Decree on the conditions, manner and dynamics of the implementation of agricultural policy measures for 2022 (Agro-budget)

1 284. Na osnovu člana 6 Zakona o poljoprivredi i ruralnom razvoju („Službeni list CG“, br. 56/09, 34/14, 1/15, 30/17 i 59/21), člana 35 Zakona o morskom ribarstvu i marikulturi („Službeni list CG“, br. 56/09 i 47/15) i čl. 10 i 20 Zakona o Budžetu Crne Gore za 2022. godinu („Službeni list CG“, broj 144/21), Vlada Crne Gore, na sjednici od 24. februara 2022. godine, donijela je UREDBU O USLOVIMA, NAČINU I DINAMICI SPROVOĐENJA MJERA AGRARNE POLITIKE ZA 2022. GODINU – AGROBUDŽET Član 1 Ovom uredbom utvrđuju se uslovi, način i dinamika sprovođenja mjera agrarne politike za tržišno cjenovnu politiku, politiku ruralnog razvoja, poslove od javnog interesa, socijalne transfere pojedincima, bezbjednost hrane, veterine i fitosanitarne poslove i mjere u oblasti ribarstva (u daljem tekstu: Agrobudžet). Član 2 Izrazi koji se koriste u ovoj uredbi za fizička lica u muškom rodu podrazumijevaju iste izraze u ženskom rodu. Član 3 Sredstva predviđena Agrobudžetom opredijeljena su u ukupnom iznosu od 50.877.757,51€, i to: organu državne uprave nadležnom za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu (u daljem tekstu: Ministarstvo) i organu uprave nadležnom za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (u daljem tekstu: Organ uprave) u Budžetu Crne Gore za 2022. godinu (u daljem tekstu: Budžet) u ukupnom iznosu od 35.905.287,45€, iz donacija u iznosu od 8.200.470,06€ i iz kreditnih sredstava u iznosu od 6.772.000,00€. I. Sredstva predviđena u Budžetu u ukupnom iznosu od 35.905.287,45€ odnose se na: 1) razvoj poljoprivrede, ruralni razvoj i ribarstvo 31.675.158,20€; 2) kontribuciju za potrebe realizacije međunarodnih projakata (IFAD) 1.726.000,00€; 3) sprovođenje mjera bezbjednosti hrane i hrane za životinje 286.557,69€; 4) sprovođenje mjera zdravstvene zaštite životinja 2.038.513,44€; 5) sprovođenje fitosanitarnih mjera 179.058,12€; 1. Sredstva za razvoj poljoprivrede, ruralni razvoj i ribarstvo Sredstva za razvoj poljoprivrede, ruralni razvoj i ribarstvo opredijeljena su Ministarstvu u okviru opštih prihoda Budžeta funkcionalna klasifikacija 41101 – Program 16 002 – Poljoprivreda, Potprogram 16 002 001 – Podrška poljoprivredi, Potprogram 16 002 006 – Podrška ruralnom razvoju, Potprogram 16 002 007 i Program 16 004 – Ribarstvo. a) Program 16 002 – Poljoprivreda 1.1.1 pozicija 4147 – konsultantske usluge, projekti i studije u iznosu od 155.332,12€; 1.1.2 pozicija 4181 – subvencije za proizvodnju i pružanje usluga u iznosu od 16.647.050,26€; 1.1.3 pozicija 4318 – ostali transferi pojedincima – staračke naknade u iznosu od 4.208.760,32€; b) Potprogram 16 002 006 – Ruralni razvoj 1.2.1 pozicija 4181 – subvencije za proizvodnju i pružanje usluga u iznosu od 4.300.000,00€; 2 1.2.2 pozicija 4412 – izdaci za lokalnu infrastrukturu u iznosu od 744.000,00€; c) Potprogram 16 002 007 – Agencija za plaćanje 1.3.1 pozicija 4181 – subvencije za proizvodnju i pružanje usluga u iznosu od 4.670.015,50€ d) Program 2532 – Ribarstvo 1.4.1 pozicija 4181 – subvencije za proizvodnju i pružanje usluga u iznosu od 950.000,00€ UKUPNO 1 (a+b+c+d): 31.675.158,20€ 2. Sredstva za kontribuciju za potrebe realizacije međunarodnih projektata (IFAD) Sredstva za kontribuciju za potrebe realizacije međunarodnih projekata (IFAD) u iznosu od 1.726.000,00€ opredijeljena su Ministarstvu u okviru opštih prihoda Budžeta, funkcionalna klasifikacija 41101 – Program 16 002 Poljoprivreda, Potprogram 16 002 006 Podrška ruralnom razvoju, na poziciji 4412 – izdaci za lokalnu infrastrkturu, koja će se realizovati u skladu sa Sporazumom o finansiranju Projekta razvoja klastera i transformacije ruralnih područja u Crnoj Gori. 3. Sredstva za sprovođenje mjera bezbjednosti hrane i hrane za životinje Sredstva za mjere bezbjednosti hrane i hrane za životinje u iznosu od 286.557,69€ iz opštih prihoda budžeta, a opredijeljena su Upravi za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (organizacioni kod 41107) na Programu Poljoprivreda (programski kod 16 002), Potprogram Bezbjednost hrane, veterina i fitosanitarni poslovi (programski kod 16 002 005), Aktivnost Monitoring bezbjednosti hrane (programski kod 16 002 005 002), na izdatku 414-7 Konsultantske usluge, projekti i studije u ukupnom iznosu od 4.947,14€ (iz EU donacije izdvaja se iznos od 30.421,96€), a sredstva su namijenjenaza sprovođenje projekta „Razmjena i prenos metoda i iskustava o uticaju poljoprivredno-prehrambenih proizvoda na životnu sredinu u državama jadranskog regiona“ (akronim projekta PEFMED Plus), koji se finansira iz Interreg MED programa) i na izdatku 4149 – Ostale usluge u iznosu od 281.610,55€, koja će se realizovati u skladu sa Programom mjera bezbjednosti hrane i hrane za životinje za 2022. godinu. 4. Sredstva za sprovođenje mjera zdravstvene zaštitite životinja Sredstva za zdravstvenu zaštitu životinja u iznosu od 2.038.513,44€ opredijeljena su Upravi za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (organizacioni kod 41107), u okviru opštih prihoda Budžeta, Program Poljoprivreda (programski kod 16 002), Potprogram Bezbjednost hrane, veterina i fitosanitarni poslovi (programski kod 16 002 005), Aktivnost Zdravstvena zaštita životinja (programski kod 16 002 005 003), na izdatku 4181 – Subvencije za proizvodnju i pružanje usluga u iznosu od 2.038.513,44€, koja će se realizovati u skladu sa Programom obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja za 2022. godinu. 5. Sredstva za sprovođenje fitosanitarnih mjera Sredstva za fitosanitarne mjere u iznosu od 179.058,12€ opredijeljena su Upravi za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (organizacioni kod 41107) – Program Poljoprivreda (programski kod 16 002), Potprogram Bezbjednost hrane, veterina i fitosanitarni poslovi (programski kod 16 002 005), Aktivnost Upravljanje i administracija Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (programski kod 16 002 005 001), ekonomska klasa 413-2 Materijal za zdravstvenu zaštitu za potrebe sprovođenja Programa fitosanitarnih mjera, iznos 5.820,00€ i Aktivnost Program fitosanitarnih mjera (programski kod 16 002 005 004) izdatak 4149 – Ostale usluge u iznosu od 173.238,12€ koja će se realizovati u skladu sa Programom fitosanitarnih mjera za 2022. godinu. UKUPNO I (1+2+3+4+5): 35.905.287,45€ 3 Sredstva utvrđena ovom uredbom mogu biti uvećana iz sredstava podrške EU i to kroz IPARD II program za razvoj poljoprivrede i ruralnih područja za period 2014-2020, i kroz projekat „Razmjena i prenos metoda i iskustava o uticaju poljoprivredno-prehrambenih proizvoda na životnu sredinu u državama jadranskog regiona“ PEFMED Plus koji se finansira iz Interreg MED programa za potrebe sprovođenja programa Programa mjera bezbjednosti hrane i hrane za životinje, kao i iz kredita Svjetske Banke „Drugi projekat institucionalnog razvoja i jačanja poljoprivrede u Crnoj Gori“ (MIDAS 2) i kredita Međunarodnog fonda za razvoj poljoprivrede – IFAD u skladu sa članom 9 Zakona o budžetu Crne Gore za 2022. godinu, i izvršavaće se u visini njihovog ostvarenja: II. Donacije  IPARD II Program 7,845,048.10€;  Projekat IFAD 325,000.00€;  PEFMED Plus 30.421,96€ UKUPNO II - Donacije: 8.200.470,06€ III. Kreditna sredstva  Drugi institucionalni razvoj i jačanje poljoprivrede Crne Gore (MIDAS 2) 5.400.000,00€  Projekat IFAD 1.372.000,00€ UKUPNO III – Kreditna sredstva: 6.772.000,00€ UKUPNO AGROBUDŽET (I+II+III): 50.877.757,51€ Član 4 Za izvršenje Agrobudžeta, odgovorno je Ministarstvo i Organ uprave, odnosno službe određene za realizaciju programa i lica određena za praćenje programa. Sprovođenje mjera agrarne politike utvrđenih ovom uredbom, vršiće službenici Ministarstva koje rješenjem odredi ministar i službenici Organa uprave koje rješenjem odredi direktor. Obaveze prema korisnicima programa izvršavaće se po dinamici utvrđenoj budžetskim planom potrošnje, koji odobrava organ državne uprave nadležan za poslove finansija. Troškovi iskazani po programima predstavljaju projektovane vrijednosti. Ministarstvo i Organ uprave mogu u toku izvršenja Agrobudžeta vršiti izmjene namjene korišćenja sredstava i preusmjeravati ih sa jednog programa na drugi do visine ukupnih sredstava. Član 5 Uslovi, način i dinamika sprovođenja mjera agrarne politike za 2022. godinu dati su u Prilogu 1 koji čini sastavni dio ove uredbe. Član 6 Ova uredba stupa na snagu danom objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore“. Broj: 04-815 Podgorica, 24. februara 2022. godine Vlada Crne Gore Predsjednik, prof. dr Zdravko Krivokapić, s.r. 4 PRILOG 1 USLOVI, NAČIN I DINAMIKA SPROVOĐENJA MJERA AGRARNE POLITIKE ZA 2022. GODINU (AGROBUDŽET) Prikaz agrobudžeta po mjerama i linijama A) POLJOPRIVREDA Šifra Ekon. klas. Naziv programa ekonomska klasifikacija 4147 4181 4412 4318 4149 4132 Iznos tekući donacije kredit Nacionalni budžet IPA 1 MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.1 Direktna plaćanja 1.1.1 4181 Direktna plaćanja u stočarskoj proizvodnji 5,540,000.00 5,540,000.00 1.1.2 4181 Podrška razvoju tržišne proizvodnje mlijeka 3,700,000.00 3,700,000.00 1.1.3 4181 Podrška preradi mlijeka na gazdinstvu 3,560,050.26 3,560,050.26 1.1.4 4181 Direktna plaćanja u biljnoj proizvodnji 3,200,000.00 3,200,000.00 1.1.5 4181 Podrška proizvodnji sjemenskog materijala 100,000.00 100,000.00 1.1.6 4181 Direktna plaćanja za proizvodnju duvana 50,000.00 50,000.00 UKUPNO DIREKTNA PLAĆANJA (1.1.) 16.150,050.26 16,150,050.26 1.2. 4181 Program unapređivanja pčelarstva 232,000.00 232,000.00 1.3 MJERE ZA STABILIZACIJU TRŽIŠTA 1.3.1 4181 Program intervencija na tržištu 560,000.00 560,000.00 1.3.2 4181 Upravljanje rizicima u poljoprivredi 300,000.00 300,000.00 UKUPNO MJERE ZA STABILIZACIJU TRŽIŠTA (1.3.) 860,000.00 860,000.00 UKUPNO MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE (1.1.+1.2.+1.3.) 17,242,050.26 17,242,050.26 2 MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1 Osovina 1: Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 5 2.1.1 4147 MIDAS 2 – Komponenta 1 Jačanje programa MPŠV za poljoprivredu, ruralni razvoj i ribarstvo 1,800,000.00 1,800,000.00 2.1.2 4181 IPARD II program – Program razvoja poljoprivrede i ruralnih područja u okviru IPARD 2014-2020 10,460,063.60 2,615,015.50 7,845,048.10 2.1.3 4181 Podrška razvoju vinogradarstva i vinarstva 150,000.00 150,000.00 2.1.4 4181 Podrška podizanju i modernizaciji / opremanju proizvodnih voćnih zasada 250,000.00 250,000.00 2.1.5 4181 Podrška razvoju maslinarstva 150,000.00 150,000.00 2.1.6 4181 Podrška povrtarskoj proizvodnji 670,000.00 670,000.00 2.1.7 4181 Podrška podizanju višegodišnjih zasada ljekovitog i aromatičnog bilja 40,000.00 40,000.00 2.1.8 4181 Podrška zasnivanju i održavanju matičnih zasada određenih voćnih i šumskih vrsta 80,000.00 80,000.00 2.1.9 4181 Podrška dostizanju standarda dobrobiti životinja u stočarstvu 50,000.00 50,000.00 2.1.10 4181 Podrška unapređenju kvaliteta sirovog mlijeka 150,000.00 150,000.00 2.1.11 4181 Podrška aktivnostima kooperativa, udruženja i organizacija proizvođača 60,000.00 60,000.00 2.1.12 4181 Podrška nabavci priplodnih grla u čistoj rasi 350,000.00 350,000.00 2.1.13 4181 Podrška za nabavku mehanizacije, priključaka i opreme u funkciji primarne proizvodnje 900,000.00 900,000.00 2.1.14 4412 Podrška investicijama za izgradnju bunara i bistijerni 180,000.00 180,000.00 2.1.15 4181 Podrška pokretanju poslovanja mladih poljoprivrednika 250,000.00 250,000.00 2.1.16 4181 Podrška jačanju otkupne mreže mlijeka 500,000.00 500,000.00 2.1.17 4147 Podrška razvoju klastera u oblasti poljoprivrede 472,000.00 140.000,00 332,000.00 2.1.18 4181 Podrška investicijama u preradu na gazdinstvima 250,000.00 250,000.00 2.1.19 4181 Podrška ženskom preduzetništvu u poljoprivredi 100,000.00 100,000.00 2.1.20 4181 Podrška uvođenju inovacija u sektor poljoprivrede 200,000.00 200,000.00 UKUPNA SREDSTVA ZA OSOVINU 1 17,062,063.60 140,000.00 2,132,000.00 6,765,015.50 7,845,048.10 180,000.00 6 2.2 Osovina 2: Mjere za održivo gazdovanje prirodnim resursima 2.2.1 4181 Očuvanje autohtonih genetičkih resursa u poljoprivredi 80,000.00 80,000.00 2.2.2 4181 Podrška оrganskoj proizvodnji 450,000.00 450,000.00 2.2.3 4412 Održivo korišćenje planinskih pašnjaka 270,000.00 270,000.00 2.2.4 4181 Podrška upravljanju stajskim đubrivom 70,000.00 70,000.00 UKUPNA SREDSTVA ZA OSOVINU 2 870,000.00 600,000.00 270,000.00 2.3 Osovina 3: Mjere za poboljšanje kvaliteta života i širenje ekonomskih aktivnosti u ruralnim područjima 2.3.1 4412 Podrška investicijama u adaptaciju planinskih katuna 70,000.00 70,000.00 2.3.2 4412 4147 Razvoj sela i izgradnja infrastrukture 3,175,000.00 185,000.00 1,040,000.00 1,950,000.00 UKUPNA SREDSTVA ZA OSOVINU 3 3,245,000.00 185,000.00 1,040,000.00 2,020,000.00 UKUPNO MJERE RURALNOG RAZVOJA (2.1.+2.2.+2.3) 21,177,063.60 325,000.00 3,172,000.00 7,365,015.50 7,845,048.10 2,470,000.00 3 PODRŠKA OPŠTIM SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.1 4181 Obrazovanje, istraživanja, razvoj i analize 100,000.00 100,000.00 3.2 4181 Program unapređivanja stočarstva 400,000.00 400,000.00 3.3 4147 Program mjera kontrole kvaliteta proizvoda 155,332.12 155,332.12 3.4 4181 Politika kvaliteta - šeme kvaliteta 45,000.00 45,000.00 3.5 4181 Podrška plasmanu organskih proizvoda 100,000.00 100,000.00 3.6 4181 Uvođenje standarda kvaliteta i bezbjednosti hrane 40,000.00 40,000.00 3.7 4181 Promocija poljoprivrednih proizvoda i poljoprivrede, edukacija i studijska putovanja poljoprivrednih proizvođača 75,000.00 75,000.00 3.8 4181 Tehnička i administrativna podrška za sprovođenje programa 250,000.00 250,000.00 UKUPNO PODRŠKA SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 1,165,332.12 155,332.12 1,010,000.00 4 SOCIJALNI TRANSFERI SEOSKOM STANOVNIŠTVU 4.1 4318 PROGRAM STARAČKIH NAKNADA 4,208,760.32 4,208,760.32 UKUPNO ZA POLJOPRIVREDU (1+2+3+4) 43,793,206.30 155,332.12 325,000.00 3.172,000.00 25,617,065.70 7,845,048.10 2,470,000.00 4,208,760.32 7 B) RIBARSTVO 5 Podrška razvoju sektora morskog ribarstva i marikulture 5.1 Mjera jačanja profesionalne ribolovne flote 5.1.1 4181 Modernizacija profesionalne ribolovne flote za ulov demerzalnih resursa 120,000.00 120,000.00 5.1.2 4181 Modernizacija profesionalne ribolovne flote za ulov pelagičnih resursa 40,000.00 40,000.00 5.1.3 4181 Modernizacija profesionalne ribolovne flote u malom privrednom ribolovu (plovila do 10m dužine preko svih LOA) 150,000.00 150,000.00 UKUPAN IZNOS SREDSTAVA ZA MJERE UNAPREĐIVANJA RIBARSKE FLOTE (5.1) 310,000.00 310,000.00 5.2 Mjera unapređivanja sektora marikulture 5.2.1 4181 Poboljšanje konkurentnosti i efikasnosti sektora marikulture 35,000.00 35,000.00 5.2.2 4181 Direktna plaćanja u marikulturi-uzgoj školjaka 60,000.00 60,000.00 UKUPAN IZNOS SREDSTAVA ZA MJERE UNAPREĐIVANJA SEKTORA MARIKULTURE (5.2) 95,000.00 95,000.00 5.3 Mjera održivog upravljanja i očuvanja resursa ribe i drugih morskih organizama 5.3.1 4181 Održivo upravljanje i očuvanje resursa ribe i drugih morskih organizama 150,500.00 150,500.00 5.3.2 4181 Upravljanje sistemom monitoringa i kontrole u ribarstvu (RMC) 105,500.00 105,500.00 5.3.3 4147 MIDAS 2 – Komponenta 3 Modernizacija sektora ribarstva 2,000,000.00 2,000,000.00 UKUPAN IZNOS SREDSTAVA ZA MJERU ODRŽIVOG UPRAVLJANJA I OČUVANJA RESURSA RIBE I DRUGIH MORSKIH ORGANIZAMA (5.3) 2,256,000.00 2,000,000.00 256,000.00 UKUPNA PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE (5.1 + 5.2 + 5.3 ) 2,661,000.00 2,000,000.00 661,000.00 6 Podrška razvoju sektora slatkovodnog ribarstva i akvakulture 6.1 Mjera unapređivanja sektora slatkovodnog ribarstva 6.1.1 4181 Održivo upravljanje slatkovodnim ribarstvom 100,000.00 100,000.00 6.1.2 4181 Unapređenje privrednog ribolova na Skadarskom jezeru 50,000.00 50,000.00 8 UKUPAN IZNOS SREDSTAVA ZA MJERU UNAPREĐIVANJA SEKTORA SLATKOVODNOG RIBARSTVA (6.1) 150,000.00 150,000.00 6.2 Mjera unapređivanja sektora slatkovodne akvakulture 6.2.1 4181 Poboljšanje konkurentnosti i efikasnosti sektora slatkovodne akvakulture 64,000.00 64,000.00 6.2.2 4181 Direktna plaćanja u akvakulturi 75,000.00 75,000.00 UKUPAN IZNOS SREDSTAVA ZA MJERU UNAPREĐIVANJA SEKTORA SLATKOVODNE AKVAKULTURE (6.2) 139,000.00 139,000.00 UKUPNA PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA SLATKOVODNOG RIBARSTVA I AKVAKULTURE (6.1+6.2) 289,000.00 289,000.00 UKUPNO ZA RIBARSTVO (5+6) 2,950,000.00 2,000,000.00 950,000.00 UKUPNO IZNOS SREDSTAVA ZA POLJOPRIVREDU I RIBARSTVO (A+B) 46,743,206.30 155,332.12 325,000.00 5,172,000.00 26,567,065.76 7,845,048.10 2,470,000.00 4,208,760.32 C) OPERATIVNI PROGRAMI UPRAVE 7 4149 Program mjera bezbjednosti hrane i hrane za životinje 316,979.65 4,947.14 30,421.96 281,610.55 8 4181 Program obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja 2,038,513.44 2,038,513.44 9 4149 Program fitosanitarnih mjera 179,058.12 173,238.12 5,820.00 10 4147 MIDAS 2 – Komponenta 2 Podrška ispunjenju mjerila za zatvaranje poglavlja 12 Bezbjednost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika 1,600,000.00 1,600,000.00 UKUPNO ZA OPERATIVNE PROGRAME UPRAVE (7+8+9+10) 4,134,551.21 4,947.14 1,600,000.00 2,038,513.44 30,421.96 454,848.67 5,820.00 UKUPNO - AGROBUDŽET (A+B+C) 50,877,757.51 160,279.26 325,000.00 6,772,000.00 28,605,579.20 7,875,470.06 2,470,000.00 4,208,760.32 454,848.67 5,820.00 9 MJERE AGRARNE POLITIKE A) POLJOPRIVREDA 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.1. DIREKTNA PLAĆANJA 1.1.1 DIREKTNA PLAĆANJA U STOČARSKOJ PROIZVODNJI Razlozi za podršku Specifični prirodni uslovi Crne Gore, koji se ogledaju u velikim površinama prirodnih livada i pašnjaka, predodredili su ekstenzivno gajenje preživara. Govedarstvo je najvažnija grana stočarstva, sa ukupnim brojem od oko 86.000 grla. Goveda se gaje na više od 50% poljoprivrednih gazdinstava, odnosno na 75% gazdinstava koja se bave stočarskom proizvodnjom. Izmjena rasnog sastava ide u pravcu povećanja učešća produktivnijih rasa dok se teži i povećanju broja grla po poljoprivrednom gazdinstvu i unapređivanju infrastrukture na poljoprivrednim gazdinstvima kao i primjeni savremenijih načina uzgoja. Tov junadi sve više dobija na značaju, budući da se tov odvija kako u intenzivnim, tako i u ekstenzivnim sistemima uzgoja. Kod ovaca i koza, koje se tradicionalno gaje za proizvodnju mlijeka i mesa, ishrana se gotovo u cjelini bazira na korišćenju prirodnih livada i pašnjaka lošijeg kvaliteta. Korišćenje raspoloživih resursa prirodnih livada i pašnjaka gajenjem preživara tijesno je povezano sa ostankom aktivne radne snage na ruralnom području, odnosno smanjenjem negativnih demografskih trendova. Ciljevi  podizanje konkurentnosti stočarske proizvodnje i stvaranje tržišno održivog proizvođača;  obezbjeđivanje uslova za uravnotežen razvoj govedarstva, ovčarstva i kozarstva;  bolje korišćenje raspoloživih resursa, posebno prirodnih livada i pašnjaka;  jačanje vertikalne integracije u proizvodnji mesa i podizanje standarda života poljoprivrednih proizvođača u ruralnim područjima kroz povećanje dohotka poljoprivrednih gazdinstava. Opis mjere i kriterijumi za podršku Direktna plaćanja u stočarstvu sadrže:  premije po grlu za krave i priplodne junice;  premije po grlu za krave i priplodne junice u sistemu držanja krava-tele (isključivo za tovne rase goveda-uzgoj u čistoj rasi)  premije po grlu za priplodne ovce i koze;  premije za organizovani tov junadi, bikova i volova. a) Premije za krave i priplodne junice – pravo na podršku imaju sva gazdinstva koja gaje tri i više grla te vrste stoke i to za svako grlo. Kriterijum je ispunjen ako gazdinstvo drži taj broj grla minimalno devet mjeseci u tekućoj godini. Osnovna premija po grlu za priplodne krave i junice iznosi do 85€. b) Premije po grlu za krave i priplodne junice u sistemu držanja krava-tele (isključivo tovne rase-uzgoj u čistoj rasi)- pravo na podršku imaju sva gazdinstva koja gaje tri i više grla te vrste stoke i to za svako grlo. Kriterijum je ispunjen ako gazdinstvo drži taj broj grla minimum devet mjeseci u tekućoj godini. Osnovna premija po grlu za priplodne krave i junice u sistemu držanja krava-tele iznosi do 130€. Maksimalna podrška po gazdinstvu je 100 grla. c) Premije za priplodne ovce i koze – pravo na podršku imaju sva gazdinstva koja gaje 30 i više ovaca odnosno 20 i više koza u stadu. Plaćanje se odnosi na svako grlo. Kriterijum je ispunjen ako gazdinstvo drži taj broj grla minimalno devet mjeseci u tekućoj godini. Osnovna premija po grlu za priplodne ovce i koze iznosi do 10€. d) Premije po grlu za organizovani tov junadi, bikova i volova - pravo na premiju za organizovani tov imaju ona gazdinstva koja tu kategoriju goveda prodaju odobrenom 10 odnosno registrovanom objektu u poslovanju hranom (klanica, mesara), upisanim u Centralni registar odobrenih i registrovanih objekata za obavljanje djelatnosti u poslovanju hranom i hranom za životinje koji vodi organ uprave (u daljem tekstu: Registar objekata za hranu) i koja su zaklana u odobrenoj klanici. Premiju ostvaruju grla rođena i utovljena u Crnoj Gori. Uslov za ostvarivanje prava na premiju je da grla borave na gazdinstvu u tovu najmanje šest mjeseci. Osnovna klanična premija za tovljenu junad, bikove i volove iznosi do 150€ po grlu koje je rođeno i utovljeno i Crnoj Gori. Premija se ne ostvaruje za klanje teladi. Uslov za ostvarivanje klanične premije za utovljenu junad, bikove i volove je da grla imaju minimalnu tjelesnu masu od 400 kg, uz izuzetak za junad utovljenu na paši koja mogu imati minimalnu masu pri klanju 350 kg. Držalac životinje ostvaruje pravo na premiju za organizovani tov junadi, bikova i volova dostavljanjem Ministarstvu: prijave početka organizovanog tova grla koju treba da prati potvrda o broju grla na gazdinstvu iz Elektronske baze podataka, kako bi se imao uvid o broju grla u tovu (prijava tova je u roku od deset dana od ulaska grla u organizovani tov). Nakon izvršene terenske kontrole po podnesenoj prijavi za organizovani tov, podnosilac zahtjeva je dužan nakon klanja grla da dostavi: otkupni list odobrenog odnosno registrovanog objekta (klanica, mesara) koji je upisan u Registar objekata za hranu (sa upisanim imenom i adresom vlasnika, datumom otkupa, tjelesnom masom grla, brojem gazdinstva, identifikacionim brojem grla i kategorijom grla). Grla moraju biti zaklana u odobrenoj klanici, što se utvrđuje na osnovu podataka iz Elektronske baze podataka i uvidom u dokumentaciju sa linije klanja, a slučaju da otkupljivač nije istovremeno i subjekat koji obavlja djelatnost klanja (odobrena klanica) obavezno je dostaviti i potvrdu o klanju u odobrenoj klanici. Pravo na premiju za tov isključivo imaju gazdinstva koja su prijavila početak tova. Obavezna je prijava tova minimum šest mjeseci prije klanja. Uslov za dobijanje premije je da su grla obilježena ušnim markicama, da su poznatog porijekla i registrovana u Centralnom registru gazdinstava i životinja i da držalac životinja uredno vodi evidenciju, da posjeduje pasoše za goveda, odnosno da vrši godišnje popise ovaca i koza u skladu sa zakonom i da su nad životinjama sprovedene mjere po Programu obaveznih mjera zdrastvene zaštite životinja u prethodnoj odnosno tekućoj godini. Premije u govedarstvu ostvaruju grla koja na dan 1. jun tekuće godine imaju navršenu godinu dana starosti. Dokaz o ispunjenosti uslova je izvod iz Elektronske baze podataka – Podaci o imanju, odnosno evidencija godišnjih popisa koju izdaje nadležna veterinarska ambulanta. Svi podnosioci zahtjeva dužni su da ažuriraju sve promjene u broju grla stoke prije podnošenja zahtjeva za premije kako bi se stanje u Elektronskoj bazi i Registru poljoprivrednih gazdinstava poklapalo sa stanjem na terenu. U slučaju da podnosilac zahtjeva ne izvrši ažuriranje podataka gubi pravo na premiju u tekućoj godini, dok Ako u zahtjevu za premije unese veći broj grla odnosno netačne podatke nema pravo na dodjelu podsticaja za period od dvije godine u smislu člana 33 Zakona o poljoprivredi i ruralnom razvoju. Uslov za plaćanje premije je da je poljoprivredno gazdinstvo registrovano u Registru poljoprivrednih gazdinstava sa inoviranim podacima u 2022. godini, da su na gazdinstvu sprovedene mjere obavezne zdravstvene zaštite životinja i da u isti ima upisano minimum 1 ha poljoprivrednog zemljišta. Izuzetno, Ako registrovano poljoprivredno gazdinstvo nema upisano 1 ha poljoprivrednog zemljišta, ukupna premija će biti umanjena do 30% od visine premije po grlu. Gazdinstva su dužna da u uzgoju životinja poštuju preporuke utvrđene Kodeksom dobre poljoprivredne prakse. Pravo na premiju ostvaruju samo grla 11 koja su zatečena na gazdinstvu podnosioca zahtjeva prilikom kontrole na terenu, a o čemu je sačinjen zapisnik. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanja direktne podrške prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, proporcionalno se smanjuju jedinična plaćanja po grlu. Korisnici Poljoprivredna gazdinstva koja ispunjavaju propisane kriterijume. Način plaćanja Uplatom na žiro račun poljoprivrednim gazdinstvima, prema spiskovima Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Procedura realizacije Mart: Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva distribuira obrasce zahtjeva i putem medija obavještava poljoprivredna gazdinstva da podnesu zahtjev za premiju u stočarskoj proizvodnji. 1. mart – 30. april: Proizvođači sami ili uz pomoć Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva popunjavaju obrasce za premije. Zahtjevi za premije se dostavljaju regionalnim centrima Direkcije za savjetodavne poslove u stočarstvu, neposredno ili preporučenom poštom. 1. maj – 1. oktobar: Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva provjerava stanje na terenu, minimalno 80% zahtjeva za sve premije. Dokumentacija za organizovani tov junadi, bikova i volova dostavlja se Ministarstvu na početku organizovanog tova. Dokumentacija se dostavlja regionalnim centrima Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva, neposredno ili preporučenom poštom. Direkcija za savjetodavne poslove u stočarstvu provjerava sve zahtjeve preko Elektronske baze podataka i vrši kontrolu lica mjesta najmanje tri puta tokom tovnog perioda. 1. jul – 1. decembar: Nakon izvršenih terenskih kontrola regionalni centri Direkcije za savjetodavne poslove u stočarstvu pripremaju izvještaje sa spiskovima za isplatu premija i dostavljaju Ministarstvu na dalje postupanje. 15. jul – 15. decembar: Isplata premija za tekuću godinu na osnovu dostavljenih spiskova. Podnosilac zahtjeva je dužan da omogući nesmetano vršenje kontrole na terenu, u suprotnom, Ako na bilo koji način onemogući vršenje kontrole, zahtjev će biti odbijen. Finansijski plan koji slijedi određen je na osnovu podataka iz podnesenih zahtjeva i broja grla koja su stekla pravo za premiju u 2021. godini. Obrasci zahtjeva za premije mogu se preuzeti u regionalnim kancelarijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva i sa internet stranice Ministarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za direktna plaćanja u stočarstvu; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Premije za gazdinstva u govedarstvu 3.800.000,00 Premije za gazdinstva u ovčarstvu 1.040.000,00 Premije za gazdinstva u kozarstvu 150.000,00 Premija za organizovani tov junadi, bikova i volova 550.000,00 UKUPNO: 5.540.000,00 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.1 DIREKTNA PLAĆANJA 1.1.2 PODRŠKA RAZVOJU TRŽIŠNE PROIZVODNJE MLIJEKA Razlozi za podršku Ukupna proizvodnja mlijeka u Crnoj Gori procjenjuje se na oko 200 miliona litara godišnje, od čega se do 15% prerađuje u odobrenim objektima za preradu mlijeka. 12 Količine mlijeka koje su van sistema otkupa, domaćinstva koriste za vlastitu potrošnju, dok veći dio prerađuju u mliječne proizvode (sir i kajmak). Ovi proizvodi pojavljuju se na organizovanom tržištu preko objekata za prodaju hrane na malo (trgovine, ugostiteljski objekti, pijace). Međutim, i dalje se znatne količine realizuju direktnom prodajom ili na gazdinstvu porijekla odnosno „kućnom pragu“. Osim navedenih, značajno tržište za mliječne proizvode otvara se razvojem turizma. Kako bi se odgovorilo zahtjevima tržišta potrebno je uspostaviti proizvodnju koja će obezbijediti kontinuirane količine, ali i ispuniti zahtjeve za bezbjednost hrane i kvalitet proizvoda. Podizanje konkurentnosti mljekarskog sektora kroz direktnu podršku proizvođačima može znatno unaprijediti razvoj tržišne proizvodnje mlijeka i njeno prilagođavanje standardima EU. Kako bi se postigli ovi ciljevi, Ministarstvo svojim aktivnostima i mjerama podržava otkup mlijeka, ali se mjera postepeno prilagođava uslovima na tržištu. U skladu sa situacijom u sektoru mljekarstva prilagođavaju se i mjere podrške. Radi povećanja kvaliteta otkupljenog mlijeka nastavlja se podrška proizvođačima sirovog mlijeka koji proizvode mlijeko koje ispunjava EU standarde kvaliteta. Razvoj tržišne proizvodnje mlijeka dodatno je podržan i mjerom ruralnog razvoja kojom se poljoprivrednim proizvođačima omogućava finansiranje ulaganja u opremu za povećanje kvaliteta proizvedenog mlijeka. Ciljevi  podizanje konkurentnosti tržišne proizvodnje mlijeka;  podsticanje razvoja komercijalne proizvodnje mlijeka za isporuku mljekarama;  povećanje ukupne proizvodnje mlijeka;  povećanje učešća otkupljenog mlijeka u ukupnoj proizvodnji mlijeka;  unapređivanje kvaliteta mlijeka;  povećanje ukupne proizvodnje mlijeka u skladu sa EU standardima kvaliteta;  ukrupnjivanje poljoprivrednih gazdinstava za proizvodnju mlijeka. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se daje proizvođačima koji predaju mlijeko odobrenim objektima za preradu mlijeka (mljekarama/sirarama), a koji su upisani u odobrenih objekata. Osnovna premija iznosi 0,08€ po litru. Uslov za dobijanje premije je da je mlijeko u skladu sa kriterijumima kvaliteta sirovog mlijeka u odnosu na broj mikroorganizama i somatskih ćelija u skladu s Uredbom o posebnim zahtjevima higijene za proizvode životinjskog porijekla – ukupan broj mikroorganizama do 600.000 i ukupan broj somatskih ćelija do 400.000. Za kozje i ovčije mlijeko dozvoljeno je do 1.500.000 mikroorganizama. Premije se neće isplaćivati za mlijeko koje nije u skladu sa propisanim kriterijumima kvaliteta. Mljekare/siraresu u obavezi da dostavljaju prikaz kvaliteta sirovog mlijeka na osnovu posljednjih šest analiza sa proračunom geometrijske sredine. Podrška u vidu premije za količinu u iznosu od 0,01€ po litru daje se proizvođačima koji mjesečno mljekari predaju više od 5.000 litara mlijeka koje je u skladu sa propisanim kriterijumima kvaliteta sirovog mlijeka, za cjelokupnu količinu predatog mlijeka. Podrška u vidu premije za kvalitet se ostvaruje na sljedeći način: 0,05€ po litru isporučenog kravljeg mlijeka za sirovo mlijeko koje ima do 100.000 mikroorganizama i do 400.000 somatskih ćelija u ml. 0,05€ po litru isporučenog kozjeg i ovčijeg mlijeka za sirovo mlijeko koje ima do 1.500.000 mikroorganizama u ml. Do uspostavljanja funkcionalnog sistema računanja geometrijske sredine za broj mikroorganizama i broj somatskih ćelija u skladu sa Uredbom o posebnim zahtjevima higijene za proizvode životinjskog porijekla, kvalitet se određuje, za otkup u prvoj polovini mjeseca na osnovu prve analize mlijeka u tom mjesecu, a za otkup u drugoj polovini mjeseca na osnovu druge analize. Proizvođači mlijeka dužni su da u uzgoju životinja i proizvodnji mlijeka poštuju preporuke utvrđene Kodeksom dobre poljoprivredne prakse. 13 Uslov za plaćanje premije je da je poljoprivredno gazdinstvo registrovano u Registru poljoprivrednih gazdinstava i da su na gazdinstvu sprovedene mjere obavezne zdravstvene zaštite životinja. Korisnici Proizvođači koji predaju sirovo mlijeko odobrenim objektima za preradu mlijeka upisanim u Registar objekata za hranu. Način plaćanja Uplatom na žiro račun poljoprivrednim proizvođačima ili odobrenim objektima za preradu mlijeka. Procedura realizacije Odobreni objekti za preradu mlijeka dostavljaju spiskove sa podacima o gazdinstvu, ukupno isporučenoj količini sirovog mlijeka i količinama mlijeka u odnosu na kriterijume kvaliteta sirovog mlijeka najkasnije do desetog u mjesecu za otkupljeno mlijeko u prethodnom mjesecu. Spiskovi se dostavljaju na arhivu Ministarstva i na e-mail: premija.mlijeko@mpsv.gov.me. Spiskovi proizvođača sa podacima o mjesečnim količinama isporučenog mlijeka su osnov za obračun i isplatu premije. Za otkupljeno mlijeko isplate se kooperantima vrše mjesečno na osnovu spiskova koje odobreni objekti za preradu mlijeka dostave Ministarstvu. Poslije izvršene kontrole od strane Ministarstva premije se uplaćuju direktno na žiro račun kooperanata. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za mljekarstvo; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva i poljoprivredna inspekcija. Finansijski plan Komponente Iznos u € Premije po litru mlijeka 0,08€ Premije 0,01€ za količinu preko 5.000 litara Premije 0,05€ za kvalitet mlijeka (kravljeg, kozjeg i ovčijeg mlijeka) 2.700.000,00 100.000,00 900.000,00 UKUPNO: 3.700.000,00 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.1 DIREKTNA PLAĆANJA 1.1.3 PODRŠKA PRERADI MLIJEKA NA GAZDINSTVU Razlozi za podršku Od ukupne proizvodnje mlijeka u Crnoj Gori najveći dio se preradi na porodičnim poljoprivrednim gazdinstvima u mliječne proizvode proizvedene na tradicionalan način. Očuvanje tradicionalnih proizvoda kroz razne vidove zaštite, kao što su oznake porijekla, geografske oznake, garantovano tradicionalni specijaliteti, viši kvalitet i slično doprinose prepoznatljivosti krajeva iz kojih potiču, očuvanju i razvoju ruralnih sredina. Ovaj vid proizvodnje predstavlja značajan dio ukupne proizvodnje mliječnih proizvoda i oni se u najvećem dijelu plasiraju na kućnom pragu i na pijacama. Međutim, u posljednjih nekoliko godina, postoji značajna potražnja tradicionalnih mliječnih proizvoda u turističkim objektima i trgovačkim lancima. Oznakom porijekla zaštićena su tri proizvoda „Pljevaljski sir“, „Kolašinski lisnati sir“ i „Durmitorski skorup“. U cilju proizvodnje bezbjednih proizvoda na porodičnim gazdinstvima od sopstvenih životinja i očuvanja tradicionalne proizvodnje, donijeta je Uredba o zahtjevima higijene za objekte i prostorije u kojima se proizvode male količine primarnih proizvoda za ishranu ljudi. Time su stvoreni uslovi za očuvanje tradicionalne proizvodnje na poljoprivrednim gazdinstvima i stavljanje proizvoda na lokalno tržište. Ciljevi  podizanje konkurentnosti domaćih tradicionalnih mliječnih proizvoda; 14  uvođenje standarda bezbjednosti hrane na gazdinstvima na kojima se vrši prerada primarnih proizvoda;  ukrupnjivanje poljoprivrednih gazdinstava za proizvodnju mlijeka. