crne Gore u Meha- ne razvojne strategije Crne Gore kojim nizmu Unije za civilnu zaštitu. Sažetak se definišu rješenja za održivo upravlja- dokumenta je dostavljen Evropskoj ko- nje sa četiri grupe nacionalnih resursa: misiji 14. decembra 2021. godine, čime ljudskim, društvenim, prirodnim i eko- je u cjelosti ispunjena ova obaveza. nomskim, kao ključnim prioritetima U septembru 2023. godine uspješno ukupnog održivog razvoja crnogorskog je završena realizacija projekta Procje- društva. Objektivno i integralno sagle- na sposobnosti upravljanja rizicima od davajući održivost nacionalnog razvoja, katastrofa Crne Gore finansiranog od Crna Gora je među prvim državama u Evropske komisije. Procjena sposob- svijetu koja je u potpunosti prihvatila i nosti upravljanja rizicima od katastrofa u nacionalni sistem integrisala zahtjeve Crne Gore je dokument koji sadrži de- Ujedinjenih nacija utvrđene Agendom taljnu analizu administrativnih, tehnič- UN-a za održivi razvoj do 2030. godine. kih i finansijskih kapaciteta Crne Gore Ciljevi održivog razvoja sadržani Naci- u odnosu na rizike koji su identifikovani onalnom strategijom održivog razvo- u dokumentu Procjena rizika od kata- ja do 2030. godine, cilj 3: Obezbijediti strofa Crne Gore. Obaveza izrade ovog zdrave živote i promovisati dobrobit za dokumenta utvrđena je u tački 9.9 u Ak- sve ljude u svim uzrastima i cilj 11: Uči- cionom planu za ispunjavanje završnih niti gradove i ljudska naselja inkluziv- mjerila u poglavlju 27, a proistekla je iz nim, bezbjednim, otpornim i održivim Strategije za smanjenje rizika od kata- – definišu zadatke na osnaživanju ka- strofa sa Dinamičkim planom aktivno- paciteta Crne Gore za rano upozorava- sti za sprovođenje Strategije za period nje na rizike i upravljanje nacionalnim i 2018–2023. godina. Dostavljanjem sa- globalnim rizicima, kao i obavezu da se žetka dokumenta Evropskoj komisiji u značajno poveća broj gradova i ljudskih septembru 2023. godine u cjelosti je naselja koja usvajaju i sprovode inte- ispunjena i ova obaveza. grisane politike i planove za efikasnost resursa, ublažavanje i prilagođavanje klimatskim promjenama, otpornost na katastrofe, i izrađuju i sprovode holi- STRA NA | 18 0 1. U VO D stičko upravljanje rizicima od katastro- gije za smanjenje rizika od katastrofa u fa u skladu sa Sendai okvirom. skladu sa Okvirom za smanjenje rizika od katastrofa iz Sendaija (2015–2030). Dakle, ciljevi Strategije za smanjenje ri- zika od katastrofa komplementarni su Za praćenja učinaka i mjerenja rezul- sa tematskim područjem 3 – Prirodni tata NSOR 2030 relevantni su i ostali resursi – očuvanje prirodnog kapitala, indikatori učinka ovog strateškog do- odonosno direktno doprinose spro- kumenta. vođenju strateškog cilja 3.6 – Ublažiti FISKALNA STRATEGIJA uticaje prirodnih i antropogenih hazar- 2021–2024. GODINE da. Realizacijom strateških, odnosno sprovođenjem aktivnosti u okviru ope- Polazeći od identifikovanih izazova u rativnih ciljeva, direktno se doprinosi oblasti smanjenja rizika od katastrofa, sprovođenju prioritetnih mjera NSOR koji stoje pred Crnom Gorom na putu 2030: 3.6.1 Unaprijediti razumijevanje njenog društvenog i ekonomskog ra- rizika od hazarda; 3.6.2 Jačati instituci- zvoja, a uvažavajući jedan od principa onalni okvir za upravljanje rizicima od na kojem se temelji rad Vlade – zdravlje hazarda; 3.6.3 Investirati u smanjenje i zdrava životna sredina – strateški cilj rizika i jačanje otpornosti prirodnih i ekonomske politike Crne Gore je ,,os- društvenih sistema; 3.6.4 Unaprijediti tvarenje pametnog, održivog i inkluziv- spremnosti za odgovor na katastrofe i nog ekonomskog rasta koji će doprini- obnovu kroz oporavak, rehabilitaciju i jeti unapređenju kvaliteta života svih rekonstrukciju; 3.6.5 Jačanje kapaciteta njenih građana”. za adaptaciju na klimatske promjene. Sprovođenje aktivnosti za smanjenje Realizacija navedenih ciljeva pratiće se rizika od katastrofa finansiraće se iz i kroz sprovođenje indikatora učinka, budžeta Crne Gore, budžeta jedinica prevashodno: Broj sprovedenih preven- lokalnih samouprava, sredstvima fon- tivnih aktivnosti za bolje predviđanje i da sredstava za zaštitu i spašavanje, Broj strateških, planskih i drugih akta za kreditima, realizacijom programa i pro- otpornije gradove – kojim će se mjeriti jekata finansiranih iz EU fondova i dru- srodni indikatori u NSOR strategiji: 1.5.3 gih međunarodnih organizacija, kao i Broj zemalja sa nacionalnim i lokalnim drugim izvorima. strategijama za smanjenje rizika od kata- strofa; 11.b.1 Udio lokalnih samouprava Vlada Crne Gore će obezbijediti budžet koje usvajaju i sprovode lokalne strate-

01. U VOD STRAN A | 1 9 za svaku godinu primjene Strategije iz će od sredstava planiranih za ove na- sopstvenih izvora i/ili iz odgovarajućih mjene godišnjim zakonima o budžetu fondova međunarodne zajednice. Uku- ključnih nosilaca aktivnosti predviđe- pan iznos sredstava koji će iz državnog nih Strategijom. budžeta biti izdvajan u narednim godi- nama za finansiranje Strategije, zavisi- 1.3 USAGLAŠENOST STRATEGIJE SA OSTALIM SEKTORSKIM STRATEŠKIM DOKUMENTIMA OD ZNAČAJA ZA PREDMETNU PODOBLAST JAVNE POLITIKE NACIONALNA STRATEGIJA i adaptacije na klimatske promjene. U OBLASTI KLIMATSKIH PROMJENA Navedenim dokumentom u poglav- DO 2030. GODINE lju „Ublažavanje klimatskih promje- na“ dat je pregled mjera mitigacije do Vlada Crne Gore donijela je 17. sep- kraja 2030. godine i za jedan od ključ- tembra 2015. godine Nacionalnu nih sektora: šumarstvo. Operativnim strategiju u oblasti klimatskih promje- ciljem citiranog strateškog dokumen- na do 2030. godine. Ovim dokumen- ta ,,Mjere mitigacije Šumarstvo” : 1) tom planirano je smanjenje gasova Ministarstvo unutrašnjih poslova, sa efektom staklene bašte u sekto- Direktorat za zaštitu i spašavanje, re- rima energetike, industrije i saobra- dovno inovira predlog Nacionalnog ćaja od 30 odsto do 2030. godine u plana zaštite i spašavanja od požara, odnosu na baznu 1990. godinu, a koji donosi Vlada Crne Gore, stvara- njegov ključni efekat je kretanje Crne jući adekvatne uslove na sprovođenju Gore prema niskokarbonskom druš- mjera i aktivnosti zaštite i spašavanja tvu, što je jedan od najvažnijih ciljeva od požara u šumama i na otvorenom EU i predstavlja globalni trend. Ovaj prostoru koordiniranjem, rukovođe- strateški dokument ključni je instru- njem i saradnjom ministarstava, or- ment politike za upravljanje klimat- gana državne uprave, jedinica lokalne skim promjenama u Crnoj Gori i usta- samouprave i privrednih društava, novljava obavezu Vlade da djeluje subjektima nadležnim za djelovanje u protiv klimatskih promjena na integri- slučaju nastanka požara u šumama i san i multisektorski način, poštujući na otvorenom prostoru; 2) Ministar- međunarodne obaveze koje je zemlja stvo unutrašnjih poslova, Direktorat preuzela prema Okvirnoj konvenciji za zaštitu i spašavanje u skladu sa UN o klimatskim promjenama (UN- zakonom, doprinosi izradi opštinskih FCCC). Istim se pružaju neophodne planova zaštite i spašavanja od poža- smjernice za mjere mitigacije, odno- ra, kao i preduzetnih planova zaštite sno ublažavanja klimatskih promjena i spašavanja od požara, koji sadrže STRA NA | 20 0 1. U VO D preventivne, operativne i sanacione stremne događaje, implicirajući kohe- mjere za efikasnu zaštitu šuma od rentnost oba navedena dokumenta, požara, kao i pregled potrebnih mate- čineći ih međusobno usklađenim. rijalno-tehničkih sredstava i opreme, te potrebno ljudstvo za adekvatnu za- Evidentno, citirana dokumenta su štitu šuma od požara; 3) Ministarstvo međusobno usklađena, jer tretiraju unutrašnjih poslova, Direktorat za međusobno povezana pitanja sa za- zaštitu i spašavanje, u saradnji sa dr- jedničkim ciljem: da se poveća otpor- žavnim organima, organima državne nost ljudske zajednice i ekosistema uprave, akademskom i NVO zajedni- na klimatske promjene i rizike od ka- com u decembru 2021. godine, izra- tastrofa. dilo je dokument Procjena rizika od katastrofa Crne Gore, kojim je obra- Važno je napomenuti da obje strategi- đen rizik od šumskih požara i požara je prepoznaju važnost međunarodne na otvorenom prostoru kao jedan od i regionalne saradnje u ostvarivanju primarnih rizika koji ugrožavaju teri- svojih ciljeva, bilo kroz prilagođavanje toriju Crne Gore, kojim je obrađeno 6 klimatskim promjenama ili kroz koor- mogućih scenarija požara (3 scenarija dinaciju u slučaju prirodnih i drugih za najvjerovatniji neželjeni događaj i 3 katastrofa. scenarija za događaj sa najgorim mo- gućim posljedicama); 4) Ministarstvo STRATEGIJA UPRAVLJANJA unutrašnjih poslova permanentno VODAMA CRNE GORE 2018 – 2035. ulaže potrebne resurse u održavanje vazduhoplova i postojeće opreme je- Vlada Crne Gore je 30. juna 2017. godi- dinice za gašenje požara iz vazduha. ne donijela Strategiju upravljanja voda- ma Crne Gore, planski dokument kojim Strategija i Nacionalna strategija u se utvrđuju dugoročni pravci upravlja- oblasti klimatskih promjena do 2030. godine su međusobno usklađeni do- nja vodama i u kome su, pored prikaza kumenti, jer su njihovi prioriteti i cilje- društveno-ekonomskog okvira i prirod- vi apsolutno usklađeni na nivou de- nih karakteristika, obrađeni postojeće finisanih ključnih mjera i relevantnih stanje vodnih resursa i način njihovog aktivnosti za realizaciju javne politike korišćenja i zaštite, definisani ciljevi i u oblasti smanjenja rizika od kata- strateške odrednice sprovođenja uprav- strofa. ljanja vodama u Crnoj Gori, kao i strateš- Adaptacija na klimatske promjene i ki i operativni ciljevi neophodni za spro- smanjenje rizika od katastrofa rezulti- vođenje reformi i razvoj sektora voda. raju umanjivanjem stepena ranjivosti Jedan od strateških ciljeva definisanih na varijabilnost klime, hazarde i ek- Strategijom upravljanja vodama Crne

01. U VOD STRAN A | 21 Gore je smanjenje rizika od štetnog dej- korporiran u Strategiju kroz aktivnosti stva voda. Zaštita od štetnog dejstva na pojačanju otpornosti i adaptilnosti voda sprovodi se u cilju preventivnog na opasnosti izazvane klimatskim pro- djelovanja i stvaranja uslova za: smanje- mjenama i prirodnim katastrofama u nje mogućnosti nastanka poplava; sma- segmentu zdravlja žena, muškaraca, njenje štetnih posljedica od poplava po osoba drugačijih polnih i rodnih identi- zdravlje ljudi, životnu sredinu, kulturnu teta, kao i marginalizovanih i posebno baštinu i privredu; obezbjeđivanje uslo- osjetljivih osoba i grupa. Strategija je va za zaštitu i održivo korišćenje voda i rodno odgovoran dokument, inkluzivan zaštitu i unapređenje životne sredine. u pristupu smanjenja rizika od katastro- Ministarstvo unutrašnjih poslova – Di- fa za cijelo stanovništvo i usklađen je sa rektorat za zaštitu i spašavanje je jedna Zakonom o rodnoj ravnopravnosti, koji od institucija koja je nadležna za spro- u osnovnim odredbama proklamuje vođenje preventivnih, operativnih i sa- ravnopravno učešće žena i muškara- nacionih mjera zaštite i spašavanja od ca, kao i lica drukčijih rodnih identite- poplava shodno planovima zaštite i spa- ta u svim oblastima javnog i privatnog šavanja od poplava na nacionalnom i lo- sektora, kao i jednak položaj i jednake kalnom nivou. Strategija je usklađena sa mogućnosti za ostvarivanje svih prava i ovim dokumentom u svim segmentima sloboda. U skladu sa Zakonom, u Stra- koji tretiraju pitanja od značaja za reali- tegiji se, pored navedenog cilja vezanog zaciju javne politike u oblasti smanjenja za zdravlje, takođe podstiče nеdiskri- rizika od katastrofa. minаtоrnо učеšćе žеnа, djеcе i mlаdih, оsоbа sа invаliditеtоm i оstаlih grupа u ORODNJENOST STRATEGIJE cjеlоkupnom prоcеsu smanjenja rizika od katastrofa. Nacionalnom strategijom rodne rav- nopravnosti 2021–2025. godine sa Akci- onim planom 2021–2022. godine u okvi- ru Operativnog cilja 3, definisana je mje- ra 3.7: Procijeniti uticaj i sprovesti mjere prevencije kako bi se umanjio negativan uticaj klimatskih promjena i prirodnih katastrofa na zdravlje žena, muškaraca, osoba drugačijih polnih i rodnih identi- teta, kao i marginalizovanih i posebno osjetljivih osoba i grupa. Ovaj cilj je in- STRA NA | 2 2 0 1. U VO D 1.4 USKLAĐENOST STRATEGIJE SA OBAVEZAMA KOJE PROIZLAZE IZ PREGOVORA ZA PRISTUPANJE EU I GLAVNIM SEKTORSKIM POLITIKAMA EU U OBLASTI SMANJENJA RIZIKA OD KATASTROFA Crna Gora je predvodnik u regionu u se u periodu 2021–2025. realizovale procesu evropskih integracija. Pristu- planirane aktivnosti u Akcionom pla- pni pregovori Crne Gore sa Evrop- nu za ispunjavanje završnih mjerila, skom unijom otvoreni su 29. juna na nivou je od 483,076,838 €, a ula- 2012. godine. Do sada su otvorena 33 ganja iz sredstava pretpristupne po- poglavlja, od kojih su tri privremeno drške – IPA planirana su u iznosu od zatvorena. Sa Crnom Gorom je zapo- 15%. Međutim, za pregovaračko po- čet novi pristup u pregovorima, po glavlje 27, podoblast civilna zaštita, kome su otvorena dva pregovaračka sve obaveze su u potpunosti izvrše- poglavlja, i ona će ostati otvorena do ne, čime su se stekli uslovi za privre- kraja pregovaračkog procesa. Mini- meno zatvaranje ovog potpoglavlja. starstvo unutrašnjih poslova je nad- ležno za oblast pravne tekovine EU, Strategija je usklađena sa procesom koja se odnosi na pregovaračko po- EU integracija, a kompatibilnost je glavlje 27 Životna sredina i klimatske detaljno prezentirana u dijelu Strate- promjene, podoblast 9 civilna zaštita, gije označenom Program pristupanja koje je otvoreno 10. decembra 2018. Crne Gore Evropskoj uniji 2024–2027. godine u Briselu. Ovo poglavlje je jed- no od najkompleksnijih pregovarač- Kao država kandidatkinja za članstvo kih poglavlja, kako zbog tema kojima u EU, Crna Gora se obavezala da će se bavi, tako i zbog velikih finansijskih realizovati ciljeve kojima se smanjuje sredstava koja su neophodna za ispu- rizik od katastrofa koji su postavljeni u njavanje obaveza u okviru ovog po- zakonodavnim i strateškim dokumen- glavlja. tima koje usvajaju Evropska komisija i Savjet Evrope. Strategija je usklađena Kao država kandidatkinja, Crna Gora sa EU politikama u ovoj oblasti, od ko- od EU dobija finansijsku pomoć u jih je najznačajniji Sporazum o stabi- okviru Instrumenta za pretpristupnu lizaciji i pridruživanju EU koji je Crna podršku (IPA). U periodu 2007–2013. Gora u Luksemburgu potpisala 2007. (IPA I), na raspolaganju je imala 235,2 godine i ratifikovala iste godine, a stu- miliona eura, dok je za period 2014– pio je na snagu 1. maja 2010. godine i

2020. (IPA II) za Crnu Goru opredi- kojim je obavezna da: jeljeno 270,5 miliona eura. Analiza finansijskih potreba za ispunjavanje • osigura, na bazi ustavnih odredbi, završnih mjerila u poglavlju 27, da bi poštovanje ljudskih prava i sloboda

01. U VOD STRAN A | 23 svih svojih građana i građanki smanje- vazduh i klimu), materijalna dobra i njem rizika od katastrofa, jačanjem kulturno nasleđe, kojom se unapre- nacionalne i regionalne bezbjednosti đuju situacije u oblasti životne sredi- u pogledu nuklearne bezbjednosti ne i podstiče održivi razvoj, te u tom (član 110 Sporazuma ); pogledu ipso facto predstavlja strateš- ki dokument usklađen sa obavezama • razvija i jača saradnju u oblasti ži- koje proizlaze iz pregovora za pristu- votne sredine zaustavljanjem daljeg panje EU. degradiranja životne sredine i unap- ređenjem situacije u oblasti životne Evropska saradnja na planu sma- sredine podstičući održivi razvoj, fo- njenja rizika od katastrofa odviјa se, kusirajući se na značajno smanjenje pored EU, i u okviru Savjeta Evrope i zagađenja vazduha i vode na lokal- Ekonomske komisiјe UN za Evropu, nom, regionalnom i prekograničnom kojom potpredsjedava Crna Gora do nivou (član 111 Sporazuma). sredine aprila 2025. godine. Savjet Evrope je rezolucijom Komiteta mini- U slučaju radijacionog, odnosno nu- stara (Rezolucija 87/2) stvorio među- klearnog hazarda koji na teritori- vladin forum za saradnju na preven- ji Crne Gore može imati negativne ciji i zaštiti od katastrofa i organizaciji posljedice po stanovništvo i životnu ublažavanja velikih prirodnih i teh- stredinu, relevantan dokument koji noloških nesreća, danas poznat kao je Vlada Crne Gore donijela u novem- EUROPA Sporazum o velikim opasno- bru 2022. godine je Nacionalni plan stima (EUROPA Major Hazard Agree- zaštite i spašavanja od radijacionih i ment). EUROPA Sporazum o velikim nuklearnih nesreća, čiju je izradu ko- opasnostima je platforma za saradnju ordiniralo Ministarstvo unutrašnjih u oblasti velikih prirodnih i tehnološ- poslova, koji definiše pripremljenost i kih katastrofa. Njegovo polje nadlež- odgovor u konkretnim hitnim slučaje- nosti pokriva posebno smanjenje rizi- vima za adekvatno djelovanje i razra- ka od katastrofa: znanja, prevencije, du projekata za jačanje sposobnosti pripravnosti, upravljanja rizikom i po- za ublažavanje radijacionih i nuklear- stkrizne analize. Ovaj forum podržava nih rizika. U tom smislu, ovaj nacio- nacionalne pravne okvire i jača institu- nalni plan je osnov usklađenosti Stra- cionalne okvire država za odgovor na tegije i citiranog sporazuma, odnosno katastrofe. Angažman Ekonomske ko- usklađenosti Strategije sa obavezama misiјe UN za Evropu (UNECE) na ovom koje proizlaze iz pregovora za pristu- polju doprinio je zaključivanju nekoli- panje EU. ko međunarodnih ugovora iz oblasti zaštite životne sredine (Konvencija Strategija ima di­rektne i indirektne o zaštiti i korišćenju međunarodnih efekte na: stanovništvo, biodiverzi- vodotokova i međunarodnih jezera tet, prirodne resurse (zemljište, vodu, iz 1992. godine i Konvencija o pre- STRA NA | 24 0 1. U VO D kograničnim efektima industrijskih tastrofa od ostalih. Rod i invaliditet akcidenata iz iste godine), koji imaju su dva faktora koja utiču na ranjivost. implikacije na mogućnost adekvatnog Žene i osobe sa invaliditetom su ne- odgovora na međunarodne katastro- dovoljno zastupljeni kako u kreiranju fe. Prva konvencija poziva države na politika, tako i u obukama za pripre- saradnju u smanjenju formalnosti za mljenost zajednica i upravljanju van- prelazak granice, obezbjeđivanju po- rednim situacijama. To znači da je po- trebnih uređaja za kontrolu poplava i treban inkluzivniji pristup da bismo saradnji u odgovoru na njih, kao i u povećali otpornost svih ljudi, koji je snošenju troškova. Druga konvencija definisan značajnim međunarodnim ima poseban aneks o pitanjima uza- dokumentima: jamne pomoći, uključujući pružanje pomoći u ljudstvu, opremi i usluga- 1) Pariskim sporazumom o klimatskim ma državi pogođenoj industrijskim promjenama (UNFCC), koji je Crna akcidentom i pitanjima koja tangiraju Gora ratifikovala u oktobru 2017. go- imunitet osoblja i olakšanje prelaska dine i time se obavezala da prilikom granice. planiranja mjera za adaptaciju na kli- matske promjene uzme u obzir i razli- Strategija je usklađena i sa Evropskim čite potrebe žena i muškaraca, njihov zelenim planom Evropske komisije, način života, te njihovu sposobnost koji je u decembru mjesecu 2019. prilagođavanja na klimatske promje- godine predstavila kao paket mjera ne, što implicira obavezu da orga- u području politika kojim se želi osi- nizuje svoje administrativne kapacite- gurati zelena tranzicija EU, pri čemu te tako da bude u stanju da definiše je krajnji cilj postići klimatsku neutral- svoje odgovore na klimatske promje- nost do 2050. godine. ne koji će biti usklađeni sa specifič- nim potrebama žena i muškaraca; Ministarstvo unutrašnjih poslova, Di- rektorat za zaštitu i spašavanje, mje- 2) Konvencijom o eliminaciji svih obli- rama mitigacije za sektor šumarstva ka diskriminacije žena (CEDAW), koju doprinosi ublažavanja klimatskih pro- je Crna Gora ratifikovala 1981. go- mjena, koje su mjere mitigacije pre- dine, osnovom koje je uspostavljen zentovane u dijelu Strategije kojim se Komitet za eliminaciju svih oblika objašnjava usaglašenost iste sa Naci- diskriminacije žena u svrhu praćenja onalnom Strategijom u oblasti klimat- primjene Konvencije, pa i u pogledu skih promjena do 2030. godine. rodnih dimenzija smanjenja rizika od katastrofa u kontekstu klimatskih Katastrofe i opasnosti su velika prijet- promjena. nja za cijelo stanovništvo. Međutim, socijalna nejednakost neke osobe čini Ova dva navedena dokumenta, u ranjivijima na štetne posljedice od ka- oblasti smanjenja rizika od katastrofa,

01. U VOD STRAN A | 25 osnov su Evropske strategije za rodnu kompatibilna navedenim dokumenti- ravnopravnost 2020–2025. godine, ma koji definišu rodne politike na ni- Evropske povelje o rodnoj ravnoprav- vou EU, jer se tretiraju međusobno nosti na lokalnom nivou iz 2006. go- povezana pitanja sa zajedničkim ci- dine i Akcionog plana Evropske unije ljem: da se poveća otpornost ljudske za rodnu ravnopravnost (GAP) III za zajednice na klimatske promjene i ri- period od 2021. do 2025. godine (EU zike od katastrofa. produžava trajanje Plana djelovanja za rodnu ravnopravnost od 2025. do 2027. godine). Evidentno, Strategija je u potpunosti 1.5 PREGLED MEĐUNARODNIH OBAVEZA CRNE GORE U OBLASTI SMANJENJA RIZIKA OD KATASTROFA USKLAĐENOST SA prethodnog dokumenta ovog tipa, MEĐUNARODNIM OBAVEZAMA kojim se dosljedno ispunjavaju pre- uzete međunarodne obaveze Crne Za efikasan odgovor na rizike od kata- Gore koje su implementirane u nacio- strofa, pored lokalnog i nacionalnog nalni pravni i strateški okvir, i to: nivoa, veoma je važna međunarodna saradnja, jer kada se katastrofe do- Opšte međunarodne obaveze: Broj- gode, često se pogođene zemlje ne ni multilateralni međunarodni ugovo- mogu izboriti sa njihovim posljedica- ri koji su od direktnog ili indirektnog ma bez međunarodne pomoći. Na tim značaja za oblast smanjenja rizika od saznanjima i potrebama јe u sistemu katastrofa, koji se primjenjuju u situ- Ujedinjenih nacija i ostalim regional- acijama prirodnih ili ljudskim aktivno- nim i međunarodnim organizaciјama, stima prouzrokovanih katastrofa, kla- kao i na bilateralnom planu, razviјena sifikovani su: 1) na one koji garantuju intenzivna saradnja. Ona јe do sada ljudska prava u situacijama katastro- rezultirala zaključivanjem jednog bro- fa; 2) na one koji se tiču međunarod- ja značajnih konvencija i daleko većim ne humanitarne pomoći i 3) na one brojem bilateralnih ugovora. Bitan koji se tiču međunarodnog odgovora aspekt Strategije je međunarodna, re- na rizike od katastrofa. gionalna i prekogranična saradnja, a Crna Gora je posvećena unapređenju Sendai okvir za smanjenju rizika od regionalne i međunarodne saradnje. katastrofa 2015–2030: Okvir za sma- njenje rizika od katastrofa iz Senda- Strategija je dokument kontinuiteta ija za period 2015–2030. godina je STRA NA | 26 0 1. U VO D međunarodni dokument globalnog se koherentnost sistema, sektora i karaktera koji je usvojilo 187 zemalja organizacija koje upravljaju međuna- članica Ujedinjenih nacija, uključujući rodnom razvojnom i humanitarnom i Crnu Goru, na Svjetskoj konferenciji pomoći, a što se odnosi i na rizike od koja je održana u periodu od 14. do katastrofa, saglasno prioritetima Sen- 18. marta 2015. godine u Sendaiju u dai okvira vezanim za otpornost. Japanu i koji je prihvatila Generalna skupština Ujedinjenih nacija. Nasljed- Evropski mehanizmi saradnje: Dva nik je Hjogo okvira: Izgradnja otpor- su ključna područja od značaja za me- nosti naroda i zajednica na katastrofe, đunarodni odgovor na katastrofe: hu- koji je bio na snazi od 2005. do 2015. manitarna pomoć i saradnja u oblasti godine, kao prvi sveobuhvatni među- civilne zaštite. U obje oblasti djeluje narodni sporazum u oblasti smanje- Generalni direktorat za evropsku ci- nja rizika od katastrofa. vilnu zaštitu i aktivnosti humanitarne pomoći preko Centra za koordinaciju Zemlje članice Ujedinjenih nacija su odgovora u vanrednim situacijama, naglasile potrebu smanjenja rizika kojim se od država članica Mehaniz- od katastrofa i prilagođavanja klimat- ma, pa i Crne Gore kao kandidata za skim promjenama kada su postav- ulazak u Evropsku uniju, zahtijeva ljeni ciljevi održivog razvoja. Sendai uspostavljanje timova radi eventual- okvir prepoznaje državne institucije nog pružanja pomoći u okviru zema- kao primarne aktere odgovorne za lja članica Mehanizma i van EU. Za smanjenje rizika od katastrofa i na- oblast humanitarne pomoći postoje laže da se ta odgovornost dijeli sa odgovarajući propisi EU koji se odno- drugim akterima, uključujući lokalne se na pružanje pomoći državama čla- vlasti, privatni sektor, nevladin sektor nicama, koji obavezuju Crnu Goru, ali i druge. Sendai okvirom izražena je i temelje njeno pravo na istu. U obla- potreba za fokusiranim djelovanjem sti civilne zaštite Savjet EU je usvojio Crne Gore kroz 4 prioriteta i sedam nekoliko odluka i rezolucija. Odlukom globalnih ciljeva. iz 2001. godine (Odluka 2001/792/EC) ustanovljen je pomenuti Mehanizam Zakonom o međunarodnoj razvojnoj EU za civilnu zaštitu, odnosno tadaš- saradnji i međunarodnoj humanitar- nji Mehanizam Zajednice za civilnu noj pomoći iz aprila 2024. godine, koji zaštitu, a Odlukom iz 2013. godine, je usklađen sa Regulativom Savjeta koja je u primjeni od 1. januara 2014. (EZ) br. 1257/96 o humanitarnoj po- godine, Mehanizam Unije za civilnu moći od 20. juna 1996. i Evropskim zaštitu usmjeren je na jačanje sarad- konsenzusom o humanitarnoj pomo- nje između Unije i država članica i ći (2007), i u skladu je s načelima datim olakšavanje koordinacije u području u članu 214 Ugovora o funkcionisanju civilne zaštite kako bi se poboljšala Evropske unije (UFEU) – promoviše djelotvornost sistema za prevenciju,

01. U VOD STRAN A | 27 pripremljenost i odgovor na prirod- poslove civilne zaštite, zaštite i spaša- ne katastrofe i katastrofe uzrokovane vanja i smanjenja rizika od katastrofa ljudskim djelovanjem, te ustanovljena kako bi se poboljšala pripremljenost i detaljna pravila za zahtjeve za pruža- prevencija katastrofa u zemljama re- nje pomoći i odgovore na te zahtjeve. giona jugoistočne Evrope. NATO saradnja za pružanje pomoći Bilateralni sporazumi: Crna Gora je u slučaju katastrofa: NATO saradnja zaključila bilateralne sporazume o za pružanje pomoći u slučaju kata- saradnji i pomoći u slučaju prirodnih strofa primjenjuje se između člani- i drugih katastrofa sa Republikom ca ove organizacije i obavezuje Crnu Grčkom, Republikom Slovačkom, Goru za pružanje pomoći u slučaju Ukrajinom, Republikom Slovenijom, katastrofa, ali i temelji njeno pravo na Republikom Srbijom, Republikom Sje- istu. Na polju ublažavanja međuna- vernom Makedonijom, Republikom rodnih katastrofa osnovan je Evroa- Hrvatskom, Bosnom i Hercegovinom, tlantski koordinacioni centar za odgo- Republikom Albanijom, Republikom vor na katastrofe (Euro-Atlantic Disa- Turskom, Republikom Azerbejdžan, ster Response Coordination Centre – Republikom Bugarskom. Ministar- EADRCC), odgovoran za koordinaciju stvo unutrašnjih poslova Crne Gore pomoći zemljama članicama u slučaju i Ministarstvo za vanredne situacije katastrofa. Članice NATO-a i partner- Republike Jermenije potpisali su Me- ske zemlje usvojile su Memorandum morandum o razumijevanju u oblasti o razumijevanju, koji olakšava pre- sprečavanja nastanka vanrednih situ- kogranični transport civila angažova- acija i odgovora na njih. nih od strane NATO u operacijama odgovora na katastrofe. PROCJENA UTICAJA NA ŽIVOTNU SREDINU Regionalna saradnja u Jugoistočnoj Evropi: Crna Gora je zajedno sa još Prirodne i tehničko-tehnološke kata- devet zemalja članica Inicijative za strofe su u porastu i svojom učestalo- pripremljenost i prevenciju katastro- šću i nekada razornim dejstvom zna- fa u Jugoistočnoj Evropi (DPPI SEE). Riječ je o regionalnoj inicijativi koja se čajno ometaju održivi razvoj cijelog bavi smanjenjem rizika od katastro- društva, generišući nove rizike i porast fa i koja okuplja zemlje Jugoistočne šteta i gubitaka u vezi sa katastrofama. Evrope (Albaniju, Bosnu i Hercego- Sprovođenje aktivnosti iz Strategije ima vinu, Bugarsku, Hrvatsku, Sjevernu direktni i indirektni uticaj na stanovniš- Makedoniju, Crnu Goru, Rumuniju, tvo, materijalna dobra, kulturna dobra Srbiju, Sloveniju i Tursku). Inicijativa i u značajnoj mjeri opredjeljuje razvoj doprinosi izgradnji institucionalnih kapaciteta organizacija nadležnih za društva i zajednice u cjelini. STRA NA | 2 8 0 1. U VO D Zakonom o strateškoj procjeni uticaja Ovo naročito proizlazi nakon proce- na životnu sredinu (član 5 stav 3 alineja sa popunjavanja Upitnika za stratešku 2) definisano je da se izrada Strateške procjenu uticaja na životnu sredinu procjene uticaja na životnu sredinu ne (strana 111 Metodologije), koji obuhva- vrši za planove i programe namijenje- ta elemente strateške procjene uticaja ne ublažavanju i otklanjanju posljedi- na životnu sredinu počev od opštih pi- ca elementarnih nepogoda. Imajuću u tanja, preko usklađenosti sa Evropskim vidu činjenicu da bavljenje pitanjima zelenim dogovorom, do usklađenosti smanjenja rizika od katastrofa iz ove sa Nacionalnom strategijom održivog Strategije obuhvata oblasti povezane razvoja do 2030. godine, gdje je jasno sa elementarnim nepogodama, jasno da nijesu utvrđeni pozitivni ishodi u je da pri izradi Strategije nije potrebno okviru kriterijuma provjere kvaliteta, tj. raditi na Strateškoj procjeni. da je ukupan odgovor negativan. STRAN A | 29 STRA NA | 3 0 0 2 . A N A L I ZA STA N JA //02. ANALIZA STANJA 2.1 PREGLED KLJUČNIH DOSTIGNUĆA I PREPORUKA IZ IMPLEMENTACIJE PRETHODNOG STRATEŠKOG DOKUMENTA Ključne prepreke tokom faze imple- ca intervjua, politička zapošljavanja i mentacije odnosile su se na nemo- odliv stručnog kadra dovode do ne- gućnost finansiranja određenih ak- razumijevanja obaveza i nedostatka tivnosti i nedostatak odgovornosti i odgovornosti za aktivnosti u oblasti vlasništva nad rezultatima koji su u smanjenja rizika od katastrofa, što se nadležnosti uključenih institucija, kao dodatno odrazilo na visok broj nerea- i politička nestabilnost u proteklom lizovanih aktivnosti. periodu, koja je uticala na kadrovske promjene, te gubitak institucionalne Pored navedenih izazova i prepreka, memorije i institucionalnih kapacite- kašnjenja u implementaciji djelimič- ta. Dodatno, iako je veliki broj inter- no su uzrokovana i pandemijom ko- vjuisanih sagovornika/ca istakao da ronavirusa, kao i sajber napadima, se implementacijom Strategije una- koji su ograničili uključene institucije prijedila međuinstitucionalna sarad- da ažurno sprovedu planirane aktiv- nja i komunikacija, u pojedinačnim nosti i o tome izvijeste Direktorat. Di- slučajevima je to predstavljalo izazov. rektorat je često dobijao neprecizne Na centralnom nivou, promjena vla- podatke tokom izvještajnog perioda, sti je uzrokovala promjenu matičnih posebno u dijelu koji se odnosi na fi- institucija određenih aktera u Strate- nansijsko izvještavanje, zbog čega je giji (Zavod za geološka istraživanja), iznos ukupnih utrošenih sredstava što je zbog nepreciznog normativ- za sprovođenje aktivnosti Strategije nog okvira, dodatno uticalo na nera- okviran i, po mišljenju službenika Di- zjašnjene nadležnosti ove institucije, rektorata, nije konačan. te je onemogućilo da direktno bude uključena u implementaciju u mjeri Sa druge strane, Strategija je i uspo- u kojoj je to predviđeno Strategijom. stavila pojedine dobre prakse, prije Političke promjene su imale uticaj i svega u polju promocije i edukacije na lokalnom nivou, konkretno u dije- građana/ki, te uključivanjem tema za- lu aktivnosti za koje su bile zadužene štite i spašavanja u nastavni program i lokalne službe zaštite i spašavanja, pilotiranjem tih predmeta u pet škola. koje su pod ingerencijom lokalnih sa- Takođe, dodatna vrijednost Strategije mouprava. Po mišljenju sagovornika/ se ogleda i u unapređenju horizontal-

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 31 ne saradnje, preciznije, povezivanjem ranje je predstavljalo najveći izazov u institucija koje do implementacije implementaciji aktivnosti predviđenih Strategije nijesu imale priliku da ko- Strategijom, najčešće zbog nedostat- municiraju i blisko sarađuju. Dodat- ka finansijskih sredstava, ili zbog pri- no, u okviru Strategije su donesena i oritetizacije finansiranja drugih aktiv- dva važna dokumenta – Procjena rizi- nosti od strane uključenih institucija. ka od katastrofa Crne Gore i Procjena sposobnosti upravljanja rizicima od Na osnovu ukupnog procesa evalu- katastrofa Crne Gore, što predstavlja acije, mogu se dati sljedeće prepo- važan osnov za implementaciju daljih ruke: aktivnosti u ovoj oblasti.

1. Strategiju je neophodno izraditi u Konačno, treba imati u vidu da se skladu sa Metodologijom razvijanja Strategija za smanjenje rizika od ka- politika, izrade i praćenja sprovođenja tastrofa 2018–2023. sprovodila prvi strateških dokumenata, vodeći računa put u Crnoj Gori. Direktorat za zaštitu o povezanosti ciljeva, rezultata i ak- i spašavanje MUP-a je, kao glavni no- tivnosti, kao i pretpostavki za njihovo silac Strategije, imao težak zadatak na realizovanje. Dodatno, neophodno je planu koordinacije brojnih donosilaca ustanoviti mjerljive indkatore u skla- odluka i aktivnosti, gdje je, po mišlje- du sa SMART kriterijumima, sa počet- nju gotovo svih ispitanika intervjua, nim i očekivanim vrijednostima, kao i nerijetko premašivao svoje odgovor- načinima mjerenja njihovih postignu- nosti i kapacitete realizacijom mnogo- ća periodično i na kraju implementa- brojnih aktivnosti. Direktorat je uspio cije; da poveže institucije na centralnom i lokalnom nivou i, u saradnji sa njima, 2. Strategija bi trebalo da sadrži ela- i pored brojnih internih i eksternih boriran plan upravljanja rizicima, sa izazova, postigne 51% realizacije pla- identifikovanim mjerama mitigacije. niranih aktivnosti, što znači da je, od Strategija bi, takođe, trebalo da pred- ukupno 105 aktivnosti predviđenih loži i detaljan plan monitoringa i eva- Strategijom, realizovano 53, nije reali- luacije, uz preciziran način na koji se zovano 38, a djelimično je realizovano ovi procesi sprovode; 14 aktivnosti. Realizacijom označenih aktivnosti osiguran je zamah za plani- 3. Za narednu Strategiju bi bilo ko- ranje naredne Strategije za smanje- risno uspostavljanje operativnog nje rizika od katastrofa, čija neupitna (upravljačkog) tijela i nadzornog (kon- relevantnost predstavlja krucijalan trolnog) tijela, sa utvrđenim manda- okvir za njen nastavak i, u odnosu na tom, načinom odabira članova/ca, primjenu naučenih lekcija, efikasniju tj. predstavnik/ca u ovim tijelima, i pripremu i implementaciju za naredni načinom funkcionisanja. Operativno šestogodišnji period. Takođe, finansi- tijelo bi trebalo da sadrži predstavni- STRA NA | 32 0 2 . A N A L I ZA STA N JA ke/ce svih institucija uključenih u im- nosti uključenih institucija, tako i u plementaciju Strategije, čija bi uloga smislu obezbjeđivanja ostalih predu- bila monitoring i diskusija o tekućim slova za nesmetanu implementaciju, aktivnostima, i usvajanje izvještaja ili unapređenje preduslova za plani- akcionih planova. U nadzornom tije- ranje budućih Strategija za smanjenje lu bi trebalo da budu članovi/ce koji rizika od katastrofa; predstavljaju visoko rukovodni kadar u određenim institucijama i donosio- 7. Uvezivanje Strategije sa drugim re- ci odluka, čija bi uloga bila kontrolna levantnim programima i projektima i konsultativna u odnosu na novona- na nacionalnom i lokalnom nivou, pri- stale rizike, kao i usvajanje preporuka je svega sa projektima koji doprinose za unapređenje implementacije; ispunjenju ciljeva utvrđenih Strategi- jom, te stvaranje sinergije sa interven-

4. U cilju efektivnije implementacije cijama u oblasti klimatskih promjena, neophodna je proaktivnija uloga svih kao što je Nacionalni plan adaptacije uključenih institucija na centralnom na klimatske promjene, i drugim slič- i lokalnom nivou. Na lokalnom nivou nim projektima. Pored oblasti klimat- je neophodno donošenje lokalnih skih promjena, potrebno je obratiti strategija za smanjenje rizika od ka- pažnju i na rodnu ravnopravnost, što tastrofa i drugih povezanih strategija je takođe prepoznato kao povezana i akcionih planova, kao i uključivanje oblast; lokalnih službi zaštite i spašavanja u proces planiranja i oslanjanje na po- 8. Za narednu Strategiju za smanjenje datke sa terena; rizika od katastrofa, imperativ je odgo- vornije i utemeljenije finansijsko plani-

5. U smislu unapređenja tehničkih ranje u odnosu na finansijske kapaci- kapaciteta, neophodna je kontrinu- tete i prioritete uključenih institucija. irana edukacija kadrova, nabavka Predlaganje sredstava za planirane nedostajuće opreme neophodne za aktivnosti treba da bude opravdano i implementaciju planiranih aktivnosti, izvodljivo, a izvještavanje blagovreme- uspostavljanje i funkcionisanje rele- no i precizno. Nedostatak finansijskih vatnih i ažurirarnih baza podataka i sredstava za predložene aktivnosti bi drugih sistema koji će institucijama i se mogao nadoknaditi iz alternativnih građanima obezbijediti brzu i laku do- izvora finansiranja i fondova koji su stupnost podacima i informacijama; trenutno na raspolaganju Crnoj Gori. U tom smislu je potrebno unapređe-

6. Obezbjeđivanje normativnih pre- nje kapaciteta za pristup i upravljanje duslova za sprovođenje aktivnosti sredstvima koja se dodjeljuju kroz do- planiranih Strategijom predlaganjem natorske projekte, sa posebnim nagla- izmjena i /ili dopuna normativnih aka- skom na EU fondove, ali i druge dostu- ta, kako u smislu preciziranja nadlež- pne izvore bespovratnog finansiranja;

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 33

9. Konačno, u cilju unapređenja me- eksternu komunikaciju, Komunikacio- đuinstitucionalne saradnje i komuni- nim planom bi se predvidjele i određe- kacije, kao i komunikacije sa građani- ne promotivne, informativne i eduka- ma i medijima, bilo bi potrebno izra- tivne aktivnosti, gdje bi, pored medi- diti i Komunikacioni plan za Strategiju. ja, važne zainteresovane strane bile i Pored predlaganja načina za internu i obrazovne institucije i nevladin sektor. 2.2 ANALIZA RIZIKA KOJI UGROŽAVAJU LJUDE, MATERIJALNA I KULTURNA DOBRA I ŽIVOTNU SREDINU Prema Procjeni rizika iz 20211 najoz- i suštinski sveobuhvatan prikaz naj- biljniji, najučestaliji i najdomininantni- dominantnijih rizika u Crnoj Gori. ji rizici u Crnoj Gori su: 1. geološki rizici (zemljotresi, klizišta, odroni); 2. klimat- GEOLOŠKI RIZICI ske promjene (olujne vremenske ne- pogode, suše i hladni talasi i sniježne Tektonika Crne Gore je složena jer padavine); 3. poplave; 4. šumski po- geomorfološke, hidrogeološke i in- žari i požari na otvorenom prostoru; ženjersko-geološke karakteristike 5. zarazne bolesti ljudi/epidemije; 6. terena predstavljaju preduslov za zarazne bolesti biljaka/epifitotije i za- nastanak manjih ili većih prirodnih razne bolesti životinja/epizootije; 7. hazarda i bitan faktor za projektova- tehničko-tehnološke nesreće; 8. radi- nje i izgradnju naselja i infrastrukture. jacione/nuklearne nesreće; i 9. rizici u Geološki hazardi (zemljotresi, odroni i privrednim i vanprivrednim objektima klizišta), među kojima je u Crnoj Gori i ustanovama, tj. kritična infrastruktu- najdominantniji zemljotres, zahtije- ra, u koju spadaju: energetika, saobra- vaju kontinuirano jačanje kapaciteta ćaj, snabdijevanje vodom, zdravstvo, za izgrađivanje otpornosti. Ključne finansije, elektronske komunikacije i preporuke, prioritetni ciljevi kontrole informaciono-komunikacione tehno- i smanjenja seizmičkog rizika dati su logije, zaštita životne sredine, funk- i u novom PPCG3, koji definiše prio- cionisanje državnih organa, nesreće ritete prostornog planiranja i ciljeve u drumskom, željezničkom, pomor- razvoja u oblasti smanjenja rizika od skom i vazdušnom saobraćaju. U Pro- katastrofa cjeni sposobnosti upravljanja rizicima od katastrofa2, takođe su identifikova- Zemljotresi ni i analizirani administrativni, tehnič- ki i finansijski kapaciteti u našoj drža- Crna Gora pripada seizmički aktivnim vi vezani za prepoznate rizike. Iz tog područjima, sa izraženim seizmičkim razloga, analiza rizika u predmetnoj hazardom. Najveći seizmogeni poten- Strategiji predstavlja kratak, koncizan cijal ima priobalni pojas Crne Gore 1 https://media.gov.me/media/gov/2021/mup/nacionalna-procjena-rizika-elektronska publikacija.pdf 2 Procjena sposobnosti upravljanja rizicima od katastrofa 3 Nacrt Prostornog Plana Crne Gore do 2040. g. STRA NA | 3 4

