Regulations on the River Bed, Creeks, Watercourse, wetlands, Natural Ponds, Irrigation and Drainage Basins

آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیلها، مردابها، برکه هاي طبیعی و شبکه هاي آبرسانی، آبیاري و زهکشی 1379.08.11 - 36046 . ت 23687 ه -1379.08.16 - 318 شماره: .36046ت 23687هـ تاریخ: 1379.8.16 وزارت نیرو - وزارت کشور - سازمان ثبت اسناد و امالك کشور هیأت وزیران در جلسه مورخ 1379.8.11 بنابه پیشنهاد شماره 48556.31.100 مورخ 1379.8.3 وزارت نیرو و به استناد ماده (51) قانون توزیع عادالنه آب - مصوب 1361 -، آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیلها، مردابها، برکه هاي طبیعی و شبکه هاي آبرسانی، آبیاري و زهکشی را به شرح زیر تصویب نمود: آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیلها، مردابها، برکه هاي طبیعی و شبکه هاي آبرسانی، آبیاري و زهکشی ماده 1 - اصطالحات مندرج در این آیین نامه از نظر اجراي مقررات آن در معانی ذیل به کار می رود: الف - رودخانه : مجرایی است طبیعی که آب به طور دایم یا فصلی در آن جریان داشته باشد. ب - نهر طبیعی : مجرایی است که آب به طور دایم یا فصلی در آن جریان داشته و داراي حوضه آبریز مشخصی نباشد. پ - نهر سنتی : مجراي آبی است که به وسیله اشخاص به صورت غیر مدرن احداث شده باشد. ت - مرداب : زمین باتالقی، مسطح و پستی است که داراي یک یا تعدادي آبراهه باشد و " در مد بزرگ دریا زیر آب رود، همچنین اراضی پستی که در مناطق غیر ساحلی در معموالً فصول بارندگی و سیالب غرقاب شده و معموالً در تمام سال حالت باتالقی داشته باشد. ث - برکه: اراضی پستی است که در اثر جریان سطحی و زیر زمینی آب در آنها جمع شده و باقی می ماند. ج - مسیل متروك : مجرایی طبیعی است که تحت تأثیر عوامل طبیعی یا غیرطبیعی، امکان حدوث سیالب در آن وجود نداشته باشد. چ - شبکه هاي آبیاري و زهکشی و کانالها: مجاري مستحدثه اي هستند که به منظور آبرسانی، سالم سازي اراضی و یا انتقال آب ایجاد شده یا می شود. ح - بستر : آن قسمت از رودخانه، نهر یا مسیل است که در هر محل با توجه به آمار هیدرولوژیک و داغاب و حداکثر طغیان با دوره برگشت 25ساله به وسیله وزارت نیرو یا شرکتهاي آب منطقه اي تعیین می شود. در مناطقی که ضرورت ایجاب می نماید سیالب با دوره برگشت کمتر یا بیشتر از 25ساله مالك محاسبه قرار گیرد، سازمانهاي آب منطقه اي حسب مورد با ارایه نقشه هاي مربوط و توجیهات فنی از حوزه ستادي وزارت نیرو مجوز الزم را اخذ خواهند نمود. تغییرات طبیعی بستر رودخانه ها، مسیلها یا انهار طبیعی در بستر سابق تأثیري نداشته و بستر سابق کماکان در اختیار حکومت اسالمی است، لیکن حریم براي آن منظور نخواهد شد. خ - حریم : آن قسمت از اراضی اطراف رودخانه، مسیل، نهر طبیعی یا سنتی، مرداب و برکه طبیعی است که بالفاصله پس از بستر قرار دارد و به عنوان حق ارتفاق براي کمال انتفاع و حفاظت آنها الزم است و طبق مقررات این آیین نامه توسط وزارت نیرو یا آ شرکتهاي آب منطقه اي تعیین می