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se daje za proizvođače koji prerađuju sirovo mlijeko na svom gazdinstvu u vidu osnovne premije koja iznosi 0,08€ po litru prerađenog mlijeka. Pravo na premiju mogu ostvariti poljoprivredni proizvođači koji ispunjavaju sljedeće uslove: da su upisani u Registar poljoprivrednih gazdinstava i Registar objekata za hranu; da imaju tri ili više uslovnih muznih grla (uslovno grlo - 1 krava, 10 ovaca, 10 koza); da prerađuju sirovo mlijeko od sopstvenih životinja; da tokom 2022. godine ne predaju mlijeko odobrenim objektima za preradu mlijeka (mljekare, sisrare). Pored navedenih uslova proizvođači koji prerađuju do 50 litara sirovog mlijeka mogu da prerađuju mlijeko u sastavu stambenog objekta, dok proizvođači koji prerađuju više od 50 litara sirovog mlijeka moraju imati poseban objekat koji se nalazi na poljoprivrednom gazdinstvu. Uzimanje uzoraka za kontrolu gotovih proizvoda (sir, kajmak) vrše ovlašćena lica za uzimanje uzoraka iz Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove na lokaciji proizvodnje, a uzorci se ispituju u ovlašćenoj laboratoriji, dva puta godišnje. Uzima se jedan uzorak polugodišnje. Laboratorija Ministarstvu dostavlja izvještaj na osnovu kojeg se vrši obračun za isplatu. Troškovi analiza će se odbijati od premija. Pravo na premiju u jednom polugodištu ostvaruju poljoprivredni proizvođači čiji je proizvod (uzorak) usaglašen sa propisanim mikrobiološkim zahtjevima. Pravo na premiju se ostvaruje na osnovu podnijetog zahtjeva koji sadrži podatke o broju muznih grla, proizvodnji i preradi mlijeka na gazdinstvu, a uz koji se dostavlja izjava kojom se potvrđuje plasman proizvoda na tržiste, rješenje o upisu u Registar objekata za hranu. Provjera upisa u Registar poljoprivrednih gazdinstava vrši se po službenoj dužnosti. Proizvođači koji tokom 2021. godine nijesu ostvarivali podršku po osnovu ove mjere dužni su da dostave i dokaze o načinu plasmana proizvoda na tržište za 2022. godinu (ugovor sa fizičkim/pravnim licem, dokaz o zakupu tezge na pijaci). Kontrola prijavljenih proizvedenih količina mlijeka na gazdinstvu vrši se na osnovu rješenja o registraciji i na osnovu broja muznih grla koja se nalaze u Elektronskoj bazi podataka, kao i na osnovu prosječne godišnje proizvodnje grla u laktaciji na nivou Crne Gore (3.000 litara za krave, 100 litara za ovce i 200 litara za koze). Proizvođač koji nije prijavio promjenu brojnog stanja na gazdinstvu u skladu sa rješenjem o registraciji neće ostvariti pravo na premiju. Proizvođači mlijeka dužni su da u uzgoju životinja i proizvodnji mlijeka poštuju preporuke utvrđene Kodeksom dobre poljoprivredne prakse. Da bi ostvarilo pravo na podršku registrovano poljoprivredno gazdinstvo je dužno da prijavi sve vrste promjena na gazdinstvu (ažuriranje podataka) u 2022. godini i da dostavi dokaz da su na gazdinstvu sprovedene mjere obavezne zdravstvene zaštite životinja. U slučaju da podnosilac zahtjeva ne izvrši ažuriranje podataka gubi pravo na premiju u tekućoj godini. Ako u zahtjevu za premije unese veći broj grla, odnosno netačne podatke nema pravo na dodjelu podsticaja za period od dvije godine u smislu člana 33 Zakona o poljoprivredi i ruralnom razvoju. Administrativnu i terensku kontrolu vrši Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva i Organ uprave. Podnosilac zahtjeva je dužan da omogući nesmetano vršenje kontrole na terenu, u suprotnom, Ako onemogući vršenje kontrole, zahtjev će biti odbijen. 15 Korisnici Proizvođači mlijeka koji nijesu u sistemu otkupa objekata za preradu mlijeka, koji gaje tri i više uslovnih muznih grla i prerađuju mlijeko na svom gazdinstvu od sopstvenih životinja, a upisani su u Registar poljoprivrednih gazdinstava i Registar objekata za hranu, u skladu sa Uredbom o zahtjevima higijene za objekte i prostorije u kojima se proizvode male količine primarnih proizvoda za ishranu ljudi („Službeni list CG“, br. 59/16 i 6/18). Način plaćanja Uplatom na žiro račun poljoprivrednim proizvođačima. Isplata se vrši dva puta godišnje. Procedura realizacije Pravo na podršku mogu ostvariti poljoprivredni proizvođači koji vrše preradu sirovog mlijeka na gazdinstvu na osnovu podnijetog zahtjeva na propisanom obrascu koji sadrži izjavu kojom se potvrđuje plasman proizvoda na tržiste i uz koji se prilaže rješenje o upisu u Registar objekata za hranu, dok se po službenoj dužnosti provjerava upis u Registar poljoprivrednih gazdinstava. Proizvođači koji tokom 2021. godine nijesu ostvarivali podršku po osnovu ove mjere, dužni su da dostave i dokaze o načinu plasmana proizvoda na tržište za 2022. godinu (ugovor sa fizičkim odnosno pravnim licem, dokaz o zakupu tezge na pijaci). Rok za podnošenje zahtjeva i dostavljanje dokumentacije za ostvarivanje prava na premiju je 1. mart – 30. april 2022. godine. Podnošenje zahtjeva sa propisanom dokumentacijom vrši se u regionalnim centrima Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva, neposredno ili preporučenom poštom. Premija se isplaćuju dva puta godišnje, u julu i decembru 2022. godine. Pravo na premiju imaju isključivo proizvođači koji su u predviđenom roku dostavili kompletnu dokumentaciju za prijavu premije, a čiji je proizvod (uzorak) usaglašen sa propisanim mikrobiološkim zahtjevima. Pravo na premiju ne mogu ostvariti proizvođači koji prerađuju preko 50 litara sirovog mlijeka dnevno, a nemaju poseban objekat za preradu mlijeka. Premije se obračunavaju na osnovu dostavljenih podataka u obrascu za premiju i to na osnovu prosječne godišnje proizvodnje grla u laktaciji na nivou Crne Gore: 3000 litara za krave, 100 litara za ovce i 200 litara za koze, a nakon administrativne i terenske kontrole. Nakon izvršenih terenskih kontrola regionalni centri Direkcije za savjetodavne poslove u stočarstvu pripremaju izvještaje sa spiskovima za isplatu premija i dostavljaju Ministarstvu na dalje postupanje. Obrasci zahtjeva za premiju mogu se preuzeti u Ministarstvu, regionalnim centrima Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva i sa zvanične internet stranice Ministarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za mljekarstvo; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva i nadležne inspekcije. Finansijski plan Komponente Iznos u € Premije po litru mlijeka 0,08€ 3.560.050,26 UKUPNO: 3.560.050,26 16 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.1. DIREKTNA PLAĆANJA 1.1.4 DIREKTNA PLAĆANJA U BILJNOJ PROIZVODNJI Razlozi za podršku Usklađivanje politike direktnih plaćanja se sprovodi postepeno tokom pretpristupnog perioda, u skladu sa raspoloživim nacionalnim budžetom, uzimajući u obzir strateške ciljeve crnogorske poljoprivredne politike i u cilju zaštite prihoda poljoprivrednih gazdinstava. U skladu sa Strategijom razvoja poljoprivrede i ruralnih područja i Akcionim planom, od 2017. godine u sistem direktnih plaćanja u biljnoj proizvodnji uključene su sve obradive površine. Smanjivanje minimalne površine za podršku na 0,3 hektara 2018. godine sprovedeno je sa ciljem povećanja obradivih površina u sistemu direktnih plaćanja, što je omogućilo precizniju evidenciju obradivih površina i stvorilo preduslove za bolju pregovaračku poziciju Crne Gore u vođenju pregovora sa EU u oblasti poljoprivrede. Uvođenje obradivih površina u Sistem za identifikaciju zemljišnih parcela (u daljem tekstu: SIZEP) je uspostavljeno. Sve obradive površine uvedene su u SIZEP, i na osnovu njega se vrši evidencija/kontrola plaćanja. Na ovaj način se sistem direktnih plaćanja usaglašava sa plaćanjima koja se primjenjuju u okviru Zajedničke poljoprivredne politike. Ciljevi  konkretizacija razvojnih ciljeva poljoprivredne politike, postepeno usklađivanje nacionalne politike podrške sa Zajedničkom poljoprivrednom politikom EU;  uključivanje u baze podataka većeg broja poljoprivrednih gazdinstava i obradivih površina kroz Registar poljoprivrednih gazdinstava, SIZEP i Evidenciju zahtjeva;  postepeno prilagođavanje crnogorskih poljoprivrednika evropskom modelu podrške;  uvođenje novih kontrolnih mehanizama za direktna plaćanja kroz Direktorat za plaćanja;  postepeno stvaranje mehanizama za izgradnju Integrisanog administrativnog sistema kontrole u Direktoratu za plaćanje. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje za sve obradive površine. Obradiva površina je oranica sa poljoprivrednom kulturom, obradivo zemljište u stakleniku/plasteniku sa poljoprivrednom kulturom i površina pod višegodišnjim zasadom na kojoj se obavlja poljoprivredna djelatnost. Iznos podrške je do 250€ po hektaru obradive površine. Proizvođači višegodišnjih krmnih kultura, osim u godini zasnivanja usjeva, imaju pravo na direktna plaćanja u iznosu od 100€ po hektaru i u sljedeće tri godine za istu parcelu uz uslov da na njima primjenjuju redovno agrotehničke mjere i da godišnje dostavljaju zahtjev za podršku. Korisnici mlađi od 40 godina ostvaruju pravo na dodatno plaćanje u iznosu do 10€ po hektaru obradive površine. Pravo na plaćanje se ostvaruje jednom godišnje za prihvatljivu obradivu površinu. Za jednu obradivu površinu može se ostvariti jedno pravo na plaćanje. Pravo na podršku imaju proizvođači upisani u Registar poljoprivrednih gazdinstava i odgovarajuče registre Organa uprave, koji zadovoljavaju sljedeće kriterijume: posjeduju zasad minimalne površine od 0,3 hektara, ako se sabiraju površine od dvije ili više parcela, svaka od njih mora biti najmanje površine 0,1 hektara na otvorenom, dok u zaštićenom prostoru minimalna površina koja se sabira treba da iznosi 0,025 hektara; za površine koje su upisane SIZEP u skladu sa zakonom; poštuju principe dobre poljoprivredne prakse, redovno primjenjuju agrotehničke mjere; 17 blagovremeno podnesu zahtjev za podršku u sistem za Evidenciju zahtjeva u kojem su navedene sve obradive površine, uključujući i površine pod ratarskim kulturama koje su obrađene u jesen 2021. godine; i koji vode evidenciju o upotrebi sredstava za zaštitu bilja u skladu sa Zakonom o sredstvima za zaštitu bilja. Zahtjev za podršku popunjava se i podnosi uz pomoć službenika iz Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za poljoprivredne registre i regionalnu koordinaciju. Podnosilac zahtjeva dužan je da omogući nesmetano vršenje kontrole na terenu, a ako na bilo koji način onemogući vršenje kontrole, zahtjev će biti odbijen. Posebni uslovi, kriterijumi, način prijavljivanja i procedura realizacije i rok za dostavljanje zahtjeva za Direktna plaćanja definisaće se Javnim pozivom koji će objaviti Ministarstvo. U slučaju da se nakon završene administrativne i terenske kontrole, po određenoj mjeri, utvrdi razlika između odobrenog iznosa sredstava podrške i zahtijevanog iznosa sredstava podrške za:  20 do 50% odobreni iznos će biti umanjen za onoliko procenata za koliko je utvrđeno odstupanje;  više od 50% podnosilac zahtjeva neće ostvariti pravo na podršku, osim u slučaju više sile. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanja direktne podrške prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, proporcionalno se smanjuju jedinična plaćanja po hektaru. Nakon isteka roka za podnošenje zahtjeva za direktna plaćanja mogu se razmatrati i zahtjevi dostavljeni sa zakašnjenjem od mjesec dana, s tim da se sredstva podrške umanjuju za svaki dan zakašnjenja u iznosu od 1% od podrške koju bi podnosilac zahtjeva ostvario da je zahtjev podnio blagovremeno. Zahtjevi podnijeti nakon dodatnog roka od mjesec dana biće odbijeni kao neblagovremeni. Korisnici Podnosioci zahtjeva koji ispunjavaju uslove utvrđene Javnim pozivom. Pravo na podršku ne mogu ostvariti privredna društva (djelimično ili potpuno) u državnoj svojini ili državna institucija. Način plaćanja Podnosiocima zahtjeva na žiro-račun koji je u trenutku isplate evidentiran u Registru poljoprivrednih gazdinstava, u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Od 2020. godine podnošenje zahtjeva, izmjene podnijete prijave, odustajanje potpuno ili djelimično od prijave i prijave slučaja više sile sprovodi se kroz Sistem upravljanja i evidencije zahtjeva za podršku kroz mjere direktnih plaćanja i ruralnog razvoja prema površini referentne parcele (Evidencija zahtjeva). Ovim je omogućeno podnosiocima zahtjeva da geoprostorno identifikuju podatake o korišćenju parcela i podnesu jedinstveni zahtjev. Mjera se sprovodi na bazi prispjelih zahtjeva u skladu sa javnim pozivom. Administrativnu i terensku kontrolu, kao i isplatu sredstava vrši Direktorat za plaćanje uz terensku podršku Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Prostornu identifikaciju parcela u SIZEP i podnošenje zahtjeva u Evidenciji parcela vodiće Direktorat za plaćanje uz podršku Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinatori mjere – generalni direktor Direktorata za plaćanje i generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik odeljenja Direkcije za direktnu i tržišnu podršku, načelnik Direkcije za biljnu proizvodnju i načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje; 18 Implementaciona odgovornost – Direktorat za plaćanja, Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Organ uprave – Sektor za fitosanitarne poslove. Finansijski plan Komponente Iznos u € Direktna plaćanja u biljnoj proizvodnji 3.200.000,00 UKUPNO: 3.200.000,00 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.1. DIREKTNA PLAĆANJA 1.1.5 PODRŠKA PROIZVODNJI SJEMENSKOG MATERIJALA Razlozi za podršku Razvoj domaće proizvodnje sjemenskog materijala poljoprivrednog bilja je važan preduslov za održivost poljoprivredne proizvodnje biljnih kultura kao i za racionalno korišćenje zemljišta kao ograničenog prirodnog resursa, a naročito za obezbjeđivanje proizvodnje biljnih kultura koje se tradicionalno gaje u Crnoj Gori. Proizvodnja domaćeg, kvalitetnog sjemenskog materijala je preduslov intenzivne poljoprivredne proizvodnje, a usmjerena podrška ovoj proizvodnji obezbjeđuje jačanje konkurentnosti biljne proizvodnje, poboljšava ekonomski položaj proizvođača i razvojno utiče na poljoprivredu, naročito u sjevernom dijelu Crne Gore. Usmjerena podrška, obezbijeđuje konkurentnost domaćeg sjemenskog materijala, kao i blagovremenu dostupnost sjemenskog materijala iz domaće proizvodnje. Podrška doprinosi smanjenju uvoza sjemenskog materijala, ali i smanjenju uvoza konzumnih kategorija biljnih proizvoda. Ciljevi  obezbjeđivanje sjemenskog materijala iz domaće proizvodnje adaptiranog na agroekološke uslove, a naročito u sjevernom dijelu Crne Gore;  smanjenje uvoza sjemenskog materijala iz domaće proizvodnje doprinosi samanjenu uvozne zavisnosti. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje za proizvodnju sjemenskog krompira kategorije: osnovni sjemenski krompir (oznaka: SE1, SE2, E) do 700€/ha; sertifikovani sjemenski krompir (oznaka: A i B) do 300€/ha; sjemensku proizvodnju žitarica do 300€/ha. Pravo na podršku imaju proizvođači upisani u Registar proizvođača sjemenskog materijala poljoprivrednog bilja i Registar poljoprivrednih gazdinstava koji zadovoljavaju sljedeće kriterijume: posjeduju zasad minimalne površine od 0,5 hektara; proizvodnju obavljaju u skladu sa propisanim zahtjevima za sjemensku proizvodnju (stručna i zdravstvena kontrola i sertifikacija), što se potvrđuje izvještajem Sektora za fitosanitarne poslove; blagovremeno dostave u cjelosti popunjen obrazac zahtjeva za podršku. Zahtjev za podršku dostavlja se Ministarstvu na obrascu koji se može preuzeti sa zvanične internet stranice Ministarstva i u kancelarijama Ministarstva i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Rok za dostavljanje zahtjeva je 1. oktobar. Proizvodnja sjemenskog materijala koja nije u skladu sa Zakonom o sjemenskom materijalu poljoprivrednog bilja („Službeni list RCG”, broj 28/06 i „Službeni list CG”, br. 61/11 i 48/15) neće biti podržana. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanja podrške prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, proporcionalno se smanjuju jedinična plaćanja po hektaru. Korisnici Nosioci registrovanog poljoprivrednog gazdinstva u privatnom vlasništvu i druga pravna lica koji ispunjavaju propisane kriterijume i koji su upisani u Registar proizvođača sjemenskog materijala poljoprivrednog bilja. 19 Pravo na podršku ne mogu ostvariti privredna društva (djelimično ili potpuno) u državnoj svojini ili državna institucija. Način plaćanja Podnosiocima zahtjeva na žiro-račun u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Pravo na podršku se ostvaruje na osnovu dostavljenog zahtjeva, dok se isplata sredstava podrške vrši na osnovu rješenja koje se donosi nakon administrativne i stručne kontrole na terenu. Realizaciju na terenu utvrđuje Organ uprave – Sektor za fitosanitarne poslove i dostavlja Ministarstvu izvještaj. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za biljnu proizvodnje; Implementaciona odgovornost – pomoćnik direktora Organa uprave, Sektor za fitosanitarne poslove. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška za proizvodnju sjemenskog materijala 100.000,00 UKUPNO: 100.000,00 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.1. DIREKTNA PLAĆANJA 1.1.6 DIREKTNA PLAĆANJA ZA PROIZVODNJU DUVANA Razlozi za podršku Raspoloživi zemljišni resursi u neposrednoj blizini Skadarskog jezera pružaju povoljne uslove za gajenje duvana. Ti raspoloživi zemljišni resursi nijesu još dovoljno iskorišćeni. Podizanje konkurentnosti kroz usmjerenu podršku proizvođačima omogućava održavanje nivoa proizvodnje, a time i bolje iskorišćavanje proizvodnog potencijala. Ciljevi  podizanje konkurentnosti proizvodnje duvana;  korišćenje resursa raspoloživog zemljišta koje je manje pogodno za uzgoj ostalih kultura, poboljšanje kvaliteta proizvedenog duvana. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se sprovodi u obliku direktnih plaćanja po hektaru zasijane odnosno zasađene površine duvana. Pravo na podršku imaju proizvođači upisani u Registar poljoprivrednih gazdinstava, koji zadovoljavaju sljedeće kriterijume: zasnovali su proizvodnju u 2022. godini; primjenjuju redovne agrotehničke mjere; poštuju principe dobre poljoprivredne prakse i imaju zaključen ugovor sa registrovanim obrađivačima duvana. Utvrđene površine uzgojenog duvana upisuju se u evidencije koje vodi Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i u Registar poljoprivrednih gazdinstava. Iznos direktnih plaćanja posađenog duvana je 1.000€ po hektaru. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanja prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, proporcionalno se smanjuju jedinična plaćanja po hektaru. Korisnici Proizvođači duvana koji ugovore proizvodnju sa registrovanim obrađivačima duvana. Način plaćanja Proizvođačima preko banaka, po ispostavljenom izvještaju Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje, kojim će se utvrditi površine ili na račun Udruženja proizvođača duvana. Isplata se vrši u tekućoj godini na osnovu rješenja Ministarstva. Procedura realizacije Za proizvodnu 2022. godinu:  mart/april, proizvođači duvana zaključuju ugovor sa registrovanim obrađivačima duvana, i isti dostavljaju Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede;  jun/jul, Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje sa predstavnicima registrovanih obrađivača duvana obilazi proizvođače duvana koji 20 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.2. PROGRAM UNAPREĐIVANJA PČELARSTVA Razlozi za podršku Pčelarstvo u Crnoj Gori ima dugu i bogatu tradiciju. Bogatstvo medonosnog bilja u Crnoj Gori pruža povoljne prirodne uslove za razvoj ove djelatnosti. Značaj pčelarstva ogleda se u proizvodnji meda i ostalih pčelinjih proizvoda ali i oprašivanju biljaka, čime se direktno utiče na povećanje prinosa raznih voćarskih, ratarskih, livadskih i drugih kultura. Unapređivanje ovog sektora ostvaruje se edukacijom pčelara, podrškom mladim pčelarima početnicima, mjerama za poboljšanje konkurentnosti proizvodnje i očuvanja zdravstvenog stanja pčelinjih zajednica, kao i kroz selekciju, odgajivanje i reprodukciju matica, zatim preradom i nabavkom voska, nabavkom potrebne opreme za unapređivanje proizvodnje, oduzimanje, čuvanje i pakovanje meda i drugih pčelinjih proizvoda. Imajući u vidu postojeće stanje razvoja pčelarstva i potrebu da sektor bude konkurentan na širem tržištu i izložen konkurenciji iz zemalja EU i trećih zemalja neophodno je nastaviti program podrške razvoju pčelarstva u pravcu povećanja proizvodnje, osnaživanja i stvaranja tržišno orijentisanih proizvođača. Uzimajući u obzir bogatstvo medonosnog bilja, razvoj ovog sektora treba ići ka profesionalizaciji pčelara, diverzifikaciji proizvoda i promociji organskog pčelarenja. Na ovaj način povećale bi se količine proizvedenog meda i drugih pčelinjih proizvoda proizvedenih u Crnoj Gori. Ostvarile bi se mogućnosti za osvajanje novih tržišta i bila bi dostignuta značajno veća cijena meda i drugih pčelinjih proizvoda. Ciljevi  poboljšanje konkurentnosti u proizvodnji pčelinjih proizvoda;  podrška mladim pčelarima početnicima  obnavljanje pčelinjeg fonda – poboljšanje genetskog potencijala pčelinjih društava uvođenjem u proizvodnju visoko kvalitetnih matica;  očuvanje kvaliteta i poboljšanje zdravstvene ispravnosti pčelinjih proizvoda;  podrška pčelarima pri nabavci voska;  podrška pčelarima u preradi i sterilizaciji voska;  racionalizacija troškova selećeg pčelarstva – podrška u nabavci pčelarskih kontejnera i prikolica/platformi za transport košnica  nabavka plodišta ili medišnih nastavaka ili antivaroznih podnjača i nabavka električnih ograda (čobanica). su ugovorili površine u cilju utvrđivanja stvarno zasnovanih površina pod duvanom i sačinjavaju terenske izvještaje;  na osnovu dostavljenih izvještaja i spiskova Direkciji za savjetodavne poslove u oblasti biljnoj proizvodnji, Ministarstvo vrši isplatu sredstava proizvođačima duvana koji su ispunili uslove za korišćenje subvencija za proizvodnju duvana;  podrška proizvodnji duvana za sadnju u 2022. godini isplaćuje se do kraja tekuće godine. Pravo na podršku mogu ostvariti i udruženja proizvođača duvana na osnovu podnešenog zahtjeva, odobrenog od strane Ministarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za biljnu proizvodnju; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška proizvodnji duvana 30.000,00 Podrška udruženju proizvođača duvana 20.000,00 UKUPNO: 50.000,00 21 Opis mjere i kriterijumi za podršku Korisnici su poljoprivredna gazdinstva koja su upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava, kao i Registar proizvođača meda i pčelinjih proizvoda, a koji su u obavezi da redovno ažuriraju podatke u istima u skladu sa relevantnim zakonskim normama. Podrška se obezbjeđuje za: Mlade pčelare početnike – Podrška mladim pčelarima (početnici) starijim od 18, a mlađim od 40 godina odnosi se na kupovinu pet oformljenih pčelinjih zajednica. Mladi pčelari učestvuju sa 50% vrijednosti investicije. Bliži uslovi podrške za mladog pčelara početnika biće definisani Javnim pozivom. Obnavljanje pčelinjeg fonda – Predmet podrške je očuvanje i obnavljanje pčelinjeg fonda kao i unapređenje genetske osnove, čime se pomaže očuvanje autohtone rase sive pčele, kroz unapređenje njenih bioloških i proizvodnih osobina u skladu sa Odgajivačko selekcijskim programom pčelinjih matica Apis Mellifera carnica 2019-2024. („Službeni list CG“, broj 59/19). Podrška se daje odobrenim centrima za selekciju pčelinjih matica u skladu sa odgajivačko selekcijskim programom. Način plaćanja na osnovu dostavljenih izvještaja i dokaza o utrošenim sredstvima. Nabavka matica – Sa ciljem da pčelari koriste matice kontrolisanog kvaliteta podržava se nabavka pčelinjih matica koje su uzgojene od strane registrovanih uzgajivača a u skladu sa Odgajivačko selekcijskim programom pčelinjih matica. Način izbora uzgajivača matica i uslovi za ostvarivanje podrške biće definisani Javnim pozivom. Selekcionisane matice distribuiraju se registrovanim pčelarima. Nabavka veterinarskih ljekova – Podrška unapređivanju kvaliteta pčelinjih proizvoda, zdravstvenog stanja pčelinjih zajednica i poboljšanja zdravstvene ispravnosti pčelinjih proizvoda usmjerena je za nabavku odobrenih veterinarskih ljekova za zaštitu pčelinjih društava od pčelinjeg krpelja (Varroa destructor). Maksimalno učešće budžetskih sredstava je do 70% vrijednosti investicije. Bliži uslovi podrške biće definisani Javnim pozivom. Prerada voska – Opredjeljuje se podrška za preradu voska privrednim subjektima registrovanim za obavljanje ove djelatnosti u iznosu od 0,50€/kg prerađenog voska radi očuvanja kvaliteta voska iz domaće proizvodnje, pokrivanja troškova (podrška radu) i povećanja efikasnosti prilikom prerade voska. Privredni subjekat vrši preradu voska, a iznos od 0,50€/kg se isplaćuje nakon dostavljenog Zahtjeva za isplatu sa podacima: ukupna količina prerađenog voska, spisak korisnika podrške sa prerađenim količinama i kopije fiskalnih računa o izvšenoj usluzi. Podrška za nabavku voska – Podrška se daje za nabavku sertifikovanog voska za konvencionalnu i organsku proizvodnju meda. Bliži uslovi podrške biće definisani Javnim pozivom. Nabavka pčelarskih kontejnera i prikolica/platformi za transport košnica – Podrška se daje u cilju povećanja proizvodnje kroz dostupnosti više pčelinjih paša. Pravo na podršku imaju pčelari koji imaju minimum 20 pčelinjih društava. Podrška obuhvata nabavku kontejnera za smještaj pčelinjih društava i prikolica/platformi za transport košnica. Podržava se nabavka jednog kontejnera ili jedne prikolice po gazdinstvu. Maksimalno učešće budžetskih sredstava je do 50% vrijednosti investicije. Bliži uslovi podrške biće definisani Javnim pozivom. Nabavka plodišta ili medišnih nastavaka ili antivaroznih podnjača i električnih ograda (čobanica) za pčelinjake – Podrška se daje za nabavku plodišta ili medišnih nastavaka ili antivaroznih podnjača u cilju poboljšanja higijensko-sanitarnih uslova u kojima se pčelinje društvo nalazi. Potreba za električnim ogradama (čobanicama) povećana je posljednjih godina zbog napada mrkih medvjeda na pčelinjake, što je posljedica neadekvatnog zagrađivanja istih. Na osnovu prakse, kako kod nas tako i iz okruženja, može se konstatovati da su električne 22 čobanice izuzetno efikasne, kad je u pitanju zaštita pčelinjaka od napada mrkog medvjeda na košnice pčela. U cilju smanjenja šteta na pčelinjacima od mrkog medvjeda opredjeljuje se podrška za nabavku električnih ograda sa pripadajućom opremom, za ograđivanje pčelinjaka. Podrška se daje u iznosu do 50% odobrenog troška. Bliži uslovi će biti definisani Javnim pozivom. Korisnici Registrovani poljoprivredni proizvođači, odobreni centri za selekciju pčelinjih matica i uzgajivači matica, registrovana privredna društva za preradu voska, lokalne pčelarske organizacije i Savez. Način plaćanja U skladu sa procedurama definisanim javnim pozivima, dostavljenim izvještajima i dokazima o ostvarenim troškovima Procedura realizacije Podrška se obezbjeđuje na osnovu zahtjeva dostavljenog Ministarstvu, a nakon administrativne i stručne kontrole na terenu. Realizaciju na terenu utvrđuje Direktorat za plaćanje, Direkcija za savjetodavne poslove u stočarstvu i nadležne inspekcije. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za plaćanja i generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za direktnu i tržišnu podršku, načelnik Direkcije za stočarstvo i nadležne inspekcije. Finansijski plan Komponente Iznosu € A. Obnavljanje pčelinjeg fonda  finansiranje centara za selekciju pčelinjih matica – stručno sprovođenje projekta;  učešće u nabavci matica – 5€ po matici. 5.000,00 50.000,00 B. Unapređivanje kvaliteta pčelinjih proizvoda i zdravstvenog stanja pčelinjih zajednica  učešće u sprovođenju zaštite pčelinjih društava protiv Varroe;  nabavka voska. 50.000,00 20.000,00 C. Podrška za preradu voska 7.000,00 D. Podrška mladim pčelarima početnicima  učešće u troškovima nabavke pet oformljenih pčelinjih zajednica 20.000,00 E. Tehnička pomoć pčelarima  racionalizacija troškova selećeg pčelarstva – podrška u nabavci pčelarskih kontejnera i prikolica/platformi za transport košnica;  nabavka plodišta ili medišnih nastavaka ili antivaroznih podnjača i nabavka električnih čobanica 20.000,00 60.000,00 UKUPNO: (A + B + C + D + E) 232.000,00 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.3. MJERE ZA STABILIZACIJU TRŽIŠTA 1.3.1 PROGRAM INTERVENCIJA NA TRŽIŠTU Razlozi za podršku Program intervencija na tržištu obuhvataju mjere koje se uvode radi stabilizacije tržišta i posebne programe podrške za određene proizvode. Mjere za stabilizaciju tržišta su mjere koje se mogu uvesti kako bi se efikasno i djelotvorno reagovalo na opasnost od tržišnih poremećaja uzrokovanih značajnim rastom ili padom cijena na unutrašnjem ili međunarodnim tržištima ili drugim događajima i okolnostima koji značajno remete tržište ili prijete njegovom remećenju, a koje nije moguće predvidjeti. Jedan od glavnih ciljeva agrarne politike jeste održavanje stabilnosti tržišta i uklanjanje opasnosti koje bi mogle dovesti do ozbiljnijih poremećaja na tržištu. 23 Prioritet predstavlja blagovremeno preduzimanje mjera i stvaranje uslova za normalno funkcionisanje tržišta, kako bi se obezbijedila stabilnost cijena i snabdijevanje potrošača, kao i dohotka poljoprivrednih proizvođača, uz poštovanje međunarodno pruzetih obaveza. Pojava sezonskih viškova, a posebno usljed okolnosti nastalih na međunarodnom tržištu koje znatno utiču na cijene poljoprivrednih proizvoda, predstavlja dodatan problem našim malim proizvođačima da plasiraju svoje proizvode i obezbijede stabilan dohodak. Imajući u vidu sve navedeno, jasno je da je potrebno ostaviti mogućnost intervenisanja na tržištu kako bi se preduprijedili ozbiljni poremećaji i uklonile eventualne posljedice. Posebnim programima u kontekstu ove mjere mogu se smatrati programi poboljšanja dostupnosti hrane, koji prije svega imaju za cilj stvaranje zdravih prehrambenih navika kod djece. U 2022. godini nastaviće se realizacija projekta Program voće, povrće, mlijeko i mliječni proizvodi za škole. Pored podjele obroka voća, povrća i mliječnih obroka, program čine i promotivne i edukativne mjere koje podrazumijevaju edukacije o poljoprivrednoj proizvodnji i posjetu gazdinstvima, osmišljavanje i podizanje školskih bašta, kuvarske radionice, promociju zdravih navika u ishrani i slično. Cilj ovih mjera je da se djeca povežu sa poljoprivredom i nauče od kuda hrana dolazi i kako se proizvodi, te da se nauče šta je pravilna ishrana i zdravi stilovi života. Ciljevi  stabilizovanje cijena na tržištu poljoprivrednih proizvoda;  stabilizovanje dohotka poljoprivrednih proizvođača;  povlačenje viškova poljoprivrednih proizvoda sa tržišta;  obezbjeđivanje kontinuiranog snabdijevanja potrošača;  stvaranja zdravih prehrambenih navika kod djece školskog uzrasta. Opis mjere i kriterijumi za podršku Tokom perioda ozbiljne neravnoteže ili poremećaja tržišta, Ministarstvo može donijeti hitnu odluku o davanju podrške u cilju intervenisanja na tržištu, pod uslovom da takva intervencija ne narušava funkcionisanje unutrašnjeg tržišta i da strogo slijedi cilj stabilizacije pogođenog sektora. Podrška se može obezbijediti za: Povlačenje i skladištenje viškova poljoprivrednih proizvoda do otklanjanja nastalih poremećaja, kao i pomoć u distribuciji proizvoda koji su predmet intervencije od strane privrednih subjekata kod kojih se vrši skladištenje. Podrška se daje privrednim subjektima koji posjeduju adekvatne prostore za skladištenje i promet poljoprivrednih proizvoda, u vidu naknade za korišćenje skladišnog prostora i održavanja proizvoda u dobrom stanju. Privredni subjekt koji posjeduje adekvatno skladište može otkupiti poljoprivredne proizvode od proizvođača po tržišnim cijenama odnosno cijenama kojima se garantuje održavanje stabilnosti dohotka proizvođača, a u skladu sa instrukcijama Ministarstva. U slučaju izuzetno kvarljive robe, Ministarstvo može donijeti odluku da se viškovi ustupe javnim ustanovama, kao što su bolnice, predškolske odnosno školske ustanove, starački domovi i slično, a proizvođačima uplatiti naknadu od 100% vrijednosti proizvoda koji su se pojavili kao sezonski višak. Viškovima u smislu ove mjere, smatraće se oni proizvodi za koje se utvrdi da postoji problem plasmana na tržištu. Radi poboljšanja prehrambenih navika djece školskog uzrasta, Ministarstvo donosi odluku da se u okviru ove mjere finansira i Program voće, povrće, mlijeko i mliječni proizvodi za škole. Kroz Program finansira se podjela voća, povrća, mlijeka i mliječnih proizvoda školama, edukacija djece o zdravim prehrambenim navikama i proizvodnji hrane (koja između ostalog podrazumijeva i podizanje školskih bašta i posjetu proizvođačima), kao i promotivne i druge prateće aktivnosti. Detalji vezani za uslove koje je potrebno da ispunjavaju dobavljači/distributeri proizvoda koji su predmet Programa, kao i lista prihvatljivih proizvoda propisuju se Javnim pozivom. 24 1. MJERE TRŽIŠNO-CJENOVNE POLITIKE 1.3. MJERE ZA STABILIZACIJU TRŽIŠTA 1.3.2 UPRAVLJANJE RIZICIMA U POLJOPRIVREDI Razlozi za podršku Štete na poljoprivrednim usjevima, stočnom fondu i drugim resursima redovan su pratilac poljoprivredne proizvodnje, posebno od vremenskih nepogoda na usjevima i štete koju pričinjava divljač stočnom fondu. Štete većeg obima prevazilaze mogućnost saniranja od strane proizvođača i mogu ozbiljno ugroziti opstanak gazdinstava, a time i dugoročno održivi razvoj poljoprivredne proizvodnje. Ciljevi Podrška poljoprivrednim proizvođačima da osiguraju svoje usjeve i stočni fond, čime se obezbjeđuje smanjivanje dugoročno negativnih posljedica šteta prouzrokovanih prirodnim nepogodama i drugim vanrednim događajima. Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku imaju proizvođači upisani u Registar poljoprivrednih gazdinstava odnosno registre koje vodi Organ uprave. Podrška za upravljanje rizicima u poljoprivredi sastoji se iz: Korisnici Pravna i fizička lica i preduzetnici, koja su registrovani za obavljanje poljoprivredne djelatnosti, pravna lica koja se bave trgovinom ili preradom poljoprivrednih proizvoda, distributera ili udruženja proizvođača, kao i na osnovu fakture fizičkog ili pravnog lica uključenog u dio programa koji se odnosi na edukativne, promotivne i druge prateće mjere. Način plaćanja Po izvršenom skladištenju i prometu od strane privrednog subjekta odnosno po izvršenoj isporuci od strane proizvođača ili udruženja proizvođača. Procedura realizacije Osnova za obračun i isplatu naknade za skladištenje predstavlja ugovor o skladištenju i prometu između odobrenog subjekta i Ministarstva. Obračun isplate se vrši nakon dostavljenog dokaza o količinama uskladištenih proizvoda, utvrđenih na osnovu otkupnih blokova. Otkupne blokove i evidencije, dostavljaju se od strane subjekta koji vrši skladištenje i promet. Za proizvode koji su predmet ustupanja javnim ustanovama, isplata se vrši na osnovu pisanog dokaza o prijemu proizvoda od strane javne ustanove, potpisanog od strane nadležnog rukuvodioca te ustanove. Uslovi za sprovođenje ovog programa propisuju se na osnovu odredaba zakona kojim je uređeno tržište poljoprivrednih proizvoda i odluke Ministarstva. Ministarstvo na osnovu uslova propisanih Javnim pozivom za sprovođenje Programa voće, povrće, mlijeko i mliječni proizvodi za škole, vrši izbor lica koja će vršiti isporuku obroka školama. Uslovi o pravima i obavezama vezanim za distribuciju proizvoda, propisani su Ugovorom između Ministarstva i lica izabranog po osnovu Javnog poziva. Za aktivnosti koje se odnose na sprovođenje ovog programa, isplata se vrši na osnovu pisanih dokaza o isporučenim i primljenim količinama proizvoda koje dostavljaju lica koja vrše distribuciju i škole, u slučaju distribucije proizvoda školama, odnosno na osnovu računa dostavljenog od strane fizičkih ili pravnih lica u slučaju edukativnih, promotivnih i drugih pratećih aktivnosti. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Odjeljenja za ekonomske analize i tržište. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Program intervencija na tržištu 390.000,00 Program voće, povrće, mlijeko i mliječni proizvodi za škole 170.000,00 UKUPNO: 560.000,00 25  finansiranja dijela troškova osiguranja od šteta na poljoprivrednim usjevima, stočnom fondu i za osiguranje od požara za registrovana poljoprivredna gazdinstva,  finansiranja dijela troškova osiguranja od šteta na uzgajalištima slatkovodne i morske akvakulture za privredna društva ili preduzetnike koji posjeduju dozvolu ili odobrenje za datu djelatnost ovog Ministarstva. Kod osiguranja životinja neophodno je da se vrše redovni veterinarski pregledi i da su ispunjeni svi propisani zahtjevi zdravstvene zaštite, zahtjevi dobrobiti životinja pri uzgoju životinja. Kod osiguranja usjeva i plodova neophodno je da su ispunjene sve agrotehničke mjere i dobra poljoprivredna praksa. Podrška za osiguranje od šteta na poljoprivrednim usjevima, stočnom fondu i za osiguranje od požara može da iznosi do 50% polise osiguranja. Poljoprivredna gazdinstva, upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava koja posjeduju do 2 uslovna grla (goveda, ovaca, koza i svinja), do 20 pčelinjih društava odnosno 0,3 ha u biljnoj proizvodnji, a koja su pretrpljela štetu u tekućoj godini usljed i djelovanjem više sile mogu ostvari podršku, pod uslovom da ta šteta ne predstavlja osigurani slučaj. Korisnici Registrovana poljoprivredna gazdinstva. Način plaćanja Po zaključenju polise osiguranja i ispostavljenom zahtjevu na račun osiguravajućeg društva. Procedura realizacije Podrška osiguranju sprovodi se na bazi dostavljenih spiskova/polisa osiguravajućih društava. Isplata se vrši osiguravajućim društvima. Ministarstvo u slučaju nastalih šteta isplatu vrši na osnovu podnijetih zahtjeva registrovanih poljoprivrednih proizvođača i izvještaja Komisije za štete. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za direktna plaćanja u sočarstvu. