Rural Development Programme of Greece (RDP) 2007-2013

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙ∆ΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟ∆ΟΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ∆ΑΣ 2007-2013 ∆ΕΚΑΤΗ ΕΚ∆ΟΣΗ ΙΟΥΝΙΟΣ 2011 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 i ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. Τίτλος Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης ....................................... 1 2. Κράτος Μέλος και ∆ιοικητική Περιφέρεια (κατά περίπτωση) .............. 2 2.1. Γεωγραφική περιοχή καλυπτόµενη από το πρόγραµµα............................................ 2 2.2. Περιφέρειες υπαγόµενες στον στόχο σύγκλισης ....................................................... 2 3. Ανάλυση της κατάστασης από την άποψη πλεονεκτηµάτων και αδυναµιών, της στρατηγικής που έχει επιλεγεί για την αντιµετώπισή τους και της εκ των προτέρων αξιολόγησης ................ 3 3.1. Ανάλυση της κατάστασης από την άποψη πλεονεκτηµάτων και αδυναµιών ............ 3 3.1.1. Το γενικό κοινωνικοοικονοµικό πλαίσιο της γεωγραφικής περιοχής ................. 3 3.1.1.1. Γενική Οικονοµική - ∆ηµογραφική Κατάσταση ............................................................3 3.1.1.2. Απασχόληση...............................................................................................................7 3.1.1.3. Κοινωνικό-οικονοµική κατάσταση στον Πρωτογενή τοµέα ..........................................7 3.1.1.4. Χρήσεις γης ................................................................................................................9 3.1.1.5. ∆ιαρθρωτικά χαρακτηριστικά εκµεταλλεύσεων.......................................................... 10 3.1.2. Επιδόσεις στους τοµείς της γεωργίας, των τροφίµων και της δασοκοµίας....... 11 3.1.2.1. Γεωργικός τοµέας ..................................................................................................... 11 3.1.2.1.1. Εκπαίδευση και Κατάρτιση αγροτών .................................................................. 11 3.1.2.1.2. Καινοτοµία – Γνώση ........................................................................................... 12 3.1.2.1.3. Ανταγωνιστικότητα ............................................................................................. 13 3.1.2.2. Αγροδιατροφικός τοµέας........................................................................................... 15 3.1.2.3. ∆ασοκοµικός τοµέας ................................................................................................. 23 3.1.3. Περιβάλλον και διαχείριση της γης................................................................... 24 3.1.3.1. Βιοποικιλότητα .......................................................................................................... 24 3.1.3.2. Υδατικοί Πόροι.......................................................................................................... 25 3.1.3.3. Κλιµατική Αλλαγή...................................................................................................... 29 3.1.3.4. Έδαφος .................................................................................................................... 33 3.1.3.5. Βιολογική Γεωργία & Βιολογική Κτηνοτροφία ........................................................... 33 3.1.3.6. Βιοκαύσιµα ............................................................................................................... 36 3.1.4. Αγροτική οικονοµία και ποιότητα ζωής ............................................................ 37 3.1.4.1. Κοινωνικοοικονοµική κατάσταση στις αγροτικές περιοχές ........................................ 37 3.1.4.2. Χωρική ανάλυση....................................................................................................... 38 3.1.4.3. ∆ιάρθρωση της αγροτικής οικονοµίας....................................................................... 40 3.1.4.4. Πολιτιστική Κληρονοµιά ............................................................................................ 41 3.1.4.5. Υποδοµές στις αγροτικές περιοχές ........................................................................... 42 3.1.5. LEADER – Ο.Π.Α.Α.Χ. ..................................................................................... 44 3.1.6. Πλεονεκτήµατα – Αδυναµίες της υφιστάµενης κατάστασης (SWOT Analysis) .......................................................................................................... 45 3.1.7. Στρατηγικές κατευθύνσεις πολιτικής για την Αγροτική Ανάπτυξη την 4η Προγραµµατική Περίοδο. ................................................................................. 51 3.1.8. Στρατηγική για την αντιµετώπιση των επιπτώσεων των πυρκαγιών του θέρους του 2007 .............................................................................................. 56 3.1.9. Στρατηγική για την ενσωµάτωση στο ΠΑΑ ειδικών ενεργειών σε σχέση µε τις προτεραιότητες, που καθορίστηκαν στο πλαίσιο του Ελέγχου Υγείας της ΚΓΠ και του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Ανάκαµψη της Οικονοµίας» ..................................................................................................... 64 3.2. Η στρατηγική που έχει επιλεγεί για την αντιµετώπιση πλεονεκτηµάτων και αδυναµιών................................................................................................................ 66 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 ii 3.2.1. Κοινοί ∆είκτες Επιπτώσεων ............................................................................. 72 3.3. Η εκ των προτέρων αξιολόγηση .............................................................................. 74 3.4. Επιπτώσεις της προηγούµενης περιόδου προγραµµατισµού ............................... 108 4. Αιτιολόγηση των προτεραιοτήτων που έχουν επιλεγεί λαµβανοµένων υπόψη των κοινοτικών στρατηγικών κατευθυντήριων γραµµών και του εθνικού σχεδίου στρατηγικής, καθώς και της αναµενόµενης επίπτωσης σύµφωνα µε την εκ των προτέρων αξιολόγηση ............................... 120 4.1. Αιτιολόγηση των προτεραιοτήτων που έχουν επιλεγεί, λαµβανοµένων υπόψη των κοινοτικών στρατηγικών κατευθυντήριων γραµµών και του εθνικού σχεδίου στρατηγικής .............................................................................................. 120 4.1.1. Αιτιολόγηση των προτεραιοτήτων που έχουν επιλεγεί σε σχέση µε τα µέτρα και τις χρηµατοδοτικές τους βαρύτητες. ............................................... 123 4.2. Αναµενόµενες επιπτώσεις των προτεραιοτήτων που έχουν επιλεγεί, σύµφωνα µε την εκ των προτέρων αξιολόγηση .................................................... 129 5. Πληροφορίες για τους άξονες και τα µέτρα που προτείνονται για τον κάθε ένα, και περιγραφή αυτών............................................. 132 5.1. Γενικές απαιτήσεις ................................................................................................. 134 5.2. Απαιτήσεις για το σύνολο ή µέρος των µέτρων ..................................................... 135 5.2.1. Tεκµηρίωση των επιλογών που αντικατοπτρίζουν την επιλογή των προτεραιοτήτων µε βάση τις κατά περιοχή ανάγκες και τα διαρθρωτικά µειονεκτήµατα που έχουν προσδιορισθεί....................................................... 142 5.2.2. Kριτήρια και διοικητικοί κανόνες που διασφαλίζουν την συµπληρωµατικότατα και την αποφυγή επικαλύψεων µεταξύ πρώτου και δευτέρου πυλώνα. ......................................................................................... 155 5.2.3. Ταµείο ∆ανειοδότησης Αγροτικής Ανάπτυξης................................................ 176 5.3. Απαιτούµενα στοιχεία για τους άξονες και τα µέτρα .............................................. 181 5.3.1. Άξονας 1: Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και της δασοκοµίας .............................................................................................. 181 5.3.1.1. Μέτρα που αποσκοπούν στην προαγωγή της γνώσης και στη βελτίωση του ανθρώπινου δυναµικού .......................................................................................... 189 5.3.1.1.1. ......................................................................................................................... 189 5.3.1.1.2. Εγκατάσταση νέων γεωργών ........................................................................... 190 5.3.1.1.3. Πρόωρη συνταξιοδότηση γεωργών και γεωργικών εργατών............................ 196 5.3.1.1.4. Χρήση υπηρεσιών παροχής γεωργικών συµβουλών στην εκµετάλλευση και παροχή δασοκοµικών συµβουλών ............................................................. 200 5.3.1.2. Μέτρα που αποσκοπούν στην αναδιάρθρωση και ανάπτυξη του φυσικού δυναµικού και στην προαγωγή της καινοτοµίας ...................................................... 204 5.3.1.2.1. Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων.................................................. 204 5.3.1.2.2. Βελτίωση της οικονοµικής αξίας των δασών .................................................... 216 5.3.1.2.3. Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων ....................... 217 5.3.1.2.5. Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της γεωργίας και της δασοκοµίας................................................ 241 5.3.1.2.6. Αποκατάσταση του γεωργικού παραγωγικού δυναµικού που έχει πληγεί από φυσικές καταστροφές και εισαγωγή των κατάλληλων δράσεων πρόληψης ........................................................................................................ 256 5.3.1.3. Μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας της γεωργικής παραγωγής και των προϊόντων .............................................................................. 260 5.3.1.3.1. Εκπλήρωση των προτύπων µε βάση την κοινοτική νοµοθεσία......................... 260 5.3.1.3.2. Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων ....................... 265 5.3.1.3.3. ∆ραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης.................................................. 279 5.3.1.4.4. Εκµεταλλεύσεις υπό αναδιάρθρωση λόγω µεταρρύθµισης κοινής οργάνωσης αγοράς.......................................................................................... 284 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 iii 5.3.2. Άξονας 2: Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου ............................ 287 5.3.2.1. Μέτρα που στοχεύουν στην αειφορική χρήση της γεωργικής γης ........................... 302 5.3.2.1.1. Ενισχύσεις στους γεωργούς ορεινών περιοχών για φυσικά µειονεκτήµατα...... 