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 35 i njegovo neposredno zaleđe, dok Najjači zemljotresi koji su prouzroko- kako se krećemo ka unutrašnjosti vali rušenja i ljudske žrtve desili su se: Crne Gore, on postepeno slabi. Seiz- na prostoru između Dubrovnika i Bo- mičnost Crne Gore karakterišu broj- kokotorskog zaliva (1563. i 1608. go- na autohtona seizmogena žarišta. dine magnitude M=6.3 jedinice Rihte- Kao izrazito seizmički aktivan prostor rove skale, 1667. godine, M=7.4), u Crne Gore treba svakako apostrofirati okolini Skadra (1905. godine, M= 6.6), seizmogene zone oko Ulcinja i Bara, u podmorju Jadrana – naspram Ulci- Budve i Brajića, Boke Kotorske, ali i nja i Bara (1979. godine, M= 7.0). Po- neposrednu okolinu Berana, komple- sljednji zemljotres iz 1979. godine bio tan region Skadarskog jezera, Maga- je najsnažniji u XX vijeku4 tokom kojeg nika itd. Na seizmičnost Crne Gore je, usljed formiranih odrona i klizišta, takođe utiče i veći broj seizmogenih direktno stradao veći broj ljudi i na- zona na zapadnom Balkanu – poseb- stala je ogromna materijalna šteta na no one sa prostora južne Hrvatske, infrastrukturnim objektima i kultur- istočne Hercegovine, sjeverne Albani- nim dobrima. je i južne i jugoistočne Srbije. Od sredine 70-ih godina XX vijeka i pr- Na slici broj 1 prikazana je klasifika- vog punjenja akumulacije ,,Mratinje” cija seizmičkih zona na teritoriji Crne HE Piva, na sjeverozapadu Crne Gore Gore prema maksimalnom horizon- javlja se i tipičan primjer indukovane talnom ubrzanju tla za povratni peri- seizmičnosti, koja se odlikuje plitkim od od 475 godina i 10% vjerovatnoće žarištima i trendom sezonskog pove- prevazilaženja u 50 godina. ćanja broja zemljotresa, a vremenski se poklapa sa periodima visokog vo- dostaja u akumulacionom jezeru ili naglim punjenjem/pražnjenjem aku- mulacije. Jake zemljotrese na teritoriji Crne Gore prati intenzivna manifestacija geoloških hazarda kao što su velika kliženja tla, veliki odroni stijena i li- kvifakcija tla, promjena toka podze- mnih voda i položaja izvorišta, kao i podizanje ili spuštanje mora usljed tektonskih poremećaja u podmorju i u priobalnom dijelu Jadranskog mora. Tokom zemljotresa iz 1979. godine na Slika 1. Klasifikacija seizmičkih više lokacija u zoni crnogorskog pri- zona Crne Gore morja i okoline Skadarskog jezera, re- 4 Izvor: Državni arhiv Crne Gore STRA NA | 3 6 0 2 . A N A L I ZA STA N JA gistrovane su pojave likvifakcije (teče- nja tla). Likvifakcija se može očekivati u terenima pretežno izgrađenim od pijeska i mulja, materijala kod koga postoje slabe kohezione veze i koji u uslovima jakih zemljotresa prelaze u tečno stanje, uz postojanje određe- nog stepena zasićenja vodom. su, debele mase krutih, dobro okame- Usljed dejstva zemljotresa i kao nepo- njenih i vodopropusnih stijena, uglav- sredna posljedica istog, može se po- nom krečnjaka. Mogućnost aktiviranja javiti čitav niz sekundarnih hazarda, ovih procesa je pojačana za vrijeme kao što su: požari, tehničko-tehnološ- kišnih perioda, a naročito za vrijeme ke nesreće, lokalne epidemije, socijal- zemljotresa. S obzirom da je seizmič- ni nemiri i dr. nost terena u Crnoj Gori najveća u Pri- morju i u Skadarsko-zetskoj depresiji, Klizišta i odroni vjerovatnoća nastanka velikih klizišta naročito je ispoljena u gornjem i sred- Teritoriju Crne Gore izgrađuju različi- njem slivu rijeke Morače i na strmim te geološke formacije, od kojih jedan primorskim padinama Rumije, Sutor- dio formacija po fizičko-mehaničkim mana, Lovćena i Orjena.5 karakteristikama može da predstavlja prirodne potencijalne uzročnike ne- U najnepovoljnijem slučaju klizišta, stabilnosti terena. Takve formacije su, osim rušenja dijela naselja i svih vrsta prije svega, različite flišne formacije, infrastrukturnih objekata na zahvaće- koje su razvijene na oko 10% terito- nom terenu, mogla bi da pregrade i rije Crne Gore. Inženjersko-geološke riječne tokove sa značajnim ukupnim karakteristike geoloških formacija i štetama i posljedicama. Klizišta mogu stijena, uz sadejstvo drugih prirodnih narušiti konkretnu prirodnu sredinu faktora i uticaja, mogu doprinijeti na- u lokalnim i regionalnim razmjera- stanku kliženja i odrona sa lokalnim ma i registrovana su na više desetina i regionalnim posljedicama. Seizmič- lokacija širom Crne Gore.6 Baza po- ke sile iniciraju narušavanje granične dataka o rizicima7 izrađena kao web ravnoteže tla, te je realno očekivati da portal sadrži raspoložive, arhivske će nakon dejstva zemljotresa doći do podatke o velikim blokovskim klizišti- pojave više većih klizišta i odrona. ma, odronima i kliženjima duž putne infrastrukture kao i svim nestabilnim Nestabilni tereni su česti u intenzivno terenima gdje su moguća masovna izmijenjenim zonama flišnih plastičnih kliženja i otkidanja stijenskih masa, u i vodonepropusnih stijena preko kojih svim regionima Crne Gore. zaliježu, najčešće u tektonskom odno- 5 Nacionalni Plan zaštite i spašavanja od klizišta i odrona, Vlada CG, mart 2021.g. 6 Baza podataka o rizicima, 2024. g; Karta klizišta sa Tumačem, JUZGICG, 2002. g. 7 https://www.rizici.me/login 0 2 . A N A L I ZA STA N JA STRAN A | 37 KLIMATSKE PROMJENE – EKSTREMNI očekuje se da će klimatske promjene VREMENSKI I KLIMATSKI DOGAĐAJI povećati frekvenciju i jačinu ekstre- mnih događaja, osim sniježnih oluja, U Crnoj Gori ekstremni vremenski zbog smanjivanja akumulacija snijež- i klimatski događaji koji ugrožavaju nog pokrivača, ali i da će podstaknuti i ljude, materijalna i kulturna dobra i mnoge druge nevremenom povezane životnu sredinu su u neprekidnom hazarde, npr. klizišta. porastu, a prisutni su: olujno vremen- ske nepogode (jake kiše koje dovode Olujno-vremenske nepogode lokal- do poplava, oluje u sklopu ciklona, nog karaktera karakteristične su za grad, jaki vjetar), suše i toplotni talasi, topliji dio godine, i to su potencijalno hladni talasi i sniježne padavine. Kli- vrlo opasne situacije u kojima bezbjed- matski ekstremi, izloženost i ranjivost nost ljudi može biti ugrožena i koje su pod uticajem brojnih faktora, uk- mogu da naprave veliku materijalnu ljučujući antropogene klimatske pro- štetu i razaranje na ograničenom ma- mjene, prirodnu varijabilnost i druš- lom prostoru za relativno kratko vri- tveno-ekonomski razvoj. Smanjenje jeme, trajanja oko 5–20 minuta. Pre- rizika od katastrofa i adaptacija na ma Procjeni rizika od katastrofa Crne klimatske promjene fokusirani su na Gore nastanak olujno-vremenskih smanjenje izloženosti i ranjivosti i po- nepogoda (OVN) i učestalost javljanja većanje otpornosti od mogućih nepo- ovog hazarda na manjem prostoru voljnih uticaja klimatskih ekstrema. najveća je na primorju, prosječno bar Prema projekcijama buduće klime jednom u 1–2 godine, a ekstremnog karaktera bar jednom u 5 godina, sa velikom vjerovatnoćom od 51–98 %. Olujno vremenske nepogode koje bi zahvatile veći prostor Crne Gore (Sre- dišnji i Primorski region) imaju česti- nu javljanja jednom u 2–20 godina, sa procjenom realizacije 6–50 %. Postoje dva tipa ekstremnih padavi- na – jakih kiša. Prvi su kratkotrajne padavine vrlo jakog intenziteta koje mogu da generišu flash flood efekte, bujične tokove i urbane poplave, koje mogu realizovati količinu kiše i do 100 l/m2. Drugi tip ekstremnih padavina – jakih obilnih kiša su ciklonske pa- davine, direktno vezane za ciklonsku aktivnost ili serije ciklona, a mogu da STRA NA | 3 8 0 2 . A N A L I ZA STA N JA traju više dana sa nekoliko kišnih seri- požara, posebno u sjevernom regio- ja i u kojima količina kiše može dostići nu. Učestalost javljanja multirizika je i preći 1000 l/m2, opteretiti hidrološki sa povratnim periodom 3–5 godina. sistem, dovesti do maksimalnih nivoa vodostaja i povećati nivo vode u vje- Prodor hladnih polarnih vazdušnih štačkim akumulacijama-jezerima. masa velikih razmjera koje se sa sje- vera i sjeveroistoka Evrope spuštaju Meteorološke situacije u kojima dolazi u pravcu centralnog Mediterana na do realizacije ekstremno jakih udara područje Crne Gore, uslovljava ek- vjetra koji imaju olujni i orkanski ka- stemno niske temperature vazduha i rakter prilično su zastupljene na po- hladne talase. Usljed interakcije ova- dručju Crne Gore. U ljetnjem periodu kve hladne i vlažne vazdušne mase i ova pojava je od izuzetnog značaja za vlažne vazdušne mase iz Sredozemlja, regione koji imaju visok indeks opa- realizuju se obilne sniježne padavine. snosti od požara. Olujni udari vjetra Analiza pojavljivanja hladnih talasa svojom snagom u velikoj mjeri mogu tokom godine pokazuje da postoji da utiču na normalno funkcionisanje trend njihovog smanjenja. Vjerovat- infrastrukturnih sistema, a naročito noća pojave ovog hazarda najveća je su značajni za primorje i za aktivnosti u Sjevernom regionu sa umjerenom na moru – obalni dio. Takođe, oluj- čestinom javljanja, 6–50%, što znači ni vjetrovi u kombinaciji sa snijegom jedan događaj u 2–20 godina. u centralnim i sjevernim predjelima mogu značajno da utiču na formira- POPLAVE nje sniježnih nameta i time ozbiljno ugroze normalno funkcionisanje in- Najučestaliji rizik u Crnoj Gori, uslov- frastrukturnih sistema i ostalih redov- ljen i usložen klimatskim promjenama, nih aktivnosti. negativnim procesima u rječnim koriti- Suše i toplotni talasi povezani su sa ma zbog bujičnog karaktera rijeka koje meteorološkim situacijama u koji- imaju veliku godišnju količinu pronosa ma se vrši intenzivna advekcija tople nanosa, kao i djelimično negativnim vazdušne mase velikih razmjera iz djelovanjem čovjeka su poplave. Di- pustinjskih oblasti sa sjevera afričkog rektni uzroci, najčešće prepoznati, za kontinenta. Toplotni talasi su sve če- pojavu poplava su: obilne padavine u šća pojava i postoji trend rasta dužine istih. Vjerovatnoća da se na teritoriji slivovima većih rijeka ili jezera, kiša uz Crne Gore dogodi suša sa najtežim naglo topljenje snijega, visina vodo- posljedicama je 1 događaj u 2 do 20 staja u momentu njegovog porasta, godina. Ukupan nivo rizika od jake kratkotrajne kiše visokog intenziteta, suše je visok i ista drastično poveća- poplave u kraškim poljima usljed veli- va vjerovatnoću za nastanak šumskih

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 39 kih padavina i nedovoljne propusnosti u kojima se poplave javljaju i čije su ka- prirodnih ponora, pojava leda na rijeka- rakteristike i razmjere definisane pri- ma, povremeno visok nivo mora, even- rodnim i antropogenim uticajem. tualni proboj brana i nasipa, pojava koincindencije velikih voda, meandrira- Stepen ugroženosti od poplava u Du- nje toka, pojava klizišta, neprimjerena navskom dijelu sliva najveći je duž rije- gradnja, uticaj stanja vodotoka i brana ka Lim, Ćehotina, Ibar, Tara i Piva, kao i iz susjednih država i drugi uzroci. Indi- duž bujičnih vodotoka. Poplavama duž rektni uzroci pojave poplava mogu biti navedenih vodotoka najčešće su ugro- prirodnog ili antropogenog porijekla, a ženi: naselja, industrijski i infrastruk- najznačajniji antropogeni uzrok popla- turni objekti, poljoprivredno zemljište, va u posljednjim decenijama je ubrzana saobraćajnice, mostovi, dalekovodi i i neplanska urbanizacija, nastala kao vodovodi i dr. posljedica rasta populacije u naseljima, Za Jadranski sliv posebno je karakteri- koja dodatno povećava rizik od popla- stičan složeni kompleks Skadarskog je- va, pogotovu kada se objekti grade go- zera sa rijekom Bojanom. Poplave koje tovo u samim koritima, čime se smanju- nastaju u zoni Skadarskog jezera ugro- je propusna moć i kapacitet vodotoka. žavaju stanovništvo, poljoprivredno ze- mljište, infrastrukturu i kulturna dobra. Učestalost poplavnih događaja posljed- Osnovna karakteristika ovih poplava njih 20 godina znatno je veća nego u je da se voda sa poplavljenih područja ranijem periodu. Poplave iz 2010. godi- sporo povlači pa, pored direktnih šteta ne, kada je na Skadarskom jezeru zabi- od poplava, imamo i pojavu indirektne lježen istorijski maksimum od 10.44m, štete, odnosno gubitke koji se ogledaju predstavljaju parametar za planiranje u odlaganju pojedinih privrednih aktiv- preventivnih, operativnih i sanacionih nosti na tom području. mjera. Stavljanje prostornog planiranja u funkciju smanjenja rizika od poplava Poplave u karstnim poljima, kao što su jedan je od najznačajnijih vidova pre- Cetinjsko i Nikšićko, po svom obimu i vencije i zaštite od poplava. Nacionalni štetama koje mogu prouzrokovati su Plan zaštite i spašavanja od poplava8 i takođe značajne, jer mogu usloviti šte- opštinski planovi zaštite i spašavanja od te i gubitke prvenstveno na poljopri- poplava9 identifikovali su i propisali sve vrednim imanjima i lokalnoj infrastruk- ključne mjere, sa prepoznatim priori- turi, kulturnim dobrima, a predstavljaju tetima i zakonskim nosiocima. U Crnoj i ograničenje za izgradnju i razvoj. Gori se može izdvojiti nekoliko oblasti 8 Nacionalni Plan zaštite i spašavanja od poplava, PG 20'''' 9 Opštinski planovi zaštite i spašavanja/ od poplava 12 opština u CG STRA NA | 4 0 0 2 . A N A L I ZA STA N JA Karakteristične bujične poplave nastaju od poplava, mape opasnosti od popla- duž bujičnih tokova,10 koji zbog velikog va i mape rizika od poplava. nagiba terena i intervencija u prostoru izazvaju znatne štete na objektima i in- Vodni informacioni sistem je takođe frastrukturi i prirodnim resursima. Re- preduslov za napredne analize, koje gistrovano je oko 300 bujičnih slivova i omogućavaju simulacije poplavnih ta- područja, a oko 460 000 ha je zahvaće- lasa i dinamiku njihovog kretanja u pro- no raznim oblicima erozije od I–V kate- storu. gorije razornosti. Na navedeno se može nadovezati pla- Direktiva 2007/60/EC o procjeni i uprav- niranje preventivne zaštite jer se u ljanju rizicima od poplava (EU direktiva plavnim zonama ili izbjegava gradnja, o poplavama, FD) stupila je na snagu ili se u njima predviđaju hidrotehnič- 26. novembra 2007. godine. Ova Di- ki objekti za zaštitu od poplava, te su rektiva zahtijeva od države da procijeni mape opasnosti od poplava i mape rizi- da li su svi vodotoci i obalne linije izlo- ka od poplava sastavni dio Prostornog ženi riziku od poplava, da se mapiraju plana Crne Gore do 2040. obim poplava i imovine i ljudi, životna ŠUMSKI POŽARI I sredina, kulturna baština i privredne POŽARI NA OTVORENOM PROSTORU aktivnosti koje su u opasnosti u ovim područjima i da se preduzmu adekvat- Šumski požari predstavljaju ključnu ne i koordinisane mjere za smanjenje prijetnju po šumske ekosisteme i glo- rizika od poplava. Direktiva je u pot- balni ekološki i ekonomski problem. punosti transponovana u crnogorsko Zbog geografske pozicije u Mediteranu, zakonodavstvo kroz Zakon o vodama i opštih karakteristika terena i sve izra- Pravilnik o bližem sadržaju preliminar- ženijeg negativnog uticaja klimatskih ne procjene rizika od poplava i plana promjena, crnogorske šume su poseb- upravljanja rizicima od poplava. no ugrožene.11 Šumski požari i požari na otvorenom prostoru predstavljaju Radi klasifikovanja voda, praćenja i una- sve učestaliji rizik, najčešće povezan sa pređenja vodnog režima, planiranja ra- ljetnjim sušnim periodima i direktno zvoja vodne infrastrukture i upravljanja uslovljen ekstremnim meteorološkim vodama u Crnoj Gori uspostavljen je uslovima, kao i ljudskim faktorom. vodni informacioni sistem. Crna Gora je dobila softver u kojem su prostorno Šume su jedan od najznačajnijih pri- prikazana područja značajno ugrožena 10 (http://www.meteo.co.me/zakoniipravilnici/Drugi+nacionalni+izvjestaj+o+klimatskim+promjenama(1).pdf Strategija za smanjenje rizika od katastrofa sa dinamičkim planom aktivnosti za sprovođenje Strategije za period 2018-2023.godina, 11 Podgorica, 2017.

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 41 rodnih ekosistema i jedna od kompo- na datom prostoru. Analizom požara nenti na kojoj se bazira održivi razvoj posljednjih 20 godina, procijenjeno je Crne Gore. Šume i šumska zemljišta da šume trenutno najviše ugrožavaju imaju mnoštvo značajnih funkcija, kao klimatske promjene sa povećanim rizi- što su proizvodne, ekološke i socijal- cima suša, požara i biotskih štetočina, i ne.12 Šume pokrivaju 59.5%, a šumsko te prijetnje će se nastaviti u budućnosti. zemljište 9.9%, što čini 69.4% ukupne teritorije Crne Gore.13 Šumski pokrivač Požari na otvorenom prostoru su sve daleko je iznad evropskog (46%) i svjet- učestaliji u centralnom i primorskom skog (30%) nivoa šumskog pokrivača. regionu, pretežno su vezani za ljet- Pod zaštitom je 13.41% od ukupne po- nji sušni period i direktno uslovljeni vršine teritorije Crne Gore. Očuvanje ekstremnim vremenskim pojavama. šuma je od primarnog značaja za razvoj Kada više meteoroloških parametara jedne države, tako da ulaganje u zašti- istovremeno djeluje, prave nepovolj- tu, očuvanje i obnavljanje šuma nema nu kombinaciju koja uzrokuje izbijanje alternativu. Crna Gora se opredijeli- i nekontrolisano širenje požara. Poža- la da svoj razvoj temelji na osnovama ri se najčešće odnose na nisko i sred- ekološke države, pa očuvanje šumskih nje rastinje, a javljaju se pretežno na resursa, ekosistema, očuvanja biodi- nepristupačnom terenu. Gotovo svi verziteta i održivo gazdovanje dobijaju prerastu u šumske požare i ugrožava- na izuzetnoj važnosti. ju ekonomske šume, maslinjake, voć- njake i druge kulture, parkove i zelene Priroda, predjeli i kulturna dobra čine površine. Prilikom takvih požara, pored skup zajedničkih vrijednosti koje su ut- šumskih kompleksa i jedinstvenih pej- kane u identitet prostora i života u Cr- zažnih cjelina, ugroženi su i brojni tu- noj Gori. Veliki dio predjela je obrastao ristički, saobraćajni, industrijski objekti, šumama, ali i visokoplaninskim paš- kulturno-istorijski objekti, kao i vrijedni njacima i zapuštenim poljoprivrednim predmeti i građa koji se u njima čuvaju zemljištima. Šumski i požari na otvo- i autentični ambijentalni predjeli, kao renom prostoru se javljaju kao uzroč- i kritična infrastruktura čiji značajan no-posljedična veza klimatskih i me- broj objekata spada u kategoriju viso- teoroloških uslova, relativne vlažnosti ko požarno opterećenih,14 zbog čega šumskog pokrivača, biljne vegetacije i mogu nastati značajne posljedice po šumskog reda, reljefa i orografije tere- stanovništvo, ekonomiju i ekologiju. na sa brojnim društvenim aktivnostima Kroz Procjenu sposobnosti upravljanja 12 Zakon o šumama (,,Sužbeni. list CG” br.74/10) 13 Revidovana strategija razvoja šumarstva, Podgorica, 2018. 14 Nacionalni Plan zaštite i spašavanja od požara, Podgorica, 2018. STRA NA | 42 0 2 . A N A L I ZA STA N JA rizicima od katastrofa Crne Gore sagle- tiv: virusnog hepatitisa ,,B”, trbušnog dani su najizraženiji problemi, kao i pri- tifusa, bjesnila, tetanusa, gripa, žute oriteti za smanjenje rizika od požara. U groznice, kolere, difterije, oboljenja okviru Projekta izgradnje i jačanja kapaci- izazvanih hemofilusom influence tipa teta za smanjenje rizika od katastrofa us- b, meningokoknog meningitisa, – obo- postavljen je Crnogorski informacioni si- ljenja izazvanih streptokokusom pne- stem za šumske požare (MEFFIS)15 i spro- umonije (pneumokokom), virusnog vedene su aktivnosti za smanjenje rizika hepatitisa ,,A”, COVID-19, humanog pa- od katastrofa zasnovane na rješenjima iz piloma virusa (HPV), varičele, malih bo- ekosistema (ECO-DRR). Crna Gora je do- ginja, epidemijskih zaušaka, crvenke, bila softver za MEFFIS, koji će unaprijediti velikog kašlja, respitatornog sincicijal- sistem rane detekcije požara. nog virusa, i drugih zaraznih bolesti.17 EPIDEMIJE Zbog nedovoljnog obuhvata vakcina- cijom protiv malih boginja, a usljed Zarazne bolesti koje se obavezno pri- razornog djelovanja antivakcinalnih javljuju u Crnoj Gori, regulisane su pokreta od 2014. godine pa nadalje, za Zakonom o zaštiti stanovništva od za- očekivanje je da se u godinama pred raznih bolesti,16 u skladu sa kojim na nama registruje epidemija većih raz- predlog Instituta za javno zdravlje Crne mjera, ukoliko se hitno ne sprovedu Gore, Ministarstvo zdravlja svake go- sve aktivnosti i predložene mjere da dine donosi Program obaveznih imu- bi se postigao nivo obuhvata imuniza- nizacija stanovništva protiv određenih cijama među obveznicima za morbi- zaraznih bolesti na teritoriji Crne Gore. le – minimalnih 95%. Takođe, u Crnoj Gori je od početka novembra 2023. Prevencija zaraznih bolesti ogleda se godine primjetan rast oboljelih od ve- u: obaveznoj imunizaciji lica određe- likog kašlja (pertusis). Registrovano nog uzrasta protiv sljedećih zaraznih je 759 slučajeva obolijevanja od ve- bolesti: tuberkuloze, dječije parali- likog kašlja do 17.03.2024. godine.18 ze, difterije, tetanusa, velikog kašlja, malih boginja, epidemijskih zaušaka, Ostala oboljenja uključuju povremene crvenke, virusnog hepatitisa ,,B”, he- epidemije zaraznih oboljenja koja su mofilusa influence tip b i streptokoka još uvijek prisutna u endemo-epidemij- pneumonije (pneumokoka), dok se skoj formi na teritoriji Crne Gore (vari- imunizacija lica po epidemiološkim i čela, virusni hepatitis A, enterokolitisi kliničkim indikacijama sprovodi pro- 15 CGFFIS (meffis.me) 16 Zakonu o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti (,,Službeni. list CG”, br. 12/18, 64/20 i 59/21) 17 Program obaveznih imunizacija stanovništva protiv određenih zaraznih bolesti na teritoriji Crne Gore (,,Službeni list CG”, broj 7/24, od 31.01.2024.godine) 18 Baza podataka Instituta za javno zdravlje

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 43 raznih etiologija, hemoragična groznica lesti životinja. Naročito opasne zarazne sa bubrežnim sindromom, enteroviru- bolesti životinja imaju mogućnost veo- sni meningitisi, meningokokni menin- ma naglog i brzog prekograničnog šire- gitis i dr.). Pored pomenutih, postoji nja. Pojava ovih bolesti izaziva u manjoj mogućnost i importovanja pojedinih ili većoj mjeri negativne socio-ekonom- oboljenja iz inostranstva. Prvenstveno ske posljedice za državu, utiče na sma- se misli na naročito opasna zarazna njenje, a nekada u odnosu na brojnost oboljenja (oboljenja koja se lako i brzo neke vrste ugrožava i opstanak određe- šire i/ili imaju visok letalitet), među koja ne životinjske vrste i dovodi do kraćih spadaju karantinska oboljenja (kuga, ili dužih ograničenja u međunarodnoj hemoragična groznica) i druge naročito trgovini životinjama i proizvodima ži- opasne bolesti (poput: kolere, SARS–a, votinjskog porijekla. Crna Gora se od West Nil, encefalitisa, ptičjeg gripa, hu- 2005. do 2020. godine suočila sa po- manog pandemijskog gripa, korona vi- javom pet naročito opasnih zaraznih rusa i dr.). bolesti životinja, a to su: bolest kvrgave kože goveda, bolest plavog jezika, kla- Najznačajniji importovani virus sa kojim sična kuga svinja, visoko patogena avi- se Crna Gora, kao i čitav svijet, susrela jarna influence i bjesnilo. posljednih godina je epidemija SARS- CoV-2 virusa (COVID-19). Od početka Pod okriljem Međunarodne organizaci- epidemijskih dešavanja (mart 2020. go- je za hranu i poljoprivredu (FAO) i Svjet- dine ) do 16.04.2024. godine, ukupan ske organizacije za zdravlje životinja broj registrovanih slučajeva infekcije (WOAH), veliki broj zemalja prepoznao novim korona virusom u Crnoj Gori je je potrebu zajedničkog djelovanja u 296 550, a ukupan broj preminulih po- suzbijanju određenih bolesti čija poja- vezanih sa COVID-19 infekcijom u Crnoj va i širenje predstavlja prijetnju na re- Gori od početka pandemije je 2 846.19 gionalnom i globalnom nivou. Globalni okvir za unapređenje kontrole naroči- ZARAZNE BOLESTI to opasnih bolesti životinja (GF-TADs) ŽIVOTINJA I BILJAKA predstavlja zajedničku inicijativu u cilju Zarazne bolesti životinja - epizootije prevencije, otkrivanja i suzbijanja pre- kograničnih bolesti životinja. Baza po- Zarazne bolesti životinja klasifikuju se dataka o rizicima20 izrađena kao web u naročito opasne zarazne bolesti, opa- portal sadrži tehničke, administrativne sne zarazne bolesti i ostale zarazne bo- i finansijske podatke vezane za uprav- 19 Baza podataka Instituta za javno zdravlje 20 https://www.rizici.me/login STRA NA | 4 4 0 2 . A N A L I ZA STA N JA ljanje rizikom od zaraznih bolesti živo- štetnih organizama (karantinski štetni tinja i biljaka. organizmi) vrši se posebni nadzor koji podrazumijeva sistematsko prikuplja- Zarazne bolesti biljaka - epifitotije nje i čuvanje podataka o štetnim orga- nizmima, kroz zdravstvene preglede Rizik od unosa karantinski štetnih or- bilja, biljnih proizvoda i objekata pod ganizama bilja, a naročito prioritetnih, nadzorom, prikupljanje uzoraka, labo- čiju pojavu nije moguće predvidjeti, ratorijska ispitivanja i druge aktivnosti spriječiti i kvantifikovati, uvijek je pri- u skladu sa propisanim zakonskim oba- sutan. Ovi štetni organizmi su predmet vezama. posebnog praćenja i nadzora i zahtije- vaju brzu reakciju službi po unaprijed Stalni nadzor nad štetnim organizmi- pripremljenim planovima. ma vrši se na određenom bilju, kao i na kulturama od nacionalnog interesa za U Crnoj Gori zabilježeno je prisustvo Crnu Goru: vinova loza, maslina, citrusi sljedećih štetnih organizama: crvenog i drugo. Na ovaj način poljoprivredni surlaša palmi Rhynchophorus ferrugi- proizvođači imaju jasnu sliku o štetnim neus (Olivier), zlatne žutice vinove loze organizmima i mjerama borbe, što do- fitoplazme Candidatus Phytoplasma vi- prinosi i proizvodnji bezbjedne hrane tis (Flavescence dorée), insekta azijske (smanjenju broja tretiranja, odnosno strižibube Anoplophora glabripennis upotrebe pesticida). (Motschulsky) i kestenove ose galice Dryocosmus kuriphilus. TEHNIČKO – TEHNOLOŠKE NESREĆE Pod okriljem Međunarodne organi- Tehničko-tehnološka nesreća je izne- zacije za hranu i poljoprivredu (FAO), nadni i nekontrolisani događaj ili niz do- Međunarodne konvencije za zaštitu gađaja koji je izmakao kontroli prilikom bilja (IPPC) i Evropske i Mediteranske upravljanja određenim sredstvima za organizacije za zaštitu bilja (EPPO), ve- rad i prilikom postupanja sa opasnim liki broj zemalja prepoznao je potrebu materijama u proizvodnji, upotrebi, zajedničkog djelovanja u suzbijanju prevozu, prometu, preradi, skladište- određenih bolesti čija pojava i širenje nju i odlaganju, kao što su požar, ek- predstavlja prijetnju na regionalnom i splozija, havarija, saobraćajna nesreća globalnom nivou. u drumskom, rječnom, pomorskom, željezničkom i vazdušnom saobraćaju, U cilju utvrđivanja prisustva veoma nesreća u rudnicima i tunelima, ruše-

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 45 nje brana, havarija na elektroenerget- ka od tehničko-tehnoloških nesreća je skim, naftnim i gasnim postrojenjima, naglašena u mnogim politikama i zako- hemijska kontaminacija, čije posljedice nima. SEVESO III21 direktiva propisuje ugrožavaju bezbjednost i živote ljudi, uslove i procedure preventivnog djelo- materijalna i kulturna dobra i životnu vanja, kao i djelovanja za vrijeme i na- sredinu. kon velike nesreće, kako bi se zaštitili životi i zdravlje ljudi, imovina i životna Rizik od nastanka tehničko–tehnološ- sredina. Osnovno načelo je spriječiti kih nesreća postoji tokom procesa veliku nesreću, a u slučaju takvog do- proizvodnje, transporta i skladištenja gađaja cilj je ograničiti posljedice. opasnih materija, tako da se mjesta nastanka mogu klasifikovati kao: proi- Agencija za zaštitu životne sredine vodi zvodna i tehnološka postrojenja u ko- registar Seveso postrojenja urađen jima opasne materije učestvuju u pro- na osnovu dostavljenih Obavještenja, cesu proizvodnje, skladišta, magacini i shodno Praviliniku o količinama opa- objekti u kojima se deponuju ili čuvaju snih materija po kategorijama kojima opasne materije, sredstva i komuni- se određuje stepen rizika (,,Službeni kacije kojima se prevoze opasne ma- list CG”, br. 63/16), na osnovu kojeg su terije. Jedan od ciljeva zaštite životne identifikovana postrojenja u kojima se sredine je sprečavanje velikih nesreća skladišti količina hemikalija koja pred- koje uključuju opasne supstance. Ta- stavlja veći i manji rizik. Navedena Di- kve supstance nalaze se u postrojenji- rektiva transponovana je u crnogorsko ma u kojima se obavljaju djelatnosti zakonodavstvo. proizvodnje, prerade i skladištenja, a koje mogu nastati i kao nusproizvod RADIJACIONE I NUKLEARNE NESREĆE u proizvodnji, odnosno mogu nastati prilikom događaja velike nesreće. Pri- Radijacione nesreće vredna društva u kojima može doći do Radijacioni rizik je vjerovatnoća da po- tehničko-tehnoloških nesreća sa najve- jedinac/ka, materijalna dobra ili životna ćim posljedicama su Luka Bar, Messer sredina dožive određeni štetni efekat Tehnogas Petrovac, Jugopetrol, Termo- kao rezultat izlaganja jonizujućem zra- elektrana Pljevlja, Rudnik uglja Pljevlja, čenju. Najčešći uzroci koji dovode do Poliex Berane i Boster Nikšić. radijacionih nesreća su posljedica sla- Potreba za efikasnom kontrolom rizi- bije obučenosti lica koja rade sa radio- aktivnim izvorima, ili nemara, zanema- 21 Klasifikacija u skladu sa SEVESO III Direktivom 2012/18/EU o kontroli opasnosti od velikih nesreća koje uključuju opasne materije u Crnoj Gori transponova je u Zakon o zaštiti i spašavanju i Zakon o životnoj sredini kroz Pravilnik o bližem sadržaju plana prevencije i plana zaštite od udesa (,,Sl list CG", br. 67/16) i Pravilnik o količinama opasnih materija po kategorijama kojima se određuje stepen rizika SEVESO postrojenja (,,Sl list CG", br. 63/16) u skladu sa kojima operateri imaju obavezu izrade Obavještenja, Planova prevencije i Planova zaštite od udesa, kao i preduzetnih planova za zaštitu i spašavanje. STRA NA | 4 6 0 2 . A N A L I ZA STA N JA rivanja propisa vezanih za radijacionu metalnog otpada. Tokom kontrole, više sigurnost, izostanka regulatornog nad- puta je otkriveno prisustvo povećane zora (što može da dovede i do gubitka radioaktivnosti, kao posljedica postoja- izvora), nekvalitetno održavanje opre- nja izvora jonizujućeg zračenja u otpad- me (dovodi do zaglavlјivanja izvora u nom metalu, pri čemu je stopiran uvoz pozicijama koje bi mogle da dovedu do od oko 130 tona otpada. ozračivanja operatora), kao i krađe ra- dioaktivnih izvora. Najveći broj izvora u Crnoj Gori koristi se u industriji za ispitivanje materijala. Radijacioni objekti su objekti koji posje- Gama radiografija predstavlja metodu duju izvore jonizujućih zračenja i koji primjene radioaktivnih izotopa za otkri- mogu dovesti do akcidenta na lokaci- vanje pukotine na varovima i nehomo- jama koje je moguće predvidjeti. Takvi genosti u nekom materijalu. Za indu- objekti kod kojih postoji mogućnost strijsku radiografiju u Crnoj Gori koristi akcidenta sa posljedicama na samoj lo- se radionuklid selen (75Se) koji po svojoj kaciji su centralno postrojenje za skla- nominalnoj aktivnosti pripada izvorima dištenje radioaktivnog otpada kojim kategorije dva (2). Selen (75Se)posjeduje upravlja d.o.o. Centar za ekotoksiko- Institut za crnu metalurgiju A.D. Nikšić. loška ispitivanja (CETI) i instalacije koje Prilikom transporta ovih radioaktivnih rade u sklopu Kliničkog centra Crne izvora može doći do prekomjernog oz- Gore. U Kliničkom centru Crne Gore račivanja usljed saobraćajne nesreće ili koriste se izvori jonizujućih zračenja na krađe uređaja sa izvorom iz vozila, što se Institutu za onkologiju, i to u Centru za već dešavalo u zemljama u okruženju. medikalnu onkologiju s dnevnom bol- nicom, Centru za radioterapiju i Centru Nuklearne nesreće za nuklearnu medicinsku dijagnostiku. Međunarodna agencija za atomsku Usljed akcidenta na ovim lokacijama, energiju (IAEA) definiše nuklearne i radi- može doći do porasta doze ili do konta- jacione nesreće kao nesreće pri kojima minacije, što zahtijeva primjenu hitnih dolazi do velikog ispuštanja radioaktiv- zaštitnih mjera na licu mjesta, ali ne nosti u životnu sredinu ili do topljenja predviđa primjenu hitnih zaštitnih mje- jezgra reaktora, uglavnom uz fatalne ra u široj okolini. posljedice po ljudske živote. Primjeri Neki od primjera povećane radioaktiv- velike nuklearne nesreće su nesreća nosti u Crnoj Gori zabilježeni su prili- iz 1986. godine u kojoj je oštećeno re- kom dozimetrijske kontrole pošiljaka aktorsko jezgro i otpuštene značajne

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 47 količine radioaktivnosti u Černobilu RIZICI U PRIVREDNIM I (Ukrajina), kao i nuklearna nesreća u VANPRIVREDNIM OBJEKTIMA I USTANOVAMA–KRITIČNA Fukušimi (Japan) 2011. godine koju je INFRASTRUKTURA prouzrokovao cunami. Željeznički saobraćaj Na teritoriji Crne Gore ne postoje nu- klearne elektrane, niti drugi nuklearni Zbog izuzetno složene konfiguracije objekati, tako da Crna Gora ne može terena i činjenice da je na kompletnoj predstavljati izvor radioaktivnog za- pruzi sagrađen veliki broj objekata, koji gađenja ili kontaminacije na vlastitoj se nalaze u oblastima sa visokim seiz- teritoriji, niti može biti izvor prekogra- mičkim intenzitetom, pruga je veoma nične opasnosti. Međutim, nuklearnih zahtjevna za održavanje. Praćenjem i elektrana ima u zemljama u okruženju. analizom zajedničkih pokazatelja došlo Aktivne nuklearne elektrane koje su se do podatka da prosječan broj van- najbliže Crnoj Gori nalaze se u Mađar- rednih događaja u dužem vremenskom skoj ,,Pakš” na 336 km (4 reaktora, sva- intervalu na godišnjem nivou iznosi oko ki po 475MW električne snage), Bugar- 40 događaja sa manjim posljedicama, skoj–,,Kozloduj” na 293 km (2 reaktora dok se uzroci njihovog nastajanja mogu svaki po 1000MW električne snage) i svrstati u sljedeće kategorije: tehnički Sloveniji–,,Krško” na 382 km (jedan re- nedostaci na postrojenjima i voznim aktor sa 696MW električne snage). Nu- sredstvima, lični propusti željezničkih klearni akcident na nekoj od nuklear- radnika, operatera i izvođača radova i nih elektrana pod nepovoljnim meteo- prirodne i druge katastrofe. rološkim uslovima mogao bi da dovede do kontaminacije cjelokupne teritorije Klizišta i odroni predstavljaju najveći Crne Gore ili njenih djelova. Takođe, te- rizik po željezničku infrastrukturu, kao ritorija Crne Gore može biti pogođena i sniježne lavine. Na određenim dioni- nuklearnom ili radijacionom nesrećom cama pruge postoji znatan rizik od po- u slučaju nesreće pri prevozu radioak- žara zbog konfiguracije terena i velikih tivnog ili nuklearnog materijala. nagiba gdje je česta upotreba kočionih sistema, što dovodi do varničenja i za- paljenja trave i niskog rastinja duž pru- ge. Takođe, saobraćajne nesreće u že- ljezničkom saobraćaju su učestale pre- vashodno na dijelu pruge sa najvećim STRA NA | 4 8 0 2 . A N A L I ZA STA N JA nagibom. U prethodnom periodu do- Vazdušni saobraćaj godile su se dvije velike željezničke ne- sreće, i to u mjestu Bioče 2006. godine U Crnoj Gori postoje dva međunarodna i nedaleko od Mojkovca 2012. godine.22 aerodroma – Podgorica (LYPG) i Tivat (LYTV), letilišta Ćemovsko polje i Kapino Drumski saobraćaj polje, kao i dva odobrena heliodroma Splendid (LYBS) i Tivat/Porto Montene- Mrežu puteva u Crnoj Gori čine držav- gro (LYTS). Sa velikim brojem objekata i ni (auto-put, brze saobraćajnice, magi- velikih manevarskih površina, izražena stralni i regionalni), opštinski i nekate- je osjetljivost na seizmičke aktivnosti, gorisani putevi. Ukupna dužina puteva posebno u dijelu terminalnih zgrada, iznosi 9.038 km. Drumski saobraćaj manevarskih površina i prilikom prevo- kao multidisciplinarna privredna gra- za opasnih materija, a posebno se iz- na, značajna za mnoge aspekte razvoja dvajaju: terminal, poletno-sletne staze, nacionalne ekonomije, obuhvata i veli- radarski sistemi i kontrolni toranj. ki broj rizika koji pogađaju razne vidove realizacije ove djelatnosti i imaju spe- Mogući rizici su požari i eksplozije, a cifičan uticaj na povezane privredne posljedice mogu biti: širenje požara na grane koja omogućava odvijanje drum- okolinu, zagađenje površinskih i pod- skog transporta i njegovo povezivanje, zemnih voda, kao i opasnost po okolne kako na lokalnom, tako i na regional- objekte kao posljedica udarnog talasa nom nivou. nakon eksplozije. Nacionalnim planom sigurnosti prepoznati su najznačajniji Državni i lokalni putevi izloženi su pr- rizici u vezi sa operacijama vazduhoplo- venstveno zemljotresima, klizištima i va, poput rizika od izlijetanja vazduho- odronima, poplavama, sniježnim na- plova sa poletno-sletne staze. nosima i lavinama. Identifikovane su kritične dionice u skladu sa istorijskim Zbog geografskog položaja Crne Gore i podacima i pregledom stanja na tere- intenziteta letjenja mogu se prepoznati nu,23 izrađena mapa magistralnih i re- kao moguće i druge nesreće: sudar avi- gionalnih puteva u GIS formatu.24 Kao ona u vazduhu, teroristički akti – pod- primjer uticaja vremenskih nepogoda metanje bombe i otmice aviona, otkaz na saobraćaj, možemo uzeti januar tehničkih uređaja u avionu i na zemlji 2012. godine kada su velike sniježne itd. Ove nesreće mogu prouzrokovati padavine uslovile višednevnu blokadu velike materijalne štete i gubitak ljud- saobraćaja na više punih pravaca. skih života, naročito ako se dese iznad 22 https://www.gov.me/dokumenta/a9cf7fb1-1c45-4baf-a5bc-5de9a3329be7 Strategija za smanjenje rizika od katastrofa Crne Gore sa Dinamičkim planom aktivnosti za sprovođenje Strategije za period 2018-2023. godina. 23 https://media.gov.me/media/gov/2021/mup/nacionalna-procjena-rizika-elektronska publikacija.pdf strana 1037 24 https://www.rizici.me/login 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 49 naseljenih mjesta, fabrika, brana itd. renje van lučkog akvatorijuma i ugroža- Jedna od najtragičnijih vazduhoplovnih vanje obližnjih plaža i obale, što dovodi nesreća na ovim prostorima desila se do negativnog uticaja za razvoj turizma 11. septembra 1973. godine u blizini i zaštitu životne sredine. Kolašina kada je avion JAT-a na relaci- ji Skoplje – Podgorica zbog pogrešne U posljednjih 20 godina dogodile su se orijentacije udario u Babin zub, vrh nesreće sa gubicima ljudskih života u planinskog vijenca Maganik, nadomak pomorskom saobraćaju, i došlo do izli- Kolašina. vanja nafte sa brodova, i to u Luci Bar i Brodogradilištu Bijela, zbog uticaja i Pomorski saobraćaj naglih promjena vremenskih uslova to- kom ljetnje turističke sezone. Za dolazak brodova, kruzera, megaja- hti i drugih plovnih objekata uglavnom Obrazovno-vaspitne ustanove se koriste usluge Luke Bar, Luke Kotor, Porto Montenegra i Luke Zelenika. Pre- U Crnoj Gori postoji 21 državna predš- poznati direktni i indirektni rizici u po- kolska ustanova, 162 državne osnovne morskom saobraćaju, koji se odnose škole i 50 državnih srednjih škola. U os- na kritičnu infrastrukturu u lukama od novnim školama ima oko 68.000 uče- nacionalnog značaja, mogu biti prou- nika/ca, srednjim školama oko 26.000, zrokovani kao uticaj dejstva seizmičkih predškolskim ustanovama oko 23.000 aktivnosti, požara, eksplozije, plimnog djece, muzičkim školama oko 5.500 talasa i ekstermnih vremenskih nepo- polaznika/ca, i u 3 resursna centra ima goda u kratkom ili dužem periodu. Čvo- oko 260 učenika/ca. Zaposlenih u obra- rišta pomorskog transporta, kao što zovanju (nastavni i vannastavni kadar) su luke i marine, a samim tim i lučka ima oko 14 000. kritična infrastruktura koju posjeduju, Oko 25% školskih objekata je kroz isto- predstavljaju zone sa najvećom sto- riju uništeno ili oštećeno pod dejstvom pom izloženosti rizicima od prirodnih i nekog hazarda, i to najčešće od ze- drugih katastrofa. mljotresa – u čak 60% slučajeva, 20% Moguća akcidentna situacija je i zaga- od poplava, 14% od požara i 6% od kliz- đenje mora, a posljedice nesreće su: išta. Najčešće su se oštećenja ili unište- širenje požara u lučkom akvatorijumu nja školskih objekata dešavala poslije i zagađenje mora sa plovnih objekata Drugog svjetskog rata, u 80% slučajeva, i naftnih terminala, uz potencijalno ši- a u 20% slučajeva prije Drugog svjet- STRA NA | 5 0 0 2 . A N A L I ZA STA N JA skog rata. Izloženost školskih objekata obuhvata profane, sakralne, memo- riziku od prirodnih i drugih katastrofa rijalne, fortifikacione, infrastrukturne detaljno je opisana u Procjeni sposob- objekte, grupe građevina, koji su kate- nosti upravljanja rizicima od katastrofa gorisani kao: kulturno-istorijski objek- CrneGore.25 ti (arhitektonska djela, njegovi ostaci, arheološki elementi, djela primijenjene Kulturna baština umjetnosti, slikarstva ili vajarstva, nat- pisi, pećinsko stanište, djelo ili ostatak Kulturna baština je skup dobara na- tehničke kulture, stare industrije ili in- slijeđenih iz prošlosti koje ljudi prepo- frastrukture i drugo dobro koje je traj- znaju kao odraz i izraz svojih vrijedno- no vezano za određeni arhitektonski sti, vjerovanja i tradicija.26 Predstavlja objekat ili mjesto, memorijalni ili dru- važan segment nacionalnog identiteta gi spomen objekat), kulturno-istorijske značajan za mnoge aspekte društva. cjeline (stari gradovi, urbana ili ruralna Valorizovani segment kulturne baštine naselja, homogene grupe građevina), predstavljaju nepokretna, pokretna i lokaliteti ili područja (arheološka nala- nematerijalna kulturna dobra, koja su zišta, kulturno-istorijska područja, kul- zbog posjedovanja kulturnih vrijedno- turni pejzaž).29 sti zakonom zaštićena i imaju status kulturnog dobra. Na teritoriji Crne Gore Posebno mogu biti ugrožena ona od zaštićeno je ukupno 2026 kulturnih do- međunarodnog značaja upisana na bara,27 od čega nepokretnih 1399 (od Listi UNESCO. Crna Gora ima 3 kul- čega spomen-obilježja 582), pokretnih turna dobra upisana na UNESCO Listi 607, i nematerijalnih 20. svjetske baštine, i to: Prirodno i kultur- no-istorijsko područje Kotora; Stećke – Ostvarivanje zaštite, između ostalog, srednjevjekovna groblja, u okviru kojih podrazumijeva i upravljanje rizicima su 3 lokaliteta nekropola stećaka, i to: kojima su izložena kulturna dobra.28 Žugića Bare i Grčko groblje, Novakovi- Kulturna dobra mogu biti izložena ći-Opština Žabljak i Grčko groblje, Šće- brojnim rizicima, posebno raznovr- pan Polje-Opština Plužine;30 Venecijan- sna nepokretna kulturna baština koja ske odbrambene tvrđave između XV i 25 Procjena sposobnosti upravljanja rizicima od katastrofa, str. 403 26 Zakon o zaštiti kulturnih dobara ("Službeni list CG", br. 049/10 od 13.08.2010, 040/11 od 08.08.2011, 044/17 od 06.07.2017, 018/19 od 22.03.2019) Član 11. 27 Podaci Ministarstva kulture i medija i Uprave za zaštitu kulturnih dobara 28 Zakon o zaštiti kulturnih dobara ("Službeni list CG", br. 049/10 od 13.08.2010, 040/11 od 08.08.2011, 044/17 od 06.07.2017, 018/19 od 22.03.2019) član 11. 29 Zakon o zaštiti kulturnih dobara ("Službeni list CG", br. 049/10 od 13.08.2010, 040/11 od 08.08.2011, 044/17 od 06.07.2017, 018/19 od 22.03.2019) čl. 12,13,14,15.. 30 2016. godine upisani na UNESCO Listu svjetske baštine, u okviru transnacionalne nominacije stećaka sa teritorija četiri države, Crna Gora, Hrvatska, BIH i Srbija. 0 2 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 51 XVII vijeka - Kotorska tvrđava.31 ski predmeti i građa od kulturno-istorij- skog značaja, koje je neophodno eva- U grupu objekata na koje posebno kuisati u skladu sa posebnim pravilima treba obratiti pažnju, a koja mogu biti i uslovima. izložena riziku, spadaju državni organi, nacionalne i lokalne ustanove kultu- Iznenadni plimni talas je prijetnja po re (javne ustanove kulture, bioskopi, brojna kulturna dobra koja se nalaze u pozorišta, muzeji, galerije, biblioteke, priobalnom dijelu, kao i u Basenu Ska- arhivi i dr.), jer je u ovim objektima za- darskog jezera i, uz zemljotres, pred- poslen i okuplja se veći broj ljudi, a u stavlja najdominantniji rizik kojem je većini od njih se čuvaju i izložena su po- kulturna baština Crne Gore izložena. kretna kulturna dobra32 i drugi vrijedni Shodno Zakonu, vodi se Registar svih kulturno-istorijski predmeti, biblioteč- kulturnih dobara Crne Gore. ka i arhivska građa i dr. Sportski objekti Kako se najveći broj kulturnih dobara nalazi u Primorskom regionu, sa više Sportski objekti su izloženi riziku od pri- od 50% od ukupne kulturne baštine, rodnih i drugih katastrofa i identifikova- najvjerovatniji mogući rizik koji može ni su kroz svaki pojedinačni hazard koji uzrokovati najveću štetu je zemljotres je tretiran Procjenom rizika od katastro- sa očekivanim intenzitetom od IX ste- fa Crne Gore. Shodno podacima Cen- peni MCS. Sigurnost objekata koji imaju tralnog registra za sport – Ministarstva kulturno-istorijske vrijednosti posebno sporta i mladih33, u Crnoj Gori postoji je naglašena kada je u pitanju seizmički 190 sportskih objekata (u navedenu ci- rizik, imajući u vidu istorijske periode fru ne ulaze školske sportske sale). Od kada su objekti građeni, kao i tradicio- navedenog broja, 145 sportskih objeka- nalni način gradnje, ali i lokacije koje su ta su otvorenog tipa, dok je 45 zatvore- prepoznate kao rizične zone, a na nji- nog tipa. ma je najveća koncentracija kulturnih U slučaju dešavanja prirodnih i drugih dobara. katastrofa, sportski objekti predviđeni U slučaju opasnosti i pojave različitih su za smještaj ugroženog stanovništva, hazarda u ovim objektima, pored osta- kao, npr., kada je SC „Morača” u Glav- log, ugroženi su turisti i zaposleni, kao nom gradu za vrijeme pandemije koro- i pokretna kulturna dobra, obimna ar- na virusa korišćen za smještaj zaraženih hivska i bibliotečka građa i drugi muzej- lica. Kapaciteti na koje možemo da ra- 31 2017. godine, upisani na UNESCO Listu svjetske baštine u okviru transnacionalne nominacije Venecijanskih odbrambenih tvrđava između XV i XVII vijeka, tri države, (Italija, Crna Gora i Hrvatska). 32 Zakon o zaštiti kulturnih dobara ("Službeni list Crne Gore", br. 049/10 od 13.08.2010, 040/11 od 08.08.2011, 044/17 od 06.07.2017. i 018/19 od 22.03.2019) član 16. 33 https://www.gov.me/ms STRA NA | 52 0 2 . A N A L I ZA STA N JA čunamo u slučaju zemljotresa, poplava, trodistributivni sistem (CEDIS). požara većih razmjera i drugih nesreća su u rasponu od 300 do 800 lica u za- Preduzetnim planovima zaštite i spaša- visnosti od ukupnog kapaciteta i tipa vanja EPCG, CGES-a i CEDIS-a identifi- sportskog objekta. kovani su sljedeći rizici: eksplozije gaso- va i zapaljivih tečnosti i drugih zapalji- Važno je navesti da izrađene i usvojene vih materija koje sa vazduhom stvaraju Procjene rizika i planove zaštite i spa- eksplozivne smješe i drugih eksploziv- šavanja ima veoma mali broj sportskih nih materija, epidemije, požari, rušenje objekata u Crnoj Gori. Takođe, u budže- i prelivanje brana na akumulacijama, tima sportskih objekata kao i društvi- industrijske i druge tehničko-tehnološ- ma koji upravljaju sportskim objektima ke nesreće, zemljotresi, teroristički akti, nema predviđenih stavki za zaštitu i poplave, odroni i klizišta, sniježnih na- spašavanje, odnosno smanjenje rizika nosi i lavine. od katastrofa. U elektroenergetskom sistemu, poseb- Energetika no su izraženi rizici od eksplozije u TE ,,Pljevlja”, prelivanje i rušenje brane na Na osnovu sektorskih kriterijuma de- HE ,,Piva”, poplave uzrokovane velikim finisana je grupa objekata koji su dio kišnim padavinama i ispuštanjem vode kritične energetske infrastukture. Ti iz HE ,,Perućica” i prekid u napajanju objekti su termoelektrana Pljevlja, hi- električnom energijom izazvan ekstre- droelektrana Perućica i hidroelektrana mnim meteorološkim uslovima. Na- Piva. Osim proizvodnih objekata, Elek- vedena energetska infrastruktura je u troprivreda Crne Gore ima izgrađenu nadležnosti energetskih kompanija i na značajnu električnu mrežu raznih na- njihovim web stranicama nalaze se de- ponskih nivoa sa dalekovodima, tra- taljni podaci o bitnim elementima funk- fostanicama i drugim objektima, kao i cionisanja. razuđenu distributivnu mrežu po svim naseljenim mjestima Crne Gore. Ovi Telekomunikacije objekti su kroz proces deregulacije i formiranja privrednih društava sa pre- Sve državne institucije i preduzeća od težnom djelatnošću u oblasti pružanja državnog značaja koriste elektronske mrežnih usluga prešli u vlasništvo no- komunikacije i informacione tehno- vih kompanija Crnogorski elektropre- logije, zbog čega su pod konstantnim nosni sistem (CGES) i Crnogorski elek- rizikom da gubitkom njihovih servisa