گردد. حریم انهار طبیعی یا رودخانه ها اعم از اینکه آب دایم یا فصلی داشته باشند، از یک تا بیست متر خواهد بود که حسب مورد با توجه به وضع رودخانه یا نهر طبیعی یا مسیل از هر طرف بستر به وسیله وزارت نیرو تعیین می گردد. ماده 2 - شرکتهاي آب منطقه اي مکلفند با توجه به امکانات، حد بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیلها، مردابها و برکه هاي طبیعی موجود در حوزه فعالیت خود را با برنامه ریزي مشخصی و با اعزام کارشناس یا کارشناسان ذي صال ح طبق مقررات این آیین نامه تعیین نمایند. ماده 3- شرکت آب منطقه اي در هر مورد که بستر و حریم رودخانه، نهر طبیعی، مسیل، مرداب و برکه طبیعی را تعیین می نماید، مراتب را به طرق مقتضی به طور کتبی به متقاضی اعالم و در مورد تعیین بستر و حریم سرتاسري، موضوع از طریق پخش اطالعیه هاي محلی ( براي یک نوبت) به اطالع اشخاص ذي نفع می رسد که بستر و حریم رودخانه، نهر ( طبیعی - سنتی)، مسیل، مرداب و برکه طبیعی مورد نظر تعیین گردیده و اشخاص می توانند براي کسب اطالع از حدود بستر و حریم تعیین شده به شرکت آب مربوط مراجعه و چنانچه اعتراضی داشته باشند ظرف یک ماه از تاریخ انتشار اطالعیه، اعتراض خود را به شرکت مربوط تسلیم و رسید دریافت دارند. چنانچه اعتراضی نسبت به بستر و حریم تعیین شده در مهلت مذکور در فوق واصل شود، شرکت آب منطقه اي مربوط اعتراض را به کمیسیونی مرکب از دو نفر کارشناس فنی ذي صال ح و یک نفر کارشناس حقوقی که از بین مجربترین کارشناسان شرکت با ابالغ مدیر عامل منصوب می شود، ارجاع می نماید. ماده 4 - کمیسیون مذکور در ماده (3) پس از وصول پرونده مورد اعتراض، گزارش کارشناس یا کارشناسان را بررسی می کند و در صورتی که با بستر و حریم تعیین شده موافق باشد، آن را تأیید می کند واال بعد از اخذ توضیحات از کارشناس یا کارشناسان ذي ربط، نظر خود را به شرکت اعالم خواهد نمود. چنانچه توضیحات مذکور براي کمیسیون قانع کننده نباشد، کمیسیون می تواند رأساً یا به وسیله کارشناسان دیگري محل را بازدید کند و سپس نظر خود را در مورد بستر و حریم به شرکت اعالم دارد. نظر این کمیسیون قطعی و به منزله نظر وزارت نیرو است. ماده 5 - پس از اعالم نظر کمیسیون موضوع ماده (3) این آیین نامه، شرکت آب منطقه اي نسبت به عالمت گذاري نهایی حد بستر و حریم تعیین شده به نحو مقتضی اقدام خواهد نمود و نسخه اي از نقشه مربوط به بستر و حریم را براي اطالع به اداره ثبت اسناد و امالك، بخشداري و شهرداري حوزه عمل ارسال و نیز مراتب را به نیروي انتظامی جمهوري اسالمی ایران اعالم خواهد داشت و از تجاوز اشخاص به بستر و حریم با همکاري مأموران انتظامی جلوگیري خواهد کرد. ماده 6 - پس از تعیین و تشخیص میزان بستر و حریم رودخانه، نهر، مسیل، مرداب و برکه طبیعی در صورتی که شرکت آب منطقه اي قلع و قمع اعیانی اعم از اشجار و غیر آن واقع در بستر و حریم را براي استفاده از امور مربوط به آب و برق الزم بداند، براساس مقررات مربوط اقدام خواهد نمود. تبصره - هرگاه اعیانی موجود در بستر و حریم به