303 5.3.2.1.2. Ενισχύσεις στους γεωργούς περιοχών µε µειονεκτήµατα, εκτός των ορεινών περιοχών............................................................................................ 309 5.3.2.1.3. Ενισχύσεις Natura 2000 και ενισχύσεις που συνδέονται µε την Οδηγία 2000/60/ΕΚ ...................................................................................................... 315 5.3.2.1.4. Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις.................................................................. 319 ∆ράση 2.3 : Σύστηµα Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης στην παραγωγή καπνού ..................... 369 5.3.2.1.6 Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις............................................................... 425 5.3.2.2 Μέτρα που στοχεύουν στην αειφορική χρήση δασικής γης .......................................... 437 5.3.2.2.1. Πρώτη δάσωση γεωργικών γαιών ....................................................................... 438 5.3.2.2.2.Πρώτη δάσωση µη γεωργικών γαιών ................................................................... 449 5.3.2.2.4. Ενισχύσεις Natura 2000....................................................................................... 450 5.3.2.2.6. Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης ........................................................................................................ 458 5.3.2.2.7. Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις .............................................................. 469 5.3.3. Άξονας 3: Ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας ............................................................................................. 475 5.3.3.1. Μέτρα για τη διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας.......................................... 481 5.3.3.1.1. ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες........................................ 482 5.3.3.1.2. Στήριξη της δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων................ 489 5.3.3.1.3. Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων ...................................................... 496 5.3.3.2. Μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές ...................... 501 5.3.3.2.1. Βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό.................... 501 5.3.3.2.2. Ανακαίνιση και ανάπτυξη των χωριών ............................................................. 512 5.3.3.2.3. ∆ιατήρηση και αναβάθµιση της αγροτικής κληρονοµιάς ................................... 515 5.3.4. Άξονας 4: Εφαρµογή της προσέγγισης Leader ............................................. 520 5.3.4.1. Στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης .............................................................................. 524 5.3.4.2. ∆ιατοπική και διεθνική συνεργασία ......................................................................... 533 5.3.4.3. Λειτουργία της οµάδας τοπικής δράσης, απόκτηση δεξιοτήτων και εµψύχωση στην περιοχή .......................................................................................................... 535 5.3.5. ΠΙΝΑΚΑΣ 5.3.6. Κατάλογος τύπων ενεργειών που αναφέρονται στο Άρθρο 16α (3) (α) του Καν. (ΕΚ) 1698/2005 ................................................. 538 6. Χρηµατοδοτικό σχέδιο, το οποίο περιλαµβάνει δύο πίνακες ......... 539 6.1. Ετήσια συνεισφορά του ΕΓΤΑΑ (σε ΕΥΡΩ)........................................................... 539 6.2. Χρηµατοδοτικό σχέδιο ανά Άξονα (σε ΕΥΡΩ, συνολική περίοδος)....................... 540 7. Ενδεικτική κατανοµή ανά µέτρο αγροτικής ανάπτυξης (σε ΕΥΡΩ, συνολική περίοδος) ................................................................. 543 8. Συµπληρωµατική εθνική χρηµατοδότηση ανά άξονα....................... 544 9. Τα στοιχεία που απαιτούνται για την εκτίµηση της τήρησης των κανόνων ανταγωνισµού και ο κατάλογος των καθεστώτων ενίσχυσης .............................................................................................. 545 10. Πληροφορίες για τη συµπληρωµατικότητα µε τα µέτρα που χρηµατοδοτούνται από τα άλλα µέσα της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, µέσω της πολιτικής Συνοχής, καθώς και από το Ευρωπαϊκό Ταµείο Αλιείας .................................................................. 549 10.1. Εκτίµηση και µέσα συµπληρωµατικότητας ............................................................ 549 10.2. Συµπληρωµατικότητα σε σχέση µε τα µέτρα των Αξόνων 1, 2, και 3.................... 561 10.2.1. Γενικά ............................................................................................................. 561 10.2.2. Ειδικά Κριτήρια ∆ιαχωρισµού ........................................................................ 563 10.2.2.1. Έργα υποδοµών που χρηµατοδοτούνται αποκλειστικά από το ΕΓΤΑΑ και ΕΤΑ ..... 563 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 iv 10.2.2.1.1. Υποδοµές για την ενθάρρυνση της τουριστικής δραστηριότητας και τη διατήρηση και αναβάθµιση της πολιτιστικής κληρονοµιάς (άξονας 3 ΠΑΑ) ...... 563 10.2.2.1.2. Υποδοµές και Υπηρεσίες για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές (άξονας 3 ΠΑΑ)................................................................. 564 10.2.2.1.3. Ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών (άξονας 3 ΠΑΑ). ......................................... 565 10.2.2.1.4. Υποδοµές πρόσβασης. .................................................................................... 565 10.2.2.1.5. Αλιευτικά καταφύγια (Άξονας 3 ΕΠΑΛ)............................................................. 565 10.2.2.1.6. Υποδοµές Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) .................... 565 10.2.2.1.7. Λοιπά έργα υποδοµών ..................................................................................... 566 10.2.3. Ανθρώπινο δυναµικό ..................................................................................... 566 10.2.3.1. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2007-2013 ............................................. 566 10.2.4. Περιβάλλον .................................................................................................... 566 10.2.4.1. Κριτήρια διαχωρισµού ανά περιβαλλοντικό τοµέα................................................... 566 10.2.4.2. Κριτήρια διαχωρισµού για παρεµβάσεις στις περιοχές του δικτύου Natura 2000 ....................................................................................................................... 569 10.2.4.3. Περιβάλλον στο πλαίσιο της αλιείας........................................................................ 571 10.2.5. Παρεµβάσεις στο Παραγωγικό περιβάλλον ................................................... 572 10.2.5.1. ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες -Επενδύσεις από γεωργούς................................................................................................................ 573 10.2.5.2. ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες / Επενδύσεις από µη γεωργούς................................................................................................................ 574 10.2.6. Κριτήρια διαχωρισµού δράσεων που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 και του Επιχειρησιακού Προγράµµατος Αλιείας 2007-2013................................................................. 576 10.2.7. Οριζόντια ∆ιάταξη .......................................................................................... 577 10.3. Σε Σχέση µε τα Μέτρα του Άξονα 4 ....................................................................... 577 10.4. Συντονισµός ΕΠ του ΕΣΠΑ µε ΕΓΤΑΑ και ΕΤΑ..................................................... 577 11. Προσδιορισµός αρµόδιων αρχών και υπευθύνων φορέων ............ 579 11.1. Αρµόδιες Αρχές και Φορείς.................................................................................... 579 11.1.1. ∆ιαχειριστική Αρχή (∆Α)................................................................................. 579 11.1.2. ∆ιαπιστευµένος Οργανισµός Πληρωµών (ΟΠΛ)............................................ 582 11.1.3. Οργανισµός Πιστοποίησης (ΟΠ/Σ) ................................................................ 583 11.1.4. Ειδικές Υπηρεσίες Συντονισµού και Εφαρµογής............................................ 583 11.2. ∆ιατάξεις Εφαρµογής / Πορεία Εντάξεων/ Σύστηµα διαχείρισης και Ελέγχου ...... 586 11.2.1. Πορεία ένταξης πράξεων και πληρωµών....................................................... 586 11.2.2. Έλεγχοι .......................................................................................................... 587 11.2.3. Χρηµατορροές................................................................................................ 589 11.2.4. ∆ιαδικασία αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών ......................................... 590 12. Περιγραφή των Συστηµάτων Παρακολούθησης και Αξιολόγησης, καθώς και προβλεπόµενη σύνθεση της Επιτροπής Παρακολούθησης ............................................................. 591 12.1. Περιγραφή του Συστήµατος Παρακολούθησης και Αξιολόγησης .......................... 591 12.2. Προβλεπόµενη σύνθεση της Επιτροπής Παρακολούθησης.................................. 593 13. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ∆ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑ ...................................................... 596 Όροι και προϋποθέσεις ενηµέρωσης και δηµοσιότητας – Υλοποίηση δράσεων επικοινωνίας για το ΠΑΑ ........................................................................................ 596 13.1. Γενικά........................................................................................................................ 596 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 v 13.2. Ενηµέρωση και δηµοσιότητα σχετικά µε τη συγχρηµατοδότηση από το ΕΓΤΑΑ και τη χώρα ............................................................................................................ 596 13.2.1. Υποχρεώσεις ∆ιαχειριστικής Αρχής .................................................................. 596 13.2.2. Υποχρεώσεις Φορέων Εφαρµογής ................................................................... 597 13.3. ∆ράσεις ενηµέρωσης και δηµοσιότητας – Σχέδιο Επικοινωνίας .............................. 598 α. Στόχοι 598 γ. Περιεχόµενο της Στρατηγικής του Σχεδίου Επικοινωνίας ........................................ 