Law of Protection and Utilization of the Country's Genetic Resources

مصوبات مجلس شوراي اسالمي مرجع تصویب: مجلس شوراي اسالمي شماره ویژه نامھ: ١٠٩٢ دوشنبھ،٢٣ مھر ١٣٩٧ سال ھفتاد و چھار شماره ٢١۴٣۵ قانون حفاظت و بھره برداری از منابع ژنتیکی کشور شماره٨۴/۵٨٩۴۶ ٧/١٣٩/١۶ حضرت حجت االسالم والمسلمین جناب آقای دکتر حسن روحانی رئیس محترم جمھوری اسالمی ایران عطف به نامه شماره ٨١٨۶١/۴۵١١۶ مورخ ٢٠/٧/١٣٩٣ در اجرای اصل یکصد و بیست وسوم (١٢٣) قانون اساسی جمھوری اسالمی ایران قانون حفاظت و بھره برداری از منابع ژنتیکی کشور مصوب جلسه علنی روز یکشنبه مورخ ٢۴/١٠/١٣٩۶ مجلس که با عنوان الیحه حفاظت و بھره برداری از منابع ژنتیکی به مجلس شورای اسالمی تقدیم و مطابق اصل یکصدودوازدھم (١١٢) قانون اساسی جمھوری اسالمی ایران از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام موافق با مصلحت نظام تشخیص داده شده است، به پیوست ابالغ می شود. رئیس مجلس شورای اسالمی ـ علی الریجانی شماره٩۵٢٧۵ ١٩/٧/١٣٩٧ وزارت جھاد کشاورزی در اجرای اصل یکصدوبیست وسوم قانون اساسی جمھوری اسالمی ایران به پیوست «قانون حفاظت و بھره برداری از منابع ژنتیکی کشور» که در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ بیست وچھارم دی ماه یکھزار و سیصد و نود و شش مجلس شورای اسالمی تصویب و در تاریخ ٢۴/۶/١٣٩٧ از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام با تأیید تبصره یک ماده پنج موافق با مصلحت نظام تشخیص داده شد و طی نامه شماره ۵٨٩۴۶/٨۴ مورخ ١۶/٧/١٣٩٧ مجلس شورای اسالمی واصل گردیده، جھت اجرا ابالغ می گردد. رئیس جمھور ـ حسن روحانی قانون حفاظت و بھره برداری از منابع ژنتیکی کشور ماده١ـ اصطالحات به کاررفته در این قانون دارای تعاریف زیر می باشد: الف ـ مـنابع ژنتیکی: ھر نوع ماده ژنتیـکی با منشأ گیاھی، جانوری یا ریزسازواره (میکرو ارگانیسم) که دارای واحدھای قابل توارث است و ارزش بالفعل یا بالقوه دارد. ب ـ زیستگاه اصلی: مکان یا محلی که یک منبع ژنتیکی به طور طبیعی در آنجا یافت یا حفاظت می شود. پ ـ خارج از زیستگاه اصلی: مکان یا محل یافت یا حفاظت یک منبع ژنتیکی در خارج از محل طبیعی پراکنش آن ت ـ مجموعه: منابع ژنتیکی مربوط به یک گونه یا گونه ھای خویشاوند که جمع آوری و خارج از زیستگاه اصلی حفاظت می شوند. ث ـ دسترسی: در اختیار گرفتن منابع ژنتیکی در داخل و یا خارج از زیستگاه طبیعی آنھا به منظور تحقیق و یا استفاده از اجزای ژنتیکی آنھا و یا استخراج مشتقات آنھا ج ـ فرآیند بھنژادی: فرآیندی که باعث تغییر ریخته ارثی و بروز ویژگی ھای جدید در موجودات زنده می گردد. چ ـ دست ورزی ژنتیکی: آن دسته از فرآیندھای بھنژادی که در سطح مولکولی و سلولی انجام می شود. ح ـ بھره برداری: استفاده از منابع ژنتیکی به نحوی که منجر به فرسایش یا به مخاطره افتادن آنھا نشود و مغایر قوانین و مقررات مربوط نباشد. خ ـ بھره برداری ژنتیکی: استفاده از منابع ژنتیکی به منظور تولید ھرگونه ماده زیستی مشتق از آنھا و منابع ژنتیکی جدید دـ بھنژادگر: شخص حقیقی یا حقوقی که یک رقم، نوع یا نژاد ژنتیکی را برای اولین بار به صورت قابل بھره برداری اصالح یا کشف می کند و یا بھبود می بخشد. ذـ حقوق بھنژادگران: حقوق مالکیت فکری مرتبط