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Podrška osiguranju u poljoprivredi 300.000,00 UKUPNO: 300.000,00 26 MJERE AGRARNE POLITIKE A) POLJOPRIVREDA – MJERE RURALNOG RAZVOJA 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA: 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.1. DRUGI PROJEKAT INSTITUCIONALNOG RAZVOJA I JAČANJA POLJOPRIVREDE U CRNOJ GORI (MIDAS 2) - Komponenta 1 – Jačanje programa MPŠV za poljoprivredu, ruralni razvoj i ribarstvo Razlozi za podsticaj Drugi projekat institucionalnog razvoja i jačanja poljoprivrede u Crnoj Gori (MIDAS 2) dobio je odobrenje Borda izvršnih direktora Međunarodne banke za obnovu i razvoj 30. januara 2018. godine. Ugovor o kreditu između Vlade Crne Gore i Međunarodne banke za obnovu i razvoj IBRD (Svjetska banka) potpisan je 8. marta 2018. godine. Razvojni cilj Projekta jeste poboljšanje konkurentnosti poljoprivrede i ribarstva u Crnoj Gori, kroz povećanje pružanja državne podrške u usaglašavanju sa zahtjevima za pristupanje EU. Ciljevi Jačanje programa Ministarstva, koje ima za cilj: povećanje i stvaranje raznovrsnih mogućnosti za ostvarenje prihoda od proizvodnih jedinica, doprinos kreiranju radnih mjesta, kao i jačanje otpornosti produktivnih jedinica u vidu prilagođavanja klimatskim promjenama i podržati Crnu Goru u ispunjavanju uslova za zatvaranje Poglavlja 11. Komponenta 1 ima sljedeće potkomponente:  Povećanje i diverzifikovanje mogućnosti za prihodovanje kroz donacije (grant sredstva) za poljoprivredu, ruralni razvoj i ribarstvo. U okviru ove potkomponente podržaće se razvoj poljoprivrede, ruralnog razvoja i ribarstva kroz grant podršku. Grant podrška se odnosi na podršku diversifikaciji, direktnu podršku za mjere ruralnog razvoja, razvoj agro-ekoloških mjera koje će biti podrška dostizanju ciljeva i usaglašavanju sa Zajedničkom poljoprivrednom politikom Evropske unije.  Jačanje Ministarstva u pravcu ispunjenja zahtjeva za pristupanje EU. Kroz ovu potkomponentu cilj je dalja izgradnja kapaciteta Direktorata za plaćanje (buduće Agencije za plaćanje), kroz izgradnju Integisanog Administrativnog i Kontrolnog Sistema (IAKS), podrška radu Savjetodavnih službi, podrška Direktoratu za ruralni razvoj za pripremu i implementaciju Programa ruralnog razvoja (IPARD III program), podrška Direktoratu za poljoprivredu kroz nastavak implementacije na izradi Atlasa medonosnog bilja sa katastrom pčelinjaka. Podrška za opremanje Kuće voća u Andrijevici i Kuće maslina u Baru. Opis mjere i kriterijumi za podršku Aktivnosti kroz koje se pruža podrška korisnicima u okviru Komponente 1 MIDAS 2 projekta definisani su Ugovorom o zajmu, Operativnim priručnikom MIDAS 2 projekta i procedurama Svjetske Banke. Kriterijumi za grant podršku biće definisani kroz javni poziv/operativni priručnik ili ostale procedure definisane Operativnim priručnikom MIDAS 2 projekta. Korisnici Korisnici su pravna i fizička lica i ostali u skladu sa procedurama/javnim pozivima/operativnim priručnicima definisanim Projektom Način plaćanja Plaćanja će se vršiti u skladu sa procedurama Svjetske banke. Procedura realizacije Procedura realizacije ovog programa je u zavisnosti od aktivnosti opisana u Javnom pozivu/ Operativnom priručniku/Pozivu za dostavljanje ponuda itd. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator projekta MIDAS 2 – ministar; Operativna odgovornost – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Nadzor i kontrole definisane su procedurama Projekta. Komponenta Iznos u € 27 Finansijski plan Uspostavljanje regionalnih kancelarija Direktorata za plaćanja (kuća poljoprivrede u Beranama) 200.000,00 Podrška jačanju otkupnih centara (Kuća maslina) 150.000,00 Podrška za razvoj agroekoloških mjera 500.000,00 Realizacija ostalih aktivnosti projekta MIDAS 2 (tehnička podrška programu, baze podataka, istraživanja itd.) 950.000,00 UKUPNO: 1.800.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA: 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.2. IPARD II PROGRAM – PROGRAM RAZVOJA POLJOPRIVREDE I RURALNIH PODRUČJA U OKVIRU IPARD 2014-2020 Razlozi za podršku Program razvoja poljoprivrede i ruralnih područja Crne Gore u okviru IPARD II 2014-2020 (IPARD II program) usvojen je 20. jula 2015. godine od strane Evropske komisije, dok je nakon više posjeta revizora Crna Gora dobila pismo od strane Generalni direktorat Evropske komisije za poljoprivredu i ruralni razvoja (DG AGRI) 25. oktobra 2017. godine u kome se navodi da su ispunjeni preduslovi za početak sprovođenja IPARD II programa u Crnoj Gori. Ovaj datum se može smatrati početkom implementacije IPARD II programa u Crnoj Gori. Kroz sprovođenje IPARD II programa crnogorskim poljoprivrednicima biće dostupno ukupno 51.937.254,00€ bespovratnih sredstava, evropskih 39.000.000,00€ uz nacionalno kofinansiranje u iznosu od 12.937.254,00€ za programski period 2014-2020. godina. Nakon dobijanja pisma od strane Generalni direktorat Evropske komisije za poljoprivredu i ruralni razvoja (DG AGRI) počeo je proces sprovođenja IPARD programa kroz objavljivanje više Javnih poziva za dvije mjere za koje je akreditacija tražena i dobijena i to „Investicije u fizički kapital poljopivrednih gazdinstava“ i „Investicije u fizički kapital vezano za preradu i marketing poljoprivrednih i ribljih proizvoda“, dok je u 2021. godini objavljen prvi javni poziv za mjeru „Diverzifikacija gazdinstava i razvoj poslovanja“. Ciljevi  Postepeno usklađivanje crnogorske sa zajedničkom poljoprivrednom politikom EU;  Modernizacija proizvodnje i jačanje proizvodne konkurentnosti;  Uvođenje novih tehnologija i inovacija i otvaranje novih tržišnih mogućnosti;  Poboljšanje kvaliteta proizvoda uz ispunjavanje nacionalnih i EU standarda u oblasti bezbjednosti hrane i zaštite životne sredine;  Dostizanje nacionalnih i standarda Zajednice (EU) u oblasti:  zaštite životne sredine,  javnog zdravlja,  zdravlja životinja i bilja,  dobrobiti životinja,  zaštite na radu.  Promovisanje društvene i ekonomske inkluzije, posebno kroz olakšavanje investicija od strane mladih poljoprivrednika i onih u oblastima sa prirodnim ograničenjima;  Doprinos razvoju održivih praksi upravljanja zemljištem podržavajući organsku poljoprivredu i druge agro-ekološke prakse. Opis mjere i kriterijumi za podršku IPARD II program sprovodiće se kroz objavu Javnih poziva, kojima će detaljno biti definisani korisnici i kriterijumi za podršku u skladu sa propisom kojim je uređena realizacija i postupak korišćenja sredstava iz instrumenta predpristupne pomoći evropske unije (IPARD II program). Korisnici Korisnici sredstava su poljoprivredni proizvođači, kooperative, mikro, mala i srednja preduzeća, zanatilije i ostali kako je definisano Uredbom o realizaciji i postupku korišćenja sredstava iz instrumenta pretpristupne pomoći evropske unije i IPARD II programom. 28 Način plaćanja Po dostavljanju zahtjeva za isplatu i nakon uspješno izvršene administrativne i terenske provjere završene investicije, korisniku se na njegov bankovni račun uplaćuje iznos novca – bespovratnih sredstava (procenat podrške definisan Javnim pozivom). Procedura realizacije Mjera će se sprovoditi u skladu sa Uredbom o realizaciji i postupku korišćenja sredstava iz instrumenta predpristupne pomoći evropske unije i IPARD II programom. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – generalni direktor Direktorata za plaćanja. Finansijski plan Komponenta Iznos u € IPARD II program – Program razvoja poljoprivrede i ruralnih područja u okviru IPARD 2014-2020 EU podrška 7,845,048.10 Kofinansiranje iz nacionalnog budžeta 2,615,015.501 UKUPNO: 10,460,063.60 1 Kofinansiranje će se realizovati u visini programa u skladu sa Finansijskim sporazumom 2014-2020 između Vlade Crne Gore i Evropske komisije 29 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.3. PODRŠKA RAZVOJU VINOGRADARSTVA I VINARSTVA Razlozi za podršku Crna Gora ima veoma bogatu vinogradarsku tradiciju. Vino je najznačajniji izvozni proizvod prehrambenog sektora. U Vinogradarski registar upisano je 373 proizvođača grožđa, a u vinarsku datoteku 92 proizvođača vina koji kontrolišu kvalitet i stavljaju svoje vino u promet. U crnogorskim vinogradima dominiraju vinske sorte od kojih najviše autohtone Vranac i Kratošija za proizvodnju crvenih vina. Od bijelih sorti najzastupljenije su Chardonnay, Sauvignon u proizvodnji bijelih vina i autohtone Krstač i Žižak. Značajne površine se nalaze i pod stonim sortama. U kontinuitetu se povećavaju površine pod vinogradima, obogaćuje se sortiment sadnjom novih sorti za proizvodnju crvenih i bijelih vina. Posljednjih godina zabilježeno je veće investiranje u modernizaciju primarne proizvodnje i procesa prerade. Stvaraju se uslovi praćenja savremenih trendova u vinogradarrskoj i vinarskoj proizvodnji. Raspoloživi potencijali omogućavaju dalji razvoj ovog sektora. Ovim programom podstiče se povećanje površina pod vinovom lozom, kako uvođenjem novih sorti tako i čuvanjem autohtonih sorti i modernizacija postojećih proizvodnih zasada vinove loze, koji će uz primjenu savremene agrotehnike dati visoke, kvalitetne i stabilne prinose. Ciljevi  bolje korišćenje prirodnih resursa;  podizanje novih i modernizacija postojećih proizvodnih zasada vinove loze;  smanjenje rizika od elementarnih nepogoda;  unapređenje kvaliteta proizvoda i modernizacija proizvodnje;  bolje pozicioniranje crnogorskih vina na domaćem i inostranom tržištu;  omogućava se jače povezivanje vinogradarstva i vinarstva sa turizmom. Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku imaju proizvođači grožđa i vina upisani u Vinogradarski registar, u skladu sa Zakonom o vinu i koji su upisani u Registar poljoprivrednih gazdinstava. Razvoj vinogradarstva podržava se kroz:  podršku za zasnivanje novih vinograda;  nabavku potpornih elemenata za uzgoj (stubovi i žica);  nabavku mreža za zaštitu od ptica;  nabavku sistema za navodnjavanje;  nabavku opreme za proizvodnju, čuvanje vina i vinskih destilata;  nabavka protivgradne mreže sa pratećom konstrukcijom. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu najkasnije do 1. novembra. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 60% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 6.000€. Pored iznosa podrške od 60% još dodatnih 10%, odnosno ukupno 70% za poljoprivredne osiguranike koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani u Registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj Registar. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Do momenta isplate sredstava novopodignuti zasad mora biti evidentiran u Registru poljoprivrednih gazdinstava, u Vinogradarskom registru i registre koje vodi Organ uprave. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne 30 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA: 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.4. PODRŠKA PODIZANJU I MODERNIZACIJI/OPREMANJU PROIZVODNIH VOĆNIH ZASADA Razlozi za podršku U Crnoj Gori postoje povoljni agroekološki uslovi i zemljišni potencijal za uzgoj kontinentalnih i suptropskih voćnih vrsta. Međutim, usljed nemogućnosti poljoprivrednih gazdinstava da u dovoljnom obimu samostalno finansiraju visoka investiciona ulaganja, pri tom uzimajući u obzir juvenilni stadijum biljke bez mogućnosti povraćaja sredstava i zarade, koji traje od dvije do šest godina (zavisno od voćne vrste), raspoloživi prirodni resursi nijesu dovoljno iskorišćeni. Stoga se ovim programom obezbjeđuju sredstva za podršku, kojim bi se umanjila investiciona ulaganja proizvođača prilikom zasnivanja proizvodnih voćnih zasada, a koji bi uz redovnu primjenu savremene agrotehnike bili visoko profitabilni. Redovan i stabilan prinos visokog kvaliteta, dugoročno će uticati na povećanje obima prerade i obogaćivanje asortimana proizvoda, čime će se postići povoljna izvozna struktura i viši nivo konkurentnosti. Ciljevi  bolje korišćenje prirodnih resursa zasnivanjem proizvodnih zasada sadnim materijalom kontrolisanog kvaliteta;  smanjenje domaćeg deficita voća i prerađevina od voća;  smanjenje rizika od elementarnih nepogoda;  podizanje konkurentnosti domaćih proizvoda;  povećanje prinosa po ha;  modernizacija voćnih zasada;  formiranje baze podataka – registra proizvođača voća. Opis mjere i kriterijumi za podršku I Komponenta: Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava. Podrška se daje za:  podizanje novih voćnih zasada;  nabavku potpornih stubova za špalirni uzgoj (stubovi i žica);  nabavku mreža za zaštitu od ptica;  nabavku sistema za navodnjavanje;  nabavku agrotekstila;  podizanje tunela za uzgoj jagoda;  nabavku folija za zaštitu od kiše sa pratećom konstrukcijom u cilju sprečavanja pucanja plodova. proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Podnosioci zahtjeva koji ispunjavaju kriterijume propisane ovom uredbom i Javnim pozivom. Način plaćanja Podnosiocu zahtjeva na žiro račun u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuje Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za programiranje; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Podrška razvoju vinogradarstva i vinarstva 150.000,00 UKUPNO: 150.000,00 31 Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 60% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 6.000€. Pored iznosa podrške od 60%, još dodatnih 10%, odnosno ukupno 70% podrške od iznosa prihvatljive investicije mogu ostvariti oni podnosioci zahtjeva koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani su u Registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj Registar. Do momenta isplate sredstava novopodignuti zasad mora biti evidentiran u Registru poljoprivrednih gazdinstava i registre koje vodi Organ uprave. II Komponenta: Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava i registre koje vodi Organ uprave. Podrška se daje za:  nabavku protivgradne mreže sa pratećom konstrukcijom. Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 80% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 8.000€. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu, najkasnije do 1. novembra. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u kancelarijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Podnosioci zahtjeva koji ispunjavaju kriterijume propisane ovom uredbom i Javnim pozivom. Način plaćanja Podnosiocu zahtjeva na žiro račun u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za programiranje; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Finansijski plan Komponente Iznos u €  Komponenta I  Komponenta II 250.000,00 UKUPNO: 250.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA: 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.5. PODRŠKA RAZVOJU MASLINARSTVA Razlozi za podršku Kroz mjeru za podršku razvoju maslinarstva, želi se očuvati bogata i duga tradicija u ovoj oblasti u našoj zemlji. Maslina je najstarija suptropska kultura na crnogorskom primorju sa tradicijom gajenja dužom od 2000 godina, pa iako ovo nije sektor sa velikim obimom proizvodnje, veoma je važan za crnogorsku poljoprivredu i turizam. Kroz mjere podrške želi se nastaviti sa doborom 32 praksom povećanja broja stabala, revitalizacije i uređenja maslinjaka i njihovom modernizacijom. Posebno se želi iskoristiti neobnovljivi zemljišni resurs i do sada nekorišćeno i manje plodno zemljište privesti namjeni, a koje je pogodna za sadnju maslina, i koje se najvećim dijelom nalazi na brdovitom terenu iznad svih primorskih opština. Time bi se značajnije povećale površine pod maslinama i proizvodnja maslinovog ulja, a ujedno bi se zemljište zaštitilo od erozije. Ciljevi  povećanje broja stabala masline i povećanje proizvodnje maslinovog ulja;  dovođenje starih i visokih stabala u stanje za lakše izvođenje agrotehničkih mjera i berbe i uređenje maslinjaka kroz revitalizaciju starih maslinjaka;  sprovođenje dobre poljoprivredne prakse upravljanje biljnim otpadom u mlinovima;  korištenje neplodnog i kamenitog zemljišta;  zaštita od erozije;  jačanje konkurentnosti domaćih proizvoda i proizvodnje u Crnoj Gori Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar proizvođača maslina odnosno Registar proizvođača maslinovog ulja, kao i u Registar poljoprivrednih gazdinstava i registre koje vodi Organ uprave. Pravo na podršku mogu ostvariti i udruženja proizvođača maslina i maslinovog ulja na osnovu podnešenog predloga projekta Ministarstvu. Razvoj maslinarstva podržava se kroz:  pripremu zemljišta za sadnju maslina na nekorištenom (kamenitom, teže pristupačnom) terenu;  podizanje novih zasada maslina;  revitalizaciju starih zasada maslina;  nabavku sistema za navodnjavanje;  izgradnju podzida u zasadima u cilju čuvanja zemljišta od erozije;  upravljanje biljnim otpadom. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu najkasnije do 1. novembra. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 60% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 6.000€. Pored iznosa podrške od 60%, još dodatnih 10%, odnosno ukupno 70% podrške od iznosa prihvatljive investicije mogu ostvariti oni podnosioci zahtjeva koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani su u Registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj Registar. Do momenta isplate sredstava novopodignuti zasad mora biti evidentiran u Registru poljoprivrednih gazdinstava i Registru maslinara i registre koje vodi Organ uprave. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Podnosioci zahtjeva koji ispunjavaju kriterijume propisane ovom uredbom i Javnim pozivom. Način plaćanja Podnosiocu zahtjeva na žiro račun u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. 33 Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za maslinarstvo; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Podrška razvoju maslinarstva 150.000,00 UKUPNO 150.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.6. PODRŠKA POVRTARSKOJ PROIZVODNJI Razlozi za podršku I pored značajnog zemljišnog potencijala i povoljnih agroklimatskih prilika u Crnoj Gori, proizvodnja povrća nije u željenoj mjeri specijalizovana ni konkurentna. Takođe, struktura i obim proizvodnje povrća trenutno nije na zadovoljavajućem nivou. Dominantne kulture su: paradajz, paprika, kupus, lubenica i dinja, dok je proizvodnja ostalih kultura zastupljena u manjoj mjeri i ne zadovoljava domaće potrebe. Pored ovoga, nedovoljno se koriste mogućnosti koje pružaju povoljni agroklimatski uslovi za uzgoj ranih sorti povrća, te proizvodnja u zaštićenom prostoru. Konkurentnost u sektoru proizvodnje povrća mogla bi se prije svega ojačati produženjem sezone snabdijevanja, širenjem plasteničke proizvodnje, te gajenjem slabo zastupljenih vrsta, koje su tražene od strane potrošača. Na taj način, opravdala bi se visoka investiciona ulaganja, koja ovaj sektor zahtijeva i obezbijedio sigurniji plasman proizvoda. Ovim programom obezbjeđuju se sredstva za podršku uzgoja prije svega ranog povrća, te manje zastupljenih vrsta za kojima postoji tražnja na tržištu. Imajući u vidu značajan zemljišni potencijal za uzgoj povrtarskih kultura, smatramo da bi pravilnim struktuiranjem povrtarske proizvodnje značajnije smanjili uvoz ovih proizvoda i probleme u plasmanu na domaćem tržištu. Ciljevi  podizanje konkurentnosti povrtarske proizvodnje;  intenziviranje uzgoja manje zastupljenih vrsta povrća u cilju smanjenja uvoza;  zadovoljavanje potreba domaćeg tržišta ostalim vrstama povrća tokom cijele godine. Opis mjere i kriterijumi za podršku Mjera se realizuje sprovođenjem Javnog poziva za nabavku kroz dvije kompomente: Komponenta I:  nabavka sertifikovanog sjemenskog/sadnog materijala povrtarskih kultura za proizvodnju povrća u proljećno-ljetnjem periodu;  nabavka sertifikovanog sadnog materijala (rasada) povrtarskih kultura za jesenju sadnju. Komponenta II:  investicije u plasteničku proizvodnju: nabavka konstrukcije, folija/najlona, sistema za navodnjavanje i sistema za orošavanje, mreža za zasjenu, agrotekstila i agrila;  uspostavljanje sistema za navodnjavanje za proizvodnju povrća na otvorenom polju. Pravo na podršku za nabavku sjemenskog i sadnog materijala imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava i koja su podnijela prijavu proizvodnje za tekuću godinu Organu uprave. Pravo na podršku imaju proizvođači rasada povrća koji su upisani u Registar proizvođača sadnog materijala i koji su podnijeli prijavu proizvodnje za tekuću godinu Organu uprave i kojima je izdat serifikat o priznavanju rasada povrća. Maksimalno prihvatljiva investicija za komponentu I iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 30% vrijednosti prihvatljive investicije, osim za proizvodnju rasada iz domaće proizvodnje do 50%. Pored opredijeljenog iznosa podrške, još dodatnih 10%, podrške od iznosa prihvatljive investicije 34 mogu ostvariti oni podnosioce zahtjeva čija je investicija nabavka sjemenskog i sadnog materijala, a koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani u Registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj Registar. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Maksimalno prihvatljiva investicija za komponentu II iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 70% vrijednosti prihvatljive investicije za uspostavljanje plastenika, a za uspostavljanje sistema za navodnjavanje na otvorenom polju do 50% vrijednosti prihvatljive investicije. Pored opredijeljenog iznosa podrške još dodatnih 10% od iznosa prihvatljive investicije mogu ostvariti oni podnosioci zahtjeva koji investiraju u uspostavljanje plastenika, a koji su upisani u Registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj Registar. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Poljoprivredno gazdinstvo koje ispunjava kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Na račun nosioca poljoprivrednog gazdinstva u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za monitoring i evaluaciju IPARD-a, koordinaciju i odnose s javnošću (PR) ruralnog razvoja; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Finansijski plan Komponente Iznos u €  Komponenta I  Komponenta II 250.000,00 € 420.000,00 € UKUPNO: 670.000,00 € 35 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.7. PODRŠKA PODIZANJU VIŠEGODIŠNJIH ZASADA LjEKOVITOG I AROMATIČNOG BILJA Razlozi za podršku Na maloj površini koja zauzima samo 0,01 odsto ukupne površine svjetskog kopna, na teritoriji Crne Gore, ima 1,2 procenta ukupne svjetske flore. Indeks broja vrsta po jedinici površine u Crnoj Gori iznosi 0,837 što našu teritoriju na neposredan način određuje kao najvažniji centar florističkog diverziteta u Evropi. Smatra se da od 3.200 vrsta biljaka na crnogorskoj teritoriji, oko 400 vrsta pripada ljekovitom bilju. Bogatstvo naše flore uslovljeno je nizom raznovrsnih prirodnih karakteristika: povoljan geografski položaj, razuđen reljef, raznovrsne klimatske prilike, geološki i pedološki sastav i hidrografska mreža. Prirodna populacija je, u odsustvu naučnih istraživanja, vodič i pokazatelj koje vrste se mogu uspješno gajiti u datim agroekološkim uslovima. Ovim programom spriječava se istrebljenje pojedinih vrsta bilja i obezbjeđuje dugoročna snabdjevenost i obim proizvodnje koji će omogućiti proizvodnju eteričnog ulja i drugih proizvoda, koji bi mogli da budu crnogorski izvozni brend. Ciljevi Očuvanje prirodne populacije, racionalna eksploatacija samoniklog bilja; povećanje obima proizvodnje plantažnim uzgojem ljekovitog i aromatičnog bilja i proširenje asortimana proizvoda, na bazi ljekovitog i aromatičnog bilja. Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava i registrima primarnih proizvođača u skladu sa zakonom. Uzgoj ljekovitog i aromatičnog bilja podržava se kroz: zasnivanje plantaža: žalfije (Salvia officinalis), lavande (Lavandula angustifolia), kantariona (Hypericum perforatum), smilja (Helichrysum arenarium), majčine dušice (Thymus serpyllum), timijana (Thymus vulgaris), matičnjaka (Melissa officinalis), pelina (Arthemisia absinthium), lincure (Gentiana lutea) i dr.vrsta višegodišnjeg ljekovitog i aromatičnog bilja; nabavku sistema za navodnjavanje. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu, najkasnije do 1. novembra. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva koja su podigla zasad u tekućoj godini, a da su do momenta isplate novi zasad upisali u Registru poljoprivrednih gazdinstava. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Minimalna površina novog zasada mora biti 0,3 ha, a Ako je investicija sistem za navodnjavanje, površina koju poljoprivredno gazdinstvo već posjeduje u Registru gazdinstava je minimalno 0,3 ha. Gazdinstva koja su prethodnih godina ostvarila podršku ministarstva po ovom osnovu, za istu investiciju ne mogu biti ponovo podržana. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom.Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 60% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 6.000€. Pored iznosa podrške od 60% još dodatnih 10%, odnosno ukupno 70% podrške od iznosa prihvatljive investicije mogu ostvariti oni podnosioci zahtjeva koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani su u Registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj Registar. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti 36 poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Podnosioci zahtjeva koji ispunjavaju kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Podnosiocu zahtjeva na žiro račun u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za programiranje; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Podrška uzgoju višegodišnjeg i aromatičnog bilja 40.000,00 UKUPNO: 40.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.8. PODRŠKA ZASNIVANJU I ODRŽAVANJU MATIČNIH ZASADA ODREĐENIH VOĆNIH I ŠUMSKIH VRSTA Razlozi za podsticaj Razvoj proizvodnje sadnog materijala voća je izuzetno važan preduslov za održivost voćarstva u Crnoj Gori. Obezbjeđivanje polaznog, domaćeg, kvalitetnog sadnog materijala voća za proizvodnju biljnih kultura koje se tradicionalno gaje u Crnoj Gori je preduslov sigurne proizvodnje bilja. Kada je riječ o sektoru šumarstva od velikog značaja je proizvodnja sjemena i sadnog materijala šumskih vrsta drveća u svrhu pošumljavanja. Usmjerena podrška poboljšava ekonomski položaj proizvođača, obezbijeđuje konkurentnost domaćeg sadnog materijala, kao i raspoloživost i blagovremenu dostupnost sadnog materijala iz domaće proizvodnje. Ovim se doprinosi supstituciji uvoza sadnog materijala ali i smanjenju uvoza konzumnih kategorija biljnih proizvoda. Ciljevi Obezbjeđivanje kvalitetnog sadnog materijala voća iz domaće proizvodnje visoke genetske čistoće i zdravstvene ispravnosti predstavlja osnov za sigurnu, održivu i konkurentnu voćarsku proizvodnju odnosno proizvodnju voća kao hrane biljnog porijekla. Obezbjeđenje kvalitetnog sadnog materijala šumskih vrsta drveća. Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku imaju proizvođači upisani u Registar proizvođača sadnog materijala koji su prijavili matična stabla i koji su prijavili proizvodnju sadnog materijala za tu godinu. Podrška se obezbjeđuje za: podizanje matičnih zasada predosnovne i osnovne kategorije za nabavljena matična stabala odnosno podloge, a za matična stabla zaštićene sorte (u skladu sa zakonom kojim se uređuje pravo oplemenjivača biljnih sorti treba da ima ovlašćenje nosioca prava oplemenjivača za korišćenje reprodukcionog materijala te sorte) u iznosu do 1.000,00€ po korisniku; proizvodnju sjemena i sadnog materijala šumskih vrsta drveća u iznosu do 1.000,00€; nabavka i postavljanje mrežanika sa elementima za: o prekrivanje matičnih zasada u iznosu do 50% ukupne investicije; o uskladištenje sadnica u iznosu do 50% ukupne investicije; nabavku opreme potrebne za čuvanje i umnožavanje sadnog materijala voćaka u iznosu do 1.000,00€ po korisniku; Kriterijmi za podršku: podizanje matičnih zasada: za nabavljena matična stabla sertifikat o kvalitetu zemlje izvoznice za predosnovne i osnovne kategorije sadnog materijala voća odnosno 37 fitosertifikat, a za zaštićene sorte u skladu sa zakonom kojim se uređuje pravo oplemenjivača biljnih sorti i ovlašćenje nosioca prava za korišćenje te sorte; nabavka i postavljanje mrežanika: faktura/JCI za nabavku mrežanika sa elementima za prekrivanje matičnih zasada i uskladištenje sadnica; nabavka opreme potrebne za čuvanje i umnožavanje sadnog materijala voćaka: faktura/JCI za nabavku. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanja direktne podrške prevazilazi budžetom planirani iznos, proporcionalno se smanjuje. Korisnici Proizvođači sadnog materijala koji ispunjavaju propisane kriterijume. Način plaćanja Proizvođačima sadnog materija na žiro-račun. Isplata se vrši u tekućoj godini. Realizacija Ministarstvo, Organ uprave – Sektor za fitosanitarne poslove, Organ uprave nadležan za upravljanje i gazdovanje šumama Procedura realizacije Podrška se obezbjeđuje na osnovu zahtjeva dostavljenog Ministarstvu, a nakon administrativne i stručne kontrole na terenu. Realizaciju na terenu utvrđuje Organ uprave – Sektor za fitosanitarne poslove, Organ uprave nadležan za upravljanje i gazdovanje šumama i dostavljaju Ministarstvu izvještaj. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za biljnu proizvodnju; načelnik Direkcije za monitoring u šumarstvu i lovstvu. Impementaciona odgovornost – pomoćnik direktora Organa uprave – Sektor za fitosanitarne poslove i Organ uprave nadležan za upravljanje i gazdovanje šumama. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podizanje matičnih zasada Nabavka i postavljanje mrežanika Nabavka opreme potrebne za čuvanje i umnožavanje sadnog materijala voćaka 50.000,00 Proizvodnja sjemena i sadnica šumskih vrsta drveća 30.000,00 UKUPNO: 80.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.9. PODRŠKA DOSTIZANJA STANDARDA DOBROBITI ŽIVOTINJA U STOČARSTVU Razlozi za podršku Analizirajući stanje na terenu, veliki broj odgajivača domaćih životinja imaju problema sa standardima dobrobiti životinja. Odgajivači treba da gaje domaće životinje u skladu sa zootehničkim, zoohigijenskim i etološkim normativama. S toga, nabavkom opreme gazdinstva će urediti zaštitu zdravlja i dobrobit životinja, kao dobru odgajivačku praksu. Ciljevi  poboljšanje uslova za smještaj proizvodnih grla;  očuvanje zdravlja proizvodnih grla;  izvođenje stručnih zootehničkih i zoohigijenskih postupaka;  održavanje vitalnosti grla;  poboljšanje konkurentnosti poljoprivrednih gazdinstava. Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava i Centralni registar gazdinstava i životinja da su grla obilježena ušnim markicama i da držalac životinja uredno vodi evidenciju, da posjeduje pasoše za goveda, odnosno da vrši godišnje popise ovaca, koza, svinja i živine u skladu sa zakonom i da su nad životinjama sprovedene mjere po Programu obaveznih mjera zdrastvene zaštite životinja u prethodnoj, odnosno tekućoj godini. Podržavaju se investicije u nabavku isključivo nove opreme, a u skladu sa obimom proizvodnje na gazdinstvu, i to:  gumene podloge za ležišta;  boks za obradu papaka; 38  boksovi za telad;  vezovi za životinje (grabnerov vez, krmna zabrana i drugo);  automatske pojilice;  specijalizovana oprema za higijenu životinja;  oprema za grijanje, podovi, automatizovane hranilice i pojilice - svinjarstvo i živinarstvo. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 3.000€ uz budžetsku podršku do 60% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 1.800€. Pored iznosa podrške od 60% još dodatnih 10%, odnosno ukupno 70% podrške od iznosa prihvatljive investicije mogu ostvariti oni podnosioci zahtjeva koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani su u registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj registar. Investicija može biti započeta tek po odobrenju od strane Ministarstva. Podrška se ostvaruje po principu refundacije nakon realizovane investicije, a nakon administrativne i terenske kontrole. Podršku je moguće ostvariti samo za one investicije koje su blagovremeno realizovane, a za koje su dostavljeni dokazi o plaćanju od strane podnosioca zahtjeva (faktura i isključivo dokaz o prenosu sredstava preko banke, uplatnica i ovjereni izvod iz banke, a u slučaju plaćanja van Crne Gore ovjereni swift). Pravo na podršku ostvariće samo gazdinstva koja poštuju propise iz oblasti dobrobiti životinja i preporuke Kodeksa dobre poljoprivredne prakse, a koje se odnose na objekte za držanje stoke. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu sredstava podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu sredstava podrške. Korisnici Poljoprivredno gazdinstvo koje ispunjava kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Na račun nosioca poljoprivrednog gazdinstva u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Provjeru realizacije investicije na terenu utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za monitoring i evaluaciju mjera ruralnog razvoja; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška nabavci opreme u stočarstvu 50.000,00 UKUPNO: 50.000,00 39 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1 – Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.10. PODRŠKA UNAPREĐENJU KVALITETA SIROVOG MLIJEKA Razlozi za podršku Problem sa nestabilnim kvantitetom i kvalitetom je prepoznat kao jedan od glavnih problema u otkupu mlijeka i plasmana na tržištu. Kvalitet mlijeka će se unapređivati kroz aktivnosti koje će voditi smanjenju broja mikroorganizama i somatskih ćelija. Ciljevi  povećana proizvodnja mlijeka;  unapređivanje kvaliteta sirovog mlijeka;  unapređivanje kvaliteta gotovog proizvoda;  povećanje otkupa mlijeka i prerade mlijeka. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje za:  nabavku opreme za čuvanje i hlađenje mlijeka;  nabavku aparata/pokretnih sistema za mužu;  nabavka rostfrajnih kanti za mlijeko;  nabavku sredstava i dipera (uronjivača) za dezinfekciju i higijenu vimena, prije i poslije muže, sredstva za čišćenje vimena („suvo pranje“), sredstva za kontrolu prisustva bakterija na licu mjesta, itd;  posuda sa duplim dnom;  mastitis test. Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava i odgovarajući registar objekata za hranu da su grla obilježena ušnim markicama, da su gazdinstvo i životinje registrovani u Centralnom registru gazdinstava i životinja i da držalac životinja uredno vodi evidenciju, da posjeduje pasoše za goveda, odnosno da vrši godišnje popise ovaca i koza u skladu sa zakonom i da su nad životinjama sprovedene mjere po Programu obaveznih mjera zdrastvene zaštite životinja u prethodnoj odnosno tekućoj godini. Podršku je moguće ostvariti isključivo za novu opremu, koja je nabavljena u periodu od 1. januara 2022. godine do zaključenja Javnog poziva, a za koju je dostavljena dokumentacija u skladu sa Javnim pozivom. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Podrška se ostvaruje po principu refundacije nakon realizovane investicije a nakon administrativne i terenske kontrole. Podršku je moguće ostvariti samo za one investicije koje su blagovremeno realizovane a za koje su dostavljeni dokazi o plaćanju od strane podnosioca zahtjeva (faktura i isključivo dokaz o prenosu sredstava preko banke - uplatnica i ovjereni izvod iz banke, a u slučaju plaćanja van Crne Gore ovjereni swift). Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 5.000€ uz budžetsku podršku do 50% vrijednosti prihvatljive investicije za nabavku opreme za mužu, kanti za mlijeko i sredstava za dezinfekciju, odnosno do 2.500€, a za nabavku nabavku opreme za hlađenje mlijeka podrška iznosi do 70% prihvatljive investicije, odnosno 3.500€. Pored iznosa podrške od 50% (70% za nabavku opreme za hlađenje mlijeka) još dodatnih 10%, odnosno ukupno 60% (80% za nabavku opreme za hlađenje mlijeka) podrške od iznosa prihvatljive investicije mogu ostvariti oni podnosioce zahtjeva koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani su u registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj registar. Dodatnih 10% ostvaruju žene podnosioci zahtjeva. Pravo za podršku unapređenju kvaliteta sirovog mlijeka ostvariće samo gazdinstva koja poštuju preporuke Kodeksa dobre poljoprivredne prakse a koje se odnose na objekte za držanje stoke. 40 Poljoprivredna gazdinstva koja su u prošlom periodu (5 godina) ostvarila podršku kroz ovu mjeru ne mogu ostvariti podršku za isti tip investicije. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Poljoprivredno gazdinstvo koje ispunjava kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Na račun nosioca poljoprivrednog gazdinstva u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Provjeru realizacije investicije na terenu utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za programiranje; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška unapređenju kvaliteta sirovog mlijeka 150.000,00 UKUPNO: 150.