600 ε. ∆ιοικητικά τµήµατα / φορείς που είναι υπεύθυνοι για την εφαρµογή του Σχεδίου Επικοινωνίας.................................................................................................. 604 στ. Κριτήρια αξιολόγησης των επιπτώσεων των µέτρων ενηµέρωσης και δηµοσιότητας ................................................................................................. 604 14. Προσδιορισµός των εταίρων των οποίων ζητείται η γνώµη και των αποτελεσµάτων της διαβούλευσης ............................................ 606 14.1. Προσδιορισµός των εταίρων των οποίων ζητείται η γνώµη .................................. 606 14.2. Αποτελέσµατα της διαβούλευσης .......................................................................... 608 15. Ισότητα µεταξύ ανδρών και γυναικών και έλλειψη διακρίσεων ...... 611 15.1. Περιγραφή του τρόπου µε τον οποίο πρόκειται να προωθηθεί η ισότητα µεταξύ ανδρών και γυναικών σε όλα τα στάδια εφαρµογής του προγράµµατος (σχεδιασµός, εφαρµογή, παρακολούθηση και αξιολόγηση) ......... 611 15.2. Περιγραφή του τρόπου µε τον οποίο αποφεύγεται κάθε διάκριση λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισµού σε όλα τα στάδια εφαρµογής του προγράµµατος.............................................................................. 613 16. Πράξεις Τεχνικής Βοήθειας.................................................................. 614 16.1. Περιγραφή των δραστηριοτήτων της προπαρασκευής, διαχείρισης, παρακολούθησης, αξιολόγησης, ενηµέρωσης και ελέγχου της συνδροµής του προγράµµατος, οι οποίες χρηµατοδοτούνται από την Τεχνική Βοήθεια ............... 614 16.2. Εθνικό Αγροτικό ∆ίκτυο ......................................................................................... 618 ΣΥΝΗΜΜΕΝΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 1-11 .................................................................................. 623 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 vi ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ 2 Πίνακας 1 Μόνιµος πληθυσµός κατά οµάδες ηλικιών σε περιφερειακό επίπεδο (Αµφοτέρων των φύλων) Πίνακας 2 Μόνιµος πληθυσµός κατά οµάδες ηλικιών σε περιφερειακό επίπεδο (Άνδρες) Πίνακας 3 Μόνιµος πληθυσµός κατά οµάδες ηλικιών σε περιφερειακό επίπεδο (Γυναίκες) Πίνακας 4 Μεταβολή πραγµατικού πληθυσµού και πυκνότητας κατά περιφέρεια Πίνακας 5 Βασικοί δείκτες σε περιφερειακό επίπεδο Πίνακας 6 Πραγµατικό γεωργικό εισόδηµα (∆είκτης Α) των συντελεστών παραγωγής ανά ετήσια µονάδα εργασίας για τα έτη 2000 – 2006 (έτος βάσης 2000=100, σε €) Πίνακας 7 Γεωργικό εµπόριο κατά έτος 2000 (σε €) Πίνακας 8 Γεωργικό εµπόριο κατά έτος 2004 (σε €) Πίνακας 9 Κάλυψη γης Πίνακας 10 Αριθµός και έκταση γεωργικών εκµεταλλεύσεων Πίνακας 11 Οικονοµικό µέγεθος εκµεταλλεύσεων Πίνακας 12 Ηλικία και φύλο των αρχηγών ανά κατηγορία κοινότητας Πίνακας 13 Επίπεδο µόρφωσης ανθρώπινο δυναµικού στον πρωτογενή τοµέα (έτος 1997) Πίνακας 14 Αξία πρωτογενούς παραγωγής Πίνακας 15 Εκτάσεις και γεωργική παραγωγή Πίνακας 16 Ζωικό κεφάλαιο και κτηνοτροφική παραγωγή Πίνακας 17 Εκτάσεις και περιοχές µε καπνά τύπου Virginia Πίνακας 18 Εκτάσεις και περιοχές µε καλλιέργειες βαµβακιού Πίνακας 19 Εκτάσεις και περιοχές µε καλλιέργειες ζαχαρότευτλων Πίνακας 20 Κατανοµή των δασών και των άλλων δασικών εκτάσεων Πίνακας 21 Η κατανοµή των δασών και των άλλων δασικών εκτάσεων κατά µορφή ιδιοκτησίας Πίνακας 22 Γεωργικές και δασικές εκτάσεις σε ΤΚΣ και ΖΕΠ, εξαιρουµένων των αλληλεπικαλύψεων Πίνακας 23 Γεωργικές εκτάσεις σε ΤΚΣ και ΖΕΠ, εξαιρουµένων των αλληλεπικαλύψεων Πίνακας 24 ∆ασικές εκτάσεις σε ΤΚΣ και ΖΕΠ, εξαιρουµένων των αλληλεπικαλύψεων Πίνακας 25 Απογραφή εκποµπών/απορροφήσεων αερίων του θερµοκηπίου (σε kt CO2 eq) για την περίοδο 1990 – 2004 Πίνακας 26 Εκτάσεις βιολογικής γεωργίας από το 1994 και ετήσια δέσµευση CO2 από τη δράση αυτή την περίοδο 1994-2003 Πίνακας 27 Ετήσια δέσµευση CO2 από τη δράση αυτή την περίοδο 2003-2012 και στο σύνολο της περιόδου δέσµευσης σύµφωνα µε το Σενάριο 2 – Αναµενόµενη Εξέλιξη Πίνακας 28 Γεωργικές εκτάσεις που δασώθηκαν από το 1994 και ετήσια δέσµευση CO2 από τη δράση την περίοδο 1994-2003 Πίνακας 29 Ετήσια δέσµευση CO2 από τη δράση ∆άσωσης Γεωργικών Γαιών την περίοδο 2003-2012 και στο σύνολο της περιόδου δέσµευσης σύµφωνα µε το Σενάριο 2 – Αναµενόµενη Εξέλιξη Πίνακας 30 Ετήσια δέσµευση CO2 από τη δράση ∆άσωσης Γεωργικών Γαιών την περίοδο 2003-2012 και στο σύνολο της περιόδου δέσµευσης σύµφωνα µε το Σενάριο 3 – Πρόσθετα µέτρα Πίνακας 31 Αγροτικές περιοχές Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 vii Πίνακας 32 Αγροτικός πληθυσµός (µέσος όρος 1999-2001) Πίνακας 33 Αγροτικές περιοχές Πίνακας 34 Πληθυσµιακή πυκνότητα (µέσος όρος 1999-2001) Πίνακας 35 Αύξηση πληθυσµού µεταξύ "1990" και "2000" Πίνακας 36 Σηµαντικότητα της ηλικίας πληθυσµού (99-01) Πίνακας 37 ΑΕΠ / κάτοικο (σε ΜΑ∆ - µέσος όρος 1999-2001) Πίνακας 38 Γεωργική απασχόληση (2000-02) Πίνακας 39 Ανεργία (µέσος όρος 1999-2001) Πίνακας 40 ∆ηµογραφική πίεση εργασίας (2000) Πίνακας 41 Βασικοί δείκτες περιεχοµένου σε περιφερειακό επίπεδο Πίνακας 42 Σηµαντικότητα των αγροτικών κοινοτήτων Πίνακας 43 ∆ραστηριότητα του αρχηγού ανά κατηγορία κοινότητας Πίνακας 44 Βασικοί δείκτες σε περιφερειακό επίπεδο Πίνακας 45 Κατάλογος "λευκών" περιοχών παρέµβασης του Άξονα 3 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 viii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ∆ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ∆ιάγραµµα 1 Εξέλιξη του ρυθµού ανάπτυξης (Πραγµατικό ΑΕΠ) – Ποσοστό µεταβολής µε βάση το προηγούµενο έτος ∆ιάγραµµα 2 Εξέλιξη του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) και του κατά κεφαλή ΑΕΠ ∆ιάγραµµα 3 Κατά κεφαλήν ΑΕΠ (σε Μονάδες Σταθερής Αγοραστικής ∆ύναµης) (ΕΕ-15=100) ∆ιάγραµµα 4 Εξέλιξη Πληθωρισµού ∆ιάγραµµα 5 Καθαρή µετανάστευση ∆ιάγραµµα 6 Καθαρή µετανάστευση σε περιφερειακό επίπεδο (ανεπεξέργαστα στοιχεία 2002) ∆ιάγραµµα 7 Απασχόληση (Σύνολο) ∆ιάγραµµα 8 Απασχόληση (Γυναίκες) ∆ιάγραµµα 9 Απασχόληση (Άνδρες) ∆ιάγραµµα 10 Ανεργία (Σύνολο) ∆ιάγραµµα 11 Ανεργία (Γυναίκες) ∆ιάγραµµα 12 Ανεργία (Άνδρες) ∆ιάγραµµα 13 Εξέλιξη της Ακαθάριστης Προστιθέµενης Αξίας (ΑΠΑ) του πρωτογενή τοµέα ∆ιάγραµµα 14 Εξέλιξη της απασχόλησης στη γεωργία και τους άλλους τοµείς ∆ιάγραµµα 15 ∆ιάρθρωση της απασχόλησης στη γεωργία κατά είδος απασχόλησης (έτος 2004) ∆ιάγραµµα 16 Ποσοστιαία κατανοµή εκτάσεων σε βασικές κατηγορίες ∆ιάγραµµα 17 Ποσοστιαία κατανοµή της ηλικιακής διάρθρωσης της γεωργίας κατά φύλο το έτος 2000 ∆ιάγραµµα 18 Ποσοστιαία κατανοµή της ηλικιακής διάρθρωσης της γεωργίας κατά φύλο το έτος 2004 ∆ιάγραµµα 19 Κατανοµή καλλιεργούµενης έκταση κατά βασικές καλλιέργειες ∆ιάγραµµα 20 Μερίδιο του αγροδιατροφικού τοµέα στη συνολική αξία των εξαγωγών των γεωργικών προϊόντων το έτος 2004 ∆ιάγραµµα 21 Μερίδιο του αγροδιατροφικού τοµέα στη συνολική αξία των εξαγωγών των προϊόντων το έτος 2004 ∆ιάγραµµα 22 Ποσοστιαία κατανοµή γεωργικών και δασικών εκτάσεων σε ΤΚΣ και ΖΕΠ, εξαιρουµένων των αλληλεπικαλύψεων ∆ιάγραµµα 23 Ποσοστιαία κατανοµή γεωργικών εκτάσεων σε ΤΚΣ και ΖΕΠ, εξαιρουµένων των αλληλεπικαλύψεων ∆ιάγραµµα 24 Ποσοστιαία κατανοµή δασικών εκτάσεων σε ΤΚΣ και ΖΕΠ, εξαιρουµένων των αλληλεπικαλύψεων ∆ιάγραµµα 25 Εξέλιξη της συνολικής βιολογικά καλλιεργούµενης έκτασης στην Ελλάδα ανά έτος ∆ιάγραµµα 26 Βιολογική κτηνοτροφία το έτος 2004 ∆ιάγραµµα 27 Εξέλιξη αριθµού ζώων βιολογικής εκτροφής Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 1 1. Τίτλος Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας 2007-2013. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 2 2. Κράτος Μέλος και ∆ιοικητική Περιφέρεια (κατά περίπτωση) 2.1. Γεωγραφική περιοχή καλυπτόµενη από το πρόγραµµα Το παρόν πρόγραµµα καλύπτει την επικράτεια της Ελλάδας. 2.2. Περιφέρειες υπαγόµενες στον στόχο σύγκλισης Η Ελλάδα διαιρείται σε 13 διοικητικές περιφέρειες (NUTS ΙΙ). Από αυτές, 11 περιφέρειες είναι επιλέξιµες για τον στόχο Σύγκλισης ως εξής: Αµιγούς στόχου σύγκλισης Ανατολική Μακεδονία – Θράκη (GR11) Θεσσαλία (GR14) Ήπειρος (GR21) Ιόνια Νησιά (GR22) ∆υτική Ελλάδα (GR23) Πελοπόννησος (GR25) Βόρειο Αιγαίο (GR41) Κρήτη (GR43) Στατιστικής σύγκλισης (phasing out) ∆υτική Μακεδονία (GR13) Κεντρική Μακεδονία(GR12) Αττική (GR30) Οι 2 περιφέρειες που είναι επιλέξιµες για το στόχο Περιφερειακής Ανταγωνιστικότητας και Απασχόλησης είναι: Σταδιακής εισόδου (phasing in) Στερεά Ελλάδα (GR24) Νότιο Αιγαίο (GR42) Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 3 3. Ανάλυση της κατάστασης από την άποψη πλεονεκτηµάτων και αδυναµιών, της στρατηγικής που έχει επιλεγεί για την αντιµετώπισή τους και της εκ των προτέρων αξιολόγησης 3.1. Ανάλυση της κατάστασης από την άποψη πλεονεκτηµάτων και αδυναµιών 3.1.1. Το γενικό κοινωνικοοικονοµικό πλαίσιο της γεωγραφικής περιοχής 3.1.1.1. Γενική Οικονοµική - ∆ηµογραφική Κατάσταση Η Ελληνική οικονοµία κατά τα διάρκεια της δεκαετίας του 1980 αναπτύχθηκε µε µέσο ρυθµό 0,7% έναντι 2,4% της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 15 (παρά την δηµοσιονοµική επέκταση και την ταχεία συσσώρευση δηµοσίου χρέους), µε αποτέλεσµα να υπάρξει απόκλιση του κατά κεφαλήν εισοδήµατος από το µέσο εισόδηµα των χωρών αυτών (σε Μονάδες Σταθερής Αγοραστικής ∆ύναµης). Από τη δεκαετία του 1990, όµως, ο ρυθµός ανάπτυξης επιταχύνεται. Μια σειρά παραγόντων συνετέλεσαν στην ανάκαµψη αυτή: η δηµοσιονοµική επέκταση κυρίως λόγω της προετοιµασίας για τους Ολυµπιακούς Αγώνες, οι εισροές κοινοτικών κονδυλίων (ΚΠΣ), η πιστωτική επέκταση ως αποτέλεσµα της πορείας ονοµαστικής σύγκλισης και, πιο πρόσφατα, η συνεισφορά τοµέων όπως η ναυτιλία και ο τουρισµός οδήγησαν σε υψηλούς ρυθµούς οικονοµικής ανάπτυξης, κατά µέσον όρο υψηλότερους από τον αντίστοιχο ρυθµό της ΕΕ-15 (3% για την περίοδο 1991 – 2004 έναντι 2% για την ΕΕ 15). Ο ρυθµός ανάπτυξης για το 2005 διαµορφώθηκε στο 3,7%, ενώ για τα έτη 2007 και 2008 προβλέπεται επιτάχυνση στο 3,9% και 4% αντίστοιχα. Ήδη το 1ο εξάµηνο του 2006, ο ρυθµός ανάπτυξης έφθασε το 4,1%, µε ευνοϊκές ενδείξεις και προοπτικές για το υπόλοιπο του έτους, γεγονός που δείχνει ότι η ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας θα µπορούσε να ξεπεράσει τις προβλέψεις του Προγράµµατος Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Οι προβλέψεις για διατήρηση της αναπτυξιακής δυναµικής και του διαφορικού ρυθµού µεγέθυνσης (κοντά στην 1,5 ποσοστιαία µονάδα) επιβεβαιώνονται και από διεθνείς οργανισµούς όπως ο ΟΟΣΑ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (∆ιάγραµµα 1). Παράλληλα, χαρακτηριστικό της ανάκαµψης της ελληνικής οικονοµίας είναι το γεγονός ότι το 2005, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε µονάδες αγοραστικής δύναµης βελτιώθηκε σηµαντικά στο 77,3% του µέσου όρου της ΕΕ-15, από 75,5% το 2004. Η πραγµατική αύξηση των 1,8 ποσοστιαίων µονάδων είναι περίπου τριπλάσια της µέσης ετήσιας αύξησης που παρουσίασε ο σχετικός δείκτης την περίοδο 1994-2001. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 4 Σύµφωνα µε τις εκτιµήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πορεία του ρυθµού ανάπτυξης στη χώρα για τη διετία 2006-2007, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε µονάδες σταθερής αγοραστικής δύναµης στο τέλος της περιόδου αυτής θα προσεγγίσει το 84% του κοινοτικού µέσου όρου. (∆ιάγραµµα 2, ∆ιάγραµµα 3). Ο πληθωρισµός, από 19,1% τη δεκαετία του 1980 µειώθηκε σε 9,4% την δεκαετία που ακολούθησε, στο πλαίσιο της ονοµαστικής σύγκλισης, παραµένοντας όµως σηµαντικά υψηλότερος από το µέσο της ευρωζώνης και της ΕΕ-15. Τα τελευταία χρόνια ο πληθωρισµός επηρεάζεται σηµαντικά από συγκυριακούς παράγοντες, όπως οι διεθνείς τιµές του πετρελαίου, εξέλιξη που απεικονίζεται στην πορεία του πυρήνα του πληθωρισµού. Το 2004 ο πληθωρισµός διαµορφώθηκε στο 2,9%, για να φθάσει το 3,5% το 2005, κυρίως λόγω των συγκυριακών παραγόντων που αναφέρθηκαν ανωτέρω (∆ιάγραµµα 4). Ο προσδιορισµός των αγροτικών περιοχών παρουσιάζει µεγάλες αποκλίσεις από χώρα σε χώρα και δεν υπάρχει κοινός αποδεκτός ορισµός σε επίπεδο Ε.Ε. Η Ε.Ε. δέχεται, χωρίς αυτό να σηµαίνει ότι τα κράτη µέλη δεν µπορούν να υιοθετήσουν δικό τους ορισµό, τον ορισµό του ΟΟΣΑ1.. Η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία2 χρησιµοποιεί άλλο ορισµό, γεγονός που δηµιουργεί συχνά προβλήµατα λόγω των διαφορετικών τιµών που λαµβάνουν τα διάφορα στατιστικά µεγέθη. Για λόγους ενιαίας αντιµετώπισης για το σύνολο των προγραµµατικών εγγράφων, η Ελλάδα για τον ορισµό των αγροτικών περιοχών αποδέχεται τον ορισµό του ΟΟΣΑ, που χρησιµοποιεί ως κριτήριο προσδιορισµού του αγροτικού χαρακτήρα την πληθυσµιακή πυκνότητα. Η Ελλάδα καλύπτει µία έκταση 13.196.887 Ha της οποίας το 97,1% χαρακτηρίζονται ως αγροτικές περιοχές (73,9% κυρίως αγροτικές και 23,2% ενδιάµεσες αγροτικές), σύµφωνα µε τα κριτήρια του ΟΟΣΑ στις οποίες κατοικεί περίπου τα 2/3 του συνολικού πληθυσµού της χώρας (37,2% κυρίως αγροτικές και 27,2% ενδιάµεσες αγροτικές). Με βάση τη διοικητική ταξινόµηση της χώρας σε επίπεδο NUTS II, µόνο η Περιφέρεια Αττικής κατατάσσεται στις κυρίαρχα αστικές περιφέρειες, ενώ η πλειονότητα των υπόλοιπων περιφερειών, µε εξαίρεση τις περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας, κατατάσσεται στις κυρίως αγροτικές περιφέρειες (Χάρτης 1). 1 Κυρίως αγροτικές περιοχές (PR): πάνω από 50% του πληθυσµού ζει στις αγροτικές κοινότητες (µε λιγότερο από 150 κατοίκους/km2) Ενδιάµεσες αγροτικές περιοχές (IR): 15% έως 50% του πληθυσµού της περιοχής ζει στις αγροτικές κοινότητες Κυρίως αστικές περιοχές (PU): λιγότερο από 15% του πληθυσµού της περιοχής ζει στις αγροτικές κοινότητες 2 Σύµφωνα µε την ΕΣΥΕ, αστικό χαρακτηρίζεται κάθε δηµοτικό ή κοινοτικό διαµέρισµα του οποίου ο πολυπληθέστερος οικισµός έχει 2.000 κατοίκους και άνω και κατά συνέπεια αστικός χαρακτηρίζεται ένας δήµος ή κοινότητα του οποίου το µεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσµού ανήκει σε αστικά δηµοτικά ή κοινοτικά διαµερίσµατα, ενώ αγροτικό χαρακτηρίζεται κάθε δηµοτικό ή κοινοτικό διαµέρισµα του οποίου ο πολυπληθέστερος οικισµός έχει λιγότερους από 2.000 κατοίκους και κατά συνέπεια αγροτικός χαρακτηρίζεται ένας δήµος ή κοινότητα του οποίου το µεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσµού ανήκει σε αγροτικά δηµοτικά ή κοινοτικά διαµερίσµατα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 5 Σύµφωνα µε την τελευταία απογραφή του έτους 2001 η χώρα έχει µόνιµο πληθυσµό 10.934.097 3 και έχει αυξηθεί κατά 7% περίπου σε σχέση µε τα αποτελέσµατα της Απογραφής του έτους 1991 (Πίνακας 1, Πίνακας 2, Πίνακας 3). Αύξηση παρουσιάστηκε σε όλες τις περιφέρειες της χώρας και ιδιαίτερα στην περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου (17,6%). Η πληθυσµιακή πυκνότητα της χώρας ανέρχεται σε 83,1 κατοίκους/Km2 και είναι αυξηµένη κατά 5,3 κατοίκους/Km2 σε σχέση µε το αντίστοιχο µέγεθος της απογραφής του 1991. Ως πλέον αραιοκατοικηµένες περιφέρειες εµφανίζονται οι περιφέρειες ∆υτικής Μακεδονίας (31,9 κάτοικοι/Km2), Ηπείρου (38,4 κάτοικοι/Km2) και Στερεάς Ελλάδας (38,9 κάτοικοι/Km2). Αντίθετα, η περιφέρεια Αττικής παραµένει η πλέον πυκνοκατοικηµένη περιοχή µε 987,9 κατοίκους/Km2 (Πίνακας 4). Η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η µετακίνηση προς τα αστικά κέντρα είναι µια µακρόχρονη διαδικασία που χαρακτηρίζει τη χώρα. Η εξέταση των πληθυσµιακών δεδοµένων κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια δείχνει εύλογα το µέγεθος του προβλήµατος και την αναγκαιότητα λήψης µέτρων για τη συγκράτηση του πληθυσµού στις αγροτικές περιοχές. Μετά από δύο δεκαετίες έντονης µείωσης (1961 – 1981) του αγροτικού πληθυσµού, αλλά και της απασχόλησης στον πρωτογενή τοµέα, άρχισε από το 1981 µια µείωση του ρυθµού της πληθυσµιακής αποδυνάµωσης στις αγροτικές περιοχές (1981 – 1991)4. Εξέλιξη του Πληθυσµού την περίοδο 1961-1991 Έτος Αστικός (%) Ηµιαστικός (%) Αγροτικός (%) Σύνολο (%) 1961 43,3 12,9 43,8 100 1971 53,2 11,6 35,2 100 1981 58,1 11,6 30,3 100 1991 58,8 12,8 28,4 100 Πηγή: ΕΣΥΕ Οι διαπεριφερειακές ανισότητες στην Ελλάδα εµφανίζονται σχετικά περιορισµένες και σε κάθε περίπτωση σε χαµηλότερα επίπεδα από τις αντίστοιχες των υπολοίπων χωρών της ΕΕ. Οι ενδοπεριφερειακές ανισότητες στην Ελλάδα σε σύγκριση µε άλλες χώρες κυµαίνονται σε υψηλά επίπεδα και υπάρχουν περιφέρειες που εµφανίζουν διαρθρωτικά προβλήµατα από το µετασχηµατισµό της οικονοµίας, µε την εγκατάλειψη της γεωργίας και της παραδοσιακής µεταποίησης προς «αστικού τύπου» δραστηριότητες. Οι περιφέρειες που παρουσιάζουν το υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε µονάδες σταθερής αγοραστικής δύναµης (ΕΕ-25=100) είναι η Στερεά Ελλάδα (105,3%) και το Νότιο Αιγαίο (87,7%), σε αντίθεση µε τις περιφέρειες της Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης, της ∆υτικής Ελλάδας και της Ηπείρου όπου το 3 Απογραφή Πληθυσµού 2001 ΕΣΥΕ 4 Στην απογραφή του 2001 διαφοροποιήθηκε η διάκριση των περιοχών σε αγροτικές και αστικές σε σχέση µε τις προηγούµενες απογραφές µε αποτέλεσµα να µην είναι εφικτή η σύγκριση στοιχείων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 6 κατά κεφαλήν ΑΕΠ βρίσκεται σε χαµηλά επίπεδα κάτω του 60%. Η συµµετοχή του πρωτογενή τοµέα στην Ακαθάριστη Προστιθέµενη Αξία (ΑΠΑ), εµφανίζεται υψηλότερη στις περιφέρειες της Κεντρικής Μακεδονίας (19%), Θεσσαλίας (13%) και Πελοποννήσου (12%). Το ποσοστό απασχόλησης της χώρας διαµορφώθηκε στο 59,4% (απασχολούµενοι/ ενεργός πληθυσµός) για το έτος 2004. Το ποσοστό απασχόλησης εµφανίζεται υψηλό σε έξι περιφέρειες και σε επίπεδα άνω του 60%, παρόλο που δεν υπερβαίνει το 70% που αποτελεί στόχο της στρατηγικής της Λισσαβόνας για το 2010. Η απασχόληση στον πρωτογενή τοµέα εµφανίζεται ιδιαίτερα υψηλή σε όλες σχεδόν τις περιφέρειες και διαµορφώνεται άνω του 20% µε εξαίρεση τις περιφέρειες Αττικής, Νοτίου Αιγαίου και Κεντρικής Μακεδονίας που η απασχόληση στον πρωτογενή τοµέα κυµαίνεται σε επίπεδα κατώτερα ή ίσα του εθνικού µέσου όρου (16,4%). Η ηλικιακή διάρθρωση στο γεωργικό τοµέα είναι προβληµατική και ο δείκτης (αναλογία γεωργών ηλικίας µικρότερης των 35 µε γεωργούς ηλικίας µεγαλύτερης των 55) να διαµορφώνεται στην τιµή του 0,13. Η ηλικιακή διάρθρωση χαρακτηρίζεται λιγότερο προβληµατική στις περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας (0,21) και ∆υτικής Μακεδονίας (0,20), σε αντίθεση µε τις περιφέρειες Αττικής (0,07), Ιονίων Νήσων (0,07), Ηπείρου (0,07) και Στερεάς Ελλάδας (0,08) που χαρακτηρίζονται ως οι πλέον προβληµατικές σε όρους δηµογραφικής σύνθεσης των απασχολούµενων στο γεωργικό τοµέα. ∆είκτης Οικονοµικής ανάπτυξης Οικονοµική ανάπτυξη πρωτογενή τοµέα Απασχόληση ∆οµή της απασχόλησης Ηλικιακή διάρθρωση στη γεωργία Μονάδα Μέτρησης ΑΕΠ (σε pps)/κεφαλ ή (EU 25=100) ΑΠΑ πρωτογενής τοµέας απασχολούµενοι/ σύνολο του πληθυσµού (25 64 ετών) απασχόληση στον πρωτογενή τοµέα αναλογία: αγρότες <35 / >= 55 years ετών Πηγή Eurostat National Accounts Eurostat Regional Accounts Eurostat Labour Force Survey Eurostat Economic Accounts Eurostat Farm Structure Survey Έτος Μ.Ο. 2000 2002 2002 2004 2002 2003 Μονάδα pps σε εκατοµ. ΕΥΡΩ % στη συνολική % % % α/ α ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ 1 ΑΝΑΤ. ΜΑΚ. & ΘΡΑΚΗ 57,4 859,3 11% 59,4 35,2 0,16 2 ΚΕΝΤ. ΜΑΚΕ∆ΟΝΙΑ 75,9 1.528,2 19% 56,9 16,9 0,21 3 ∆ΥΤ. ΜΑΚΕ∆ΟΝΙΑ 76,8 517,6 6% 53,3 20,0 0,20 4 ΘΕΣΣΑΛΙΑ 62,9 1.081,1 13% 60,9 28,3 0,14 5 ΗΠΕΙΡΟΣ 59,3 249,6 3% 57,7 24,5 0,07 6 ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ 65,5 146,4 2% 61,1 24,8 0,07 7 ∆ΥΤ. ΕΛΛΑ∆Α 56,3 774,9 9% 55,6 31,6 0,14 8 ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΑ∆Α 105,3 804,6 10% 57,2 23,3 0,08 9 ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ 73,7 942,0 12% 62,1 36,5 0,10 10 ΑΤΤΙΚΗΣ 79,0 174,1 2% 60,8 1,3 0,07 11 ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ 74,3 227,8 3% 56,4 22,0 0,11 12 ΝΟΤΙΟ ΑΙΓΑΙΟ 87,7 170,0 2% 60,4 10,6 0,14 13 ΚΡΗΤΗ 72,3 704,8 9% 64,0 32,1 0,14 ΣΥΝΟΛΟ ΕΛΛΑ∆ΑΣ 75,0 8.180,4 100% 59,4 16,2 0,13 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 7 3.1.1.2. Απασχόληση Το ποσοστό απασχόλησης στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1994-2005 παρουσίασε αύξηση από 54,2% σε 60,1%, υπολειπόµενο όµως σηµαντικά του ευρωπαϊκού µέσου όρου (ΕΕ-15), ο οποίος κατά την ίδια περίοδο αυξήθηκε από 59,8% σε 65,2% και παραµένει σηµαντικά κάτω από το στόχο του 70% της συνολικής απασχόλησης για το 2010 που τίθεται στο πλαίσιο της Στρατηγικής της Λισσαβόνας (∆ιάγραµµα 7). Η σηµαντική απόκλιση του επιπέδου απασχόλησης στην Ελλάδα από τον Ευρωπαϊκό µέσο όρο οφείλεται κυρίως στο χαµηλό ποσοστό απασχόλησης των γυναικών. Ωστόσο, τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών παρουσιάζουν αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια και από 39,3% το 1997 διαµορφώνονται στο 45,2% το 2004, υπολειπόµενα όµως κατά πολύ του ευρωπαϊκού µέσου όρου της ΕΕ-25 (55,7%) (∆ιάγραµµα 8) Οι τάσεις που παρατηρούνται στην τοµεακή διάρθρωση της απασχόλησης, καταδεικνύουν αύξηση µόνο στον τριτογενή τοµέα, ενώ αντίθετα η απασχόληση µειώνεται στον πρωτογενή (κυρίως) αλλά και στο δευτερογενή τοµέα της οικονοµίας. Η ανεργία, που κορυφώθηκε το 1999 (12%), εµφάνισε µικρή αλλά σταθερά πτωτική πορεία και δείχνει την τελευταία τριετία να σταθεροποιείται στα επίπεδα του 9,7% (2003), πάντα άνω του µέσου όρου της ΕΕ-25 (9,0%) (∆ιάγραµµα 10). Τα ποσοστά ανεργίας των γυναικών, αν και µειώθηκαν την περίοδο 1999-2005 από 18,1% σε 15,3%, εµφανίζονται κατά πολύ υψηλότερα του µέσου όρου της ΕΕ-25 (9,8%). Σηµαντικό είναι να αναφερθεί ότι το παραπάνω ποσοστό είναι υπερδιπλάσιο του ποσοστού ανεργίας των αντρών (6,1% για το 2005 έναντι 7,9% για το 1999) (∆ιάγραµµα 11, ∆ιάγραµµα 12). 