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 53 država trpi ogromne posljedice koje vojna sidrišta, skladišta i stacionarna utiču na pravilno funkcionisanje cjelo- čvorišta veze. Prilikom izrade dokumen- kupnog državnog aparata. Operatori ta „Procjena rizika od katastrofa Crne javnih elektronskih komunikacionih Gore” i odabira scenarija za događaje iz mreža posjeduju interne procedure za nadležnosti Vojske Crne Gore, posebno upravljanje rizicima i za oporavak od je bio uzet u razmatranje rizik od neek- katastrofa. U slučaju potrebe obavje- splodiranih ubojnih sredstava u vojnom štavanja javnosti za vrijeme elemen- magacinu ,,Brezovik”. tarnih nepogoda, tehničko-tehnoloških i drugih nesreća postoji tehnička mo- Skladišta ubojnih sredstava predstav- gućnost slanja određenog SMS sadr- ljaju realnu opasnost za živote i zdravlje žaja kroz mrežu svim korisnicima mo- ljudi, kao i objekte i životnu sredinu. U bilne telefonije putem SMS-a i preko nizu potencijalnih opasnosti u skladišti- kablovske televizije. ma ubojnih sredstava najznačajnije su: opasnosti od eksplozije, požara, trova- Intenzivni sajber napadi na Vladinu in- nja i drugih događaja. Ukoliko su proi- formatičku infrastrukturu i informacio- zvedena po savremenim standardima no-komunikacionu mrežu organa, kra- i ako se skladište i održavaju po propi- jem 2022. godine, otkrili su ranjivosti u sima, rizik od neeksplodiranih ubojnih segmentu informacione bezbjednosti i sredstava svešće se na minimum. činjenicu da se u prethodnom periodu vrlo malo pažnje poklanjalo razvoju ka- paciteta za kvalitetnu sajber odbranu. Servisi, instalacije i oprema mogu biti ugroženi prevashodno u slučaju ze- mljotresa, požara i poplava. Procjenom rizika od katastrofa Crne Gore izrađeni su scenariji u slučaju zemljotresa i pro- cijenjen je potencijalni uticaj na teleko- munikacionu mrežu. Vojni objekti Ministarstvo odbrane i Vojska Crne Gore koriste kasarne, vojne aerodrome, STRA NA | 5 4 0 2 . A N A L I ZA STA N JA 2.3 SWOT ANALIZA – SNAGE, SLABOSTI, ŠANSE I PRIJETNJE cjene i smanjenje rizika su uspostavlje- S SNAGE ni na određenom nivou; • Uspostavljena je i u potpunosti ažu- • Uspostavljen strateški i zakonodavni rirana DesInventar Sendai baza po- okvir za sprovođenje politike smanje- dataka o štetama u Crnoj Gori sa svim nja rizika od katastrofa; dostupnim evidentiranim podacima sa • Donesena su planska dokumenta na lokalnog i nacionalnog nivoa; nacionalnom nivou u oblasti zaštite i • Kreiran je profil rizika za Crnu Goru u spašavanja; okviru INFORM Indeksa rizika; • Izrada lokalnih planova iz oblasti za- • Izrađena je baza podataka o rizicima; štite i spašavanja za većinu rizika je za- dovoljavajuća; • Uspostavljena je dobra bilateralna, regionalna i međunarodna saradnja u • Formirani su timovi za rukovođenje i oblasti smanjenja rizika od katastrofa; koordiniranje u zaštiti i spašavanju na nacionalnom i lokalnom nivou (Koordi- • Crna Gora uspješno koristi sredstva iz nacioni tim, Operativni štab i Opštinski EU fondova i drugih instrumenata teh- timovi za zaštitu i spašavanje); ničke pomoći za oblast smanjenja rizika od katastrofa, kao i dostupnih međuna- • Međuinstitucionalna i međusektorska rodnih fondova. saradnja je uspostavljena na adekvat- nom nivou; • Administrativni kapaciteti za upravlja- S SLABOSTI nje rizicima od katastrofa razvijeni su u ključnim oblastima (klimatske promje- • Smanjenje rizika od katastrofa ne za- ne, šumski požari, epidemije, epizooti- uzima adekvatno mjesto u politikama je, epifitotije i dr.); donosilaca odluka na nacionalnom i lo- kalnom nivou; • Tehnički kapaciteti institucija koje predstavljaju bitan faktor u sistemu za- • Nedovoljno razvijena svijest građana/ štite i spašavanja, a odnose se na pro- ki o rizicima i načinu postupanja prije, 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 55 u toku i nakon prirodnih i drugih kata- nosu na pojedine rizike, tako i na su- strofa; bjekte sistema; • Ne postoje dovoljni administrativni • Nedostatak komunikacione strategije kapaciteti koji se bave isključivo sma- za informisanje javnosti u slučaju van- njenjem rizika od katastrofa; rednih događaja; • Sistem zaštite i spašavanja nije zao- • Nedovoljan broj izrađenih procjena kružen sa uspostavljenom i funkcional- rizika, planova zaštite i spašavanja i nom masovnom podrškom, kao što su strategija za smanjenje rizika od kata- jedinice i timovi civilne zaštite; strofa na opštinskom nivou; • Nedostatak opreme i sredstava za • Nedovoljan broj donesenih preduzet- određene rizike (traganje i spašavanje nih planova za zaštitu i spašavanje od u slučaju geoloških rizika, prevashodno strane obrazovnih, zdravstvenih, soci- zemljotresa); jalnih, kulturnih i sportskih ustanova i preduzeća; • Nepostojanje sistema za obavještava- nje i uzbunjivanje stanovništva; • Privatni sektor sa ljudskim kapacite- tima nije u dovoljnoj mjeri uključen u • Interni akti jednog broja državnih or- oblast smanjenja rizika od katastrofa; gana, organa državne uprave, stručnih i specijalizovanih institucija, organa lo- • Nedostatak administrativnih i tehnič- kalne samouprave i drugih subjekata kih kapaciteta za sprovođenje inspek- pokazuju da nisu adekvatno definisane cijskog nadzora u oblasti zaštite i spa- njihove obaveze u oblasti smanjenja ri- šavanja; zika od katastrofa; • Finansijska sredstva koja se izdvajaju • Neadekvatnost i nekonzistentnost državnim budžetom i budžetima lokal- legislative za prostorno i urbanističko nih samouprava nisu dovoljna kako bi planiranje i odsustvo utvrđivanja seiz- se unaprijedili administrativni i tehnički mičkog rizika za objekte kritične infra- kapaciteti neophodni za jačanje otpor- strukture; nosti na sve rizike; • Primjena informacionih tehnologija i • Nedovoljna uključenost žena i ranji- softverskih alata različita je kako u od- vih kategorija stanovništva u planira- STRA NA | 5 6 0 2 . A N A L I ZA STA N JA nje, izradu i sprovođenje mjera zaštite spašavanju i rezultate iz Procjene rizi- i spašavanja; ka od katastrofa Crne Gore i Procjene sposobnosti upravljanja rizicima od ka- • Nedovoljna saradnja sa naučno-istra- tastrofa Crne Gore; živačkim institucijama u oblasti seiz- mološkog rizika, a sa ciljem preventiv- • Jačanje kapaciteta članova/ca timova nog djelovanja. za zaštitu i spašavanje kroz izvođenje obuka shodno Pravilniku o osposoblja- vanju članova Koordinacionog i Opštin- Š ŠANSE skog tima za zaštitu i spašavanje („Služ- beni list CG”, broj 81/20); • Jačanje administrativnih i tehničkih ka- • Izvođenje obuka osposobljavanja i paciteta u oblasti zaštite i spašavanja; usavršavanja pripadnika/ca specijali- stičkih i dobrovoljnih jedinica za zaštitu • Obezbjeđivanje materijalnih rezervi i spašavanje shodno Pravilniku o ospo- za potrebe sistema zaštite i spašavanja; sobljavanju i usavršavanju pripadnika • U pravilnicima o unutrašnjoj organi- jedinica civilne zaštite, specijalističkih zaciji i sistematizaciji radnih mjesta u i dobrovoljnih jedinica za zaštitu i spa- opisu poslova definisati odgovornosti, šavanje („Službeni list CG”, broj 81/20) mjesta, obaveze i uslove za lica koja će koja će biti usmjerena na rodno odgo- se baviti isključivo praćenjem i sprovo- voran i inkluzivan pristup; đenjem mjera smanjenja rizika od ka- • Donijeti komunikacionu strategiju za tastrofa; informisanje javnosti u vezi sa smanje- • Jačanje administrativnih i tehničkih njem rizika od katastrofa koja će biti kapaciteta za sprovođenje inspekcij- zasnovana na rodno odgovornom i in- skog nadzora u oblasti zaštite i spaša- kluzivnom pristupu; vanja; • Jačati kapacitete softverskih alata i • Prilikom usklađivanja zakonske regu- opreme (u smislu njihovog broja i osa- lative, politika i strateških dokumenta vremenjavanja) i edukovati ljude koji tu u oblasti smanjenja rizika od katastrofa opremu koriste; uzeti u obzir odredbe Zakona o zaštiti i • Definisati budžetski program koji će 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 57 se direktno odnositi na aktivnosti pla- niranja i sprovođenja mjera smanjenja rizika od katastrofa. P PRIJETNJE • Nedovoljno razvijena svijest donosila- ca odluka na nacionalnom i lokalnom nivou o važnosti sprovođenja politike smanjenja rizika od katastrofa; • Nedovoljna informisanost i razvijena svijest stanovništva o potrebi sprovo- đenja preventivnih radnji i postupanja u slučaju rizika; • Nedovoljna pripremljenost subjekata zaštite i spašavanja za djelovanje u slu- čaju elementarnih nepogoda, tehnič- ko-tehnoloških i drugih nesreća; • Nedovoljno izdvajanje finansijskih sredstava za smanjenje rizika od kata- strofa na nacionalnom i lokalnom nivou; • Neadekvatna kaznena politika u obla- sti zaštite i spašavanja. STRA NA | 5 8 0 2 . A N A L I ZA STA N JA 2.4 DRVO PROBLEMA I DRVO RJEŠENJA

1. STRATEŠKI CILJ RAZUMIJEVANJE RIZIKA OD KATASTROFA DRVO PROBLEMA DRVO RJEŠENJA POSLJEDICE PROBLEMA Nedovoljno razvijena Nedovoljno svijest i obučenost razvijena svijest Obuka i edukacija Jačanje tehničkog i građana donosilaca odluka službenika/ca na svim naučnog kapaciteta nivoima, civilnog društva, uz korišćenje zajednice, volontera i tradicionalnih privatnog sektora iskustava i znanja Nedovoljna Nedovoljna obučenost prioritizacija donosilaca odluka na smanjenja rizika nacionalnom i lokalnom Obuka i Korišćenje informacione i od katastrofa nivou edukacija komunikacione inovativne donosilaca tehnologije za prikupljanje, odluka i građana analizu i korišćenje podataka Nedovoljan nivo Nedovoljna znanja u oblasti osposobljenost i smanjenja rizika od obučenost učesnika/ Prikupljanje, Razvijanje kampanje kao katastrofa ca sistema zaštite i analiza, distribucija i instrumenta za podizanje spašavanja pristupačnost relevantnih javne svijesti i znanja podataka za donosioce o smanjenju rizika od odluka i javnost katastrofa KLJUČNI Nedovoljno razvijena svijest o rizicima PROBLEMI Diskontinuitet između Upotreba novih postulata sistema civilne terminoloških odrednica zaštite u bivšoj SFRJ i u oblasti civilne zaštite/ sadašnjeg sistema zaštite i smanjenja rizika od spašavanja katastrofa 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 59

2. STRATEŠKI CILJ JAČANJE UPRAVLJANJA RIZICIMA OD KATASTROFA DRVO PROBLEMA DRVO RJEŠENJA POSLJEDICE PROBLEMA Nepostojanje sistema Nepostojanje lokalnih za obavještavanje strategija za smanjenje Uspostavljanje mehanizma za Jačati mehanizme za i uzbunjivanje/ rizika od katastrofa i osiguranje visokog nivoa saglasnosti praćenje i izvještavanje upozoravanje građana procjena rizika sa odredbama sektorskih zakona o napretku u oblasti i propisa na polju bezbjednosti - smanjenja rizika od Nedovoljna i neadekvatna korišćenje zemljišta, urbanističko katastrofa na lokalnom Nedostatak planske planiranje, zaštita životne sredine itd. i nacionalnom nivou dokumentacije na tehnička opremljenost preduzetnom nivou operativnih jedinica za zaštitu i spašavanje Definisanje uloga i odgovornosti Uspostaviti lokalne u javnom i privatnom sektoru platforme za smanjenje Loša represivna politika Nedovoljan broj obučenih kroz razvoj javnih politika rizika od katastrofa inspekcijskog nadzora u oblasti smanjenja rizika pripadnika/ca operativnih od katastrofa jedinica za zaštitu i spašavanje za različite vrste rizika Povećati broj izrađenih Donijeti lokalne strategije za preduzetnih planova smanjenje rizika od katastrofa Ne postoji masovan odgovor, zaštite i spašavanje i procjenu rizika odnosno podrška sistemu zaštite i spašavanja / nisu formirane jedinice civilne zaštite Osposobiti organe lokalnih samouprava, putem regulatornih i finansijskih sredstava za rad i koordinaciju sa civilnim društvom i zajednicama u upravljanju rizikom od katastrofa KLJUČNI PROBLEMI Nepostojanje kompetentnih administrativnih kapaciteta koji bi se bavili vizijom i jačanjem koordinacije unutar i između sektora Nerazumijevanje politike smanjenja rizika od katastrofa donosilaca odluka na lokalnom i nacionalnom nivou STRA NA | 6 0 0 2 . A N A L I ZA STA N JA

3. STRATEŠKI CILJ ULAGANJE U SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA RADI POVEĆANJA OTPORNOSTI DRVO PROBLEMA DRVO RJEŠENJA POSLJEDICE PROBLEMA Nedovoljno izdvajanje Slaba otpornost Planirati neophodna Promovisati uvođenje procjena finansijskih sredstava i zdravstvenog sistema finansijska sredstva za razvoj rizika od katastrofa u razvojne prioritiziranje smanjenja i nizak životni i implementaciju Strategije za politike koje se odnose na rizika od katastrofa standard smanjenje rizika od katastrofa korišćenje zemljišta, urbano planiranje, ruralni razvoj itd. Nedostatak javnih i Nedostatak procjene rizika privatnih investicija od katastrofa koja se odnosi Unaprijediti javne i privatne Podsticati reviziju postojećih za sprovođenje na korišćenje zemljišta, investicije koje povećavaju ili razvoj novih građevinskih strukturnih i urbano planiranje, ruralni otpornost na katastrofe kroz pravila, standarda, nestrukturnih mjera razvoj itd. strukturne i nestrukturne mjere oporavka i rekonstrukcije smanjenja rizika od katastrofa na nacionalnom ili lokalnom naročito u kritičnoj infrastrukturi nivou Nepoštovanje usvojenih standarda i pravila prilikom prostornog planiranja i izgradnje objekata, nedostatak inspekcijskog nadzora Poboljšanje otpornosti Promovisati, prema potrebi, zdravstvenog, obrazovnog integraciju mjera za smanjenje i dr. sistema, kao i životnog rizika od katastrofa u finansijskim standarda i fiskalnim politikama Inkluzija žena i ranjivih kategorija u izradu politika i planova KLJUČNI upravljanja rizicima, prije, za vrijeme i poslije katastrofe, PROBLEMI uključujući i senzibilisanje spasioca za rad sa ranjivim kategorijama Nedovoljno javno i privatno ulaganje u oblast smanjenja rizika od katastrofa. Nedostatak finansijskih sredstava za smanjenje rizika od katastrofa 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 61

4. STRATEŠKI CILJ JAČANJE PRIPRAVNOSTI NA KATASTROFE ZA EFIKASAN ODGOVOR I ZA UNAPRIJEĐENU PONOVNU IZGRADNJU (BUILD BACK BETTER) PRILIKOM OPORAVKA, SANACIJE I OBNOVE DRVO PROBLEMA DRVO RJEŠENJA POSLJEDICE PROBLEMA Nedovoljna pripravnost i Opremljenost službi spremnost za reagovanje zaštite i spašavanja Razviti i ojačati koordinisani Obučiti postojeću radnu u slučaju elementarnih nije na istom nivou u međuopštinski pristup i operativne snagu i volontere/ke za nepogoda i drugih nesreća svim opštinama mehanizme radi pripreme za adekvatnu reakciju na katastrofe i osiguranje brzog i različite vrste katastrofa Neuključenost efikasnog odgovora Nedostatak adekvatnih obuka žena i OSI i ostalih koje bi dodatno osposobile ranjivih kategorija u pripadnike operativnih Razvoj i ulaganje u mehanizme za Promocija i razvoj rodno smanjenje rizika od jedinica u cilju smanjenja rano upozoravanje odgovornih i inkluzivnih katastrofa rizika od katastrofa standarda i uputstava kao instrumenata vezanih za Jačati međunarodne mehanizme pripravnost i odgovor na Nedostatak savremene opreme saradnje i pomoći katastrofe i sredstava za sistem ranog upozoravanja Promovisati regionalne i bilateralne sporazume kako bi se omogućila razmjena kapaciteta i resursa za reagovanje za vrijeme i nakon katastrofe KLJUČNI PROBLEMI Povećana učestalost događanja različitih vrsta rizika zbog klimatskih promjena Povećana izloženost i smanjena otpornost ljudi i imovine STRA NA | 6 2 0 2 . A N A L I ZA STA N JA 2.5 ANALIZA ZAINTERESOVANIH STRANA ORGANIZACIJA SISTEMA ZAŠTITE I Glavni zadaci Direktorata za zaštitu i SPAŠAVANJA spašavanje su: Crna Gora je kroz Zakon o zaštiti i spa- • koordinacija rada učesnika/ca sistema šavanju prepoznala da su poslovi zašti- zaštite i spašavanja u vezi s organizaci- te i spašavanja poslovi od javnog intere- jom, planiranjem, pripremama i spro- sa, koji obuhvataju skup mjera i radnji vođenjem mjera i aktivnosti na smanje- koje se preduzimaju u cilju otkrivanja i nju rizika od katastrofa; sprečavanja nastajanja opasnosti, kao i ublažavanja i otklanjanja posljedica ele- • praćenje i analiziranje stanja u oblasti mentarnih nepogoda, tehničko-tehno- zaštite i spašavanja; loških nesreća, radijacionih, hemijskih i bioloških kontaminacija, ratnog raza- • osposobljavanje i usavršavanje pri- ranja i terorizma, epidemija, epizootija, padnika/ca jedinica civilne zaštite, spe- epifitotija i drugih nesreća koje mogu cijalističkih i dobrovoljnih jedinica, kao ugroziti ili ugrožavaju stanovništvo, ma- i nadzor u pogledu funkcionisanja i terijalna dobra i životnu sredinu. opremanja operativnih jedinica za za- štitu i spašavanje; Radi sprovođenja poslova zaštite i spa- šavanja, 2007. godine osnovan je Sek- • obavještavanje i uzbunjivanje građa- tor za vanredne situacije i civilnu bez- na/ki u slučaju nastanka katastrofa, bjednost, današnji Direktorat za zaštitu elementarnih nepogoda, tehničko-teh- i spašavanje, kao organizaciona jedinica noloških i drugih nesreća; Ministarstva unutrašnjih poslova, tako • neprekidno prikupljanje, obrada i pre- da je Ministarstvo unutrašnjih poslova nošenje podataka u vezi sa situacijom nadležno, između ostalog, i za uprav- na ugroženim područjima preko Ope- ljanje rizicima, upravljanje zaštitom i rativno-komunikacionog centra 112 spašavanjem i upravljanje sanacijom (OKC 112); posljedica. • organizovanje uklanjanja, deaktivira- nja i uništavanja neeksplodiranih uboj- nih sredstava; 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 63 • upravni poslovi u okviru nadležnosti i Obrazovanjem Operativnog štaba za ovlašćenja utvrđenih zakonom u oblasti zaštitu i spašavanje koji vrši operativ- zaštite i spašavanja, prevoza opasnih no koordiniranje aktivnostima učesni- materija, proizvodnje, prometa, nabav- ka/ca zaštite i spašavanja obezbijeđeno ke, skladištenja i upotrebe eksplozivnih je znatno efikasnije rukovođenje, bolja materija, skladištenja, držanja, prome- koordinacija između učesnika/ca zašti- ta, rukovanja i upotrebe zapaljivih teč- te i spašavanja i racionalnija upotreba nosti i gasova i transporta i tranzita na- ljudskih i materijalnih resursa na tere- oružanja i vojne opreme; nu. Operativni štab čine: rukovodilac/ teljka i dva predstavnika/ce organizaci- • traženje pomoći od drugih država i one jedinice ministarstva nadležnog za međunarodnih organa i organizacija u poslove zaštite i spašavanja; starješina/ slučaju nastanka katastrofe, elemen- ka i jedan predstavnik/ca organa upra- tarne nepogode i druge nesreće; ve nadležnog za poslove policije, načel- nik/ca Generalštaba Vojske Crne Gore; • saradnja sa nadležnim organima dru- starješine/ke organa uprave nadležnih gih država i međunarodnim organizaci- za poslove carina, hidrometeorologije, jama i institucijama itd. seizmologije, voda, šuma, saobraćaja, veterinarske poslove, fitosanitarne po- Radi rukovođenja i koordiniranja u za- slove i poslove zaštite životne sredine; štiti i spašavanju na teritoriji Crne Gore lica koja rukovode zdravstvenim usta- obrazovan je Koordinacioni tim za za- novama koje pružaju hitnu medicinsku štitu i spašavanje, čiji je rukovodilac/ pomoć, urgentnu medicinsku pomoć, teljka predsjednik/ca Vlade, zamjenik kao i zdravstvenom ustanovom čija rukovodioca ministar nadležan za po- je djelatnost usmjerena na očuvanje i slove zaštite i spašavanje, a članovi/ unapređenje zdravlja svih građana/ki; ce ministri nadležni za vanjske poslo- predstavnik/ca Crvenog krsta, kao i vi- ve, poslove odbrane, zdravlja, rada i soki rukovodni kadar organa državne socijalnog staranja, održivog razvoja, uprave nadležnih za poslove šumar- turizma, poljoprivrede, šumarstva, vo- stva, vodoprivrede, zdravlja i vanjskih doprivrede, saobraćaja, pomorstva, poslova. Rukovodilac/teljka organizaci- kao i predstavnik/ca Generalnog sekre- one jedinice ministarstva nadležnog za tarijata Vlade zadužen/a za odnose sa poslove zaštite i spašavanja je rukovo- javnošću i predsjednik/ca radnog tijela dilac/teljka Operativnog štaba. Vlade za procjenu šteta od elementar- nih nepogoda. STRA NA | 6 4 0 2 . A N A L I ZA STA N JA Za rukovođenje i koordiniranje aktiv- loških i hidroloških situacija i pružanje nostima zaštite i spašavanja na terito- logističke podrške u toku ekstremne si- riji opštine zadužen je Opštinski tim tuacije za potrebe planiranje akcija i do- za zaštitu i spašavanje kojim rukovo- nošenje raznih odluka. Takođe, obave- di predsjednik/ca opštine i koga čine zu dostavljanja raspoloživih podataka i predstavnik/ca organizacione jedinice informacija o stanju voda i atmosfere, ministarstva nadležnog za poslove za- prikupljenih u zoni i u vrijeme dejstva štite i spašavanja, starješine/ke organa pojava koje prouzrokuju nepogode i ak- lokalne uprave, odgovorna lica u pri- cidente imaju privredna društva, druga vrednim društvima i drugim subjekti- pravna lica i preduzetnici/ce koji obav- ma čija je djelatnost u vezi sa zaštitom i ljaju meteorološka i hidrološka mjere- spašavanjem i predstavnik/ca Crvenog nja i osmatranja, koje verifikuju i potvr- krsta Crne Gore. Usaglašenost rukovo- đuju njihovu validnost nadležni organ đenja i koordiniranja obezbijeđena je uprave za hidrometeorološke poslove. obavezom da Opštinski tim za zaštitu i spašavanje sarađuje sa Koordinaci- Centralizovano prikupljanje informaci- onim timom i Operativnim štabom za ja i podataka o svim vrstama rizika koji zaštitu i spašavanje. mogu ugroziti ljude, materijalna i kul- turna dobra i životnu sredinu, te njiho- Takođe, Zakonom o zaštiti i spašava- va obrada obavlja se u Operativno-ko- nju propisano je da se i u privrednom munikacionom centru 112 kao organi- društvu, drugom pravnom licu i kod zacionoj cjelini Direktorata za zaštitu i preduzetnika/ca može obrazovati tim spašavanje MUP-a, koji ima obavezu za zaštitu i spašavanje, koji rukovodi i daljeg obavještavanja državnih organa, koordinira aktivnostima zaštite i spaša- organa državne uprave i organa opšti- vanja u skladu sa preduzetnim planom ne, privrednih društava, drugih pravnih zaštite i spašavanja za taj rizik. lica, preduzetnika/ca i građana/ki radi preduzimanja preventivnih, operativ- Za uspješno rukovođenje i funkcioni- nih i sanacionih aktivnosti. sanje sistema zaštite i spašavanja od bitnog je značaja rana najava događa- Ovako organizovan sistem zaštite i spa- ja koji se mogu desiti. Zbog toga je i u šavanja omogućava uspješno, efikasno Zakonu prepoznata potreba za pruža- i blagovremeno postupanje u slučaju njem informacija, od strane nadležnog elementarnih nepogoda, tehničko-teh- organa za hidrometeorološke poslove, noloških i drugih nesreća, ali i dobru o nastupanju ekstremnih meteoro- osnovu za njegovu dalju nadgradnju, 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 65 posebno u dijelu jačanja ljudskih i ma- okruženja, država članica Mehanizma terijalnih resursa, kroz stručno ospo- Unije za civilnu zaštitu i NATO-a. sobljavanje i usavršavanje subjekata zaštite i spašavanja, korišćenje novih Opštinske službe zaštite i spašavanja tehnologija i nabavku savremene opre- Opštinske službe zaštite i spašavanja me i sredstava. su profesionalne službe koje vrše slje- Resursi sistema zaštite i spašavanja deće poslove: pružanje pomoći ugro- ženom i nastradalom stanovništvu; Veoma važnu komponentu sistema za- gašenje požara i spašavanje prilikom štite i spašavanja predstavljaju ljudski i požara; spašavanje iz ruševina, klizišta materijalni kapaciteti koji se koriste za i sniježnih lavina; spašavanje prilikom efikasnu zaštitu i spašavanje stanov- poplava i drugih elementarnih nepogo- ništva, materijalnih i kulturnih dobara i da; spašavanje u planinama i kanjoni- životne sredine od nastupanja elemen- ma; spašavanje prilikom saobraćajnih tarnih nepogoda, tehničko-tehnoloških nesreća i spašavanje prilikom udesa i i drugih nesreća. nezgoda u civilnom vazduhoplovstvu. S obzirom na kompleksnost i raznovr- Kvalitet odgovora sistema zaštite i spa- snost poslova kojima se bave ove služ- šavanja u Crnoj Gori u značajnoj mjeri be predstavljaju oslonac operativnog određuje mogućnost angažovanja ras- odgovora na sve vrste elementarnih položivih ljudskih i materijalnih kapaci- nepogoda, većih i drugih nesreća. Služ- teta, kako operativnih jedinica za zašti- be su organizovane u svim opštinama tu i spašavanje, tako i državnih organa, na području Crne Gore, osim u opšti- organa državne uprave, jedinica lokal- nama Tuzi i Zeta. ne samouprave, privrednih društava, preduzetnika/ca i drugih pravnih i fizič- Na osnovu statističkih podataka za kih lica. 2023. godinu,34 u formiranim službama zaštite i spašavanja ima ukupno 785 Bez obzira što uspostavljeni sistem zaposlenih, od kojih 636 radi u opera- zaštite i spašavanja omogućava an- tivnom dijelu (586 zaposlenih je u stal- gažovanje svih raspoloživih resursa na nom radnom odnosu, dok 50 radi po području Crne Gore, oni nijesu uvijek ugovoru), a u administrativnom dijelu dovoljni, tako da se sistem, u sluča- zaposleno je 149 službenika/ca (122 ju potrebe, oslanja i na međunarodne zaposlenih je u stalnom radnom odno- resurse, prije svega resurse država iz su, dok 27 radi po ugovoru). Od uku- 34 Vidjeti: Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje (2024), Izvještaj o stanju sistema zaštite i spašavanja u Crnoj Gori u 2023. godini, Podgorica. STRA NA | 6 6 0 2 . A N A L I ZA STA N JA pno 785 zaposlenih, 738 je muškaraca i napredni nivo) – 31; (94.01%) i 47 žena (5.99%). Kada je u pi- tanju starosna struktura pripadnika/ca • Tehničke intervencije–rad sa razval- nim alatima – 33; operativnog dijela službi zaštite i spa- šavanja najviše je pripadnika/ca od 25 • Sistem zaštite i spašavanja – 36; do 45 godina. I pored ovog statističkog podatka, potrebno je obnavljanje ka- • Prevazilaženje profesionalnog stresa dra i plansko zapošljavanje uz redovno prilikom reagovanja u slučaju prirodnih stručno osposobljavanje i usavršavanje nepogoda, tehničko-tehnoloških i dru- gih nesreća – 53; pripadnika/ca službi zaštite i spašava- nja. • Smanjenje rizika od katastrofa (DRR) – 36; Direktorat za zaštitu i spašavanje, u periodu od 2018. do 2023. godine,35 u • Procedure Mehanizama Unije za civil- okviru programa, projekata i donacija, nu zaštitu – 50; kao i shodno Planu stručnog osposo- • Koordinaciju službi za hitne interven- bljavanja i usavršavanja pripadnika/ cije kod saobraćajnih nesreća sa velikim ca operativnih jedinica za zaštitu i spa- brojem povrijeđenih – 16; šavanje, realizovao je značajan broj obuka za pripadnike/ce službi zaštite i • Kartografiju i prvu pomoć – 10; spašavanja. Na ovaj način obučeno je ukupno 578 pripadnika/ca službi zašti- • Obuku za vođe potraga u ruralnim predjelima (osnovni i napredni) – 18. te i spašavanja, i to za: • Spašavanje na brzim vodama (RES- Pored pripadnika/ce službi zaštite i spa- CUE 3) – 82; šavanja izvršena je i obuka 125 pripad- nika/ca dobrovoljnih vatrogasnih dru- • Zaštitu i spašavanje od požara – 43; štava i specijalističkih jedinica za zaštitu i spašavanje na različite teme od zna- • Pružanje prve pomoći u vanbolničkim čaja za zaštitu i spašavanje (Pružanje uslovima (osnovni i napredni nivo) - 82; prve pomoći u vanbolničkim uslovima • Opasne materije – 24; (osnovni i napredni nivo); Opasne ma- terije; Traganje i spašavanje iz ruševina; • Traganje i spašavanje iz ruševina Spašavanje sa visina i dubina (osnovni (SDE1+SDE2) – 64; i napredni nivo); Tehničke interven- cije-rad sa razvalnim alatima; Sistem • Spašavanje sa visina i dubina (osnovni 35 Podaci iz baze podataka o obukama pripadnika/ca operativnih jedinica za zaštitu i spašavanje Direktorata za zaštitu i spašavanje MUP-a (datum pristupanja bazi podataka, 15.04.2024. godine). 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 67 zaštite i spašavanja; Prevazilaženje nju finansijskih sredstava za njihovu profesionalnog stresa prilikom reago- nabavku u budžetima jedinica lokalnih vanja u slučaju prirodnih nepogoda, samouprava. tehničko-tehnoloških i drugih nesreća; Smanjenje rizika od katastrofa (DRR) – U opštinskim službama za zaštitu i Procedure Mehanizama Unije za civilnu spašavanje ima ukupno 242 vozila, od zaštitu). toga je 152 vatrogasno-spasilačkih vo- zila ispravno i u punom kapacitetu, a Objekti u kojima su smještene službe ostalih tehnički ispravnih vozila je 54. zaštite i spašavanja u Podgorici, Baru, Ukupno je neispravno 36 vozila. Ulcinju, Herceg Novom, Cetinju, Bije- lom Polju, Šavniku, Andrijevici, Žablja- Kada je u pitanju sistem radio-veza, ku, Beranama, Mojkovcu, Danilovgradu pokrivenost tetra signalom u južnom u značajnoj mjeri ispunjavaju neop- i centralnom dijelu Crne Gore je na hodne uslove za smještaj pripadnika/ zadovoljavajućem nivou u urbanim i ca i tehnike službi zaštite i spašavanja, ruralnim područjima. Na sjeveru Crne za razliku od objekata službi zaštite i Gore pokrivenost je obezbijeđena u spašavanja u Kotoru, Petnjici, Budvi, urbanim područjima, dok u ruralnom Pljevljima, Plavu, Plužinama, Gusinju, dijelu pojedinih opština pokrivenost Nikšiću, Kolašinu, Tivtu i Rožajama, nije na zadovoljavajućem nivou. Službe gdje to pitanje nije još uvijek adekvatno zaštite i spašavanja u Mojkovcu, Kolaši- riješeno. nu i Šavniku još uvijek ne koriste tetra sistem, dok se u ostalim formiranim Opremljenost službi zaštite i spašava- službama tetra sistem koristi. nja varira od opštine do opštine. Na osnovu statističkih podataka, prosječ- Civilna zaštita na starost lične zaštitne opreme je 8,5 Civilna zaštita je dio jedinstvenog siste- godina. Lična zaštitna oprema koju ma zaštite i spašavanja i čine je jedinice posjeduju službe zaštite i spašavanja i timovi civilne zaštite, zaštitna i spasi- dotrajala je u većini opština na sjeve- lačka oprema i sredstva. Nakon izvr- ru Crne Gore. Takođe, postojeća lična šenog procesa transformacije, predvi- i kolektivna oprema pripadnika/ca ovih đeno je da civilna zaštita u Crnoj Gori službi nije u skladu sa standardima funkcioniše kao sistem za masovnu koje propisuje EU, tako da je potrebno podršku civilnim strukturama u slučaju pristupiti obnavljanju i nabavci nedo- elementarnih nepogoda, tehničko-teh- stajuće opreme i sredstava i planira- STRA NA | 6 8 0 2 . A N A L I ZA STA N JA noloških i drugih nesreća. U skladu s učestvuju u zaštiti i spašavanju u van- prepoznatim hazardima i nakon izvrše- rednim stanjima na poziv Ministarstva nih detaljnih stručnih analiza, iskazana unutrašnjih poslova – Direktorata za za- je potreba za ukupno 2.000 pripadnika/ štitu i spašavanje, koje sa njima zaklju- ca organizovanih u jedinice civilne za- čuje ugovore o angažovanju, i u kojima štite opšte namjene i jedinice specijali- su precizirana međusobna prava i oba- zovane namjene. veze i druga pitanja od značaja za spro- vođenje zaštite i spašavanja. Nedostatak finansijsko-materijalnih sredstava, i pored normativne zaokru- Ministarstvo unutrašnjih poslova ima ženosti i realno utvrđenih potreba, uslo- zaključene ugovore sa Gorskom služ- vio je da ovaj resurs nije stavljen u funk- bom spašavanja Crne Gore i Savezom ciju. Adekvatnim zakonskim rješenjima radio-amatera/ki, dok su Ministarstvo i stimulativnim mjerama za pripadnike/ unutrašnjih poslova i Crveni krst Crne ce civilne zaštite stvoreni su povoljniji Gore, 2021. godine, potpisali Memoran- uslovi za organizovanje jedinica i timo- dum o saradnji. va civilne zaštite, ali bez stabilnog izvo- Dobrovoljne jedinice ra finansiranja za njihovo angažovanje, za zaštitu i spašavanje opremanje, obučavanje i usavršavanje. Realne mogućnosti upotrebe ovog re- Dobrovoljne jedinice se organizuju radi sursa su veoma ograničene. dobrovoljnog učestvovanja građana/ki Specijalističke jedinice u zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih za zaštitu i spašavanje dobara ugroženih elementarnim nepo- godama, tehničko-tehnološkim i dru- Specijalističke jedinice čine građani/ gim nesrećama. Privredna društva, pre- ke koji dobrovoljno vrše aktivnosti za- duzetnici/ce i druga pravna i fizička lica štite i spašavanja organizovani u spa- mogu organizovati dobrovoljne jedinice. silačka društva, organizacije Crvenog krsta, planinarske službe spašavanja, Na području Crne Gore sa dugom tra- speleološka društva, ronilačka društva, dicijom djeluju dobrovoljna vatrogasna kinološka društva, izviđačke i skautske društva u opštinama Tivat (DVD Krtoli) i organizacije, klubovi radio-amatera/ki i Kotor (DVD „Bogoljub Brezić” Perast). U druga slična društva. opštini Herceg Novi djeluju tri dobrovolj- na vatrogasna društva: „Bijela”, „Luštica” Specijalističke jedinice dužne su da i „Prijevor”, a u opštini Tivat, pored DVD

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 69 Krtoli, postoje još dva dobrovoljna vatro- rica, Luštici Bay, Elektroprivredi Crne gasna društva: DVD „Boka” i DVD Tivat. U Gore AD Nikšić i Monteputu d.o.o. Pod- Nikšiću djeluju DVD Trubjela, DVD Župa gorica. U okviru Monteputa d.o.o. siste- i DVD Vojnik. matizovana je Služba zaštite i spašava- nja. Služba se sastoji iz dvije cjeline, tj. Dobrovoljna vatrogasna društva imaju Služba zaštite i spašavanja na auto-pu- ukupno oko 300 dobrovoljnih vatroga- tu i Služba zaštite i spašavanja na tu- saca i raspolažu sa dvadeset tri vatro- nelu Sozina. Služba zaštite i spašavanja gasno-spasilačka i četiri putnička vozila. na auto-putu raspolaže sa 28 vatroga- Direktorat za zaštitu i spašavanje MUP-a saca-spasilaca i 4 vozila, dok Služba za- kroz svoje aktivnosti permanentno pod- štite i spašavanja na tunelu Sozini ras- stiče trend formiranja novih dobrovolj- polaže sa 14 vatrogasaca-spasilaca i 2 nih vatrogasnih društava kroz različite vozila. Svi vatrogasci-spasioci su opre- vidove pomoći, npr. obuke, doniranje mljeni ličnom zaštitnom opremom za opreme, uključivanje u simulacione i te- prilaz vatri i kolektivnom opremom za renske vježbe njihovih pripadnika/ca i sl. gašenje požara i spašavanja iz saobra- ćajnih udesa. Preduzetne jedinice za zaštitu i spašavanje Jedinica za gašenje požara iz vazduha Preduzetne jedinice za zaštitu i spašava- Jedina funkcionalna operativna jedi- nje, kao vrsta operativnih jedinica za za- nica formirana na državnom nivou je štitu i spašavanje, veoma su važne zbog jedinica za gašenje požara iz vazduha. neophodnosti pružanja prvog odgovora Direkcija Avio-helikopterska jedinica prilikom elementarne nepogode, teh- vrši poslove koje se odnose na organi- ničko-tehnološke i druge nesreće u pri- zovanje i djelovanje jedinice za gašenje vrednom društvu, drugom pravnom licu požara iz vazduha. Ova operativna je- ili kod preduzetnika/ca. Na osnovu pro- dinica raspolaže sa tri aviona za gaše- cjene rizika od nastanka tehničko-teh- nje požara tipa AT-802/802A. Podršku nološkog ili drugog hazarda, Opština jedinici za gašenja požara iz vazduha određuje privredna društva, druga prav- obezbjeđuju dva helikoptera Direkci- na lica i preduzetnike/ce koji su obave- je – Avio-helikopterska jedinica tipa zni da organizuju preduzetne jedinice. ABell-412 i ABell-212 za izviđanje i loci- ranje požara, kao i za transport timova Preduzetne jedinice su organizovane u za gašenje požara. Sistem radio-veza Luci Bar, aerodromima Tivat i Podgo- koji se upotrebljava u sistemu zaštite STRA NA | 70 0 2 . A N A L I ZA STA N JA i spašavanja treba dalje unapređivati, štite i spašavanja privrednih društava, prije svega, neophodno je izvršiti uvezi- drugih pravnih lica i preduzetnika (pre- vanje radio-sistema Tetra sa Jedinicom duzetni planovi). za gašenje požara iz vazduha. Tetra si- stem se koristi u Direktoratu za zaštitu Nacionalne planove donosi Vlada, na i spašavanje, kao nezavisan sistem ra- predlog Ministarstva unutrašnjih poslo- dio-veza. va. Opštinske planove donose skupštine opština, a preduzetne planove donose Ostali resursi privredna društva, druga pravna lica i preduzetnici/ce, uz saglasnost Ministar- Osim na resurse operativnih jedinica stva unutrašnjih poslova. Planovi zašti- za zaštitu i spašavanje, sistem zaštite i te i spašavanja izrađuju se na osnovu spašavanja u Crnoj Gori oslanja se na elaborata o procjeni rizika.36 Elaborat o ljudske i materijalne resurse državnih procjeni rizika sastavni je dio plana za- organa, organa državne uprave, jedi- štite i spašavanja.37 nica lokalne samouprave, privrednih društava, preduzetnika i drugih prav- Na nacionalnom nivou izrađeni su pla- nih i fizičkih lica, jer se svi ovi subjek- novi za rizike za koje je procijenjeno da ti u slučaju elemenarnih nepogoda, u najvećoj mjeri ugrožavaju Crnu Goru tehničko-tehnoloških i drugih nesreća (zemljotres, požari, poplave, klizišta i stavljaju u funkciju zaštite i spašavanja. odroni, tehničko-tehnološke nesreće, Pritom, poseban značaj imaju resur- hemijski i biološki rizici, radijacione i nu- si Uprave policije i Vojske Crne Gore, klearne nesreće itd.), dok je na lokalnom koji namjenski razvijaju kapacitete za nivou 21 opština izradila planove zaštite pomoć u slučaju katastrofa izazvanih i spašavanja od požara, 17 opština pla- elementarnim nepogodama i drugim nove zaštite i spašavanja od poplava, nesrećama. 14 planove zaštite i spašavanja od ze- mljotresa i 3 planove zaštite i spašava- Planska dokumentacija u oblasti nja od klizišta i odrona. Glavni grad Po- zaštite i spašavanja dgorica izradio je opštinski plan zaštite i spašavanja od tehničko-tehnoloških ne- Zaštita i spašavanje sprovodi se na sreća i Plan zaštite i spašavanja od he- osnovu planova zaštite i spašavanja. mijskih i bioloških rizika, dok je Opština Planovi zaštite i spašavanja su: nacional- Pljevlja izradila plan zaštite i spašavanja ni planovi zaštite i spašavanja, opštinski od ekstremnih meteoroloških pojava. planovi zaštite i spašavanja i planovi za- 36 Vidjeti: Pravilnik o sadržaju i metodologiji izrade, načinu usaglašavanja, ažuriranja i čuvanja elaborata o procjeni rizika na osnovu kojih se izrađuju planovi zaštite i spašavanja („Službeni list CG”, broj 31/17). 37 Vidjeti: Pravilnik o bližem sadržaju i metodologiji izrade, načinu usaglašavanja, ažuriranja i čuvanja planova zaštite i spašavanja („Službeni list CG”, broj 34/17).