صورت کشت موقت باشد، پس از برداشت محصول مقررات ماده فوق اعمال خواهد شد. ماده 7 - کشت موقت در آن قسمت از بستر رودخانه، نهر و مسیل که براي بهره برداري از آب مزاحمتی ایجاد ننماید، با موافقت کتبی و قبلی شرکت آب منطقه اي ذي ربط به صورت اجاره و رعایت اولویت براي مجاوران بالمانع است، ولی مستأجر به هیچ وجه حق ایجاد اعیانی و غرس نهال و درخت ( بجز زراعت سطحی) را ندارد. در صورت تخلف اراضی مسترد و از فعالیت وي جلوگیري خواهد شد. شرکت آب منطقه اي ذي ربط باید در اجاره آ نامه قید کند که در صورت بروز هرگونه خسارت ناشی از سیل و نظایر آن هیچگونه مسؤولیتی نخواهد داشت. تبصره - استفاده از مقررات این ماده در مورد اراضی بستر باالدست سدها شمول ندارد. ماده 8 - چنانچه بستر رودخانه، نهر طبیعی و مسیل به صورت طبیعی تغییر نماید و باقیمانده بستر که بستر مرده نامیده می شود و کماکان در اختیار دولت است، براي اجراي طرحهاي آب و برق قابل استفاده باشد، با حدود مشخصی از طریق وزارت نیرو به دستگاه متقاضی به صورت اجاره واگذار و نحوه آماده سازي، کناره بندي و سایر شرایط مربوط در سند واگذاري قید خواهد گردید. ماده 9 - چنانچه افراد یا شهرداریها یا ادارات ثبت اسناد و امالك به صورت موردي تقاضاي تعیین حد بستر و حریم رودخانه، انهار یا مسیل یا مرداب و یا برکه طبیعی را که در مجاورت ملکی واقع است، بنمایند، شرکت آب منطقه اي مکلف است با اخذ هزینه کارشناسی که تعرفه آن از طرف وزارت نیرو تعیین خواهد شد، نسبت به تعیین حد بستر و حریم هر یک از موارد یاد شده به ترتیب مقرر در این آیین نامه اقدام نماید، مشروط بر اینکه تصرفات قانونی اشخاص نسبت به امالك مورد نظر احراز و توسط مراجع ذي صالح تأیید شده باشد. ماده 10 - چنانچه امکان دیواره سازي و استفاده از اراضی مازاد بستر براي مجاوران وجود داشته باشد، شرکت آب منطقه اي ضمن مشخص کردن مجاوران رودخانه یا نهر یا مسیل یا مرداب یا برکه طبیعی، مشخصات دیواره و مقدار زمینهایی را که در اثر دیواره سازي حاصل می شود، معلوم و به مجاوران اعالم خواهد نمود تا در صورت تمایل به شرکت مراجعه و با قبول شرایط و مشخصات دیواره سازي براي اخذ اجازه مربوط اقدام نمایند. بستر واقع در پشت دیواره احداثی در اختیار دولت جمهوري اسالمی ایران است. شرکت می تواند پس از تأمین میزان حریم که بالفاصله بعد از دیواره احداثی شروع می شود، باقیمانده بستر را به سازنده دیوار یا در صورت عدم تمایل سازنده به دیگران اجاره دهد. ماده 11 - شرکتهاي آب منطقه اي با همکاري شهرداریها و ادارات ثبت اسناد و امالك، مسیلهاي متروك را شناسایی خواهند نمود. تشخیص متروك بودن مسیلها در خارج محدوده قانونی شهرها با شرکت آب منطقه اي است، ولی در داخل محدوده قانونی شهرها، شرکت مزبور با همکاري شهرداریها تصمیم الزم را اتخاذ خواهد نمود. در صورت بروز اختالف نظر، تشخیص وزارت نیرو معتبر می باشد. ماده 12 - عبور لوله نفت و گاز و غیره از بستر و حریم رودخانه ها، انهار طبیعی، مسیلها، مردابها و برکه هاي طبیعی با موافقت وزارت نیرو