3.1.1.3. Κοινωνικό-οικονοµική κατάσταση στον Πρωτογενή τοµέα Ο πρωτογενής τοµέας στην Ελλάδα παρά τη µείωση που υφίσταται σε όρους άξιας παραγωγής ως ποσοστό στα συνολικά µεγέθη της οικονοµίας και σε απόλυτες τιµές αλλά και ως ποσοστό σε όρους, εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους βασικούς τοµείς της οικονοµίας, έχοντας ιδιαίτερο κοινωνικό και περιβαλλοντικό ρόλο. Η συµµετοχή της Ακαθάριστης Προστιθέµενης Αξίας (ΑΠΑ) του πρωτογενή τοµέα κατά την περίοδο 1995 – 2005 στο σύνολο της ελληνικής οικονοµίας παρουσιάζει σηµαντική µείωση και από 9,9% το 1995, διαµορφώνεται στο 5,2% κατά το 2005. Η µείωση αυτή οφείλεται κυρίως στη µεγέθυνση του τοµέα των Υπηρεσιών (τριτογενής τοµέας), µε ρυθµούς πολύ µεγαλύτερους από τους αντίστοιχους του πρωτογενή τοµέα (∆ιάγραµµα 13). Η γεωργική απασχόληση µειώθηκε δραµατικά, από το 30,3% της συνολικής απασχόλησης το έτος 1980, στο 12,6% το έτος 2004. Ωστόσο, το ποσοστό του 12,6% συγκρινόµενο µε το 3,8% της ΕΕ-15 για το έτος 2004, υποδεικνύει ότι ο τοµέας συνεχίζει να παρέχει/ διατηρεί θέσεις εργασίας σε σηµαντικό αριθµό ατόµων, σε µία χώρα όπου η ανεργία συνεχίζει να παραµένει ένα από τα µεγαλύτερα προβλήµατα (∆ιάγραµµα 14). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 8 Η διάρθρωση της απασχόλησης σε αυτοαπασχολούµενους και µισθωτούς διαµορφώνει τη µορφή των εκµεταλλεύσεων της ελληνικής γεωργίας. Από το σύνολο των απασχολουµένων στη γεωργία το 2004, ένα ποσοστό 90,21% είναι αυτοαπασχολούµενοι και µόλις το 9,79% είναι µισθωτοί, ενώ στην Ε.Ε-25, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 64,1% και 35,9%. Επίσης οι απασχολούµενοι πλήρους απασχόλησης (full time) αντιπροσωπεύουν το 91,7% ενώ οι απασχολούµενοι µερικής απασχόλησης (part time) το 8,3%, µε τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ε.Ε-25 να ανέρχονται σε 81,4% και 18,6% (∆ιάγραµµα 15). Παρά την αύξηση της τιµής των καυσίµων, το πραγµατικό γεωργικό εισόδηµα (∆είκτης Α) κατά τη διετία 2005-2006 παρουσίασε αύξηση κατά 2,64%, σε αντίθεση µε τη διετία 2002-2003 κατά την οποία µειώθηκε κατά 11,34% . Το έτος 2000 µεγάλο µέρος (5-6%) των Ακαθάριστων Επενδύσεων Παγίου Κεφαλαίου της χώρας κατευθύνθηκε στο γεωργικό τοµέα, ποσοστό διπλάσιο αυτού της ΕΕ-15 (περίπου 3%). Το αντίστοιχο ποσοστό των Ακαθάριστων Επενδύσεων Παγίου Κεφαλαίου που κατευθύνθηκε στη γεωργία διαµορφώθηκε σε 3,3% για το έτος 2003. ∆ιαπιστώνεται δηλαδή ότι οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου στον πρωτογενή τοµέα χαρακτηρίζονται από αρνητικές τάσεις εξαιτίας µιας συνεχιζόµενης µείωσης των επενδύσεων στον τοµέα. Το εµπόριο του πρωτογενή τοµέα και των γεωργικών προϊόντων αποτελεί ένα σηµαντικό µέρος του συνολικού εµπορίου της χώρας, παρόλα αυτά η συµµετοχή των προϊόντων του στις συνολικές εξαγωγές φθίνει συνεχώς. Το έτος 2000 η αξία των εισαγωγών του πρωτογενή τοµέα και των γεωργικών προϊόντων ανήλθε στα 3.907.248,716 € (12,7% της συνολικής αξίας των εισαγωγών), η αξία των εξαγωγών ανήλθε στα 2.890.426.999 € (25,1% της συνολικής αξίας των εξαγωγών) και το εµπορικό γεωργικό ισοζύγιο διαµορφώθηκε στα -1.016.821.717 €. Η τάση αυτή συνεχίστηκε και για το έτος 2004, στην οποία η αξία των εισαγωγών του πρωτογενή τοµέα και των γεωργικών προϊόντων ανήλθε στα 5.267.867.531 € (12,5% της συνολικής αξίας των εισαγωγών), η αξία των εξαγωγών ανήλθε στα 2.799.206.037 € (22,9% της συνολικής αξίας των εξαγωγών) και το εµπορικό αγροτικό ισοζύγιο διαµορφώθηκε στα -2.468.661.494€. Σηµειώνεται ότι οι εµπορικές συναλλαγές µε τις Ευρωπαϊκές χώρες (ΕΕ-15) καλύπτουν το 86% του συνολικού όγκου (Πίνακας 7, Πίνακας 8). Οι ορεινές περιοχές χαρακτηρίζονται από τα χαµηλά εισοδήµατα, τη δυσµενή δηµογραφική σύνθεση και το χαµηλό µορφωτικό επίπεδο του πληθυσµού καθώς και την έλλειψη βασικών, κοινωνικών, πολιτιστικών και άλλων υποδοµών. Η ανάπτυξη των περιοχών αυτών συνδέεται άµεσα µε τη δηµιουργία σηµαντικών έργων υποδοµών και την προώθηση βιώσιµων προτύπων παραγωγής και διαβίωσης µε στόχο την αύξηση της προσπελασιµότητας και µείωση των χρονοαποστάσεων των διαφόρων ορεινών περιοχών από τις µεγάλες πληθυσµιακές συγκεντρώσεις της χώρας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 9 Στις νησιωτικές περιοχές, παρά τη σηµαντική ανάπτυξη του τουρισµού, στο γεωργικό και αλιευτικό τοµέα εξακολουθεί να απασχολείται ένα σηµαντικό τµήµα του τοπικού πληθυσµού, µε αποτέλεσµα η κοινωνική και οικονοµική ανάπτυξη των περιοχών να εξαρτάται σε σηµαντικό βαθµό από την εξέλιξη της γεωργικής και αλιευτικής δραστηριότητας. Οι νησιωτικές περιοχές της χώρας αντιµετωπίζουν προβλήµατα που πηγάζουν από την έλλειψη υποδοµών πρόσβασης και κοινωνικών υπηρεσιών, το χαµηλό βαθµό αξιοποίησης των δυνατοτήτων της επιχειρηµατικής και τουριστικής δραστηριότητας και τη διατήρηση και ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων και συγκριτικών πλεονεκτηµάτων του νησιωτικού χώρου. Ο πρωτογενής τοµέας στη χώρα µας είχε και εξακολουθεί να έχει σηµαντική θέση, τόσο ως τοµέας οικονοµικής δραστηριότητας, αλλά και ως παράγοντας διατήρησης της κοινωνικής και οικονοµικής συνοχής για πολλές περιοχές της ελληνικής επικράτειας. Συµβάλλει σηµαντικά στη διαµόρφωση του συνολικού ΑΕΠ της χώρας, απασχολεί ένα µεγάλο µέρος του ενεργού πληθυσµού, συνεισφέρει σηµαντικά στο σύνολο των εξαγωγών της χώρας ενώ, παράλληλα, δηµιουργεί προϋποθέσεις ανάπτυξης σε σηµαντικό αριθµό άλλων οικονοµικών δραστηριοτήτων και ιδιαίτερα της µεταποίησης (βιοµηχανία τροφίµων). Χαρακτηρίζεται εντούτοις ως τοµέας «έντασης εργασίας» βασιζόµενος σε δραστηριότητες χαµηλής προστιθέµενης αξίας, στις οποίες η ποιότητα και η καινοτοµία (δηλ. η ενσωµατωµένη εξειδίκευση – γνώση) των παραγόµενων αγαθών (υπηρεσιών & προϊόντων) παραµένει χαµηλή. Για το λόγο αυτό, ο πρωτογενής τοµέας είναι πάντα ευπαθής σε πιέσεις, όπως αυτές που δηµιουργεί η αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και η απελευθέρωση του εµπορίου των προϊόντων. 3.1.1.4. Χρήσεις γης Η Ελλάδα καλύπτει µία έκταση 13.196.887 Ha, συµπεριλαµβανοµένων των 1.271.090 Ha παραθαλάσσιων υγρών ζωνών και θαλάσσιων υδάτων (κατηγορίες 4.2 και 5.2 σύµφωνα µε την ταξινόµηση της Corrine Land Cover). Από τη συνολική έκταση των 11.925.797 Ha της χώρας (δεν περιλαµβάνεται η έκταση των παραθαλάσσιων υγρών ζωνών και θαλάσσιων υδάτων), το 40,9% καλύπτεται από γεωργικές περιοχές (4.877.986 Ha), 18,9% από δάση (2.255.901 Ha), 37,0% από φυσικές περιοχές (4.418.487 Ha), 2,3% από τεχνητές (270.084 Ha) και 0,9% από εσωτερικά νερά (103.339 Ha). Η διάρθρωση των γεωργικών περιοχών περιλαµβάνει σε ποσοστό 43,9% αρόσιµη γη (2.140.676 Ha), 15,4% µόνιµες καλλιέργειες (750.278 Ha), 1,4% µόνιµους βοσκοτόπους (67.063 Ha) και 39,4% ετερογενείς γεωργικές περιοχές (1.919.969 Ha).(έτος 2000), (Πίνακας 9, ∆ιάγραµµα 16). Βασικό ρόλο στην ανταγωνιστικότητα του πρωτογενούς τοµέα διαδραµατίζουν οι περιορισµοί που τίθενται από τη γεωφυσική κατάσταση της χώρας. Αυτή όµως η γεωφυσική κατάσταση δηµιουργεί µια ποικιλοµορφία µικροκλιµάτων και συνθηκών παραγωγής, η δυναµική των οποίων απαιτείται να αξιοποιηθεί αναπτυξιακά µε τρόπο που οι περιορισµοί να µετατραπούν σε προοπτικές ανάπτυξης. Επίσης βασικό ρόλο διαδραµατίζουν και οι περιορισµένοι φυσικοί της πόροι. Σχετικά µε τους Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 10 περιορισµένους φυσικούς πόρους αναφέρεται ότι η χρησιµοποιούµενη γεωργική έκταση της χώρας για το έτος 2003 ανέρχεται σε 3.967.770 Ha, που αποτελεί το 30,1% της συνολικής έκτασης, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ-25 είναι 42%. Από αυτήν την έκταση, θα πρέπει να σηµειωθεί, ότι το 82,7% βρίσκεται σε µειονεκτικές περιοχές (LFAs). Οι ορεινές περιοχές καταλαµβάνουν µεγάλο τµήµα της έκτασης του ηπειρωτικού τµήµατος της χώρας αλλά και σηµαντικό µέρος των νησιωτικών περιοχών µε τον πρωτογενή τοµέα να είναι ο κυρίαρχος κλάδος της οικονοµικής δραστηριότητας. Η χρησιµοποιούµενη γεωργική έκταση (ΧΓΕ) στις ορεινές µειονεκτικές περιοχές καταλαµβάνει ποσοστό 56,4% της συνολικής ΧΓΕ. 3.1.1.5. ∆ιαρθρωτικά χαρακτηριστικά εκµεταλλεύσεων Η ανταγωνιστικότητα του πρωτογενούς τοµέα εξαρτάται σε σηµαντικό βαθµό κι από τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των εκµεταλλεύσεών του. Κατά το 2003, το σύνολο των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στη χώρα ανερχόταν περίπου, σε 824.460 έναντι 817.060 το 2000. Το µέσο µέγεθος των εκµεταλλεύσεων, µε βάση τη χρησιµοποιούµενη γεωργική έκταση (ΧΓΕ), εµφάνισε µικρή αύξηση της τάξης του 9% (2000: 4,4 - 2003: 4,8 Ha/ εκµετάλλευση). Παρόλα αυτά παραµένει αναλλοίωτη η µεγάλη απόκλιση του µέσου µεγέθους της ελληνικής γεωργικής εκµετάλλευσης από τον αντίστοιχο µ.ο. Ε.