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA: 2.1 Osovina 1 – Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.11. PODRŠKA AKTIVNOSTIMA KOOPERATIVA, UDRUŽENJA I ORGANIZACIJA PROIZVOĐAČA Razlozi za podršku Crnogorsku poljoprivredu karakteriše usitnjen posjed i veliki broj malih proizvođača, koji manji dio svojih proizvoda prodaju na organizovanom tržištu, a ostalo direktno prodaju ili troše u domaćinstvu. Udruživanje poljoprivrednika treba da bude uspostavljeno radi prilagođavanja proizvodnje pojedinih proizvoda potrebama tržišta pri zajedničkom plasiranju robe, uključujući pripreme za prodaju, centralizaciju prodaje i snabdijevanje velikih potrošača i obezbjeđivanje zajedničkih pravila i informacija o proizvodnji, kvalitetu i potražnji. Time bi se postiglo smanjivanje proizvodnih troškova i povećanje dodate vrijednosti poljoprivrednih proizvoda, a samim tim održivost i konkurentnost poljoprivrednih proizvoda. Zajednički organizovanom proizvodnjom, preradom, marketingom i prodajom može se znatno bolje iskoristiti proizvodni potencijal i jačati tržišna infrastruktura. Sve to za krajnji rezultat ima podizanje konkurentnosti poljoprivrede i dodatno stimulisanje poljoprivrednih proizvođača za tržišnu proizvodnju. Ciljevi  podrška funkcionisanju kooperativa,i udruženja i organizacija proizvođača;  jačanje tržišne infrastrukture za poljoprivredu;  planiranje proizvodnje prema zahtjevima tržišta u pogledu količina i kvaliteta;  ostvarivanje ekonomskih i socijalnih potreba poljoprivrednih proizvođača. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se daje za realizaciju plana i programa osnivanja i rada kooperativa i udruženja za organizovanje proizvodnje na poljoprivrednim gazdinstvima, prerade, promocije i prodaje poljoprivredno – prehrambenih proizvoda, snabdijevanja repromaterijalom, energentima, sredstvima za proizvodnju, nabavku poljoprivredne mehanizacije i djelova za poljoprivrednu mehanizaciju i tehnološke opreme. Podrška se daje za osnivanje i rad organizacija proizvođača i može se dodijeliti organizaciji proizvođača koju je Ministarstvo priznalo u skladu sa propisanim uslovima. Uslovi za priznavanje definisani su Zakonom o uređenju tržišta poljoprivrednih proizvoda i podzakonskim aktom kojim su propisani detalji vezani za osnivanje i priznavanje organizacija proizvođača. Za podršku 41 priznatim organizacijama proizvođača prihvatljivi su troškovi za iznajmljivanje prostora, nabavka kancelarijske opreme, uključujući računarsku opremu i softver, režije, pravne usluge i ostali troškovi. U slučaju kupovine prostora prihvatljivi troškovi su ograničeni na troškove iznajmljivanja tog prostora po tržišnim cijenama. S obzirom da u Crnoj Gori još uvijek ne postoji niti jedna priznata organizacija proizvođača u skladu sa postojećim zakonskim uslovima, Ministarstvo će zainteresovanim proizvođačima pružiti podršku u smislu obuka i studijskih posjeta, kao i pružanja konsultantskih usluga, kako bi se obezbijedilo ispunjavanje uslova neophodnih za osnivanje, odnosno priznavanje organizacije proizvođača u skladu sa propisanim usloviima. Priznatim organizacijama proizvođača može se dodijeliti podrška u vrijednosti do 10.000€. Komisija za dodjelu sredstava obaviće kontrolu kako bi provjerila jesu li ciljevi iz finansijskog plana postignuti. Zahtjevi se podnose Ministarstvu do 30. juna tekuće godine. Korisnici Kooperative, udruženja i organizacija proizvođača. Način plaćanja Po ispostavljenom planu i programu za realizaciju aktivnosti kooperativa, udruženja i proizvođačkih organizacija. Procedura realizacije Na bazi zahtjeva kooperativa, udruženja poljoprivrednih proizvođača i organizacija proizvođača. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere za kooperative i udruženja – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – načelnik Odjeljenja za ekonomske analize. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Podrška aktivnostima kooperativa i udruženja 20.000,00 Podrška osnivanju i priznavanju organizacija proizvođača 30.000,00 Podrška priznatim organizacijama proizvođača 10.000,00 UKUPNO: 60.000,00 42 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1 – Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.12 PODRŠKA NABAVCI PRIPLODNIH GRLA U ČISTOJ RASI Razlozi za podršku Stočarstvo je, s obzirom na konfiguraciju terena, najznačajnija grana poljoprivrede za razvoj ruralnih područja Crne Gore. Uzgoj preživara preovladava, dok je uzgoj svinja i živine slabije razvijen. Dominiraju rase pogodne za proizvodnju mlijeka i mesa, sa tendencijom povećanja udjela mliječnih rasa. Posljednjih godina zabilježene su pozitivne promjene po pitanju ukrupnjivanja gazdinstava i povećanja broja grla pored evidentnog napretka potrebno je dalje ukrupnjavanje gazdinstava i povećanje učešća produktivnijih rasa u svim segmentima. Povećanjem kapaciteta prerađivačkih pogona u mljekarstvu, stvorila se potreba za dodatnom sirovinom sa domaćeg tržišta, a samim tim i povećanje broja mliječnih grla. Ciljevi  povećanje broja grla po poljoprivrednom gazdinstvu;  unapređenje rasnog sastava/povećanje učešća produktivnijih rasa;  dostizanje preduslova za korišćenje sredstava iz EU fondova;  jačanje postojećih i stvaranje novih kooperanata u sektoru mljekarstva. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje za nabavku: steonih junica prema sljedećem kriterijumu: a. gazdinstva koja u trenutku podnošenja zahtjeva posjeduju do pet priplodnih grla (krave i junice), mogu ostvariti podršku za nabavku tri do pet priplodnih grla; b. gazdinstva koja u trenutku podnošenja zahtjeva posjeduju od šest do 20 priplodnih grla, mogu ostvariti podršku za nabavku tri do deset priplodnih grla; c. gazdinstva koja u trenutku podnošenja zahtjeva posjeduju više od 21 grla, mogu ostvariti podršku za nabavku tri do 15 priplodnih grla. ženskog podmlatka svinja visokog genetskog potencijala i to do maksimuma od 30 grla po gazdinstvu. Odluka o odobrenju maksimalnog broja grla se donosi na osnovu broja priplodnih grla koje se trenutno nalaze na gazdinstvu i broja slobodnih ležišta u samom objektu za držanje stoke. Pravo na podršku za nabavku priplodnih grla imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava i u odgovarajuće baze i registre Organa uprave u trenutku objavljivanja Javnog poziva. Za poljoprivredno gazdinstvo podnosi se zahtjev Ministarstvu u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Specifični kriterijumi za podršku, kao i referentne cijene po grlu biće definisani Javnim pozivom. Maksimalno učešće budžetskih sredstava iznosi 70% prihvatljive vrijednosti investicije. Maksimalni iznos podrške za nabavku steonih junica po grlu je do 1.400€ (za grla koja posjeduju pedigre) ili 1.200€ za grla iz domaće populacije koja ispunjavaju uslove Javnog poziva. Pravo na podršku za nabavku steonih junica može se ostvariti isključivo za grla koja imaju pedigre sa podacima za najmanje tri generacije kao i za junice koje su rođene u Crnoj Gori od majki koje imaju pedigre sa podacima za najmanje tri generacije a koje su vještački osjemenjene. U slučaju nabavke grla iz domaće populacije prihvatljiva su samo ona grla koja su posljednjih godinu dana boravila/registrovana na gazdinstvu ponuđača/prodavca. Maksimalni iznos podrške za nabavku ženskog podmlatka svinja visokog genetskog potencijala po grlu je do 175€. Za podršku su prihvatljiva grla, tjelesne mase preko 30 kg, koja posjeduju pedigre, a potiču iz registrovanih reprodukcionih centara iz područja oslobođenih od zaraznih bolesti, uključujući i svinjsku kugu. Investicija može biti započeta tek po odobrenju od strane Ministarstva. Podrška se ostvaruje po principu refundiranja nakon dokazane uplate od strane podnosioca zahtjeva, a nakon administrativne i terenske kontrole. Podršku je moguće ostvariti samo za one investicije koje su blagovremeno 43 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA: 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.13 PODRŠKA ZA NABAVKU MEHANIZACIJE, PRIKLJUČAKA I OPREME U FUNKCIJI PRIMARNE PROIZVODNJE Razlozi za podršku Crnogorsku poljoprivredu karakterišu usitnjen posjed i veliki broj malih proizvođača. U prilog ovoj tvrdnji ide i činjenica da, prema podacima popisa poljoprivrede iz 2010. godine, 72% porodičnih poljoprivrednih gazdinstava raspolaže sa manje od 2 ha ukupno korišćenog poljoprivrednog zemljišta. Poljoprivredna proizvodnja na takvim površinama obavlja se najviše kroz manuelni rad i neznatno korišćenje mehanizacije. Tako dobijeni poljoprivredni proizvodi su, iako kvalitetni, tržišno nekonkurentni, s obzirom na mali obim proizvodnje, a sama poljoprivredna gazdinstva ekonomski neodrživa. Takođe, u strukturi poljoprivredne proizvodnje u planinskim područjima je najzastupljenije stočarstvo, gdje se ishrana stoke gotovo u cjelini bazira na korišćenju prirodnih livada i pašnjaka, odnosno sijena u zimskom periodu, pri čemu je korišćenje namjenske mehanizacije izuzetno značajno. realizovane, a za koje su dostavljeni dokazi o plaćanju od strane podnosioca zahtjeva (ovjereni ugovor o kupoprodaji grla i isključivo dokaz o prenosu sredstava preko banke – uplatnica i ovjereni izvod iz banke, a u slučaju plaćanja van Crne Gore ovjereni swift). Ugovor o kupoprodaji grla u bitnom mora da sadrži: broj/količinu, rasu, pol, nivo graviditeta (za junice), pojedinačnu i kumulativnu vrijednost grla koja se nabavljaju, obavezu prodavca da isporuku grla na gazdinstvo kupca izvrši najkasnije do 30. septembra 2022. godine, te da je prodavac u obavezi da u trenutku isporuke grla za istu dostavi kompletnu zootehničku i veterinarsku dokumentaciju (pedigre). Podnosioci zahtjeva kojima je odobrena investicija dužni su da izvrše nabavku grla najkasnije do 30. septembra 2022. godine (bez mogućnosti produženja roka). Ministartsvo će izvršiti administrativnu i terensku kontrolu u cilju utvrđivanja poštovanja pravila Javnog poziva. Pravo na podršku kroz ovu mjeru mogu ostvariti gazdinstva pod uslovom da poštuju preporuke utvrđene Kodeksom dobre poljoprivredne prakse, koje se odnose na objekte za smještaj grla i pod uslovom da se nabavljaju grla u čistoj rasi. Ponosioci zahtjeva koji ostvare podršku su dužni uvećati stočni fond za broj nabavljenih grla, te isti nivo proizvodnje odnosno stočnog fonda zadržati u periodu od najmanje četiri godine od dana ostvarivanja podrške po ovoj mjeri. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače. Ministarstvo ne vrši kupovinu i raspodjelu grla, već je odabir dobaljača/prodavca, rase i broja grla na podnosiocu zahtjeva. Korisnici Poljoprivredno gazdinstvo koje ispunjava kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Na račun nosioca poljoprivrednog gazdinstva u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Provjeru realizacije investicije na terenu utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za stočarstvo; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška unapređenju stočnog fonda 350.000,00 UKUPNO: 350.000,00 44 Osim toga, raspoloživi, a neiskorišćeni zemljišni resursi, omogućavaju proširenje proizvodnje koja vodi povećanju konkurentnosti domaćeg proizvoda. Zbog depopulacija stanovništva na selu podrška nabavci mehanizacije bi doprinijela unapređenju poljoprivrednih aktivnosti i tako povećala prihode na samom gazdinstvu. Ciljevi  očuvanje i održivo korišćenje prirodnih resursa;  održavanje zemljišta pogodnog za poljoprivrednu proizvodnju;  proširenje proizvodnje;  očuvanje florističkog sastava livada;  povećanje obima i konkuretnosti proizvoda. Opis mjere i kriterijumi za podršku Mjera se realizuje sprovođenjem Javnog poziva za nabavku kroz dvije komponente:  KOMPONENTA I: nabavka dvoosovinskih traktora,  KOMPONENTA II: nabavka mehanizacije, priključaka i opreme u zavisnosti od vrste poljoprivredne proizvodnje. Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Maksimalno učešće budžetskih sredstava je:  KOMPONENTA I: 40% od vrijednosti prihvatljive investicije, a ne više od 4.500€ po odobrenom Zahtjevu;  KOMPONENTA II: do 50% vrijednosti prihvatljive investicije, a ne više od 3.000€ po podnesenom zahtjevu. Prihvatljiv je maksimalno jedan zahtjev po gazdinstvu za samo jednu komponentu. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Poljoprivredno gazdinstvo koje ispunjava kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Na račun nosioca poljoprivrednog gazdinstva, odnosno žiro račun pravnog lica Ako je gazdinstvo registrovanu u Registru poljoprivrednih gazdinstava u svojstvu pravnog lica, u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuju Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje odnosno Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje odnosno Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere: generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost: načelnik Direkcije za monitoring i evaluaciju IPARD-a, koordinaciju i odnose s javnošću (PR) ruralnog razvoja; Implementaciona odgovornost: načelnici Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponenta Iznos u € I: nabavka dvoosovinskih traktora II: nabavka mehanizacije, priključaka i opreme u funkciji primarne proizvodnje 170.000,00 € 730.000,00 € UKUPNO: 900.000,00 € 45 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA: 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.14 PODRŠKA INVESTICIJAMA ZA IZGRADNJU BUNARA I BISTIJERNI Razlozi za podršku Kao teritorija sa najvećim brojem vodenih taloga u Evropi, usljed nepovoljnog vodnog bilansa, gotovo 35% površine ima problem nedostatka vode. Pogodnih zemljišta za navodnjavanje ima oko 51.000 ha, međutim, navodnjavanje se primjenjuje na svega 15 - 17% pomenutih površina. Količina vode koja se dnevno troši po uslovnom grlu u stočarskoj proizvodnji (oko 120 litara) često predstavlja veliki problem a i izdatak za poljoprivredne proizvođače. Ovaj problem je često izražen u toku ljeta, a konstantan je u bezvodnim područjima. Klimatske promjene koje se između ostalog odnose i na povećan broj dana sa temperaturom većom od prosjeka, malom količinom i nepravilnim rasporedom padavina značajno utiče na smanjenje prinosa poljoprivrednih kultura. Smanjenje štete od posledica suše efikasno se može postići navodnjavanjem ali ono zahtijeva značajna ulaganja i dostupnost vodoizvorišta i kaptaža, zbog čega poljoprivredna gazdinstva nijesu u mogućnosti da sama finansiraju troškove obezbjeđivanja vode za navodnjavanje svojih proizvodnih površina. Ciljevi Modernizacija proizvodnje i jačanje proizvodne konkurentnosti:  poboljšanje konkurentnosti porodičnih gazdinstava;  povećanje produktivnosti gazdinstva;  smanjenje proizvodnih troškova;  povećanje kvaliteta proizvoda, higijene i bezbjednosti hrane. Opis mjere i kriterijumi za podršku Mjera se realizuje sprovođenjem Javnog poziva za investicije u:  bušenje bunara i ugradnja prateće opreme;  nabavku novih tifona;  nabavku motornih pumpi za vodu;  nabavku rezervoara (tankova) za vodu;  izgradnju bistijerni;  adaptaciju postojećih bistijerni. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva koja posjeduju i obrađuju najmanje 0,5 ha voćnjaka i vinograda odnosno 1 ha oranica odnosno 0,3 ha plastenika, a u dijelu stočarske proizvodnje gazdinstva koja u vlasništvu imaju minimum tri uslovna grla. Za nabavku tifona minimalna površina pod ratarskim, povrtarskim i krmnim usjevima treba da bude 3 ha. Poljoprivredna gazdinstva koja su, u periodu od 2017. do 2021. godine, ostvarila podršku kroz ovu mjeru ne mogu ostvariti podršku za isti tip investicije. Podrška za izgradnju bunara opredijeliće se samo za one investicije kod kojih se pronađe voda. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Maksimalno prihvatljiva investicija za podršku iznosi iznosi 7.000€ uz budžetsku podršku do 50% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 3.500€. Pored iznosa podrške od 50% još dodatnih 10%, odnosno ukupno 60% podrške od iznosa prihvatljive investicije za podršku mogu ostvariti oni podnosioci zahtjeva koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani su u Registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim se uređuje poljoprivredna djelatnost kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u Registar poljoprivrednika. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. 46 Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Poljoprivredno gazdinstvo koje ispunjava kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Na račun nosioca poljoprivrednog gazdinstva, odnosno žiro račun pravnog lica, ako je gazdinstvo registrovanu u Registru poljoprivrednih gazdinstava u svojstvu pravnog lica, u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuju Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje odnosno Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere: generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost: načelnik Direkcije za monitoring i evaluaciju IPARD-a, koordinaciju i odnose s javnošću (PR) ruralnog razvoja; Implementaciona odgovornost: načelnici Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponenta Iznos, € Podrška investicijama u izgradnju bunara i bistijerni 180.000,00 € UKUPNO: 180.000,00 € 2. MJERA RURALNOG RAZVOJA: 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.15 PODRŠKA POKRETANJU I RAZVOJU POSLOVANJA MLADIH POLJOPRIVREDNIKA Razlozi za podršku Prema Popisu stanovništva iz 2011. godine učešće stanovništva koje živi na ruralnom području iznosi 36,8%. Negativan saldo migracije i rastući indeks starosne dobi, ukazuju na depopulaciju ruralnih područja, ali i njihovo istovremeno demografsko starenje (ruralna područja napušta uglavnom mlađa populacija). Dobro osmišljenom politikom ruralnog razvoja seoski prostor može pružiti dobar kvalitet života i rada, gdje će prije svega mladi ljudi uvidjeti svoju šansu da počnu da se bave poljoprivredom, kao i da dalje razvijaju svoje poslovanje, što će u značajnoj mjeri omogućiti smanjenje trenda depopulacije sela i demografsko starenje. Rezultat toga bi bilo povećanje procenta učešća mladih poljoprivrednika u ukupnoj starosnoj strukturi, koji prema Poljoprivrednom popisu iz 2010. godine iznosi 8,9% od ukupnog broja radno angažovanih na porodičnim poljoprivrednim gazdinstvima (u EU taj procenat je 14%), ali i povećanje površina obradivog poljoprivrednog zemljišta u strukturi ukupno raspoloživog poljoprivrednog zemljišta. Ciljevi  povećanje broja mladih poljoprivrednika u ukupnoj strukturi poljoprivrednih proizvođača;  povećanje broja poljoprivrednika sa srednjoškolskim/fakultetskim obrazovanjem, a koji se bave poljoprivredom;  stvaranje mladih lidera u poljoprivrednoj proizvodnji;  pokretanje agrobiznisa;  povećanje zapošljavanja u ruralnim područjima i povratak mladih ljudi u seosku sredinu;  obezbjeđivanje primjerenog životnog standarda za mlađe generacije koje žive i rade u ruralnom području;  bolje korišćenje kapitala tj. poljoprivrednog zemljišta i ljudskih resursa; 47  povećanje površina obradivog poljoprivrednog zemljišta. Opis mjere i kriterijumi za podršku Komponenta I – Podrška pokretanju poslovanja mladih poljoprivrednika Pravo na podršku kroz ovu mjeru imaju mladi ljudi, koji su nezaposleni i imaju završenu srednju poljoprivrednu/veterinarsku školu ili završen poljoprivredni/veterinarski fakultet, koji posjeduju poljoprivredno zemljište i koji žele da se bave poljoprivredom. Kriterijumi za podršku su sljedeći: fizičko lice, starosti od 18 do 40 godina; na evidenciji Zavoda za zapošljavanje; završena srednja poljoprivredna/veterinarska škola ili završen poljoprivredni/ biotehnički/veterinarski fakultet; posjeduje zemlju na svoje ime ili kao član kućne zajednice registrovanog poljoprivrednog gazdinstva ili posjeduje ugovor o zakupu poljoprivrednog zemljišta zaključen na period od najmanje 7 godina. Učešće budžetskih sredstava za podršku je 100%, odnosno do 10.000 € po odobrenom biznis planu i po jednom mladom poljoprivredniku. Podrška u iznosu od 100% će se isplaćivati u ratama, u zavisnosti od dinamke sprovođenja aktivnost opisanih u biznis planu, na sljedeći način: 1) isplata prve rate u iznosu od 30% od ukupno odobrene podrške; 2) isplata druge rate u iznosu od 50% uz dokaz da su aktivnosti iz biznis plana započete, 3) isplata treće rate u iznosu od 20% nakon sprovedenih aktivnosti opisanih u biznis planu. Komponenta II – Podrška razvoju poslovanja mladih poljoprivrednika Pravo na podršku kroz ovu mjeru imaju mladi ljudi, koji se već bave poljoprivrednom proizvodnjom na svom registrovanom poljoprivrednom gazdinstvu. Kriterijumi za podršku su sljedeći: fizičko lice, starosti od 18 do 40 godina; posjeduje Rješenje o upisu u Registar poljoprivrednih gazdinstava; posjeduje Rješenje o upisu u Registar poljoprivrednih osiguranika. Maksimalna vrijednost investicije za podršku opisane u biznis planu je do 10.000 €. Učešće budžetskih sredstava za podršku je 70%, odnosno do 7.000 € po odobrenom biznis planu i po jednom mladom poljoprivredniku. Podrška u iznosu od 70% će se isplaćivati u ratama, u zavisnosti od dinamke sprovođenja aktivnost opisanih u biznis planu, na sljedeći način: 1) učešće korisnika u prvoj rati (sopstvenim sredstvima) u iznosu od 20% od ukupno odobrene investicije; 2) isplata druge rate iz sredstava podrške u iznosu od 35% od ukupno odobrene investicije, uz dokaz da su aktivnosti iz biznis plana započete, 3) učešće korisnika u trećoj rati (sopstvenim sredstvima) u iznosu od 10% od ukupno odobrene investicije uz isplatu treće rate iz sredstava podrške u iznosu od 35% od ukupno odobrene investicije, nakon sprovedenih aktivnosti opisanih u biznis planu, koji odgovoraju vrijednosti investicije ostvarene realizacijom druge rate, kao i pripadajućem delu iznosa iz treće rate. Za obje komponente: Mladi poljoprivrednik podnosi biznis plan Ministarstvu nakon objavljivanja Javnog poziva za dodjelu podrške, a Ministarstvo će na osnovu odobrenog biznis plana, odrediti mentora koji je zaposlen u Ministarstvu, koji će biti odgovoran za planiranje, praćenje i nadzor nad sprovođenjem aktivnosti opisanih u biznis planu. Specifični kriterijumi za podršku, uključujući lica koja ne mogu ostvariti pravo na podršku, biće definisani Javnim pozivom. Podrška se odobrava za primarnu poljoprivrednu proizvodnju: višegodišnji zasadi; 48 povrtarska i ratarska proizvodnja; stočarstvo. Biznis plan se dostavlja isključivo na obrascu koji je sastavni dio javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, sa internet stranice Ministarstva i u kancelarijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje ili Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu, kao i kontrole od strane odgovornog mentora. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere i obavijestiti poljoprivredne proizvođače. Korisnici Podnosilac biznis plana koji ispunjava sve kriterijume propisane javnim pozivom. Način plaćanja Podnosiocu odobrenog biznis plana na žiro račun nakon administrativne i kontrole na terenu, kao i kontrole od strane odgovornog mentora. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuju Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje ili Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva i odgovorni mentor. Podrška se obezbjeđuje na osnovu odobrenog biznis plana, odgovarajuće dokumentacije i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje ili Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva i odgovornog mentora. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za programiranje; Implementaciona odgovornost – načelnici Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Podrška pokretanju poslovanja mladih poljoprivrednika 100.000,00 Podrška razvoju poslovanja mladih poljoprivrednika 150.000,00 UKUPNO: 250.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.16 PODRŠKA JAČANJU OTKUPNE MREŽE MLIJEKA Razlozi za podršku Otkup mlijeka je jedna od slabijih karika lanca vrijednosti u mljekarskom sektoru. Mljekare organizuju otkup same na način što specijalnim vozilima posjećuju sve poljoprivredne proizvođače na licu mjesta. Mjera podrška jačanju otkupne mreže uvedena je kada u većini opština nije bilo organizovanog otkupa mlijeka. Međutim, u posljednjih deset godina ovaj segment je unaprijeđen dok je značajno povećan broj mljekara. I pored evidentnog unapređenja otkupne mreže još uvijek u pojedinim opštinama nije organizovan otkup sirovog mlijeka. Ciljevi  održavanje, jačanje i proširenje infrastrukture za otkup mlijeka;  podizanje konkurentnosti proizvodnje i prerade mlijeka;  povećanje otkupa mlijeka i prerade u objektima koji su upisani u Registar odobrenih objekata;  širenje asortimana mlječnih proizvoda iz domaće proizvodnje. Opis mjere i kriterijumi za podršku Putem učešća u finansiranju troškova otkupa mlijeka, uključujući funkcionisanje odobrenih sabirališta mlijeka u kojima se sakuplja mlijeko od više proizvođača, podržavaju se mljekare da održavaju i proširuju otkupnu mrežu. Mjera se odnosi na objekte koji su upisani u Centralni odgovarajući registar organa uprave, koji redovno otkupljuju mlijeko od domaćih proizvođača. 49 Osnov za učešće u finansiranju troškova otkupa je količina otkupljenog mlijeka koja se dokazuje priloženim spiskovima proizvođača sa naznačenim količinama otkupljenog mlijeka. Troškovi se nadoknađuju za svaki litar otkupljenog mlijeka u iznosu od 0,02€ po litru. U cilju stvaranja klastera i ukrupnjavanja proizvodnje dodatno će biti podržane mljekare koje mlijeko otkupljuju i sarađuju sa više kooperanata. Mljekare koje na godišnjem nivou prosječno imaju više od 75 kooperanata biće podržane sa do 1.000€ na svakih 75 kooperanata. Korisnici Pravo na podršku imaju objekti koji su upisani u Centralni odgovarajući registar organa uprave, a koji otkupljuju mlijeko od 20 i više domaćih proizvođača. Način plaćanja Po ispostavljenoj fakturi sa spiskom poljoprivrednih proizvođača od kojih je otkupljeno mlijeko. Procedura realizacije Osnov za obračun, i isplatu premija su otkupljene mjesečne količine mlijeka sa registrovanih poljoprivrednih gazdinstava u Crnoj Gori. Objekti za preradu mlijeka koji su upisani u Centralni registar organa uprave dostavljaju podatke najkasnije do desetog u mjesecu za otkupljeno mlijeko u prethodnom mjesecu. Isplate se korisnicima podrške vrše mjesečno na osnovu spiskova koje dostavljaju odobreni objekti za preradu mlijeka. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za mljekarstvo. Finansijski plan Komponente Iznos u € Premije 490.000,00 Premije po osnovu broja kooperanata 10.000,00 UKUPNO: 500.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA: 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.17 PODRŠKA RAZVOJU KLASTERA U OBLASTI POLJOPRIVREDE Razlozi za podršku Klasteri kao načini organizovanja poljoprivrednih proizvođača postaju sve više prisutni u Crnoj Gori. Sa druge strane podrška klasterima od strane države biva sve potrebnija. U tom smislu Ministarstvo je u saradnji sa Međunarodnim fondom za razvoj poljoprivrede (IFAD) započelo Projekat razvoja klastera i transformacije ruralnih područja (RCTP) koji se implementira u sedam crnogorskih opština (Nikšić, Šavnik, Žabljak, Bijelo Polje, Mojkovac, Petnjica i Berane). Postoje dvije osnovne komponente projekta i to: razvoj klastera i razvoj ruralne infrastrukture. Komponenta za razvoj klastera zasnovana je na stvaranju klastera vođena interesima primarnih aktera. Klasteri će biti geografski povezan skup različitih proizvođača i dobavljača, institucija i drugih zainteresovanih strana koji će sinergijskim djelovanjem u lancu vrijednosti dovesti do tržišnog povezivanja svih članova lanca vrijednosti. Ova komponenta će stvoriti klastere za lance vrijednosti proizvoda koji imaju visok tržišni potencijal, a to su: iz oblasti stočarstva (ovčarstvo, kozarstvo i govedarstvo- meso i mlijeko i mliječni proizvodi), a iz oblasti biljne proizvodnje: bobičasto voće i sjemenski krompir. Ciljevi  povezivanje poljoprivrednih proizvođača iz opština obuhvaćenih projektom;  smanjenje troškova proizvodnje i transporta uz udruživanje poljoprivrednih proizvođača;  kreiranje lanaca vrijednosti koji će omogućiti kraću vezu između proizvođača i krajnjih potrošača;  obezbjeđivanje grant podrške za male poljoprivredne proizvođače. Opis mjere i kriterijumi Mjera podrške će biti definisana Operativnim priručnikom i javnim pozivom. Priručnikom i javnim pozivom će se definisati i kriterijumi za podršku. 50 za podršku Korisnici Korisnici sredstava podrške uključivaće između ostalih: individualne poljoprivredne proizvođače, udruženja poljoprivrednih proizvođača, kooperative, klastere, preduzetnike, kompanije iz oblasti poljoprivredne proizvodnje/prerade i druge u skladu sa Operativnim priručnikom. Način plaćanja Po dostavljanju zahtjeva za isplatu i nakon uspješno izvršene administrativne i terenske kontrole, Nezavisni Investicioni Odbor daje predlog podrške poljoprivrednim proizvođačima. Nakon odobrenja IFAD-a i dokaza o uplati sopstvenog učešća od strane korisnika, bespovratna sredstva se uplaćuju dobavljaču direktno. Procedura realizacije Mjera će se sprovoditi u skladu sa Operativnim priručnikom. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – Jedinica za sprovođenje IFAD projekta. Finansijsk i plan Komponenta Iznos u € Podrška razvoju klastera u oblasti poljoprivrede 472.000,00 UKUPNO: 472.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.18 PODRŠKA INVESTICIJAMA U PRERADU NA GAZDINSTVIMA Razlozi za podršku Razvojem prerade na porodičnim gazdinstvima doprinosi se povećanju konkurentnosti proizvoda crnogorskih poljoprivrednika. Ruralna područja imaju dugu tradiciju u preradi različitih životinjskih i biljnih proizvoda na gazdinstvima. Ova mjera, kroz stvaranje dodate vrijednosti, povećava prihode na gazdinstvu, rješava problem viškova primarnih proizvoda i čuvanja istih na gazdinstvima. Cilj mjere je da se kroz investicije, objekti u kojima se vrši prerada unaprijede i usaglase sa higijenskim zahtjevima, minimalnim nacionalnim zahtjevima u oblasti bezbjednosti hrane i očuvanja životne sredine. Proizvodi, kao što su sir, med i pčelinji proizvodi, prerađeni proizvodi od povrća i voća, maslina, prerađeno aromatično i ljekovito bilje, vino, itd. predstavljaju važan dio ruralne ekonomije i doprinose povećanju prihoda na poljoprivrednim gazdinstavima. Snažna veza između poljoprivrede i turizma u ruralnim područjima, omogućava proizvodima ove vrste veoma dobar plasman. Ciljevi  poboljšanje konkurentnosti proizvoda sa poljoprivrednih gazdinstava;  povećanje dodate vrijednosti poljoprivrednih proizvoda povećavanjem efikasnosti u preradi;  uvođenje novih tehnologija i inovacija i otvaranje novih tržišnih mogućnosti;  unapređenje bezbjednosti i kvaliteta poljoprivrednih proizvoda uz ispunjavanje minimalnih nacionalnih zahtjeva iz oblasti bezbjednosti hrane i zaštite životne sredine;  očuvanje proizvodnje tradicionalnih domaćih poljoprivrednih proizvoda;  obogaćivanje turističke ponude specifičnim poljoprivrednim proizvodima visokog kvaliteta; Opis mjere i kriterijumi za podršku Korisnik podrške je nosilac poljoprivrednog gazdinstva, koje mora biti upisano u Registar poljoprivrednih gazdinstava, u skladu sa važećim Pravilnikom o obliku i načinu vođenja registra subjekata i registra poljoprivrednih gazdinstava i u skladu sa Zakonom o poljoprivredi i ruralnom razvoju i odgovarajućim Registrima Organa uprave, veterinu i fitosanitarne poslove i Ministarstva, najkasnije do dana objave Javnog poziva. Korisnik podrške, mora biti registrovan i za primarnu poljoprivrednu proizvodnju u odgovarajućem/relevantnom registru Organa uprave odnosno Ministarstva ili u slučaju akvakulture podnosilac zahtjeva mora biti nosilac dozvole za obavljanje privrednog ribolova i akvakulture, najkasnije do dana objave Javnog poziva. 51 Ako su korisnici pravna lica/preduzetnici neophodno je da njihova djelatnost bude vezana za poljoprivredu/akvakulturu i registrovana u Centralnom registru privrednih subjekata. Podržavaju se investicije za kupovinu nove namjenske opreme za preradu, čuvanje i pakovanje proizvoda i adaptaciju objekata/prostorija za preradu, čuvanje i pakovanje. Kod adaptacije objekata/prostorija podržava se samo adaptacija objekata/prostorija koji nijesu u okviru stambenih prostorija, a upisane su u listu nepokretnosti. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Odjeljenja za savjetodavne poslove u biljnoj proizvodnji i Odjeljenja za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na licu mjesta. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 50% vrijednosti prihvatljive investicije (do 5.000€), osim za mlade poljoprivrednike (starosti do 40 godina u trenutku objavljivanja javnog poziva) gdje podrška iznosi do 60% prihvatljive investicije (do 6.000€). Pravo na podršku ostvariće samo gazdinstva koja poštuju preporuke Kodeksa dobre poljoprivredne prakse, a koje se odnose na objekte za držanje stoke (u slučaju stočarske proizvodnje) i ispunjavaju minimalne higijenske uslove propisane zakonom za objekte. Poljoprivredna gazdinstva koja su u prethodnom periodu ostvarila podršku kroz ovu mjeru ne mogu ostvariti podršku za isti tip investicije. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Objekti u kojima je realizovana investicija, treba da budu upisani u Centralni registar registrovanih odnosno odobrenih objekata za proizvodnju, preradu i distribuciju hrane i ispunjavati propisane zahtjeve za objekte za proizvodnju, preradu i distribuciju hrane u skladu sa Zakonom o bezbjednosti hrane. Ovom mjerom se pruža bespovratna podrška za investiciju koja je realizovana u skladu sa Javnim pozivom, nakon administrativne i kontrole na licu mjesta. Korisnici Nosioci poljoprivrednih gazdinstava, koji ispunjavaju propisane kriterijume u skladu sa Javnim pozivom. Način plaćanja Podnosiocima zahtjeva na žiro račun u skladu sa Javnim pozivom. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za koordinaciju i odnose sa javnošću; Implementaciona odgovornost – načelnici Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška investicijama u preradu na gazdinstvima 250.000,00 UKUPNO: 250.000,00 52 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.19 PODRŠKA ŽENSKOM PREDUZETNIŠTVU U POLJOPRIVREDI Razlozi za podsticaj Neophodno je u većoj mjeri prepoznati i vrednovati ulogu žena na poljoprivrednim gazdinstvima, jer su one srž društveno-ekonomskog života u ruralnim područjima, osiguravaju proizvodnju hrane, očuvanje tradicionalnih znanja i vještina i regionalnog identiteta. Žene koje bi imale mogućnosti da kvalitetnije žive u ruralnim područjima i bavile se profesionalnim i privatnim aktivnostima, lakše bi se odluče za život i ostajanje na selu. Rodna ravnopravnost je temeljni princip modernih demokratskih društava. Međutim, i dalje postoje mnoge nejednakosti između žena i muškaraca. Izražena je nevidljivost rada žena u poljoprivredi i nedovoljna zastupljenost u vlasništvu poljoprivrednih gazdinastava. Najbolji način integracije žena u privredne aktivnosti na ruralnom području jeste diverzifikacija aktivnosti na selu (domaća radinost, ruralni turizam, suveniri i drugo). Radi motivisanja pripadnica ženskog pola da se bave poljoprivrednom djelatnošću važno je udruživanje preduzetnica na sektorskom ali i na višem nivou. Ciljevi  povećanje broja žena u ukupnoj strukturi poljoprivrednih proizvođača;  pokretanje ženskog agrobiznisa;  povećanje zapošljavanja u ruralnim područjima i povratak žena u seosku sredinu;  obezbjeđivanje primjerenog životnog standarda za žene koje žive i rade u ruralnom području;  bolje korišćenje kapitala tj. poljoprivrednog zemljišta i ljudskih resursa;  diverzifikacija proizvodnog asortimana i unapređenje kvaliteta proizvoda,  novi proizvodi i radna mjesta. Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku kroz ovu mjeru imaju žene koje su nosilac gazdinstva upisanog u Registar poljoprivrednih gazdinstava, do kraja trajanja Javnog poziva. Pravo na podršku odnosi se isključivo na pokretanje proizvodnje koja za rezultat ima plasiranje novog proizvoda ili proizvoda sa dodatom vrijednošću ili usluge na tržište. Žena poljoprivrednik podnosi biznis plan Ministarstvu nakon objavljivanja Javnog poziva za dodjelu podrške, a Ministarstvo će na osnovu odobrenog biznis plana vršiti praćenje i nadzor nad sprovođenjem aktivnosti opisanih u biznis planu. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Podrška se odobrava u svim segmentima poljoprivredne proizvodnje i diverzifikacije na ruralnom području. Biznis plan dostavlja se na obrascu koji je sastavni dio javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, sa internet stranice Ministarstva i u kancelarijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje ili Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere i obavijestiti poljoprivredne proizvođače. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Maksimalno prihvatljiva sredstva iznose 10.000€. Budžetska podršku iznosi do 70% vrijednosti odobrenog biznis plana. Korisnici Proizvođači upisani u Registar poljoprivrednih gazdinstava koji ispunjavaju kriterijume propisane ovom uredbom i javnim pozivom. 53 Način plaćanja Proizvođačima na žiro-račun. Isplata se vrši u tekućoj godini. Procedura realizacije Podrška se obezbjeđuje na osnovu zahtjeva dostavljenog Ministarstvu, a nakon administrativne i stručne kontrole na terenu. Realizaciju na terenu utvrđuje komisija i dostavlja Ministarstvu izvještaj. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalna savjetnica I za poljoprivredno zemljište; Implementaciona odgovornost – načelnici Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška pokretanju ženskog agrobiznisa 100.000,00 UKUPNO: 100.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.1. Osovina 1. Mjere jačanja konkurentnosti proizvođača hrane 2.1.20 PODRŠKA UVOĐENJU INOVACIJA U SEKTOR POLJOPRIVREDE Razlozi za podsticaj Primjena novih tehnologija i inovacija u poljoprivredi, zajedno sa akcentom na očuvanju resursa i očuvanju životne sredine predstvalja jedan od važnijih ciljeva nove Zajedničke poljoprivredne politike. Neke od prepreka za povećanje konkurentnosti u sektoru poljoprivredne proizvodnje su upotreba zastarjele ili nerazvijene tehnologije za proizvodne procese, nezadovoljavajući nivo kvaliteta proizvodnih sistema i proizvodi nižih faza prerade. Stoga je prepoznata potreba za daljim unapređenjem proizvodnih procesa kroz primjenu novih tehnologija, što će za rezultat imati povećanje obima proizvodnje, smanjenje proizvodnih troškova, povećanje kvaliteta proizvoda i otvaranje novih radnih mjesta. Ujedno, investiranjem u savremenu tehnologiju uz nadogradnju vještina postiže se optimalno iskorišćavanje resursa, povećanje konkurentnosti i njihova integracija u globalne lance vrijednosti. Investicije u opremu predstavljaju jedan od glavnih koraka na putu modernizacije poljoprivrede. Kao najefikasniji rješenje za korišćenje resursa uz maksimalno iskorišćenje proizvodnog kapaciteta nameće se primjena modela precizne - pametne poljoprivrede koja podrazumjeva uvođenje inovativnih tehnologija i praksi u poljoprivrednu proizvodnju, kao i upotrebu pametnih tehnologija u borbi protiv klimatskih promjena. Nove tehnologije u poljoprivredi podrazumjevaju uvođenje inovativne opreme, servisa, usluga, aplikacija. Uvođenje inovativnih tehnologija i praksi dovešće do bolje produktivnost, povećanja prinosa i jače konkurentnosti proizvoda na tržištu. Ujedno, doprinijeće i boljem prilagođavanju klimatskim promjenama, zaštiti životne sredine i očuvanju biodirziteta, te u konačnom dati doprinos u sprovođenju Zelenog plana EU. Preciznije iskorišćavanje inputa kao što su pesticidi i đubriva, od važnog su značaja za očuvanje životne sredine te povećanje efikasnosti proizvodnje. Takođe, upravljanje otpadom i nus proizvodima koji nastaju iz poljoprovredne proizvodnje takođe su jedan od važnih segmenata održive poljoprivrede u ulozi očuvanja životne sredine, te njihovo sprovođenje postaje imperativ u održivim agro-ekološkim sistemima. Ciljevi Cilj mjere podržati je i podstaći primjenu inovativnih tehnologija i praksi u sektoru poljoprivrede, kao i povećanu upotrebu pametnih tehnologija za borbu protiv klimatskih promjena, što će dovesti do:  unapređenja efikasnosti proizvodnje, rasta produktivnosti i profitabilnosti uz dodatnu vrijednost proizvoda, te očuvanja životne sredine;  smanjenja osjetljivosti sektora poljoprivrede na klimatske promjene; 54  održivog razvoja kroz upotrebu pametnih tehnologija u borbi protiv klimatskih promjena, održivog iskorištavanja prirodnih resursa (npr. kontrolisana potrošnja vode u procesu navodnjavanja) ili drugih inputa u poljoprivredi (pesticida i đubriva).  primjene EU standarda kada su u pitanju nove tehnologije u oblasti poljoprivrede i prehrambene tehnologije, što će ujedno dati i doprinos u sprovođenju nove ZPP;  boljeg pristupa međunarodnim tržištima čime će se povećati izvoz domaćeg proizvoda;  uvođenja novih proizvoda na tržište uz bolju marketinšku prakse i brendiranje proizvoda;  višeg nivoa prerade proizvoda. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje za uvođenje inovativnih tehnologija odnosno aktivnosti u poljoprivrednoj proizvodnji, uvođenje pametnih tehnologija za borbu protiv klimatskih promjena, uvođenje novih proizvoda ili usluga, te sprovođenju drugih relevantnih aktivnosti koje imaju za rezultat unapređenje konkurentnosti poljoprivredne proizvodnje. Podržaće se sljedeće aktivnosti u svim sektorima poljoprivredne proizvodnje: Uvođenje novih tehnologija koje imaju za cilj smanjenje troškova proizvodnje kroz racionalnu upotrebu inputa (vode, pesticida ili đubriva); Uvođenje inovativnih tehnologija za dobijanje električne energije putem solarnih sistema (panela). U sektoru stočarstva podržava se i: Uvođenje inovativnih praksi ishrane radi smanjenja troškova hrane i poboljšanja produktivnosti/mliječnosti u govedarstvu (može uključivati uvođenje relevantnih IT tehnologija); Nabavka SMS/digitalnih vaga i drugih inovativnih rješenja sa ciljem povećanja prosječnih prinosa u pčelarstvu. U sektoru biljne proizvodnje podržaće se i: Inovacije u oblasti zbrinjavanja otpada i nus proizvoda nastalih u postupku poljoprivredne proizvodnje; Uvođenje novih tehnologija za proizvodnju u zaštićenim prostorima (sistemi za zagrijavanje); Podrška proizvodnim inovativnim konceptima koji su prilagođeni da odgovore na klimatske promjene (tehnologije protiv mraza, mašine za orošavanje i sl); Podrška inovativnim tehnologijama (IT rješenja) koje imaju za rezultat smanjenu upotrebu pesticida, preciznu primjenu vode i đubriva, uključujući podršku za dobijanje atesta za rasprskivače. Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 10.000€ uz budžetsku podršku do 80% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 8.000€. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u kancelarijama Direkcijama za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Specifični kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Proizvođači upisani u Registar poljoprivrednih gazdinstava koji ispunjavaju kriterijume propisane ovom uredbom i Javnim pozivom. Pravo na podršku ne mogu ostvariti privredna društva (djelimično ili potpuno) u državnoj svojini ili državna institucija. Način plaćanja Proizvođačima na žiro-račun. Isplata se vrši u tekućoj godini. Procedura realizacije Podrška se obezbjeđuje na osnovu zahtjeva dostavljenog Ministarstvu, a nakon administrativne i stručne kontrole na terenu. Realizaciju na terenu utvrđuje komisija i dostavlja Ministarstvu izvještaj. 55 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.2. Osovina 2. Mjere za održivo gazdovanje prirodnim resursima 2.2.1 OČUVANJE AUTOHTONIH GENETIČKIH RESURSA U POLJOPRIVREDI Razlozi za podršku Očuvanje i održivo korišćenje genetičkih resursa u poljoprivredi su od suštinskog značaja za održivi razvoj poljoprivredne proizvodnje, sigurnost hrane, prilagođavanje klimatskim promjenama, kao i za društveno-ekonomski razvoj i dobrobit ruralnih područja. Generacije poljoprivrednih proizvođača i oplemenjivača širom svijeta ostavile su u naslljeđe čovječanstvu na hiljade lokalno adaptiranih populacija nastalih kao rezultat vjekovne prirodne selekcije i pažljivog odabiranja. Crna Gora na relativno maloj površini raspolaže bogatim i raznovrsnim živim svijetom - biodiverzitetom. Izuzetno je bogat i genetički fond biljaka i životinja, a naročito autohtonih populacija biljaka i životinja koje se koriste za proizvodnju hrane. Crna Gora kao članica UN i zemlja kandidat za članstvo u EU dužna je na svojoj teritoriji da sprovodi mjere očuvanja i održivog korišćenja genetičkih resursa u skladu sa međunarodnim konvencijama i principima. Očuvanje i održivo korišćenje autohtonih populacija, koje su uvijek nisko produktivne, zahtijeva i odgovarajuću finansijsku podršku iz budžeta za stimulisanje poljoprivrednih gazdinstava da održavaju genetičke resurse Ciljevi  doprinos očuvanju ukupnog biodiverziteta;  očuvanje i održivo korišćenje ugroženih autohtonih vrsta/sorti/rasa;  izučavanje i selekcija genotipova iz autohtonih populacija biljnih vrsta;  obogaćivanje baze podataka o genetičkim resursima i stvaranje predispozicija za komercijalni uzgoj domaćih i odomaćenih vrsta/sorti/rasa, koje treba da budu jedan od vidova prepoznatljivosti i komponenta kvaliteta crnogorskih poljoprivrednih proizvoda na međunarodnom tržištu; Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku imaju proizvođači proizvođači upisani u odgovarajuće registre Organa uprave koji uzgajaju autohtone vrste/sorte/rase i koji su saglasni da sarađuju sa institucijom nadležnom za genetičke resurse po pitanju dostavljanja materijala i pružanja neophodnih informacija.  U biljnoj proizvodnji podrška se daje:  za višegodišnje kulture: uzgoj i njega pojedinačnih (do 20) veoma starih stabala masline/čokota vinove loze ili zasada procijenjene starosti preko 200 godina (za masline preko 1000 godina), uzgoj i njega pojedinačnih stabala (do 20) ili zasada ostalih voćnih vrsta/sorti, koje su ugrožene genetskom erozijom, a za koje je dostavljen dokaz o starosti i dokazi o saradnji sa Crnogorskom bankom biljnih gena;  za jednogodišnje kulture: uzgoj ratarskih i povrtarskih kultura na površini većoj od 0,3ha po uzgajanoj vrsti a za koje su dostavljeni dokazi o saradnji sa Crnogorskom bankom biljnih gena koja je smještena na Biotehničkom fakultetu.  U stočarstvu podrškom je obuhvaćena: autohtona rasa goveda – buša, autohtone rase ovaca: žuja, sora, (jezero) pivska pramenka i ljaba, domaća balkanska koza (prioritetno crvene boje kostreti) i magarac. Zahtjevi za podršku dostavljaju se Ministarstvu isključivo na obrascu koji se može preuzeti na internet stranici i kancelarijama Ministarstva, a po posebnom zahtjevu Izvještaj dostavlja relevantna naučno-istraživačka institucija (Biotehnički fakultet) koji sadrži: naziv i opis rase i Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za maslinarstvo. Implementaciona odgovornost – načelnici Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Uvođenju inovacija u sektor poljoprivrede 200.000,00 UKUPNO: 200.000,00 56 varijateta, geografsko područje gajenja, najvažnije morfološke karakteristike, brojno stanje i procijenjenu starost, ostvareni i planirani vid saradnje sa vlasnikom genetičkog resursa. Za potrebe očuvanja genetičkih resursa u govedarstvu za rasu buša, podržava se nabavka dva pripodnjaka-bika u čistoj rasi. Podrška se daje po podnesenom zahtjevu uz dostavljeno stručno mišljenje ovlašćene naučno-istraživačke institucije (Biotehnički Faakultet) dostavljene dokumentacije o priplodnjaku i realizovanoj nabavci, te sačinjenom sporazumu sa naučno istraživačkom institucijom o načinu korišćenja nabavljenog grla. Obradive površine pod voćnjacima, maslinama, vinovom lozom i ljekovitim i aromatičnim biljem za koje se podnosi zahtjev za podršku moraju biti upisane u SIZEP prije podnošenja zahtjeva. Rok za dostavljanje zahtjeva je 1. jun 2022. godine. Podrška je namijenjena i naučno-istraživačkim institucijama za rad na inventarizaciji, sakupljanju, morfološkoj karakterizaciji, genetičkoj identifikaciji i konzervaciji genetičkih resursa. Naučno-istraživačke institucije će biti pozvane da dostave Plan o inventarizaciji i očuvanje genetičkih resursa, o kojem će se dostavljati Izvještaj o realizaciji, a na osnovu kojeg će se vršiti raspodjela finansijskih sredstava. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Poljoprivredna gazdinstva koja zadovoljavaju kriterijume. Ovlašćene naučno-istraživačke institucije za genetičke resurse u poljoprivredi. Način plaćanja Poljoprivrednim proizvođačima na žiro račun po priloženom izvještaju ovlašćene institucije za genetičke resurse u poljoprivredi. Procedura realizacije Mjera se sprovodi na bazi godišnjih zahtjeva potencijalnih korisnika i podnesenih zahtjeva naučno istraživačkih institucija, uz priloženi izvještaj o realizovanim aktivnostima za 2022. godinu. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za programiranje. Finansijski plan Komponente: Iznos u € Premije po grlu za genetičke resurse u stočarstvu: goveda (buša) 130€; ovce (pivska pramenka, sora, ljaba) 12€; ovce (žuja) 20€; koze (balkanska crvena) 12€; magarce 60€; nabavka (uvoz) bika rase buša do 1.000€. 50.000,00 Genetički resursi u biljnoj proizvodnji: jednogodišnje ratarske i povrtarske kulture – 150€/ha vrsti ili sorti za uzgoj na površini većoj od 0,3ha; višegodišnje kulture: za pojedinačne vjekovne jedinke masline/vinove loze kao i za pojedinačna stabla ostalih voćnih vrsta/sorti koje su ugrožene genetskom erozijom - 50€/stablu. 20.000,00 Monitoring, identifikacija, inventarizacija, morfološka karakterizacija i izvještaji 10.000,00 UKUPNO: 80.000,00 57 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.2. Osovina 2 – Mjere za održivo gazdovanje prirodnim resursima 2.2.2 PODRŠKA ORGANSKOJ PROIZVODNJI Razlozi za podršku Usitnjena gazdinstava sa malim obimom proizvodnje ne mogu biti konkurentna Ako njihovi proizvodi nemaju dodatnu vrijednost na kvalitet proizvoda, što se postiže organskim načinom proizvodnje. Činjenica je da interesovanje kod proizvođača za ovim vidom proizvodnje raste, ali to je još uvijek nedovoljno da bi se govorilo o ozbiljnijoj proizvodnji. Zbog toga je potrebno u kontinuitetu podsticati ovaj način poljoprivredne proizvodnje. Jedna od šansi za plasman organskih proizvoda je i namjera da se u Crnoj Gori razvija visokokvalitetan turizam, na način da organska proizvodnja može podržati razvoj turizma, dok turizam u kombinaciji sa organskom proizvodnjom može otvoriti nova radna mjesta i poboljšati život u ruralnim područjima. Podnošenje zahtjeva, izmijene podnijete prijave, odustajanje potpuno ili djelimično od prijave i prijave slučaja više sile sprovodi se kroz Sistem upravljanja i evidencije zahtjeva za podršku kroz mjere direktnih plaćanja i ruralnog razvoja prema površini referentne parcele (Evidencija zahtjeva). Ovim je omogućeno podnosiocima zahtjeva da geoprostorno identifikuju podatake o korišćenju parcela i podnesu jedinstveni zahtjev. Ciljevi  održivo gazdovanje prirodnim resursima;  smanjenje negativnih uticaja poljoprivrede na okolinu;  očuvanje biodiverziteta;  podizanje kvaliteta poljoprivrednih proizvoda;  doprinos afirmaciji Crne Gore kao ekološke države;  uvođenje novih kontrolnih mehanizama za mjere ruralnog razvoja proizvodno vezanih kroz Direktorat za plaćanja;  postepeno stvaranje mehanizama za izgradnju Integrisanog administrativnog sistema kontrole u Direktoratu za plaćanje. Opis mjera i kriterijumi za podršku Podrška se daje proizvođačima koji proizvode organske proizvode u skladu sa Zakonom o organskoj proizvodnji („Službeni list CG“, broj 56/13). Podrška se ostvaruje po hektaru proizvodne površine, pčelinjem društvu, jedinki živine i uslovnom grlu u stočarstvu. Podrška se obezbjeđuje za kontrolu i sertifikaciju organske proizvodnje. Pravo na podršku mogu ostvariti poljoprivredni proizvođači koji su upisani u Registar subjekata u organskoj proizvodnji zaključno sa 31. decembrom 2021. godine i u Registar poljoprivrednih gazdinstava, zaključno sa datumom prijave za podršku kroz ovu mjeru. U biljnoj proizvodnji minimalne površine za podršku su:  0,15 ha za proizvodnju povrća u zaštićenim prostorima i 0,3 ha za proizvodnju povrća na otvorenom;  0,5 ha za višegodišnje kulture (voće, ljekovito i aromatično bilje);  0,5 ha za ratarske kulture. U pčelarskoj proizvodnji minimalni kriterijum je 20 pčelinjih društava. U stočarskoj proizvodnji minimalni kriterijumi su:  3 grla krava i priplodnih junica;  30 ovaca;  30 koza;  300 jedinki živine. Ako podnosilac zahtjeva podnese zahtjev za ostvarivanje prava za više oblasti organske poljoprivredne proizvodnje, mora ispuniti minimalne kriterijume za svaku oblast navedenu u zahtjevu. Pored toga, podnosilac zahtjeva je dužan da poštuje principe dobre poljoprivredne prakse i redovno primjenjuje agrotehničke mjere. 58 Pravo na podršku kroz ovu mjeru može se ostvariti samo za površine koje su upisane u Sistem za identifikaciju zemljišnih parcela (SIZEP) u skladu sa zakonom. Ako se sabiraju površine od dvije ili više parcela, svaka od njih mora biti najmanje površine 0,1 hektara. U slučaju vraćanja proizvođača na početni nivo prelaznog perioda (konverzije), odnosno niži nivo prelaznog perioda, odnosno oduzimanja sertifikata usljed nepoštovanja pravila u organskoj proizvodnji, subvencije se neće isplaćivati do ponovnog dobijanja organskog statusa (status u izvještaju sertifikacionog tijela - O). Proizvođači čija je proizvodnja u prelaznom periodu (konverziji) duža od propisane, neće ostvariti pravo na podršku. Prelazni period je utvrđen propisom kojim se uređuju bliža pravila i uslovi za biljnu i stočarsku organsku proizvodnju. Obračun podrške vrši se na osnovu administrativne i terenske kontrole i izvještaja o sertifikaciji kontrolnog tijela da podnosilac zahtjeva ispunjava uslove utvrđene Zakonom o organskoj proizvodnji. Podnosilac zahtjeva je dužan da omogući nesmetano vršenje kontrole na terenu, u suprotnom, ako na bilo koji način onemogući vršenje kontrole, zahtjev će biti odbijen. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanje za pojedinu vrstu podrške prevazilazi planirani iznos sredstava opredijeljen ovom mjerom, proporcionalno će se smanjivati plaćanja po hektaru, pčelinjem društvu, jedinki živine i uslovnom grlu stoke, s tim da iznos podrške po zahtjevu ne može biti veći od 20.000€. U slučaju da se nakon završene administrativne i terenske kontrole, po određenoj mjeri, utvrdi razlika između odobrenog iznosa sredstava podrške i zahtijevanog iznosa sredstava podrške za: 20 do 50% odobreni iznos će biti umanjen za onoliko procenata za koliko je utvrđeno odstupanje; više od 50% podnosilac zahtjeva neće ostvariti pravo na podršku, osim u slučaju više sile. Bliži kriterijumi koji se odnose na potrebnu dokumentaciju, uslove i postupak za ostvarivanje prava na podršku, kao i rok za podnošenje zahtjeva, utvrđuje Ministarstvo javnim pozivom. Nakon isteka roka za podnošenje zahtjeva mogu se razmatrati i zahtjevi dostavljeni u roku za zakašnjele zahtjeve propisanim javnim pozivom, s tim da se sredstva podrške umanjuju za svaki dan zakašnjenja u iznosu od 1% od podrške koju bi podnosilac ostvario da je zahtjev podnio blagovremeno. Zahtjevi podnijeti nakon isteka roka za zakašnjele zahtjeve biće odbijeni kao neblagovremeni. Korisnici Poljoprivredni proizvođači upisani u Registar subjekata u organskoj proizvodnji i u Registar poljoprivrednih gazdinstava i odgovarajuće registre Organa uprave. Način plaćanja Podnosiocima zahtjeva na žiro-račun u skladu sa kriterijumima i uslovima definisanim javnim pozivom i operativnim priručnikom za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Mjera se sprovodi na bazi prispjelih zahtjeva u skladu sa javnim pozivom. Administrativnu i terensku kontrolu, kao i isplatu vrši Direktorat za plaćanja. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za plaćanja; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za direktnu i tržišnu podršku. Finansijski plan Komponente Iznos u € A. Plaćanje u biljnoj proizvodnji za:  višegodišnje zasade – 400€/ha;  ratarsku proizvodnju – 250€/ha (proizvođači višegodišnjih krmnih kultura, osim u godini zasnivanja usjeva, imaju pravo na podršku u iznosu od 100€ i u sljedeće tri godine za istu parcelu uz uslov da se iste prijavljuju za sertifikaciju i kontrolišu od strane ovlašćenog kontrolnog tijela);  proizvodnju povrća – 350€/ha. 450.000,00 59 B. Plaćanje u stočarskoj proizvodnji po:  uslovnom grlu krave i junice – 100€;  uslovnom grlu ovaca i koza – 100€;  jedinki živine – 2€;  pčelinjem društvu – 40€. UKUPNO: 450.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.2. Osovina 2. Mjere za održivo gazdovanje prirodnim resursima 2.2.3 ODRŽIVO KORIŠĆENJE PLANINSKIH PAŠNJAKA Razlozi za podršku Crna Gora je veoma bogata planinskim pašnjacima, koji se tradicionalno koriste putem ekstenzivnog gajenja stoke (goveda, ovaca i koza) za proizvodnju mlijeka i mesa. Planinski pašnjaci su, uključujući i katune na njima, posebno bogatstvo koje doprinosi očuvanju biodiverziteta (specifična flora i fauna, korišćenje prilagođenih lokalnih rasa), a ima i poseban ekonomski značaj. Taj sistem omogućava proizvodnju tradicionalnih proizvoda (različite vrste sireva, skorup i druge mlječne proizvode, jagnjeće i druge vrste mesa) koji imaju važnu ulogu u crnogorskoj nacionalnoj kuhinji. Prema raspoloživim podacima, u Crnoj Gori postoji oko 500 katuna od kojih se i danas znatan broj koristi ali sa mnogo manjim brojem stoke. Jedan broj seoskih domaćinstava i danas praktikuje ovaj vid držanja stoke, čime se održavaju planinski pašnjaci i smanjuju negativne posljedice koje prate napuštanje pašnjaka. Međutim, postoje brojni još nedovoljno iskorišćeni pašnjački resursi. Očuvanje planinskih pašnjaka i katunskog načina stočarenja veoma je važno i sa stanovišta očuvanja prirodne i kulturne baštine. Direktna podrška po uslovnom grlu stoke koja se izdiže na katune i koristi planinsku pašu može stimulisati poljoprivredna gazdinstva da sačuvaju i dalje razvijaju taj sistem proizvodnje. Ciljevi  očuvanje i održivo korišćenje prirodnih resursa;  održivo gazdovanje poljoprivrednim zemljištem;  zaštita životne sredine;  očuvanje biodiverziteta;  održavanje prirodne i kulturne baštine;  očuvanje tradicionalnih proizvoda;  obnavljanje pašnjaka putem uklanjanja šikara;  spriječavanje konverzije u šume. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se daje poljoprivrednim gazdinstvima koja najmanje tri mjeseca u kalendarskoj godini drže stoku (svoju i stoku uzetu na mljekarinu) na crnogorskim katunima. Podrška ima oblik plaćanja po uslovnom grlu. Pod jednim uslovnim grlom (UG) smatra se: krava, vo, dvoje junadi, 10 ovaca, 10 koza, osim teladi, jagnjadi i jaradi. Za obračun se uzimaju sve navedene vrste i kategorije preživara. Minimalan broj za podršku je četiri uslovnih grla. Preduslov podrške za goveda, ovce i koze je da su grla obilježena ušnim markicama i njihovo kretanje na katun prijavljeno u skladu sa zakonom i da su nad životinjama sprovedene mjere po Programu obaveznih mjera zdrastvene zaštite životinja u prethodnoj odnosno tekućoj godini. Gazdinstva su dužna da u uzgoju životinja poštuju preporuke utvrđene Kodeksom dobre poljoprivredne prakse. Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva dužna je obići najmanje 50% prijavljenih gazdinstava i sačiniti pisani izvještaj o izvršenoj kontroli i dostaviti ga Ministarstvu. Ako podnosilac zahtjeva ne izvrši ažuriranje podataka gubi pravo na premiju u tekućoj godini, dok ako u zahtjevu za premije unese veći broj grla odnosno netačne podatke nema pravo na dodjelu podsticaja za period od dvije godine u smislu člana 33 Zakona o poljoprivredi i ruralnom razvoju. Pravo na premiju ostvaruju samo grla 60 koja su zatečena na gazdinstvu podnosioca zahtjeva prilikom kontrole na terenu, a o čemu je sačinjen zapisnik. Premija po uslovnom grlu iznosi do 13€. Ako je ukupna visina zahtjeva za podršku veća od planiranog iznosa, proporcionalno se smanjuje plaćanje po uslovnom grlu. Pravo na podršku imaju gazdinstva koja su registrovana u Registru poljoprivrednih gazdinstva i odgovarajuće registre Organa uprave. Korisnici Poljoprivredna gazdinstva koja ispunjavaju propisane kriterijume. Način plaćanja Uplatom na žiro račun poljoprivrednim gazdinstvima, prema spiskovima Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Procedura realizacije Mart: Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva distribuira obrasce zahtjeva za prijavu i putem medija najavljuje mjeru. 1. mart - 30. april: Proizvođači sami ili uz pomoć Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva popunjavaju obrasce za premije (potvrda o kretanju stoke). Zahtjevi za premije se dostavljaju regionalnim centrima Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva, neposredno ili preporučenom poštom. 1. maj - 30. septembar: Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva provjerava stanje na terenu: minimum 60% podnesenih zahtjeva. Za goveda, ovce i koze Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva provjerava prijavu kretanja preko Elektronske baze podataka. 1. oktobar - 30. oktobar: Izrada izvještaja, formiranje spiskova za premiju i dostavljanje Ministarstvu. 1. novembar – 15. decembar: Isplata premija za tekuću godinu na osnovu dostavljenih spiskova. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za programiranje; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Premije za izdig stoke na katune 270.000,00 UKUPNO: 270.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.2.Osovina 2 – Mjere za održivo gazdovanje prirodnim resursima 2.2.4 PODRŠKA UPRAVLJANJU STAJSKIM ĐUBRIVOM Razlozi za podršku Sagledavanjem stanja na terenu identifikovan je jedan broj oblasti u kojima poljoprivrednici moraju uložiti dodatna sredstva kako bi ispunili standarde propisane Kodeksom dobre poljoprivredne prakse. Vrlo je važno da se stajnjak odnosno osoka odlaže u namjenske objekte, kako ne bi uzrokovali ozbiljne ekološke probleme. Najčešći poljoprivredno-ekološki rizik je rizik od lokalizovanog zagađenja površinskih i podzemnih voda stajskim đubrivom, tečnim stajnjakom, zagađenom vodom i u nešto manjoj mjeri, otpadnim vodama iz silaže. Važno je smanjiti te rizike, posebno jer su rizici od zagađenja visoki u periodu godine kada se stajnjak ne iznosi na njivu. Pravilnim skladištenjem stajnjaka, osim što čuvamo životnu sredinu, postižemo i maksimalan efekat đubriva, jer će đubrivo očuvati kvalitet. Ciljevi  rješavanje pitanja odlaganja stajnjaka;  rješavanje pitanja otpadnih voda;  očuvanje životne sredine. Opis mjere i Podrška se obezbjeđuje za izgradnju objekata (bazena) za skladištenje stajskog đubriva i nabavku specijalizovanih tankova za lagerovanje stajnjaka. 61 kriterijumi za podršku Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 4.000€ uz budžetsku podršku do 60% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 2.400€. Podršku u iznosu od 70% iznose prihvatljive investicije mogu ostvariti oni podnosioci zahtjeva koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani su u registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj registar. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Investicija može biti započeta tek po odobrenju od strane Ministarstva. Podrška se ostvaruje po principu refundacije nakon realizovane investicije, a nakon administrativne i terenske kontrole. Podršku je moguće ostvariti samo za one investicije koje su blagovremeno realizovane, a za koje su dostavljeni dokazi o plaćanju od strane podnosioca zahtjeva (faktura i isključivo dokaz o prenosu sredstava preko banke, uplatnica i ovjereni izvod iz banke, a u slučaju plaćanja van Crne Gore ovjereni swift). Pravo na podršku kroz ovu mjeru mogu ostvariti gazdinstva koja do sada nijesu koristila podršku za upravljanje stajnjakom kroz programe i mjere Ministarstva, a pod uslovom da poštuju preporuke utvrđene Kodeksom dobre poljoprivredne prakse, koje se odnose na objekte za smještaj grla. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu sredstava podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti poljoprivredne proizvođače odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu sredstava podrške. Korisnici Podnosioci zahtjeva koji ispunjavaju kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Podnosiocu zahtjeva na žiro račun u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za monitoring i evaluaciju mjera ruralnog razvoja; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška upravljanju stajskim đubrivom 70.000,00 UKUPNO: 70.000,00 62 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.3. Osovina 3. Mjere za poboljšanje života i širenje ekonomskih aktivnosti u ruralnim područjima 2.3.1 PODRŠKA INVESTICIJAMA U ADAPTACIJU PLANINSKIH KATUNA Razlozi za podršku Održivo korišćenje planinskih pašnjaka i izdig stoke na katune je veoma važan segment za očuvanje biodiverziteta (specifična flora i fauna, korišćenje prilagođenih lokalnih rasa životinja), a ima i poseban ekonomski značaj i dodatu vrijednost za gazdinstvo proizvodeći veoma kvalitetan planinski sir i kajmak, potpuno prirodni i nezagađeni, prepoznat i van granica Crne Gore, što je u 21. vijeku prava rijetkost i što ovom vidu gastronomije daje ogromnu vrijednost u cilju, prvenstveno povećanja dodate vrijednosti na gazdinstvu ali i povećanje poljoprivredne proizvodnje u cjelini kroz obogaćivanje ponude sa crnogorskim proizvodima na tržištu. Katuni u Crnoj Gori su prava, živa riznica brojnih običaja i specifične kulture i tradicije koji su se sačuvali od davnina do danas. Stil života u katunu diktirao je, a i danas diktira brojne druge stvari kao što su gastronomija, aktivnosti vezane za slobodno vrijeme i za zabavu, a najzanimljiviji je jako blizak odnos i suživot prirode i čovjeka što je u urbanim područjima nemoguće vidjeti. Upravo ta izloženost prirodi je i uticala na to da se formiraju određene navike i običaji svojstveni samo katunima... Zastarjele kolibe zahtjevaju njihovu adaptaciju, kako bi bile u funkciji, a takođe, neophodno je i regulisanje vodosnabdijevanja za gazdinstva koje izdižu na katun, obezbjeđenje električne energije kroz nabavku i ugradnju fotonaponskog sistema i nabavku rashladnih uređaja, koji se mogu napajati sa fotonaponskog sistema. U posljednjih deset godina prosječno je godišnje oko 1600 gazdinstava koristilo pravo na subvencije za održivo korišćenje planinskih pašnjaka sa prosječno oko 24.000 uslovnih grla. Kroz ovu mjeru podrške za period 2017-2021. pravo na podršku je ostvarilo 167 korisnika, koji su adaptirali svoje kolibe na katunu, regulisali vodosnabdjevanje ili nabavljali solarne panele. Ciljevi  poboljšanje životnih uslova, rada i kompletnog proizvodnog procesa na katunu;  povećanje dohotka na poljoprivrednim gazdinstvima;  podrška tradicionalnoj lokalnoj ekonomiji poljoprivrednika u planinskim područjima kroz razvoj mogućnosti za dodatu vrijednost u poljoprivrednoj proizvodnji;  doprinos očuvanju biodiverziteta i tradicionalnih „otvorenih” pejzaža;  povećanje ponude kvalitetnim poljoprivrednim proizvodima. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška poljoprivrednim gazdinstvima koja su poslednje tri godine ostvarivale pravo na subvencije za održivo korišćenje planinskih pašnjaka. Podrška se dodjeljuje za investicije u adaptaciju koliba (na katunu) na planinama za poljoprivrednike i njihove porodice uz zadržavanje tradicionalnih aspekata građenja, regulisanje vodosnabdijevanja (rekonstrukcija postojećih pojila, rekonstrukcija postojećih sistema za pojenje stoke, kao alternativa prirodnim izvorima vode i kupovina plastičnih cistijerni za vodu-minimum 2m3 u cjelini), nabavku crijeva za dovod vode od izvora do kolibe na katunu, potopne električne pumpe i hidrofora od 0,75 kW) sa pratećom opremom, nabavku i ugradnju fotonaponskog sistema i nabavku rashladnih uređaja koji se mogu napajati sa fotonaponskog sistema. Pravo na podršku imaju poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar poljoprivrednih gazdinstava i koja posjeduju najmanje pet uslovnih grla (uslovno grlo - uporedna vrijednost domaćih životinja svedena na masu od 500 kg: 1 krava/bik, 2 junice, 10 ovaca, 10 koza), registrovanih u Registru za identifikaciju i obilježavanje životinja – Organa uprave i Registru poljoprivrednih gazdinstava, u trenutku podnošenja Zahtjeva za odobravanje projekta. Poljoprivredno gazdinstvo podnosi Ministarstvu zahtjev u skladu sa Javnim pozivom za 2022. godinu. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na internet stranici Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje nakon administrativne i kontrole na terenu. Bliži kriterijumi i uslovi za dobijanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. 63 Maksimalno prihvatljiva investicija iznosi 4.000€ uz budžetsku podršku do 50% vrijednosti prihvatljive investicije, odnosno do 2.000€, a za nabavku i ugradnju fotonaponskog sistema podrška iznosi do 65% prihvatljive investicije, odnosno 2.600€. Pored iznosa podrške od 50% (65% za fotonaponske sisteme) još dodatnih 10%, odnosno ukupno 60% (75% za fotonaponske sisteme) podrške od iznosa prihvatljive investicije mogu ostvariti oni podnosioce zahtjeva koji obavljaju poljoprivrednu djelatnost kao jedino ili glavno zanimanje, odnosno koji su upisani su u registar poljoprivrednika u skladu sa propisom kojim je uređeno obavljanje poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja i koji su do trenutka podnošenja zahtjeva za podršku, izmirili doprinose u skladu sa zakonom, dospjele do 30. juna 2021. godine, po osnovu upisa u ovaj registar. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Investicija može biti započeta tek po odobrenju od strane Ministarstva. Podrška se ostvaruje po principu refundacije nakon realizovane investicije, a nakon administrativne i terenske kontrole. Podršku je moguće ostvariti samo za one investicije koje su blagovremeno realizovane, a za koje su dostavljeni dokazi o plaćanju od strane podnosioca zahtjeva (faktura i isključivo dokaz o prenosu sredstava preko banke, uplatnica i ovjereni izvod iz banke, a u slučaju plaćanja van Crne Gore ovjereni swift). Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu sredstava podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere i obavijestiti poljoprivredne proizvođače. odnosno proporcionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu sredstava podrške. Korisnici Podnosioci zahtjeva koji ispunjavaju kriterijume utvrđene Javnim pozivom. Način plaćanja Podnosiocu zahtjeva na žiro račun u skladu sa kriterijumima i uslovima za ostvarivanje prava na podršku. Procedura realizacije Realizaciju investicije utvrđuje Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva sa dokumentacijom i izvještaja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za monitoring i evaluaciju mjera ruralnog razvoja; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška investicijama u adaptaciju planinskih katuna. 70.000,00 UKUPNO: 70.000,00 2. MJERE RURALNOG RAZVOJA 2.3. Osovina 3. Mjere za poboljšanje života i širenje ekonomskih aktivnosti u ruralnim područjima 2.3.2 RAZVOJ SELA I IZGRADNJA INFRASTRUKTURE Razlozi za podršku Loša seoska infrastruktura (obezbijeđenost lokalnim putevima, vodom, u nekim područjima i strujom) karakteristična je za mnoga ruralna područja u Crnoj Gori, posebno u udaljenim planinskim područjima. Obezbjeđenje vode u postojećim komercijalnim zasadima, preduslov je primjene savremenih agrotehničkih mjera i preduslov za smanjenje rizika u proizvodnji od elementarnih nepogoda. Takvo stanje negativno utiče na ekonomski i socijalni status ruralnih područja i doprinosi depopulaciji sela. Zaustavljanje ovog trenda i postizanje održivog razvoja ruralnih područja jedan je od važnijih izazova ukupnog razvoja Crne Gore. Razvoj sela u dijelu infrastrukture nijesu mogući bez značajnije podrške iz budžetskih sredstava. 64 Ciljevi  poboljšanje životnih uslova i kvaliteta života u ruralnim područjima;  stvaranje uslova za razvoj poljoprivrede i diverzifikaciju ekonomskih aktivnosti na poljoprivrednim gazdinstvima i u seoskim sredinama u cjelini. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se daje za poboljšanje ruralne infrastrukture, a posebno za:  izgradnju nove i adaptaciju i rekonstrukciju postojeće infrastrukture (put, voda, struja i ostala infrastruktura) do pojedinih ili grupa seoskih domaćinstava, pristup katunima, infrastruktura u okviru gazdinstva;  projekte razvoja elektro mreže u ruralnim područjima, kao i korišćenje solarne energije;  projekte podrške radu mašinskih prstenova;  ostale projekte ruralne infrastrukture. Ministarstvo je u saradnji sa Međunarodnim fondom za razvoj poljoprivrede (IFAD) započelo projekat razvoja klastera i transformacije ruralnih područja (RCTP) koji se implementira u sedam crnogorskih opština (Nikšić, Šavnik, Žabljak, Bijelo Polje, Mojkovac, Petnjica i Berane). Postoje dvije osnovne komponente projekta i to: razvoj klastera i razvoj ruralne infrastrukture. Komponenta vezana za projekte finansirane uz podršku Međunarodnog fonda za razvoj poljoprivrede – IFAD biće realizovana u skladu sa Operativnim priručnikom. Glavne vrste infrastrukture koje će biti prihvatljive pod ovom komponentom će obuhvatiti javnu infrastrukturu kao što su infrastruktura za snabdijevanje vodom, uključujući vodne akumulacije, sistemi za vodosnabdijevanje višestruke namjene i lokalne i seoske puteve uključujući potrebne pomoćne strukture/objekte. Korisnici Lokalne samouprave, sela, grupe sela, režijski odbori, individualna poljoprivredna gazdinstva i svi ostali vidovi organizovanja. Način plaćanja Podnosiocima zahtjeva na žiro račun. Komponenta vezana za IFAD će biti realizovana u skladu sa Operativnim priručnikom. Procedura realizacije Mjera se sprovodi na bazi zahtjeva potencijalnih korisnika i rješenjem Ministarstva. Komponenta vezana za IFAD će biti realizovana u skladu sa Operativnim priručnikom. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ruralni razvoj; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za programiranje; Operativna odgovornost za potkomponentu IFAD – Jedinica za implementaciju IFAD projekta. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška razvoju ruralne infrastrukture kroz nacionalni budžet 224.000,00 Podrška razvoju ruralne infrastrukture – IFAD 1.225.000€ Podrška razvoju ruralne infrastrukture – nacionalna kontribucija za IFAD projekat 1.726.000€ 2.951.000,00 UKUPNO: 3.175.000,00 65 3. PODRŠKA OPŠTIM SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3. PODRŠKA OPŠTIM SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.1 OBRAZOVANJE, ISTRAŽIVANJA, RAZVOJ I ANALIZE Razlozi za podršku Moderan koncept održivog razvoja poljoprivrede i ruralnih područja sve više zahtijeva da bude zasnovan na znanju. To podrazumijeva jačanje obrazovne komponente, istraživanja usmjerenih u rješavanje razvojnih izazova i problema i izradu analiza koje su osnova za definisanje i implementaciju agrarne politike i ocjenu njenih efekata. Reforme i prilagođavanje Zajedničkom poljoprivrednom politikom EU (ZPP) još više nameću potrebu snažne institucionalne podrške koju nije moguće obezbijediti bez jačanja kadrova i istraživačko – razvojne funkcije. Stanje u Crnoj Gori iskazuje deficite u naučno-istraživačkom sektoru, koji u znatno većoj mjeri treba da podržava razvoj poljoprivrede i usklađivanje sa ZPP EU. Dodatno, potrebno je obezbijediti sve uslove za sprovođenje Strategije poljoprivrede i ruralnih područja 2015-2020 i Akcionog plana za usaglašavanje sa pravnom tekovinom EU pregovaračko poglavlje 11 (PP11) u skladu sa planiranom dinamikom. Ciljevi  razvoj poljoprivrede zasnovan na znanju;  jačanje institucionalne podrške za razvoj održive poljoprivrede;  brže sprovođenje reformi i usklađivanja sa EU ZPP, uz punu implementaciju Akcionog plana za usaglašavanje sa pravnom tekovinom EU PP11;  jačanje administrativnih kapaciteta za bržu primjenu novih tehnologija i inovacija u poljoprivredi;  upravljanje FADN sistemom;  uspostavljanje AMIS sistema. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se usmjerava u:  poboljšanje uslova školovanja u srednjim školama i fakultetima i stipendiranje kadrova u zemlji i inostranstvu;  jačanje naučno-istraživačkog i razvojnog rada, poboljšanje laboratorijskih kapaciteta kroz nabavku nove opreme sa direktnom primjenom u poljoprivredi;  primjena inovacija u poljoprivredi;  izradu ekonomskih analiza za potrebe agrarne politike sa posebnim akcentom na izračun koeficijenta monetarne vrijednosti poljoprivrednih proizvoda – Standard Output (planiranje mjera i ocjena efekata njihove primjene). Za poboljšanje uslova školovanja podrška se daje na osnovu zahtjeva škola koji sadrže opis i argumentaciju projekata. Podrška se daje za investicije u objekte, opremu i mehanizaciju potrebnu za izvođenje praktične nastave. Podrška se daje za stipendiranje određenog broja učenika srednjih škola i studenata, promovisanje poljoprivredne proizvodnje među školskom populacijom, organizovanjem posjeta učenika savremenim gazdinstvima i manifestacijama iz ove oblasti. Podrška se daje naučno-istraživačkom radu za projekte po zahtjevu Ministarstva. Prijave istraživačkih projekata moraju sadržati programe kojima se dokazuje da će istraživanja imati efekte na razvoj ili unapređenje poljoprivredne prozvodnje. Projekte mogu kandidovati timovi domaćih odnosno inostranih stručnjaka. Podrška se daje primjeni inovacija u poljoprivredi, i to: poljoprivrednim proizvođačima, udruženjima ili naučnim institucijama. Podrška se daje za školovanje određenog broja postdiplomaca i doktoranata iz oblasti koje su značajne za rad Ministarstva. Izrada ekonomskih analiza u poljoprivredi, evaluacija projekata i mjera agrarne politike, izrada godišnjih izvještaja, sprovodi se na zahtjev Ministarstva, a mogu se finansirati i sufinansirati i druge mjere i aktivnosti Ministarstva (povremene komisije, ekspertize, stipendiranje socijalno ugroženih đaka i studenata ili onih koji žive u izrazito nerazvijenim ruralnim sredinama, a školuju se iz oblasti značajnih za rad Ministarstva). Podrška se daje na osnovu zahtjeva laboratorija za nabavku nove opreme i uvođenja novih metoda koje su od interesa za poboljšanje poljoprivredne proizvodnje. 66 U narednom periodu neophodno je uključiti što više poljoprivrednih gazdinstava u sistem računovodstvenih podataka (FADN). Učešće poljoprivrednih gazdinstava u FADN istraživanju je dobrovoljno, a Ministarstvo će kroz model iskazane zahvalnosti svim gazdinstvima na početku pristupanja u FADN sistem dodijeliti „FADN promotivne pakete“. Pored toga, neophodno je održavati softver FADN sistema, organizovati studijsko putovanje za prikupljače podataka i poljoprivredne proizvođače koji su u FADN sistemu. Neophodno je angažovati i eksterne stručnjake za organizaciju prikupljanja podataka u 2022. godini. Još uvijek se ne rade se izvještavanja uvoznih cijena i veleprodajnih cijena domaćih proizvoda. Prikupljanje cijena obavlja se na pijacama, uzimajući u obzir važeće maloprodajne cijene s pijaca, bez obzira da li se radi o uvoznim ili domaćim proizvodima. Plan je da se izvrši nadogradnja postojedeg AMIS sistema, čiji je cilj postepeno usklađivanje s EU pravnom tekovinom u dijelu koji se tiče obuhvata proizvoda, načina izvještavanja i dr. Prioritet je da se prvo odabere način izvještavanja, za šta je neophodno posjetiti nekoliko država članica EU, a zatim pristupiti izradi softverske specifikacije, i izvrši usklađivanje izvještavanja o cijenama za voće i povrće, koje će do trenutka ulaska biti potpuno harmonizovano. Korisnici Obrazovne i naučno-istraživačke ustanove, regionalne kancelarije, ekspertski timovi ili pojedinci, studenti deficitarnih i drugih zanimanja. Način plaćanja Na bazi zahtjeva, po ispostavljenoj fakturi za ugovoreni i obavljeni posao i izvještaj. Procedura realizacije Mjera se sprovodi na osnovu godišnjih zahtjeva potencijalnih korisnika i rješenja Ministarstva, a odabir projekata vrši se na osnovu objektivnih kriterijuma. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – državni sekretar Ministarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Poboljšanje uslova srednjeg i visokog obrazovanja stipendiranjem deficitarnih kadrova u zemlji i inostranstvu i popularizacija poljoprivrede u školama 10.000,00 Sistem računovodstvenih podataka poljoprivrednih gazdinstava (FADN) 45.000,00 Agrarni marketinški informacioni sistem (AMIS) 35.000,00 Priprema projektne dokumentacije za projekte i programe u poljoprivredi 10.000,00 UKUPNO: 100.000,00 3. PODRŠKA OPŠTIM SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.2 PROGRAM UNAPREĐIVANJA STOČARSTVA Razlozi za podršku Stočarstvo predstavlja dominantnu granu ukupne poljoprivrede Crne Gore i njime se bavi najveći broj poljoprivrednih gazdinstava. U zavisnosti od vrste stoke, različit je stepen unapređivanja genetskog potencijala i poboljšanja rasne strukture. Sve veća konkurencija zahtijeva visoku proizvodnju po jedinici, odnosno priplodnom grlu, što se ne može ostvariti bez sistematičnog rada na dosljednom sprovođenju odgajivačko – selekcijskih programa za pojedine vrste i rase stoke. U sprovođenju mjera unapređivanja stočarstva Crna Gora uvodi međunarodne principe, posebno pravila i procedure Međunarodne komisije za kontrolu produktivnosti stoke (ICAR). Uspješno sprovođenje programa unapređivanja stočarstva zahtijeva i obezbjeđivanje kvalitetnog sjemena za vještačko osjemenjivanje krava i korišćenje kvalitetnih priplodnjaka tamo gdje se vještačko osjemenjivanje ne primjenjuje. Imajući u vidu karakteristike crnogorskog stočarstva (veličinu populacija, razvijenost pojedinih sektora, dosadašnji rad na unapređivanju i slično), to nije moguće obezbijediti bez podrške iz budžetskih sredstava. Ciljevi  poboljšanje konkurentnosti stočarske proizvodnje; 67  unapređevanje genetskog potencijala priplodne stoke;  uvođenje i primjena međunarodnih standarda u programima unapređivanja stoke. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se opredjeljuje za nabavku sjemena za vještačko osjemenjivanje krava, uz ispunjavanje potrebnih uslova u pogledu kvaliteta, koji se definišu javnim tenderom. U udaljenijim seoskim područjima, gdje nije moguće organizovati sprovođenje vještačkog osjemenjivanja, podržava se korišćenje kvalitetnih bikova za prirodni pripust, uz uslov da su odabrani i licencirani u skladu sa zakonom – biće licencirani bikovi sa područja koja su udaljena najmanje 15 km od najbliže veterinarske ambulante. Podrška se opredjeljuje za korišćenje kvalitetnih pastuva za prirodni pripust, uz uslov da su odabrani i licencirani u skladu sa zakonom. Podrška se opredjeljuje za nabavku sjemena za vještačko osjemenjivanje u cjelosti, a za licencirana priplodna grla do 120€ po grlu. Ako broj odabranih i licenciranih priplodnih grla bude veći od planom predviđenih sredstava, iznos po priplodnom grlu se proporcionalno smanjuje. Predmet podrške može biti i korišćenje u rasplodu priplodnjaka drugih stočnih vrsta (pastuvi). Programom je predviđena obuka poljoprivrednih proizvođača radi unapređenja znanja u ovoj oblasti. Podrška se opredjeljuje za steone junice u čistoj rasi od poznatih roditelja, a koje su osjemenjene vještačkim putem. Pravo na podršku imaju grla koja su rođena i uzgajaju se na teritoriji Crne Gore. Podrška iznosi 150€ po grlu. Uz zahtjev za podršku neophodno je dostaviti kopiju pasoša za svako grlo i potvrdu veterinarske ambulante o osjemenjivanju. Rok za podnošenje zahtjeva je 1. mart – 30. april 2022. godine. Podrška se opredjeljuje za krmače u čistoj rasi. Pravo na podršku imaju grla koja su rođena i uzgajaju se na teritoriji Crne Gore i uvezena grla za koja je potrebno dostaviti rješenje o uvozu od graničnog veterinarskog inspektora, sa brojem uvezenih grla i identifikacionim brojevima grla. Minimalni broj grla za ostvarivanje prava na premiju je deset, a maksimalan broj grla na koji se može ostvariti premija je 400 po jednom gazdinstvu. Uslov za ostvarivanje prava na premiju je da grla borave na gazdinstvu najmanje devet mjeseci, pravo na podršku ne mogu ostvariti grla koja nemaju komercijalni značaj (ovo se odnosi na sve one rase koje se gaje kao kućni ljubimci). Podrška iznosi 100€ po grlu i to za svako grlo. Rok za podnošenje zahtjeva je 1. mart – 30. jun 2022. godine. Uslov za plaćanje je da je poljoprivredno gazdinstvo registrovano u Registru poljoprivrednih gazdinstava i Centralnom registru gazdinstava i životinja uz obavezu da držalac životinja uredno vodi evidenciju, da vrši godišnje popise svinja u skladu sa zakonom i da su nad životinjama sprovedene mjere po Programu obaveznih mjera zdrastvene zaštite životinja u prethodnoj odnosno tekućoj godini. Gazdinstva su dužna da u uzgoju životinja poštuju propise iz zaštete zdravlja i dobrobiti životinja i identifikacije i registracije životinja, kao i preporuke utvrđene Kodeksom dobre poljoprivredne prakse. Podršku može biti namijenjena i interventnima nabavkama sjemena za vještačko osjemenjivanje u cilju održavanja stočarske proizvodnje. Ako ukupna visina zahtjeva za podršku prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, visina podrške se proporcionalno smanjuje. Podrška za nabavku trećeg jata tovnih pilića – brojlera i nabavku jednog jata ćurića. Pravo na podršku mogu ostvariti svi proizvođači koji su upisani u Registar gazdinstava držaoca životinja koji vodi Uprava za bezbijednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove, a koji su realizovali dva turnusa u tekućoj godini tova, prije podnešenog zahtjeva za podršku trećeg turnusa. Uz zahtjev je neophodno priložiti: CMR sa carine (granice) ili fakturu od registrovanog dobavljača, kao i dokaz o broju i nabavci prethodna dva turnusa. Visina podrške iznosi 0,60€/komadu za tovne piliće – brojlera, odnosno 5€/komadu ćurića. Ne može se prijaviti veći broj pilića za tov u trećem turnusu od broja koji je tovljen u jednom od prethodna dva turnusa, niti veći broj ćurića u odnosu na prethodni turnus. 68 Rok za podnošenje zahtjeva je 1. mart – 1. novembar 2022. godine. Korisnici Poljoprivredna gazdinstva uključena u realizaciju odgajivačko – selekcijskih programa u stočarstvu. Način plaćanja Isplata po komponentama:  isplata odabranom dobavljaču sjemena u skladu sa zaključenim ugovorom;  uplatom na žiro račun poljoprivrednim gazdinstvima po spiskovima Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Procedura realizacije Godišnji program rada Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za stočarstvo; Implementaciona odgovornost – načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos u € Sjeme za vještačko osjemenjivanje krava 200.000,00 Premije za licencirane bikove 15.000,00 Premije za licencirane pastuve 15.000,00 Premije za steone junice 45.000,00 Premije za krmače 80.000,00 Premije za nabavku trećeg jata brojlera i nabavku ćurića 45.000,00 UKUPNO: 400.000,00 3. PODRŠKA OPŠTIM USLUGAMA I SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.3 PROGRAM MJERA KONTROLE KVALITETA PROIZVODA Razlozi za podršku Crnogorska poljoprivreda, iako malog obima, tržištu nudi veoma široku paletu proizvoda. Zahtjevi potrošača su sve veći a implementacija zakonskih propisa nalaže da svi proizvodi koji se stavljaju u promet moraju da budu pod odgovarajućim vidovima nadzora i kontrole kvaliteta. Dodatne zahtjeve postavlja usaglašavanje s pravnom tekovinom EU. Crna Gora je u dosadašnjem periodu podržavala jačanje institucija za kontrolu kvaliteta, prvenstveno kroz formiranje i opremanje novih i jačanje postojećih laboratorija, zatim kroz razne vidove obuke i stručnog osposobljavanja. Budući da je proces usklađivanja domaćeg zakonodavstva sa propisima EU veoma zahtjevan, potrebno je nastaviti i dinamizirati podršku funkcionisanju laboratorija za kontrolu kvaliteta i sertifikacionih tijela u skladu sa zakonskim propisima. Ciljevi  jačanje institucionalne podrške za razvoj održive poljoprivrede;  brže sprovođenje reformi i uvođenje standarda EU;  jačanje administrativnih kapaciteta za bržu primjenu novih tehnologija i inovacija u poljoprivredi. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje za finansiranje operativnih troškova laboratorije za mljekarstvo. Uslov za opredjeljivanje podrške je godišnji program rada, sa detaljno razrađenim obimom mjera, dinamikom njihove realizacije, finansijskim aspektima i očekivanim efektima. Takođe, podrška se opredjeljuje i za usluge ovlašćenog kontrolnog tijela u oblasti politike kvaliteta. Bliži uslovi za odabir kontrolnog tijela biće definisani javnim pozivom. Korisnici Laboratorija za mljekarstvo i kontrolno tijelo koje ispunjava kriterijume propisane ovom uredbom i javnim pozivom. Način plaćanja Nakon obrade zahtjeva i razmatranja godišnjeg programa rada i mjesečnih izvještaja, na žiro račun podnosioca zahtjeva. Procedura realizacije Osnov za obračun i isplatu je zahtjev korisnika podrške i godišnji program rada laboratorije, dok je za kontrolno tijelo osnov za obračun i isplatu ugovor. 69 Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za stočarstvo i samostalni savjetnik I za šeme i politike kvaliteta. Finansijski plan Komponente Iznos u € Laboratorija za mljekarstvo (učešće u finansiranju operativnih troškova) 70.000,00 Podrška za operativne troškove sertifikacionog tijela 85.332,12 UKUPNO: 155.332,12 3. PODRŠKA OPŠTIM USLUGAMA I SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.4 POLITIKA KVALITETA – ŠEME KVALITETA Razlozi za podršku Kvalitet proizvoda je važan element za pozicioniranje na tržištu i postizanje konkurentnosti u poljoprivredi. Konkurentnost je moguće unaprijediti vertikalnim integrisanjem poljoprivredne proizvodnje i prerade u jedinstvene šeme kvaliteta. Na taj način je moguće garantovati i veći nivo sledljivosti proizvoda, što je veoma značajno sa stanovišta potrošača. Šeme kvaliteta koje obuhvataju: „oznaku porijekla“, „geografsku oznaku“, „garantovano tradicionalni specijalitet“, „viši kvalitet“, „planinski proizvod“ i „sa moje farme “, dodatni su elementi garancije kvaliteta proizvoda. Ti sistemi su pod posebnom zakonodavnom zaštitom i nadzorom. U crnogorskoj poljoprivredi i prerađivačkoj industriji učinjeni su važni koraci u pravcu uspostavljanja sistema politike kvaliteta, ali su za jačanje konkurentnosti potrebni intenzivniji koraci. Crna Gora ima značajan potencijal za proizvodnju proizvoda višeg kvaliteta, koji treba da prati adekvatan marketing i informacije o dodatnom kvalitetu. Podrška za unapređivanjeproizvodnje i podsticaji podizanju kvaliteta proizvoda i uspostavljanju šema kvaliteta, mogu u značajnoj mjeri unaprijediti imogućnosti plasmana poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda na domaćem , tržištu,naročito kroz turističku potrošnju. Ciljevi  unapređivanje kvaliteta proizvoda;  održavanje specifičnosti i raznolikosti crnogorske proizvodnje i kuhinje;  zaštita od bilo kakve zloupotrebe, imitiranja i obmane;  doprinos održivom razvoju područja;  povećanje tržišne vrijednosti proizvoda;  povećano povjerenje potrošača;  održavanje tradicije u poljoprivrednoj praksi;  jačanje konkurentnosti poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda;  uspostavljanje i jačanje veze između turizma i poljoprivrede;  obezbjeđivanje stabilne ponude bezbjedne i kvalitetne hrane. Opis mjere i kriterijumi za podršku Opredjeljuje se podrška za pripremu i definisanje neophodne dokumentacije za registraciju kolektivne šeme kvaliteta, u iznosu do 5.000€, po jednoj oznaci. Podrška se dodjeljuje grupama proizvođača ili prerađivača koji su kroz edukativne aktivnosti stekli znanja u pogledu uvođenja i praćenja šeme kvaliteta i koji su podnijeli zahtjev za registraciju Ministarstvu, sa predviđenom dokumentacijom, u skladu sa odredbama relevantnih pravnih akata: Zakonom o šemama kvaliteta poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda („Službeni list CG“, broj 22/17), i Zakonom o jakim alkoholnim pićima („Službeni list CG“, broj 53/16), kao i za unapređivanje znanja za ocjenjivanje kvaliteta proizvoda. Podrška se daje za sertifikovane proizvode registrovane kao oznaka porijekla, geografska oznaka, garantovano tradicionalni specijalitet, viši kvalitet, i iznosi 500€ po proizvođaču. Korisnici Pravna i fizička lica, preduzetnici, udruženja koja su registrovana za obavljanje poljoprivredne djelatnosti, nosioci aktivnosti. Način plaćanja Podnosiocima zahtjeva na žiro račun, u skladu sa predviđenom namjenom. 70 3. PODRŠKA OPŠTIM USLUGAMA I SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.5 PODRŠKA PLASMANU ORGANSKIH PROIZVODA Razlozi za podršku U skladu sa novom Zajedničkom poljoprivrednom politikom EU i Zelenim planom koji je sastavni dio nje, potrebno je povećavati površine pod organskom proizvodnjom. U posljednjih desetak godina Crna Gora bilježi porast u broju organskih proizvođača i činjenica je da interesovanje kod proizvođača za ovim vidom proizvodnje raste. Međutim, organski proizvođači i dalje nijesu dovoljno tržišno orijentisali svoje proizvode te je količina organskog proizvoda na tržištu Crne Gore i dalje mala. Kroz mjeru za podršku plasmanu organskih proizvoda želi se povećati količina i prodaja proizvedenih proizvoda na tržištu Crne Gore. Ciljevi  povećanje broja organskih proizvoda na tržištu;  jačanje konkurentnosti organskih proizvoda;  podizanje kvaliteta poljoprivrednih proizvoda;  povećanje ukupne proizvodnje;  obezbjeđivanje kvalitetne hrane na tržištu;  doprinos afirmaciji Crne Gore kao ekološke države;  doprinos sprovođenju Zelenog plana nove Zajedničke poljoprivredne politike. Opis mjera i kriterijumi za podršku Podrška se daje proizvođačima koji proizvode organske proizvode u skladu sa Zakonom o organskoj proizvodnji („Službeni list CG“, broj 56/13). Podrška se ostvaruje u odnosu na količinu organskog proizvoda koji se plasira na tržište. Pravo na podršku mogu ostvariti poljoprivredni proizvođači koji su upisani u Registar subjekata u organskoj proizvodnji zaključno sa 31. decembrom 2021. godine i u Registar poljoprivrednih gazdinstava, zaključno sa datumom prijave za podršku kroz ovu mjeru. Pravo na podršku mogu ostvariti organski proizvođači isključivo za proizvod za koji posjeduju sertifikat izdat u 2022. godini, i to za količinu proizvoda koja je navedena u prilogu sertifikata datog organskog proizvoda i dokaza o količini organskih proizvoda plasiranih na tržište. Obračun podrške vrši se na osnovu administrativne i terenske kontrole. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanje prevazilazi planirani iznos sredstava opredijeljen ovom mjerom, proporcionalno će se smanjivati. Bliži kriterijumi koji se odnose na potrebnu dokumentaciju, uslove i postupak za ostvarivanje prava na podršku, iznos podrške, kao i rok za podnošenje zahtjeva, utvrđuje Ministarstvo Javnim pozivom. Korisnici Poljoprivredni proizvođači upisani u Registar subjekata u organskoj proizvodnji i u Registar poljoprivrednih gazdinstava i odgovarajuće registre Organa uprave. Procedura realizacije Osnova za obračun i isplatu podrške su uredno pripremljena dokumentacija u skladu sa relevantnim pomenutim propisima i ostala dokumentacija koja potkrepljuje predviđene namjene. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za šeme i politike kvaliteta. Finansijski plan Komponente Iznos u € Učešće u troškovima pripreme proizvođača za registrovanje kolektivne šeme kvaliteta, u iznosu najviše do 5.000,00€ po jednoj oznaci za pojedinačnu šemu kvaliteta poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda. 35.000,00 Podrška za sertifikovane proizvode sa oznakom porijekla, geografskom oznakom, oznakom garantovano tradicionalni specijalitet i oznakom viši kvalitet, 500€ po proizvođaču. 10.000,00 UKUPNO: 45.000,00 71 Način plaćanja Podnosiocima zahtjeva na žiro-račun u skladu sa kriterijumima i uslovima definisanim Javnim pozivom. Procedura realizacije Mjera se sprovodi na bazi prispjelih zahtjeva u skladu sa Javnim pozivom. Administrativnu i terensku kontrolu, kao i isplatu vrši Direktorat za plaćanja. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za biljnu proizvodnju; Implementaciona odgovornost – načelnici Direkcija za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i stočarstva i poljoprivredna inspekcija. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Podrka plasmanu organskih proizvoda 100.000,00 UKUPNO: 100.000,00 3. PODRŠKA OPŠTIM USLUGAMA I SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.6 UVOĐENJE STANDARDA KVALITETA I BEZBJEDNOSTI HRANE Razlozi za podršku Crna Gora ima znatan potencijal u proizvodnji proizvoda višeg kvaliteta, ali je on za sada još nedovoljno korišćen. Neadekvatna tehnološka opremljenost manjih pogona u kojima se primjenjuju tradicionalne metode proizvodnje hrane otežavaju ispunjavanje zahtjeva iz „higijenskog paketa“ odražavaju se na njihovu konkurentnost. Podrška za unapređivanje proizvodnje (adaptacija objekata, primjena dobre higijenske prakse, dobre proizvođačke prakse) i podsticaji podizanju kvaliteta proizvoda i uspostavljanju šema za postizanje viših standarda, pogotovo uz povezivanje primarne proizvodnje i prerade, mogu u znatnoj mjeri povećati mogućnosti plasmana poljoprivredno prehrambenih proizvoda na domaćem tržištu, naročito preko turizma. Ciljevi  unapređivanje kvaliteta proizvoda;  jačanje konkurentnosti poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda;  jačanje crnogorskih poljoprivrednih proizvoda za inostrana tržišta;  obezbjeđivanje stabilne ponude bezbjedne i kvalitetne hrane. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje za: Uvođenje, sertifikaciju i resertifikaciju sistema kvaliteta i bezbjednosti hrane. Podrška se odnosi na troškove uvođenja, sertifikacije i resertifikacije sistema kvaliteta i bezbjednosti hrane i iznosi najviše 50% ukupnih troškova uvođenja, sertifikacije i resertifikacije, maksimalno do 4.000€ po projektu. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava za podršku biće definisani Javnim pozivom koji će objaviti Ministarstvo. Zahtjev se dostavlja isključivo na obrascu, koji je sastavni dio Javnog poziva, a može se preuzeti u prostorijama Ministarstva, na sajtu Ministarstva i u prostorijama Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Podrška se realizuje na kraju investicije nakon administrativne kontrole i dobijenog sertifikata od strane akreditovanog tijela. Laboratorijsku kontrolu kvaliteta poljoprivrednih, prehrambenih proizvoda (vina, alkoholnih pića, eteričnog ulja, maslinovog ulja, meda i drugih pčelinjih proizvoda, proizvodi od voća, povrća i žitarica) i laboratorijsku analizu plodnosti zemljišta. Pravo na nadoknadu troškova za obavljenu fizičko-hemijsku analizu vina, alkoholnog pića, maslinovog i eteričnog ulja, meda i drugih pčelinjih proizvoda prilikom stavljanja proizvoda u promet, mogu da ostvare registrovani proizvođači koji su upisani u odgovarajuće registre Organa uprave čija godišnja proizvodnja ne prelazi:  30.000 litara vina;  10.000 litara alkoholnog pića;  1.000 litara maslinovog ulja; 72  100 litara eteričnog ulja i  2.000 kg meda. Pravo na nadoknadu troškova za obavljenu fizičko-hemijsku analizu prerađenih proizvoda od voća, povrća i žitarica ima registrovano porodično poljoprivredno gazdinstvo, pravno ili fizičko lice ili preduzetnik koje proizvodi, obrađuje i prerađuje male količine primarnih proizvoda, iz sopstvene proizvodnje (do 100 kilograma nedjeljno) i koje je upisano u odgovarajuće registre Organa uprave. Visina podrške je do 70% od ukupnih troškova analize, na osnovu dostavljenog zahtjeva, rezultata analize i dokaza o uplati. Maksimalna visina podrške po proizvođaču je 300 eura. Pravo na nadoknadu troškova za obavljenu analizu plodnosti zemljišta, mogu da ostvare registrovani poljoprivredni proizvođači u godini zasnivanja proizvodnog zasada i koje je upisano u odgovarajuće registre Organa uprave. Minimalna površina zasada je 0,3 ha. Visina podrške je do 70% cijene analize i isplaćuje se na osnovu dostavljenog zahtjeva, rezultata analize sa preporukom za đubrenje i dokaza o uplati. Rok za dostavljanje zahtjeva je 30. novembar. Korisnici Pravna lica, koja su registrovana za obavljanje poljoprivredne djelatnosti, nosioci aktivnosti. Način plaćanja Podnosiocima zahtjeva na žiro račun, u skladu sa Javnim pozivom. Procedura realizacije Osnova za obračun i isplatu podrške su računi o realizovanoj investiciji, izvještaji ovlaštenih pravnih lica, izvještaji odgovornih lica. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Operativna odgovornost - samostalni savjetnik I za šeme i politike kvaliteta. Finansijski plan Komponente Iznos u € Učešće u troškovima uvođenja, sertifikacije i resertifikacije sistema upravljanja kvalitetom i bezbjednosti hrane (do 50% ukupne vrijednosti projekta) 20.000,00 Nadoknada dijela troškova za laboratorijske analize 20.000,00 UKUPNO: 40.000,00 3. PODRŠKA OPŠTIM USLUGAMA I SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.7 PROMOCIJA POLJOPRIVREDNIH PROIZVODA I POLJOPRIVREDE, EDUKACIJA I STUDIJSKA PUTOVANJA POLJOPRIVREDNIH PROIZVOĐAČA Razlozi za podršku Jedna od karakteristika crnogorske poljoprivrede je da tržištu nudi veoma raznovrsnu paletu proizvoda, ali ne i u kontinuitetu. Često potrošači nemaju dovoljno informacija o tim proizvodima, posebno turisti koji dolaze u Crnu Goru, kao i potrošači van Crne Gore. S druge strane, mali proizvođači i prerađivačka industrija nijesu u mogućnosti da samostalno promovišu sopstvene proizvode. U skladu sa tendencijom rasta konkurentnosti poljoprivrednih proizvoda i potrebom ispunjavanja međunarodnih standarda kvaliteta proizvoda, postoji potreba da crnogorski proizvođači kroz edukaciju, različite vidove posjeta i razmjene iskustava sa kolegama iz inostranstva, steknu nova znanja i unaprijede svoju proizvodnju, koja će doprinijeti daljem razvoja crnogorske poljoprivrede odnosno dati doprinos u primjeni novih tehnologija u proizvodnji. Nedostatak ekonomije obima može se nadomjestiti promovisanjem odgovarajućih tržišnih aktivnosti za specifične proizvode. Stoga je potrebno i dalje pružati podršku i intenzivirati rad na promociji i marketingu crnogorskih proizvoda i usmjeriti aktivnosti na što obimnijem organizovanju studijskih posjeta i edukacija u cilju primjene iskustava međunarodnih 73 3. PODRŠKA OPŠTIM USLUGAMA I SERVISIMA U POLJOPRIVREDI 3.8 TEHNIČKA I ADMINISTRATIVNA PODRŠKA ZA SPROVOĐENJE PROGRAMA Razlozi za podršku Sprovođenje agrarne politike, ispunjavanje standarda bezbjednosti hrane i reforma ribarske politike uključujući ispunjavanje već preuzetih brojnih međunarodnih obaveza koje zahtijevaju jačanje institucionalnih administrativnih kapaciteta iziskuje značajnu finansijsku podršku. Brojne su obaveze u oblasti usklađivanja zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, a posebno u efikasnoj i kvalitetnoj primjeni zakonske regulative. Brojni međunarodni projekti nameću dodatne finansijske obaveze Ministarstvu. Proces pregovora sa Evropskom komisijom i sprovođenje reformi zahtijevaju saradnju s najširim krugom zainteresovanih strana: udruženjima poljoprivrednih proizvođača, civilnim proizvođača u svrsi efektivnog iskorištavanja domaćih resursa i uvođenja novih tehnologija u procesu proizvodnje. Internet marketing je rješenje koje omogućava efikasnu diferencijaciju za poljoprivredna gazdinstva i prerađivačku industriju. Prezentovanjem i otkrivanjem detalja o lancu snabdijevanja internet alatima, kupcima će se omogućiti da saznaju više detalja o crnogorskim poljoprivrednim proizvodima i na taj način omogućiti poljoprivrednim proizvođačima da imaju svoj marketinški prostor. Ciljevi  jačanje konkurentnosti putem promocije crnogorskih poljoprivrednih proizvoda u zemlji i inostranstvu;  uspostavljanje i jačanje veze između turizma i poljoprivrede;  povećana saradnja izmeđuizmeđu poljoprivrednika iz Crne Gore i inostranstva;  podizanje svijesti potrošača o kvalitetu proizvoda i zdravim stilovima života. Opis mjere i kriterijumi za podršku Mjera jačanja konkurentnosti poljoprivrede se sprovodi kroz podršku raznim vidovima promotivnih kampanja:  učešće na regionalnim i međunarodnim sajmovima i izložbama;  promocija crnogorskih proizvoda;  organizovanje lokalnih sajmova, izložbi i drugih manifestacija vezanih za poljoprivredu i ruralni razvoj;  studijske posjete poljoprivrednih proizvođača u inostranstvu;  promocija poljoprivrednih proizvoda kroz internet marketing i časopise.  Pravo na sredstva podrške za promociju poljoprivrednih proizvoda mogu ostvariti pravna i fizička lica, koja uz zahtjev dostave spisak izlagača koji moraju biti upisani u odgovarajući registar Organa uprave . Prednost za dobijanje podrške imaju kooperative i udruženja u odnosu na individualne poljoprivredne proizvođače. Podrška se daje u vidu kofinansiranja. Korisnici Podnosiocima zahtjeva na žiro račun. Način plaćanja Po ispostavljenom planu i programu, zahtjevu, izvještaju i fakturi za tekuću godinu, kao i dokazima o ostvarenim troškovima. Procedura realizacije Na bazi prispjelih zahtjeva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – državni sekretar Ministarstva; Operativna odgovornost: generalni direktor Direktorata za poljoprivredu. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Promocija poljoprivrednih proizvoda i poljoprivrede 75.000,00 UKUPNO: 75.000,00 74 sektorom, lokalnim samoupravama. Takođe, za uspjeh reformskih aktivnosti veoma je važna pravovremena i kvalitetna medijska prezentacija. Time se doprinosi podizanju standarda kvaliteta života, posebno u ruralnim područjima. U skladu sa navedenim, angažovanje i uključivanje mladih ljudi, stvaralaca, konsultanata je od presudne važnosti za uspjeh svih poljoprivrednih politika. Ciljevi  jačanje institucionalne podrške za razvoj održive poljoprivrede i ribarstva;  brže i efikasnije sprovođenje reformi u procesu pregovora s Evropskom komisijom;  uvođenje i primjena evropskih standarda, jačanje međunarodne saradnje i afirmacija Crne Gore i njenih potencijala;  jačanje kadrovskih potencijala i uslova za njihov rad;  brža primjena novih tehnologija i inovacija u poljoprivredi;  podizanje svijesti o značaju poljoprivrede i njenog razvoja;  redovno i kvalitetno informisanje javnosti o mjerama agrarne politike i stepenu napretka u procesu EU integracija;  izrada tehničke dokumentacije za prioritetne investicione i kapitalne projekte od interesa za poljoprivredu;  jačanje direktnog prisustva Crne Gore kroz angažovanje jednog eksperta u okviru stalne diplomatske misije Crne Gore u Briselu. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se daje za:  sprovođenje obaveza u EU integracijama: prije svega, vođenje pregovora s Evropskom komisijom, praćenje obaveza koje proizilaze iz Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, kao i za dodatne troškove usklađivanja zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU i druge aktivnosti koje proizilaze iz pregovaračkog postupka pristupanja EU;  učlanjivanje Crne Gore u međunarodne organizacije;  realizaciju međunarodnih projekta koji se realizuju u sektoru poljoprivrede i ribarstva;  aktivnosti savjetodavnih tijela;  izradu tehničke dokumentacije za prioritetne investicione i kapitalne projekte od interesa za poljoprivredu;  jačanje administrativnih i institucionalnih kapaciteta kroz dodatnu obuku kadrova, stipendije za studente i srednjoškolce, angažovanje mladih i deficitarnih kadrova, konsultanata i modernizaciju postojeće i nabavku nove opreme;  odnose sa javnošću u sprovođenju agrarne politike i predstavljanju procesa pristupanja EU. Korisnici Zaposleni u Ministarstvu, eksperti, obrazovne institucije, konsultantske firme, elektronski i štampani mediji. Način plaćanja Na bazi ovjerenog zahtjeva, fakture, ugovora, dostavljenog izvještaja, specifikacije opreme, tehničke dokumentacije, završenog uspješnog tendera ili javnog oglasa. Procedura realizacije Podrška se sprovodi na osnovu rješenja Ministarstva. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – državni sekretar Ministarstva; Operativna odgovornost – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu. Finansijski plan Komponente Iznos u € EU integracije: vođenje pregovora sa EK, sprovođenje SSP, troškove usklađivanja zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, troškovi rada pregovaračkog tima za pregovore sa EU, angažovanje eksperta u okviru stalne diplomatske misije u Briselu 100.000,00 Usluge prevođenja 20.000,00 Jačanje administrativnih i institucionalnih kapaciteta, operativni troškovi, štampanje, promocija, konsultantske usluge, projektne aktivnosti u poljoprivredi i ribarstvu 50.000,00 75 Odnos sa javnošću: sprovođenje agrarne politike i predstavljanje procesa pristupanja EU na domaćim i međunarodnim skupovima, u elektronskim i štampanim medijima i slično. 