بالمانع است، ولی مسؤولیت حفاظت آنها با دستگاههاي ذي ربط خواهد بود. ماده 13 - وزارتخانه ها، مؤسسات و شرکتهاي دولتی، شهرداریها و همچنین سازمانها و نهادهاي وابسته به دولت مکلفند قبل از اجراي طرحهاي مربوط به خود و صدور پروانه الزم بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیلها، مردابها و برکه هاي طبیعی را استعالم نمایند. هر نوع تصرف در بستر و حریم منوط به موافقت کتبی و قبلی وزارت نیرو است. متخلفان از این ماده طبق مقررات موضوعه تعقیب و مجازات خواهند شد. ماده 14 - هرگاه حریم رودخانه ها، انهار، مسیلها، مردابها، برکه هاي طبیعی و راههاي اصلی و فرعی موجود تداخل نمایند، قسمت مورد تداخل براي تأسیسات طرفین به طور مشترك مورد استفاده قرار خواهد گرفت. ماده 15 - حریم کانالها، انهار احداثی و سنتی و شبکه هاي آبیاري و زهکشی باتوجه به ظرفیت آنها طبق جدول زیر از طرف وزارت نیرو یا شرکتهاي تابع آن براي هر طرف تعیین می گردد و این حریم از منتهی الیه دیواره آنها می باشد: ظرفیت کانالها، آ انهار مستحدثه و شبکه هاي آبیاري و زهکشی: الف - آبدهی ( دبی) بیش از 15 متر مکعب در ثانیه - میزان حریم از هر طرف 12 تا 15 متر ب - آبدهی ( دبی) از 10 تا 15 متر مکعب در ثانیه - میزان حریم از هر طرف 8 تا 12 متر پ - آبدهی ( دبی) از 5 تا 10 متر مکعب در ثانیه - میزان حریم از هر طرف 6 تا 8 متر ت - آبدهی ( دبی) از 2 تا 5 متر مکعب در ثانیه - میزان حریم از هر طرف 4 تا 6 متر ث - آبدهی ( دبی) از یکصد و پنجاه لیتر تا متر مکعب در ثانیه - میزان حریم از هرطرف 1 تا 2 متر ج - آبدهی ( دبی) کمتر از یکصد و پنجاه لیتر در ثانیه - میزان حریم از هر طرف 1 متر ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ الف - حریم لوله آبرسانی تا قطر پانصد میلیمتر کال" 6 متر (3 متر از هر طرف نسبت به محور لوله) ب - حریم لوله از پانصد تا هشتصد میلیمتر کال" 8 متر (4 متر از هر طرف نسبت به محور لوله) پ - حریم لوله از هشتصدتا یکهزارودویست میلیمتر کال" 10 متر (5 متر از هر طرف نسبت به محور لوله) ت - حریم لوله از یکهزار و دویست میلیمتر به باال کال" 12 متر (6 متر از هر طرف نسبت به محور لوله) در صورتی که لوله هاي آبرسانی به موازات و در حریم یکدیگر نصب گردند، حد خارجی حریم به اعتبار قطر آخرین لوله منظور می شود. تبصره 1 - کانال، انهار، شبکه هاي آبیاري و زهکشی و انهار طبیعی و احداثی واقع در داخل مزارع و باغها تا مساحت یکصد هکتار که براي آبیاري همان مزارع و باغها مورد استفاده است، داراي حریم نیستند. تبصره 2 - در مواردي که در طراحی کانال، تأسیسات تبعی ( راه سرویس، گل انداز، زهکش و غیره) در یک طرف یا طرفین آن منظور شده باشد، حریم مرتبط به فاصله (2) متر از منتهی الیه تأسیسات مذکور براي حفاظت آنها در نظر گرفته می شود، ولی در هر حال فاصله اي که تأسیسات تبعی مذکور به انضمام دو متر حریم مقرر در فوق در آن قرار دارد، نباید از میزان حریم مقرر در این ماده کمتر باشد. حسن حبیبی - معاون اول رییس جمهور  چاپ قانون