Ε-25, ο οποίος ανέρχεται σε 15,8 Ha/ εκµετάλλευση. Σηµαντικό επίσης χαρακτηριστικό των εκµεταλλεύσεων είναι ότι οι περισσότερες από αυτές αποτελούνται από µικρά τεµαχισµένα αγροτεµάχια (µέσο µέγεθος αγροτεµαχίου 0,7 Ha), τα οποία βρίσκονται σε µεγάλη απόσταση µεταξύ τους. Η κατάσταση αυτή δεν ευνοεί την οικονοµική ανάπτυξη των εκµεταλλεύσεων καθώς κρίνεται αναποτελεσµατική η χρήση των συντελεστών παραγωγής. Η κατανοµή των εκµεταλλεύσεων µε βάση τα εκτάρια της χρησιµοποιηµένης γεωργικής γης καταδεικνύει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εκµεταλλεύσεων ανήκει στην κλάση µεγέθους (0-5) Ha µε ποσοστό 76,1% το έτος 2003 και 76,8% το έτος 2000, ενώ µόλις 0,8% για το έτος 2003 και 0,5% για το έτος 2000 ανήκουν στην κλάση µεγέθους (≥ 50) Ha (Πίνακας 10). Το µέσο οικονοµικό µέγεθος των εκµεταλλεύσεων ήταν το 2003 6,3 European Size Unit (ESU) µε το 37,5% των εκµεταλλεύσεων να έχει µέγεθος µικρότερο των 2 ESU, 62,4% των εκµεταλλεύσεων να έχει µέγεθος από 2-100 ESU και 0,1% των εκµεταλλεύσεων µε µέγεθος µεγαλύτερο από100 ESU. Το έτος 2003 η καταβληθείσα εργασία στο σύνολο εκµεταλλεύσεων της χώρας ανήλθε σε 615.950 Ετήσιες Μονάδες Εργασίας (AWU). Στην Ελλάδα διακρίνονται δύο τύποι γεωργικών εκµεταλλεύσεων, οι προσωπικές εκµεταλλεύσεις (οικογενειακής µορφής) και οι νοµικού προσώπου (επιχειρηµατικής µορφής). Με βάση το οικονοµικό µέγεθος των εκµεταλλεύσεων (ESU), η συντριπτική πλειοψηφία τους (εκµεταλλεύσεις οικονοµικού µεγέθους µεγαλύτερο από 1 ESU) µε ποσοστό 99,9% ανήκει στις προσωπικές εκµεταλλεύσεις ενώ µόλις 0,1% στις νοµικού προσώπου, ποσοστό όµως που αυξάνεται σε 12,3% για οικονοµικό µέγεθος εκµεταλλεύσεων µεγαλύτερο από 100 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 11 ESU. Η κατάσταση αυτή υποδηλώνει ότι υπάρχει ανάγκη εκσυγχρονισµού των γεωργικών εκµεταλλεύσεων, προκειµένου να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητά τους. Στην Ελλάδα υπάρχουν σήµερα 6.350 Αγροτικοί Συνεταιρισµοί (Πρωτοβάθµιες Οργανώσεις), 114 Ενώσεις Αγροτικών Συνεταιρισµών (ΕΑΣ - ∆ευτεροβάθµιες Οργανώσεις) και απαριθµούν 746.812 µέλη, που αποτελούν µια από τις βασικές θεσµικές δοµές στήριξης του πρωτογενή τοµέα, σε συνεργασία µε τις πολυάριθµες Οµάδες Παραγωγών διαχείρισης της αγοράς γεωργικών προϊόντων. Στο πλαίσιο αυτό δηµιουργείται η ανάγκη στήριξής τους, ώστε να καταστούν ικανοί να µεταφέρουν και να διαδώσουν τεχνογνωσία και καινοτοµίες στον αγροτικό τοµέα και κυρίως να ενδυναµώσουν τη θέση των παραγωγών, προκειµένου να βελτιώσουν την ποιότητα της παραγωγής τους και τη διάθεση και εµπορία των προϊόντων, µε αποτέλεσµα την αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιµότητας των εκµεταλλεύσεων τους. Εκτός των ανωτέρω στην ανταγωνιστικότητα του πρωτογενή τοµέα διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο ο ανθρώπινος παράγοντας. Ενδεικτικά αναφέρουµε ότι για το έτος 2003 το ποσοστό των αρχηγών των εκµεταλλεύσεων ηλικίας µικρότερης των 35 ετών ανέρχεται σε 9,2% ενώ το ποσοστό των αρχηγών των εκµεταλλεύσεων ηλικίας µεγαλύτερης των 65 ετών διαµορφώνεται σε 29,1%. Η ηλικιακή διάρθρωση των αρχηγών των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στον τοµέα προβληµατίζει, δεδοµένου ότι οι γηραιότεροι αγρότες δεν είναι πρόθυµοι να εγκαταλείψουν τη γεωργική δραστηριότητα εξαιτίας του γεγονότος ότι αποτελεί την κύρια πηγή του εισοδήµατός τους. Όξυνση του προβλήµατος αποτελεί επίσης το γεγονός ότι οι γηραιότεροι αγρότες δεν έχουν βασικές γνώσεις οικονοµικής και τεχνικής διαχείρισης της εκµετάλλευσής τους και τις απαιτούµενες ικανότητες για την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και γενικότερα καθυστερούν να ανταποκριθούν στις συνεχώς µεταβαλλόµενες απαιτήσεις της αγοράς. 3.1.2. Επιδόσεις στους τοµείς της γεωργίας, των τροφίµων και της δασοκοµίας 3.1.2.1. Γεωργικός τοµέας 3.1.2.1.1. Εκπαίδευση και Κατάρτιση αγροτών Σηµαντικό πρόβληµα στην ανταγωνιστικότητα του πρωτογενή τοµέα αποτελεί το χαµηλό µορφωτικό επίπεδο των απασχολουµένων στον τοµέα. Ποσοστό 69,5% είναι οι απόφοιτοι δηµοτικού, 14,3% έχει τελειώσει µερικές τάξεις του δηµοτικού ή δεν έχει καµία εκπαίδευση, 15% είναι απόφοιτοι µέσης εκπαίδευσης ή των τριών τάξεων µέσης εκπαίδευσης και µόλις 1,2% είναι απόφοιτοι ΑΕΙ ή ΤΕΙ (Πίνακας 13). Πρόσθετο πρόβληµα αποτελεί επίσης το χαµηλό ποσοστό εκπαίδευσης και κατάρτισης, το οποίο κυµαίνεται για το έτος 1999/2000 στο 2,9% των αγροτών µε βασική εκπαίδευση. Επιπλέον η «∆ια Βίου Μάθηση» ανέρχεται το έτος 2004 σε 2,1% ως προς τη συµµετοχή των ηλικιών µεταξύ 25-64. Αξιοσηµείωτο επίσης είναι το Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 12 γεγονός της ελλιπούς πρόσβασης σε ευρεία κατηγορία υπηρεσιών που περιορίζει τις ευκαιρίες ενηµέρωσης, εκπαίδευσης, κατάρτισης, παροχής συµβουλευτικών υπηρεσιών και γενικότερα της απασχόλησης. Εποµένως διαπιστώνεται η ανάγκη για επαγγελµατική κατάρτιση των απασχολουµένων στον πρωτογενή τοµέα προκειµένου να αποκτήσουν τεχνικές ικανότητες, να αναβαθµίσουν την τεχνογνωσία τους και να προσαρµόζονται στις αλλαγές του οικονοµικού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Σηµαντικό επίσης γεγονός αποτελεί η ανάγκη παροχής εξειδικευµένων συµβουλών και κατάρτισης σε πεδία που σχετίζονται µε την παραγωγή ποιοτικών προϊόντων προστιθέµενης αξίας (τρόφιµα), µε την παραγωγή προϊόντων ολοκληρωµένης διαχείρισης και βιολογικής παραγωγής, µε τον προσανατολισµό της παραγωγής τους σε προϊόντα που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της αγοράς, µε την προστασία του περιβάλλοντος, µε τη διαχείριση του εδάφους και των υδάτων, µε την τοπική ανάπτυξη και την εταιρική σχέση, µε την προώθηση και διαφοροποίηση των οικονοµικών δραστηριοτήτων, αλλά και µε θέµατα καινοτόµων δραστηριοτήτων καθώς επίσης και µε την εισαγωγή και χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών ΤΠΕ. 3.1.2.1.2. Καινοτοµία – Γνώση Η παραγωγή, η µεταφορά και η διάχυση τεχνογνωσίας και καινοτοµιών στον πρωτογενή τοµέα και ιδιαίτερα στην φυτική και ζωική παραγωγή παρουσιάζει ανεπάρκειες κυρίως ποιοτικού χαρακτήρα και δυσκολίες προσαρµογής στις ιδιαιτερότητες των ελληνικών αγροτικών εκµεταλλεύσεων. Η παραγωγή τεχνογνωσίας και καινοτοµιών που προκύπτει από την αγροτική έρευνα, η οποία διεξάγεται στη χώρα µας καλύπτει ένα µικρό µέρος της ζήτησης από την πλευρά των αγροτών και όσων άλλων ασχολούνται στον τοµέα της γεωργίας, της δασοκοµίας και των τροφίµων. Αυτό δεν οφείλεται στην ποσότητα και στην ποιότητα των αποτελεσµάτων της ελληνικής εφαρµοσµένης έρευνας, αλλά στην ανεπάρκεια των µηχανισµών σύνδεσής της µε την παραγωγή, µε αποτέλεσµα να µην αξιοποιούνται από τις επιχειρήσεις του τοµέα της γεωργίας, της δασοκοµίας και των τροφίµων. Ιδιαίτερες ανάγκες για την ανάπτυξη του πρωτογενή τοµέα υπάρχουν για την προώθηση της έρευνας και της καινοτοµίας σε τοµείς που σχετίζονται µε τη γενετική βελτίωση ειδών φυτικής και ζωικής παραγωγής, βελτίωση του εξοπλισµού και των πρακτικών παραγωγής καθώς και την εισαγωγή νέων καινοτοµικών προϊόντων. Το Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.), τα Πανεπιστηµιακά Ιδρύµατα που διαθέτουν ερευνητικά εργαστήρια, καθώς και διάφορα άλλα κρατικά ή ηµικρατικά ερευνητικά Ινστιτούτα όπως ο «∆ηµόκριτος» το Κέντρο Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ), το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, κ.ά. στα πλαίσια των ερευνητικών τους δραστηριοτήτων, και µε βάση το ύψος της χρηµατοδότησης, παράγουν σηµαντική τεχνογνωσία στον ελληνικό αγροτικό τοµέα, χωρίς όµως η τεχνογνωσία αυτή να διαχέεται και να αξιοποιείται στον απαιτούµενο βαθµό από τις Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 13 γεωργικές εκµεταλλεύσεις (πρωτογενή παραγωγή) και σύµφωνα µε τις νέες απαιτήσεις που διαµορφώνονται στο χώρο της γεωργίας και των τροφίµων. Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι απαιτείται καλύτερη διασύνδεση και συνεργασία µεταξύ των ερευνητικών κέντρων και των επιχειρήσεων (γεωργικών εκµεταλλεύσεων και µεταποιητικών επιχειρήσεων) για την προώθηση καινοτοµιών και την ανάπτυξη τεχνολογικών λύσεων που θα είναι άµεσα εφαρµόσιµες στην παραγωγή µε στόχο τη µεγαλύτερη δυνατή απόδοση και το χαµηλότερο δυνατό κόστος. 3.1.2.1.3. Ανταγωνιστικότητα Η τελική αξία παραγωγής για το 2005 ανήλθε στα 12.217,72 εκατ. ευρώ (τρέχουσες τιµές) και αυξήθηκε κατά 1,26%, εκ των οποίων τα 8.455,67 εκατ. ευρώ (ποσοστό 69,20%) προέρχονται από τη Φυτική Παραγωγή και τα 2.907,32 εκατ. ευρώ (ποσοστό 23,79%) από τη Ζωική Παραγωγή. Η Φυτική Παραγωγή το 2005 σε σχέση µε το 2004 παρουσίασε µία αύξηση κατά 0,91% και η Ζωική Παραγωγή κατά 1,03% . Η σχέση φυτικής και ζωικής παραγωγής συνεχίζει να είναι υπέρ της φυτικής µε αναλογία 3:1 ως προς την αξία των παραγόµενων προϊόντων. Η παραγωγικότητα της εργασίας στο γεωργικό τοµέα ανέρχεται σε 82 ευρώ ως προς την ΑΠΑ (σε σταθερές τιµές €) ανά Ετήσια Μονάδα Εργασίας (ΕΜΕ) . Στη φυτική παραγωγή οι καλλιεργούµενες εκτάσεις ανέρχονται περίπου σε 3.425.800 Ha για το 2003 και παρατηρείται σχετική σταθερότητα στις καλλιεργήσιµες εκτάσεις. Οι βασικές καλλιέργειες είναι οι αροτραίες (2.176.200 Ha) – Σιτάρι σκληρό (72.130 Ha), Αραβόσιτος (24.100 Ha), καπνός (56.000), Βαµβάκι (370.000 Ha), Ζαχαρότευτλα (36.000 Ha) – , οι δενδρώδεις (1.002.000 Ha) – ελαιώνες (780.000 Ha) –, αµπέλια (131.300 Ha) και οι κηπευτικές (116.300 Ha), ενώ η παραγωγή βασικών γεωργικών προϊόντων της φυτικής παραγωγής ανέρχεται για το Σιτάρι σε 1.725 χιλ. τόνους, Βαµβάκι σε 1.091 χιλ. τόνους, Καπνό σε 127 χιλ. τόνους, Μούστο σε 387 χιλ. τόνους, Ελαιόλαδο 504 χιλ. τόνους, Εσπεριδοειδή σε 1.182 χιλ. τόνους (Πίνακας 15, ∆ιάγραµµα 19). Λαµβάνοντας υπόψη τα διαθέσιµα στοιχεία των τελευταίων τριών δεκαετιών παρατηρείται µια σταθερότητα στην έκταση των βασικών ανωτέρω καλλιεργειών κατά την οποία εµφανίζεται µια συνεχής ελαφρά µείωση των αροτραίων καλλιεργειών και των αµπέλων σε αντίθεση µε τις δενδρώδεις καλλιέργειες που παρουσιάζουν µια σταδιακή αύξηση των εκτάσεων τους. Όσον αφορά στην κτηνοτροφία, το ζωικό κεφάλαιο για το έτος 2003 αποτελείται από βοοειδή 621 χιλ. κεφάλια, χοίροι 934 χιλ. κεφάλια, πρόβατα 9.000 χιλ. κεφάλια, αίγες 5.619 χιλ. κεφάλια. Τα βασικά προϊόντα της κτηνοτροφικής παραγωγής αφορούν σε κρέας (454 χιλ. τόνοι), γάλα (1.986 χιλ. τόνοι), τυρί σκληρό (36 χιλ. τόνοι) και τυρί µαλακό (127 χιλ. τόνοι) Η ζωική παραγωγή παρουσιάζει σηµαντικές διακυµάνσεις, είναι πάντως λιγότερο αναπτυγµένη και εν γένει ελλειµµατική. Η γαλακτοπαραγωγός αγελαδοτροφία, η πτηνοτροφία και η χοιροτροφία, είναι σχετικά αναπτυγµένες και συνδέονται µε τη µεταποίηση. Η αιγοπροβατοτροφία, που στο σύνολό της δεν αφορά Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 14 εσταβλισµένη, αλλά εκτατική κτηνοτροφία, πάσχει από διαρθρωτικά προβλήµατα στις εκµεταλλεύσεις και χρήζει εκσυγχρονισµού. Με την αναµόρφωση της ΚΓΠ αναµένονται ανακατατάξεις στην ισορροπία µεταξύ των κλάδων φυτικής παραγωγής, σηµαντικές εκτάσεις καπνοκαλλιέργειας, βαµβακιού και ζαχαροτεύτλων κινδυνεύουν να µείνουν ακαλλιέργητες και καθίσταται απαραίτητη η άµεση εισαγωγή νέων καλλιεργειών µε δυνατότητες διεξόδου στην αγορά, ώστε να µην οδηγηθούν γεωργικές γαίες στην εγκατάλειψη (Πίνακας 17, Πίνακας 18, Πίνακας19). Με την εφαρµογή της πλήρους αποδέσµευσης, ένα πολύ µικρό ποσοστό εκµεταλλεύσεων καπνού (κυρίως ανατολικού τύπου) κατατάσσονται στις οικονοµικά βιώσιµες και διαθέτουν σχετικά µεγάλο µέγεθος, ενώ συνδυάζουν την κύρια δραστηριότητά τους µε την εκτροφή αιγοπροβάτων σχετικά µεγάλου µεγέθους. Ωστόσο µεγάλο µέρος των εκµεταλλεύσεων καπνού αναµένεται να κατευθυνθεί σε αναδιάρθρωση του συστήµατος παραγωγής, ίσως αναπτύσσοντας περαιτέρω το κλάδο εκτροφής αιγοπροβάτων, ενώ ορισµένες εκµεταλλεύσεις ενδέχεται να διακόψουν την παραγωγική τους δραστηριότητα (εισπράττοντας τις αποδεσµευµένες ενισχύσεις ή ενοικιάζοντας τα εδάφη). Το µεγαλύτερο ποσοστό των εκµεταλλεύσεων καπνού διαµορφώνουν αρνητικό εισόδηµα µετά την εφαρµογή της πλήρους αποδέσµευσης και απαιτείται ανάγκη της πλήρους αναδιάρθρωσης του παραγωγικού συστήµατος ώστε να µην αναγκαστούν να διακόψουν τη γεωργική δραστηριότητα. Ανάλογα αποτελέσµατα µε αυτά του τοµέα καπνού εµφανίζονται και στην περίπτωση του τοµέα βάµβακος. Με την εφαρµογή της ενιαίας αποδέσµευσης µεγάλο µέρος των βαµβακοπαραγωγικών εκµεταλλεύσεων διαµορφώνουν αρνητικά εισοδήµατα. Ορισµένες (λίγες σε αριθµό) από τις εκµεταλλεύσεις αυτές για να παραµείνουν στην βαµβακοκαλλιέργεια θα πρέπει να αυξήσουν πολύ την παραγωγικότητα της καλλιέργειας ή να εφαρµόσουν συστήµατα ολοκληρωµένης διαχείρισης. Ακόµη ενδέχεται να προχωρήσουν σε αναδιάρθρωση του παραγωγικού τους συστήµατος µε έµφαση στην καλλιέργεια λαχανικών της υπαίθρου (λαµβάνοντας υπόψη τους περιορισµούς που απαιτούνται στις ευπρόσβλητες περιοχές νιτρορύπανσης) και την ηµιεντατική προβατοτροφία συνδυασµένη µε την καλλιέργεια κτηνοτροφικών φυτών. Τα ενεργειακά φυτά και γενικά τα µη εδώδιµα (non food) προσφέρουν µία διέξοδο στην κατεύθυνση της διατήρησης της γεωργικής δραστηριότητας σε πολλές περιοχές. Είναι γνωστό ότι οι πρώτες µονάδες παραγωγής βιοκαυσίµων στην Ελλάδα είναι έτοιµες και παράγουν (βιοντήζελ σε Κιλκίς, Βόλο, Πάτρα, Λαµία) ενώ η βιοµηχανία ζάχαρης ενόψει της αλλαγής στο καθεστώς της ΚΟΑ ζάχαρης κινείται προς την κατεύθυνση συµπαραγωγής ζάχαρης και καυσίµου αιθανόλης. Εδώ πρέπει να σηµειωθεί ότι η Κοινοτική Οδηγία 2003/30/ΕΚ για τα Βιοκαύσιµα συστήνει ελάχιστο ποσοστό5 βιοκαυσίµων στο σύνολο των υγρών καυσίµων που καταναλώνονται στις µεταφορές. 