80.000,00 UKUPNO: 250.000,00 4. SOCIJALNI TRANSFERI SEOSKOM STANOVNIŠTVU 4.1 PROGRAM STARAČKIH NAKNADA Razlozi za podršku U Crnoj Gori u ruralnim sredinama žive domaćinstva čiji članovi su se bavili poljoprivredom kao jedinim i glavnim zanimanjem, ali zbog specifičnosti socijalne politike nijesu bili u mogućnosti da ostvare pravo na penziju, drugu vrstu naknade ili socijalnog davanja. Zakon o poljoprivredi i ruralnom razvoju utvrdio je da nosiocu porodičnog poljoprivrednog gazdinstva pripada pravo na staračku naknadu. Većina domaćinstava u ruralnoj sredini bave se poljoprivredom uglavnom za svoje potrebe i na taj način održavaju život na selu kojem prijeti depopulacija. Pored staračkih naknada, kroz ovu mjeru Ministarstvo može odobriti jednokratnu interventnu novčanu pomoć. Ciljevi  održavanje i podizanje kvaliteta života na selu, stvaranje povoljnijih uslova za život;  pomoć najugroženijim seoskim i staračkim domaćinstvima u vidu jednokratne interventne novčane pomoći. Opis mjere i kriterijumi za podršku Staračka naknada obezbjeđuje se za jednog supružnika, Ako živi na selu i bavi se poljoprivredom za svoje potrebe, pri čemu ni jedan od supružnika nema primanja po drugom osnovu. Jednokratnu interventnu novčanu pomoć mogu ostvariti najugroženija seoska domaćinstva, a odluka o visini podrške se donosi na osnovu mišljenja Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje ili Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Navedenu pomoć mogu da ostvare i porodice u stanju socijalne potrebe, koje nijesu u mogućnosti da obezbijede osnovne životne uslove. Korisnici Muškarci koji su navršili 65 godina života, žene koje su navršile 60 godina života, koji nemaju nikakva druga primanja i koji se bave poljoprivredom za svoje potrebe. Najugroženija seoska i staračka domaćinstva kojima Ministarstvo odobri jednokratnu interventnu novčanu pomoć. Način plaćanja Staračka naknada isplaćuje se putem pošte korisniku staračke naknade lično. Jednokratna interventna novčana pomoć vrši se uplatom sredstava na račun korisnika pomoći. Procedura realizacije Pravo na staračku naknadu se ostvaruje u skladu sa Zakonom o poljoprivredi i ruralnom razvoju i Odlukom o bližim uslovima i postupku za isplatu staračke naknade („Službeni list CG“, br. 52/15, 4/16 i 21/17). Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – državni sekretar Ministarstva; Operativna odgovornost – generalni direktor Direktorata za poljoprivredu; Implementaciona odgovornost – samostalni savjetnik I za staračke naknade i poljoprivredno osiguranje, načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti biljne proizvodnje i načelnik Direkcije za savjetodavne poslove u oblasti stočarstva. Finansijski plan Komponente Iznos, € Sredstva za isplatu staračkih naknada, troškovi distribucije i za druge socijalne transfere u poljoprivredi i jednokratna interventna novčana pomoć za seoska i staračka domaćinstva. 4.208.760,32 UKUPNO: 4.208.760,32 76 B) RIBARSTVO 5: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE 5.1. Mjera jačanja profesionalne ribolovne flote 5.1.1 MODERNIZACIJA PROFESIONALNE RIBOLOVNE FLOTE ZA ULOV DEMERZALNIH RESURSA Razlozi za podršku Ribarstvo je od posebnog značaja za ekonomski razvoj priobalnih zemalja kao što je Crna Gora koja ima dragocjene, ali nedovoljno iskorišćene resurse. Sektor morskog ribarstva i marikulture potrebno je osnažiti, modernizovati i unaprijediti ribolovnu flotu sa ciljem iskorišćavanja raspoloživih ribljih resursa i poboljšanja konkurentnosti na EU tržištu. Ribolovni plovni objekti koji izlovljavaju demerzalne resurse su prilično stari, nedostaje im snaga i kapacitet da svoju aktivnost obavljaju u lošim vremenskim uslovima i na većim dubinama gdje, po istraživanju, postoje komercijalne količine kvalitetne demerzalne ribe i škampa. Evidentno je da, iz gore navedenih razloga, naši ribari imaju ograničen broj ribolovnih dana na moru (prosjek 60 dana u godini), smanjen prihod od izlovljene ribe, kao i pojačanu aktivnost u dijelu teritorijalnog mora gdje su manje dubine. Poboljšanje standarda bezbjednosti plovidbe, uslova rada i očuvanja higijenskih i zdravstvenih standarda na ribolovnim plovnim objektima, predstavlja značajno kapitalno ulaganje, te pri pokušaju da realizuju ove aktivnosti, vlasnici ribolovnih plovnih objekata se suočavaju sa nepovoljnom kreditnom podrškom i nemogućnošću zalaganja svog plovnog objekta za obezbjeđenje kredita kod banaka. Ciljevi  modernizacija profesionalne ribolovne flote za ulov demerzalnih resursa;  poboljšanje standarda bezbjednosti plovidbe, uslova rada i očuvanja higijenskih i zdravstvenih standarda. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška modernizaciji profesionalne ribolovne flote za ulov demerzalnih resursa odnosi se na kofinansiranje profesionalnih ribara (nosilaca dozvole za obavljanje velikog privrednog ribolova) u troškovima rekonstrukcije ribolovnih plovnih objekata, zamjene glavnog motora, opravke i servisa glavnog motora, nabavke novog pomoćnog motora, povećanja higijenskih i zdravstvenih standarda na plovilu, nabavke ribolovnog alata i opreme, nabavke sigurnosne opreme na ribolovnom plovnom objektu, kao i elektronskih uređaja za povećanje efikasnosti prilikom ulova. Maksimalan iznos budžetskih sredstava je do 50% vrijednosti ispostavljenih računa, maksimalno do 10.000 €. Kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere i o tome obavijestiti profesionalne ribare, nosioce dozvole za obavljanje velikog privrednog ribolova. Korisnici Profesionalni ribari (nosioci dozvole za obavljanje velikog privrednog ribolova), uz upotrebu ribolovnog alata mreže koče i drugih ribolovnih alata za ulov demerzalnih resursa. Način plaćanja Na osnovu zahtjeva za isplatu, na žiro račun korisnika. Procedura realizacije Uslovi za korišćenje sredstava za modernizaciju profesionalne ribolovne flote za ulov demerzalnih resursa su: da je podnosliac zahtjeva nosilac dozvole za obavljanje velikog privrednog ribolova, da je u toku kalendarske godine uredno vodio elektronski dnevnik ulova, te da je u toku 2021. godine bio u ribolovu minimum 45 ribolovnih dana, kao i da nema nerasknjiženih ulovljenih količina u elektronskoj evidenciji o ulovu. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere - generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – Samostalni savjetnik I za upravljanje resursima i planiranje u ribarstvu. Finansijski plan Komponente Iznos u € Modernizacija profesionalne ribolovne flote za ulov demerzalnih resursa odnosi se na kofinansiranje profesionalnih ribara u troškovima rekonstrukcije ribolovnih plovnih objekata, zamjene glavnog motora, opravke i servisa glavnog motora, nabavke novog pomoćnog motora, povećanja higijenskih i zdravstvenih standarda na plovilu, nabavke 120.000,00 77 ribolovnog alata i opreme, nabavke sigurnosne opreme na ribolovnom plovnom objektu, kao i elektronskih uređaja za povećanje efikasnosti prilikom ribolova. UKUPNO: 120.000,00 5: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE 5.1. Mjera jačanja profesionalne ribolovne flote 5.1.2 MODERNIZACIJA PROFESIONALNE RIBOLOVNE FLOTE ZA ULOV PELAGIČNIH RESURSA Razlozi za podršku Sektor za izlov plave ribe je veoma slabo razvijen, odnosno karakteriše ga veoma mala ribarska flota. Trenutno, u izlovu plave ribe učestvuje 25 ribolovnih plovnih objekata, od kojih su šest duži od 12 m. Iako na osnovu naučnih procjena postoji mogućnost za izlov do 2500 t plave ribe, ribari se teško odlučuju za povećanje broja ribolovnih plovnih objekata, kao i prenamjenu ili modernizaciju postojećih, kako bi se mogli iskoristiti raspoloživi resursi plave ribe u Crnoj Gori. Imajući u vidu da je flota koja se bavi izlovom pelagičnih vrsta mala i nedovoljno razvijena, neophodno je osavremeniti i unaprijediti postojeću ribolovnu flotu. Ciljevi  modernizacija profesionalne ribolovne flote za ulov pelagičnih vrsta;  povećanje efikasnosti prilikom ulova. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška modernizaciji profesionalne ribolovne flote za ulov pelagičnih resursa odnosi se na kofinansiranje profesionalnih ribara (nosilaca dozvole za obavljanje velikog privrednog ribolova) u troškovima rekonstrukcije ribolovnih plovnih objekata, zamjene glavnog motora, opravke i servisa glavnog motora, nabavke novog pomoćnog motora, povećanja higijenskih i zdravstvenih standarda na plovilu, nabavke ribolovnog alata i opreme, nabavke sigurnosne opreme na ribolovnom plovnom objektu, kao i elektronskih uređaja za povećanje efikasnosti prilikom ulova. Maksimalan iznos budžetskih sredstava je do 50% vrijednosti ispostavljenih računa, maksimalno do 10.000 €. Kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere i o tome obavijestiti profesionalne ribare nosioce dozvole za obavljenje velikog privrednog ribolova. Korisnici Profesionalni ribari (nosioci dozvole za obavljanje velikog privrednog ribolova) Način plaćanja Na osnovu zahtjeva za isplatu, na žiro račun korisnika. Procedura realizacije Uslovi za korišćenje sredstava za modernizaciju ribarske flote za ulov pelagičnih resursa su: da je podnosilac zahtjeva nosilac dozvole za obavljanje velikog privrednog ribolova, da je u toku kalendarske godine uredno vodio elektronski dnevnik ulova, te da je u toku 2021. godine bio u ribolovu minimum 45 ribolovnih dana, kao i da nema nerasknjiženih ulovljenih količina u elektronskoj evidenciji o ulovu. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere - generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – Samostalni savjetnik I za upravljanje resursima i planiranje u ribarstvu. Finansijski plan Komponente Iznos u € Modernizacija profesionalne ribolovne flote za ulov pelagičnih resursa odnosi se na kofinansiranje profesionalnih ribara u troškovima rekonstrukcije ribolovnih plovnih objekata, zamjene glavnog motora, opravke i servisa glavnog motora, nabavke novog pomoćnog motora, povećanja higijenskih i zdravstvenih standarda na plovilu, nabavke ribolovnog alata i opreme, nabavke sigurnosne opreme na ribolovnom plovnom objektu, kao i elektronskih uređaja za povećanje efikasnosti prilikom ribolova 40.000,00 UKUPNO: 40.000,00 78 5: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE 5.1. Mjera jačanja profesionalne ribolovne flote 5.1.3 MODERNIZACIJA PROFESIONALNE RIBOLOVNE FLOTE U MALOM PRIVREDNOM RIBOLOVU Razlozi za podršku Sektor malog privrednog ribolova, odnosno ulov u priobalnom dijelu ribolovnog mora Crne Gore plovilima do 10 m dužine čini preko 70% crnogorske ribolovne flote. Ribolovni plovni objekti do 10 m dužine su stari, nedostaje im snaga i kapacitet da svoju aktivnost obavljaju u lošim vremenskim uslovima, na većim dubinama i ostvare veći broj ribolovnih dana na moru. Prosjek ribolovnih dana koji ostvaruje crnogorska ribolovna flota u malom privrednom ribolovu kreće se između 50 i 90 dana u godini. Imajući u vidu da se mali privredni ribolov obavlja na tradicionalan način koji omogućava da se na tržište, odnosno u promet stavlja najkvalitetnija riba, neophodno je povećati efikasnost ulova i pomoći u osavremenjivanju tehnike na ribolovnim plovnim objektima koja učestvuju u ovom tipu ribolova. Posebnu pažnju treba posvetiti tradicionalnim obalnim mrežama potegačama, s obzirom na specifične tradicionalne vrijednosti i značaj koji ova djelatnost ima posebno u području Bokokotorskog zaliva. Crna Gora smatra da je ovaj ribolov izrazitog socio-ekonomskog značaja, te da ima značajnu ulogu u očuvanju tradicije i populacije u obalnim područjima, dok sa druge strane može značajno poboljšati turističku ponudu, kako u pogledu ponude proizvoda, tako i u smislu kulturne ponude. Ciljevi  poboljšanje efikasnosti ulova i tehnike u malom privrednom ribolovu;  modernizacija postojećih plovila u malom privrednom ribolovu. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška u modernizaciji i osavremenjivanju postojećih ribolovnih plovnih objekata dužine od 3 do 10 m dužine u malom privrednom ribolovu odnosi se na kofinansiranje u troškovima zamjene motora, opravke i servisa glavnog motora, nabavke novog pomoćnog motora, nabavke novog plovila, rekonstrukcije i adaptacije plovila, zamjene ribolovne opreme za povećanje efikasnosti prilikom ulova, odnosno prelaska na selektivnije alate, nabavke sigurnosne opreme na ribolovnom plovnom objektu. Maksimalan iznos budžetskih sredstava je do 50% vrijednosti ispostavljenih računa, maksimalno do 6.500€. Kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere i o tome obavijestiti profesionalne ribare nosioce dozvole za obavljenje malog privrednog ribolova. Korisnici Profesionalni ribari (nosioci dozvole za obavljanje malog privrednog ribolova) Način plaćanja Na osnovu zahtjeva za isplatu, na žiro račun korisnika. Procedura realizacije Uslovi za korišćenje sredstava za modernizaciju i osavremenjivanje profesionalne ribolovne flote u malom privrednom ribolovu za plovila do 10m dužine su: da je podnosilac zahtjeva nosilac dozvole za obavljanje malog privrednog ribolova, da je u toku kalendarske godine uredno vodio elektronski dnevnik ulova, te da je u toku 2021. godine bio u ribolovu minimum 50 ribolovnih dana, kao i da nema nerasknjiženih ulovljenih količina u elektronskoj evidenciji o ulovu. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – Samostalni savjetnik I za upravljanje resursima i planiranje u ribarstvu. Finansijski plan Komponente Iznos u € Modernizacija i osavremenjivanje postojećih ribolovnih plovnih objekata dužine do 10m u malom privrednom ribolovu odnosi se na kofinansiranje u troškovima zamjene motora, opravke i servisa glavnog motora, nabavke novog pomoćnog motora, nabavke novog plovila, rekonstrukcije i adaptacije plovila, nabavke sigurnosne opreme na ribolovnom plovnom objektu ,zamjene ribolovne opreme za povećanje efikasnosti prilikom ulova, odnosno prelaska na selektivnije alate. 150.000,00 79 UKUPNO: 150.000,00 5: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE 5.2. Mjera unapređivanja sektora marikulture 5.2.1 POBOLJŠANJE KONKURENTNOSTI I EFIKASNOSTI SEKTORA MARIKULTURE Razlozi za podršku Marikultura je u posljednje vrijeme svuda u svijetu brzorastući sektor koji predstavlja mehanizam koji može da obezbijedi zdravu hranu iz mora i smanji negativni uticaj ribolova na postojeće riblje resurse i samim tim pomogne očuvanju istih. Crnogorski sektor marikulture, zbog djelimično neefikasnog načina uzgoja u kombinaciji sa sporim prirastom, teško da bi mogao ostati konkurentan bez velikog smanjenja proizvodnih troškova i osavremenjivanja proizvodnje. Stoga je potrebno nastaviti izgradnju efikasnog i konkurentnog sektora kroz podršku uzgajivačima školjaka i ribe kako bi se poboljšali uslovi uzgoja i plasmana ovih proizvoda na tržište. U Crnoj Gori postoje odlični uslovi za uzgoj školjki i planirano je dalje povećanje obima uzgoja. Na taj način stvoriće se uslovi za pokrivanje domaće potražnje, kao i mogućnost izvoza. Zbog izuzetno velikih šteta koje su na uzgajalištima prethodnih godina uzrokovale orade (Sparus aurata), Institut za biologiju mora je sprovodio eksperimentalni projekat čiji je osnovni cilj bio pronalaženje novih tehničkih rješenja radi adekvatne i trajne zaštite postojećih uzgajališta mušulja i kamenica od predatora. S tim u vezi, potrebno je obezbijediti podršku uzgajivačima školjki radi uvođenja neophodnog sistema zaštite – nabavke mreža, u skladu sa preporukom Instituta. Ciljevi  poboljšanje konkurentnosti i efikasnosti sektora marikulture;  uvođenje novih tehnologija u pogledu zaštite uzgajališta od predatora. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška poboljšanju konkurentnosti i efikasnosti sektora marikulture odnosi se na: kofinansiranje troškova uzgajivača ribe i školjaka za rekonstrukciju uzgajališta; izgradnju ili rekonstrukciju objekata za skladištenje hrane i skladištenje opreme; nabavku opreme za automatizaciju procesa uzgoja, nabavku opreme za poboljšanje higijene u pogledu bezbjednosti hrane i plasiranja proizvoda uzgoja na tržište, rekonstrukciju ili nabavku splava za operativni rad uzgajališta; nabavku zaštitnih mreža radi zaštite uzgajališta od predatora. Maksimalno učešće budžetskih sredstava iznosi do 50% vrijednosti odobrene investicije, maksimalno do 7.000€. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti privredna društva i preduzetnike koji imaju dozvolu za marikulturu odnosno propocionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Privredna društva i preduzetnici koji imaju dozvolu za marikulturu. Način plaćanja Po dostavljenom zahtjevu za isplatu, na žiro račun korisnika. Procedura realizacije Uslov za korišćenje sredstava za poboljšanje konkurentnosti i efikasnosti sektora marikulture je da privredna društva i preduzetnici imaju dozvolu za marikulturu, da je uzgajivač dostavio kopiju dnevnika uzgoja za 2021. godinu Ministarstvu, kao i da proizvodi količinu veću od 5 t ribe ili školjaka. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za upravljanje resursima i ribolovnom flotom. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška poboljšanju konkurentnosti i efikasnosti sektora marikulture odnosi se na kofinansiranje u troškovima: rekonstrukcije uzgajališta; izgradnje/rekonstrukcije objekata za skladištenje hrane ili skladištenje 35.000,00 80 opreme; nabavke opreme za automatizaciju procesa uzgoja; nabavke opreme za poboljšanje higijene u pogledu bezbjednosti hrane i plasiranje proizvoda uzgoja na tržište; rekonstrukcije ili nabavke splava za operativni rad uzgajališta; nabavke zaštitnih mreža radi zaštite uzgajališta od predatora. UKUPNO: 35.000,00 5: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE 5.2. Mjera unapređivanja sektora marikulture 5.2.2 DIREKTNA PLAĆANJA U MARIKULTURI – UZGOJ ŠKOLJAKA Razlozi za podršku Uzgajališta školjaka (mušulja i kamenica) su raspoređena na području Bokokotorskog zaliva. Pored izvanredne prirodne pogodnosti za uzgoj školjaka koje ima Zaliv, proizvodnja školjaka se i dalje može okarakterisati kao djelimično neefikasna. U cilju podizanja konkurentnosti i efikasnosti ovoga sektora Ministarstvo je uzgajivačima posljednjih godina kroz svoje aktivnosti i mjere omogućavalo podršku za finansiranje unapređenja infrastrukture uzgajališta i pratećih objekata, kao i opreme za poboljšanje procesa uzgoja i stavljanja proizvoda marikulture na tržište. Uprkos gore navedenim mjerama, ukupna proizvodnja školjaka u Crnoj Gori se procjenjuje na oko 230 t mušulja i oko 17 t kamenica godišnje i ne pokazuje neki značajni trend povećanja proizvodnje posljednjih godina. Problem se uglavnom ogleda u nedovoljnom korišćenju raspoloživih proizvodnih kapaciteta. Kako bi se postigli ciljevi zacrtani Strategijom ribarstva, koji podrazumijevaju povećanje proizvodnje u marikulturi, potrebno je kroz direktnu podršku uzgajivačima stimulisati maksimalno korišćenje proizvodnih kapaciteta. Ciljevi  podizanje konkurentnosti uzgoja školjaka i stvaranje tržišno konkurentnih uzgajivača;  privođenje namjeni svih raspoloživih proizvodnih kapaciteta;  unapređivanje poslovanja;  povećanje ukupne proizvodnje u marikulturi. Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku za direktna plaćanja u marikulturi imaju privredna društva i preduzetnici koji imaju dozvolu za marikulturu. Podrška se ostvaruje isključivo za proizvodnju školjaka (mušulja i kamenica). Podršku ostvaruju isključivo za proizvodnju školjka ostvarenu na sopstvenom uzgajalištu. Visina podrške se ostvaruje na osnovu površine uzgajališta navedene u dozvoli za marikulturu i na osnovu ostvarene prosječne proizvodnje za posljednje dvije godine na sledeći način:  0,3 €/m2 prijavljene korisne površine uzgajališta, ako je prosjek proizvedenih školjka iznosio preko 2 kg/m2;  0,2 €/m2 prijavljene korisne površine uzgajališta, ako je prosjek proizvedenih školjka iznosio imeđu 1-2 kg/m2;  0,1 €/m2 prijavljene korisne površine uzgajališta, ako je prosjek proizvedenih školjka iznosio ispod 1 kg/m2. Zahjev za podršku se dostavlja Ministarstvu na obrascu, koji se može preuzeti na sajtu ili u kancelariji Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Uz zahtjev se dostavljaju:  bilansi stanja za posljednje dvije godine (2020. i 2021. godine);  normativi u proizvodnji, specifikacija internih prenosa za period 1. januar – 31. decembar za prethodne dvije godine, kao i finansijska kartica zaliha i lager lista na dan podnošenja zahtjeva kako bi se utvrdila tačnost proizvedenih količina školjaka na uzgajalištu;  specifikacija svih ulaza od inostranih i domaćih dobavljača za period 1. januar – 31. decembar za prethodne dvije godine, kao i finansijska kartica zaliha robe 81 na dan podnošenja zahtjeva kako bi se utvrdila tačnost podataka o eventualno uvezenim količinama školjaka;  zaključni list za prethodne dvije godine. Traženi podaci moraju da budu pripremljeni i ovjereni od strane knjigovodstvene agencije. U slučaju da nosilac dozvole za marikulturu podliježe paušalnom oporezivanju uz zahtjev se dostavljaju:  rješenja o paušalnom oporezivanju prihoda od samostalne djelatnosti za 2020. i 2021. godinu;  knjiga prometa za 2020. i 2021. godinu;  bankovna kartica prometa preduzetnika za 2020. i 2021. godinu;  normativi u proizvodnji, specifikacija internih prenosa za period 1. januar – 31. decembar za prethodne dvije godine, kao i finansijska kartica zaliha i lager lista na dan podnošenja zahtjeva kako bi se utvrdila tačnost proizvedenih količina školjaka na uzgajalištu;  specifikacija svih ulaza od inostranih i domaćih dobavljača za period 1. januar – 31. decembar za prethodne dvije godine, kao i finansijska kartica zaliha robe na dan podnošenja zahtjeva kako bi se utvrdila tačnost podataka o eventualno uvezenim količinama školjaka. Rok za dostavljanje zahtjeva je 30. septembar 2022. godine. Ministarstvo zadržava pravo provjere dostavljenih dokumenata, odnosno proizvedenih i uvezenih količina i njihovu provjeru sa ostalim nadležnim institucijama. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanja direktne podrške prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, proporcionalno se smanjuju jedinična plaćanja po m2. Korisnici Privredna društva i preduzetnici koji imaju dozvolu za marikulturu. Način plaćanja Po dostavljenom zahtjevu za isplatu, na žiro račun korisnika. Procedura realizacije Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva i ostale poropisane dokumentacije. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere - generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost - načelnik Direkcije za upravljanje resursima i ribolovnom flotom. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška povećanju proizvodnje u marikulturi-uzgoj školjki 60.000,00 UKUPNO: 60.000,00 5: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE 5.3. Mjera održivog upravljanja i očuvanja resursa ribe i drugih morskih organizama 5.3.1 ODRŽIVO UPRAVLJANJE I OČUVANJE RESURSA RIBE I DRUGIH MORSKIH ORGANIZAMA Razlozi za podršku U okviru zajedničke ribarske politike EU, države članice moraju prikupljati biološke, ekološke, tehničke i socio-ekonomske podatke potrebne za upravljanje ribarstvom na održivim osnovama (DCF), upravljati prikupljenim podacima i iste učiniti dostupnim krajnjim korisnicima. Takođe, Generalna komisija za ribarstvo u Mediteranu i Crnom moru (GFCM), kao regionalna organizacija za upravljanje ribarstvom na ovom području, a čija je Crna Gora punopravna članica od 2004. godine, od svojih članica zahtijeva prikupljanje i podnošenje referentnih podataka o ulovu, floti, ribolovnom naporu, socio ekonomskom stanju sektora, kao i biološkim podacima riba i drugih morskih organizama 82 (DCRF). Naime, iskorišćavanje ribljih resursa treba da se vrši u skladu sa održivim ekonomskim, ekološkim i socijalnim razvojem, što se ostvaruje, između ostalog, pravilnim i racionalnim obavljanjem ribolova i primjenom principa predostrožnosti u sprovođenju mjera zaštite i očuvanja živih resursa mora uz održavanje biološkog diverziteta. Istraživanja u ribarstvu su neophodna radi boljeg razumijevanja potreba sektora ribarstva, postizanja ciljeva odgovornog upravljanja, kao i identifikovanja novih mogućnosti za upravljanje morskim ribarstvom na održiv način. S tim u vezi, Institut za biologiju mora iz Kotora, kao naučna ustanova nadležna za poslove morskog ribarstva, ima ključnu ulogu u istraživanju i procjeni resursa, praćenju stanja i procjeni održivog korišćenja ribe i drugih morskih organizama, monitoringu populacione dinamike riba, monitoringu potencijalnih lokacija za marikulturu i sprovođenju istraživanja Crna Gora mora sprovoditi naučna istraživanja u kontinuitetu i prikupljati sve relevantne podatke o stanju sektora morskog ribarstva, kao i obezbijediti uspostavljanje i implementaciju efikasnijih i selektivnijih tehnika ribolova i mehanizama za smanjenje nelegalnih ribolovnih aktivnosti, odnosno primijeniti sve mehanizme za održivo iskorišćavanje resursa koji su propisani Zajedničkom ribarskom politikom EU. Ciljevi  procjena raspoloživih resursa ribe i drugih morskih organizama;  praćenje stanja i procjena održivog korišćenja ribe i drugih morskih organizama;  prikupljanje i obrada podataka o ulovu, floti i ribolovnom naporu, kao i bioloških, ekoloških i socio-ekonomskih podataka u morskom ribarstvu;  monitoring populacione dinamike riba, istraživanje potencijalnih lokacija za marikulturu na otvorenom moru, sprovođenje istraživanja uvođenje selektivnijih ribolovnih alata u cilju očuvanja i zaštite ribe i drugih morskih organizama i smanjenja troškova prilikom ulova. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje Institutu za biologiju mora za sprovođenje godišnjeg programa prikupljanja podataka u morskom ribarstvu (DCF-DCRF), vršenje istraživanja potencijalnih lokacija za marikulturu na otvorenom moru i sprovođenje istraživanja Podrška se obezbjeđuje projektu za izradu selektivnijeg ribolovnog alata mreže koče, kao i obuka za ribare za pletenje navedenih mreža. Korisnici Institut za biologiju mora iz Kotora i Projekat. Način plaćanja Institut za biologiju mora, na osnovu zahtjeva za isplatu uz priloženu kopiju dokaznog materijala o visini ostvarenih troškova. Učešće u projektu „Selektivniji ribolovni alat - mreža koča”, na osnovu završnog izvještaja o realizaciji projekta. Procedura realizacije Podrška Institutu za biologiju mora u dijelu sprovođenja godišnjeg plana prikupljanja podataka (DCF-DCRF) isplaćuje se kvartalno, na osnovu podnešenog zahtjeva i ispostavljenih dokaza o ostvarenim troškovima. Isplata u dijelu ostvarenih troškova za istraživanje potencijalnih lokacija za marikulturu na otvorenom moru, sprovođenje istraživanja radi procjene resursa školjaka isplaćuje se polugodišnje, na osnovu podnešenog zahtjeva, izvještaja i ispostavljenih dokaza o ostvarenim troškovima. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere - generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za upravljanje resursima i ribolovnom flotom i samostalni savjetnik I za prikupljanje, unos i obradu podataka u ribarstvu (DCF DCRF). Komponente Iznos u € A. Sprovođenje godišnjeg plana prikupljanja podataka (DCF DCRF) 71.100,00  Angažovanje posmatrača za uzorkovanje (četiri posmatrača, dvanaest mjeseci) 39.600,00 83 Finansijski plan  Otkup ciljanih vrsta ribe i drugih morskih organizama za potrebe laboratorijskih istraživanja (oslić, barbun, kozica, srdela, inćun, bukva, hobotnica i jegulja) 10.000,00  Nabavka laboratorijskog opreme materijala 3.500,00  Troškovi goriva za terenski rad 4.000,00  Naučna obrada podataka (priprema, obrada i unos naučnih podataka u bazu bioloških i istraživačkih podataka) 8.000,00  Priprema naučnih izvještaja o prikupljenim podacima i prezentacija rezultata u skladu sa zahtjevima DCF-DCRF 6.000,00 B. Istraživanje potencijalnih lokacija za marikulturu na otvorenom moru 35.000,00  Program uzimanja uzoraka vode (12 terenskih dana) 3.000,00  Laboratorijski materijal i neophodne hemikalije 5.000,00  Obrada podataka – kvalitet vode (kiseonik, hlorofil a, nutrijenti, fizičko-hemijski paramatri, fitoplankton, mikrobilogija) 5.000,00  Hidrodinamika vodenih masa (morske struje sa batimetrijom) 4.000,00  Obrada podataka – karakteristike morskog dna (struktura sedimenta-granulometrije, teški metali) 2.000,00  Analiza diverziteta (mikrobentos, demerzalni i pelagični resursi) 3.000,00  Analiza ranih razvojnih stadijuma riba (larvalnih stadijuma, zona mriješćenja i ishrane) 5.000,00  Analiza čvrstog otpada sa kategorizacijom 2.000,00  Organografski uslovi (talasi, minimalne i maksimalne amplitude, izloženost vjetrovima, hidrodinamika) 3.000,00  Priprema bazne studije uključujući dodatne interne i eksterne revizije 3.000,00 C. Procjena resursa školjaka u Bokokotorskom zalivu 5.500,00  Program uzimanja uzoraka (terenski rad na brodu, ronjenje na 6 lokacija dvije sezone) 1.800,00  Laboratorijski materijal 800,00  Troškovi goriva za terenski rad (4 terenska izlaska brodom) 500,00  Toškovi dnevnica za ronioce 900,00  Priprema izvještaja – šestomjesečni izvještaji, uključujući dodatne interne i eksterne revizije 1.500,00 D. Podrška za održavanje i unapređenje rada akvarijuma Boka 36.400,00  Laboratorijski rad i hemikalije za kontrolu i održavanje dobrog stanja morske sredine u akvarijumima 10.000,00  Nabavka potrošnog materijala i tehničke akvarijumske opreme (pumpe, ventili, protein skimeri, UV lampe, pješčani filteri, biofilteri, senzori za temperaturu, kontrolne table) 10.000,00  Nabavka i štampanje edukativnog materijala za prikazivanje različitih procesa u morskom ekosistemu: a) Tradicionalno ribarstvo i marikultura; b) Nevidljivi svijet Jadranskog mora – fitoplankton i zooplankton;  Morski otpad u moru, procesi uzgoja riba i školjaka (lupe i mikroskopi, laboratorijsko posuđe, manji stakleni tankovi, pokazne mreže za potezanje ribe, pokazni materijal za uzgoj, audio-vizuelna podrška kod pokaznog materijala) 16.400,00  Troškovi agentiranja stranih naučnoistraživačkih plovila 2.500,00 UKUPNO: 150.500,00 84 5: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE 5.3. Mjera održivog upravljanja i očuvanja resursa ribe i drugih morskih organizama 5.3.2. UPRAVLJANJE SISTEMOM MONITORINGA I KONTROLE U RIBARSTVU (RMC) Razlozi za podršku U okviru Direktorata za ribarstvo, uspostavljen je sistem monitoringa i kontrole ribolovnih aktivnosti - Ribarski monitoring centar (RMC). RMC je skup aktivnosti, opreme, alata i sistema koji omogućava svim zainteresovanim stranama dostupnost informacija od značaja u borbi protiv nelegalnog, neprijavljenog i neregulisanog ribolova. Naime, kako je to definisano Zajedničkom ribarskom politkom EU, zemlje članice su dužne da prikupljaju, obrađuju i čuvaju u elektronskom obliku podatke neophodne za uspostavljanje održivog upravljanja raspoloživim ribljim resursima: statistiku o ulovu, biološke, ekološke, tehničke i socio-ekonomske podatke, podatke o inspekcijskom nadzoru i drugo. Operativan i funkcionalan sistem monitoringa i kontrole je obavezan uslov za okončanje pregovora u poglavlju 13 - Ribarstvo. Imajući u vidu da je RMC veoma složen i kompleksan sistem, Crna Gora mora ojačati administrativne kapacitete i obezbijediti finansijska sredstva za njegovo nesmetano funkcionisanje i na taj način omogućiti adekvatnu primjenu propisa i u kontinutetu odgovarati na izazove kao što je nelegalan, neprijavljen ili neregulisan ribolov. Takođe, polazeći od činjenice da je RMC, odnosno monitoring i kontrola jedan od glavnih mehanizama Zajedničke ribarske politike za sprovođenje politike ribarstva i održivog upravljanja resursima, ovom mjerom će se obezbijediti nesmetano funkcionisanje RMC-a i ispuniti još jedno od ključnih kriterijuma iz Zajedničke ribarske politike EU. Ciljevi  funkcionalnost satelitskog sistema monitoringa ribolovnih plovnih objekata (SSMP);  automatsko lociranje ribolovnih plovnih objekata (ALC);  unapređenje elektronske evidencije o ribolovnim aktivnostima;  unapređenje elektronske evidencije o kupoprodaji, stavljanju na tržište, transportu i sljedljivosti ribe i proizvoda od ribe;  analitička i statistička obrada podataka u ribarstvu;  unapređenje kontrole i suzbijanje svih vidova nelegalnih ribolovnih aktivnosti u slatkovodnom i morskom ribarstvu;  dugoročno održavanje i upravljanje RMC-om. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se obezbjeđuje satelitskim i mobilnim operaterima, privrednim društvima, preduzetnicima i drugim pravnim i fizičkim licima koje Direktorat za ribarstvo angažuje u skladu sa Zakonom, a radi postizanja navedenih ciljeva. Korisnici Operateri za satelitske i mobilne komunikacione sisteme, privredna društva, preduzetnici i druga pravna i fizička lica angažovana u skladu sa Zakonom. Način plaćanja Operateri za pružanje satelitskih i mobilnih komunikacionih servisa, na osnovu zaključenog ugovora i ispostavljenog računa. Privredna društva preduzetnici i druga pravna i fizička lica na osnovu zaključenog ugovora. Procedura realizacije Ministarstvo, odnosno Direktorat za ribarstvo zaključuje ugovor o pružanju usluga u skladu sa Zakonom, i vrši isplatu na način i pod uslovima definisanim zaključenim ugovorima. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere - generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost - savjetnik I za informacione tehnologije u ribarstvu i monitoring. Komponente Iznos u € 85 Finansijski plan A. Prenos podataka putem satelitskih i mobilnih komunikacionih servisa za potrebe Satelitskog sistema monitoringa ribolovnih plovnih objekata (SSMP) 16.500,00 B. Troškovi prenosa podataka za elektronsku evidenciju o ribolovnim aktivnostima 4.000,00 C. Elektronska evidencija o kupoprodaji, stavljanju na tržište, transportu i sljedljivosti ribe i proizvoda od ribe 5.000,00 D. Analitička i statistička obrada podataka u ribarstvu 5.000,00 E. Kontrola ribolovnih aktivnosti na moru (održavanje inspekcijskog plovila, vez, gorivo i angažovanje upravitelja čamca) 45.000,00 F. Unapređenje kontrole ribolovnih aktivnosti u slatkovodnom i morskom ribarstvu 20.000,00 G. Dugoročno održavanje i upravljanje RMC-om 10.000,00 UKUPNO: 105.500,00 5: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA MORSKOG RIBARSTVA I MARIKULTURE 5.3. Mjera održivog upravljanja i očuvanja resursa ribe i drugih morskih organizama 5.3.3 MIDAS 2 – KOMPONENTA 3 MODERNIZACIJA SEKTORA RIBARSTVA Razlozi za podršku Sektor ribarstva Crne Gore je ekonomski malog obima i malog ulova ali sa značajnom sociološkom, kulturološkom i ekološkom ulogom. Nedostatak povoljnih finansijskih sredstava, u kontinuitetu složene ukupne društvene i ekonomske prilike, ključni su razlozi nedovoljne razvijenosti ovog sektora. Sektor ribarstva je veoma važan sektor i u procesu pridruživanja EU. Ova važnost se ogleda ne samo u značaju zajedničkog, održivog upravljanja resursima već i u unapređivanju konkurentnosti sektora i njegovoj pripremi za otvoreno tržište EU. Uzimajući u obzir naučne podatke o procjeni resursa ribe i drugih morskih organizama i postojeće podatke o količini ulova, Crna Gora ima mogućnost i potencijal za dalji razvoj i unapređivanje ribolovne flote. U skladu sa tim izgradnja ribarskih luka, opremanje mjesta prvog iskrcaja kao i unapređivanje inspekcije i nadzora su prepoznati kao neophodnost za funkcionisanje sektora i ispunjavanje pravila Zajedničke ribarske politike EU. Na putu evropskih integracija i uspostavljanja standarda i povećanja konkurentnosti profesionalnih ribara, prepoznata je potreba ulaganja u nova znanja i edukacije i to prvenstveno mladih profesionalnih ribara. Od ključnog značaja za dalji razvoj i unapeđivanje sektora ribarstva je njegovo povezivanje sa ostalim granama poljoprivrede i turizma i dodavanje vrijednosti proizvodima ribarstva. U cilju razmjene iskustava i saradnje na svim poljima u oblasti ribarstva neophodno je i povezivanje crnogorskih profesionalnih ribara sa ribarima drugih zemalja. Crna Gora mora uspostaviti adekvatan sistem istraživanja i prikupljanja svih relevantnih podataka o stanju sektora morskog ribarstva i izgraditi neophodnu kopnenu infrastrukturu, kako bi se osigurala dosljedna primjena mehanizama za održivo korišćenje resursa koji su propisani Zajedničkom ribarskom politikom EU. Uzimajući u obzir sve navedeno, u okviru novog projekta MIDAS 2, koji Ministarstvo realizuje uz podršku Svjetske banke, kreirana je posebna komponenta podrške modernizaciji i razvoju sektora ribarstva kojom će se podržati razvoj i modernizacija ribolovne flote, rekonstrukcija i izgradnja ribarskih luka, opremanje mjesta prvog iskrcaja kao i jačanje uloge i organizacije udruženja ribara i njihove edukacije. 