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 7 1 Broj izrađenih planova zaštite i spaša- organizacijama kao što su: Njemačka vanja kod privrednih društava, drugih agencija za međunarodnu saradnju pravnih lica i preduzetnika/ca zaključ- (GIZ), Japanska agencija za međunarod- no sa 2023. godinom je 611 i odnosi se nu saradnju (JICA), Svjetska banka (WB) najviše na požare, zemljotres i poplave. i Evropska banka za obnovu i razvoj U narednom periodu će kroz povećani (EBRD). Važno je napomenuti saradnju angažman inspekcijskih i drugih službi koja se ostvaruje i sa Međunarodnom stanje u oblasti planiranja biti dodatno organizacijom Crvenog krsta, Svjetskom unaprijeđeno. zdravstvenom organizacijom (WHO), Svjetskom meteorološkom organizaci- Međunarodna saradnja i globalno jom (WMO), Međunarodnom agencijom partnerstvo za atomsku energiju (IAEA) i dr. Crna Gora, u skladu sa ciljem „F” Sendai Postojeća saradnja sa Kancelarijom okvira, koji se odnosi na važnost među- Ujedinjenih nacija za smanjenje rizika narodne saradnje u kontekstu smanje- od katastrofa (UNDRR) uključuje oba- nja rizika od katastrofa, kontinuirano vezu na sprovođenje politika smanje- unapređuje nivo saradnje na regional- nja rizika od katastrofa u skladu sa na- nom i globalnom nivou. Međunarodna čelima i praksama Sendai okvira. saradnja je prepoznata kao jedan od veoma bitnih mehanizama smanjenja Crna Gora učestvuje u aktivnostima rizika od katastrofa i definisana je u Za- u okviru Inicijative za pripremljenost konu o zaštiti i spašavanju kao obave- i prevenciju katastrofa u jugoistočnoj za nadležnog ministarstva da sarađuje Evropi (DPPI SEE), koja predstavlja mre- sa nadležnim organima drugih država žu koja ima za cilj jačanje regionalne sa- i međunarodnim organizacijama i insti- radnje i poboljšanje kapaciteta za pri- tucijama. premljenost i prevenciju katastrofa u zemljama regiona jugoistočne Evrope. Neprekidni rast i jačanje kapaciteta Takođe, Crna Gora je aktivna učesnica i Crne Gore u kontekstu smanjenja rizi- u nizu drugih konvencija, ugovora, pro- ka od katastrofa i zaštite i spašavanja, tokola, sporazuma, inicijativa, komite- u značajnoj mjeri se oslanja na saradnju ta, regionalnih programa, evropskih i sa međunarodnim organizacijama i in- međunarodnih programa vezanih za stitucijama koje su dio EU i UN struktu- smanjenja rizika od katastrofa i zaštitu ra (UNDRR, UNDP, UNICEF, UNOCHA... i spašavanje. itd.), kao i na bilateralnu saradnju sa STRA NA | 7 2 0 2 . A N A L I ZA STA N JA Crna Gora je zaključila 12 bilateralnih unutrašnjih poslova Crne Gore i Mini- sporazuma o saradnji u oblasti zaštite starstva za vanredne situacije Republi- od prirodnih i civilizacijskih katastrofa, ke Jermenije u oblasti sprečavanja na- i to sa: Republikom Grčkom, Republi- stanka vanrednih situcija i odgovora na kom Slovačkom, Ukrajinom, Republi- njih. S obzirom na prekogranični karak- kom Slovenijom, Republikom Srbijom, ter rizika u regionu, Crnoj Gori i drugim Republikom Sjevernom Makedonijom, zemljama u regionu jasna je potreba za Republikom Hrvatskom, Bosnom i Her- unapređenjem saradnje u okviru bila- cegovinom, Republikom Albanijom, Re- teralnih, ali i regionalnih sporazuma o publikom Turskom, Republikom Azer- saradnji, posebno u glavnim oblastima, bejdžan i Republikom Bugarskom. Ovi među kojima su i ažuriranja prekogra- sporazumi predviđaju saradnju u razli- ničnih sistema monitoringa i sistema čitim područjima, kao što su: planiranje ranog upozoravanja. i sprovođenje preventivnih mjera za za- štitu od prirodnih, tehničko-tehnološ- Vrlo dobar primjer prekogranične regi- kih nesreća i civilizacijskih katastrofa; onalne saradnje je integrisano uprav- međusobno obavještavanje o opasno- ljanje vodnim resursima i upravljanje stima, nastanku i posljedicama kata- rizikom od poplava povezanim sa kli- strofe; međusobnu pomoć pri zaštiti i matskim promjenama u prekogranič- spašavanju i otklanjanju posljedica ka- nom slivu rijeke Drim. Kao posljedica tastrofa; saradnju prilikom obučavanja regionalne saradnje, sprovode se broj- i osposobljavanja pripadnika/ca opera- ni projekti za uspostavljanje mreža me- tivnih jedinica za zaštitu i spašavanje, te teorološkog i hidrološkog monitoringa organizovanje i sprovođenje zajednič- koje ispunjavaju standarde Svjetske kih vježbi; razmjenu naučnih i tehničkih meteorološke organizacije, kao i mre- podataka bitnih za zaštitu i spašavanje že hidrometeoroloških stanica koje bi od katastrofa i saradnju pri razvoju i omogućile usklađenost sa Direktivom proizvodnji opreme za spašavanje. U EU o vodama i Direktivom EU o popla- prethodnom periodu ovi sporazumi su vama. uglavnom korišćeni kao instrument za Crna Gora je članica Mehanizma Unije pružanje ili primanje pomoći u slučaju za civilnu zaštitu (UCPM) od 2014. go- katastrofa, a veoma rijetko za saradnju dine,38 što joj omogućava da učestvuje u prevenciji i pripravnosti na katastro- u velikom broju aktivnosti koje pruža fe. Takođe, potpisan je i Memorandum ovaj mehanizam, kao što je stručno o razumijevanju između Ministarstva osposobljavanje i usavršavanje služ- 38 Sporazum je ratifikovan u Skupštini Crne Gore, 17. marta 2015. godine (Sporazum između Crne Gore i Evropske unije o učešću Crne Gore u Mehanizmu za civilnu zaštitu Evropske unije (“Službeni list CG – međunarodni ugovori“, broj 3/15)). 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 73 benika kroz učešće na radionicama, Postojeća saradnja sa Kancelarijom seminarima, kursevima, vježbama,39 Ujedinjenih nacija za smanjenje rizika razmjenama eksperata/kinja itd., na sa- od katastrofa (UNDRR) uključuje i oba- stancima Komiteta i ekspertskih radnih veze sprovođenja politika u ovoj oblasti grupa i u raznim programima i projek- u skladu sa načelima i praksama Sen- tima. Uspostavljena je i permanentna dai okvira. komunikaciju sa Centrom za koordi- naciju odgovora na vanredne situacije Crna Gora je mnogobrojne aktivnosti (Emergency Response Coordination već sprovela, počev od činjenice da Centre – ERCC), a imamo i mogućnost je Ministarstvo unutrašnjih poslova korišćenja Zajedničkog sistema za ko- (MUP) – Direktorat za zaštitu i spašava- munikaciju i informisanje u vanrednim nje (DZS) definisano kao kontakt tačka situacijama (CECIS).40 Preko Mehaniz- za implementaciju Sendajskog okvira ma Unije za civilnu zaštitu Crna Gora je za smanjenje rizika od katastrofa za pe- primala, ali i slala pomoć drugim drža- riod 2015-2030 u Crnoj Gori (CG). vama (prije svega, zemljama regiona) u Vlada Crne Gore je na sjednici održa- slučaju katastrofa. noj 9. oktobra 2014. godine donije- Crna Gora kao članica NATO-a aktivno la Odluku o obrazovanju Odbora za učestvuje u radu različitih tijela ovog smanjenje rizika od katastrofa, koja je saveza (npr. na sastancima Grupe za objavljena u Službenom listu Crne Gore civilnu zaštitu u okviru Komiteta za ci- broj 49/14 od 20.11.2014. godine, sa vilno planiranje u vanrednim situacija- obavezom uspostavljanja Nacionalne ma – CEPC), kao i u pripremi i izvođenju platforme za smanjenje rizika od kata- terenskih i drugih simulacionih vježbi strofa. Nacionalna platforma za sma- shodno različitim rizicima,41 što u veli- njenje rizika od katastrofa je uz podrš- koj mjeri doprinosi povećanju znanja u ku Inicijative za spremnost i prevenciju oblasti smanjenja rizika od katastrofa. katastrofa za jugoistočnu Evropu (DPPI Naročito važnim smatramo uspostav- SEE) i kancelarije UN za smanjenje rizi- ljenu saradnju sa Evro-atlantskim cen- ka od katastrofa (UNDRR), uspostavlje- trom za koordinaciju odgovora na kata- na 16. decembra 2014. godine u Pod- strofe (Euro-Atlantic Disaster Response gorici i od tada se redovno održavaju Coordination Centre – EADRCC). godišnje konferencije nacionalne plat- forme na različite teme (poplave, šum- 39 Crna Gora je učestvovala na velikom broju štabnih i terenskih vježbi u okviru Mehanizma Unije za civilnu zaštitu. Takođe, Crna Gora je bila domaćin i nekoliko vježbi od kojih se izdvajaju EU MNE ModEX 2019 i BALANCE 2022. 40 CECIS sistem uspostavljen je u OKC 112, 15. februara 2024. godine. 41 Crna Gora je uspješno organizovala NATO EADRCC međunarodnu terensku vježbu upravljanja posljedicama vanrednih situacija „CRNA GORA 2016“, u periodu od 31. oktobra do 4. novembra 2016. godine na kojoj je učestvovalo 17 međunarodnih spasilačkih timova, dok je ukupan broj učesnika/ca vježbe bio oko 680. Učestvovalo se i na NATO EADRCC međunarodnim terenskim vježbama upravljanja posljedicama vanrednih situacija u Bosni i Hercegovini 2017. godine, Srbiji 2018. godine i Sjevernoj Makedoniji 2021. godine. STRA NA | 74 0 2 . A N A L I ZA STA N JA ski požari, zemljotresi, klizišta i odroni, vali MUP–Direktorat za zaštitu i spaša- procjena rizika od katastrofa itd.). Do vanje, Prijestonica Cetinje i kancelarija sada je organizovano 10 konferencija UN za smanjenje rizika od katastrofa sa u cilju razmjene mišljenja, iznošenja i preko 50 predstavnika/ca državnih i lo- usaglašavanja stavova, predloga, zna- kalnih vlasti, međunarodnih organiza- nja i iskustava u oblasti smanjenja ri- cija, akademske zajednice, komunalnih zika od katastrofa, kao i procjenjivanja preduzeća i privatnog sektora. U toku opasnosti i usaglašavanja aktivnosti je proces pristupanja kampanji i za dru- svih subjekata uključenih u ovu oblast. ge opštine iz Crne Gore. Treba istaći da je u Crnoj Gori 2013. U cilju nastavka aktivnosti na imple- godine, u saradnji MUP–Direktorata za mentaciji Sendajskog okvira za sma- zaštitu i spašavanje, kancelarije UNI- njenje rizika od katastrofa, Vlada Crne CEF-a, Ministarstva prosvjete i Zavoda Gore je u decembru 2017. godine za školstvo Crne Gore, uspostavljen usvojila Strategiju za smanjenje rizika međupredmetni program u oblasti od katastrofa sa Dinamičkim planom smanjenja rizika od katastrofa (u okvi- aktivnosti za period 2018–2023, koju ru predmeta geografije, biologije i eko- je izradila multisektorska radna grupa logije, građanskog vaspitanja, fizičkog koju su činili predstavnici relevantnih vaspitanja itd.) za edukaciju nastavni- državnih organa kao što su ministar- ka/ca u osnovnim i srednjim školama stva, agencije, službe, kao i akademske u Crnoj Gori. Do sada je u okviru ovog i istraživačke zajednice i nevladine or- programa održano ukupno 69 semina- ganizacije. Strategija je obuhvatila 105 ra i obučeno oko 1800 nastavnika/ca. aktivnosti sa ukupnim iznosom od oko Realizacijom ovog programa postiže se 34 miliona eura za šestogodišnji period kontinuirana edukacija djece i nastav- i ista je realizovana kroz tri dvogodišnja nika/ca u oblasti smanjenja rizika od akciona plana. katastrofa, što je najbolji model konti- nuiteta podizanja svijesti i znanja u ovoj Sljedeća značajna aktivnost u ovoj obla- oblasti. sti odnosi se na izradu i implementaci- ju DesInventar Sendaj baze podataka Prijestonica Cetinje je 13. juna 2014. u Crnoj Gori. Uz podršku Kancelarije godine postala prvi grad u Crnoj Gori Ujedinjenih nacija za smanjenje rizika koji se pridružio kampanji UNDRR-a od katastrofa (UNDRR) i Svjetske ban- pod nazivom Učinimo gradove otpor- ke, Crna Gora je u aprilu 2019. godine nima.42 Događaj su zajednički organizo- započela proces prikupljanja podata- 42 https://www.undrr.org/news/montenegro-joins-unisdr-cities-campaign 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 75 ka o štetama i gubicima od katastrofa. nekoliko lokalnih strategija za opštine Proces je uključivao identifikaciju i pri- Bar, Pljevlja, Nikšić itd. kupljanje podataka o štetama i gubici- ma od katastrofa za događaje koji su Što se tiče planova zaštite i spašava- se desili u Crnoj Gori između 2005. i nja na nacionalnom nivou, Vlada Crne 2022. godine. Ovaj istorijski skup poda- Gore je u prethodnom periodu usvoji- taka objedinjuje informacije iz opština, la sedam nacionalnih planova zaštite i opštinskih komisija za procjenu štete, spašavanja, i to: Nacionalni plan zaštite kao i resornih ministarstava, i u velikoj i spašavanja od požara, Nacionalni plan mjeri doprinosi boljem razumijevanju zaštite i spašavanja od zemljotresa, Na- trendova rizika i katastrofa. Zahvaljuju- cionalni plan zaštite i spašavanja od po- ći održivoj implementaciji DesInventar plava, Nacionalni plan zaštite i spaša- Sendaj, Crna Gora će biti u potpunosti vanja od tehničko-tehnoloških udesa, osposobljena za prikupljanje i analizu Nacionalni plan zaštite i spašavanja od podataka o svim katastrofama koje se klizišta i odrona, Nacionalni plan zaštite dešavaju na teritoriji države, kao i za i spašavanja od hemijskih i bioloških ri- preduzimanje prilagođenih mjera za zika, kao i Nacionalni plan zaštite i spa- smanjenje rizika i izgradnju otpornosti šavanja od radijacionih i nuklearnih ak- zemlje. Rezultat ovih aktivnosti je evi- cidenata. Time su stvoreni preduslovi dentiranje 556 pojedinačnih događaja za adekvatnu prevenciju, pripravnost, u DesInventar Crna Gora.43 reagovanje i oporavak u slučaju ovih opasnosti, kao i determinisan sistem Sprovođenje mjera za smanjenje rizika koordiniranja i rukovođenja. od katastrofa na lokalnom nivou u di- rektnoj je nadležnosti lokalnih samou- Na lokalnom nivou, skoro sve opšti- prava. Započela je izrada lokalnih stra- ne imaju planove zaštite i spašavanja tegija, tako da je u saradnji predstavnika u slučaju požara i poplava. Cilj je da lokalne samouprave Danilovgrad i MUP sve jedinice lokalne samouprave ima- – Direktorata za zaštitu i spašavanje, ju izrađene opštinske planove zaštite i izrađena Lokalna strategija za smanje- spašavanja od zemljotresa, jer je ovaj nje rizika od katastrofa44 sa Akcionim rizik definisan kao najdominantniji u planom za period 2021–2026. Identifi- Crnoj Gori. Pored toga, opštinski pla- kovane su 34 različite aktivnosti sa oko novi zaštite i spašavanja biće izrađeni 40 miliona eura planiranih finansijskih i za druge opasnosti definisane Procje- sredstava. Trenutno je u toku izrada još nom rizika od katastrofa Crne Gore. 43 https://desinventar.cimafoundation.org/ 44 https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/danilovgrad-media/files/1606740547-strategija-za-smanjenje-rizika-od-katastrofa-sa-akcionim- planom-za-sprovodenje-strategija.pdf STRA NA | 76 0 2 . A N A L I ZA STA N JA U decembru 2020. godine formirana je Crna Gora je prethodnih godina reali- radna grupa sastavljena od predstavni- zovala različite programe i projekte u ka/ca državnih organa, organa državne oblasti smanjenja rizika od katastrofa uprave, akademske zajednice i NVU za sa posebnim fokusom na podizanju svi- izradu Procjene rizika od katastrofa jesti i znanja o temama koje se odnose Crne Gore45 za devet vrsta rizika. Re- na smanjenje rizika od katastrofa, u sa- zultat Procjene rizika od katastrofa je radnji sa EK, UNICEF, UNDP, GIZ, OEBS, dokument od preko 1200 stranica sa JICA itd. ukupno identifikovanih 9 vrsta rizika, 51 pojedinačnih scenarija rizika, 8 sce- narija višestrukih rizika, kao i 53 mape rizika. Ovaj dokument je prepoznat kao važan input za proces pripreme Nacio- nalnog plana prilagođavanja na klimat- ske promjene u Crnoj Gori, postizanje ciljeva Pariskog sporazuma, postizanje Ciljeva održivog razvoja, te ispunjava- nje obaveza iz pristupnih pregovora ve- zanih za članstvo Crne Gore u EU kroz poglavlje 27 Životna sredina i klimatske promjene. Procjena sposobnosti upravljanja ri- zicima od katastrofa Crne Gore45 je dokument koje je takođe izradila mul- tisektorska radna grupa u septembru 2023. godine u okviru koga je izvršena analiza stanja administrativnih, tehnič- kih i finansijskih kapaciteta vezanih za devet vrsta rizika determinisanih u Pro- cjeni rizika od katastrofa Crne Gore.46 45 https://media.gov.me/media/gov/2021/mup/nacionalna-procjen a-rizika-elektronska-publikacija.pdf 46 https://wapi.gov.me/download-preview/9ba11199-ce1c-42bd-9590-08e9ef59e503?version=1.0

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 77 Tabela 1. Kategorizacija zainteresovanih strana u odnosu na interes i uticaj (snagu) Zainteresovana Odnos prema strateškom dokumentu Interes Uticaj/ strana snaga Ministarstvo Uloga Ministarstva unutrašnjih poslova u 5 5 unutrašnjih oblasti smanjenja rizika od katastrofa ogleda poslova se u pravovremenom, kvalitetnom i adekvat- nom planiranju, pripremanju i sprovođenju mjera zaštite i spašavanja građana/ki, materi- jalnih i kulturnih dobara i životne sredine. Ministarstvo je kontakt tačka za komunikaci- ju i sprovođenje različitog spektra aktivnosti u okviru saradnje sa Kancelarijom Ujedinje- nih nacija za smanjenje rizika od katastrofa za Evropu i centralnu Aziju (UNDRR); kontakt tačka za sprovođenje Sendajskog okvira za smanjenje rizika od katastrofa vrši koordina- ciju zajedničkih aktivnosti bilateralne i multila- teralne saradnje sa međunarodnim akterima i domaćim institucijama i nevladinim organi- zacijama i koordinaciju saradnje i učešća u ak- tivnostima Mehanizma Unije za civilnu zaštitu Unije i NATO-a u oblasti zaštite i spašavanja i smanjenja rizika od katastrofa. Ministarstvo je dužno i da koordinira sa mini- starstvima, organima državne uprave, opšti- nama, nevladinim i međunarodnim organiza- cijama u području pripreme i realizacije pro- grama i projekata u oblasti smanjenja rizika od katastrofa, izradi strateških dokumenata i planova, te uz nadzornu ulogu i aktivno uče- šće prati sprovođenje Strategije za smanjenja rizika od katastrofa. Ministarstvo Ministarstvo vanjskih poslova je nadležno za 4 5 vanjskih poslova sprovođenje utvrđene vanjske politike. Mini- starstvo usklađuje i koordinira vanjsko–poli- tičke i druge međunarodne aktivnosti koje u STRA NA | 78 0 2 . A N A L I ZA STA N JA okviru svoje nadležnosti sprovode državni or- gani i organi državne uprave. Uloga MVP je i ostvarivanje političkih, ekonomskih, kulturno– informativnih i drugih odnosa sa drugim drža- vama i međunarodnim organizacijama, spro- vođenje regionalne i međunarodne saradnje u oblasti smanjenja rizika od katastrofa, kao i koordinacija međunarodne razvojne saradnje i humanitarne pomoći. Međunarodnu razvojnu saradnju i međuna- rodnu humanitarnu pomoć Crna Gora spro- vodi, odnosno upućuje u skladu sa Zakonom o međunarodnoj razvojnoj saradnji i među- narodnoj humanitarnoj pomoći („Službeni list Crne Gore, broj 34/2024“ od 12. 04. 2024. godine). Zakonom o međunarodnoj razvojnoj saradnji i međunarodnoj humanitarnoj pomo- ći je prevashodno decentralizovan sistem me- đunarodne razvojne saradnje i međunarodne humanitarne pomoći, imajući u vidu da dr- žavne institucije, organi lokalne samouprave i ostali subjekti koji se finansiraju iz državnog budžeta, takođe, pružaju službenu razvojnu podršku partnerskim zemljama. Shodno Za- konu o međunarodnoj razvojnoj saradnji i me- đunarodnoj humanitarnoj pomoći propisano je da prioritetne ciljeve i oblasti djelovanja za sprovođenje međunarodne razvojne sarad- nje i upućivanje međunarodne humanitarne pomoći utvrđuje Vlada Crne Gore, na predlog organa državne uprave nadležnog za vanjske poslove, kao i da predlog priprema Ministar- stvo vanjskih poslova u koordinaciji sa organi- ma državne uprave. Istovremeno, prepoznati su projekti tehničke pomoći kao oblik među- narodne razvojne saradnje, i predviđeno da koordinaciju upućivanja međunarodne hu- manitarne pomoći vrši organ državne upra- ve nadležan za poslove zaštite i spašavanja 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 79 na osnovu zaključenih međunarodnih ugovo- ra, preko Evropske unije i Sjevernoatlantskog saveza (NATO) i drugih međunarodnih orga- nizacija zaduženih za koordinaciju odgovora na katastrofe, elementarne nepogode, veće i druge nesreće. Pored toga, definisani su izvori finansiranja projekata tehničke pomoći, koji se mogu obezbijediti i iz budžeta Evropske unije i drugih zemalja koje pružaju službenu razvojnu podršku ili iz drugih izvora finansiranja. Saradnja u okviru NATO u oblasti smanjenja rizika od katastrofa odvija se kroz Komitet za otpornost (Resilience Committee-RC). U skla- du sa statusom Crne Gore kao članice Alijanse, predstavnici nadležnih crnogorskih institucija redovno učestvuju na sastancima tog Komi- teta i radnih grupa u njegovom okviru. MVP Crne Gore (Generalni direktorat za NATO i po- litiku bezbjednosti i Stalna misija Crne Gore pri NATO) koordinira komunikaciju između drugih državnih organa i RC-a i vrši funkciju obavje- štavanja svih relevantnih strana o planiranju i realizaciji predmetnih sastanaka. MVP (Gene- ralni direktorat za NATO i politiku bezbjedno- sti) takođe sarađuje i koordinira komunikaciju sa Evro-atlantskim centrom za odgovore na katastrofe (EADRCC) NATO-a, što je i bio slu- čaj u nekoliko navrata u prethodnom periodu (tokom događanja poplava 2011. godine, ek- stremnih meteoroloških pojava 2012. godine, požara 2017. godine i tokom kovid pandemije 2020.godine). Pomoć Ujedinjenih nacija u slučaju prirodnih i od strane čovjeka izazvanih katastrofa reali- zuje se kroz Centralni fond za reagovanje na hitne situacije (Central Emergency Response Fund – CERF). Ukoliko za to postoji potreba, Crna Gora, preko Ministarstva vanjskih po- slova (Generalni direktorat za multilateralne STRA NA | 8 0 02 . A N A L I ZA STA N JA poslove i Stalna misija Crne Gore pri UN-u) podnosi zahtjev CERF-u, koji zatim opredje- ljuje humanitarnu i/ili drugu vrstu pomoći i/ ili finansijska sredstva. Imajući u vidu značaj CERF-a za omogućavanje hitnog i adekvatnog odgovora humanitarnih partnera na katastro- fe, kao i u prikupljanju donatorske podrške kroz pravovremene humanitarne akcije, Crna Gora (MVP) opredjeljuje, shodno raspoloživim sredstvima, dobrovoljnu kontribuciju za CERF svake godine. Kad je u pitanju Kancelarija UN za smanje- nje rizika od nepogoda (UNDRR), diplomat- sko-konzularna predstavništva Crne Gore, pri- marno Stalna misija Crne Gore pri UN i drugim međunarodnim organizacijama u Ženevi, prati aktivnosti UNDRR u cilju ispunjavanja obave- za država članica u kontekstu implementacije Sendai okvira za smanjenje rizika od katastro- fa (2015-2030) i njegovo integrisanje u nacio- nalne strateške dokumente. Ministarstvo Ministarstvo zdravlja prati zdravstvenu situ- 4 5 zdravlja aciju i sprovodi adekvatne mjere za preven- ciju i kontrolu problema u oblasti zdravstva, podržavajući učešće, inicijative i razvoj aktiv- nosti zajednice vezane za zdravlje, što su vrlo bitne aktivnosti i mjere u oblasti smanjenja rizika od katastrofa. Prati stanja i strateško planiranje sistema zdravstvene zaštite i si- stema zdravstvenog osiguranja, kao i njihovo funkcionisanje i razvoj, prati i analizu najvaž- nijih pokazatelja zdravstvenog stanja stanov- ništva, zdravstvenu zaštitu posebno osjet- ljivih i ugroženih grupa stanovništva, prati i unapređuje zdravstveno stanje i zdravstvene potrebe stanovništva, podstiče jačanje jav- nog zdravlja, priprema plan programskih i projektnih aktivnosti u oblasti programske zdravstvene zaštite. 0 2 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 8 1 Ministarstvo zdravlja vrši poslove koji se od- nose na praćenje mjera zaštite životne sredine koje su od uticaja na zdravlje građana, ostva- rivanje saradnje sa drugim institucijama i or- ganizacijama u zemlji i inostranstvu iz oblasti zdravstvene zaštite i zdravstvenog osiguranja, unapređenje farmaceutske politike, proizvod- nju, promet i ispitivanje ljekova i medicinskih sredstava i mjere za obezbjeđivanje kvaliteta, bezbjednosti i efikasnosti ljekova, mjere za sprečavanje i suzbijanje zaraznih bolesti, mje- re za sprečavanje i suzbijanje Kovid 19 virusa i drugih nepoznatih virusnih bolesti koje se pojavljuju na nacionalnom i međunarodnom planu, stručno usavršavanje i specijalizaciju zdravstvenih radnika/ca i zdravstvenih sarad- nika/ca, unapređenje sistema zdravstvene zaštite primjenom informaciono-komunikaci- onih tehnologija usklađenih sa nacionalnim i međunarodno priznatim standardima, izgrad- nju i investicije u zdravstvu i javne nabavke u zdravstvu. Takođe, u saradnji sa drugim relevantnim mi- nistarstvima, organima državne uprave i orga- nima lokalne samouprave identifikuje oblasti koje treba zaštititi za dobrobit stanovništva, kreira politiku aktivnosti u zdravstvenom sek- toru radi promovisanja koherentnog razvoja i implementacije mjera za smanjenje rizika od katastrofa. Ministarstvo Uloga Ministarstva energetike u smanjenju 4 5 energetike rizika od katastrofa ogleda se u mogućnosti predlaganja mjera Vladi Crne Gore u slučaju poremećaja na tržištu električne energije koje može biti izazvano, između ostalog, prirodnim i tehničko-tehnološkim katastrofama. Uloga ovog ministarstva u implementaciji Stra- tegije uključuje i aktivnosti u sektoru energeti- ke, energetske efikasnosti i sistemu koncesija. STRA NA | 8 2 0 2 . A N A L I ZA STA N JA U okviru ovog ministarstva izdaju se i prate koncesije iz oblasti energetike gdje koncesi- onari, u cilju smanjenja rizika od katastrofa, moraju primjenjivati sve propisane mjere za- štite na radu, zaštite od požara, zaštite života, zdravlja lica i imovine, kako bi se rizik od pri- rodnih i od strane čovjeka izazvanih katastrofa sveo na najmanji mogući nivo. JU Zavod za JU Zavod za geološka istraživanja Crne Gore je 2 4 geološka javna ustanova koja u oblasti geoloških istra- istraživanja živanja obavlja poslove od javnog interesa za Crnu Goru. Najznačajnije aktivnosti u pogledu smanjenja rizika od katastrofa su aktivnosti izrade svih vrsta geoloških karata za potrebe države (Prostorni plan) i izrade geoloških ka- rata posebne namjene (urbanistički planovi), kao i osnivanje i vođenje geoinformacionog sistema. Zavod je pokrenuo izradu Karte pod- ložnosti na klizanje i debritne tokove i Karte odrona s ciljem tretmana rizika u okviru kojih će se razvijati metodologija upravljanja rizici- ma u okviru projekata koji su u toku. Istovre- meno Zavod razvija metodologiju za izradu Karte podložnosti na klizanje sa uputstvom za izradu na primjeru pilot prostora opštine Tivat i Kotor u okviru međunarodnog Interreg pro- jekta IPA CBC SafEarth (2017-2019). Ministarstvo Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i ra- 5 5 ekologije, održivog zvoja sjevera indirektno doprinosi smanjenju razvoja i razvoja rizika od katastrofa kroz aktivnosti usmjerenih sjevera na zaštitu i unapređenje životne sredine, adap- taciju i ublažavanje posljedica klimatskih pro- mjena, očuvanje biodiverziteta i zaštitu zašti- ćenih područja, kao i efikasnim upravljanjem otpadom, uključujući upravljanje opasnim ma- terijalima i otpadom. Sve ove aktivnosti dopri- nose smanjenju rizika od ekoloških katastrofa i poboljšanju otpornosti na katastrofe.

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 8 3 Kroz kontrolu zagađenja, adekvatnim uprav- ljanjem hemikalijama i bezbjednosti od jonizu- jućih i nejonizujućih zračenja, Ministarstvo direktno utiče na prevenciju ekoloških kata- strofa. Efikasno upravljanje otpadom, koje obuhvata i odgovorno rukovanje opasnim ma- terijalima, ključno je za smanjenje potencijal- nih rizika od zagađenja i ekoloških katastrofa. Zavod za Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju je 5 5 hidrometeorologiju organ uprave koji uz primjenu naučnih meto- i seizmologiju da i saznanja daje značajne podatke u oblasti smanjenja rizika od katastrofa. Zavod se bavi praćenjem stanja klime, aktivnostima u oblasti klimatskih promjena, uključujući varijabilnost klime i klimatske ekstreme (poplave, suše, to- plotni talasi, šumski požari itd.), vrši procjenu ranjivosti i adaptaciju, prema standardima međuvladinog panela za klimatske promjene (IPCC). Zatim, praćenjem meteoroloških pro- cesa i njihovom najavom i davanjem upozore- nja o nailasku nepovoljnih vremenskih prilika. Ovaj organ odgovoran je za uspostavljanje, kvalitetno funkcionisanje i unapređenje siste- ma rane najave i upozoravanje na mogućnost nastanka elementarnih nepogoda. Efikasnim funkcionisanjem i obavještavanjem nadležnih organa o mogućnosti nastanka meteoroloških nepogoda velikih razmjera, na najdirektniji na- čin se omogućava stavljanje sistema zaštite i spašavanja u stanje pripravnosti, radi potrebe da se pruži brz i adekvatan odgovor, a samim tim utiče na smanjenje rizika od katastrofa i njihovih posljedica. Uz redovno održavanje i unapređenje mreže seizmografa i akcelografa, Zavod vrši seizmički monitoring na teritoriji Crne Gore. Hitnim obavještenjem o lokaciji, jačini i očekivanim efektima dogođenog ze- mljotresa utiče na inicijalno i pravovremeno planiranje neposrednog odgovora. STRA NA | 8 4 0 2 . A N A L I ZA STA N JA Takođe, Zavod prati i izučava seizmičnost Crne Gore i daje dugoročnu prognozu seizmičnosti na teritoriji Crne Gore, kroz izradu karata seiz- mičkog hazarda za različite povratne periode vremena. Agencija za zaštitu Uloga Agencije u smanjenja rizika od katastro- 2 3 životne sredine fa obuhvata stručne i administrativne poslove Crne Gore u zaštiti životne sredine, kao što su monitoring, izrada analiza i izvještaja, izdavanje dozvola. Glavni ciljevi Agencije su zaštita i unapređenje prirodne sredine u Crnoj Gori, transparentna implementacija zakona, pružanje pouzdanih informacija o stanju životne sredine. Agencija aktivno radi na unapređenju ekološkog statu- sa Crne Gore. JP Nacionalni JP Nacionalni parkovi Crne Gore (JPNPCG) 5 5 parkovi Crne Gore – uloga javnog preduzeća je direktno usmje- rena i utiče na smanjenje rizika od katastrofa kroz širok spektar aktivnosti usmjerenih na upravljanje, zaštitu, razvoj i promociju nacio- nalnih parkova. To uključuje donošenje akata o unutrašnjem redu, sprovođenje planova i programa upravljanja, sprovođenje mjera za- štite, održavanje granica parkova, te podsti- canje održivog korišćenja prirodnih resursa. Osim toga, JPNPCG daje doprinos razvoju na- uke, turizma, kulture i rekreacije omogućava- jući pristup nacionalnim parkovima i njihovim objektima za istraživačke svrhe i turističke aktivnosti i sprovodi sanitarnu sječu šume, kontrolu branja šumskih proizvoda i sakuplja- nje sjemena. Takođe, bavi se uzgojem ribe, održavanjem ambijentalne higijene, te obavlja druge poslove u funkciji zaštite, unapređenja i racionalnog korišćenja nacionalnih parkova u skladu sa zakonskim odredbama. Ministarstvo Aktivnosti koje Ministarstvo sprovodi u obla- 5 5 poljporivrede, sti smanjenja rizika od katastrofa vezane su šumarstva i za upravljanje šumarskim sektorom, uključu- vodoprivrede jući i zaštitu i obnovu šuma, samoodržavanje, prevenciju i zaštitu od požara; upravljanje vo- dama i vodnim resursima; sprovođenje mjera

02 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 8 5 dezinfekcije, dezinsekcije, deratizacije; kontro- lu lova i ribolova; pružanje veterinarskih, fi- tosanitarnih i drugih usluga. Takođe, u saradnji sa drugim ministarstvima i organima državne uprave nadgleda primjenu zdravstvenih stan- darda vezanih za poljoprivredu, šumarstvo, ruralni razvoj, kontrolu kvaliteta hrane i poljo- privrednih sirovina radi zaštite korisnika/ca. Kada je u pitanju upravljanje vodama i vodnim resursima, Ministarstvo poljoprivrede, šumar- stva i vodoprivrede – Direktorat za vodoprivre- du je nadležan za predlaganje i sprovođenje politike u oblasti voda (korišćenje voda, zaštita voda od zagađenja i zaštita od štetnog dejstva voda), za donošenje planskih dokumenta i normativnih akata iz svoje nadležnosti. Uprava za vode Uprava za vode sprovodi zaštitu od štetnog 5 4 dejstva voda (poplava) kao aktivnosti u obla- sti smanjenja rizika od katastrofa, a posebno obezbjeđuje sprovođenje mjera i radova na uređenju voda i vodotoka; upravljanje vod- nim objektima za zaštitu od štetnog dejstva voda; uspostavljanje i vođenje vodnog infor- macionog sistema, vodnih katastara, registra voda od značaja za Crnu Goru i prati prirodne i druge pojave radi obezbjeđenja podataka za zaštitu od štetnog dejstva voda; izrađuje Pre- liminarnu procjenu rizika od poplava za svako vodno područje; priprema mape opasnosti i mape rizika od poplava za određena područja i u konačnom Planove upravljanja rizicima od poplava. Uprava za Uprava za gazdovanje šumama i lovištima 3 4 gazdovanje obavlja poslove koji se odnose na: obezbje- šumama i đivanje i unapređivanje gazdovanja šumama; lovištima mjere i radnje na njezi, obnavljanju, podiza- nju i melioraciji šuma (biološka reprodukcija), izdvajanje sjemenskih sastojina - zdravstveni pregled i obezbjeđivanje sjemenskog i sadnog materijala; STRA NA | 8 6 02 . A N A L I ZA STA N JA mjere i radnje radi očuvanja prirodnih i ra- dom stvorenih vrijednosti šuma, sprečavanja i otklanjanja štetnih posljedica svih biotskih i abiotskih faktora koji ugrožavaju te vrijedno- sti i sanacije postojećeg stanja; zaštitu šuma i šumskog zemljišta od protivpravnog prisvaja- nja i korišćenja, požara i dr.; vođenje izvještaj- no-prognostičke službe; planiranje gazdovanja šumama i lovištima sa posebnom namjenom, koje se ostvaruje kroz izradu planova razvo- ja, programa gazdovanja šumama i planova gazdovanja privatnim šumama, izvođačkih projekata i programa pošumljavanja goleti i planova sanacije šuma; izradu programa šum- skih saobraćajnica; doznaku stabala, premjer i žigosanje drveta i izdavanje uvjerenja o porije- klu šumskih sortimenata, sprovođenje mjera zaštite lovišta sa posebnom namjenom i div- ljači i izdavanje uvjerenja o porijeklu divljači iz lovišta sa posebnom namjenom; obezbjeđuje korišćenje svih korisnih funkcija šuma. Uprava svoje funkcije obavlja preko 17 područnih jedi- nica koje su dužne da sprovode mjere zaštite od šumskih požara zajedno sa korisnikom ili privatnim vlasnikom, u skladu sa Zakonom o zaštiti i spašavanju, Nacionalnim planom za- štite i spašavanja od požara, opštinskim pla- novima zaštite i spašavanja od požara i pre- duzetnim planovima zaštite i spašavanja od požara. Ministarstvo Vrši poslove koji se odnose na praćenje stanja 3 5 saobraćaja i preduzimanje mjera iz oblasti drumskog, že- ljezničkog i vazdušnog saobraćaja, odnosno sprovodi inspekcijski nadzor u okviru nadlež- nosti utvrđenih propisima iz oblasti navede- nih vidova saobraćaja, i to kada je u pitanju saobraćajna infrastruktura (državni putevi, željeznička infrastruktura, infrastruktura ci- vilno-vazdušnog saobraćaja), ali i sigurnost drumskog, željezničkog i vazdušnog saobra- ćaja. U kontekstu smanjenja rizika od kata- strofa, uloga ministarstva naročito se ogleda

02 . A N A L IZA STA N JA STRAN A | 8 7 u nadležnostima koje se odnose na: prevoz opasnih materija u željezničkom i vazdušnom saobraćaju; uređenje unutrašnjeg i među- narodnog javnog prevoza putnika i tereta u drumskom saobraćaju, autobuskih i teretnih stanica; bezbjednost i interoperabilnost želje- zničkog saobraćaja; praćenje stanja i inspekcij- ski nadzor nad radom žičara. Ministarstvo U kontekstu smanjenja rizika od katastrofa, 3 5 pomorstva uloga ovog ministarstva ogleda se u vršenju poslova uprave koji se odnose na praćenje sta- nja i preduzimanje mjera iz oblasti pomorskog saobraćaja, i to: sigurnost pomorskog saobra- ćaja; bezbjednosnu zaštitu trgovačkih brodo- va i luka otvorenih za međunarodni saobraćaj; utvrđivanje indikatora, sprječavanje i preduzi- manje hitnih mjera u slučaju zagađenja mora sa plovnih objekata; prevoz opasnih materija u pomorskom saobraćaju i na unutrašnjim plov- nim putevima u skladu sa posebnim zakonom; unutrašnji i međunarodni prevoz lica i stvari; objekte sigurnosti plovidbe; sigurnost pomor- ske i unutrašnje plovidbe. Ministarstvo Ministarstvo prostornog planiranja, urbaniz- 5 5 prostornog ma i državne imovine vrši niz poslova zna- planiranja, čajnih za smanjenje rizika od katastrofa, a urbanizma i odnose se na: oblasti prostornog planiranja državne imovine i urbanizma, građevinarstva, legalizacije i in- spekcijskog nadzora; svojinsko-pravnih odno- sa, državne imovine, premjera i katastra ne- pokretnosti, eksproprijacije zemljišta, pripre- mu i izradu planskih dokumenata. Nadležno- sti Ministarstva takođe se odnose na sljedeće: vođenje dokumentacione osnove o prostoru za potrebe izrade, donošenja i sprovođenja planskih dokumenta, vršenja nadzora, trajnog praćenja stanja u prostoru i izrade izvještaja o stanju uređenja prostora, sa indikatorima za praćenje sprovođenja planskih dokumenata; STRA NA | 8 8 0 2 . A N A L I ZA STA N JA izradu izvještaja o stanju uređenja prostora; uspostavljanje i vođenje informacionog siste- ma o prostoru; uspostavljanje nacionalne in- frastrukture prostornih podataka; vođenje re- gistra planskih dokumenata; vođenje razvojne i strateške politike u oblasti građevinarstva i građevinskih proizvoda, politiku unapređenja stambenog fonda; privatno-javno partnerstvo u oblasti stanovanja, kao i veliki broj drugih poslova u okviru svojih nadležnosti. Uprava za Uprava za nekretnine obezbjeđuje podatke i 4 4 nekretnine usluge koje su od velikog značaja za obavlja- nje poslova u nadležnosti institucija iz domena javnog i privatnog sektora. Prostorni podaci, upravljanje njima, njihova razmjena i korišće- nje čine jednu od osnova razvoja društva. Radi efikasnijeg prikupljanja i obrade, održavanja i distribucije podataka o nepokretnostima vodi se geodetsko-katastarski informacioni sistem koji sadrži podatke neophodne za potrebe smanjenja rizika od katastrofa. Geodetsko-ka- tastarski informacioni sistem je osnovni pod- sistem informacionog sistema državnih orga- na i Zakonom je propisano da sadrži podatke i funkcije: osnovnih geodetskih radova, kata- stra nepokretnosti, registra kućnih brojeva, ulica i trgova – adresni registar, evidencije prostornih jedinica, osnovne državne karte i topografskih karata, kao i katastra vodova. Ministarstvo Uloga Ministarstva prosvjete, nauke i inovaci- 4 5 prosvjete, nauke i ja u smanjenju rizika od katastrofa ogleda se inovacija u kreiranju, uspostavljanju i razvijanju kvali- tetnog obrazovno-vaspitnog sistema i njego- ve infrastrukture koja garantuje bezbjednost i zaštitu učenika/ca i školskog osoblja, kao i adekvatan nivo znanja o rizicima. Zatim, u podsticanju, razvijanju i promociji inovacija u oblasti smanjenja rizika od katastrofa i pove- zivanju crnogorske naučno-istraživačke zajed- nice sa relevantnim Evropskim institucijama iz ove oblasti.

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 8 9 Crna Gora i njene institucije posebno su aktiv- ne u području tehničke saradnje, saradnje u oblasti nauke i istraživanja (nuklearne nauke i aplikacije) i u području djelovanja Međunarod- ne agencije za atomsku energiju (IAEA) koje se odnosi na nuklearnu sigurnost i bezbjednost, gdje Crna Gora kao članica koristi mogućnost obuke odgovarajućeg kadra u zemlji i inostran- stvu, na kursevima, obukama, seminarima, konferencijama, kao i upućivanje ekspertskih misija u zemlju članicu. Takođe, Ministarstvo podstiče implementaciju preventivnih aktivnosti iz oblasti smanjenja ri- zika od katastrofa kroz izradu planova zaštite i spašavanja za različite vrste rizika u obrazov- nim ustanovama, kao i sprovođenju edukacije nastavnog kadra i sprovođenju vježbi evakua- cije lica iz ovih ustanova. Zavod za školstvo Zavod za školstvo utvrđuje i obezbjeđuje kva- 5 5 litet obrazovno-vaspitnog rada u ustanovama, obavlja razvojne, savjetodavne, istraživač- ke i stručne poslove iz oblasti predškolskog, osnovnog, srednjeg opšteg obrazovanja, kao i stručnog obrazovanja i obrazovanja odraslih, obrazovanja i vaspitanja djece sa posebnim potrebama i vaspitanja u domovima učenika. Takođe, uloga Zavoda za školstvo je unapređe- nje obrazovnog sistema kroz realizaciju istra- živanja, izradu analiza, davanjem stručnih mi- šljenja i preporuka formalnim i neformalnim institucijama i udruženjima, kao i unapređenje ambijenta za učenje učenika/ca, unapređenje kurikuluma na osnovu indikatora utvrđenih istraživanjem obrazovne prakse i programa za osnovno i srednje obrazovanje, te obrazovnog sistema putem savjetovanja. STRA NA | 9 0 02 . A N A L I ZA STA N JA Sve nadležnosti Zavoda za školstvo veoma su važne i imaju direktnu vezu sa oblašću sma- njenja rizika od katastrofa. Preciznije rečeno, u nadležnosti Zavoda za školstvo su realizaci- ja unapređenja međupredmetnog programa Obrazovanje u oblasti smanjenja rizika od ka- tastrofa, edukacija nastavnika/ca za primje- nu tog programa i programa Psihosocijalna zaštita djece/učenika/ca u kriznim situacija- ma, realizacija istraživanja u kojima se mogu ispitivati efekti realizacije u nastavnom pro- cesu međupredmetnog programa, realizacija savjetovanja sa direktorima/kama i stručnim saradnicima/cama oko planiranja i organizo- vanja realizacije nastave sa sadržajima koji se odnose na smanjenje rizika od prirodnih i dru- gih katastrofa. Ministarstvo Uloga Ministarstva odbrane u oblasti smanje- 4 5 odbrane nja rizika od katastrofa primarno se odnosi na sprovođenje svih mjera i aktivnosti vezanih za pripremu i angažovanje raspoloživih ljudskih i materijalnih resursa kao podrške civilnim in- stitucijama. Strategijom odbrane definisane su tri misije Vojske Crne Gore, dok se aktivnosti vezane za oblast smanjenja rizika od katastrofa, u najve- ćoj mjeri sprovode u okviru III misije pod nazi- vom „Podrška drugim institucijama“, kroz re- alizaciju sljedećih zadataka: podrška prilikom prirodnih i vještački izazvanih katastrofa i dru- gih nesreća; doprinos unutrašnjoj bezbjedno- sti u miru; podrška u aktivnostima traganja i spašavanja; podrška aktivnostima civilnog društva. U ovom kontekstu, Vojska razvija, osposobljava i planski angažuje svoje snage i sredstva, a u cilju jačanja državnih kapacite- ta za integrisani odgovor na krizne situacije u miru. Jedinice Vojske se angažuju kada druge institucije ne mogu samostalno zaštititi nacio- nalne bezbjednosne interese, pružiti adekva- tan odgovor u kriznojsituaciji i blagovremeno i uspješno zaštititi i spašavati ljude i imovinu.

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 91 Vojska u svojoj strukturi nema jedinice kojima je podrška drugim institucijama osnovni za- datak, već za tu namjenu angažuje formacij- ske sastave obučene i za ovu vrstu zadataka. Vojska pruža podršku drugim institucijama i u slučajevima ugrožavanja nacionalne bezbjed- nosti terorizmom, u slučaju migrantskih kriza, hibridnih i drugih izazova i prijetnji, u skladu sa Ustavom i zakonima Crne Gore. Ministarstvo Uloga Ministarstva kulture i medija u smanje- 4 4 kulture i medija nju rizika od katastrofa ogleda se u kreiranju i stvaranju uslova (normativnih, strateških, ka- drovskih i dr.) za preduzimanje odgovarajućih mjera za smanjenje/sprječavanje rizika kojima kulturna baština i objekti kulture mogu biti izloženi (nepokretna i pokretna kulturna do- bra, objekti i ustanove kulture i drugi objekti u kojima se trajno čuvaju ili izlažu pokretna kulturna dobra, muzejski predmeti, arhivska I bibliotečka građa) kao i drugi segmenti koji obuhvataju muzejsku, bibliotečku, arhivsku, kinotečku i druge djelatnosti kulture). Zatim, u pružanju informacija i relevantnih podataka o svim kulturnim dobrima i objektima kulture, podsticanju, razvijanju i promociji vrijednosti, važnosti očuvanja i zaštite kulturne baštine u oblasti smanjenja rizika od katastrofa i pove- zivanju crnogorskih institucija kulture sa rele- vantnim evropskim institucijama iz ove obla- sti. Ministarstvo koordinira nacionalnim usta- novama kulture i organima državne uprave iz oblasti kulturne baštine, u području pripreme i realizacije programa i projekata u oblasti zaštite i očuvanja kulturne baštine, praćenja stanja, te uz nadzornu ulogu i aktivno uče- šće prati sprovođenje planova i programa čiji je cilj unapređenje stanja kulturnih dobara, što uključuje identifikaciju kulturnih dobara, STRA NA | 9 2 02 . A N A L I ZA STA N JA objekata kulture i lokaliteta koji su posebno osjetljivi na rizike, kao i razvoj planskih mjera zaštite. Takođe, ovaj organ podstiče imple- mentaciju preventivnih mjera zaštite u oblasti smanjenja rizika od katastrofa kroz izradu pro- cjena rizika i planova zaštite i spašavanja za ra- zličite vrste rizika u ustanovama kulture, kao i sprovođenju edukacije zaposlenog kadra. Ministarstvo vrši nadzor nad sprovođenjem zakona i drugih propisa iz oblasti zaštite kul- turne baštine i kulture, a u saradnji sa naci- onalnim ustanovama i organima iz oblasti kulturne baštine obezbjeđuje podatke za sve objekte u kojima su smještene nacional- ne ustanove kulture, za kulturna dobra koja mogu biti od značaja za smanjenje rizika od katastrofa, organizuje edukativne programe i kampanje radi podizanja svijesti o važnosti zaštite kulturne baštine u slučaju katastrofa itd. Takođe, Ministarstvo radi na implementa- ciji preventivnih mjera koje uključuju jačanje infrastrukture objekata i unapređenje stanja ugroženih kulturnih dobara i aktivno sarađuje sa međunarodnim organizacijama i partneri- ma kako bi razmijenilo iskustva, najbolje prak- se i resurse u oblasti smanjenja rizika od kata- strofa i zaštite kulturne baštine. Uprava za ljudske Uprava za ljudske resurse vodi Centralnu ka- 3 4 resurse drovsku evidenciju koja sadrži podatke o svim službenicima i namještenicima, u odnosu na radna mjesta, starosnu i polnu strukturu, kao i mogućnosti evidencija ranjivih grupa – lica sa invaliditetom što je prepoznato kao bitan factor za utvrđivanje indikatora za preven- ciju i smanjenje rizika od katastrofa. Ovi po- daci mogu biti korišćeni od strane resornog ministarstva za oblast smanjenja rizika od katastrofa u cilju boljeg planiranja, efikasnijeg odgovora i kvalitetnijeg praćenja efekata ove strategije.