5 Το 5,75% του συνόλου των καυσίµων µεταφορών που καταναλώνονται στις χώρες της Ε.Ε. µέχρι το Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 15 Ως αποτέλεσµα της αναθεώρησης της ΚΓΠ, η παραγωγή του πρωτογενούς τοµέα πρέπει να προσανατολιστεί σε ανταγωνιστικά αγροτικά προϊόντα συνδυάζοντας µεθόδους παραγωγής χαµηλού κόστους, περιβαλλοντικά φιλικές και κοινωνικά αποδεκτές. Στο πλαίσιο αυτό η παραγωγή συµβατικών προϊόντων µε εφαρµογή συστηµάτων ολοκληρωµένης διαχείρισης, ποιοτικών, τυποποιηµένων και πιστοποιηµένων µπορεί να αποτελέσει σηµαντική προτεραιότητα και εναλλακτική λύση στην πρωτογενή παραγωγή. Το στάδιο της διάθεσης των γεωργικών προϊόντων στο εσωτερικό και στο εξωτερικό απορροφά σηµαντικό τµήµα της τελικής τιµής που καταβάλλει ο καταναλωτής, χωρίς προσφορά ισοδύναµων υπηρεσιών. Οι λαϊκές αγορές αποτελούν διέξοδο για µικρό αριθµό παραγωγών, ενώ οι κεντρικές αγορές αδυνατούν να στηρίξουν την ποιότητα των προϊόντων και τη διαφάνεια των συναλλαγών. Οι αλυσίδες πολυκαταστηµάτων αναδύονται ως καθοριστικοί ρυθµιστές της λειτουργίας της ελεύθερης αγοράς. Με δεδοµένη την αδύνατη θέση των αγροτικών συνεταιρισµών, έστω ως φορέων διαπραγµατευτικής δύναµης, είναι αναµενόµενο οι παραγωγοί να γίνονται απλοί αποδέκτες των όρων που θέτουν οι αγοραστές των προϊόντων τους (όπως και οι προµηθευτές των εφοδίων τους) και να αποτελούν τον πλέον αδύναµο κοινωνικό εταίρο. Από το 2000 έως και το 2004, τα µοναδικά αγροτικά προϊόντα που παρουσιάζουν θετικό ισοζύγιο είναι οι φυσικές υφαντικές ίνες, τα φρούτα και λαχανικά, ο καπνός και τα έλαια. Από το σταθµισµένο ισοζύγιο φαίνεται ότι τα κτηνοτροφικά προϊόντα είναι καθαρά εισαγωγικά προϊόντα όπου µαζί µε τις ζωοτροφές αποτελούν το 35,86% των εισαγωγών. Εξαίρεση αποτελούν τα τυριά από αιγοπρόβειο γάλα, κυρίως η φέτα, καθώς και η γιαούρτη λόγω των σηµαντικών εξαγωγών που παρουσίασαν (Πίνακας 7, Πίνακας 8). Εν γένει, διαπιστώνεται χαµηλή ανταγωνιστικότητα του πρωτογενούς τοµέα, που οφείλεται στο υψηλό κόστος παραγωγής και διάθεσης των προϊόντων, τη χαµηλή εν γένει προστιθέµενη αξία στο προϊόν σε συσκευασία, τυποποίηση και στη µη δυνατότητα προώθησής του στις ξένες αγορές. 3.1.2.2. Αγροδιατροφικός τοµέας Ο αγροδιατροφικός τοµέας στην Ελλάδα αποτελεί έναν από τους πιο δυναµικούς κλάδους της Ελληνικής οικονοµίας. Ο συγκεκριµένος τοµέας χαρακτηρίζεται από διαφοροποίηση όσον αφορά την υφιστάµενη κατάσταση και τις αναπτυξιακές προοπτικές ανάλογα µε τους επιµέρους τοµείς. Ο αγροδιατροφικός τοµέας απασχολεί 124 χιλιάδες εργαζόµενους (έτος 2003) που αντιπροσωπεύει το 3,2% των απασχολούµενων της χώρας, όταν το αντίστοιχο µέγεθος στο σύνολο της EU–25 είναι 2,3 % (4,5 περίπου εκατοµµύρια). Η ακαθάριστη προστιθέµενη αξία του τοµέα ανέρχεται για το έτος 2003 σε 3.528 εκ. € 2010 θα είναι βιοκαύσιµα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 16 και συνεισφέρει στο 2,5% της συνολικής ΑΠΑ της χώρας. Η παραγωγικότητα της εργασίας του τοµέα, ως ακαθάριστη προστιθέµενη αξία ανά απασχολούµενο, διαµορφώνεται στα 28,5 χιλ. € (2003), και είναι σηµαντικά χαµηλότερη από το αντίστοιχο µέγεθος για την EU –25 (50,5 χιλ. €). Το µερίδιο συµµετοχής του αγροδιατροφικού τοµέα στη συνολική αξία των εξαγωγών των γεωργικών προϊόντων ανέρχεται σε 71,7% για το έτος 2004 και 16,4% στην αξία των εξαγωγών για το σύνολο των προϊόντων (∆ιάγραµµα 20, ∆ιάγραµµα 21). Ο αγροδιατροφικός τοµέας εµφανίζει µια έντονη διαφοροποίηση σ’ ότι αφορά τον αριθµό και το µέγεθος παραγωγής µεταξύ των µεγάλων και µικρών επιχειρήσεων. Ένας συγκριτικά πολύ µικρός αριθµός επιχειρήσεων συγκεντρώνει το 85% της παραγωγής και του µεριδίου της αγοράς. Αντίθετα, ένας πολύ µεγάλος αριθµός µικρών επιχειρήσεων παράγει το υπόλοιπο µέρος των τροφίµων υπό µορφή οικοτεχνιών και βιοτεχνιών στις αγροτικές περιοχές της χώρας. Οι επιχειρήσεις αυτές αν και υστερούν σε τεχνολογικό επίπεδο και επίπεδο κατάρτισης στελεχών, συµβάλλουν σηµαντικά στην απασχόληση στις αγροτικές περιοχές, στη διατήρηση παραδοσιακών τροφίµων, καθώς και στην ποικιλία της διατροφής. Υστερούν όµως σε προστιθέµενη αξία και χρειάζονται στήριξη για θέµατα υιοθέτησης και ανάπτυξης καινοτοµιών και τεχνολογικού εκσυγχρονισµού, βελτίωσης της ποιότητας, της υγιεινής και ασφάλειας των προϊόντων τους. Ο τοµέας φαίνεται ότι έχει απώλειες σε ανταγωνιστικότητα, και τα τελευταία έτη υφίσταται έντονη εισαγωγική διείσδυση. Με την πάροδο του χρόνου γίνεται αντιληπτό ότι τα θέµατα της ποιότητας και της ασφάλειας των τροφίµων απασχολούν όλο και περισσότερους καταναλωτές. Με βάση το ενιαίο θεσµικό πλαίσιο της ΕΕ για την αναγνώριση και τη σήµανση των προϊόντων ποιότητας, δηµιουργήθηκαν τρία διαφορετικά συστήµατα στα οποία εντάσσονται συγκεκριµένα προϊόντα που πληρούν τις προϋποθέσεις. Έτσι τα προϊόντα ποιότητας µπορεί να ανήκουν σε µία από τις παρακάτω κατηγορίες: Προϊόντα Προστατευόµενης Ονοµασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Πρόκειται για προϊόντα των οποίων η παραγωγή, η µεταποίηση και η επεξεργασία λαµβάνουν χώρα σε µία οριοθετηµένη γεωγραφική περιοχή µε αναγνωρισµένη τεχνογνωσία. Προϊόντα Προστατευόµενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ): Στην περίπτωση των προϊόντων αυτών υπάρχει ο δεσµός µε τη γεωγραφική περιοχή, που παραµένει τουλάχιστον για ένα από τα στάδια της παραγωγής, της µεταποίησης ή της επεξεργασίας. Ειδικά Παραδοσιακά Προϊόντα Εγγυηµένα (ΕΠΠΕ): Ο χαρακτηρισµός αυτός δεν αναφέρεται στην προέλευση του προϊόντος, αλλά αποσκοπεί στην ανάδειξη της παραδοσιακής σύνθεσης ή του παραδοσιακού τρόπου παραγωγής του. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 17 Πίνακας ΠΟΠ/ΠΓΕ Προϊόντων 1. Τυριά Ανεβατό Γαλοτύρι Γραβιέρα Αγράφων Γραβιέρα Κρήτης Γραβιέρα Νάξου Καλαθάκι Λήµνου Κασέρι Κατίκι ∆οµοκού Κεφαλογραβιέρα Κοπανιστή Λαδοτύρι Μυτιλήνης Μανούρι Μετσοβόνε Μπάτζος Ξυνοµυζήθρα Κρήτης Πηχτόγαλο Χανίων Σαν Μιχάλη Σφέλα Φορµαέλλα Αράχωβας Παρνασσού 2. Επιτραπέζιες ελιές Ελιά Καλαµάτας Θρούµπα Αµπαδιάς Ρεθύµνης Κρήτης Θρούµπα Θάσου Θρούµπα Χίου Κονσερβολιά Αµφίσσης Κονσερβολιά Αρτας Κονσερβολιά Αταλάντης Κονσερβολιά Πηλίου Βόλου Κονσερβολιά Ροβίων Κονσερβολιά Στυλίδας 3. Φρούτα, λαχανικά και δηµητριακά Ακτινίδιο Σπερχειού Κελυφωτό φυστίκι Φθιώτιδας Κεράσια τραγανά Ροδοχωρίου Κορινθιακή Σταφίδα Βοστίτσα Κουµ Κουάτ Κερκύρας Μήλα Ντελίσιους Πιλάφα Τριπόλεως Μήλα Ζαγοράς Πηλίου Ξερά σύκα Κύµης Πατάτα κάτω Nευροκοπίου Πορτοκάλια Μάλεµε Χανίων Κρήτης Ροδάκινα Νάουσας Σύκα Βραυρώνας Μαρκοπούλου Μεσογείων Τσακώνικη Μελιτζάνα Λεωνιδίου Φασόλια γίγαντες ελέφαντες Κάτω Νευροκοπίου Φασόλια (γίγαντες λέφαντες) Πρεσπών Φλώρινας Φασόλια κοινά µεσόσπερµα Κάτω Νευροκοπίου Φασόλια (µεγαλόσπερµα) Πρεσπών Φλώρινας Φυστίκι Αίγινας Φυστίκι Μεγάρων 4. Ψωµί, ζύµη, κέικ, γλυκά, µπισκότα και άλλα αρτοσκευάσµατα Κρητικό παξιµάδι Φρέσκο ψάρι, µαλάκια, όστρακα Αυγοτάραχο Μεσολογγίου 5. Άλλα προϊόντα ζωικής προελεύσεως (αυγά, µέλι, γαλακτοκοµικά προϊόντα εκτός από βούτυρο) Μέλι Ελάτης Μαινάλου Βανίλια 6. Λίπη και έλαια (ελαιόλαδα) Αποκορώνας Χανίων Κρήτης Αρχάνες Ηρακλείου Κρήτης Βιάννος Ηρακλείου Κρήτης Βόρειος Μυλοπόταµος Ρεθύµνης Κρήτης Ζάκυνθος Θάσος Καλαµάτα Κεφαλονιά Κολυµβάρι Χανίων Κρήτης Κρανίδι Αργολίδας Κροκεές Λακωνίας Λακωνία Λυγουριό Ασκληπιείου Λέσβος Ολυµπία Πεζά Ηρακλείου Κρήτης Πέτρινα Λακωνίας Πρέβεζα Ρόδος Σητεία Λασιθίου Κρήτης Σάµος Χανιά Κρήτης Μη βρώσιµα προϊόντα και άλλα Κρόκος Κοζάνης Μαστιχέλαιο Χίου Μαστίχα Χίου Τσίκλα Χίου Η ανάλυση της µεταποίησης των γεωργικών προϊόντων αφορά στους ακόλουθους υποτοµείς: κρέας, γάλα, αυγά – πουλερικά, µέλι, ελαιούχα προϊόντα, οίνο, οπωροκηπετικά. Υποτοµέας κρέας Ο υποτοµέας περιλαµβάνει το βόειο, πρόβειο, αίγειο και χοιρινό κρέας και διακρίνεται σε επιµέρους κλάδους: i) Μονάδες σφαγής (βοοειδών – χοιρινών – αιγοπροβάτων), ii) µονάδες τεµαχισµού και παραγωγής κρεατοσκευασµάτων iii) µονάδες παραγωγής προϊόντων µε βάση το κρέας (αλλαντικά, κονσέρβες) iv) κρεαταγορές v) µονάδες αξιοποίησης υποπροϊόντων και παραπροϊόντων κρέατος. Το ισοζύγιο γεωργικού εµπορίου του υποτοµέα Κρέατος παρουσιάζει συνεχή επιδείνωση µε τιµές -712.463.683 € το 2000 που φτάνουν τα -816.598.127 € το 2004. Η συνολική παραγωγή κρέατος των τριών κατηγοριών ζώων (βοοειδή – αιγοπρόβατα – χοιρινά) ανέρχεται σε 316 χιλιάδες για το έτος 2004 και η οποία, σύµφωνα µε τα στοιχεία των δυο προηγούµενων ετών διατηρείται σε σταθερά επίπεδα. Οι ανάγκες της χώρας σε κρέας καλύπτονται κατά µεγαλύτερο ποσοστό από τις εισαγωγές οι οποίες πραγµατοποιούνται κυρίως από την Ε.