با منابع ژنتیکی که به بھنژادگران منابع ژنتیکی اعطاء می گردد. ماده٢ـ منابع ژنتیکی که در زیستگاھھای اصلی یا در مجموعه ھای خارج از زیستگاه اصلی واقع در قلمرو سرزمینی و حاکمیت ملی جمھوری اسالمی ایران وجود دارند و یا آن دسته از منابع ژنتیکی که منشأ ایرانی دارند و در مراکز دولتی و یا غیردولتی خارج از کشور نگھداری می شوند و ھمچنین اطالعات و دانش سنتی مربوط به منابع ژنتیکی، ذخیره ژنتیکی محسوب می شود و براساس مفاد این قانون قابل دسترسی و بھره برداری است. تبصره ـ این ماده نافی حقوق مالکیت مادی افراد بر منابع ژنتیکی خود نیست. ماده٣ـ در اجرای مفاد این قانون وزارتخانه ھای جھاد کشاورزی و بھداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان حفاظت محیط زیست موظفند ھر کدام با استفاده از امکانات جاری بدون گسترش ساختار تشکیالتی و با سازماندھی تمامی واحدھای درون سازمانی موجود که در ذیل احکام این قانون قرار می گیرند، ساختاری مستقل و متناسب تا سطح معاون باالترین مقام مسؤول دستگاه و با رعایت قوانین و مقررات مربوط تأسیس و حسب مورد به ترتیب امور منابع ژنتیکی کشاورزی اعم از حفاظت از ذخایر ژنتیکی و بانک ژن در محدوده امور مربوط به کشاورزی، باغبانی، جنگل، مرتع، بیابان، شیالت، دام، طیور، زنبورداری و خوراک دام و طیور و بیماری ھا و آفات مرتبط با این موارد، منابع ژنتیکی پزشکی انسانی و منابع ژنتیکی حیات وحش را با شرح وظایف زیر مدیریت نمایند: الف ـ شناسایی، نگھداری، ثبت، حفاظت، پایش و احیای منابع ژنتیکی و دانش سنتی مرتبط با آنھا ب ـ نظارت بر بھره برداری از منابع ژنتیکی و صدور مجوز بھره برداری ژنتیکی در دستگاھھای مربوط پ ـ استیفای حقوق ملی و صیانت از آن در سطح داخلی و بین المللی ت ـ ارتقای آگاھی ھای عمومی و دانش تخصصی مربوط ث ـ شناسایی عوامل تھدیدکننده، پیشگیری و به حداقل رساندن تھدیدھای متوجه منابع ژنتیکی ج ـ حمایت و توسعه تحقیقات در زمینه ھای حفاظت، ثبت و بھره برداری پایدار از منابع ژنتیکی تبصره ـ در اجرای این قانون مقام صالحیت دار در مراجع و مجامع بین المللی جھت استیفای حقوق جمھوری اسالمی ایران توسط ھیأت وزیران تعیین خواھد شد. ماده۴ـ به منظور سیاستگذاری اجرائی و انجام ھماھنگی ھای الزم بین دستگاھھای متولی موضوع ماده (٣) این قانون در حفاظت و بھره برداری از منابع ژنتیکی و نیز اتخاذ تصمیم نھائی در مواردی که ارتباط قطعی موضوع به یکی از سه حوزه امور منابع ژنتیکی کشاورزی، منابع ژنتیکی پزشکی انسانی و منابع ژنتیکی حیات وحش مورد ابھام دستگاھھای متولی قرار گیرد، شورای ملی منابع ژنتیکی کشور مرکب از وزرای جھاد کشاورزی، بھداشت، درمان و آموزش پزشکی، علوم، تحقیقات و فناوری، دادگستری و صنعت، معدن و تجارت، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و معاون علمی و فناوری رئیس جمھور تشکیل می شود. تبصره ١ـ مصوبات شورا با تصویب اکثریت وزیران عضو شورا و تأیید رئیس جمھور الزم االجراء است. تبصره ٢ـ محل استقرار دبیرخانه شورا، وزارت جھاد کشاورزی می باشد. ماده ۵ ـ اشخاص حقیقی و حقوقی نمی توانند منابع ژنتیکی یا اجزای تشکیل دھنده آنھا را به صورتی که در زیستگاھھای طبیعی یافت و یا حفاظت می شوند و یا توسط کشاورزان و بھره برداران استفاده می شوند، تحت