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 93 Takođe, Uprava ima mogućnost da dodatno informiše i obučava državne i lokalne službe- nike o primjeni određenih mjera i aktivnosti koje bi bile usmjerene na smanjenje rizika od katastrofa kroz programe obuka koje definiše Uprava i koji se primjenjuju na centralnom i lo- kalnom nivou. Poseban instrument koji Upra- va koristi i koji služi svim državnim organima i službenicima je Mreža za upravljanje ljudskim resursima putem koje Uprava informiše služ- benike o najvažnijim temama i oblastima koje su usvojene od strane Vlade Crne Gore. Kancelarija za Kancelarija za održivi razvoj Generalnog se- 4 4 održivi razvoj kretarijata Vlade Crne Gore ima glavnu ulogu Generalnog u koordinaciji i usmjeravanju resornih politika sekretarijata Vlade u skladu sa principima i ciljevima održivog ra- Crne Gore zvoja. Ovo ostvaruje na način što usmjerava, prati sprovođenje, izvještavanje i evaluaciju realizacije Ciljeva održivog razvoja (COR), Na- cionalne strategije održivog razvoja i Akcionog plana koji je prati. Kancelarija takođe ima ključnu ulogu u pru- žanju podrške Nacionalnom savjetu za održi- vi razvoj (NSOR) i šest radnih grupa u okviru NSOR: za praćenje sprovođenja politike održi- vog razvoja, mitigaciju i adaptaciju na klimat- ske promjene, integralno upravljanje obalnim područjem Crne Gore, održivi razvoj na lo- kalnom nivou, finansiranje za održivi razvoj i pravednu tranziciju. Kroz ovu podršku, Kance- larija obezbjeđuje horizontalno pozicioniranje NSOR u odnosu na resore zadužene za spro- vođenje sektorskih politika. Kroz svoj mandat, KOR povezuje ciljeve odr- živog razvoja sa procesom pristupanja Crne Gore EU, odnosno sa EU acquis. Konkret- no, 65% podciljeva Agende 2030 je poveza- no sa poglavljima pristupanja EU, a najviše u STRA NA | 9 4 02 . A N A L I ZA STA N JA poglavljima 19, 23, 24 i 27, odnosno ima naj- veću usklađenost u COR 6, 7 i 13. Dodatna vri- jednost COR-a i NSOR-a je što kao mehanizam olakšavaju međusektorsku koordinaciju, daju- ći doprinos integraciji ciljeva održivog razvoja u sektorskim politikama. Zajednica opština Zajednica opština Crne Gore je nacionalna 5 5 Crne Gore i asocijacija lokalnih zajednica za teritoriju Crne jedinice lokalne Gore, formirana u skladu sa Zakonom o lo- samouprave kalnoj samoupravi, u koju se na neodređeno vrijeme dobrovoljno udružuju jedinice lokalne samouprave radi razvoja i unapređenja lokal- ne samouprave, njene zaštite i ostvarivanja zajedničkih interesa. Zajednica predstavlja i zastupa zajednički utvrđene interese svo- jih članica, a naročito u postupku pripreme i donošenja zakona i drugih akata koji su od značaja za organizaciju, rad, funkcionisanje i finansiranje lokalne samouprave i predstavlja- nju njihovih interesa pred centralnim vlastima i međunarodnim organizacijama i asocijacija- ma. Članice Zajednice su jedinice lokalne sa- mouprave sa teritorije Crne Gore. Nadležnosti jedinica lokalne samouprave u oblasti smanjenja rizika od katastrofa odnose se na adekvatno sprovođenje odredbi Zako- na o zaštiti i spašavanju kao baznog zakona u oblasti smanjenja rizika od katastrofa, u kome su utvrđene obaveze formiranja opštinskih timova za zaštitu i spašavanje, izrade opštin- skih planova za zaštitu i spašavanje za različite vrste rizika, formiranja službi zaštite i spaša- vanja i njihovim stručnim i materijalnim obez- bjeđivanjem, nadležnosti opštinskih organa (skupštine opštine i predsjednika opštine) itd. Sprovođenjem označenih i drugih aktivnosti dominantno se utiče na smanjenje rizika od katastrofa na lokalnom nivou.

02 . A NA LIZ A STA NJA STRAN A | 95 U oblasti zaštite i spašavanja skupština op- štine donosi opštinske planove i programe razvoja sistema zaštite i spašavanja na svojoj teritoriji, utvrđuje način finansiranja sistema zaštite i spašavanja na svojoj teritoriji i odluču- je o visini sredstava iz budžeta opštine za na- knadu štete prouzrokovane rizikom i razmatra stanje sistema zaštite i spašavanja u opštini. Nadležnosti predsjednika/ca opština u oblasti zaštite i spašavanja su da organizuje i oprema službu zaštite, određuje, na osnovu procjene rizika od katatrofa privredna društva, druga pravna lica i preduzetnike koji su u obavezi da organizuju preduzetne jedinice, donosi nared- bu o evakuaciji stanovništva sa jednog na dru- gi dio teritorije opštine, utvrđuje visinu štete nastale od posljedica rizika i dostavlja izvještaj Vladi o procijenjenim štetama i nastalim po- sljedicama. Nevladine i Uloga nevladinih i međunarodnih organizacija 5 5 međunarodne i organizacije Crvenog krsta u smanjenju rizika organizacije i od katastrofa ogleda se u podršci državnim i organizacija lokalnim institucijama kroz pripremu i reali- Crvenog krsta zaciju mnogobrojnih programa i projekata u oblasti smanjenja rizika od katastrofa, sa ci- ljem podizanja nivoa svijesti i znanja o smanje- nju rizika od katastrofa. Kao punopravni član Međunarodne federacije društava Crvenog krsta i Crvenog polumjese- ca (MFCK), Crveni krst Crne Gore prati smjer- nice MFCK kada je u pitanju smanjenje rizika od katastrofa i fokusira se na dvije oblasti: • priprema i jačanje kapaciteta zajednica kako bi bile u boljoj poziciji da odgovore kada se desi nesreća; • promocija aktivnosti koje ublažavaju različite efekte rizika. STRA NA | 9 6 0 2 . A N A L I ZA STA N JA 2.6 RODNA RAVNOPRAVNOST I INKLUZIJA RANJIVIH KATEGORIJA STANOVNIŠTVA Integracija rodne ravnopravnosti i ni filmovi i drugi materijali. Prilikom zaštite ranjivih kategorija stanovniš- izrade ove strategije za smanjenje tva u Strategiji za smanjenje rizika od rizika od katastrofa, konsultovane su katastrofa 2025–2030. ključna je za i postojeće strategije za zaštitu žena izgradnju otpornijeg i inkluzivnijeg i ranjivih grupa, Akcioni plan EU za društva i dodatno jača spremnost rodnu ravnopravnost i osnaživanje države za suočavanje sa izazovima žena 2021–2025. (GAP III), kao i Akcio- prirodnih i drugih katastrofa. Bolje ni plan za rodnu ravnopravnost Sen- razumijevanje specifičnih potreba i dai okvira (GAP SF).47 izazova sa kojima se suočavaju žene i ranjive grupe omogućava kreiranje Takođe, prilikom definisanja aktivno- efikasnijih mjera zaštite i spašavanja sti u Akcionom planu prikazana je i i prevenciju dodatnih šteta i gubita- korelacija između aktivnosti iz oblasti ka. Korišćenje rodno razvrstanih po- rodne ravnopravnosti i zaštite ranji- dataka i rodno odgovornih indikato- vih kategorija stanovništva (po stra- ra omogućava bolje planiranje, efika- teškim i operativnim ciljevima) i de- sniji odgovor i bolje praćenje efekata vet ključnih ciljeva GAP SF. implementacije ove Strategije. U Crnoj Gori živi 306 236 muškaraca Prethodna Strategija za smanjenje i 313 793 žena.48 Uprkos solidnoj za- rizika od katastrofa nije uključila ove konskoj osnovi, rodna nejednakost i aspekte, osim u slučaju zaštite djece dalje predstavlja ozbiljan izazov, na- kao ranjive kategorije, gdje su u obla- ročito u oblasti moći (učešće u odlu- sti obrazovanja sprovedene brojne čivanju i upravljanju) i novca (rodni aktivnosti na edukaciji nastavnog jaz u platama, vlasništvo nad nekret- kadra za postupanje u slučaju pri- ninama i privrednim subjektima).49 rodnih i drugih katastrofa. U okviru Prema istraživanju Međunarodne or- međunarodnih projekata, sprovede- ganizacije rada, prosječan rodni jaz ne su i značajne aktivnosti vezane za u platama 2021. godine je bio 21,6 zaštitu osoba sa invaliditetom, a izra- posto u korist muškaraca.50 Iako ima- đeni su i brojni priručnici, edukativ- ju veća obrazovna postignuća, žene 47 https://www.preventionweb.net/media/94610/download?startDownload=true 48 Popis 2011, Monstat 49 Indeks rodne ravnopravnosti 2023, Monstat 50 Clemente Pignatti, Rodni jaz u zaradama u Crnoj Gori: Ažuriranje statističkog pristupa i uticaj na politike. Ženeva: Međunarodna organizacija rada, 2023 © ILO

02 . A NA LIZ A STA N JA STRAN A | 97 su manje prisutne na tržištu rada i uzeti u obzir specifične rizike koji se od- na pozicijama donošenja odluka. U nose na žene i djevojčice, kao i na ranji- 2024. godini, od ukupnog broja sta- ve kategorije stanovništva, bilo da su u novništva radne dobi, 56,7% su muš- pitanju rizici po zdravlje, gubitak imovi- karci, a 43,3% žene, dok se ukupni ne usljed nepogoda indukovanih klimat- broj radno neaktivnog stanovništva skim promjenama i ostalim katastrofa- sastoji od 61,5% žena i 38,5% muška- ma, gubitak posla, rizik od siromaštva, raca. Od ukupnog broja zaposlenih, rizik od izloženosti nasilju i slično. Po- 57,7% su muškarci, a 42,3% žene, trebno je takođe voditi računa da se u dok su od ukupnog broja nezaposle- slučaju katastrofa, povećava ranjivost nih 48,7% muškarci, a 51,3% žene.51 i izloženost rodno zasnovanom nasilju Žene čine 40,5% zaposlenih sa ni- prema ženama i djevojčicama. Kada je skim nivoom obrazovanja, a udio u pitanju zdravlje, stepen ugroženosti je žena raste na 43,4% među svim za- povećan kod trudnica, porodilja i žena poslenima sa srednjim obrazovnim koje doje djecu, kao i žena i djevojčica iz postignućima i 59,2% među visoko ranjivih grupa stanovništva, među koji- obrazovanim zaposlenima. U Crnoj ma su: osobe sa invaliditetom, romsko i Gori postoji rodna segregacija na tr- egipćansko stanovništvo, starije osobe, žištu rada i koncentracija žena u sla- LGBTI osobe, migranti/kinje i azilanti/ bije plaćenim zanimanjima kao što kinje. Muškarci mnogo rjeđe trpe rodno su obrazovanje, socijalni rad i zdrav- zasnovanu diskriminaciju i nasilje, iako stvo.52 Žene čine nešto više od jedne se mogu suočiti s njom zbog pripadno- trećine (36%) ukupnog broja registrova- sti nekoj od navedenih ranjivih grupa, a nih vlasnika/ca nekretnina u Crnoj Gori, naročito u situacijama katastrofa. dok skoro dvije trećine (64%) čine muš- karci.53 Kako bi se unaprijedila spremnost siste- ma zaštite i spašavanja da odgovori na Navedeni podaci ukazuju da su žene ove izazove, potrebno je posvetiti dodat- u nepovoljnijem položaju u odnosu na nu pažnju programima za senzibilizaciju muškarce kada je u pitanju otpornost zaposlenih za rad sa ženama i ranjivim na katastrofe, uključujući i one, koje su kategorijama stanovništva u slučajevi- izazvane klimatskim promjenama, te da ma katastrofa.Trenutni podaci pokazu- je prilikom planiranja politika za sma- ju sljedeće: U Direktoratu za zaštitu i njenje rizika od katastrofa potrebno spašavanje učešće žena u upravljanju 51 Anketa o radnoj snazi, Uprava za statistiku, prvi kvartal 2024. 52 Clemente Pignatti, Rodni jaz u zaradama u Crnoj Gori: Ažuriranje statističkog pristupa i uticaj na politike. Ženeva: Međunarodna organizacija rada, 2023 © ILO 53 Komar, O., Batrićević, N.: Pol i vlasništvo nad nekretninama u Crnoj Gori. - De Facto Consultancy, Podgorica, 2023.) STRA NA | 9 8 0 2 . A N A L I ZA STA N JA katastrofama je na solidnom nivou–na zičke škole, obrazovni centri i resursni kraju 2022. godine, od 121 izvršioca/ centri), 44 državne i 1 privatnu srednju teljke, bilo je 40% žena i 60% muškara- školu. Ukupan broj nastavnog osoblja u ca. U 7 područnih jedinica 5 žena po- državnim školama je 9 494 (77,42% Ž), a krivalo je načelnička mjesta, dok se u 7 u privatnim je 292 (77,89% Ž). Stručnih direkcija 6 žena nalazilo na pozicijama saradnika/ca je 410 (88,54% Ž) u držav- ekspertsko-rukovodnog kadra. Na kraju nim, a 19 (89% Ž) u privatnim školama.57 2023. godine bilo je zaposleno 127 izvr- Samo mali broj obrazovnih ustanova šilaca/teljki, od kojih je 49 žena (38.58 ima preduzetne planove zaštite i spaša- %) i 78 muškaraca (61.42%). Međutim, vanja od požara i zemljotresa. Aktivnosti potrebno je intenzivirati obuku za rod- sprovedene u prethodnom strateškom nu ravnopravnost, koju je za sada zavr- ciklusu obuhvatile su: seminare za psi- šilo svega 5 osoba (4Ž, 1M).54 hosocijalnu pomoć djeci, radionice za djecu, kurseve prve pomoći, obrazova- Sledeći rodno razvrstani podaci o ranji- nje u oblasti smanjenja rizika od kata- vim grupama ukazuju na posebne ranji- strofa (u poslednjih 10 godina, održano vosti pojedinih populacija u slučajevima je 64 seminara na kojima je učestvovalo katastrofa, kao i na aspekte koji se od- 1 698 nastavnika/ce).58 nose na pripremljenost sistema zaštite i spašavanja da odgovori na njih. Starija lica preko 65 godina čine 12,8% ukupnog stanovništva, od čega su 63% Djeca uzrasta 0–18 godina, koja čine žene.59 U okviru ove populacije, najra- 23,4%55 stanovništva, u posebnom su njivije grupe60 čine samohrana lica, po- riziku od katastrofa. Crna Gora još uvi- sebno u udaljenim ruralnim područjima jek nema usaglašen jedinstven sistem i centralnim gradskim jezgrima, siro- za sveobuhvatno prikupljanje podataka mašni, oboljeli od demencije, kao i oni o djeci koji bi omogućio njihovu razmje- koji su na smještaju u rezidencijalnim nu, analizu i procjenu uticaja različitih ustanovama. U Crnoj Gori 860 lica (veći- javnih politika.56 Djeca obuhvaćena si- nom žene) boravi u četiri državna doma stemom obrazovanja pohađaju 19 dr- za stare (Bijelo Polje, Podgorica, Risan i žavnih i 37 privatnih predškolskih usta- Nikšić) i dva privatna (oba u Danilovgra- nova, 160 osnovnih škola, 19 državnih du). Ni jedan od domova nema izrađen i 9 privatnih obrazovnih centara (mu- preduzetni plan zaštite i spašavanja za 54 Podaci Direktorata za zaštitu i spašavanje MUP-a, dobijeni u februaru 2024 55 Popis 2011, Monstat 56 Strategija za ostvarivanje prava djeteta 2019-2023, str.14 57 Podaci dobijeni od Ministarstva prosvjete u februaru 2024. 58 Podaci dobijeni od Ministarstva prosvjete u februaru 2024. 59 Popis 2011, Monstat 60 Strategija razvoja sistema socijalne zaštite starih lica 2013-2017

02 . A N A LIZ A STA N JA STRAN A | 99 različite vrste rizika. predstavlja činjenica da romske i egip- ćanske NVO, kao i saradnici/ce u socijal- Romska i egipćanska populacija čini noj zaštiti, obrazovanju i zdravstvu uži- 1,01% od ukupnog broja stanovnika/ vaju veliko povjerenje zajednice i mogu ca u Crnoj Gori.61 Ova populacija, na- biti ključni akteri u njenom mobilisanju. ročito oni koji žive u nebezbjednim i prenaseljenim objektima i naseljima na Za osobe sa invaliditetom (OSI) još uvi- rizičnim lokacijama, najviše je pogođe- jek ne postoje precizni podaci o broju. na posljedicama i sporije se oporavlja Nepristupačnost objekata predstav- od katastrofa. Mnoga domaćinstva ne- lja veliki rizik za ovu populaciju. Od 20 maju osnovne uslove za pristojan život objekata centara za socijalni rad, samo (9,8% nema struju, 13,8% nema tekuću jedan je pristupačan za OSI, 11 je djeli- vodu, 17,8% nema kupatilo i frižider, mično pristupačno, a 8 je nepristupa- 20% nema šporet).62 Ovu populaciju čno. Kada je riječ o osnovnim školama, karakteriše međugeneracijsko siromaš- najviše 16 osnovnih škola od 163 je pot- tvo, visok stepen nepismenosti, naro- puno pristupačno za OSI, dok su najviše čito među ženama (32,5% pripadnika/ tri srednje škole od 50 potpuno pristu- ca romske i egipćanske populacije ne pačne za ovu ranjivu grupu. Za osobe posjeduje nijedan vid obrazovanja, od sa oštećenim vidom najviše elemenata toga 43,2% žena i 22,6% muškaraca), pristupačnosti imaju institucije zdrav- nizak procenat obuhvata sistemom ob- stva, domovi zdravlja, bolnice, centri za razovanja (svega 16% djece je u predš- socijalni rad, dok je najmanji nivo pris- kolskim ustanovama; stopa završavanja tupačnosti zastupljen u lokalnim samo- osnovne škole je 56%, a srednje 3%).63 upravama.65 Nesrazmjerno je visok rizik Takođe, nizak nivo zdravlja, etnička od siromaštva među ženama sa invalidi- distanca, kao i činjenica da najveći dio tetom usljed njihove veoma niske stope njih govori albanski ili romski jezik, po- zaposlenosti. Njihove zarade i/ili nakna- jačavaju sve poznate rizike od katastro- de često dijele ili ih u potpunosti koriste fa. Svega 28 Roma (svi muškog pola) iz njihove porodice. U slučaju prirodne i Podgorice (bivši kamp Konik) završilo je druge katastrofe, povećava se rizik od obuku Crvenog krsta za postupanje u diskriminacije i zlostavljanja OSI, uklju- vanrednim uslovima i osnovni kurs pru- čujući naročito zlostavljanje i seksualnu žanja prve pomoći.64 Povoljnu okolnost eksploataciju žena i djevojčica. Projek- u planiranju odgovora na katastrofu tom Crvenog krsta „Mobilni timovi – Me- 61 Popis 2011, Monstat 62 Strategija socijalne inkluzije Roma i Egipćana 2021-2025, str. 45-50 63 Ibid, str. 50-52 64 Podatak Crvenog krsta, dobijen u svrhu izrade ove Strategije 65 Strategija za zaštitu lica s invaliditetom od diskriminacije i promociju jednakosti 2022-2027, str. 23-78 STRA NA | 100 0 2 . A N A L I ZA STA N JA dijacija u zajednici” obuhvaćeno je 150 osobljem,68 kao i diskriminacija u pri- korisnika/ca, ali samo na teritoriji Pod- stupu zdravstvenim uslugama. Niko od gorice.66 U okviru projekta pod pokro- službenika/ca Direktorata za zaštitu i viteljstvom Mehanizma Unije za civilnu spašavanje nije do sada završio obuku zaštitu EU, urađena je detaljna analiza za senzibilan rad sa ovom populacijom. nedostataka i potreba u pružanju zašti- S obzirom da je u slučaju prirodnih i dru- te i spašavanju OSI i izrađene su Smjer- gih katastrofa neophodno angažovanje i nice za postupanje sa osobama sa inva- drugih službi, važno je imati u vidu da je liditetom, zavisno od invaliditeta (fizički, u posljednjih 5 godina 313 službenika/ca multipla skleroza, oštećeni vid, sluh, in- Uprave policije završilo ovakvu obuku. telektualne smetnje, spektar autizma). Brošure za postupanje sa OSI u slučaju U Crnoj Gori je 2023. godine boravilo 3093 elementarnih nepogoda i drugih nesre- (390 Ž, 2 703 M) migranata/kinja, azila- ća su distribuirane udruženjima i dnev- nata/kinja. Jezici koje najčešće govore nim centrima. Izrađen je i film za osobe su: farsi, ruski, ukrajinski, arapski, špan- sa oštećenjem vida i osobe sa ošteće- ski i engleski, ali ni na jednom od ovih njem sluha u cilju jačanja bezbjednosti jezika ne postoje priručnici i brošure za u slučaju požara, poplava i zemljotresa. postupanje u slučaju katastrofa, osim na engleskom jeziku Porodični vodič za LGBTI osobe su u slučajevima prirodnih reagovanje u slučajevima prirodnih ne- i drugih katastrofa posebno izložene pogoda i drugih nesreća.69 Kapaciteti riziku od nasilja. Homofobija/transfobi- centara za prihvat u Spužu i Božaju i u al- ja u Crnoj Gori je još uvjek izražena, pa ternativnim smještajima (Vrela Ribnička) ove osobe u odnosu na druge ranjive i nijesu dovoljni za smještaj svih stranaca marginalizovane društvene grupe uživa- koji traže međunarodnu zaštitu.70 Od 37 ju najmanju podršku građana i građan- zaposlenih u Direktoratu za upravne po- ki (43%).67 Samo dio nastavnog kadra i slove, državljanstvo i strance (24 Ž i 13 stručnog osoblja (33% školskih psiholo- M), samo 1 službenica je pohađala radi- ga/škinja i pedagoga/škinja) osposoblje- onicu za postupanje u vanrednim situa- no je za rad sa LGBTI osobama. Usljed cijama.71 Prema evidenciji Direktorata za nedovoljne informisanosti medicinskog zaštitu i spašavanje, ni jedan od prihvat- osoblja o ljudskim pravima i nedovolj- nih centara nema preduzetne planove ne obučenosti, prisutne su predrasude zaštite i spašavanja za različite vrste ri- o LGBTI osobama među medicinskim zika. 66 Podatak dobijen od Crvenog krsta u februaru 2024. 67 Strategija za unapređenje kvaliteta života LGBTI osoba u Crnoj Gori 2019-2023, str. 13-23 68 Ibid. 69 Podaci MUP-a, dobijeni u februaru 2024. 70 Strategija o migracijama i reintegraciji povratnika u Crnoj Gori 2021–2025, str. 12–17 71 Podaci dobijeni od MUP-a u februaru 2024. STRAN A | 1 0 1 STRA NA | 102 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA //03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPJEHA 3.1 VIZIJA I MISIJA Na osnovu analize rizika, utvrđivanja zaštite i spašavanja iz oblasti smanjenja snaga, slabosti, šansi i prijetnji, te ana- rizika od katastrofa; lize zainteresovanih strana, može se iskazati vizija i misija u oblasti smanje- - viši nivo znanja učesnika/ca civilnog nja rizika od katastrofa, dok se nakon društva, volontera/ki i privatnog sektora sprovedenih analiza i utvrđivanja drva iz oblasti smanjenja rizika od katastrofa; problema i drva rješenja dolazi do ko- - viši nivo razumijevanja rizika kod gra- načne vizije. đana/ki i pripadnika/ca ranjivih grupa iz Strategija za smanjenje rizika od ka- oblasti smanjenja rizika od katastrofa. tastrofa ima za viziju podizanje nivoa Da bi vizija smanjenja rizika od katastro- svijesti, kapaciteta, osposobljenosti i fa bila uspješno sprovedena, potrebno mehanizama upravljanja u oblasti sma- je povećati stepen svijesti i znanja na njenja rizika od katastrofa kod svih za- nacionalnom i lokalnom nivou vezano interesovanih strana, kako bi se pre- za realizaciju preventivnih, operativnih i ventivnim djelovanjem, smanjenjem sanacionih mjera u ovoj oblasti. postojećih i sprečavanjem novih rizika, kao i jačanjem otpornosti doprinijelo U okviru misije potrebno je postići rezul- održivom razvoju Crne Gore. tate u sprovođenju ciljeva koji doprino- se postizanju jedinstvene vizije razvoja Za ostvarivanje ove vizije potreban je: strateške oblasti. - viši nivo svijesti donosilaca/teljki odlu- Misija će se ostvariti kroz realizaciju četi- ka o važnosti sprovođenja politike sma- ri strateška cilja, i to: njenja rizika od katastrofa na lokalnom i nacionalnom nivou; - razumijevanje rizika, - viši nivo znanja učesnika/ca sistema - jačanje upravljanja rizicima,

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 103 USPPJEHA - ulaganje u smanjenje rizika od kata- Okvir za smanjenje rizika od katastrofa strofa radi povećanja otpornosti i iz Sendaija za period 2015–2030. usvo- jen je na Trećoj svjetskoj konferenciji - jačanje pripravnosti na katastrofe za UN-a koja je održana u Sendaiju, Japan, efikasan odgovor i za unaprijeđenu po- 18. marta 2015. godine72,koji predstav- novnu izgradnju (Build Back Better) prili- lja nastavak Hyogo okvira za djelovanje kom oporavka, sanacije i obnove. (HFA) 2005–2015: Izgradnja otpornosti nacija i zajednica na katastrofe. Iz ovoga proizlazi da je neophodno do- nijeti jasan strateški okvir na nacional- Sendai okvir stavlja snažan naglasak nom nivou, čijom će se implementaci- na: upravljanje rizicima od katastrofa jom podići nivo svijesti i pripremljenosti u odnosu na upravljanje katastrofama, u oblasti smanjenja rizika od katastrofa. definicije sedam globalnih ciljeva, sma- Na taj način će se spriječiti novi i sma- njenje rizika od katastrofa kao očekiva- njiti postojeći rizici kroz sprovođenje nog ishoda, cilj usmjeren na sprečava- seta aktivnosti iz raznih oblasti (pravnih, nje nastajanja novog rizika, smanjenje socijalnih, zdravstvenih, kulturnih, obra- postojećeg rizika i jačanje otpornosti, zovnih, političkih i dr.) koje sprečavaju kao i niz vodećih principa, uključujući i smanjuju izloženost opasnosti i ranji- primarnu odgovornost država za pre- vosti na katastrofe, povećavaju priprav- venciju i smanjenje rizika od katastrofa, nost za odgovor i oporavak, a time i ja- angažman cjelokupnog društva i svih dr- čaju otpornost. žavnih institucija. Sendai okvirom obim smanjenja rizika od katastrofa je značaj- Sprovođenjem strateških i operativnih no proširen kako bi se usredsredio na ciljeva doći će se do realizacije planira- prirodne opasnosti, kao i na one izazva- nih aktivnosti shodno Akcionom planu ne ljudskim faktorom, te s tim povezane aktivnosti za sprovođenje Strategije za ekološke, tehnološke i biološke opasno- period 2025–2030. godine. sti i rizike. 3.2 RAZRADA STRATEŠKIH I Presjek implementacije Sendai okvira OPERATIVNIH CILJEVA rađen je 2022. godine za period 2015– Strateški prioriteti u oblasti sma- 2022. Generalna skupština Ujedinje- njenja rizika od katastrofa do 2030. nih nacija je pozvala na „srednjoročnu i prioriteti Crne Gore u sprovođe- nju Sendai okvira za smanjenje ri- reviziju implementacije Sendai okvira zika od katastrofa do 2030. godine 2015-2030” (MTR SF). Na sastanaku na 72 Nastao je kao rezultat konsultacija koje su započele u martu 2012. godine i međuvladinih pregovora od jula 2014. godine do marta 2015. godine, uz podršku Kancelarije Ujedinjenih nacija za smanjenje rizika od katastrofa, a na zahtjev Generalne skupštine UN-a. STRA NA | 104 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA visokom nivou o srednjoročnom pregle- tiču tranzicije u proizvodnji i potrošnji du Sendi okvira za smanjenje rizika od energije, klime koja se mijenja, ranjivosti katastrofa, države članice su definisale sistema ishrane, nestašice vode i uprav- aktivnosti u koje je potrebno uložiti još ljanja vodnim resursima, eksternali- veće napore kako bi se do 2030. poveća- zacije rizika u globalnom finansijskom la otpornost zajednice. Takođe, akcenat sistemu, brze tehnološke promjene i je stavljen na to da se u narednom peri- zloupotrebe, digitalizacije i sajber ranji- odu pređe sa upravljanja katastrofama ve infrastrukture, tehnoloških nezgoda, na upravljanje rizicima. biorizika, zdravlja ljudi i životinja, ubrza- vanja gubitka prirode i biodiverziteta. MTR SF je identifikovao brojne oblasti Vezano za definisane dalje aktivnost i za prioritetno djelovanje u periodu do sve do 2030. posebna pažnja treba biti 2030. godine, uključujući i nove ili no- usmjerena na aktivnosti unutra četiri vonastale rizike, koji se, između ostalog, ključna prioriteta (slika dolje). 01 02 03 04 Prioritet 1 – Prioritet 2 – Jačanje Prioritet 3 – Ulaganje Prioritet 4 – Jačanje Razumijevanje rizika od upravljanja rizicima od u smanjenje rizika pripravnosti na katastrofa katastrofa kako bi se od katastrofa radi katastrofe za upravljalo rizicima od otpornosti efikasan odgovor i za • Unapređeni nadzor nad katastrofa unaprijeđenu ponovnu rizicima i razumijevanje • Unapređenje izgradnju (Build Back rizika • Integrisano upravljanje sveobuhvatnih strategija Better) prilikom • Poboljšati prikupljanje višestrukim rizicima finansiranja za smanjenje oporavka, sanacije i podataka o rizicima, • Unapređeni pravni rizika od katastrofa obnove pristup i informacije o i regulatorni okviri za • Integrisanje smanjenja rizicima podjelu nadležnosti rizika od katastrofa u • Poboljšana • Podizanje nivoa svijesti • Ojačati upravljanje globalni finansijski sistem multisektorska saradnja o riziku i komunikacija na rizicima na lokalnom nivou • Privatno investiranje u na temu rizika u fazama temu rizika • Uključenost cijelokupnog jačanje otpornosti pripremljenosti, odgovora, društva • Finansiranje zasnovano obnove i izgradnje • Voditi računa o na rizicima za otpornu • Unaprijeđeno praćenje, ekosistemima infrastrukturu pripremljenost, • Unapređenje predviđanje i rano međunarodne saradnje upozoravanje za smanjenje rizika od • Smanjenje rizika katastrofa tokom trajanja kriza i humanitarnih vanrednih situacija Slika 2. Prioriteti Sendai okvira

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 0 5 USPPJEHA Kada govorimo o oblasti smanjenja sektorima koji se odnose na smanjenje rizika od katastrofa na nacionalnom rizika od katastrofa; nedostatak svijesti nivou, neophodno je pomenuti da je i razumijevanja pitanja upravljanja rizici- izradom Strategije za smanjenje rizi- ma među donosiocima odluka, što ima ka od katastrofa za period 2018–2023. uticaj na sektorske politike, posebno Crna Gora napravila odlučujući korak u oblasti finansija. Takođe, nedostatak u uspostavljanju smanjenja rizika od sveobuhvatnih evidentiranih podata- katastrofa kao jednog od državnih pri- ka na lokalnom i nacionalnom nivou o oriteta. Crna Gora je prva država Zapad- elementarnim nepogodama prije 2008. nog Balkana koja je Strategijom za sma- godine i odsustvo metodologije ili smjer- njenje rizika od katastrofa 2018–2023. nica za prikupljanje i dalju diseminaciju godina obuhvatila sve oblasti koje se od- podataka; još uvijek neizgrađen sistem nose na smanjenje rizika od prirodnih i obavještavanja i uzbunjivanja; nepo- drugih katastrofa. stojanje centra za obuku pripadnika/ca operativnih jedinica za zaštitu i spaša- U cilju efikasnije implementacije Stra- vanje; nedostatak odgovarajuće opre- tegije za smanjenje rizika od katastro- me za zaštitu i spašavanje, prije svega fa i Dinamičkog plana aktivnosti, Crna vazduhoplova za gašenje šumskih poža- Gora je sprovodila redovne godišnje ra i dr. analize i stoga je svesrdno prihvatila poziv za podnošenje MTR Sendai okvi- Preporuke za unapređenje su sljedeće: ra za smanjenje rizika od katastrofa za izmjene i unapređenje postojećeg za- period od 2015. do 2022. godine. U pro- konskog okvira; podizanje svijesti sta- ces MTR izvještavanja bio je uključen ši- novništva na temu smanjenja rizika od rok spektar državnih institucija, naučne katastrofa kroz edukaciju mladih, i to zajednice, lokalnih samouprava, nevla- kroz različite međupredmetne progra- dinih organizacija i drugih zainteresova- me; edukacija Koordinacionog tima, nih strana. Operativnog štaba i opštinskih timova za zaštitu i spašavanje o smanjenju rizi- Imajući u vidu sve promjene globalnog ka od katastrofa; sprovođenje redovne konteksta, MTR analiza je pokazala da obuke na svim nivoima; uspostavljanje je Crna Gora značajno unaprijedila za- sistema obavještavanja i uzbunjivanja kone, strategije i planove za smanjenje zasnovanog na naprednim informacio- rizika od katastrofa. Analiza je, takođe, nim tehnologijama; opremanje jedinica otkrila sljedeće izazove: nedostatak zaštite i spašavanja opremom za različi- stručnog i dobro obučenog osoblja u te vrste rizika i dr. STRA NA | 106 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA Strategijom za smanjenje rizika od kata- globalnom nivou, za period 2020–2030. strofa (2025–2030) Crna Gora će stvoriti u odnosu na period 2005–2015; sasvim novu perspektivu u ovoj oblasti i kroz svoje ključne segmente (prevencija 2. Značajno smanjiti broj ugroženih lju- novih rizika i smanjenje postojećih, kroz di na globalnom nivou do 2030. godine, implementaciju integrisanih sveobu- sa ciljem da se smanji prosječna cifra na hvatnih ekonomskih, socijalnih, zdrav- globalnom nivou na svakih 100 000, za stvenih, obrazovnih, ekoloških i drugih period 2020–2030. u odnosu na period mjera) spriječiće i smanjiti izloženost i 2005–2015; ranjivost društva od rizika od katastrofa, a povećati pripremljenost za reagovanje 3. Smanjiti direktne ekonomske gubit- i obnovu. ke od katastrofa u odnosu na globalni bruto domaći proizvod (BDP) do 2030. Prioriteti Sendai okvira kao strateški godine; ciljevi

4. Značajno smanjiti štetu od katastro- Strateški prioriteti u oblasti smanjenja fa po kritičnu infrastrukturu i ometanje rizika od katastrofa utvrđeni su u skladu pružanja osnovnih usluga, a naročito sa Sendai okvirom za smanjenje rizika od kada je riječ o zdravstvenim i obrazov- katastrofa za period 2015–2030. godina, nim ustanovama, kroz razvoj njihove ot- oslanjajući se na Mapu puta za sprovo- pornosti do 2030. godine; đenje Sendai okvira (European Forum for Disaster Risk Reduction EFDRR Road- 5. Značajno povećati broj zemalja sa map) za period 2021–2030. godina. nacionalnim i lokalnim strategijama za smanjenje rizika od katastrofa do 2020. U cilju procjene globalnog napretka u godine; postizanju ciljeva Sendai okvira, utvrđe- no je sedam globalnih ciljeva i četiri prio- 6. Značajno unaprijediti međunarodnu riteta djelovanja. saradnju zemalja u razvoju kroz ade- kvatnu i održivu podršku kao dopunu Sedam globalnih ciljeva su: nacionalnim aktivnostima na sprovođe- nju ovog okvira do 2030. godine;

1. Značajno smanjiti mortalitet na glo- balnom nivou usljed katastrofa do 2030. 7. Značajno povećati dostupnost i pri- godine, sa ciljem da se smanji prosječna stup sistemima za rano upozoravanje u stopa smrtnosti na svakih 100 000 na slučaju različitih hazarda, kao i procje-

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 107 USPPJEHA nama i informacijama o rizicima od ka- sovanih učesnika/ca. Iz tog razloga ne- tastrofa do 2030. godine. ophodno je jačanje upravljanja rizicima od katastrofa tokom prevencije, ublaža- Četiri prioritetne oblasti Sendai okvira, a vanja, pripravnosti, reagovanja, oporav- koje su u Strategiji prepoznati kao stra- ka i sanacije, kao i jačanje saradnje i par- teški ciljevi su: tnerstva kroz mehanizme i institucije za sprovođenje instrumenata za smanjenje Prioritet 1: Razumijevanje rizika od ka- rizika od katastrofa. tastrofa Prioritet 3: Ulaganje u smanjenje rizika Politike i prakse koje se tiču upravljanja od katastrofa u cilju jačanja otpornosti rizikom od katastrofa treba zasnivati na razumijevanju rizika od katastrofa u Javno i privatno ulaganje u oblasti pre- svim njegovim dimenzijama počev od: vencije i smanjenja rizika od katastrofa ranjivosti, kapaciteta, preko izloženosti kroz strukturne i nestrukturne mjere je lica i imovine, karakteristika hazarda pa od suštinskog značaja za unapređenje do životne sredine. To može biti od veli- ekonomske, društvene, zdravstvene i kog značaja za determinisanje procjena kulturne otpornosti lica, zajednica, ze- rizika od katastrofa, prevenciju i ublaža- malja i njihove imovine, kao i životne vanje, kao i za razvoj i implementaciju sredine. One mogu biti pokretačice ino- spremnosti i efikasnog odgovora na ka- vacija i podstaći otvaranje novih radnih tastrofe. mjesta. Takve mjere su isplative i korisne i imaju za cilj spašavanje života, spreča- Prioritet 2: Jačanje upravljanja rizicima vanje i smanjenje gubitaka i šteta, a sve od katastrofa u cilju kvalitetnijeg uprav- to kako bi se obezbijedili efikasni opora- ljanja rizicima od katastrofa vak i sanacija. Upravljanje rizicima od katastrofa na Prioritet 4: Jačanje pripravnosti na kata- nacionalnom, regionalnom i globalnom strofe za efikasan odgovor i za unapri- nivou je od velikog značaja za djelotvor- jeđenu ponovnu izgradnju (Build Back no i efikasno upravljanje rizicima od ka- Better) prilikom oporavka, sanacije i ob- tastrofa. Potrebno je imati jasnu viziju, nove planove, izvršiti podjelu nadležnosti, organizovati upravljanje i koordinaciju Konstantan rast rizika od katastrofa, unutar i među sektorima, kao i obezbi- uključujući povećanje izloženosti lica i jediti učešće svih relevantnih i zaintere- imovine, u kombinaciji sa naučenim lek- STRA NA | 108 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA cijama iz prethodnih katastrofa, ukazuje i pripravnosti stanovništva u pogledu ri- na potrebu da se dalje jača spremnost zika; zajednice za efikasno reagovanje, kao i da se preduzmu aktivnosti na predviđa- 3. Uzbuna – poboljšanje ranog upozora- nju događaja, integriše smanjenje rizika vanja; od katastrofa u fazi spremnosti za rea- govanje i da se obezbijede kapaciteti za 4. Odgovor – jačanje kapaciteta za od- efikasno reagovanje i obnovu na svim govor; nivoima. Od ključnog značaja je osnaži-

5. Sigurnost – osiguravanje snažnog si- vanje žena i ranjivih kategorija kako bi stema civilne zaštite. se promovisao ravnopravni i inkluzivni pristup reagovanju, oporavku, sanaciji i Crna Gora, kao zemlja kandidatkinja rekonstrukciji. za članstvo u EU i država članica Me- hanizma Unije za civilnu zaštitu, ulaže Ciljevi otpornosti na katastrofe EU značajne napore u cilju unapređenja i kao operativni ciljevi poboljšanja efikasnosti sistema zaštite U kontekstu stalnog pojavljivanja novih i spašavanja, odnosno civilne zaštite. rizika, na nivou EU, utvrđeni su Ciljevi Kako Strategija za smanjenje rizika od otpornosti na katastrofe kako bi se po- katastrofa definiše jasan put za dalji boljšali kapaciteti zemalja članica Meha- razvoj, ciljevi otpornosti Unije našli su nizma Unije za civilnu zaštitu, u smislu svoje mjesto kao operativna rješenja za da efikasnije predviđaju i nose se sa po- otpornost na katastrofe koja će da mje- sljedicama budućih katastrofa. re napredak naše države na tom putu, kratkoročno, srednjoročno i dugoročno. Evropska komisija je u svojim preporu- kama utvrdila pet ciljeva otpornosti ko- Učinimo gradove otpornim jima se sve države članice Mehanizma Učinimo gradove otpornima 2030 (Ma- Unije za civilnu zaštitu treba da se bave, king Cities Resilience 2030) jedinstvena i to: je inicijativa koja ukršta različite aktere/

1. Predviđanje – poboljšanje procjene ke radi poboljšanja lokalne otpornosti rizika, predviđanja i planiranja upravlja- na katastrofe, kroz podjelu znanja i nja rizicima od katastrofa; iskustava, uspostavljanje mreža za me- đusobno učenje gradova u okviru kojih

2. Priprema – povećanje informisanosti se gradovi međusobno ojačavaju. Zbog

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 0 9 USPPJEHA rastućeg rizika od katastrofa, gradovi oblasti smanjenja rizika od katastrofa. moraju kvalitetnije planirati ulaganje u otpornost. Povezanost Ciljeva održivog razvoja (SDGs), Prioriteta Sendai okvira i Ci- Krajnji cilj inicijative MCR2030 je da se ljeva Pariskog sporazuma postara da gradovi postanu inkluzivniji, Strateški prioriteti u oblasti smanjenja bezbjedniji, otporni i održivi do 2030. rizika od katastrofa utvrđeni su u skla- godine, što će direktno doprinijeti posti- du sa tri međusobno povezana među- zanju Cilja održivog razvoja 11 (SDG11), narodna okvira usvojena 2015. godine: „učiniti gradove i ljudska naselja inklu- Sendai okvirom za smanjenje rizika od zivnima, bezbjednima, otpornima i odr- katastrofa 2015–2030,73 Pariskim spo- živima”, i drugih svjetskih okvira, uklju- razumom unutar UN konvencije o kli- čujući Okvir iz Sendaija za smanjenje matskim promjenama (UNFCCC)74 i UN rizika od katastrofa, Pariski sporazum i Agendom održivog razvoja do 2030. Novu urbanu agendu. godine (SDG).75 Determinisanje i pove- Strateški ciljevi ove inicijative snažno su zanost ciljeva održivog razvoja (SDG), isprepleteni sa svim aktivnostima koje prioriteta Sendai okvira i ciljeva Pariskog su se u prethodnom periodu sprovo- sporazuma predstavljaju ključne ele- dile kroz strateški dokument za period mente globalnih napora za postizanje 2018–2023. S tim u vezi, jedan od ope- održivog i pravednog ekonomskog, so- rativnih ciljeva Strategije za smanjenje cijalnog i ekološkog razvoja. Smanjenje rizika od katastrofa 2025–2030, koji će rizika od katastrofa i izgradnja otpor- obuhvatiti sve aktivnosti vezane za ot- nosti su od suštinskog značaja za posti- pornost gradova je ,,Učinimo gradove zanje ciljeva Agende 2030. Crna Gora je otpornim”, koji će direktno mjeriti po- preuzela obaveze u skladu sa Agendom stignuti napredak na lokalnom nivou u 2030, što uključuje poboljšanje obrazo- 73 Cilj ovog okvira je spriječiti nastanak novih i smanjiti postojeće rizike od katastrofa kroz realizaciju integrisanih i sveobuhvatnih ekonomskih, strukturnih, pravnih, socijalnih, zdravstvenih, kulturnih, obrazovnih, ekoloških, tehnoloških, političkih i institucionalnih mjera koje sprečavaju i smanjuju izloženost i ranjivosti na katastrofe, povećavaju pripravnost za odgovor i oporavak, a sve sa ciljem jačanja otpornosti zajednica. 74 Pariski sporazum usvojen je unutar UN Konvencije o klimatskim promjenama (UNFCCC) i predstavlja globalni okvir za borbu protiv klimatskih promjena. Glavni cilj sporazuma je ograničiti globalno zagrijavanje ispod 2°C u odnosu na preindustrijski nivo, sa nastojanjem da se ograniči na 1.5°C. Ovaj sporazum obvezuje zemlje da postave nacionalno utvrđene doprinose (NDC) za smanjenje emisija gasova sa efektom staklene bašte i preduzimu konkretne mjere prilagođavanja klimatskim promjenama. 75 Agenda održivog razvoja 2030 globalni je plan djelovanja koji su usvojili lideri iz cijelog svijeta na Generalnoj skupštini Ujedinjenih nacija. Sadrži 17 ciljeva održivog razvoja (SDGs) i 169 povezanih ciljeva. Ovi ciljevi obuhvaćaju širok spektar ekonomskih, socijalnih i ekoloških pitanja, uključujući eliminaciju siromaštva, borbu protiv nejednakosti, klimatsku akciju, život na kopnu i partnerstvo za ciljeve. Glavni cilj Agende 2030 je osigurati održivi razvoj za sadašnje i buduće generacije, uz poštovanje ljudskih prava i unaprjeđenje dostojanstva svih ljudi. STRA NA | 110 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA vanja, jačanje ekonomije, smanjenje si- strofa, urbanističkog planiranja i politike romaštva i nejednakosti, promovisanje korišćenja zemljišta. Urbanizacija može zdravlja i rodnu ravnopravnost. Takođe, povećati ranjivost na prirodne katastro- obavezala se na zaštitu životne sredine, fe poput poplava ili zemljotresa ako se očuvanje prirodnih resursa i smanjenje ne planira adekvatno. Stoga je važno rizika od katastrofa, što odražava prio- uskladiti strategije urbanog planiranja s ritete Sendai okvira. U skladu s Pariskim ciljevima smanjenja rizika od katastrofa, sporazumom, Crna Gora ima za cilj sma- kako bi se osigurala otpornost i sigur- njenje emisija gasova sa efektom stakle- nost građana u urbanim područjima. ne bašte i prilagođavanje klimatskim promjenama. • Borba protiv negativnih uticaja kli- matskih promjena kao ključni element Povezanost između prioriteta Sendai okvira, Ciljeva održivog razvoja (SDGs) Sve tri inicijative podržavaju globalne i Ciljeva Pariskog sporazuma može se napore za jačanje otpornosti na kli- razumjeti kroz nekoliko ključnih as- matske promjene i smanjenje rizika od pekata: 76 katastrofa. Zajednički je cilj Pariskog • Integracija smanjenja rizika od kata- sporazuma i SDG 13 (Akcija za klimu) strofa u održivi razvoj i adaptaciju na borba protiv negativnih uticaja klimat- klimatske promjene skih promjena i njihovih posljedica, dok Sendai okvir ističe važnost smanjenja ri- Sendai okvir za smanjenje rizika od ka- zika od katastrofa povezanih sa klimat- tastrofa direktno se povezuje sa cilje- skim promjenama. Klimatske promjene vima održivog razvoja kroz potrebu za predstavljaju značajan pokretač rizika integracijom smanjenja rizika od kata- od katastrofa, povećavaju učestalost i strofa u planiranje održivog razvoja. Na intenzitet ekstremnih vremenskih i kli- primjer, SDG 11 teži da učini gradove i matskih događaja kao i poplava i požara ljudska naselja inkluzivnim, sigurnim, što može imati ozbiljne posljedice po lju- otpornim i održivim, što direktno odgo- de, životnu sredinu i infrastrukturu. Ovi vara ciljevima Sendai okvira o jačanju događaji direktno utiču na ostvarivanje otpornosti infrastrukture i smanjenju mnogih drugih SDG-ova, poput onih koji izloženosti i ranjivosti na katastrofe, se odnose na vodu (SDG 6), svijet bez posebno u kontekstu, razvoja lokalnih gladi (SDG 2) i zdravlje (SDG 3) ), kao i strategija za smanjenje rizika od kata- rodnu ravnopravnost (SDG 5), uzimajući 76 Podaci o indikatorima Ciljeva održivog razvoja (COR) za Crnu Goru. https://www.sdgmontenegro.me