86 Ciljevi  unapređivanje konkurentnosti sektora ribarstva;  unapređivanje kopnene infrastrukture za vez ribarskih plovila i iskrcaj ribe;  prikupljanje i obrada podataka o ulovu, floti i ribolovnom naporu u morskom ribarstvu;  uspostavljanje sistema sljedljivosti u sektoru ribarstva;  uspostavljanje sistema elektronske evidencije u morskom ribarstvu;  unapređivanje inspekcije i nadzora ribolovnih aktivnosti;  jačanje konkurentnosti ribarskog sektora kroz uvođenje novih znanja i novih tehnologija;  uspostavljanje i jačanje veze između ribarstva, poljoprivrede i turizma;  poboljšanje saradnje između profesionalnih ribara iz Crne Gore i ribara iz drugih primorskih zemalja;  poboljšanje promocije i marketinga proizvoda ribarstva. Opis mjere i kriterijumi za podršku Aktivnosti kroz koje se pruža podrška korisnicima u okviru Komponente 2 MIDAS 2 projekta definisani su Ugovorom o zajmu, Operativnim priručnikom MIDAS 2 projekta i procedurama Svjestke Banke. Mjere i kriterijumi za izgradnju ribarskih luka, opremanje mjesta prvog iskrcaja, unapređenje inspekcije i nadzora ribolovnih aktivnosti, kao i organizaciju obuka i studijskih putovanja za profesionalne ribare biće definisani u skladu sa pravilima Svjetske banke i Operativnim priručnikom MIDAS 2 projekta. Mjere i kriterijumi za izgradnju ribarskih luka, opremanje mjesta prvog iskrcaja, unapređenje inspekcije i nadzora ribolovnih aktivnosti, kao i organizaciju obuka i studijskih putovanja za profesionalne ribare biće definisani u skladu sa pravilima Svjetske banke. Korisnici Korisnici će biti definisani u skladu sa kriterijumima Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Način plaćanja Plaćanja će se vršiti u skladu sa procedurama Svjetske banke. Procedura realizacije Sredstva podrške opredijeljena ovom mjerom realizovaće se u skladu sa pravilima Svjetske banke. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator projekta MIDAS 2 –generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Finansijski plan Komponenta: Iznos u € A. Podrška unapređenju konkurentnosti privrednog ribolova kroz grantove. B. Unapređivanje kopnene infrastrukture za vez ribarskih plovila i iskrcaj ulova 1.000.000,00 1.000.000,00 Ukupno: 2.000.000,00 87 6: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA SLATKOVODNOG RIBARSTVA I AKVAKULTURE 6.1 Mjera unapređivanja sektora slatkovodnog ribarstva 6.1.1 ODRŽIVO UPRAVLJANJE SLATKOVODNIM RIBARSTVOM Razlozi za podršku Ribolovne vode u Crnoj Gori svojim kapacitetima - čistom i kiseonikom bogatom vodom predstavljaju veliki potencijal za razvoj sportsko-ribolovnog turizma. Međutim, jedan od izazova za korisnike riba i drugih vodenih organizama je suzbijanje nelegalnog ribolova i upotrebe nedozvoljenih ribolovnih alata i opreme. Imajući u vidu da su korisnici ribolovnih voda uglavnom sportsko ribolovna društva (neprofitne organizacije), to je podrška radu na očuvanju ribe i drugih vodenih organizama od izuzetnog značaja za njihovo dalje održivo korišćenje i zaštitu. Istraživanja ribolovnih voda i izrada ribolovnih osnova predstavlja osnov za održivo gazdovanje ribama i drugim vodenim organizmima i planiranje poribljavanja sa kvalitetnom mlađi odgovarajućeg rječnog sliva. Udruženje privrednih ribara Skadarskog jezera osnovano je radi ispunjavanja ciljeva neophodnih za rad i funkcionisanje privrednih ribara sa Skadarskog jezera, zaštiti njihovih prava, ali i zaštiti samog jezera i očuvanju ribljeg fonda kroz poštovanje važećih propisa. Udruživanje korisnika ribljeg fonda treba da bude uspostavljeno u cilju zaštite životne sredine, očuvanju prirodnih resursa, zaštita vodenih ekosistema i njihovo održivo korišćenje i unapređenje, čime bi se postiglo poboljšanje primjene postojećih zakona, kao i zajedničko djelovanje svih korisnika riba i drugih vodenih organizama na zaštiti, unapređenju i očuvanju vodnih ekosistema. Poribljavanje ribolovnih voda je propisano Zakonom o slatkovodnom ribarstvu i akvakulturi. Troškove poribljavanja u potpunosti snosi Korisnik riba i drugih vodenih organizama odnosno upravljač prirodnim dobrom, dok lokalne samouporave, Ministarstvo, privredna društva, preduzetnici i druga pravna lica (koja vrše eksploataciju ribolovnih voda u skladu sa članom 23 tog zakona) mogu učestvovati u troorškovima poribljavanja u skladu sa članom 24 tog zakona. Jednu od bitnih uloga u procesu upravljanja ima nauka i to posebno u dijelu predloga mjera za zaštitu i očuvanje riba i drugih vodenih organizama kao i u dijelu poribljavanja, proglašenja zaštićenih ribolovnih područja, ribolovnih zabrana i potreba za obavljanjem selektivnog, odnosno sanacionog ribolova. Ciljevi  razvoj sportsko-ribolovnog turizma;  jačanje kontrole sportsko-ribolovnih aktivnosti u cilju zaštite i unapređenja ribolovnih voda i ribljih resursa;  pouzdana procjena raspoloživih ribljih resursa u slatkovodnim ribolovnim vodama ribolovna osnova;  podrška funkcionisanja udruženja privrednih ribara i korisnika riba i drugih vodenih organizama  učešće u troškovima poribljavanja ribolovnih voda, u skladu sa čl. 23 i 24 Zakona o slatkovodnom ribarstvu i akvakulturi.  unapređivanje upravljanja slatkovodnim resursima na osnovu raspoloživih naučnih podataka. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška korisnicima riba i drugih vodenih organizama i Savezu za organizovanje sportsko-ribolovnih manifestacija kako na nacionalnom tako i međunardonom nivou, sa ciljem promocije sportsko-ribolovnog turizma. Podrška za unapređivanje čuvanja i zaštite ribolovnih voda. Podrška naučnoj ustanovi koju ovlasti Ministarstvo za izradu ribolovne osnove. Podrška Udruženju privrednih ribara i Udruženje korisnika riba i drugih vodenih organizam Podrška u troškovima poribljavanja korisnicima riba i drugih vodenih organizama odnosno upravljačima prirodnim dobrom, u skladu sa čl. 23 i 24 Zakona o slatkovodnom 88 ribarstvu i akvakulturi. Naknadno, sredstva za poribljavanje, mogu biti opredijeljena iz neke druge mjere Agrobudzeta. Podrška naučnoj ustanovi koju ovlasti Ministarstvo za praćenje stanja riba i dugih vodenih organizama na ribolovnim vodama, nabavku laboratorijskog materijala za uzorkovanje riba i drugih vodenih organizama kao i saradnji sa sportsko rekreativnim klubovima u procesu poribljavnja i obavljanja selektivnog odnosno sanacionog ribolova. Korisnici Savez sportsko-ribolovnih organizacija Crne Gore, Savez za sportski ribolov na moru i korisnici riba i drugih vodenih organizama. Naučna ustanova koju ovlasti Ministarstvo. Udruženje privrednih ribara i Udruženje korisnika riba i drugih vodenih organizama. Korisnik riba i drugih vodenih organizama i upravljači prirodnim dobrima. Način plaćanja Na osnovu dostavljenog zahtjeva, na žiro račun korisnika. Na osnovu dostavljenog zahtjeva i propisane dokumentacije, na žiro račun dobavljača riba i drugih vodenih organizama za potrebe poribljavanja. Procedura realizacije Podrška korisnicima riba i drugih vodenih organizama i Savezu se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog plana i zahtjeva za održavanje manifestacije. Podrška korisnicima riba i drugih vodenih organizama se obezbjeđuje na osnovu zahtjeva za jačanje kontrole sportsko-ribolovnih aktivnosti. Podrška naučnoj ustanovi se obezbjeđuje na osnovu urađene ribolovne osnove, odnosno odredbi ugovora o izradi ribolovne osnove. Podrška udruženjima se obezbeđuje na osnovu zahtjeva. Podrška u troškovima poribljavanja ribolovnih voda, isplaćuje se korisnicima riba i drugih vodenih organizama odnosno upravljačima prirodnim dobrima na osnovu dostavljene dokumentacije propisane članom 24 Zakona o slatkovodnom ribarstvu i akvakulturi, na žiro račun dobavljača riba i drugih vodenih organizama. Podrška u troškovima unosa alohtonih vrsta riba i drugih vodenih organizama u ribolovne vode, isplaćuje se korisnicima riba i drugih vodenih organizama na osnovu dostavljenog zahtjeva i dokumentacije propisane članom 21 Zakona o slatkovodnom ribarstvu i akvakulturi, u cjelosti. Podrška naučnoj ustanovi se obezbjeđuje na osnovu podnešenog zahtjeva, izvještaja o sprovedenim aktivnostima uz priloženu kopiju dokaznog materijala o ostvarenim troškovima. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – samostalni savetnik I za upravljanje resursima i planiranje u ribarstvu i samostalni savjetnik I za slatkovodno ribarstvo. Finansijski plan Komponente Iznos u € A. Sportsko-ribolovne manifestacije B. Unapređivanje čuvanja i zaštite ribolovnih voda C. Ribolovna osnova D. Podrška aktivnostima udruženja privrednih ribara i korisnika riba i drugih vodenih organizama E. Učešće u troškovima poribljavanja ribolovnih voda odnosno unosa alohtonih vrsta riba i drugih vodenih organizama u ribolovnim vodama F. Podrška naučnoj ustanovi 10.000,00 35.000,00 25.000,00 10.000,00 15.000,00 5.000,00 UKUPNO: 100.000,00 89 6: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA SLATKOVODNOG RIBARSTVA I AKVAKULTURE 6.1 Mjera unapređivanja sektora slatkovodnog ribarstva 6.1.2 UNAPREĐENJE PRIVREDNOG RIBOLOVA NA SKADARSKOM JEZERU Razlozi za podršku Privredni ribolov na slatkim vodama u Crnoj Gori dozvoljen je jedino na ribolovnom području Skadarsko jezero, te isti predstavlja privrednu granu koja je od velikog značaja za stanovništvo koje živi na ovom prostoru posebno u dijelu Vranjine, Zetske ravnice i Krajine. Privredni ribolov na Skadarskom jezeru već godinama unazad predstavlja osnovni izvor prihoda za lokalno stanovništvo. Privrednim ribolovom kao tradicionalnom djelatnošću danas se bavi oko 300 registrovanih ribara, koji svoju djelatnost obavljaju sa dosta zastarjelim ribolovnim plovnim objektima, kao i ribolovnim alatima. Ova mjera ima za cilj da pomogne privrednim ribarima sa Skadarskog jezera za bolju i sigurniju osposobljenost za obavljanje privrednog ribolova. Podrška nosiocima dozvole za privredni ribolov odnosiće se na kofinansiranje u troškovima nabavke ribolovnog plovnog objekta, nabavke motora, nabavke ribolovne opreme za povećanje efikasnosti prilikom ulova i nabavke ledomata. Podrška lokalnim samoupravama za razvoj i održavanje plovnih puteva na Skadarskom jezeru odnosi se na čišćenje i održavanje kanala koji služe za izlaz na otvoreno jezero, kako bi olakšali lov ribarima. Ciljevi  poboljšanje efikasnosti ulova u privrednom ribolovu na Skadarskom jezeru;  poboljšanje standarda bezbjednosti plovidbe;  poboljšanje higijenskih i zdravstvenih standarda.  poboljšanje prilaznih plovnih puteva na Skadarskom jezeru Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška jačanja privrednog ribolova na Skadarskom jezeru odnosi se na kofinansiranje privrednih ribara (nosilaca važeće dozvole za obavljanje privrednog ribolova koje su izdate od strane NP Skadarsko jezero) u troškovima nabavke ribolovog plovnog objekta,, nabavkemotora, nabavke ribolovne opreme za povećanje efikasnosti prilikom ulova i nabavke ledomata. Maksimalan iznos budžetskih sredstava je do 50% vrijednosti ispostavljenih računa, maksimalno do 3.000€. Kriterijumi za podršku biće definisani Javnim pozivom. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere i o tome obavijestiti ribare, nosioce dozvole za obavljanje privrednog ribolova na Skadarskom jezeru. Podrška lokalnim samoupravama za razvoj i održavanje prilaznih plovnih puteva na Skadarskom jezeru na osnovu dostavljenog zahtjeva i plana za izvođenje radova na kanalu. Korisnici Nosioci važeće dozvole za privredni ribolov za Skadarskom jezeru. Lokalne samouprave. Način plaćanja Na osnovu dostavljenog zahtjeva, na žiro račun korisnika. Procedura realizacije Uslov za korišćenje sredstava za modernizaciju ribolovne flote je da je nosilac važeće dozvole za obavljanje privrednog ribolova na Skadarskom jezeru. Podrška lokalnim samoupravama za razvoj i održavanje plovnih puteva na Skadarskom jezeru. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere - generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – samostalni savjetnik I za upravljanje resursima i planiranje u ribarstvu i samostalni savjetnik I za slatkovodno ribarstvo. Finansijski plan Komponente Iznos u € A. Podrška modernizaciji ribolovne flote na Skadarskom jezeru odnosi se na kofinansiranje privrednih ribara (nosilaca važeće dozvole za obavljanje privrednog ribolova) u troškovima nabavke ribolovnog plovnog objekta, nabavke motora, 30.000,00 90 nabavke ribolovne opreme za povećanje efikasnosti prilikom ulova i nabavke ledomata B. Podrška lokalnim samoupravama za razvoj i održavanje plovnih puteva na Skadarskom jezeru 20.000,00 UKUPNO: 50.000,00 6: PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA SLATKOVODNOG RIBARSTVA I AKVAKULTURE 6.2 Mjera unapređivanja sektora slatkovodne akvakulture 6.2.1 POBOLJŠANJE KONKURENTNOSTI I EFIKASNOSTI SEKTORA SLATKOVODNE AKVAKULTURE Razlozi za podršku Crna Gora, naročito njen centralni i sjeverni dio, obiluje čistim i kiseonikom bogatim vodama koje predstavljaju veliki potencijal za uzgoj ribe, posebno pastrmke. Međutim, slatkovodna akvakultura, odnosno uzgoj pastrmke, zbog djelimično neefikasnog načina uzgoja u kombinaciji sa sporim prirastom, kao i zbog gubitka vode na uzgajalištima teško da bi mogao ostati konkurentan bez velikog smanjenja proizvodnih troškova i osavremenjivanja proizvodnje. Stoga je potrebno nastaviti izgradnju efikasnog i konkurentnog sektora kroz podršku uzgajivačima ribe, kako bi se poboljšali uslovi uzgoja i plasmana ovih proizvoda na tržište. Zbog velikih šteta koje su na uzgajalištima prethodnih godina uzrokovali prirodni predatori riba – ptice i vidra (Lutra lutra), pojavila se potreba za uvođenjem tehničkih rješenja radi adekvatne i trajne zaštite postojećih uzgajališta slatkovodne akvakulture od predatora. S tim u vezi potrebno je obezbijediti podršku uzgajivačima radi uvođenja neophodnog sistema zaštite –nabavke mreža ili drugih sistema za zaštitu. Ciljevi  poboljšanje konkurentnosti i efikasnosti sektora slatkovodne akvakulture;  uvođenje novih tehnologija u pogledu zaštite uzgajališta od predatora. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška poboljšanju konkurentnosti i efikasnosti sektora slatkovodne akvakulture odnosi se na kofinansiranje troškova uzgajivača ribe za rekonstrukciju uzgajališta; izgradnju ili rekonstrukciju objekata za skladištenje hrane i skladištenje opreme; nabavku opreme za automatizaciju procesa uzgoja, nabavku opreme za poboljšanje higijene u pogledu bezbjednosti hrane i plasiranja proizvoda uzgoja na tržište; nabavku zaštitnih mreža ili drugih tehničkih rješenja za zaštitu uzgajališta od predatora. Maksimalno učešće budžetskih sredstava iznosi do 50% vrijednosti odobrene investicije, maksimalno do 7.000 €. Bliži kriterijumi i uslovi za ostvarivanje prava na podršku biće definisani Javnim pozivom. Ako ukupna visina podrške, na osnovu zahtjeva za dodjelu podrške, prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, Ministarstvo će prekinuti dalju realizaciju mjere, obavijestiti privredna društva i preduzetnike koji imaju odobrenje za akvakulturu odnosno propocionalno smanjiti iznos sredstava podrške u odnosu na svaki pojedinačni zahtjev za dodjelu podrške. Korisnici Privredna društva i preduzetnici koji imaju dozvolu za akvakulturu Način plaćanja Po dostavljenom zahtjevu za isplatu, na žiro račun korisnika. Procedura realizacije Sredstva podrške za korišćenje sredstava za poboljšanje konkurentnosti i efikasnosti sektora slatkovodne akvakulture mogu koristiti privredna društva i preduzetnici koji imaju dozvolu za akvakulturu i proizvode količinu veću od 5t ribe godišnje. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za upravljanje resursima i ribolovnom flotom. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška poboljšanju konkurentnosti i efikasnosti sektora slatkovodne akvakulture odnosi se na kofinansiranje u troškovima rekonstrukcije uzgajališta; izgradnje/rekonstrukcije objekata za skladištenje hrane ili skladištenje opreme; nabavke opreme za automatizaciju procesa uzgoja, 64.000,00 91 nabavke opreme za poboljšanje higijene u pogledu bezbjednosti hrane i plasiranje proizvoda uzgoja na tržište i nabavku zaštitnih mreža ili drugih tehničkih rješenja za zaštitu uzgajališta od predatora. UKUPNO: 64.000,00 6 PODRŠKA RAZVOJU SEKTORA SLATKOVODNOG RIBARSTVA I AKVAKULTURE 6.2. Mjera unapređivanja sektora slatkovodne akvakulture 6.2.2 DIREKTNA PLAĆANJA U AKVAKULTURI Razlozi za podršku Uzgajališta slatkovodne akvakulture su uglavnom raspoređena u centralnom i sjevernom dijelu Crne Gore koji obiluju čistim i kiseonikom bogatim vodama. I pored postojanja ovakvog vodnog potencijala za uzgoj ribe, posebno pastrmke, proizvodnja u akvakulturi se i dalje može okarakterisati kao djelimično neefikasna. U cilju podizanja konkurentnosti i efikasnosti ovoga sektora Ministarstvo je uzgajivačima posljednjih godina kroz svoje aktivnosti i mjere omogućavalo podršku za finansiranje unapređenja infrastrukture uzgajališta i pratećih objekata, kao i opreme za poboljšanje procesa uzgoja i stavljanja proizvoda akvakulture na tržište. Uprkos gore navedenim mjerama, ukupna proizvodnja slatkovodnih vrsta riba u Crnoj Gori se procjenjuje na oko 550 t godišnje i ne pokazuje neki značajni trend povećanja proizvodnje posljednjih godina. Problem se uglavnom ogleda u nedovoljnom korišćenju raspoloživih proizvodnih kapaciteta. Kako bi se postigli ciljevi zacrtani Strategijom ribarstva, koji podrazumijevaju povećanje proizvodnje u akvakulturi do nivoa da se postane „uvozno nezavisan”, potrebno je kroz direktnu podršku uzgajivačima stimulisati maksimalno korišćenje proizvodnih kapaciteta. Ciljevi  podizanje konkurentnosti proizvodnje u slatkovodnoj akvakulturi i stvaranje tržišno konkurentnih uzgajivača;  privođenje namjeni svih raspoloživih proizvodnih kapaciteta;  unapređivanje poslovanja;  povećanje ukupne proizvodnje u akvakulturi. Opis mjere i kriterijumi za podršku Pravo na podršku za direktna plaćanja u akvakulturi imaju privredna društva i preduzetnici koji imaju dozvolu za akvakulturu. Podršku ostvaruju isključivo za proizvodnju ostvarenu na sopstvenom uzgajalištu. Visina podrške se ostvaruje na osnovu površine uzgajališta navedene u dozvoli za akvakulturu i na osnovu ostvarene prosječne proizvodnje za posljednje dvije godine na sledeći način:  3,0 €/m2 prijavljene korisne površine uzgajališta ako je prosjek svih proizvedenih uzrasnih struktura ribe iznosio preko 22 kg/m2  2,5 €/m2 prijavljene korisne površine uzgajališta ako je prosjek svih proizvedenih uzrasnih struktura ribe iznosio preko 22 i 17 kg/m2  2,0 €/m2 prijavljene korisne površine uzgajališta ako je prosjek svih proizvedenih uzrasnih struktura ribe iznosio između 17 i 12 kg/m2  1,5 €/m2 prijavljene korisne površine uzgajališta ako je prosjek svih proizvedenih uzrasnih struktura ribe iznosio između 12 i 7 kg/m2  1,0 €/m2 prijavljene korisne površine uzgajališta ako je prosjek svih proizvedenih uzrasnih struktura ribe iznosio ispod 7 kg/m2 Zahjev za podršku se dostavlja Ministarstvu na obrascu, koji se može preuzeti na sajtu ili u kancelariji Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Uz zahtjev se dostavljaju:  bilansi stanja za posljednje dvije godine (2020. i 2021. godine);  normativi u proizvodnji, specifikacija internih prenosa za period 1. januar – 31. decembar za prethodne dvije godine, kao i finansijska kartica zaliha i lager lista na dan podnošenja zahtjeva kako bi se utvrdila tačnost proizvedenih količina ribe na uzgajalištu; 92  specifikacija svih ulaza od inostranih i domaćih dobavljača za period 1. januar – 31. decembar za prethodne dvije godine, kao i finansijska kartica zaliha robe na dan podnošenja zahtjeva kako bi se utvrdila tačnost podataka o uvezenim količinama ribe;  zaključni list za prethodne dvije godine. Traženi podaci moraju da budu pripremljeni i ovjereni od strane knjigovodstvene agencije. U slučaju da nosilac dozvole za akvakulturu podliježe paušalnom oporezivanju uz zahtjev se dostavljaju:  rješenja o paušalnom oprezivanju prihoda od samostalne djelatnosti za 2020. i 2021. godinu;  knjiga prometa za 2020. i 2021. godinu;  bankovna kartica prometa preduzetnika za 2020. i 2021. godinu;  normativi u proizvodnji, specifikacija internih prenosa za period 1. januar – 31. decembar za prethodne dvije godine, kao i finansijska kartica zaliha i lager lista na dan podnošenja zahtjeva kako bi se utvrdila tačnost proizvedenih količina ribe na uzgajalištu;  specifikacija svih ulaza od inostranih i domaćih dobavljača za period 1. januar – 31. decembar za prethodne dvije godine, kao i finansijska kartica zaliha robe na dan podnošenja zahtjeva kako bi se utvrdila tačnost podataka o uvezenim količinama ribe. Rok za dostavljanje zahtjeva je 30. septembar 2022. godine. Ministarstvo zadržava pravo provjere dostavljenih dokumenata, odnosno proizvedenih i uvezenih količina i njihovu provjeru sa ostalim nadležnim institucijama. Ako ukupna visina zahtjeva za plaćanja direktne podrške prevazilazi budžetom planirani godišnji iznos, proporcionalno se smanjuju jedinična plaćanja po m2. Korisnici Privredna društva i preduzetnici koji imaju dozvolu za akvakulturu. Način plaćanja Po dostavljenom zahtjevu za isplatu, na žiro račun korisnika. Procedura realizacije Podrška se obezbjeđuje na osnovu dostavljenog zahtjeva i ostale poropisane dokumentacije. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator mjere – generalni direktor Direktorata za ribarstvo; Operativna odgovornost – načelnik Direkcije za upravljanje resursima i ribolovnom flotom. Finansijski plan Komponente Iznos u € Podrška povećanju proizvodnje u akvakulturi 75.000,00 UKUPNO: 75.000,00 93 C) OPERATIVNI PROGRAMI UPRAVE 7. PROGRAM MJERA BEZBJEDNOSTI HRANE I HRANE ZA ŽIVOTINJE Razlozi za podsticaj Crna Gora ulaže znatna sredstva u bezbjednost hrane i harmonizaciju pravnih i institucionalnih okvira sa zahtjevima EU i međunarodnim standardima. Bezbjedna hrana i hrana za životinje je hrana odgovarajućeg kvaliteta i hrana koja ne sadrži mikrobiološke, fizičke, hemijske ili druge opasnosti koje mogu biti štetne po zdravlje ljudi i životinja. Mogućnost kontaminacije hrane biljnog ili životnjskog porijekla prisutna je na svakom koraku u lancu hrane, od primarne proizvodnje, prerade, skladištenja i distribucije sirovina do stavljanja na tržište gotovih proizvoda. Imajući u vidu da proizvodnja hrane predstavlja veoma važnu granu crnogorske privrede, a da propisani integrisani sistem upravljanja bezbjednošću hrane zahtjeva kontinuirano sprovođenje mjera sistematskog praćenja potencijalnih opasnosti u svim fazama proizvodnje, prerade i distribucije uključujući i primarnu proizvodnju. Uspostavljeni program monitoringa potencijalnih rizika u hrani i hrani za životinje čini osnov za ciljano uzimanje uzoraka određenih vrsta hrane radi provjere usaglašenosti sa propisanim zahtjevima bezbjednosti i kvaliteta. Rezultati sprovedih monitoringa i informacije zaprimljenjih putem RASSF-a u 2021.godinu ukazuju na potrebu pojačanog praćenja i nadzora određenih kategorija hrane, u skladu sa analizom rizika i načelom predostrožnosti. Brojne su obaveze u oblasti usklađivanja zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, a posebno u efikasnoj i kvalitetnoj primjeni zakonske regulative u ovoj oblasti što zahtjeva kontinuiranu specifičnu obuku administarcije i inspekcije. Ciljevi Uspostavljanje i funkcionisanje efikasnog sistema otkrivanja opasnosti u hrani i hrani za životinje, smanjenje pojave bolesti prenosivih hranom, obezbijeđivanje visokog nivoa zaštite zdravlja ljudi, povećanje proizvodnje i obezbijeđivanje nesmetane trgovine hranom i hranom za životinje. Jačanje institucionalnih i administrativnih kapaciteta za implementaciju EU standarda u ovoj oblasti. Proces pregovora sa Evropskom komisijom i sprovođenje reformi zahtijevaju saradnju sa najširim krugom zainteresovanih strana: subjektima u poslovanju hranom, udruženjima poljoprivrednih proizvođača, civilnim sektorom, lokalnim samoupravama, medijima. Opis mjere i kriterijumi za podršku Podrška se daje za: izradu i sprovođenje programa monitoringa rezidua u hrani životinjskog porijekla i hrani za životinje, rezidua pesticida i sredstava za ishranu bilja, zoonoza, mikrobioloških kriterijuma, kontaminenata i drugih programa u skladu sa propisima, planiranim i sistematskim uzimanjem uzoraka hrane i hrane za životinje u skladu sa analizom rizika i posebnim programima monitoringa; jačanje institucionalnih kapaciteta za sprovođenje službenih kontrola hrane i hrane za životinje u skladu sa EU zahtjevima, kroz obuke i izradu i primjenu procedura za vršenje službenih kontrola i drugo; sprovođenje obaveza u EU integracijama: pregovori, realizacija aktivnosti za zatvaranje pregovora, rad u radnim timovima za izradu propisa u procesu usklađivanja, pripremu projekata i dr. i prema potrebi angažovanje stručnjaka iz zemlje i inostranstva; organizovanje tematskih radionica za subjekte u poslovanju hranom i hranom za životinje Korisnici Ovlašćene laboratorije, subjekti u poslovanju hranom i hranom za životinje, Organ uprave i ostali korisnici u skladu sa Programom monitoringa bezbjednosti hrane i hrane za životinje Način plaćanja Za obavljeni posao ma bazi odobrenog zahtjeva, ugovora, fakture, izvještaja odnosno rješenja dostavljenih Organu uprave i dijelom avansno. Procedura realizacije Mjera se sprovodi na osnovu Programa monitoringa bezbjednosti hrane i hrane za životinje za 2022. godinu. 94 Nadzor i kontrola Organ uprave, koordinator mjere – direktor Organa uprave; Operativna odgovornost – pomoćnik direktora Organa uprave, Sektor za bezbjednost hrane. Finansijski plan Komponenta Iznos u € Program monitoringa bezbjednosti hrane i hrane za životinje 316.979,65 UKUPNO: 316.979,65 8. PROGRAM OBAVEZNIH MJERA ZDRAVSTVENE ZAŠTITE ŽIVOTINJA Razlozi za podsticaj Crna Gora ulaže znatna sredstva za održavanje stabilne epizootiološke situacije i zaštitu zdravlja životinja. Imajući u vidu da stočarska proizvodnja predstavlja najznačajniju granu poljoprivrede, sve je veći značaj blagovremenog i sveobuhvatnog sprovođenja mjera od strane veterinarske službe za efikasno funkcionisanje sistema očuvanja zdravlja životinja i posljedično bezbjedne proizvodnje proizvoda životinjskog porijekla. Stoga je potrebno nastaviti podršku sprovođenju programa obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja u cilju izvršavanja zakonskih obaveza u oblasti veterinarske politike kako bi se obezbijedio visok nivo zaštite zdravlja životinja od bolesti koje mogu izazvati velike ekonomske štete, kao i zaštitu zdravlja ljudi od zoonoza i bolesti prenosivih hranom. Brojne su obaveze u oblasti usklađivanja zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, a posebno u efikasnoj i kvalitetnoj primjeni zakonske regulative u ovoj oblasti. Ciljevi Uspostavljanje i funkcionisanje efikasnog sistema zdravstvene zaštite i kontrole zdravlja životinja kao i dobijanje statusa zemlje slobodne od pojedinih zaraznih bolesti kao preduslova za nesmetanu trgovinu životinjama i proizvodima životinjskog porijekla. Jačanje institucionalne podrške za bržu implementaciju EU standarda u oblasti zdravlja životinja i identifikacije i registracije životinja. Proces pregovora sa Evropskom komisijom i sprovođenje reformi zahtijevaju saradnju s najširim krugom zainteresovanih strana: držaocima životinja, udruženjima poljoprivrednih proizvođača, civilnim sektorom, lokalnim samoupravama, medijima. Opis mjere i kriterijumi za podršku Programom obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja utvrđuju se: mjere radi praćenja, sprječavanja pojave, otkrivanja, suzbijanja i iskorijenjivanja zaraznih i parazitskih bolesti primjerene epizootiološkoj situaciji i stepenu opasnosti čije je sprovođenje obavezno na cijelom epizootiološkom području Crne Gore; identifikacija i registracija životinja, naknade štete vlasnicima životinja za uginule životinje u skladu sa zakonom i mjere u slučaju pojave bolesti većih razmjera i iznenadne pojave bolesti u zemljama u okruženju i opasnosti od unošenja na teritoriju Crne Gore. Za jačanje institucionalnih kapaciteta za sprovođenje službenih kontrola u skladu sa EU zahtjevima, kroz obuku-organizovanjem studijskih posjeta, radionica, simulacijskih vježbi i izradu procedura i drugo; sprovođenje obaveza u EU integracijama: vođenje pregovora sa Evropskom komisijom, realizacija aktivnosti za zatvaranje pregovora, rad u radnim timovima i grupama za izradu propisa i drugih dokumenata u procesu usklađivanja zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, pripremu projekata i drugo i prema potrebi angažovanje stručnjaka iz zemlje i inostranstva; organizovanje tematskih radionica za držaoce životinja i veterinarske organizacije. Korisnici Veterinarske ambulante, Specijalistička veterinarska laboratorija i ovlašćene laboratorije, poljoprivredna gazdinstva, Organ uprave i ostali korisnici u skladu sa Programom obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja za 2022. godinu. Način plaćanja Držaocima životinja preko banaka, a ostalim korisnicima po ispostavljenoj fakturi Organu uprave za obavljeni posao uz izvještaj i dijelom avansno. Procedura realizacije Mjere se sprovode na bazi Programa obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja. Nadzor i kontrola Organ uprave, koordinator mjere – direktor Organa uprave; Operativna odgovornost – pomoćnik direktora Organa uprave, Sektor za veterinu. 95 Finansijski plan Komponenta Iznos u € Program obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja 2,038,513.44 UKUPNO: 2,038,513.44 9. PROGRAM FITOSANITARNIH MJERA Razlozi za podsticaj Zdravstvena zaštita bilja je garancija za uspješnu i održivu biljnu proizvodnju, za očuvanje zdravlja šume, drugih prirodnih područja, ekosistema i biološke raznolikosti u Crnoj Gori. Štetni organizmi ugrožavaju zdravlje bilja kako zbog globalizacije trgovine biljem, tako i zbog klimatskih promjena, zbog čega je povećan rizik od unosa štetnih organizama i na područje Crne Gore. Kako bi se ta prijetnja smanjila na najmanji mogući nivo, potrebno je planirati i kontinuirano sprovoditi fitosanitarne mjere, utvrđivati fitosanitarne rizike od štetnih organizama i smanjivati ih na prihvatljiv nivo. Sprječavanjem unošenja i širenja, kao i iskorjenjivanjem štetnih organizama, registracija i pravilna upotrebe sredstava za zaštitu i ishranu bilja, praćenje rezidua pesticida i drugih kontaminenata, sprovođenjem monitoringa zemljišta, monitoringa rezidua pesticida u/na hrani obezbjeđuje se visok nivo zaštite potrošača, i životne sredine, a istovremeno se doprinosi i jačanju konkurentnosti kroz primjenu fitosanitarnih standarda u proizvodnji hrane biljnog porijekla. Štetni organizmi bilja najčešće ne predstavljaju direktnu opasnost za zdravlje ljudi i životinja, ali svojom pojavom u većim razmjerama dovode do uništavanja ili smanjenja prinosa odnosno kvaliteta hrane biljnog porijekla, a mogu prouzrokovati i neprocjenjive ekonomske štete, a u drastičnim slučajevima mogu dovesti i do nestanka određenih biljnih vrsta. Da bi se spriječilo propadanje i smanjenje prinosa poljoprivrednih usjeva i obezbjedile dovoljne količine bezbjedne hrane biljnog porijekla, neophodno je blagovremeno sprovoditi fitosanitarne mjere. Ciljevi  uspostavljanje i funkcionisanje efikasnog sistema zaštite zdravlja bilja;  sprovođenje nadzora nad štetnim organizmima, utvrđivanje njihovog statusa, sprečavanje unošenja i širenja štetnih organizama i njihova eradikacija, sprovođenje kriznih i akcionih planova za pojedine štetne organizme;  obezbjeđivanje dovoljne količine bezbjedne hrane biljnog porijekla;  proizvodnja kvalitetnog sjemenskog i sadnog materijala, uključujući i monitoring GMO;  očuvanje biljnih genetskih resursa. Opis mjere i kriterijumi za podršku Fitosanitarne mjere se sprovode na osnovu Programa fitosanitarnih mjera za 2022. godinu, koji se objavljuje u „Službenom listu Crne Gore“, a koji sadrži detaljan pregled mjera sa potrebnim iznosom finansijskih sredstava za njihovu implementaciju. Program sadrži mjere iz oblasti: zdravstvene zaštite bilja; sredstava za zaštitu bilja i njihovih rezidua i sredstava za ishranu bilja; sjemena i sadnog materijala, GMO i biljnih genetičkih resursa, kao i neophodnu tehničku i administrativnu podršku za implementaciju programa. U slučaju pojave štetnih organizama većih razmjera u zemlji i u okruženju i opasnosti od unošenja na teritoriju Crne Gore sprovode se mjere po posebnim programima ministarstva u skladu sa procjenom opasnosti, standardima i preporukama EK, uz dodatno obezbjeđivanje neophodnih finansijskih sredstava. Jačanje institucionalnih i administrativnih kapaciteta za implementaciju EU standarda u ovoj oblasti. Proces pregovora sa Evropskom komisijom i sprovođenje reformi zahtijevaju saradnju sa najširim krugom zainteresovanih strana: držaocima bilja, 96 operaterima, udruženjima poljoprivrednih proizvođača, civilnim sektorom, lokalnim samoupravama, medijima. Korisnici Ovlašćene institucije za vršenje javnih poslova, laboratorije, držaoci bilja i ostali korisnici u skladu sa Programom fitosanitarnih mjera. Način plaćanja Dijelom avansno; po ispostavljenoj fakturi za obavljeni posao ili nabavku; po zahtjevu, izvještaju, rješenju ili ugovoru. Procedura realizacije Mjera se sprovodi na osnovu Programa fitosanitarnih mjera za 2022. godinu. Nadzor i kontrola Organ uprave, koordinator mjere – direktor Organa uprave; Operativna odgovornost – pomoćnik direktora Organa uprave, Sektor za fitosanitarne poslove. Finansijski Plan Komponente: Iznos u € 1. Program zdravstvene zaštite bilja 2. Program praćenja sredstava za zaštitu bilja i njihovih rezidua i sredstava za ishranu bilja 3. Program kontrolnih ispitivanja sjemenskog i sadnog materijala i biljni genetički resursi 4. Tehnička i administrativna podrška implementaciji programa 179.058,12 UKUPNO: 179.058,12 10. DRUGI PROJEKAT INSTITUCIONALNOG RAZVOJA I JAČANJA POLJOPRIVREDE U CRNOJ GORI (MIDAS 2)- Komponenta 2 – Podrška ispunjenju mjerila za zatvaranje poglavlja 12 Bezbjednost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika Razlozi za podsticaj Vlada Crne Gore i Ministarstvo kao nosioci realizacije projekta, sklopili su projektni aranžman sa Svjetskom Bankom pod nazivom Drugi Projekat Institucionalnog razvoja i jačanja poljoprivrede Crne Gore“ (MIDAS 2 projekat) koji ima za cilj da crnogorsku poljoprivredu i njene institucije pripremi za buduće članstvo u EU. MIDAS 2 projektom ojačaće se potrebne strukture, kako logistički (bezbjedno odlaganje nusproizvoda životinjskog porijekla, izgradnja i opremanje fitosanitarne laboratorije, nabavka opreme, itd), tako i obezbjeđivanjem ekspertske podrške i ostalih vidova podrške kojim se osposobljava kadar Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove za ispunjavanje zahtjeva iz oblasti EU pregovaračkog procesa u okviru Poglavlja 12 odnosno ispunjavanje mjerila za zatvaranje pregovora. U cilju stvaranja uslova za sprovođenje obaveza u oblasti bezbjednosti hrane, veterine i fitosanitarnoj oblasti, neophodna je podrška jačanju stručnih i institucionalnih kapaciteta. Ciljevi  jačanje institucionalne podrške za unaprjeđenje postojećih sistema službenih kontrola u oblasti bezbjednosti hrane, veterine i fitosanitarnoj oblasti;  blagovremena i efektivna realizacija planiranih aktivnosti;  usvajanje i implementacija EU metoda i tehnika službenih kontrola i laboratorijskih kapaciteta,bezbjednog odlaganja nusproizvoda životinjskog porijekla i drugih preporučenih standarda u oblasti bezbjednosti hrane, veterine i fitosanitarnoj oblasti;  informisanje korisnika usluga i obavještavanje javnosti o preduzetim aktivnostima u ovim oblastima. Opis mjere i kriterijumi za podršku Aktivnosti kroz koje se pruža podrška korisnicima u okviru Komponente 2 MIDAS 2 projekta definisani su Ugovorom o zajmu, Operativnim priručnikom MIDAS 2 projekta i procedurama Svjetske Banke. Korisnici Ministarstvo i Organ uprave 97 Način plaćanja Plaćanja će se vršiti u skladu sa procedurama Svjetske banke. Procedura realizacije Realizacija će se vršiti u skladu sa Operativnim priručnikom MIDAS 2 projekta i procedurama Svjetske banke. Nadzor i kontrola Ministarstvo, koordinator projekta MIDAS 2 Operativna odgovornost - direktor Organa uprave Implementaciona odgovornost – pomoćnik direktora Organa uprave. Finansijski plan Komponente Iznos u € Uspostavljanje sistema za bezbjedno odlaganje nusproizvoda životinjskog porijekla 200.000,00 Razvoj Veterinarsko informacionog sistema 1.000.000,00 Jačanje dijagnostičkih kapaciteta fitosanitarne laboratorije 400.000,00 UKUPNO: 1.600.000,00