مالکیت فکری خود ثبت کنند. تبصره١ـ منابع ژنتیکی با مشخصات جدید، بر اساس فرآیندھای بھنژادی و دست ورزی ژنتیکی با رعایت مفاد این قانون و سایر قوانین مربوط به مالکیت فکری توسط نھادھای متولی موضوع ماده (٣) این قانون قابل ثبت بوده و این ثبت موجب مالکیت فکری می باشد. تبصره٢ـ ثبت ارقام گیاھی جدید مطابق قانون ثبت ارقام گیاھی و کنترل و گواھی بذر و نھال مصوب ٢٩/۴/١٣٨٢ صورت می گیرد. ماده ۶ ـ دسترسی به منابع ژنتیکی و بھره برداری از آن تابع آیین نامه اجرائی شرایط دسترسی و نحوه بھره برداری ژنتیکی است که توسط وزارتخانه ھای جھاد کشاورزی، بھداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان حفاظت محیط زیست با ھمکاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و جھاد دانشگاھی ظرف مدت سه ماه از تاریخ ابالغ این قانون تھیه می شود و به تصویب ھیأت وزیران می رسد. آیین نامه اجرائی مذکور باید با رویکرد حفاظت از منابع ژنتیکی، تسھیل در امر پژوھش با اولویت پژوھشگران داخلی و رعایت حقوق عرفی جوامع محلی تنظیم شود. ماده ٧ـ ایجاد ھرگونه تعھد در خصوص منابع ژنتیکی و دانش سنتی مربوط به آن، توسط ھر شخص حقیقی یا حقوقی در برابر اشخاص حقیقی و حقوقی داخلی یا خارجی منوط به موافقت نھاد متولی مربوط است. ماده ٨ ـ رفتارھای زیر جرم است و حسب مورد مرتکب با حکم مراجع قضائی ذی صالح به مجازات زیر محکوم می شود: الف ـ دسترسی و بھره برداری ژنتیکی بدون رعایت مفاد این قانون و صادرات و خارج ساختن منابع ژنتیکی به منظور دسترسی و بھره برداری از منابع ژنتیکی بدون مجوز نھاد متولی مربوط، به ترتیب مستوجب یک یا چند نوع از مجازات ھای تعزیری درجه (۵) و (۶) قانون مجازات اسالمی است. ب ـ ھرگونه اقدام به فرسایش و یا تخریب عمدی و بدون مجوز منابع ژنتیکی و یا زیستگاھھای آنھا، مستوجب یک یا دو نوع از مجازات ھای درجه(۴) تعزیری قانون مجازات اسالمی است و چنانچه اقدامات صورت گرفته به صورت گسترده موجب آسیب و یا از بین رفتن منابع ژنتیکی گردد و امنیت ملی را در حوزه ھای اقتصادی، غذایی، زیست محیطی و دفاعی با مخاطره مواجه سازد مرتکب به حداکثر مجازات مقرر در این بند محکوم می شود. رھاسازی بدون مجوز نمونه ھای ژنتیکی بیگانه در صورتی که موجب فرسایش و یا تخریب منبع ژنتیکی و یا زیستگاھھای آنھا شود نیز مشمول حکم ھمین بند است. تبصره ـ در ھمه موارد فوق مرتکب عالوه بر تحمل مجازات، مکلف به جبران خسارت وارده به منابع ژنتیکی به تشخیص کارشناس رسمی دادگستری یا خبره به انتخاب دادگاه می باشد. دادگاه می تواند در صورت امکان، اعاده به وضع سابق را به جای جبران خسارت مورد حکم قرار دھد. ماده ٩ـ در ماده(١٠) قانون نظام جامع دامپروری کشور مصوب ٧/۵/١٣٨٨ عبارت «و منابع و مواد ژنتیکی مربوط» و ھمچنین تبصره (٢) آن حذف و عنوان تبصره(٣) ماده مذکور به (تبصره(٢)» اصالح می شود. قانون فوق مشتمل بر نه ماده و ھفت تبصره در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ بیست و چھارم دی ماه یکھزار و سیصد و نود و شش مجلس شورای اسالمی تصویب شد و در تاریخ ٢۴/۶/١٣٩٧ از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام با تأیید تبصره یک ماده پنج موافق با مصلحت نظام تشخیص داده شد. رئیس مجلس شورای اسالمی ـ علی الریجانی