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 1 1 USPPJEHA u obzir pojačan negativni uticaj koji ki- izvorima energije, uključujući napajanje matske promjene imaju na žene, zbog hitnih skloništa, medicinskih ustanova i njihove manje ekonomske moći, nedo- komunikacionih sistema. SDG 9, Indu- voljne zastupljenosti na mjestima odlu- strija, inovacije i infrastruktura u dijelu čivanja, kao i posebne ranjivosti vezane otpornosti infrastrukture i održive indu- za djevojčice i žene koje pripadaju ranji- strijalizacije je ključno za smanjenje rizi- vim kategorijama stanovništva. ka od katastrofa i osiguranje kontinuite- ta usluga tokom i nakon katastrofa. • Otpornost kao ključ za smanjenje ri- zika i održivi razvoj • Sinergija i koherentnost politika Izgradnja otpornosti na katastrofe je Postizanje sinergije i koherentnosti ključna za postizanje kako ciljeva Sendai između različitih politika i akcija po- okvira, tako i ciljeva održivog razvoja. trebnih za ostvarivanje Ciljeva održi- To uključuje otpornost infrastrukture, vog razvoja, Sendai okvira i Pariskog ekosistema i zajednica na klimatske sporazuma je neophodno. Potreban je promjene i katastrofe. Otpornost je, ta- integrisan pristup koji prepoznaje me- kođe, osnova za adaptaciju na klimatske đuzavisnost između politika smanjenja promjene, što je jedan od važnijih dje- rizika od katastrofa, adaptacije na kli- lova Pariskog sporazuma. Ovo pokazuje matske promjene i održivog razvoja, od- kako su akcije koje su potrebne za po- nosno koordinisane i integrisane akcije stizanje otpornosti na katastrofe i adap- na svim nivoima društva. Na primjer, taciju na klimatske promjene integral- politike koje promovišu održivo uprav- ni djelovi šireg napora za ostvarivanje ljanje prirodnim resursima ne samo da održivog razvoja. SDG 4 koji se odnosi doprinose SDG već i smanjuju rizik od na kvalitetno obrazovanje igra važnu katastrofa i pomažu u adaptaciji na kli- ulogu u podizanju svijesti, izgradnji zna- matske promjene. Takođe, SDG 5 koji se nja i jačanju otpornosti na katastrofe odnosi na postizanje rodne ravnoprav- među zajednicama. SDG 6, Čista voda nosti i osnaživanje svih žena i djevojčica, i sanitarni uslovi, koji osigurava pristup u kontekstu kreiranja politika smanje- sigurnoj vodi i sanitarnim objektima od nja rizika od katastrofa, prioritetan je jer suštinske je važnosti za stanovništvo po- ističe važnost uključivanja rodno osjet- gođeno katastrofama, kako bi se sprije- ljivih pristupa u svim fazama smanjenja čilo širenje bolesti preko vode i održali i upravljanja rizicima od katastrofa i do- higijenski standardi. SDG 7, Pristupačna prinosi stvaranju inkluzivnijeg i otporni- i čista energija je ključan za odgovor na jeg društva. katastrofe zbog pristupa pouzdanim STRA NA | 112 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA • Globalna i lokalna akcija mentacija na lokalnom nivou ključna za ostvarivanje održivog razvoja. Lokal- Konačno, povezanost između ovih okvi- ne zajednice su često na prvoj liniji su- ra i ciljeva naglašava važnost globalne i očavanja sa posljedicama katastrofa i lokalne akcije. Globalni sporazumi kao klimatskih promjena, što naglašava po- što su Sendai okvir i Pariski sporazum trebu za jačanjem lokalnih kapaciteta i postavljaju međunarodne standarde otpornosti. i ciljeve, ali je njihova efikasna imple- Sendai okvir za smanjenje rizika od katastrofa 2015–2030 Broj umrlih, nestalih i osoba Cilj 1, pogođenih katastrofom na Zadatak 1.5 1 A: SMANJENJE SMRTNOSTI 100.000 ljudi No Poverty Direktan ekonomski gubitak od B: SMANJENJE BROJA OSOBA katastrofe u odnosu na globalni ZAHVAĆENIH KATASTROFAMA bruto domaći proizvod (BDP) Cilj 11, Zadatak 11.5 Direktan ekonomski gubitak od C: SMANJENJE EKONOMSKOG GUBITKA katastrofe u odnosu na globalni BDP, uključujući štetu od 11 katastrofe kritične infrastrukture Sustainable i prekid osnovnih usluga Cities And Communities D: SMANJENJE ŠTETE Broj zemalja s nacionalnim Cilj 11, i lokalnim strategijama za Zadatak 11.b smanjenje rizika od katastrofa E: POVEĆANJE DRR STRATEGIJA Procenat lokalnih samouprava koje usvajaju i primjenjuju lokalne F: POVEĆANJE SARADNJE strategije smanjenja rizika od katastrofa u skladu sa Sendai 13 Okvirom za smanjenje rizika od Cilj 13, Climate katastrofa 2015–2030 Zadatak 13.1 Action G: POVEĆANJE INFORMACIJA Slika 3. Korelacija između globalnih ciljeva Sendai okvira i globalnih Ciljeva održivog razvoja kroz zajedničke indikatore

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 1 3 USPPJEHA Doprinos ciljeva smanjenja rizika od ruralnih i urbanih naselja, razvoj politi- katastrofa održivom razvoju ogleda se ke osiguranja, kao i zdravstvene politike u stvaranju otpornijih zajednica i infra- stavljajući poseban akcenat na rodno strukture, što doprinosi dugoročnoj odgovorni aspekt. Dalje, sistematsko stabilnosti i prosperitetu. Integracija prikupljanje i razvrstavanje podataka po ciljeva smanjenja rizika od katastrofa u različitim parametrima, kao što su baze održivi razvoj osigurava zaštitu ljudskih podataka o štetama i gubicima, registri života, ekosistema i ekonomskih resur- rizika, korišćenje alata, tehnologije i vje- sa, omogućujući dugoročnu održivost štačke inteligencije neophodni su za ra- i otpornost društva na rizike i izazove. zumijevanje postojećih i budućih rizika, Osim toga, uspješna integracija ciljeva posebno onih čiji je intenzitet pod utica- smanjenja rizika od katastrofa u održi- jem klimatskih promjena. vi razvoj i obratno osigurava inkluzivan pristup resursima i pravdi, posebno za • Jačanje upravljanja rizicima od kata- najranjivije zajednice, čime se postiže strofa: Ovaj cilj doprinosi SDG 11 i 17 ravnoteža između ekonomskog napret- kroz izgradnju kapaciteta za efikasno ka, socijalne pravde i zaštite životne upravljanje katastrofama i jačanje glo- sredine. Ova sinergija doprinosi dugo- balnih partnerstava, međunarodne i ročnom prosperitetu društva i unapre- regionalne saradnje u oblasti smanjenja đuje otpornost na prirodne katastrofe i rizika od katastrofa. Fokus je na holistič- klimatske promjene. kom upravljanju rizicima od katastrofa, odnosno na uključivanju širokog spek- Strateški ciljevi Strategije za sma- tra relevantnih aktera/ki, te na razvoju njenje rizika od katastrofa i veza sa kulture smanjenja rizika od katastrofa Ciljevima održivog razvoja (SDG): i otpornosti, posebno sa akcentom na lokalni nivo. Dobro upravljanje podra- • Razumijevanje rizika od katastrofa: zumijeva i izdvajanja dovoljno sredsta- Ovaj cilj dominantno podržava SDG 1, 2, va i definisanje budžeta za aktivnosti 3, 5 i 15, i to kroz unapređenje svijesti o smanjenja rizika od katastrofa, zatim rizicima od katastrofa i njihovom uticaju promociju ulaganja u prevenciju, kao i na siromaštvo, glad, rodnu nejednakost, razvoj novih i inovativnih modela finan- zdravlje i ekološku održivost. To podra- siranja. zumijeva integraciju pitanja smanjenja rizika od katastrofa u različite sektore, • Ulaganje u smanjenje rizika od kata- prevashodno razvoj inkluzivnih politika strofa radi povećanja otpornosti: Ovaj koje imaju za cilj povećanje otpornosti cilj podržava SDG 6, 7, 9, 13 i 15 kroz in- STRA NA | 114 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA vesticije u infrastrukturu, energiju, vodu Operativni ciljevi ovog strateškog i mjere zaštite životne sredine radi sma- dokumenta doprinijeće ostvarenju Specifičnih ciljeva održivog razvoja njenja ranjivosti na katastrofe. Između (SDG) kroz sljedeće aktivnosti: ostalih, prioritetna su ulaganja u rješe- nja zasnovana na prirodi, odnosno rje- • Predviđanje: Poboljšanje procjene rizi- šenja zasnovana na ekosistemima kako ka, predviđanja i planiranja upravljanja bi se pojačali napori u borbi protiv de- rizicima od katastrofa podržava SDG 13, gradacije zemljišta, erozije, sniježnih la- 15 i 17 kroz jačanje sposobnosti pred- vina, suše, poplava i gubitka biodiverzi- viđanja klimatskih promjena, ekoloških teta, a sve sa ciljem smanjenja rizika od rizika i globalne saradnje. katastrofa i uticaja klimatskih promjena, odnosno postizanja održivog razvoja. • Priprema: Povećanje informisanosti i pripravnosti stanovništva u pogledu • Jačanje pripravnosti na katastrofe rizika podržava SDG 1, 3 i 4 kroz obra- za efikasan odgovor i obnovu: Ovaj cilj zovanje, podizanje svijesti, kao i jačanje podržava SDG 4, 5, 8 i 16 kroz obrazo- kapaciteta kako bi se osiguralo da zajed- vanje, rodnu ravnopravnost, ekonom- nice mogu adekvatno reagovati na iza- ski razvoj i inkluzivnu obnovu nakon zove koje donose klimatske promjene i katastrofa. Kada je obrazovni sektor rizici od katastrofa. u pitanju potrebno je nastaviti uključi- vanje smanjenja rizika od katastrofa u • Uzbunjivanje: Poboljšanje ranog upo- školske programe na svim nivoima, po- zoravanja doprinosi ostvarenju SDG 11 i sebno uzimajući u obzir ranjive grupe, 16 kroz efikasno uzbunjivanje i obavje- zatim obezbijediti bezbjedno školsko štavanje građana i institucija o prijetnja- okruženje kroz izradu planova zaštite i ma od katastrofa. spašavanja za različite vrste rizika, kao i gradnju otporne infrastrukture. Potreb- • Odgovor: Jačanje kapaciteta za odgo- no je ojačati sposobnost institucija da se vor podržava SDG 2, 6 i 9 kroz brzu i efi- pripreme za katastrofe i reaguju na njih, kasnu intervenciju kako bi se osigurala kao i promociju mjera za smanjenje ri- sigurnost hrane, vode i infrastrukture. zika u poslovnom okruženju, uključujući • Sigurnost: Osiguravanje snažnog si- bezbjednost na radnom mestu. Ovaj cilj stema civilne zaštite doprinosi SDG 5, podrazumijeva i jačanje sistema komu- 7 i 8 kroz uvažavanje rodno relevantnih nikacije, odnosno uspostavljanja i razvoj rizika i rizika vezanih za ranjive grupe multi-hazardnog sistema rane najave. stanovništva, pristup energiji i podršku

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 1 5 USPPJEHA ekonomskom razvoju i obnovi nakon inkluzivne, zelene i digitalne sisteme po- katastrofa. držane novim strategijama i investicio- nim mehanizmima, uključujući Planove • Učiniti gradove otpornim: Ovaj cilj prilagođavanja na klimatske promjene. podržava SDG 9, 11 i 15 kroz izradu lokalnih procjena, strateške i planske Ekstremni vremenski i klimatski do- dokumentacije, jačanje tehničkih i ad- gađaji, uključujući i poplave, požare, ministrativnih kapaciteta, te izgradnju suše, predstavljaju značajnu prijetnju otpornih infrastrukturnih sistema, urba- prioritetnim sektorima identifikovanim nog planiranja i očuvanja ekosistema u u Planu prilagođavanja na klimatske urbanim sredinama. promjene u Crnoj Gori. Sinergija Plana prilagođavanja na klimatske promjene Navedeni ciljevi ovog dokumenta u sa Strategijom za smanjenje rizika od potpunosti su usaglašeni sa strateškim katastrofa od veoma velike je važnosti ciljem Nacionalne strategije održivog za izgradnju klimatske otpornosti i po- razvoja do 2030. godine u oblasti pri- stizanje SDG 13. U poljoprivredi suše, rodnih resursa–Ublažiti uticaje prirod- poplave i ekstremne temperature mogu nih i antropogenih hazarda definisanim dramatično smanjiti prinose usjeva i mjerama. oslabiti kvalitet tla. Diversifikacija usje- va, uzgoj sorti otpornih na ekstremne Smanjenje rizika od katastrofa i temperature, te primjena tehnologija Plan prilagođavanja na klimatske za navodnjavanje i upravljanje vodom promjene ključni su koraci u adaptaciji na klimat- ske promjene, ali i u razvoju otpornosti Poboljšanje sinergije između ciljeva na katastrofe. Edukacija poljoprivredni- Plana prilagođavanja na klimatske pro- ka/ca o adaptivnim praksama takođe je mjene u Crnoj Gori77 i Ciljeva održivog važna, kao i sinergija politike smanjenja razvoja ključna je kako bi se osiguralo rizika od katastrofa i poljoprivredne po- efikasno sprovođenje Sendai okvira za litike. Takođe, rodno odgovorne mjere smanjenje rizika od katastrofa78, koji koje su ugrađene u Plan prilagođava- posebno prepoznaje važnost ulaganja u 77 Plan prilagođavanja na klimatske promjene koncipiran je kao proces koji ima za cilj pružanje podrške u oblikovanju, koordinaciji, sprovođenju i praćenju nacionalnih inicijativa za upravljanje klimatskim rizicima. Glavni fokus Plana je identifikovanje konkretnih mjera koje se odnose na ključne klimatske ranjivosti u sektorima poljoprivrede, vode, turizma i zdravstva. Ovaj dokument obuhvata niz aktivnosti usmjerenih na jačanje otpornosti i povećanje kapaciteta Crne Gore za suočavanje sa negativnim posljedicama klimatskih promjena. Predstavlja početak dugoročnog procesa koji će rezultirati mjerama i koracima koje će voditi Crnu Goru ka otpornoj na klimatske promjene. Plan je trenutno u posljednjoj fazi pripreme. 78 EFDRR Roadmap 2021–2030. STRA NA | 116 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA nja u oblasti poljoprivrede dodatno će strukturnih mjera za zaštitu od popla- ojačati otpornost i adaptabilnost žena va, promovisanje održivog korišćenja koje žive na selu, kao i ranjivih kategori- vodnih resursa, mapiranje rizika od po- ja stanovništva. plava i izrada međusektorskih planova za obalna područja direktno doprinosi Izgradnja otporne infrastrukture i ra- adaptaciji na klimatske promjene. Ra- zvoj zelenog/održivog turizma mogu zvoj sistema za rano upozoravanje na pomoći ovom sektoru da se prilagodi poplave i suše, te implementacija plan- promjenama u klimi. Osim toga, po- skih mjera za ublažavanje šteta takođe trebno je sprovesti i unaprijediti sistem su važni koraci. obavještavanja i uzbunjivanja za kori- snike/ce i preduzeća u turizmu, kao i Ukratko, integracija aktivnosti adapta- uspostaviti program podizanja svijesti cije–prilagođavanja u sektorske politike u zajednicama. Integracija turizma u ne samo da će pomoći u smanjenju ne- opštinske planove zaštite i spašavanja gativnih uticaja ekstremnih vremenskih za različite vrste rizika ključna je kako događaja na prioritetne sektore već će bi se osigurala sigurnost turista tokom takođe unaprijediti opštu otpornost na nepogoda. katastrofe. Obrazovni programi i po- dizanje svijesti o klimatskim promje- U oblasti zdravstva ključne aktivnosti nama i smanjenju rizika od katastrofa su praćenje javnog zdravlja u kontekstu u školama i među javnošću ključni su klimatskih promjena – uspostavljanje za povećanje opšte otpornosti društva. baza podataka, izrada strateške i plan- Posebnu pažnju treba posvetiti rješe- ske dokumentacije za zaštitu javnog njima zasnovnim na prirodi, odnosno zdravlja od ekstremnih vremenskih rješenjima zasnovanim na ekosiste- uslova, te edukacija građana i građan- mima čija je funkcija u rješavanju si- ki o mjerama samopomoći. Mjere koje stemskih izazova, kao što su klimatske su planirane u oblasti zdravlja takođe promjene, gubitak biodiverziteta, rizik su rodno odgovorne i posebnu pažnju od katastrofa, degradacija ekosistema, poklanjaju ranjivim kategorijama sta- bezbjednost vode, hrane i zdravlja lju- novništva. di. Prepoznavanje ovih rješenja i po- U sektoru voda, poplave i suše mogu većanje ulaganja u ove vrste projekata ozbiljno ugroziti sigurnost vode za piće, direktno će koristiti ugroženim zajedni- poljoprivredu i industriju, te oštetiti vo- cama da pored smanjenja izloženosti i dovodnu infrastrukturu. Sprovođenje veće otpornosti na katastrofe, zaštite

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 1 7 USPPJEHA biodiverzitet i postignu bolje upravlja- nje prirodnim resursima. Izgradnja kapaciteta u oblasti adap- tacije igra ključnu ulogu u Planu pri- lagođavanja na klimatske promjene i naporima vezanim za smanjenje rizika od katastrofa, uključujući unapređenje infrastrukture, jačanje sistema rane najave, kao i promovisanje inicijativa za adaptaciju kako na nacionalnom, tako i lokalnom nivou. Investiranjem u iz- gradnju adaptivnih kapaciteta unapre- đuje se otpornost na uticaje klimatskih promjena i rizike od katastrofa. STRA NA | 118 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA 3.3 RAZRADA KLJUČNIH AKTIVNOSTI ZA SPROVOĐENJE SVAKOG OD OPERATIVNIH CILJEVA Strategija za smanjenje rizika od katastrofa za period 2025–2030. sa Akcionim planom za 2025–2026. godinu počiva na četiri strateška cilja koji će se realizovati kroz šest ope- rativnih ciljeva. Ukupan broj aktivnosti koje će se pratiti u šestogodišnjem strateškom periodu je 112 i doprinijeće realizaciji operativnih ciljeva. Stoga, u nastavku teksta dat je detaljan prikaz strateških i operativnih ciljeva, kao i aktivnosti koje su predložene od STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. različitih adresata. STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. STRATEŠKI CILJ 1 STRATEŠKI CILJ 2 STRATEŠKI CILJ 3 STRATEŠKI CILJ 4 Razumijevanje rizika od Jačanje upravljanja Ulaganje u Jačanje pripravnosti na katastrofa rizicima od smanjenje rizika od katastrofe za efikasan katastrofa katastrofa radi odgovor i za povećanja unaprijeđenu ponovnu otpornosti izgradnju (Build Back Better) prilikom oporavka, sanacije i obnove OC 1 Predviđanje– OC 3 Uzbunjivanje– OC 4 Odgovor– OC 6 Učiniti gradove poboljšanje procjene rizika, poboljšanje ranog jačanje kapaciteta otpornim predviđanja i planiranja upozoravanja za odgovor upravljanja rizicima od katastrofa OC 5 Sigurnost– OC 2 Priprema–povećanje osiguravanje informisanosti i pripravnosti snažnog sistema stanovništva u pogledu rizika civilne zaštite 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 1 9 USPPJEHA STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

1. Razumijevanje rizika od katastrofa OC 1: Predviđanje–poboljšanje procjene rizika, predviđanja i planiranja upravljanja rizicima od katastrofa

1. Izrada Programa međunarodne razvojne saradnje i međunarodne humanitarne pomoći za period 2026– 2029.

2. Savjetovanje sa direktorima obrazovno-vaspitnih ustanova

3. Ratifikacija međunarodnog Sporazuma o traganju i spašavanju u civilnom vazduhoplovstvu potpisanog između Crne Gore, Republike Srbije, Republike Slovenije i Republike Sjeverne Makedonije

4. Izrada Nacionalnog plana traganja i spašavanja za udese i nezgode u civilnom vazduhoplovstvu

5. Izrada Nacionalnog plana komunikacije u slučaju elementarnih nepogoda, tehničko- tehnoloških i drugih nesreća

6. Izrada Preduzetnog plana za zaštitu i spašavanje od požara za Privredno društvo za gazdovanje šumama

7. Edukacija/Obuka zaposlenih za zaštitu od požara

8. Izrada i ažuriranje planova zaštite i spašavanje–Preduzetni planovi NP Crne Gore

9. Izraditi Uputstvo za postupanje sa ženama i ranjivim kategorijama stanovništva u svim aspektima smanjenja rizika od katastrofa za sve institucije/organizacije koje su uključene u sistem smanjenja rizika od katastrofa

10. Organizovati 3 obuke za podizanje kapaciteta operativnih jedinica za zaštitu i spašavanje za postupanje sa ranjivim kategorijama stanovništva u slučaju elementarnih nepogoda, tehničko-tehnoloških i drugih nesreća, koristeći preporuke iz Uputstva za postupanje sa ženama i ranjivim kategorijama stanovništva

11. Organizovati godišnje savjetovanje sa predstavnicima/cama sistema obrazovanja i sistema socijalne zaštite u vezi sa izradom i unapređenjem preduzetnih planova za zaštitu i spašavanje u skladu sa Uputstvom za postupanje sa ženama i ranjivim grupama

12. Seminar „Obrazovanje u oblasti smanjenja rizika od katastrofa“

13. Seminar „Psihosocijalna podrška djeci/učenicima/cama u stresnim situacijama“

14. Izrada programa izbornog predmeta u srednjoj školi–Prva pomoć

15. Osposobljavanje članova Koordinacionog i opštinskih timova za zaštitu i spašavanje

16. Izrada projektne dokumentacije u cilju zaštite od štetnog dejstva voda (poplava)

17. Usvajanje i ažuriranje planova upravljanja rizicima od poplava

18. Analiza podataka neophodnih za proglašavanje vanredne zaštite od štetnog dejstva voda (poplava)

19. Učešće na obukama, kursevima, vježbama i ostalim aktivnostima koji su vezane za upravljanje rizikom od katastrofa (civilno-vojni odnosi CMR, CMI, civilno-vojna saradnja 2 STRA NA | 120 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. CIMIC, civilno-vojno planiranje u vanrednim situacijama CMEP, aktivnosti u oblasti hemijske, biološke, radiološke i nuklearne zaštite, zaštite na radu, zaštite životne sredine i zaštite od požara)

20. Jačanje otpornosti kulturne baštine na rizike od katastrofa

21. Izmjene i dopune Zakona o hidrometeorološkim poslovima u domenu tretiranja ekstremnih situacija

22. Donošenje Zakona o seizmološkim poslovima

23. Obuka meteorologa/škinja za primjenu mašinskog učenja i vještačke inteligencije u meteorologiji

24. Pripremne aktivnosti za izradu druge generacije Eurokoda 8

25. Obuka za rad sa WISKI bazom hidroloških podataka

26. Migracija podataka u hidrološku bazu WISKI

27. Revitalizacija mreže stanica za podzemne vode

28. Obuka zaposlenih u Sektoru za hidrologiju o vrsti opreme za mjerenje podzemnih voda i nivoa površinskih voda i načinom rada iste

29. Izrada planske dokumentacije za zaštitu i spašavanja obrazovno-vaspitnih ustanova za zgradu Ministarstva prosvjete, nauka i inovacija, Zavoda za školstvo i Ispitnog centra

30. Izrada planske dokumentacije u oblasti zaštite i spašavanja za sve obrazovno-vaspitne ustanove u Crnoj Gori

31. Izmjene i dopune Zakona o sigurnosti pomorske plovidbe

32. Implementacija izmjena i dopuna Zakona o sigurnosti pomorske plovidbe–Uspostaviti sistem upravljanja sigurnošću u svim lukama i marinama

33. Izmjene i dopune Zakona o bezbjednosnoj zaštiti brodova i luka

34. Ažuriranje Nacionalnog plana za sprječavanje zagađenja mora sa plovnih objekata i čišćenje mora od zagađenja

35. Izrada Nacionalnog plana zaštite i spašavanja od ekstremnih vremenskih i klimatskih događaja

36. Jačanje ljudskih, tehničkih i administrativnih kapaciteta zdravstvenog sistema u slučaju katastrofa

37. Izrada smjernica za postavljanje ciljeva prilagođavanja na klimatske promjene

38. Izrada smjernica za finansijsko planiranje prilagođavanja na klimatske promjene

39. Izrada i donošenje Odluke o obezbjeđivanju materijalnih rezervi za potrebe sistema zaštite i spašavanja

40. Redovno održavanje Nacionalne platforme za smanjenje rizika od katastrofa kroz organizovanje konferencija na različite teme, tj. shodno različitim vrstama rizika

41. Nabavka drona za praćenje aktivnosti na zaštiti šuma

42. Izgradnja i instalacija potrebne infrastrukture za brzo djelovanje u cilju gašenja požara

43. Istraživanje efekata primjene Obrazovanja u oblasti smanjenja rizika od katastrofa na znanje, vrijednosti i životne vještine učenika/ca osnovnih i srednjih škola

44. Jačanje tehničkih kapaciteta seizmičkog monitoringa 3 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 21 USPPJEHA STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

45. Rekonstrukcija seizmološke mreže

46. Tehničko-tehnološko opremanje–nabavka meteorološkog radara i edukacija meteorologa za korišćenje radara i praćenje meteoroloških sistema za Nowcasting prognoze

47. Uspostavljanje posebnog (Remote) sistema na obali (južni Jadran) za automatski meteorološki monitoring i online platforme za kretanje meteoroloških sistema za potrebe pomorsko-privredno-turističke sigurnosti u regionu južnog Jadrana i obalnom dijelu

48. Jačanje tehničkih kapaciteta seizmičkog monitoringa–širenje mreže permanentnih GPS stanica

49. Obezbjeđivanje prostornih podataka i novih e-servisa iz nadležnosti Uprave za nekretnine za potrebe informacionog Sistema za zaštitu i spašavanje–Update postojećih podataka i obezbjeđivanje novih e-servisa

50. Unapređenje tehničke infrastrukture za potrebe preventivnog djelovanja u oblasti smanjenja rizika od katastrofa

51. Izvođenje interresorne vježbe „Jadran 2025“

52. Izrada i uspostavljanje registra rizika

53. Projekat istraživanja terena za potrebe izrade karte odrona 1:200 000

54. Projekat istraživanja terena za potrebe izrade karte klizišta i debritnih tokova 1:200 000

55. Projekat istraživanja terena za potrebe izrade karte ranjivosti podzemnih voda 1:200

56. Adaptacija magacinskih prostora na lokalitetu Rogami

57. Izrada Zakona o zaštiti i spašavanju

58. Izrada Zakona o zaštiti od požara

59. Obuka članova komisija za procjenu šteta, gubitaka i potreba

60. Izrada Zakona o prekursorima eksploziva

61. Formiranje interventnih ekipa sa kadrovskim i tehničkim kapacitetima OC 2: Priprema-povećanje informisanosti i pripravnosti stanovništva u pogledu rizika

1. Napraviti bazu dokumenata o smanjenju rizika od katastrofa u okviru Crnogorskog informacionog sistema za različite vrste rizika

2. Savjetovanje privatnih vlasnika/ca šuma i udruženja privatnih vlasnika/ca šuma o požarima i preduzimanju mjera u cilju zaštite od požara

3. Edukacija–Obuka zaposlenih/zainteresovanih strana

4. Organizovati savjetovanje sa NVO koji se bave zaštitom žena i ranjivih grupa stanovništva, nacionalnim i lokalnim institucijama i međunarodnim organizacijama radi definisanja specifičnih potreba žena i ranjivih grupa stanovništva u svim segmentima smanjenja rizika od katastrofa (informisanje i rano upozoravanje, odgovor, sigurnost, otporni gradovi)

5. Napraviti Uputstvo vezano za osiguravanje pristupa seksualnom i reproduktivnom zdravlju, reproduktivnim pravima, prevenciji i odgovoru na rodno zasnovano nasilje u kontekstu katastrofa 4 STRA NA | 12 2 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

6. Školska takmičenja u najboljim literalnim, likovnim i muzičkim radovima učenika u oblasti smanjenja rizika od katastrofa

7. Edukacija predstavnika/ca medija u oblasti smanjenja rizika od katastrofa

8. Uspostavljanje i održavanje katastra riječnih nanosa sa ciljem registrovanja promjena u koritima vodotoka

9. Organizovanje kampanja i edukativnih programa koji će informisati građane/ke o klimatskim promjenama, njihovim efektima i načinima na koje mogu doprinijeti smanjenju rizika od katastrofa i prilagođavanju na klimatske promjene

10. Promovisanje i unapređenje zdravlja, bezbjednosti i dobrobiti zajednice kroz edukaciju, motivaciju i praktičnu podršku u oblasti dobrovoljnog davalaštva krvi, prve pomoći, psiho- socijalne podrške i aktivnosti spasilaštva na vodi i uređenim skijalištima. (Povećanje broja dobrovoljnih davalaca/teljki krvi, jačanje kapaciteta za pružanje prve pomoći, edukacija ranjivih grupa o kriznim situacijama, organizovanje takmičenja i vježbi prve pomoći, obuku spasilaca na vodi i skijalištima, pružanje psiho-socijalne podrške u kriznim situacijama, i promociju aktivnosti kroz izradu promotivnog materijala)

11. Obilježavanje 13. oktobra–Međunarodnog dana smanjenja rizika od katastrofa

12. Edukacija i podizanje svijesti stanovništva o uticaju klimatskih promjena i katastrofa na zdravlje

13. Izrada 2 informativna trening modula za zaposlene u javnoj upravi, nevladinom sektoru uz mogućnost pristupa modulima široj javnost

14. Izrada smjernica za procjenu ranjivosti na klimatske promjene

15. Izrada informacionog trening modula na temu procjene ranjivosti na klimatske promjene za zaposlene u javnoj upravi, nevladinom sektoru uz mogućnost pristupa modulima široj javnost

16. Izrada informacionog trening modula na temu za postavljanje ciljeva prilagođavanja na klimatske promjene za zaposlene u javnoj upravi, nevladinom sektoru uz mogućnost pristupa modulima široj javnost

17. Izrada informacionog trening modula na temu finansijsko planiranje prilagođavanja na klimatske promjene za zaposlene u javnoj upravi, nevladinom sektoru uz mogućnost pristupa modulima široj javnost

18. Integracija Zelenih rješenja za prirodne katastrofe (NbS) u sektorsko i nacionalno planiranje

19. Jačanje kadrovskih kapaciteta JU Zavoda za geološka istraživanja (obuka zaposlenih, učešće na stručnim radionicama itd.)

20. Izraditi dodatne edukativne materijale za rad sa ranjivim grupama, sa posebnim osvrtom na žene i osobe drugih rodnih identiteta u okviru ranjivih grupa i prevesti ih na engleski, albanski, romski, ruski, ukrajinski i arapski jezik, kao i u audio formi

21. Jačanje administrativnih kapaciteta institucija kulture u upravljanju rizicima od katastrofa

22. Izraditi Uputstvo za postupanje sa ženama i ranjivim kategorijama stanovništva, u fazi oporavka, sanacije i obnove, koristeći međunarodne preporuke i iskustva drugih zemalja 5

03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA STRAN A | 1 23 USPPJEHA STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

2. Jačanje upravljanja rizicima od katastrofa OC 3: Uzbunjivanje–poboljšanje ranog upozoravanja

1. Studija izrade sistema video nadzora u nacionalnim parkovima za potrebe ranog otkrivanja požara, kontrole nelegalnih aktivnosti i ostalih incidenata koji utiču na prirodno okruženje

2. Uspostavljanje sistema monitoringa šumskih ekosistema

3. Nabavka odgovarajuće opreme za monitoring podzemnih voda ili obnova postojeće opreme OC 5: Sigurnost–osiguravanje snažnog sistema civilne zaštite

1. Organizovanje osposobljavanja i usavršavanja pripadnika/ca specijalističkih i dobrovoljnih jedinica za zaštitu i spašavanje

2. Nabavka protivpožarna opreme i materijala za protivpožarnu opremu koja može biti korišćena za potrebe 3. misije Vojske Crne Gore u cilju odgovora na ublažavanju i otklanjanju posljedica požara

3. Nabavka opreme za traganje i spašavanje koja će biti korišćena za potrebe 3. misije Vojske Crne Gore u cilju osiguravanja snažnog sistema zaštite i spašavanja

4. Organizovanje i formiranje jedinica civilne zaštite

5. Poboljšanje tehničke opremljenosti Direktorata za zaštitu i spašavanje (oprema i sredstva za djelovanje u slučaju zemljotresa)

3. Ulaganje u smanjenje rizika od katastrofa radi povećanja otpornosti OC 4: Odgovor–jačanje kapaciteta za odgovor

1. Nabavka protivpožarnog aviona dvosjeda AT 802/802A

2. Nabavka višenamjenskog helikoptera

3. Nabavka bespilotne letilice

4. Jačanje pripravnosti na katastrofe za efikasan odgovor i za unaprijeđenu ponovnu izgradnju (Build Back Better) prilikom oporavka, sanacije i obnove OC 6: Učiniti gradove otpornim

1. Izrada akustičkih studija: Danilovgrad, Nikšić, Šavnik, Žabljak, Bijelo Polje, Mojkovac, Kolašin, Zeta 6 STRA NA | 124 03. VIZIJA, STRATEŠKI I OPERATIVNI CILJEVI S PRATEĆIM INDIKATORIMA USPPJEHA STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

2. Izrada opštinskih planova zaštite i spašavanja od ekstremnih vremenskih i klimatskih događaja: Podgorica, Zeta, Bar, Budva, Cetinje, Nikšić, Šavnik, Plužine, Žabljak, Rožaje, Mojkovac

3. Izrada opštinskih planova zaštite i spašavanja od hemijskih i bioloških rizika: Ulcinj, Bar, Budva, Bijelo Polje

4. Izrada opštinskih planova zaštite i spašavanja od klizišta i odrona: Ulcinj, Budva, Tivat, Cetinje, Danilovgrad, Plužine, Pljevlja, Andrijevica, Rožaje, Berane, Mojkovac, Kolašin

5. Izrada opštinskih planova zaštite i spašavanja od poplava: Zeta, Tivat, Gusinje i Petnjica

6. Izrada opštinskih planova zaštite i spašavanja od požara: Zeta, Ulcinj, Plav

7. Izrada opštinskih planova zaštite i spašavanja od tehničko-tehnoloških nesreća: Bar, Budva,Tivat, Cetinje, Danilovgrad, Bijelo Polje

8. Izrada opštinskih planova zaštite i spašavanja od zemljotresa: Zeta, Ulcinj, Kotor, Nikšić, Šavnik, Andrijevica, Petnjica, Kolašin

9. Izrada lokalnih Procjena rizika od katastrofa: Ulcinj, Budva,Tivat, Kotor, Nikšić, Cetinje, Šavnik, Žabljak, Pljevlja, Bijelo Polje, Andrijevica, Gusinje, Petnjica, Plav, Rožaje, Berane, Kolašin, Danilovgrad, Zeta, Podgorica

10. Izrada lokalnih Strategija za smanjenje rizika od katastrofa : Ulcinj, Budva, Tivat, Kotor, Nikšić, Cetinje, Šavnik, Žabljak, Bijelo Polje, Andrijevica, Gusinje, Petnjica, Plav, Rožaje, Kolašin, Mojkovac, Berane , Zeta, Podgorica

11. Izvođenje radova po Glavnom projektu rekonstrukcije sistema nasipa na rijeci Bojani

12. Izvođenje radova po Glavnom projektu regulacije rijeke Lim u Bijelom Polju i Beranama

13. Izgradnja smještajnih kapaciteta Službi zaštite i spašavanja: Tivat, Pljevlja i Kolašin

14. Jačanje tehničkih kapaciteta Službi zaštite i spašavanja: Tivat, Danilovgrad, Pljevlja, Mojkovac, Kolašin

15. Uspostavljanje sistema obavještavanja i uzbunjivanja - Nabavka opreme i postavljanje opreme: Herceg Novi, Bar,Tivat, Danilovgrad, Nikšić, Šavnik, Žabljak, Bijelo Polje, Mojkovac, Kolašin, Zeta

16. Uspostavljanje sistema obavještavanja i uzbunjivanja (izrada akustičkih studija, nabavka opreme i postavljanje): Ulcinj, Budva, Cetinje, Pljevlja, Berane, Andrijevica, Gusinje, Petnjica, Plav, Rožaje, Podgorica

17. Nabavka novih brana oko plovnog objekata 7 STRAN A | 1 25 STRA NA | 126 04. FINANSIJSKI OKVIR ZA SPROVOĐENJE STRATEGIJE //04. FINANSIJSKI OKVIR ZA SPROVOĐENJE STRATEGIJE KAPACITET BUDŽETA gađaja lociraju u budžetu Programa zaštite i spašavanja, odnosno budže- Izvori finansijskih sredstava radi fi- ta Ministarstva unutrašnjih poslova. nansiranja aktivnosti vezanih za mo- guće elementarne nepogode, teh- Fond sredstava za zaštitu i spaša- ničko-tehnološke i druge nesreće vanje čija se sredstva realizuju kroz utvrđeni su kroz korišćenje sredstava Program zaštite i spašavanja MUP-a tekuće i stalne budžetske rezerve, te- bi mogao biti mnogo značajniji izvor kućeg budžeta Ministarstva unutraš- sredstava za sprovođenje određenih njih poslova, posebno kroz Program politika u oblasti zaštite i spašavanja zaštita i spašavanje, kao i iz sredstava ukoliko bi se obezbijedio značajni- Fonda sredstava za zaštitu i spašava- ji priliv sredstava u budžet po ovom nje i EKO fonda. osnovu. Naime, za neplanirane i nedovoljno KAPACITET BUDŽETA LOKALNIH ZA- planirane izdatke tokom fiskalne go- JEDNICA dine koriste se sredstva tekuće rezer- ve, a za hitne i nepredviđene izdatke Zakon o finansiranju lokalne samou- tokom fiskalne godine koriste se sred- prave (član 39) propisuje da se sred- stva stalne rezerve. Dakle, trenutno stva stalnih budžetskih rezervi koriste važeći Zakon o budžetu i fiskalnoj za finansiranje rashoda na ime učešća odgovornosti (,,Službeni list CG”, broj opštine radi otklanjanja posljedica 145/21 od 31.12.2021), u članu 43 (Te- vanrednih događaja (poplava, suša, kuća i stalna rezerva), propisuje da se zemljotres, požar, ekološke katastro- za neplanirane i nedovoljno planirane fe i druge elementarne nepogode, izdatke tokom fiskalne godine koriste odnosno drugi vanredni događaji koji sredstva tekuće rezerve, a da se za mogu da ugroze život i zdravlje ljudi hitne i nepredviđene izdatke tokom ili prouzrokuju štetu većih razmjera). fiskalne godine koriste sredstva stal- ne rezerve, ali ne propisuje obavezu KAPACITET EU FONDOVA finansiranja. Direktorat za zaštitu i spašavanje kao Cjelishodnije rješenje je da se sred- i drugi učesnici zaštite i spašavanja stva rezervi za slučaj vanrednih do- kontinuirano obezbjeđuju veliki iznos

04. FINANSIJSKI OKVIR ZA SPROVOĐENJE STRATEGIJE STRAN A | 1 27 sredstava kroz različite evropske fon- FINANSIJSKI OKVIR ZA SPROVOĐE- dove: prvenstveno Mehanizam Unije NJE STRATEGIJE 2025-2030 za civilnu zaštitu (Union Civil Prote- ction Mechanism), Instrumenti za Aktivnosti za period 2025–2030, kao pretpristupnu pomoć, Instrumenti za i aktivnosti za prvi Akcioni plan za pretpristupnu pomoć (IPA) i dr. period 2025–2026. finansiraće se iz Budžeta Crne Gore, Budžeta jedinica KAPACITETI DRUGIH MEĐUNAROD- lokalnih samouprava, sredstvima fon- NIH ORGANIZACIJA da za zaštitu i spašavanje, kreditima, realizacijom programa i projekata fi- Ovaj izvor se odnosi prvenstveno nansiranih iz EU fondova i fondova na UN-ove agencije (UNDP, UNDRR, drugih međunarodnih organizacija, UNHCR, UNICEF i ostale) i druge me- kao i drugih izvora. Ukupni alocirani đunarodne organizacije sa kojima iznos Strategije za sprovođenje 112 je povremeno ostvarivana saradnja aktivnosti u narednom šestogodiš- Direktorata za zaštitu i spašavanje, njem periodu iznosi 76.059.307,70 odnosno drugih subjekata sistema EUR, od toga iz budžeta državnih or- zaštite i spašavanja. gana i organa državne uprave potreb- no je obezbijediti 24.983.997,70 EUR, KAPACITETI DOMAĆIH SPECIJALI- bužeta jedinica lokalnih samouprava STIČKIH JEDINICA I HUMANITARNIH 3.021.353,00 EUR dok je iz programa ORGANIZACIJA i projekata finansiranih iz EU fondo- va i fondova drugih međunarodnih Ovo se prvenstveno odnosi na konti- organizacija potrebno obezbijediti nuiranu saradnju MUP-a sa Crvenim 48.053.954,00 EUR. Od toga 41.000 STRATEGIJA krstom Crne Gore, ZA SMANJENJE Gorskom RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. službom eura je predviđeno za realizovanje ak- spašavanja CG, Savezom radio-ama- tivnosti vezanih za rodnu ravnoprav- tera i drugim specijalističkim jedinica- nost. ma registrovanim u Crnoj Gori. BUDŽET UKUPNO IZ DONACIJA, JEDINICA BUDŽET CRNE GORE PROJEKATA I LOKALNE PROGRAMA SAMOUPRAVE 24.983.997,70 3.021.353,00 48.053.954,00 Alocirani iznosi po strateškim ciljevima i iznosi pojedinačno za svaku godinu sprovođenja Strategije prikazani su u tabelama koje slijede. STRA NA | 12 8 04. FINANSIJSKI OKVIR ZA SPROVOĐENJE STRATEGIJE STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Tabela 2. Alocirani iznos po strateškim ciljevima Tabela 1. Alocirani iznos po strateškim ciljevima Tabela 1. Alocirani iznos po strateškim ciljevima ALOCIRANI IZNOS PO STRATEŠKIM CILJEVIMA ALOCIRANI RAZUMIJEVANJE RIZIKA IZNOS PO STRATEŠKIM CILJEVIMA 13.570.937,7 € OD KATASTROFA JAČANJE UPRAVLJANJA RAZUMIJEVANJE RIZIKARIZICIMA OD KATASTROFA OD KATASTROFA 3.775.332,00 13.570.937,7 € € ULAGANJE U SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA JAČANJE UPRAVLJANJA RIZICIMA OD KATASTROFA RADI 3.775.332,00 €€ 29.200.000,00 POVEĆANJA OTPORNOSTI ULAGANJE U SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA RADI 29.200.000,00 € POVEĆANJA JAČANJE OTPORNOSTI PRIPRAVNOSTI NA KATASTROFE ZA EFIKASAN ODGOVOR I ZA UNAPRIJEĐENU PONOVNU IZGRADNJU (BUILD 29.513.035,00 € JAČANJE PRIPRAVNOSTI NA KATASTROFE ZA EFIKASAN BACK BETTER) PRILIKOM OPORAVKA, SANACIJE I OBNOVE ODGOVOR I ZA UNAPRIJEĐENU PONOVNU IZGRADNJU (BUILD 29.513.035,00 € BACK BETTER) PRILIKOM OPORAVKA, SANACIJE I OBNOVE Tabela 2. Alocirani iznosi za svaku godinu sprovođenja strategije Tabela 3. Alocirani iznosi za svaku godinu sprovođenja strategije Tabela 2.IZNOSI ALOCIRANI Alocirani ZAiznosi SVAKUza svaku godinu GODINU sprovođenja strategije SPROVOĐENJA STRATEGIJE ALOCIRANO RAZUMIJEVANJE JAČANJE ULAGANJE U JAČANJE UKUPNO ALOCIRANI ZA GODINU IZNOSI ZA RIZIKA OD SVAKU GODINU UPRAVLJANJA SPROVOĐENJA SMANJENJE STRATEGIJE PRIPRAVNOSTI ALOCIRANO RAZUMIJEVANJE KATASTROFA JAČANJEOD RIZICIMA ULAGANJE RIZIKA ODU JAČANJE NA KATASTROFE UKUPNO ZA GODINU RIZIKA OD UPRAVLJANJA SMANJENJE KATASTROFA KATASTROFA PRIPRAVNOSTI ZA EFIKASAN KATASTROFA RIZICIMA OD RIZIKA RADIOD NA KATASTROFE ODGOVOR I ZA KATASTROFA KATASTROFA POVEĆANJA ZA EFIKASAN UNAPRIJEĐENU RADI OTPORNOSTI ODGOVOR PONOVNU I ZA POVEĆANJA UNAPRIJEĐENU IZGRADNJU OTPORNOSTI PONOVNU (BUILD BACK IZGRADNJU BETTER) (BUILD BACK PRILIKOM BETTER) OPORAVKA, PRILIKOMI SANACIJE OPORAVKA, OBNOVE SANACIJE I 2025 3.253.570,00 868.000,00 11.848.750,00 6.228.208,00 22.198.528,00 OBNOVE 2026 2025 3.202.830,00 3.253.570,00 781.000,00 868.000,00 16.848.750,00 11.848.750,00 10.951.333,00 6.228.208,00 31.783.913,00 22.198.528,00 2027 2026 2.479.559,7 3.202.830,00 592.666,00 781.000,00 351.250,00 16.848.750,00 5.536.665,00 10.951.333,00 8.960.140,7 31.783.913,00 2028 2027 3.238.315,5 2.479.559,7 517.666,00 592.666,00 151.250,00 351.250,00 2.682.498,00 5.536.665,00 6.589.729,5 8.960.140,7 2029 2028 735.575,5 3.238.315,5 508.000,00 517.666,00 151.250,00 2.116.332,00 2.682.498,00 3.359.907,5 6.589.729,5 2030 2029 561.087,00 735.575,5 508.000,00 508.000,00 1.997.999,00 2.116.332,00 3.167.086,00 3.359.907,5 UKUPNO 2030 13.570.937,7 561.087,00 3.775.332,00 29.200.000,00 508.000,00 29.513.035,00 1.997.999,00 76.059.304,7 3.167.086,00 UKUPNO 13.570.937,7 3.775.332,00 29.200.000,00 29.513.035,00 76.059.304,7 9 9

04. FINANSIJSKI OKVIR ZA SPROVOĐENJE STRATEGIJE STRAN A | 1 29 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Tabela Tabela3.4.Troškovi Troškovipo poorganizacionim organizacionim jedinicama jedinicama TROŠKOVI PO ORGANIZACIONIM JEDINICAMA179 ORGANIZACIONE JEDINICE IZNOS Agencija za civilno vazduhoplovstvo 0.00 Crveni krst Crne Gore 286.900.00 JP Nacionalni parkovi Crne Gore 110.000,00 Ministarstvo rudarstva, nafte i gasa 0,00 Ministarstvo energetike 516.647,7 Ministarstvo kulture i medija 1.676.200,00 Ministarstvo odbrane 644.000,00 Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede 360.000,00 Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija 275.000,00 Ministarstvo saobraćaja 0,00 Ministarstvo pomorstva 2.000.000,00 Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera 50.000,00 Ministarstvo unutrašnjih poslova 10.561.550,00 Ministarstvo vanjskih poslova 0.00 Ministarstvo zdravlja 10.000,00 Ministarstvo socijalnig staranja, brige o porodici i 0.00 demografiji Organi lokalne samouprave, Služba zaštite i spašavanja 3.021.353,00 Privredno društvo za gazdovanje šumama 123.000,00 Uprava za nekretnine 1.200.000,00 Uprava za ljudske resurse 0.00 Uprava pomorske sigurnosti i upravljanje lukama 3.042.000,00 Uprava za vode 610.000,00 Zavod za školstvo 24.400,00 Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju 3.407.000,00 Zavod za geološka istraživanja 0.00 Budžet institucija i organa državne uprave koji će 89.800,00 učestvovati u sprovođenju aktivnosti UKUPNO 28.005.350,70 79 Ukupno alocirana sredstva po svim osnovama. 1 Ukupno alocirana sredstva po svim osnovama. STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. STRA NA | 13 0 05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU Tabela 5. Alocirani iznosi shodno dvogodišnjim akcionim planovima Tabela 4. Alocirani iznosi shodno dvogodišnjim akcionim planovima 2025-2026 2027-2028 2029-2030 Ukupno Budžet CG 15.360.480,00 8.118.373,2 1.505.144,5 24.983.997,7 Opštinski 1.751.831,00 1.131.836,00 137.666,00 3.021.353,00 budžet Donatori 36.844.125,00 6.294.668,00 4.887.167,00 48.053.954,00 Ukupno 53.956.436,00 15.544.877,2 6.529.977,5 76.059.307,7 11 STRAN A | 1 31 STRA NA | 132 //05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU Usvajanjem Strategije za smanjenje ri- poštovanje definisanih rokova, ispu- zika od katastrofa sa Akcionim planom njenosti nivoa i indikatora, odnosno aktivnosti za sprovođenje Strategije za nadziranje napredovanja aktivnosti) period 2025–2030. godina (Strategija) vršiće Ministarstvo unutrašnjih poslo- započinju najvažniji koraci, a to je nje- va (Ministarstvo)–Direktorat za zaštitu na implementacija, monitoring, izvje- i spašavanje (DZS), koje je nadležno za štavanje i evaluacija. koordinaciju, pripremu i implementa- ciju strategije. U skladu sa Smjernicama za pripre- mu strateških dokumenata (General- Monitoring je vezan za Akcioni plan ni sekretarijat Vlade CG 2022), Meto- za sprovođenje Strategije za period dologijom razvijanja politika, izrade 2025–2030. godine (Akcioni plan) i i praćenja sprovođenja strategijskih odnosi se na godišnje praćenje nivoa dokumenata (Vlada Crne Gore, 2018) realizacije aktivnosti predviđenih Ak- i Uredbom o načinu i postupku izrade, cionim planom. Izvještaj monitoringa usklađivanja i praćenja sprovođenja sprovođenja Akcionog plana veže se strateških dokumenata (,,Sl. list“ CG uglavnom za indikatore rezultata, s 54/2018. godine), Strategija za sma- osvrtom na indikatore učinka ukoliko njenje rizika od katastrofa definiše su podaci dostupni. Evaluacija će se, svoj plan monitoringa, izvještavanja i pak, fokusirati prevashodno na indika- evaluacije. tore učinka. Monitoring, izvještavanje i evaluacija Osim Ministarstva kao nadležnog tije- neophodni su zbog pravovremenog, la za praćenje sprovođenja Strategije, efektivnog i efikasnog dostizanja pla- relevantni organi i organizacije u spro- niranih rezultata i učinaka Strategije. vođenju Strategije, a koje su uključene u njenu izradu i implementaciju i koje MONITORING STRATEGIJE su dužne da sprovode monitoring i prikupljanje podataka, su i: Monitoring Strategije kao redovan proces prikupljanja i analize rodno raz- • Ministarstvo odbrane, vrstanih podataka o postizanju ciljeva • Ministarstvo turizma, i rezultata u toku sprovođenja Strate- • Ministarstvo ekologije, održivog ra- gije (praćenje sprovođenja aktivnosti, zvoja i razvoja sjevera,

05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRAN A | 1 33 • Ministarstvo prosvjete, nauke i žati i dostavljati sve tražene informa- inovacija, cije. • Ministarstvo zdravlja, • Ministarstvo saobraćaja, Koordinaciju aktivnosti tokom pro- • Ministarstvo pomorstva, cesa monitoringa i izvještavanja, po • Ministarstvo kulture i medija, akcionim planovima, kao i nadzornu • Ministarstvo vanjskih poslova, ulogu vršiće Odbor za smanjenje rizi- • Ministarstvo energetike, ka od katastrofa, u čiji sastav su uklju- • Ministarstvo rudarstva, nafte i gasa, čeni predstavnici svih relevantnih • Ministarstvo poljoprivrede, šumar- institucija koje sprovode Strategiju. stva i vodoprivrede, Odbor formira Vlada Crne Gore, dok • Ministarstvo socijalnog staranja, bri- će Ministarstvo- Direktorat za zašti- ge o porodici i demografiji, tu i spašavanje imati koordinacionu • Zavod za hidrometeorologiju i seiz- ulogu. Odbor se sastaje najmanje mologiju, jednom godišnje i izvještava Ministar- • Zavod za školstvo, stvo–Direktorat za zaštitu i spašava- • Zavod za geološka istraživanja, nje o sprovođenju Strategije. • Uprava za gazdovanje šumama i lo- vištima, Odbor za smanjenje rizika od kata- • Uprava za vode, strofa imenuje operativno tijelo od • Uprava za nekretnine, predstavnika Ministarstva–Direktora- • JP Nacionalni Parkovi CG, ta za zaštitu i spašavanje koje obez- • Crveni Krst Crne Gore, bjeđuje tehničku i stručnu podršku • Uprava za ljudske resurse, prilikom organizacije sastanaka i pri- • Uprava pomorske sigurnosti i uprav- preme izvještaja Odbora. Operativno ljanja lukama, tijelo shodno godišnjem izvještavanju • Agencija za civilno vazduhoplovstvo, sublimira i upućuje godišnje i završni • Jedinice lokalne samouprave. izvještaj o sprovođenju Strategije. Označeni organi i organizacije će u Ministarstvo sprovodi Strategiju, pr- narednom šestogodišnjem periodu venstveno, kroz realizaciju aktivnosti izvještavati Ministarstvo – Direktorat predviđenih Akcionim planom. Stra- za zaštitu i spašavanje i dostavljati tegija će obuhvatiti period od počet- sve potrebne podatke koje Direktorat ka januara 2025. godine do kraja za zaštitu i spašavanje kao nadležno decembra 2030. godine, a biće reali- tijelo zatraži. U cilju blagovremenog zovana kroz tri dvogodišnja akciona izvještavanja Ministarstva–Direktorat plana aktivnosti. Sprovođenje Stra- za zaštitu i spašavanje, koje će pruža- tegije kao multisektorske i sveobu- ti stručnu i administrativnu podršku, hvatne, podrazumijeva dosljednost u svim odgovornim institucijama biće i kontinuitet u sprovođenju i ostvari- određene kontakt osobe koje će pru- vanju utvrđenih ciljeva, postojanost STRA NA | 13 4 05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU postignutog konsenzusa učesnika/ca katora, pratiti i prikupljati podatke o oko ciljeva i načina ostvarenja istih. kojima diskutuju na sastancima i pla- Princip saradnje nadležnih organa nirati dalje korake i dinamiku. (kao jedan od sedam principa na ko- jima počivaju strateška dokumenta u Prikupljanje i objedinjavanje podata- skladu sa Metodologijom) odnosi se ka od ostalih institucija Ministarstvo– na obavezu međuresorske saradnje Direktorat za zaštitu i spašavanje, u procesu planiranja, koordinacije i odnosno operativno tijelo će pratiti praćenja sprovođenja strateških do- u vidu tabelarnog prikaza-tabele za kumenata. S obzirom na to da Strate- izvještavanje (I Aneks 1.2. Metodolo- giju sprovodi više institucija, za njeno gije). uspješno sprovođenje neophodna je redovna komunikacija da bi se podije- Praćenje napretka u postizanju ope- lila dobra iskustva u samom procesu, rativnih ciljeva vršiće se posredstvom dogovorili dalji pravci djelovanja, utvr- okvira za praćenje koji sadrži 6 indi- dila uspješnost obavljenih aktivnosti i katora učinka, za svaki od 6 operativ- procijenile mogućnosti za poboljšanje nih ciljeva Strategije. U tabelama koje u određenoj oblasti. U skladu sa de- slijede prikazani su indikatori za poje- finisanim Akcionim planom, nosioci dinačne operativne ciljeve, kao i me- aktivnosti će se sastajati u skladu sa todologija obračunavanja indikatora. planom monitoringa i pasošem indi-

05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRAN A | 135 TabelaRIZIKA STRATEGIJA ZA SMANJENJE 6. Tabela indikatoraZA PERIOD 2025–2030. OD KATASTROFA PRELAZNA CILJANA OPERATIVNI INDIKATOR POLAZNA VRIJEDNOST VRIJEDNOST CILJ UČINKA VRIJEDNOST

2028. GODINA 2030. GODINA 0 legislativni okvir: legislativni okvir: 197 143 0 obuke, obuke, istraživanje, vježbe 98 + 358 lica + istraživanje, 25 interventnih ekipa vježbe 73 + 240 lica + 25 OC 1: PREDVIĐANJE– interventnih ekipa POBOLJŠANJE PROCJENE RIZIKA, BROJ SPROVEDENIH 0 mrežne stanice, mrežne stanice , akcelerometri, gps PREDVIĐANJA I PREVENTIVNIH akcelerometri, stanice, dronovi 61 PLANIRANJA AKTIVNOSTI ZA gps stanice, UPRAVLJANJA BOLJE PREDVIĐANJE dronovi 58 RIZICIMA OD KATASTROFA 0 uspostavljenih i uspostavljenih i zaokruženih sistema 16 zaokruženih sistema 16 0 tehnički tehnički opremljena - adaptirana objekta opremljena - 224 adaptirana objekta 174 OC 2: PRIPREMA – BROJ RAZLIČITIH 224 + 40 126 POVEĆANJE EDUKACIJA obučenih po polu INFORMISANOSTI I ZAINTERESOVANIH 306 +60 190 obučenih po polu (prva 0 (prva pomoć i PRIPRAVNOSTI STRANA U OBLASTI pomoć i psiho- socijalna podrška) psiho- socijalna STANOVNIŠTVA U SMANJENJA RIZIKA podrška) POGLEDU RIZIKA OD KATASTROFA BROJ OC 3: UZBUNJIVANJE– USPOSTAVLJENIH POBOLJŠANJE RANOG SAVREMENIH 0 2 2 UPOZORAVANJA SISTEMA RANOG UPOZORAVANJA BROJ OC 4: ODGOVOR – VAZDUHOPLOVA ZA JAČANJE KAPACITETA 5 8 8 BOLJI ODGOVOR NA ZA ODGOVOR KATASTROFE BROJ OSPOSOBLJENIH OC: 5. SIGURNOST – PRIPADNIKA/CA NA OSIGURAVANJE NACIONALNOM 0 1330 3390 SNAŽNOG SISTEMA NIVOU ZA JAČI CIVILNE ZAŠTITE SISTEM ZAŠTITE I SPAŠAVANJA BROJ STRATEŠKIH, OC: 6. SIGURNOST – PLANSKIH I DRUGIH UČINITI GRADOVE AKATA ZA 67 90 109 OTPORNIM OTPORNIJE GRADOVE 12 STRA NA | 13 6STRATEGIJA

05. MEHANIZAM ZA RIZIKA ZA SMANJENJE MONITORING, IZVJEŠTAVANJE OD KATASTROFA I EVALUACIJU ZA PERIOD 2025–2030. Tabela 7. Metodologija obračuna indikatora Tabela 7. Metodologija obračuna indikatora BROJ SPROVEDENIH PREVENTIVNE AKTIVNOSTI ZA BOLJE NAZIV INDIKATORA PREDVIĐANJE OPERATIVNI CILJ: 1. PREDVIĐANJE–POBOLJŠANJE PROCJENE CILJ NA KOJI SE INDIKATOR ODNOSI RIZIKA, PREDVIĐANJA I PLANIRANJA UPRAVLJANJA RIZICIMA OD KATASTROFA Poboljšati procjenu rizika, predviđanje i planiranje upravljanja rizicima KRATAK OPIS INDIKATORA od katastrofa kroz sprovođenje mnogobrojnih preventivnih aktivnosti. Podaci o broju:  donešenih zakona, te usvojenih izmjena i dopuna zakona,  izrađenih i ažuriranih programa, planova, smjernica, uputstava i odluka,  usvojenih novih izbornih programa  organizovanih savjetovanja, obuka, seminara i osposobljavanja,  učešća na obukama i kursevima, PODACI KOJE JE POTREBNO PRIKUPITI  formiranih interventnih ekipa,  ratifikovanih sporazuma,  pripremljene planske i projektne dokumentacije,  izrađenih baza podataka, registra i novih servisa,  nabavljene i instalirane opreme i sistema,  rekonstruisanih i uspostavljanih mrežnih stanica,  broju održanih nacionalnih platformi,  broju sprovedenih istraživanja,  broju izvedenih vježbi. IZVOR PODATAKA Izvještavanje o realizaciji dvogodišnjih akcionih planova. INFORMACIJE O INSTITUCIJI ODGOVORNOJ Ministarstvo unutrašnjih poslova, Direktorat za zaštitu i spašavanje ZA PRIKUPLJANJE PODATAKA Dva puta tokom važenja Strategije, prvi put UČESTALOST PRIKUPLJANJA PODATAKA u 2028. godini, drugi put 2030. godine. UČESTALOST IZVJEŠTAVANJA O 2028. i 2030. VRIJEDNOSTI INDIKATORA Potrebno je analizirati: KRATAK OPIS METODOLOGIJE  postojanje i ažuriranje legislativnog okvira; IZRAČUNAVANJA PODATAKA  količinu nabavljene opreme i savremenih sistema,  broj obuka, istraživanja i vježbi. INFORMACIJE O TRENDU I POČETNOJ Početna vrijednost je 0 jer zvanična evidencija o broju po zadatim VRIJEDNOSTI parametrima ne postoji. Ciljana vrijednost u 2028 je broj:  4 donesena zakona, usvojene izmjene i dopuna u okviru 3 zakona,  2 izrađena i ažurirna programa, 116 planova, 4 smjernice, 1 INFORMACIJE O CILJANIM VRIJEDNOSTIMA uputstvo i 1 odluka, 2 SOP-a, 1 procjena kapaciteta, 1 vodič i 1 protokol, 1 analiza;  1 usvojen izborni program  8 organizovanih savjetovanja, 5 obuka, 49 seminara i osposobljavanja, 13

05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRAN A | 1 37 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.  240 lica obučeno na obukama i kursevima,  25 formiranih interventnih ekipa,  1 ratifikovani sporazum,  1 priprema aktivnost i 3 projektne dokumentacije,  1 izrađena baza podataka, 1 registar  10 instaliranih oprema (dronovi, akcelerometari, GPS stanice),  174 tehnički opremljena–adaptirana objekta,  48 rekonstruisanih i uspostavljenih mrežnih stanica,  14 uspostavljenih i zaokruženih sistema  4 održane nacionalne platforme,  3 sprovedena istraživanja sa izrađenim kartama  4 izvedene vježbe. Ciljana vrijednost u 2030 je broj:  4 donesena zakona, usvojene izmjene i dopune u okviru 3 zakona,  2 izrađena i ažurirana programa, 167 planova, 4 smjernice, 1 uputstvo i 1 odluka, 2 SOP-a, 1 procjena kapaciteta, 1 vodič, 1 protokol i 2 analize;  1 usvojeni novi izborni program  10 organizovanih savjetovanja, 5 obuka, 68 seminara i osposobljavanja,  358 lica obučeno na obukama i kursevima,  25 formiranih interventnih ekipa,  1 ratifikovani sporazum,  1 priprema planske i 3 projektne dokumentacije,  1 izrađena baza podataka, 1 registar  13 instaliranih oprema (dronovi, akcelerometari, GPS stanice),  224 tehnički opremljena–adaptirana objekta,  48 rekonstruisanih i uspostavljanih mrežnih stanica,  14 uspostvaljenih i zaokrženih sistema  6 održanih nacionalnih platformi,  3 sprovedena istraživanja sa izrađenim kartama  6 izvedenih vježbi. 14 STRA NA | 13 8 05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. BROJ RAZLIČITIH EDUKACIJA ZAINTERESOVANIH STRANA U OBLASTI NAZIV INDIKATORA SMANJENJA RIZIKA OD KATASTROFA CILJ NA KOJI SE INDIKATOR OPERATIVNI CILJ: 2. PRIPREMA – POVEĆANJE INFORMISANOSTI I ODNOSI PRIPRAVNOSTI STANOVNIŠTVA U POGLEDU RIZIKA Edukovati stanovništvo, zaposlene i sve zainteresovane strane o ključnim konceptima iz oblasti smanjenja rizika od katastrofa, uključujući rodno KRATAK OPIS INDIKATORA relevantne rizike i rizike vezane za ranjive grupe stanovništva, te njihovim obavezama u skladu sa zakonom, kroz organizovanje savjetovanja, obuka, takmičenja i kampanja, kao i izradu edukativnih materijala i baza podataka. PODACI KOJE JE POTREBNO Evidentirati broj učesnika/ca koji su prošli razne vidove edukacija o smanjenju PRIKUPITI rizika od katastrofa kao i broj novih baza podataka. IZVOR PODATAKA Izvještavanje o realizaciji dvogodišnjih akcionih planova. INFORMACIJE O INSTITUCIJI Ministarstvo unutrašnjih poslova, Direktorat za zaštitu i spašavanje ODGOVORNOJ ZA PRIKUPLJANJE PODATAKA UČESTALOST PRIKUPLJANJA Dva puta tokom važenja Strategije, prvi put PODATAKA u 2028. godini, drugi put 2030. godine. UČESTALOST IZVJEŠTAVANJA O 2028. i 2030. VRIJEDNOSTI INDIKATORA Potrebno je analizirati broj učesnika/ca kroz:  broj organizovanih savjetovanja,  broj organizovanih obuka,  broj organizovanih modula,  broj organizovanih takmičenja, KRATAK OPIS METODOLOGIJE  broj organizovanih kampanja, IZRAČUNAVANJA PODATAKA  broj izrađenih edukativnih materijala, preporuka, uputstava, smjernica i podzakonskih akata,  broj uspostavljenih baza podataka,  broj školskih kalendara koji uvrštavaju međunarodne dane na temu smanjenja rizika od katastrofa,  broj obučenih (prva pomoć i psiho–socijalna podrška). INFORMACIJE O TRENDU I Početna vrijednost je 0 jer zvanična evidencija o broju učesnika/ca po zadatim POČETNOJ VRIJEDNOSTI parametrima ne postoji. Ciljana vrijednost u 2028 je:  71 organizovano savjetovanje,  129 organizovanih obuka i 4 modula,  2 organizovana takmičenja,  17 organizovanih kampanja,  15 izrađenih edukativnih materijala, 1 uputstvo, 1 smjernice i 1 podzakonski akt,  2 uspostavljene baze podataka/katastra, INFORMACIJE O CILJANIM  4 školska kalendara koji uvrštavaju Međunarodne dane na temu VRIJEDNOSTIMA smanjenja rizika od katastrofa.  1 mapa puta, 5 pilot projekata, multi-stakeholderski forum  40 126 obučenih (prva pomoć i psiho-socijalna podrška) Ciljana vrijednost u 2030 je:  101 organizovano savjetovanje,  171 STRATEGIJA ZA SMANJENJE organizovana RIZIKA obuka i 5 ZA OD KATASTROFA modula, PERIOD 2025–2030.  3 organizovana takmičenja,  25 organizovanih kampanja,  15 izrađenih edukativnih materijala,  2 uputstava, 1 smjernice i 1 podzakonski akt,  2 uspostavljene baze podataka / katastra, 15  6 školskih kalendara koji uvrštavaju međunarodne dane na temu smanjenja rizika od katastrofa  1 mapa puta, 5 pilot projekata, multi-stakeholderski forum  60 190 obučenih (prva pomoć i psiho- socijalna podrška)

05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRAN A | 1 39 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. BROJ USPOSTAVLJENIH SAVREMENIH SISTEMA RANOG NAZIV INDIKATORA UPOZORAVANJA OPERATIVNI CILJ: 3. UZBUNJIVANJE – POBOLJŠANJE RANOG CILJ NA KOJI SE INDIKATOR ODNOSI UPOZORAVANJA Poboljšati i modernizovati sistem ranog upozoranja kroz pripremu studija KRATAK OPIS INDIKATORA za izradu sistema video nadzora, uspostavljanje sistema monitoringa, te nabavku adekvatne opreme koja će poboljšati sistem ranog upozoravanja. Podaci o broju izrađenih studija, broju uspostavljenih sistema monitoringa PODACI KOJE JE POTREBNO PRIKUPITI i količini instalirane opreme IZVOR PODATAKA Izvještavanje o realizaciji dvogodišnjih akcionih planova INFORMACIJE O INSTITUCIJI Ministarstvo unutrašnjih poslova, Direktorat za zaštitu i spašavanje ODGOVORNOJ ZA PRIKUPLJANJE PODATAKA UČESTALOST PRIKUPLJANJA Dva puta tokom važenja Strategije, prvi put PODATAKA u 2028. godini, drugi put 2030. godine. UČESTALOST IZVJEŠTAVANJA O 2028. i 2030. VRIJEDNOSTI INDIKATORA Potrebno je analizirati:  postojanje strateškog okvira za uspostavljenje sistema KRATAK OPIS METODOLOGIJE monitoringa; IZRAČUNAVANJA PODATAKA  broj izrađenih studija za izradu sistema video nadzora,  količinu nabavljene opreme za monitoring. INFORMACIJE O TRENDU I POČETNOJ Početna vrijednost je 0 jer savremeni sistem ne postoji VRIJEDNOSTI Ciljana vrijednost u 2028 je:  izrađena 1 studija,  uspostavljen sistem video nadzora,  izrađen strateški okvir za monitoring, 1 zakon, 4 pravilnika,  1 operativni sistem  25 lica obučeno  izvršena nabavke opreme za monitoring – 46 stanica. INFORMACIJE O CILJANIM VRIJEDNOSTIMA Ciljana vrijednost u 2030 je:  izrađena 1 studija,  uspostavljen sistem video nadzora,  izrađen strateški okvir za monitoring, 1 zakon, 4 pravilnika,  1 operativni sistem  25 lica obučeno  izvršena nabavke opreme za monitoring – 46 stanica. 17 STRA NA | 14 0 05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. NAZIV INDIKATORA BROJ VAZDUHOPLOVA ZA BOLJI ODGOVOR NA KATASTROFE CILJ NA KOJI SE INDIKATOR ODNOSI OPERATIVNI CILJ: 4. ODGOVOR – JAČANJE KAPACITETA ZA ODGOVOR Jačanje kapaciteta za odgovor na prirodne i druge katastrofe kroz brzu i KRATAK OPIS INDIKATORA efikasnu upotrebu tehničkih kapaciteta kako bi se obezbijedio adekvatan nivo zaštite kritične infrastrukture. Podaci o broju nabavljenih višenamjenskih helikoptera i protivpožarnih PODACI KOJE JE POTREBNO PRIKUPITI aviona. IZVOR PODATAKA Izvještavanje o realizaciji dvogodišnjih akcionih planova. INFORMACIJE O INSTITUCIJI Ministarstvo unutrašnjih poslova, Direktorat za zaštitu i spašavanje ODGOVORNOJ ZA PRIKUPLJANJE PODATAKA Dva puta tokom važenja Strategije, prvi put UČESTALOST PRIKUPLJANJA PODATAKA u 2028. godini, drugi put 2030. godine. UČESTALOST IZVJEŠTAVANJA O 2028. i 2030. VRIJEDNOSTI INDIKATORA Potrebno je analizirati:  broj novih višenamjenskih helikoptera, KRATAK OPIS METODOLOGIJE  broj novih protivpožarnih aviona, IZRAČUNAVANJA PODATAKA  broj obučenih pilota i tehničara  broj bespilotnih letilica. INFORMACIJE O TRENDU I POČETNOJ Početna vrijednost je 2 višenamjenska helikoptera i 3 protivpožarna VRIJEDNOSTI aviona. Ciljana vrijednost u 2028. je:  dodatni 1 protivpožarni avion  dodatni 1 višenamjenski helikopter  7 obučenih pilota i 4 obučena tehničara INFORMACIJE O CILJANIM  1 bespilotna letilica VRIJEDNOSTIMA Ciljana vrijednost u 2030. je:  1 protivpožarni avion  1 višenamjenski helikopter  7 obučenih pilota i 4 obučena tehničara  1 bespilotna letilica 18

05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRAN A | 1 41 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. BROJ OSPOSOBLJENIH PRIPADNIKA/CA NA NACIONALNOM NIVOU NAZIV INDIKATORA ZA JAČI SISTEM ZAŠTITE I SPAŠAVANJA OPERATIVNI CILJ: 5. SIGURNOST – OSIGURAVANJE SNAŽNOG CILJ NA KOJI SE INDIKATOR ODNOSI SISTEMA CIVILNE ZAŠTITE Ojačati sistem zaštite i spašavanja kroz formiranje jedinica civilne zaštite, KRATAK OPIS INDIKATORA osposobljavanje i usavršavanje svih operativnih jedinica za zaštitu i spašavanje kao i nabavku odgovarajuće opreme i sredstava. Podaci o broju osposobljenih pripadnika/ca operativnih jedinica za zaštitu PODACI KOJE JE POTREBNO PRIKUPITI i spašavanje kao i količini nabavljene opreme i sredstava. IZVOR PODATAKA Izvještavanje o realizaciji dvogodišnjih akcionih planova. INFORMACIJE O INSTITUCIJI Ministarstvo unutrašnjih poslova, Direktorat za zaštitu i spašavanje ODGOVORNOJ ZA PRIKUPLJANJE PODATAKA Dva puta tokom važenja Strategije, prvi put UČESTALOST PRIKUPLJANJA PODATAKA u 2028. godini, drugi put 2030. godine. UČESTALOST IZVJEŠTAVANJA O 2028. i 2030. VRIJEDNOSTI INDIKATORA Potrebno je analizirati:  da li su formirane jedinice civilne zaštite, KRATAK OPIS METODOLOGIJE  broj osposobljenih pripadnika/ca operativnih jedinica za zaštitu i IZRAČUNAVANJA PODATAKA spašavanje,  količinu nabavljene opreme i sredstava. Početna vrijednost je 0 jer jedinice civilne zaštite ne postoje. 180 pripadnika/ca specijalističkih jedinica za zaštitu i spašavanje i INFORMACIJE O TRENDU I POČETNOJ dobrovoljnih jedinica za zaštitu spašavanje nije završilo planirano VRIJEDNOSTI osposobljavanje i usavršavanje. Zvanična evidencija o količini postojeće opreme i sredstava nije dostupna. Ciljana vrijednost u 2028 je:  120 osposobljenih pripadnika/ca operativnih jedinica za zaštitu i spašavanje,  opremanje 1200 pripadnika/ca Vojske sa novom PP opremom  opremanje 10 pripadnika/ca Vojske (5 timova)novom opremom za traganje i spašavanje  nabavljena lična i kolektivna zaštitna oprema za zaštitu i spašavanje od zemljotresa INFORMACIJE O CILJANIM Ciljana vrijednost u 2030. je: VRIJEDNOSTIMA  formirane jedinice civilne zaštite – 50% pripadnika/ca od kompletne strukture (2000 pripadnika/ca),  180 osposobljenih pripadnika/ca operativnih jedinica za zaštitu i spašavanje,  opremanje 1200 pripadnika/ca Vojske novom PP opremom  opremanje 10 pripadnika/ca Vojske (5 timova) novom opremom za traganje i spašavanje  nabavljena lična i kolektivna zaštitna oprema za zaštitu i spašavanje od zemljotresa 19

05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRAN A | 1 43 IZVJEŠTAVANJE Ministarstvo unutrašnjih poslova je godinu ili istovremeno, kako bi se nadležno za koordinaciju i izvješta- obezbijedilo poštovanje principa kon- vanje na godišnjem nivou o napretku tinuiteta. u sprovođenju Strategije. Rezultate monitoringa Ministarstvo predstav- Godišnji izvještaj sa mišljenjem GSV lja u godišnjim izvještajima o imple- dostavlja se Vladi na usvajanje. Go- mentaciji Akcionog plana, odnosno o dišnji izvještaj o sprovođenju Strate- sprovođenju Strategije, na posebnom gije za prethodnu godinu potrebno je obrascu. podnijeti u prvom, a najkasnije u dru- gom kvartalu tekuće godine. Pripremu izvještaja vršiće operativno tijelo u Ministarstvu–Direktorat za za- Završni izveštaj o sprovođenju Strate- štitu i spašavanje. Godišnji izvještaji gije Ministarstvo priprema po isteku imaju istu strukturu, s tim što je nakon vremenskog roka za koji je strategija druge godine sprovođenja obavezno donijeta i obuhvata cjelokupan peri- izvještavati o vrijednosti indikatora od za koji je strateški dokument doni- učinka (analiza postignutih vrijedno- jet od 2025. do 2030. godine. Završni sti indikatora u odnosu na planiranu izvještaj sadrži i evaluaciju sprovođe- srednjoročnu vrijednost). nja. Isti Ministarstvo dostavlja GSV na mišljenje u odnosu na strukturu i sa- Godišnji izvještaj o sprovođenju Stra- držaj završnog izvještaja i nakon toga, tegije Ministarstvo dostavlja General- sa mišljenjem GSV, Vladi na usvajanje. nom sekretarijatu Vlade (GSV) radi Godišnji izvještaji kao i Završni izvje- davanja mišljenja u odnosu na njego- štaj biće dostupni javnosti i objavljeni vu strukturu i sadržaj izvještaja prije na portalu Ministarstva unutrašnjih izrade akcionih planova za narednu poslova. STRA NA | 14 4 05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU MUP-DZS Nadležno za koordinaciju, pripremu i implementaciju Strategije Sprovođenje strategije realizacijom aktivnosti predviđenih akcionim planom 2025–2030 godine Akcioni plan Akcioni plan Akcioni plan 2025–2026 2027–2028 2029–2030 Nadzornu ulogu monitoringa i Operativno tijelo zaduženo za Institucije zadužene za izvještavanja vrši Odbor za smanjenje objedinjavanje podataka i izradu sprovođenje monitoringa i rizika od katastrofa izvještaja prikupljanje podataka Sastaje se najmanje jednom godišnje Imenuje ga Odbor za smanjenje Imenuje ga Vlada Crne Gore rizika od katastrofa Ministarstvo unutrašnjih poslova (DZS) Ministarstvo odbrane Dinamika izvještavanja: Ministarstvo turizma Jednom godišnje prije izrade akcionih planova za narednu Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija godinu ili istovremeno Ministarstvo zdravlja Ministarstvo saobraćaja Ministarstvo pomorstva Tijelo zaduženo za Ministarstvo kulture i medija razmatranje izvještaja: Generalni sekretarijat Vlade Ministarstvo vanjskih poslova Crne Gore Ministarstvo energetike Ministarstvo rudarstva, nafte i gasa Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Izrada završnog izvještaja o Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju sprovođenju Strategije: Po isteku roka za koji je Strategija Zavod za geološka istraživanja donijeta (2031. godina) Zavod za školstvo Uprava za vode Uprava za gazdovanje šumama i lovištima Uprava za nekretnine JP Nacionalni parkovi CG Crveni krst Crne Gore Jedinice lokalne samouprave

05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRAN A | 1 45 EVALUACIJA rodu i kvalitet sprovođenja strateškog dokumenta, odnosno fokusira se na Ministarstvo–Direktorat za zaštitu i spa- način i proces implementacije), a na šavanje, koje je nadležno za kreiranje osnovu toga kako će se koristiti biće strateškog dokumenta, sprovođenje i formativna (fokusirana na procese– izvještavanje, odgovorno je i za proces sprovodi se u cilju poboljšanja politi- evaluacije. ke–informiše odluku o potrebnom po- boljšanju u načinu sprovođenja stra- Metodologija razvijanja politika, izrade i teškog dokumenta. praćenja sprovođenja strategijskih do- kumenata (2018, str. 87) definiše eva- Finalna (ex-post) evaluacija će se spro- luaciju kao ,,sistematičnu i objektivnu vesti pred kraj ili nakon isteka trajanja procjenu tekućeg ili završenog strateš- strateškog dokumenta. To će biti eva- kog dokumenta, projekta, programa ili luacija učinka (ispituje rezultate stra- politike, njegovog sadržaja, implemen- teškog dokumenta, odnosno ostvareni tacije i rezultata”. Svrha sprovođenja napredak), a na osnovu toga kako će evaluacija je podsticanje odgovornosti, se koristiti biće sumativna (fokusirana ali i stalno učenje i unapređivanje stra- na učinak–informiše odluke o tome da teškog planiranja na osnovu novih sa- li nastaviti, proširiti ili odustati od spro- znanja, informacija i podataka koje eva- vođenja ili donošenja novog strateškog luacija obezbjeđuje. dokumenta). Evaluacijom se, dakle, utvrđuje rele- Evaluaciju je, dakle, potrebno raditi u vantnost i ispunjenje ciljeva, efikasnost dva navrata, i to: razvoja, djelotvornost, uticaj i održivost strateškog dokumenta. Ona se razliku- • srednjoročnu/formativnu evaluaciju je od monitoringa jer je u pitanju kom- planirati početkom 2028. godine, za pleksniji proces koji zahtijeva sofistici- koju treba predvidjeti sredstva u izno- ranije analitičke vještine i stručnost u su od 10.000,00 eura, planirana budže- različitim metodama prikupljanja i ana- tom MUP-a za 2028. godinu i lize podataka. • sumativnu/finalnu planirati početkom Na osnovu toga kada će se sprovesti i 2031. godine, za koju treba predvidjeti zašto će se sprovesti, odnosno kako će sredstva u iznosu od 15.000,00 eura, se koristiti njeni rezultati, predviđena je planirana budžetom MUP-a za 2031. srednjoročna-formativna i finalna-su- godinu. mativna evaluacija. Radi obezbjeđivanja većeg stepena Srednjoročna evaluacija koja će se objektivnosti u sprovođenju, evaluacija sprovesti na polovini perioda važenja će biti vršena od strane nezavisnog/e, Strategije biće procesna (ispituje pri- eksternog/e evaluatora/ke. STRA NA | 14 6 05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU Nalazi ex-post evaluacije biće sastavni dio završnog izvještaja o sprovođenju stra- STRATEGIJA teškog dokumenta ZA SMANJENJE i uzimaće RIZIKAtokom se u obzir OD KATASTROFA narednogZA PERIOD 2025–2030. ciklusa planiranja politika. Tabela 8. Plan monitoringa, izvještavanja i evaluacije Tabela 8. Plan monitoringa, izvještavanja i evaluacije Godina Aktivnosti Rezultati monitoring aktivnosti 2025 Usvajanje Strategije sa AP za period 2025– Izvještaj o implementaciji AP za 2030. godina i prvim dvogodišnjim sprovođenje Strategije 2025–2026. Akcionim planom za sprovođenje godine za 2025. godinu Strategije za period 2025-2026. godine 2026 Monitoring sprovođenja AP Strategije za Izvještaj o implementaciji AP za 2025. godinu sprovođenje Strategije 2025–2026. godine, za 2026. godinu 2027 Monitoring sprovođenja AP Strategije za Izvještaj o implementaciji AP za 2026. godinu sprovođenje Strategije 2027–2028. Priprema i usvajanje drugog dvogodišnjeg godine, za 2027. godinu AP za 2027–2028. godinu. Nalazi srednjoročne/formativne Otpočinjanje procesa evaluacije srednjoročne/formativne evaluacije 2028 Monitoring sprovođenja AP Strategije za Izvještaj o implementaciji AP za 2027. godinu sprovođenje Strategije 2027–2028. godine, za 2028. godinu 2029 Monitoring sprovođenja AP Strategije za Izvještaj o implementaciji AP za 2028. godinu sprovođenje Strategije 2029–2030. Priprema i usvajanje trećeg dvogodišnjeg godine, za 2029. godinu AP za 2029–2030. godinu 2030 Monitoring sprovođenja AP Strategije za Izvještaj o implementaciji AP za 2029. godinu i otpočinjanje procesa sprovođenje Strategije 2029–2030. sumativne/finalne evaluacije godine, za 2030. godinu 2031 Ex-post evaluacija Strategije Završni izvještaj o sprovođenju Strategije za period 2025–2030. godina, sa nalazima ex-post evaluacije 22

05. MEHANIZAM ZA MONITORING, IZVJEŠTAVANJE I EVALUACIJU STRAN A | 1 47 Detaljan plan monitoringa, izvještavanja i evaluacije biće izrađen u okviru Komu- nikacionog plana za sprovođenje strateškog dokumenta. Ovaj plan će detaljno objasniti ulogu i nadležnosti svakog od subjekata u procesu sprovođenja stra- teškog dokumenta, izvještavanja, monitoringa, međuinstitucionalne saradnje i komunikacije, kao i komunikacije sa građanima i medijima, ali i predvidjeti mo- guće scenarije i mehanizme ukoliko dođe po promjene nadležnosti subjekata u oblasti smanjenje rizika od katastrofa. STRA NA | 14 8

06. INFORMACIJA ZA JAVNOST O CILJEVIMA I OČEKIVANIMSTRAN A | 149 UČESNICIMA STRATEGIJE U SKLADU S KOMUNIKACIONOM STRATEGIJOM VLADE CRNE GORE //06. 6. INFORMACIJA ZA JAVNOST O CILJEVIMA I OČEKIVANIM UČINCIMA STRATEGIJE U SKLADU S KOMUNIKACIONOM STRATEGIJOM VLADE CRNE GORE Strategija je kontinuitet aktivnosti Mi- Polazna osnova za kvalitetnu komu- nistarstva unutrašnjih poslova i Vla- nikaciju je transparentnost Strategije. de Crne Gore na daljem poboljšanju Međuresorska radna grupa će, kao preventivnog, operativnog i sanacio- tijelo odgovorno za monitoring im- nog djelovanja kod smanjenja rizika u plementacije Strategije: aktivno pro- slučajevima različitih vrsta katastrofa movisati Strategiju domaćoj i stranoj i predstavlja značajan segment ispu- javnosti na svim prigodnim javnim njavanja kriterijuma u procesu pristu- skupovima (Tabela 9); aktivno pro- panja Evropskoj uniji. movisati Strategiju kod privrednih su- bjekata u Crnoj Gori kroz realizaciju Smanjenje rizika od katastrofa je slo- njenih mjera u koje će biti uključeni žen proces, čija uspješna realizacija predstavnici/ce privrede (Tabela 10); zahtijeva uključivanje javnog i privat- aktivno promovisati Strategiju kod nog sektora na svim nivoima vlasti i u međunarodnih partnera na svim od- svim oblastima života. U cilju efikasne govarajućim međunarodnim skupo- implementacije strateških i operativ- vima (Tabela 11); preduzeti aktivnosti nih ciljeva planirana je kontinurana da Strategija bude dostupna javnosti aktivnost u domenu interne i ekster- na web portalu Ministarstva unutraš- ne komunikacije. Interna komunika- njih poslova i Vlade Crne Gore (Tabela cija i kontinuirana saradnja u okviru 9); objavljivati izvještaje o implemen- organizacionih jedinica Ministarstva taciji Strategije i izvještaje o njenoj unutrašnjih poslova zasnovana na evaluaciji na web portalu Ministarstva usvojenim procedurama i pravilima unutrašnjih poslova. Takođe, Među- obezbjeđuje pravovremeno djelova- resorska radna grupa će, u koordina- nje svih učesnika/ca u smanjenju rizi- ciji sa predstavnicima/cama lokalnih ka od katastrofa i njihovih posljedica. samouprava, realizovati zajedničke Jedna od prioritetnih aktivnosti je ek- aktivnosti na promociji ciljeva Stra- sterna komunikacija na nacionalnom tegije, kao i ostvarenih rezultata kroz i međunarodnom nivou. tematske aktivnosti, kampanje, orga- STRA NA | 15 0 06. INFORMACIJA ZA JAVNOST O CILJEVIMA I OČEKIVANIM UČESNICIMA STRATEGIJE U SKLADU S KOMUNIKACIONOM STRATEGIJOM VLADE CRNE GORE nizaciju okruglih stolova, zajedničke nostima i potrebnim resursima pred- medijske nastupe, kao i kroz druge viđenim Strategijom, rizicima od ne- odgovarajuće aktivnosti. adekvatne implementacije Strategije, potrebom za modernizacijom siste- Imajući u vidu veliki broj oblasti obu- ma kroz uspostavljanje i održavanje hvaćenih Strategijom, tretiraće se ra- komunikacione mreže u koju će biti zličite ciljne grupe domaće javnosti uključeni svi koji se bave smanjenjem radi efikasnije promocije ciljeva i os- rizika od katastrofa, kao i podizanjem tvarenih rezultata, kroz prezentaciju svijesti o značaju razumijevanja rizika i dostupnost informacija u vezi sa: od katastrofa kroz jačanje upravljanja aktuelnim stanjem, planiranim aktiv- rizicima od katastrofa. STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Tabela Tabela 9. Javni sektor

9. Javni sektor Redni Naziv aktivnosti Godina realizacije Potrebna broj finansijska Napomena sredstva i izvor sredstava €

1. Prezentacija i dostupnost U kontinuitetu u Objavljivanje na informacija toku internet stranici implementacije Ministarstva strategije unutrašnjih poslova i Vlade Crne Gore. Dostavljanje dokumentacije i održavanje sastanaka

2. Održavanje radionica–podizanja U kontinuitetu u Redovna U toku perioda svijesti o značaju razumijevanja toku budžetska implementacije rizika od katastrofa i jačanje implementacije sredstva strategije dva puta upravljanja rizicima od katastrofa strategije godišnje Tabela 10. Javno-privatno partnerstvo Redni Naziv aktivnosti Godina realizacije Potrebna broj finansijska Napomena sredstva i izvor sredstava € 1. Medijska kampanja U kontinuitetu u Redovna toku budžetska implementacije sredstva strategije

2. Održavanje radionica–podizanja U kontinuitetu u Redovna U toku perioda svijesti o značaju razumijevanja toku budžetska implementacije rizika od katastrofa i jačanje implementacije sredstva strategije dva puta upravljanja rizicima od katastrofa strategije godišnje Dostavljanje dokumentacije i održavanje sastanaka 2. Održavanje radionica–podizanja U kontinuitetu u Redovna U toku perioda

06. INFORMACIJA svijesti o ZA JAVNOST značaju O CILJEVIMA razumijevanja I OČEKIVANIM budžetska toku STRAN A | 1 51 implementacije UČESNICIMA STRATEGIJE rizika od katastrofaUi jačanje SKLADU S KOMUNIKACIONOM sredstva implementacije strategije dva puta STRATEGIJOM VLADE upravljanja CRNEodGORE rizicima katastrofa strategije godišnje Tabela 10. Javno-privatno partnerstvo Tabela 10. Javno-privatno partnerstvo Redni Naziv aktivnosti Godina realizacije Potrebna broj finansijska Napomena sredstva i izvor sredstava €

1. Medijska kampanja U kontinuitetu u Redovna toku budžetska implementacije sredstva strategije

2. Održavanje radionica–podizanja U kontinuitetu u Redovna U toku perioda svijesti o značaju razumijevanja toku budžetska implementacije rizika od katastrofa i jačanje implementacije sredstva strategije dva puta upravljanja rizicima od katastrofa strategije godišnje STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Tabela 11. Međunarodna saradnja Tabela 11. Međunarodna saradnja Redni Naziv aktivnosti Godina Potrebna broj realizacije finansijska Napomena sredstva i izvor sredstava

1. Konferencija u Crnoj Gori evropskog 6. do 8. Redovna foruma za smanjenje rizika od novembar budžetska katastrofa (Učešće 55 država Evrope i 2024. sredstva, sredstva Centralne Azije. Prisustvo visokih UNDRR, EU, UNDP predstavnika UN i EU) itd. 23 STRA NA | 152 07.PRATEĆI AKCIONI PLAN ZA 2025-2026. GODINU SA PROC- JENOM TROŠKOVA //07. PRATEĆI AKCIONI PLAN ZA 2025-2026. GODINU SA PROCJENOM TROŠKOVA STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZAPERIOD 2025-2030 2025–2030. STRATEŠKI CILJ 1. Razumijevanje rizika od katastrofa Predviđanje–poboljšanje procjene rizika, predviđanja i planiranja upravljanja rizicima od OPERATIVNI CILJ 1.1 katastrofa Indikator učinka Polazna Prelazna Ciljana vrijednost vrijednost–2028. godina vrijednost–2030. godina Broj sprovedenih 0 legislativni okvir: 143 legislativni okvir: 197 preventivnih aktivnosti za bolje 0 obuke, istraživanje, vježbe 73 + 240 lica + obuke, istraživanje, vježbe 98 + 358 lica + predviđanje 25 interventnih ekipa 25 interventnih ekipa 0 mrežne stanice, akcelerometri, gps mrežne stanice , akcelerometri, gps stanice, dronovi 58 stanice, dronovi 61 0 uspostavljenih i zaokruženih sistema 16 uspostavljenih i zaokruženih sistema 16 0 tehnički opremljena - adaptirana objekta tehnički opremljena - adaptirana objekta 174 224 2 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Aktivnost koja utiče Indikator rezultata Nadležne Datum početka Planirani datum Sredstva planirana Izvor finansiranja na realizaciju institucije završetka za sprovođenje Operativnog cilja 1.1 aktivnosti

1. Izrada Izrađen Program Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2025. Nijesu potrebna / Programa međunarodne vanjskih sredstva međunarodne razvojne poslova razvojne saradnje i saradnje i međunarodne međunarodne humanitarne humanitarne pomoći za pomoći za period period 2026– 2026 –2029 2029 sa djelimičnom primjenom pravne tekovine EU, celeksi 42017Y0630(01) i 42008X0130(01)

2. Savjetovanje Izvršeno 6 novih Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 1.000 € Budžet Zavoda za sa savjetovanja sa školstvo školstvo direktorima/ka obavezama u ma obrazovno- vezi sa vaspitnih implementacijo ustanova m aktivnosti iz Strategije 3 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

5. Edukacija/ Izvršena Privredno I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 750€ Budžet Obuka edukacija 80 društvo za 2026 – 1.250€ Privrednog zaposlenih za čuvara šuma, gazdovanje društva za zaštitu od šumarskih šumama gazdovanje požara tehničara i i šumama inženjera za Uprava za Ukupno 100 % zaštitu šuma gazdovanje 2.000€ Budžet Uprave za šumama i gazdovanje lovištima šumama i lovištima 50%

6. Izrada i Izrađen Plan JP Nacionalni I kvartal 2025. IV kvartal 2026. Godišnje 12.500€ Budžet JPNPCG 0 ažuriranje zaštite i parkovi Crne –50 % planova zaštite i spašavanja za PP Gore Ukupno Donatorska spašavanje – Solana 25.000€ sredstva (IPA Preduzetnih Izrađen Plan fondovi) 50 – planova zaštite i 100% Nacionalnih spašavanja za parkova CG Botaničku baštu – Kolašin Sprovedena revizija postojećih Planova I donešena odluka o potrebi i izradi novih Planova zaštite i spašavanja za 5 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. nacionalne parkove (2 ažurirana ili 2 nova plana)

7. Izraditi Izrađeno MUP – I kvartal 2026. II kvartal 2026. 3.000€ Budžet MUP-a Uputstvo za uputstvo Direktorat za Direktorat za postupanje sa zaštitu i zaštitu i ženama i spašavanje spašavanje ranjivim 100% kategorijama stanovništva u svim aspektima smanjenja rizika od katastrofa za sve institucije/organ izacije koje su uključene u sistem smanjenja rizika od katastrofa 6 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

8. Organizovati 3 Organizovane 3 MUP–Direktorat III kvartal 2026. IV kvartal 2026. 6.000€ Budžet MUP-a obuke za obuke za zaštitu i Direktorat za podizanje spašavanje zaštitu i kapaciteta spašavanje operativnih 100% jedinica za zaštitu i spašavanje za postupanje sa ranjivim kategorijama stanovništva, koristeći preporuke iz Uputstva za postupanje sa ženama i ranjivim kategorijama stanovništva 7 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

12.Osposobljava- Izvršeno Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 15.000€ Budžet nje članova osposobljavanje unutrašnjih 2026 – 15.000€ Ministarstva Koordinacionog i Koordinacionog poslova – unutrašnjih opštinskih tima za zaštitu i poslova 100% Direktorat za timova za spašavanje zaštitu i zaštitu i spašavanje spašavanje Ukupno 30.000€

13. Izrada Izrađena 3 Uprava za vode I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 100.000€ Budžet Uprave za projektne projekta vode 100% dokumentacje u regulacije korita 2026 – 70.000€ cilju zaštite od rijeke Tare i Lima štetnog dejstva voda (poplava) Ukupno 170.000€

14. Usvajanje i Usvojeni i Uprava za vode I kvartal 2025. IV kvartal 2026. Godišnje EU IPA sredstva ažuriranje ažurirani planovi 50.000€ 100% Planova upravljanja upravljanja rizicima od rizicima od poplava poplava Ukupno 100.000€ 9 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

15. Analiza Izrađena analiza Uprava za vode I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 7.000€ Budžet Uprave za podataka podataka vode 100% neophodnih za proglašavanje vanredne zaštite od štetnog dejstva voda (poplava)

16. Učešće na Izvršeno Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025. – 12.000€ Budžet – obukama, obučavanje 8 odbrane – Ministarstvo kursevima, pripadnika/ca Vojska Crne 2026. – 12.000€ odbrane 100% vježbama i Vojske CG i Gore ostalim Ministarstva aktivnostima odbrane koji su vezane za Ukupno upravljanje 24.000€ rizikom od katastrofa (civilno – vojni odnosi CMR, CMI, civilno- vojna saradnja CIMIC, civilno – vojno planiranje u vanrednim situacijama CMEP, aktivnosti 10 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. u oblasti hemijske, biološke, radiološke i nuklearne zaštite, zaštite na radu, zaštite životne sredine i zaštite od požara)

17. Jačanje 2025: Formiran Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 1.760.000 € Budžet otpornosti Savjet za kulture i medija Ministarstva kulturne baštine upravljanje kulture i medija na rizike od područjem 95% katatrofa Kotora Budžeti institucija i organa državne 2025: Izvršena uprave koji revizija sprovode Menadžment aktivnosti 5% plana za upravljanje područjem Kotora:. 2025: Donesen Program zaštite i očuvanja 11 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. kulturnih dobara za 2025. godinu 2026: Donesen Programa zaštite i očuvanja kulturnih dobara za 2026. godinu

18. Izmjene i Usvojene Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. Godišnje 2.000€ Budžet Zavoda za dopune Zakona izmjene i ekologije, hidrometeorologi o dopune Zakona održivog ju i seizmologiju hidrometeorološ o razvoja i razvoja 100% kim poslovima u hidrometeorolo- sjevera Ukupno domenu tretiranja škim poslovima 4.000€ ekstremnih situacija

19. Donošenje Usvojen Zakon o Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. Godišnje 7.500€ Budžet Zavoda za Zakona o seizmološkim ekologije, hidrometeorologi seizmološkim poslovima održivog ju i seizmologiju poslovima razvoja i razvoja Ukupno 100% sjevera 15.000€ 12 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

20. Obuka Realizovana Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 20.000€ Budžet Zavoda za meteorologa/ški jednomjesečna hidrometeoro- hidrometeoro- nja za primjenu obuka u ECMWF- logiju i logiju i mašinskog obučen jedan seizmologiju seizmologiju učenja i meteorolog/škinja 100% vještačke inteligencije u meteorologiji

21. Pripremne Prikupljeni i Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. Godišnje 2.500€ Budžet Zavoda za aktivnosti za sistematizovani hidrometeoro- hidrometeoro- izradu druge svi potrebni logiju i logiju i generacije podaci za izradu seizmologiju Ukupno seizmologiju Eurokoda 8 Eurokoda 8 5.000€ 100%

22. Obuka za rad Realizovana Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 10.000€ Budžet Zavoda za sa WISKI bazom jedna obuka– hidrometeoro- hidrometeoro- hidroloških obučeno 6 logiju i logiju i podataka inžinjera/ki seizmologiju seizmologiju 100%

23. Migracija Izvršena Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 10.000€ Budžet Zavoda za podataka u migracija hidrometeoro- hidrometeoro- hidrološku bazu podataka logiju i logiju i WISKI seizmologiju seizmologiju 100% 13 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

24. Revitalizacija Izvršena Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. Godišnje 12.500€ Budžet Zavoda za mreže stanica za revitalizacija hidrometeorolo hidrometeoro- podzemne vode mreže stanica - gi-ju i logiju i 46 stanica za seizmologiju 40% seizmologiju podzemne vode Ukupno IPA fondovi 60% i monitoring 25.000€ podzemnih voda

25. Izrada Izrađeni planovi Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 5.000€ Budžet planske zaštite i prosvjete, Ministarstvo dokumentacije spašavanja od nauke i prosvjete, nauke za zaštitu i zemljotresa i inovacija inovacija 100% spašavanja požara obrazovno- vaspitnih ustanova za zgradu Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija, Zavoda za školstvo i Ispitnog centra 14 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

26. Izrada Izrađeni Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025–50.000€ Budžet planske preduzetni prosvjete, Ministarstvo dokumentacije u planovi za 50 nauke i 2026 – 50.000€ prosvjete, nauke i oblasti zaštite i obrazovno- inovacija inovacija 30% spašavanja za vaspitnih Ukupno Donacije 40% sve obrazovno- ustanova 100.000€ Međunarodni vaspitne izvori finansiranja ustanove u Crnoj 30% Gori

27. Izmjene i Izmijenjen Zakon Ministarstvo I kvartal 2026. IV kvartal 2026. Nijesu potrebna / dopune Zakona o sigurnosti pomorstva – sredstva o sigurnosti pomorske Uprava pomorske plov plovidbe, kojim pomorske Idbe bi se prepoznale sigurnosti i još 10 manjih upravljanja luka i marina i lukama obavezale na uspostavljanje sistema upravljanja sigurnošću 15 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

28. Ažuriranje Ažuriran Ministarstvo I kvartal 2026. IV kvartal 2026. / / Nacionalnog Nacionalni plan pomorstva – plana za za sprječavanje Uprava sprječavanje zagađenja mora pomorske zagađenja mora sa plovnih sigurnosti i sa plovnih objekata i upravljanja objekata i čišćenje mora od lukama čišćenje mora od zagađenja zagađenja

29. Izrada Izrađen Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 5.000€ Budžet Nacionalnog Nacionalni plan unutrašnjih Ministarstva plana zaštite i za zaštitu i poslova unutrašnjih spašavanje od spašavanje od poslova 100% ekstremnih ekstremnih vremenskih i vremenskih i klimatskih klimatskih događaja događaja

30. Jačanje Izrađen Ministarstvo IV kvartal 2025. II kvartal 2026. 2025 – 5.000€ Sopstveni izvori, ljudskih, integrisani plan zdravlja, Institut Vlada, budžet tehničkih i koordinisanog za javno 2026 – 5.000€ Ministarstva administrativnih postupanja u zdravlja –40 % zdravlje kapaciteta zdravstvenim Donatori, zdravstvenog kriznim Međunarodne sistema u situacijama Ukupno institucije slučaju 10.000€ (UNICEF, UNDP, katastrofa SZO, ….) - 60 % 16 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030. Izrađena Standardna operativna II kvartal 2026. IV kvartal 2026. procedura (SOP) za zdravstvene ustanove u slučaju katastrofa Izrađeni vodiči i protokoli kako bi II kvartal 2026. IV kvartal 2026. se unaprijedila prevencija, dijagnostika i liječenje infektivnih bolesti u katastrofama nastalih pod uticajem klimatskih promjena Izvršena IV kvartal 2025. I kvartal 2026. procjena tehničkih i ljudskih kapaciteta službi 17 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. sva tri nivoa zdravstvene zaštite za zaštitu od ekstremnih klimatskih promjena i katastrofa u Crnoj Gori

31. Izrada Izrađene Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025. – 12.500€ UNDP 100% smjernica za smjernice ekologije, postavljanje održivog 2026. – 12.500€ ciljeva razvoja i razvoja prilagođavanja sjevera na klimatske promjene Ukupno 25.000€

32. Izrada Izrađene Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025. – 6.250€ UNDP 100% smjernica za smjernice ekologije, finansijsko održivog 2026. – 6.250€ planiranje razvoja i razvoja prilagođavanja sjevera na klimatske promjene Ukupno 12.500€ 18 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030

33. Redovno Održane dvije Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025. – 5.000€ Budžet održavanje godišnje unutrašnjih Ministarstva Nacionalne konferencije poslova – 2026. – 5.000€ unutrašnjih platforme za Nacionalne poslova 100% Direktorat za smanjenje rizika platforme zaštitu i Ukupno od katastrofa kroz spašavanje 10.000€ organizovanje konferencija na različite teme tj. shodno različitim vrstama rizika

34. Izrada Izrađen Zakon o Ministarstvo I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 15.000€ Budžet Zakona o zaštiti zaštiti od požara unutrašnjih Ministarstva od požara poslova – unutrašnjih poslova 100% Direktorat za zaštitu i spašavanje

35. Obuka 2025–Izrađen Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 15.000€ Budžet članova Komisija Program obuke unutrašnjih Ministarstva za procjenu poslova – unutrašnjih šteta, gubitaka i 2026 – poslova 100% Direktorat za potreba Sprovedena zaštitu i obuka za 25 članova komisija spašavanje 19 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

39. Jačanje Proširena mreža Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 40.000€ Budžet Zavoda za tehničkih akcelerometara hidrometeoro- hidrometeorolo- kapaciteta – izvršena logiju i 2026 – 40.000€ giju i seizmologiju seizmičkog nabavka I seizmologiju 100% monitoringa instalacija 2 akcelerometra Ukupno 80.000€

40. Rekonstru- 2025–Izrađen Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 40.000€ Kapitalni budžet kcija seizmo- plan aktivnosti, hidrometeoro- Zavoda za loške mreže pribavljene logiju i 2026 – 40.000€ hidrometeorolo- potrebne seizmologiju giju i seizmologiju dozvole i Ukupno 30% mapiran teren 80.000€ IPA fondovi 30% Donacija JICA 2026–izvršena 40% priprema tenderske dokumentacije i nabavka opreme 21 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

41. Tehničko- Izvršena Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – Kapitalni budžet tehnološko priprema hidrometeoro- 1.000.000€ Crne Gore 100% opremanje - tenderske logiju i IPA fondovi – nabavka dokumentacije seizmologiju 2026 – dodatni troškovi meteorološkog sa kompletnom 1.000.000€ radara i tehničkom edukacija specifikacijom i meteorologa za nabavka radara i korišćenje instalacija radara Ukupno radara i praćenje i obuka kadra 2.000.000 € meteoroloških sistema za Nowcasting prognoze

42. Uspostavlja- 2025–izvršena Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 100.000€ Budžet Zavoda za nje posebnog nabavka plutače hidrometeoro- hidrometeorolo- (Remote) za Ulcinj logiju i 2026 – 100.000€ giju i seizmologiju sistema na obali seizmologiju 10% (južni Jadran) za 2026–izvršena Ukupno IPA fondovi 90% automatski nabavka plutače 200.000€ meteorološki Bar monitoring i online platforme za kretanje meteoroloških 22 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030. sistema za potrebe pomorsko- privredno- turističke sigurnosti u regionu južnog Jadrana i obalnom dijelu.

43. Jačanje 2025 – izrađen Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 5.000€ Budžet Zavoda za tehničkih plan aktivnosti, hidrometeorolo hidrometeorolo- kapaciteta pribavljene -giju i 2026 – 5.000€ giju i seizmologiju seizmičkog potrebne seizmologiju 40% monitoringa– dozvole i EU fondovi 60% širenje mreže mapiranje Ukupno permanentnih terena 10.000€ GPS stanica 2026 – izvršena priprema tenderske dokumetacije i nabavka opreme

44. Obezbjeđi- Obezbijeđeni Uprava za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 400.000€ Budžet Uprave za vanje prostornih prostorni podaci nekretnine nekretnine 100% podataka i novih za e-servisa iz 23 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. podataka i novih 95% teritorije e-servisa iz Crne Gore nadležnosti Uprave za Obezbijeđeno nekretnine za 100 % podataka potrebe Adresnog informacionog registra Sistema za zaštitu i Obezbijeđeno spašavanje – 100% podataka Update evidencije postojećih prostornih podataka i jedinica obezbjeđivanje novih e-servisa

45. Unapređenje Izvršena Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 25.000€ Budžet tehničke nabavka prosvjete, Ministarstva infrstrukture za neophodne nauke i 2026 – 25.000€ prosvjete, nauke i inovacija potrebe infrastrukturne inovacija 100% preventivnog opreme za 50 djelovanja u obrazovno- oblasti vaspitnih Ukupno smanjenja rizika ustanova 50.000€ od katastrofa 24 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030.

46. Izvođenje Izvedene dvije Ministarstvo II kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 7.000€ Budžet Uprave interresorne interresorne pomorstva – pomorske vježbe „Jadran vježbe u 2025. i Uprava 2026 – 7.000€ sigurnosti i 2025“ 2026. godini pomorske upravljanja sigurnosti i lukama – 100% upravljanja Ukupno lukama 14.000€

47. Projekat 2025/2026– Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025–50.000€ Budžet istraživanja Izvršeno rudarstva, nafte 2026 – 50.000€ Ministarstva terena za prikupljanje i gasa rudarstva, nafte i potrebe izrade dodatnih gasa karte odrona podataka iz 100% 1:200 000 raznih institucija Ukupno za dopunu 100.000€ digitalnog katastra odrona, snimanje dronom i verifikacija podataka na terenu, obrada izvedenih snimaka dronom, analiza snimaka i prikupljenih podataka sa 25 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. terena i izrada godišnjeg izvještaja;

48. Projekat 2025/2026– Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025–50.000€ Budžet istraživanja Izvršeno rudarstva, nafte Ministarstva terena za prikupljanje i i gasa rudarstva, nafte i sistematizaciija 2026 – 50.000€ gasa potrebe izrade dodatnih 100% karte klizišta i podazaka; Ukupno debritnih tokova 100.000€ 1:200 000 Izvršeno pokretanje i godišnje održavanje portala klizišteprijavi.me ; Izvršena promocija projekta; Izvršena verififikacija podataka na terenu; 26 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZAPERIOD 2025-2030 2025–2030. Izvršena obrada podataka; Izrađeni godišnji izvještaji

49. Projekat Izrađena Karta Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 45.000€ Budžet istraživanja ranjivosti rudarstva, nafte Ministarstva terena za podzemnih voda i gasa 2026 – 78.250€ rudarstva, nafte i sa tumačem gasa potrebe izrade – 80% karte ranjivosti 2025: Izrađen EU fondovi–20% podzemnih voda Projekat za Ukupno 1:200 000 izvođenje karte 123.250€ ranjivosti podzemnih voda, 1:200 000, sa prikupljanjem, sistematizacijom i analizom postojećih podataka iz objavljenih radova i fondovskih materijala iz Zavoda za 27 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. geološka istraživanja, kao i drugih institucija i Ministarstava nadležnih za vodne resurse i topografske podloge Izvršena nabavka GIS (Geografski informacioni sistem) softvera 2026 - Izvršena sinteza prikupljenih podataka i verifikacija u procesu terenskog izviđanja terena, Definisani hidrogeološki uslovi na 28 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030. području Crne Gore Izrađen godišnji izvještaj

50. Adaptacija Adaptirana 4 Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 423.500 € Budžet magacinskih objekta unutrašnjih Ministarstva prostora na poslova – unutrašnjih Ukupno poslova – 30% lokalitetu Direktorat za 423.500€ EU fondovi, Rogami zaštitu i donacije –70 % spašavanje

51. Formiranje 2026 –formirano Privredno I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 25.000€ Budžet interventnih 10 interventnih društvo za Privrednog ekipa sa ekipa gazdovanje društva za kadrovskim i šumama gazdovanje tehničkim šumama 100 % kapacitetima 29 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. OPERATIVNI CILJ 1.2 Priprema–povećanje informisanosti i pripravnosti stanovništva u pogledu rizika Indikator učinka Polazna Prelazna Ciljana vrijednost vrijednost – 2028. godina vrijednost –2030. godina Broj različitih 0 224 + 40 126 obučenih (prva pomoć i psiho- 306 + 60 190 obučenih (prva pomoć i psiho- edukacija socijalna podrška) socijalna podrška zainteresovanih strana u oblasti smanjenja rizika od katastrofa Aktivnost koja utiče Indikator rezultata Nadležne Datum početka Planirani datum Sredstva planirana Izvor finansiranja na realizaciju institucije završetka za sprovođenje Operativnog cilja 1.2 aktivnosti

1. Napraviti bazu Izrađena baza MUP – I kvartal 2025. III kvartal 2025. 3.000€ Budžet MUP-a materijala o materijala Direktorat za Direktorat za rizicima i zaštiti zaštitu i zaštitu i od katastrofa u - 10 edukativnih spašavanje spašavanje 100% okviru materijala Crnogorskog Informacionog - 5 materijala sistema za koji su prevedeni različite vrste na strane jezike rizika 30 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

2. Savjetovanje 2025. godina Privredno I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025–500€ Budžet privatnih Izvršeno društvo za Privrednog vlasnika šuma i savjetovanje 15 gazdovanje 2026–500€ društva za privatnih udruženja šumama gazdovanje vlasnika šuma privatnih šumama 100 % vlasnika šuma o 2026. godina Udruženja Ukupno požarima i Izvršeno privatnih 1.000€ preduzimanju savjetovanje 15 vlasnika šuma mjera u cilju privatnih zaštite od požara vlasnika/ca šuma

3. Edukacija– - Formirane i JP Nacionalni I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 15.000€ Budžet JPNPCG Obuka obučene 2 parkovi Crne 0–50 % zaposlenih/ preduzetne Gore 2026 – 15.000€ Donatorska zainteresovanih jedinice sredstva (IPA strana fondovi) 50 – 100 - Sprovedene Ukupno % minimum 2 30.000€ obuke za službe zaštite: javljanja, obavještavanje, reagovanje 31 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. - Sprovedene obuke i edukativne aktivnosti za zaintersovane strane - minimum 5 predavanja Shodno Planu, izrađeni i opremljeni protivpožarni punktovi, nabavljena potrebna oprema

4. Organizovati Izrađeno 5 Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 5.000€ Budžet MUP-a savjetovanje sa preporuka unutrašnjih Direktorat za NVO koji se bave vezanih za poslova – zaštitu i zaštitom žena i pojedinačne Direktorat za spašavanje 100% ranjivih grupa segmente zaštite zaštitu i stanovništva, od katastrofa spašavanje nacionalnim i lokalnim 32 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. institucijama i međunarodnim organizacijama radi definisanja specifičnih potreba žena i ranjivih grupa stanovništva u svim segmentima zaštite od katastrofa (informisanje i rano upozoravanje, odgovor, sigurnost, otporni gradovi) 33 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

5. Izraditi Izrađeno Ministarstvo I kvartal 2026. I kvartal 2026. 5.000€ Budžet Uputstvo vezano Uputstvo unutrašnjih Ministarstva za osiguravanje poslova – unutrašnjih pristupa Direktorat za poslova 100% seksualnom i zaštitu i reproduktivnom spašavanje zdravlju, reproduktivnim pravima, prevenciji i odgovoru na rodno zasnovano nasilje u kontekstu katastrofa

6. Školska Realizovano 1 Zavod za I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Budžet Zavoda za takmičenja u školsko školstvo školstvo – 30 % najboljim takmičenje i Budžet literalnim, proglašeni Ministarstva likovnim i najbolji radovi prosvjete – 40 % muzičkim učenika Budžet radovima Ministarstvo 34 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030. učenika u oblasti osnovnih i unutrašnjih smanjenja rizika srednjih škola. poslova – od katastrofa Direktorat za zaštitu i spašavanje - 30 %

7. Uspostavljanje 2025 – Izrađen Uprava za vode I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 20.000€ Budžet Uprave za i održavanje katastar riječnih vode 100% katastra rječnih nanosa 2026 – 20.000€ nanosa sa ciljem 2026 – Ažuriran registrovanja katastar sa Ukupno promjena u pregledom 40.000€ koritima promjena na vodotoka terenu

8. Organizovanje Održano 6 Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 15.000€ Ministarstvo kampanja i edukativnih ekologije, ekologije, edukativnih kampanja na održivog 2026 – 15.000€ održivog razvoja i programa koji će temu smanjenja razvoja i razvoja razvoja sjevera informisati rizika od sjevera, 50% i građane/ke o katastrofa (DRR) Ministarstvo Ukupno Ministartsvo klimatskim i klimatskih unutrašnjih 30.000€ unutrašnjih promjenama, promjena u poslova poslova 50% njihovim Crnoj Gori efektima i 35 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. načinima na koje mogu doprinijeti smanjenju rizika od katastrofa i prilagođavanju na klimatske promjene

9. Promovisanje i Sprovedene Crveni krst Crne I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 47.000€ Crveni krst Crne unapređenje akcije DDK Gore Gore 100% zdravlja, prikupljenih 2026 – 47.000€ bezbijednosti i jedinica krvi – dobrobiti 7486 zajednice kroz Ukupno edukaciju, Sprovedene 94.000€ motivaciju i radionice za praktičnu ranjive grupe 10 podršku u oblasti Sprovedene dobrovoljnog obuke prve davalaštva krvi, pomoći – 20000 prve pomoći, (broj obučenih psiho-socijalne ljudi) 36 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030. podrške i aktivnosti Sprovedene spasilaštva na obuke na temu vodi i uređenim psiho-socijalne skijalištima podrške (broj (Povećanje broja obučenih ljudi) - dobrovoljnih 63 davalaca/teljki krvi, jačanje Sprovedene kapaciteta za obuke spasilaca pružanje prve na vodi 12 pomoći, obuka edukacija ranjivih grupa o Sprovedene kriznim obuke spasilaca situacijama, na ski stazama organizovanje (broj obuka) 20 takmičenja i vježbi prve pomoći, obuku spasilaca na vodi i skijalištima, pružanje psiho- socijalne 37 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. podrške u kriznim situacijama, i promociju aktivnosti kroz izradu promotivnog materijala)

10. Obilježavanje Obilježen 13 Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 4.000€ Budžet 13. oktobra - oktobar – prosvjete, Ministarstva Međunarodnog uvršten u školski nauke i 2026 – 4.000€ prosvjete, nauke i dana smanjenja kalendar kao dio inovacija inovacija 100 % rizika od slobodnog Ukupno katastrofa kurikuluma – 8.000€ sprovođenje aktivnosti na godišnjem nivou

11. Edukacija i Organizovana Ministarstvo IV kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 5.000€ Sopstveni izvori, podizanje najmanje jedna zdravlja Vlada, budžet svijesti kampanja / 2026 – 5.000€ Ministarstva stanovništva o Izrađeni Institut za javno zdravlja – 40 % uticaju edukativni zdravlje 38 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030. klimatskih materijali u Ukupno Donatori, promjena i okviru kampanje 10.000€ Međunarodne katastrofa na institucije zdravlje (UNICEF, UNDP, SZO….) – 60 %

12. Izrada 2 Održan jedan Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 10.000€ Projekti koji za informativna modul unutrašnjih temu imaju trening modula poslova – 2026 – 1.500€ unapređenje za zaposlene u Direktorat za kapaciteta u javnoj upravi, zaštitu i oblasti klimatskih nevladinom spašavanje Ukupno promjena, sektoru uz Uprava za 11.500€ smanjenja rizika mogućnost ljudske resurse od katastrofa pristupa 100% modulima široj javnost

13. Izrada Izrađena jedna Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 9.000€ Ministarstvo smjernica za smjernica ekologije, ekologije, procjenu održivog 2026 – 9.000 € održivog razvoja i ranjivosti na razvoja i razvoja razvoja sjevera klimatske sjevera Ukupno 20% promjene 18.000€ UNDP 80% 39 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

14. Izrada Razvijen jedan Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 1.666€ Projekti koji za informacionog modul i unutrašnjih temu imaju trening modula promovisan od poslova – 2026 – 1.666€ unapređenje na temu strane mreže Direktorat za kapaciteta u procjene koordinatora/ki zaštitu i oblasti klimatskih ranjivosti na spašavanje Ukupno promjena, klimatske 3.333€ smanjenja rezika promjene za Uprava za od katastrofa zaposlene u ljudske resurse 100% javnoj upravi, nevladinom UNDP sektoru uz mogućnost pristupa modulima široj javnost

15. Izrada Razvijen jedan Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 1.666€ UNDP 100% informacionog modul i unutrašnjih trening modula promovisan od poslova – 2026 – 1.666€ na temu za strane mreže Direktorat za postavljanje koordinatora/ki zaštitu i ciljeva spašavanje Ukupno prilagođavanja 3.333€ 40 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. na klimatske Uprava za promjene za ljudske resurse zaposlene u javnoj upravi, UNDP nevladinom sektoru uz mogućnost pristupa modulima široj javnost

16. Izrada Razvijen jedan Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 1.666€ UNDP 100% informacionog modul i unutrašnjih trening modula promovisan od poslova – 2026 – 1.666€ na temu strane mreže Direktorat za finansijsko koordinatora/ki zaštitu i planiranje spašavanje Ukupno prilagođavanja 3.333€€ na klimatske Uprava za promjene za ljudske resurse zaposlene u javnoj upravi, UNDP nevladinom sektoru uz 41 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. mogućnost pristupa modulima široj javnost

17. Integracija Izrađena Mapa Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 58.333€ Globalni fond za Zelenih rješenja puta za unutrašnjih životnu sredinu za prirodne mainstreaming poslova 2026 – 58.333€ 100% katastrofe (NbS) NbS u planiranje u sektorsko i smanjenja rizika nacionalno od katastrofa planiranje Ukupno Unapređene 116.666€ metodologije izrade strateškog dokumenata sa smjernicama za uključenje NbS Doprinijeto izradi Nacionalnih strategija i 42 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030. akcionih planova za očuvanje bioraznorodnost i (NBSAP) i finansiranju zaštite bioraznorodnost i kako bi se identifikovale sinergije sa ciljevima NDC, NAP i DRR strategije U saradnji sa Nacionalnim Savjetom za održivi razvoj organizovan multi- stakeholderski forum za promociju 43 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. međusektorske saradnje na NbS Razvijen pilot projekte za implementaciju NbS rješenja: makar 1 predlog projekta

18. Obilježavanje Održane 2 Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 5.000€ Budžet Međunarodnog kampanje unutrašnjih Ministarstva dana smanjenja poslova – 2026 – 5.000€ unutrašnjih rizika od Direktorat za poslova 100% katastrofa – 13. zaštitu i oktobar spašavanje Ukupno 10.000€

19. Jačanje Održane obuke i JU Zavod za I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 20.000€ Ministarstvo kadrovskih stručne geološka rudarstva, nafte i kapaciteta JU radionice istraživanja 2026 – 5.000€ gasa – 80% Zavoda za zaposlenih za EU fondovi – 20% geološka funkcionalno istraživanja korišćenje GIS Ukupno (obuka softvera i drugih 25.000 zaposlenih, naprednih 44 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZA PERIOD 2025-2030 2025–2030. učešće na geoloških stručnim vještina i radionicama tehnologija itd.)

20. Jačanje Održana 1 Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 2.000 € Budžet administrativnih obuka za kulture i medija Ministarstva kapaciteta edukaciju 2026 – 2000 € kulture i medija institucija direktora 70% kulture u ustanova i Budžeti institucija upravljanju zaposlenih u Ukupno i organa državne rizicima od kulturi 4.000€ uprave koji katastrofa sprovode Održana 2 info aktivnosti 30% dana/radionice za, lokalnu zajednicu, vlasnke/ce i držaoce/teljke kulturnih dobara sa najmanje 20/30 učesnika/ca po danu 45 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. STRATEŠKI CILJ 2. Jačanje upravljanja rizicima od katastrofa OPERATIVNI CILJ 2.3 Uzbunjivanje–poboljšanje ranog upozoravanja Indikator učinka Polazna Prelazna Ciljana vrijednost vrijednost–2028. godina vrijednost–2030. godina Broj uspostavljenih 0 2 2 savremenih sistema ranog upozoravanja Aktivnost koja utiče Indikator rezultata Nadležne Datum početka Planirani datum Sredstva planirana Izvor finansiranja na realizaciju institucije završetka za sprovođenje Operativnog cilja 2.3 aktivnosti

1. Studija izrade Izrađena Studija JP Nacionalni I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 25.000€ Budžet JPNPCG 0 sistema video uspostavljanja parkovi Crne –15 % nadzora u video nadzora za Gore 2026 – 25.000€ Donatorska brzo otkrivanje nacionalnim sredstva (IPA požara na parkovima za Ukupno fondovi) 85 –100 području potrebe ranog nacionalnih 50.000€ % otkrivanja parkova požara, kontrole nelegalnih aktivnosti i 46 STRATEGIJA STRATEGIJA ZAZA SMANJENJE RIZIKA SMANJENJE RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA ZAPERIOD PERIOD2025–2030. 2025-2030 ostalih incidenata koji utiču na prirodno okruženje

2. Uspostavljanje Uspostavljen Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – EK (IPA III kroz sistema operativni poljoprivrede, 400.000€ projekat monitoringa informacioni šumarstva i 2026 – 308.000€ „Uspostavljanje šumskih sistem o vodoprivrede – informacionog ekosistema šumama Direktorat za sistema u šumarstvo, Ukupno šumarstvu”) lovstvo i drvnu 708.000€ GEF (Projekat „II industriju; nacionalna Uprava za inventura šuma u gazdovanje CG”) šumama i FAO (Podrška lovištima sistemu planiranja gazdovanja šumama u CG) Budžet CG (Realizacija Strategije razvoja šumarstva 2024– 2029–razvoj integrisanog 47 STRATEGIJA STRATEGIJA SMANJENJE ZAZA SMANJENJE RIZIKA RIZIKA OD ODKATASTROFA KATATROFA ZA PERIOD ZAPERIOD 2025-2030 2025–2030. OPERATIVNI CILJ 2.5 Sigurnost-osiguravanje snažnog sistema civilne zaštite Indikator učinka Polazna Prelazna Ciljana vrijednost vrijednost – 2028. godina vrijednost – 2030. godina Broj osposobljenih 0 1330 3390 pripadnika – ca na nacionalnom nivou za jači sistem zaštite i spašavanja Aktivnost koja utiče Indikator rezultata Nadležne Datum početka Planirani datum Sredstva planirana Izvor finansiranja na realizaciju institucije završetka za sprovođenje Operativnog cilja 2.5 aktivnosti

1. Organizovanje Izvršena obuka Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 50.000€ Budžet osposobljavanja za oko 60 osoba unutrašnjih Ministarstva i usavršavanja poslova – 2026 – 50.000€ unutrašnjih pripadnika/ca Direktorat za poslova 100% specijalističkih i zaštitu i dobrovoljnih spašavanje Ukupno jedinica za 100.000€ zaštitu i spašavanje

2. Poboljšanje Izvršena Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 250.000€ Budžet tehničke nabavka opreme unutrašnjih Ministarstva 49 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. opremljenosti i sredstava za poslova – 2026 – 250.000€ unutrašnjih Direktorata za zaštitu i Direktorat za poslova 100% zaštitu i spašavanje od zaštitu i spašavanje zemljotresa spašavanje Ukupno (oprema i 500.000€ sredstva za djelovanje u slučaju zemljotresa)

3. Nabavka Izvršeno Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 100.000€ Budžet – protivpožarne nabavka odbrane – Ministarstvo opreme i protivpožarne Direktorat za 2026 –100.000€ odbrane 100% materijala za opreme i logistiku protivpožarnu materijala za opremu koja 300 Ukupno može biti pripadnika/ca 200.000€ korišćena za Vojske potrebe 3. misije Vojske Crne Gore u cilju odgovora na ublažavanju i otklanjanju posljedica požara. 50 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

4. Nabavka Izvršeno Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025 – 43.000€ Budžet – opreme za nabavka opreme odbrane – Ministarstvo traganje i za traganje i Direktorat za 2026 – 43.000€ odbrane 100% spašavanje koja spašavanje za 4 logistiku će biti korišćena pripadnika/ce Ukupno za potrebe 3. Vojske (2 tima) 86.000€ misije Vojske Crne Gore u cilju osiguravanja snažnog sistema civilne zaštite. 51 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. STRATEŠKI CILJ 4. Jačanje pripravnosti na katastrofe za efikasan odgovor i za unaprijeđenu ponovnu izgradnju (Build Back Better) prilikom oporavka, sanacije i obnove OPERATIVNI CILJ 4.6 Učiniti gradove otpornim Indikator učinka Polazna Prelazna Ciljana vrijednost vrijednost – 2028. godina vrijednost – 2030. godina Broj strateških, 67 90 109 planiskih i drugih akata za otpornije gradove Aktivnost koja utiče Indikator rezultata Nadležne Datum početka Planirani datum Sredstva planirana Izvor finansiranja na realizaciju institucije završetka za sprovođenje Operativnog cilja 4.6 aktivnosti

1. Izrada Izrađene Organi lokalne Nikšić Nikšić Nikšić Budžet Opština akustičkih akustičke studije samouprave, II kvartal 2025. III kvartal 2026. 10.000€ 100% studija: Nikšić, u 6 lokalnih Služba zaštite i Šavnik, Žabljak, samouprava spašavanja Bijelo Polje, Šavnik Šavnik Šavnik Kolašin, Zeta I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 7.000€ 54 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Žabljak Žabljak Žabljak I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 7.000€ Bijelo Polje I Bijelo Polje Bijelo Polje kvartal 2026. IV kvartal 2026. 6.000 € Kolašin Kolašin Kolašin I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 7.000€ Zeta Zeta Zeta I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 5.000€ Ukupno 42.000€ 55 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

2. Izrada Izrađeno 5 Organi lokalne Bar Bar Bar Budžet Opština opštinskih planova zaštite i samouprave, II kvartal 2024. II kvartal 2025 . 5.000€ 100% planova zaštite i spašavanja od Služba zaštite i spašavanja od ekstremnih spašavanja ekstremnih vremenskih i Budva Budva Budva vremenskih i klimatskih IV kvartal 2025. IV kvartal 2026. 10.000€ klimatskih događaja na događaja: Bar, lokalnom nivou Budva, Cetinje, Nikšić, Plužine Cetinje Cetinje Cetinje I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Nikšić Nikšić Nikšić III kvartal 2025. IV kvartal 2026. 10.000€ Plužine Plužine Plužine I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Ukupno 35.000€ 56 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

3. Izrada Izrađena 2 plana Organi lokalne Bar Bar Bar Budžet Opština opštinskih zaštite i samouprave, II kvartal 2025. II kvartal 2025. 5.000€ 100% planova zaštite i spašavanja od Služba zaštite i spašavanja od hemijskih i spašavanja hemijskih i bioloških rizika Budva Budva Budva bioloških rizika: na lokalnom III kvartal 2025. III kvartal 2026. 10.000€ Bar, Budva nivou Ukupno 15.000€ 57 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

4. Izrada Izrađeno 6 Organi lokalne Budva Budva Budva Budžet Opština opštinskih planova zaštite i samouprave, IV kvartal 2025. IV kvartal 2026. 10.000€ 100% planova zaštite i spašavanja od Služba zaštite i spašavanja od klizišta i odrona spašavanja klizišta i odrona: na lokalnom Cetinje Cetinje Cetinje Budva, Cetinje, nivou I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Danilovgrad, Plužine, Pljevlja, Mojkovac Danilovgrad Danilovgrad Danilovgrad I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Budžet Opštine i Projekti /Danilovgrad/ Plužine Plužine Plužine I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 5.000€ Pljevlja Pljevlja Pljevlja I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 7.000€ Mojkovac Mojkovac Mojkovac III kvartal 2026. IV kvartal 2026. 2.666€ Ukupno 34.666€ 58 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

5. Izrada Izrađena 4 plana Organi lokalne Zeta Zeta Zeta Budžet Opština opštinskih zaštite i samouprave, II kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ 100% planova zaštite i spašavanja od Služba zaštite i spašavanja od poplava na spašavanja poplava: Zeta, lokalnom nivou Tivat Tivat Tivat Tivat, Gusinje i II kvartal 2026. IV kvartal 2026. 2.500€ Petnjica Gusinje Gusinje Gusinje I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 2.000€ Petnjica Petnjica Petnjica I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 4.000€ Ukupno 13.500€

6. Izrada Izrađena 3 plana Organi lokalne Zeta Zeta Zeta Budžet Opština opštinskih zaštite i samouprave, I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ 100% planova zaštite i spašavanja od Služba zaštite i spašavanja od požara na spašavanja požara: Zeta, lokalnom nivou Ulcinj Ulcinj Ulcinj Ulcinj, Plav IV kvartal 2025. III kvartal 2026. 15.000€ 59 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Plav Plav Plav I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Ukupno 25.000€

7. Izrada Izrađeno 3 plana Organi lokalne Bar Bar Bar Budžet Opština opštinskih zaštite i samouprave, II kvartal 2024. II kvartal 2025. 5.000€ 100% planova zaštite i spašavanja od Služba zaštite i spašavanja od tehničko- spašavanja Budva Budva Budva tehničko- tehnoloških I kvartal 2025. I kvartal 2026. 10.000€ tehnoloških nesreća na nesreća: Bar, lokalnom nivou Budva, Danilovgrad Danilovgrad Danilovgrad Budžet Opštine Danilovgrad I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 2.000€ Danilovgrad Ukupno 17.000€

8. Izrada Izrađena 3 Plana Organi lokalne Zeta Zeta Zeta Budžet Opština opštinskih zaštite i samouprave, I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ 100 % planova zaštite i spašavanja od 60 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. spašavanja od zemljotresa na Služba zaštite i Nikšić Nikšić Nikšić zemljotresa: lokalnom nivou spašavanja III kvartal 2025. IV kvartal 2026. 10.000€ Zeta, Nikšić, Šavnik Šavnik Šavnik Šavnik I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 5.000€ Ukupno 20.000€

9. Izrada Izrađeno 14 Organi lokalne Tivat Tivat Tivat Budžet Opština lokalnih Pocjena Procjene rizika samouprave, II kvartal 2026. IV kvartal 2026. 2.500€ 100 % rizika od od katastrofa na Služba zaštite i katastrofa : lokalnom nivou spašavanja Kotor Kotor Kotor Tivat, Kotor, I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 5.000€ Nikšić, Pljevlja, Bijelo Polje, Andrijevica, Nikšić Nikšić Nikšić Gusinje, III kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Petnjica, Plav, Rožaje, Berane, Kolašin, Zeta, Podgorica 61 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Kolašin, Zeta, Pljevlja Pljevlja Pljevlja Podgorica II kvartal 2025. IV kvartal 2025. 4.000€ Bijelo Polje Bijelo Polje Bijelo Polje I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 2.500€ Andrijevica Andrijevica Andrijevica I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 7.000€ Gusinje Gusinje Gusinje I kvartal 2025. I kvartal 2026. 7.000€ Petnjica Petnjica Petnjica I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 10.000€ Plav Plav Plav I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 10.000€ 62 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Rožaje Rožaje Rožaje I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 10.000€ Kolašin Kolašin Kolašin I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 5.000€ Berane Berane Berane I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 6.000€ Zeta Zeta Zeta I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Podgorica Podgorica Podgorica I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 10.000€ Ukupno 89.000€ 63 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

10. Izrada Izrađeno 14 Organi lokalne Ulcinj Ulcinj Ulcinj Budžet Opština lokalnih Strategija na samouprave, I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 20.000€ 100% Strategija za lokalnom nivou Služba zaštite i smanjenje rizika spašavanja Tivat Tivat Tivat od katastrofa: II kvartal 2025. II kvartal 2026. 5.000€ Ulcinj, Tivat, Kotor, Nikšić, Bijelo Polje, Kotor Kotor Kotor Andrijevica, I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 4.000€ Gusinje, Plav, Rožaje, Kolašin, Mojkovac, Nikšić Nikšić Nikšić Berane , Zeta, čeka se usvajanje i čeka se usvajanje / Podgorica kvartal 2026. i kvartal 2026. Bijelo Polje Bijelo Polje Bijelo Polje II kvartal 2024. IV kvartal 2025. 3.000€ Andrijevica Andrijevica Andrijevica II kvartal 2026. IV kvartal 2026. 9.000€ 64 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Gusinje Gusinje Gusinje I kvartal 2025. I kvartal 2026. 5.000€ Plav Plav Plav I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 9.000€ Rožaje Rožaje Rožaje I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 9.000€ Kolašin Kolašin Kolašin I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 5.000€ Mojkovac Mojkovac Mojkovac I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 15.000€ Berane Berane Berane I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 7.000€ 65 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

12. Izvođenje Izvedeni radovi Ministarstvo I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2025. – Regionalni radova po po projektu poljoprivrede, 4.300.000€ Program Glavnom regulacije rijeke šumarstva i integrisanog projektu Lim u Bijelom vodoprivrede - 2026. – razvoja koridora regulacije rijeke Polju i Beranama Direktorat za 4.300.000€ rijeke Save i Drine Lim u Bijelom vodoprivredu (SDIP) – Inicijativa Polju i Beranama Svetske banke u oblasti Ukupno upravljanja 8.600.000€ vodama 100%

13. Izgradnja Izrađene 3 Organi lokalne Tivat Tivat Tivat Budžet Opštine – smještajnih adekvatna samouprave, I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 433.332€ Tivat kapaciteta smještajna Služba zaštite i Službi zaštite i kapaciteta– spašavanja spašavanja: Vatrogasna Tivat, Pljevlja i doma Pljevlja Pljevlja Pljevlja Projekti – Pljevlja Kolašin I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2.000.000€ Kolašin Kolašin Kolašin Budžet 697.000€ i I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 2.307.000€ Projekti 1.610.000€ – Kolašin Ukupno 4.740.332€ 67 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

14. Jačanje 2025/26 – 4 Organi lokalne tehničkih opštine samouprave, kapaciteta Služba zaštite i Službi zaštite i spašavanja spašavanja: Danilovgrad, Danilovgrad Danilovgrad Danilovgrad Danilovgrad Projekti Pljevlja, Nabavka lične I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 12.000€ (Danilovgrad, Mojkovac, zaštitne opreme Kolašin) Kolašin Danilovgrad Danilovgrad Danilovgrad Danilovgrad Nabavka I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 50.000€ vatrogasnog vozila -cistijerne Pljevlja Pljevlja Pljevlja Pljevlja Projekti (Pljevlja) I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 66.666€ Nabavka lične i kolektivne zaštitne opreme 2 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030. Mojkovac Mojkovac Mojkovac Mojkovac Budžet Opštine Nabavka I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 5.000€ (Mojkovac) opreme Kolašin Kolašin Kolašin Kolašin Budžet Opštine Nabavka I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 20.000€ opreme za punjenje i servisiranje vatrogasnih aparata Kolašin Kolašin Kolašin Budžet Opštine Nabavka I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 250.000€ 70.000€ specijalnog Projekti 180.000€ vatrogasnog vozila- Ukupno hidraulične 403.666€ spasilačke korpe 3 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

15. Uspostavlja- Uspostavljanje Organi lokalne Herceg Novi Herceg Novi Herceg Novi Budžet Opština nje sistema sistema samouprave, I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 6.666€ obavještavanja i obavještavanja i Služba zaštite i uzbunjivanja– uzbunjivanja u 6 spašavanja Nabavka lokalnih Bar Bar Bar opreme i samouprava I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 3.333€ postavljanje opreme: Herceg Novi, Bar,Tivat, Tivat Tivat Tivat Nikšić, Šavnik, II kvartal 2025. IV kvartal 2026. 15.000€ Budžet Opština Žabljak (Tivat) Nikšić Nikšić Nikšić II kvartal 2026. IV kvartal 2026. 20.000€ Šavnik Šavnik Šavnik I kvartal 2026. IV kvartal 2026. 15.000€ Žabljak Žabljak Žabljak II kvartal 2026. IV kvartal 2026. 15.000€ Ukupno 74.999€ 4 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATATROFA ZA PERIOD 2025-2030 STRATEGIJA ZA SMANJENJE RIZIKA OD KATASTROFA ZA PERIOD 2025–2030.

16. Uspostavlja- Uspostavljeni Organi lokalne Ulcinj Ulcinj Ulcinj Budžet Opština nje sistema sistemi samouprave, III kvartal 2025. II kvartal 2026. 15.000€ obavještavanja i obavještavanja i Služba zaštite i uzbunjivanja uzbunjivanja u 4 spašavanja STRA NA | 2 2 2 (izrada lokalne Budva Budva Budva akustičkih samouprave I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 3.333 € studija, nabavka opreme i postavljanje): Cetinje Cetinje Cetinje Ulcinj, Budva, I kvartal 2025. IV kvartal 2025. 20.000€ Cetinje, Podgorica Podgorica Podgorica Podgorica I kvartal 2025. IV kvartal 2026. 30.000€ Ukupno 68.333€ 71 STRAN A | 223 LITERATURA STRA NA | 2 24 • Zakon o lokalnoj samoupravi ("Službeni list Crne Gore", br. 002/18 od 10.01.2018, 034/19 od 21.06.2019, 038/20 od 25.04.2020, 050/22 od 09.05.2022, 084/22 od 01.08.2022) • Zakon o zaštiti i spašavanju (“Službeni list CG”, br. 13/07, 32/11, 54/16, 146/21 i 3/23) • Pravilnik o sadržaju i metodologiji izrade, načinu usaglašavanja, ažuriranja i čuvanja elaborata o procjeni rizika na osnovu kojih se izrađuju planovi zaštite i spašavanja („Službeni list CG”, broj 31/17) • Pravilnik o bližem sadržaju i metodologiji izrade, načinu usaglašavanja, ažuriranja i čuvanja planova zaštite i spašavanja („Službeni list CG”, broj 34/17) • Uredba o načinu i postupku izrade, usklađivanja i praćenja sprovođenja strateških dokumenata („Službeni list CG“, br. 54/2018) • Uredba o organizaciji i načinu rada državne uprave (“Službeni list CG”, br. 98/23 i 102/23) • Metodologija razvijanja politika,izrade i praćenja sprovođenja strateških dokumenata, Generalni sekretarijat Vlada Crne Gore, 2018 • Smjernice za pripremu strateških dokumenata, Generalni sekretarijat Vlade CG, maj 2022 • Priručnik za evaluaciju strateških dokumenata, GS, jun 2022 • Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direktorat za zaštitu i spašavanje (2024), Izvještaj o stanju sistema zaštite i spašavanja u Crnoj Gori u 2023. godini, Podgorica • Dugoročni plan razvoja odbrane 2019 – 2028, Ministarstvo odbrane, Podgorica 2018 godine;https://wapi.gov.me/download-preview/19190b9e-dd26-4c76-b99b- 34e41bb38c2e?version=1.0 • United Nations. (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction, https://www. preventionweb.net/files/43291_sendaiframeworkfordrren.pdf • EFDRR Roadmap 2021 – 2030 • https://www.undrr.org/efdrr-roadmap-2021-2030#:~:text=EFDRR%20Roadmap%20 2021-2030.%20The%20Roadmap%20builds • Podaci o indikatorima Ciljeva održivog razvoja (COR) za Crnu Goru, https://www. sdgmontenegro.me • Popis 2011, Monstat, https://www.monstat.org/cg/page.php?id=533&pageid=148 STRAN A | 225 • Gender Action Plan to Support Implementation of the Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015 - 2030, UNDRR, https://www.preventionweb.net/media/94610/ download?startDownload=true • Indeks rodne ravnopravnosti 2023, Uprava za statistiku, Saopštenje 100/2023, https:// www.monstat.org/uploads/files/Mediji/Indeks rodne ravnopravnosti MNE (2)_25.7.pdf • Clemente Pignatti, Rodni jaz u zaradama u Crnoj Gori: Ažuriranje statističkog pristupa i uticaj na politike. Ženeva: Međunarodna organizacija rada, 2023 © ILO • Anketa o radnoj snazi, Uprava za statistiku, prvi kvartal 2024, Saopštenje 81/2024, https://monstat.org/uploads/files/ARS/2024/ARS saopstenje_2024_Q1.pdf • Komar, O., Batrićević, N.: Pol i vlasništvo nad nekretninama u Crnoj Gori. - De Facto Consultancy, Podgorica, 2023.) STRA NA | 226 2 27 STRAN A | 2 27 STRA NA | 2 2 8 Crna Gora Crna Gora Vlada Crne Gore Vlada Crne Gore Ministarstvo unutrašnjih poslova Ministarstvo unutrašnjih poslova Direktorat za zaštitu i spašavanje Direktorat za zaštitu i spašavanje