Ε-15 (280 χιλιάδες για το έτος 2004). Στον υποτοµέα δεν υφίσταται η ανάγκη για ίδρυση νέων σφαγείων, παρά µόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις για λόγους ορθής χωροταξικής κατανοµής, καθώς και σε ορεινές αποµακρυσµένες και νησιωτικές περιοχές για την κάλυψη τοπικών αναγκών της περιοχής. Αντίθετα υπάρχει ανάγκη για Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 18 εκσυγχρονισµό υφιστάµενων σφαγείων µε ή χωρίς προσθήκη µονάδων επεξεργασίας παραπροϊόντων σφαγής (rendering) για τη προστασία του περιβάλλοντος και τη βελτίωση της υγιεινής. Όσον αφορά τα τυποποιητήρια κρέατος και κρεατοσκευασµάτων προκύπτει ανάγκη για ιδρύσεις ή επεκτάσεις υφισταµένων µονάδων κυρίως σε συνδυασµό µε την ύπαρξη σφαγείων, για τη διασφάλιση της ποιότητας των παραγόµενων προϊόντων. Υποτοµέας Γάλακτος Ο υποτοµέας αξιοποιεί το πρόβειο, αίγειο και αγελαδινό γάλα και διακρίνεται σε δύο επιµέρους κλάδους: i) βιοµηχανίες γάλακτος και τυροκοµεία και ii) σταθµοί πρόψυξης γάλακτος. Το εµπορικό ισοζύγιο του υποτοµέα γάλακτος κατά την περίοδο 2000 – 2002 δείχνει ότι οι ανάγκες για ιδία κατανάλωση της χώρας µας σε νωπό γάλα καλύπτονται κατά ποσοστό 94,17% από ιδία παραγωγή ενώ οι εισαγωγές που πραγµατοποιούνται κυµαίνονται σε χαµηλά επίπεδα, από 41.730 έως 61.430 τόνους. Ωστόσο, η απελευθέρωση των αγορών είχε σαν αποτέλεσµα την κρίση της αγοράς του τοµέα µε συνέπειες τη µείωση της ζήτησης του γάλακτος, τη µείωση τιµών παραγωγού, και τη συνεχόµενη πτώση της παραγωγής του αγελαδινού γάλακτος. Επιπλέον, η λήξη του καθεστώτος των γαλακτοκοµικών ποσοστώσεων το 2015, όπως προβλέπεται από τον Καν. 1234/07 για τη «θέσπιση κοινής οργάνωσης γεωργικών αγορών και ειδικών διατάξεων για ορισµένα γεωργικά προϊόντα», θα απαιτήσει επιµέρους προσπάθειες από τους παραγωγούς γαλακτοκοµικών προϊόντων, προκειµένου να προσαρµοσθούν στις µεταβαλλόµενες συνθήκες, ιδιαίτερα στις µειονεκτικές περιοχές. Λαµβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω και σε συνάρτηση µε τον Καν. 74/09, καθώς και για την αξιοποίηση ενός µέρους των πόρων, που αφορούν το γαλακτοκοµικό τοµέα και διατίθενται στην Ελλάδα για ενέργειες που να σχετίζονται µε τις νέες προκλήσεις, οι οποίες καθορίσθηκαν στο πλαίσιο του Ελέγχου Υγείας της ΚΓΠ, θα προβλεφθούν συνοδευτικά µέτρα για την αναδιάρθρωση του γαλακτοκοµικού τοµέα σε επίπεδο µεταποίησης. Στο γαλακτοκοµικό τοµέα, οι µεσοπρόθεσµες προοπτικές χαρακτηρίζονται από συνεχή αύξηση της κοινοτικής ζήτησης για προϊόντα υψηλής προστιθέµενης αξίας και από σηµαντική άνοδο της παγκόσµιας ζήτησης γαλακτοκοµικών προϊόντων, η οποία οφείλεται στην αύξηση των εισοδηµάτων και του πληθυσµού σε πολλές περιοχές του κόσµου, καθώς και από αλλαγές στις προτιµήσεις των καταναλωτών που στρέφονται προς τα γαλακτοκοµικά προϊόντα. Εποµένως η ποσότητα γάλακτος που παραδίδεται σε γαλακτοκοµεία για µεταποίηση αναµένεται ότι θα εξακολουθήσει να αυξάνεται κατά την προβλεπόµενη περίοδο. Στις επιχειρήσεις επεξεργασίας γάλακτος, θα πρέπει να προωθηθούν οι εκσυγχρονισµοί των υφιστάµενων και στις περιπτώσεις όπου αποδεδειγµένα δεν αξιοποιείται πλήρως η παραγωγή γάλακτος σε τοπικό επίπεδο και δεδοµένου ότι θα τηρούνται οι διατάξεις του ισχύοντος εθνικού και κοινοτικού κανονιστικού πλαισίου, απαιτούνται ιδρύσεις νέων µονάδων. Άλλωστε στο τοµέα του γάλακτος υπάρχει ακόµη περιθώριο επέκτασης του δυναµικού Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 19 αξιοποίησής του µέσα από την παραγωγή προϊόντων προστιθέµενης αξίας, όπως βιολογικά και ΠΟΠ-ΠΓΕ προϊόντα. Επισηµαίνεται ότι για τον ελλαδικό χώρο, η εξασφάλιση της ορθολογικής τροφοδότησης των µονάδων επεξεργασίας γάλακτος βασίζεται στην απαραίτητη συµπλήρωση των δικτύων των µονάδων αυτών, λαµβάνοντας υπόψη ότι η παραγωγή γάλακτος (κυρίως για το αιγοπρόβειο) προέρχεται από διάσπαρτες κτηνοτροφικές εκµεταλλεύσεις µικρού µεγέθους, σε συνδυασµό µε το ότι οι κλιµατολογικές συνθήκες (υψηλές θερµοκρασίες) δεν διευκολύνουν τη µεταφορά του προϊόντος χωρίς ψύξη. Παράλληλα η αγορά τυριού σηµειώνει σταθερή ανάπτυξη µε αυξανόµενη ζήτηση τόσο εντός όσο και εκτός της Κοινότητας. Αν και οι εξαγωγές που πραγµατοποιούνται κυµαίνονται σε χαµηλά επίπεδα, παρουσιάζουν αυξητική τάση από 19.070 τόνους/έτος σε 35.340 τόνους/έτος το 2002, κυρίως για το τυρί φέτα. Η τάση αύξησης των εξαγωγών δηµιουργεί την ανάγκη, τόσο ίδρυσης νέων τυροκοµείων κυρίως σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές (µικρά τυροκοµεία) όσο και εκσυγχρονισµού των υφιστάµενων τυροκοµείων, προκειµένου να διασφαλιστούν και να προωθηθούν τα ποιοτικά προϊόντα ΠΟΠ, ΠΓΕ της χώρας µας (20 κατοχυρωµένα παραδοσιακά τυριά). Επιπλέον, στα τυροκοµικά προϊόντα παρατηρείται ότι στην περίοδο 2000-2002, εισάγονται κατά µέσο όρο 66.800 τόνοι για να καλύψουν ένα µικρό µέρος των καταναλωτικών αναγκών οι οποίες ανέρχονται σε 268.900 τόνους κατά µέσο όρο, Επιπλέον, µε τη λήξη του καθεστώτος γαλακτοκοµικών ποσοστώσεων, απαιτούνται επιµέρους προσπάθειες προκειµένου να προσαρµοστεί ο τοµέας στις µεταβαλλόµενες συνθήκες. Οι δράσεις που υπάρχουν ήδη στο πρόγραµµα και αφορούν στην αύξηση της προστιθέµενης αξίας του γάλακτος, βοηθούν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του γαλακτοκοµικού τοµέα. Προκειµένου να ενισχυθούν, ένα τµήµα των πόρων, που διατίθενται στην Ελλάδα για ενέργειες που να σχετίζονται µε τις νέες προκλήσεις, οι οποίες καθορίστηκαν στο πλαίσιο του Ελέγχου Υγείας της ΚΓΠ, προβλέπονται συνοδευτικά µέτρα για την αναδιάρθρωση του γαλακτοκοµικού τοµέα στο πλαίσιο του Μέτρου 123 Α «Αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων». Υποτοµέας αυγά - πουλερικά Ο υποτοµέας αξιοποιεί προϊόντα της πτηνοτροφίας και διακρίνεται σε επιµέρους κλάδους: i) αυγά που προέρχονται από ωοτόκες όρνιθες της συστηµατικής πτηνοτροφίας, ii) πτηνοσφαγεία. Η παραγωγή αυγών χαρακτηρίζεται από τη µεγάλη συγκέντρωση παραγωγής σε συγκεκριµένες ζώνες, αλλά και από ικανό αριθµό διάσπαρτων µικρών µονάδων τοπικής κατανάλωσης. Ο βαθµός αυτάρκειας του κλάδου είναι υψηλός (97%) ενώ το έλλειµµα των αυγών αφορά µόνο επεξεργασµένα προϊόντα αυγών (κρόκοι, αλβουµίνες κτλ) λόγω της αδυναµίας κάλυψης των αναγκών από την εγχώρια Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 20 βιοµηχανία. Το µικρός µέγεθος των εκµεταλλεύσεων παραγωγής αυγών, καθώς και ο µεγάλος αριθµός τους, δηµιουργούν προβλήµατα σε σχέση µε το κόστος παραγωγής (αυξηµένο) αλλά και δυσχέρειες στη συγκέντρωση του προϊόντος. Βασική επιδίωξη του κλάδου αποτελεί η απαραίτητη υποδοµή σε κέντρα συσκευασίας (εκσυγχρονισµός µονάδων τυποποίησης) για τη βελτίωση της εµπορευσιµότητας και της µείωσης του κόστους παραγωγής. Το κρέας των πουλερικών περιλαµβάνει το κοτόπουλο, που αντιστοιχεί περίπου στο 80% του συνολικού κρέατος της κατηγορίας, κρέας ινδιάνων, πάπιας, χήνας και σε πολύ µικρά ποσοστά περιστεριών. Η παραγωγή κρέατος πουλερικών ανέρχεται για το έτος 2004 σε 164 χιλιάδες τόνους και το ποσοστό συµµετοχής των εισαγωγών στη συνολική χρησιµοποιούµενη παραγωγή κυµάνθηκε σε επίπεδα της τάξης του 27%. Οι µονάδες κρεατοπαραγωγής είναι καθετοποιηµένες (παραγωγή/ σφαγή/ εµπορία) σε µεγάλο βαθµό και διακρίνονται σε συνεταιριστική είτε σε ιδιωτική µορφή. Για τα πουλερικά, υπάρχει έλλειµµα, κυρίως σε γαλοπούλες και σε επεξεργασµένα προϊόντα πουλερικών. Στα πτηνοσφαγεία εκτιµάται ότι υπάρχουν ανάγκες µόνο για εκσυγχρονισµό των υφισταµένων για την προστασία του περιβάλλοντος και τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής. Υποτοµέας µέλι Το κυριότερο προϊόν της µελισσοκοµίας είναι το µέλι και ακολουθούν σε µικρότερη κλίµακα το κερί, ο βασιλικός πολτός, η γύρη και η πρόπολη. Το µεγαλύτερο µέρος των µελισσοκοµικών εκµεταλλεύσεων είναι µικρού µεγέθους, έχουν χαµηλή παραγωγική ικανότητα ενώ σε µεγάλο βαθµό απασχολούνται άτοµα ερασιτεχνικά µε τον κλάδο. Ωστόσο η παραγωγή του µελιού αυξάνεται βαθµιαία, στη συνολική αξία της ζωικής παραγωγής, γεγονός που υποδεικνύει ότι η αγορά έχει αυξηµένο ενδιαφέρον για τα προϊόντα του κλάδου. Το εµπορικό ισοζύγιο του υποτοµέα του µελιού κατά την περίοδο 2002-2003 δείχνει ότι οι ανάγκες της χώρας µας σε µέλι καλύπτονται κατά 90% από την εγχώρια παραγωγή, η οποία ανέρχεται σε 14.000 τόνους µέλι ετησίως. Το 2002 οι εισαγωγές µελιού ήταν 2.754 τόνοι, ενώ οι εξαγωγές ήταν 323 τόνοι και το 2004 1.133 χιλ. τόνοι εισαγωγές ενώ οι εξαγωγές 214 τόνοι. Εκτιµάται ότι υπάρχουν ανάγκες εκσυγχρονισµού υφιστάµενων µονάδων και δηµιουργίας µονάδων τυποποίησης, επεξεργασίας και µεταποίησης. Υποτοµέας ελαιούχων προϊόντων Ο υποτοµέας της µεταποίησης των ελαιούχων προϊόντων περιλαµβάνει δραστηριότητες όπως τα ελαιοτριβεία, τις ελαιοδεξαµενές, τις ραφιναρίες, τα σπορελαιουργία και τα τυποποιητήρια. Ο υποτοµέας ελαιούχων προϊόντων φαίνεται ότι είναι ο δεύτερος πιο σηµαντικός τοµέας εξαγωγών της χώρας µας µετά τον τοµέα των Φρούτων και Λαχανικών, µε το ισοζύγιο γεωργικού εµπορίου να διαµορφώνεται από 198.154.072 € το έτος 2000 σε Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 21 270.288.260 € το έτος 2005. Οι εξαγωγές του τοµέα ελαιούχων που πραγµατοποιήθηκαν κατά την περίοδο 2000 – 2005 φτάνουν κατά µέσο όρο το 31,48% της παραγωγής, ενώ η παραγωγή που κατευθύνεται προς κατανάλωση στην χώρα µας ανέρχεται, για την ίδια περίοδο, σε ποσοστό 69,37%. Η ανάπτυξη του υποτοµέα περιορίζεται από αδυναµίες που οφείλονται στην έλλειψη συστηµάτων βελτίωσης της ποιότητας του προϊόντος, τυποποίησης και εµπορίας. Εκτιµάται ότι υπάρχει περιθώριο περαιτέρω εκσυγχρονισµού των µονάδων και οπωσδήποτε σε συνδυασµό µε µονάδες τυποποίησης σε µικρές εµπορικές συσκευασίες. Τα ελαιοτριβεία στην Ελλάδα λειτουργούν για µικρότερο χρονικό διάστηµα (διάρκεια συγκοµιδής 3-4 µήνες) από αντίστοιχες εγκαταστάσεις άλλων κλάδων (τυροκοµεία, σφαγεία κλπ.), ωστόσο υφίστανται µεγαλύτερες φθορές δεδοµένου ότι για την περίοδο αυτή λειτουργούν όλο το 24ωρο προκειµένου να καλύψουν τις ανάγκες των παραγωγών. Αυτό έχει σαν συνέπεια τη φθορά των εγκαταστάσεων (κτιριακών και µηχανολογικών) οι οποίες επιβαρύνουν το κόστος αλλά και την ποιότητα του παραγόµενου προϊόντος καθώς και του περιβάλλοντος χώρου. Στο πλαίσιο µιας Στρατηγικής Πολιτικής για το ελαιόλαδο, που στοχεύει στην παραγωγή πιστοποιηµένου προϊόντος άριστης ποιότητας, απαιτείται ο εκσυγχρονισµός των υφιστάµενων ελαιοτριβείων τα οποία, σύµφωνα µε την ισχύουσα νοµοθεσία, θα πρέπει να καλύπτουν συγκεκριµένα πρότυπα. Οι υφιστάµενες µονάδες καλύπτουν σε µεγάλο βαθµό τις ανάγκες της χώρας µας (δραστηριοποιούνται σήµερα περισσότερα από 3.000 ελαιοτριβεία συνολικής δυναµικότητας 19 χιλιάδων τόνων/8ώρο) και εποµένως δεν χρειάζεται η δηµιουργία νέων, παρά µόνο όπου αποδεδειγµένα υπάρχει έλλειψη. Οι µονάδες τυποποίησης ελαιολάδου θα πρέπει να ενισχυθούν εν γένει µε νέες ή µε εκσυγχρονισµούς υφιστάµενων, προκειµένου να προωθηθεί περαιτέρω η διακίνηση του ελαιολάδου, µάλλον σε µικρές και πιο ελκυστικές συσκευασίες, ώστε να καλύψουν τις ανάγκες από την επερχόµενη απελευθέρωση (δηµιουργία Ζωνών Ελεύθερων Συναλλαγών από το 2012). Με την αποσύνδεση των ενισχύσεων του ελαιολάδου κρίνεται αναγκαία η εφαρµογή συµβολαιακής παραγωγής ελαιόκαρπου προκειµένου να διασφαλισθούν τόσο η συνέχιση της λειτουργίας των µονάδων ελαιουργείων και των µονάδων τυποποίησης όσο και η αύξηση των εξαγωγών. Παράλληλα θα πρέπει να προωθηθεί η περαιτέρω επέκταση της βιολογικής παραγωγής ελαιοκάρπου µε ιδιαίτερη στήριξη ελαιοτριβείων και τυποποιητηρίων για παραγωγή βιολογικού ελαιολάδου. Τα υφιστάµενα σπορελαιουργεία και βιοµηχανίες σπορελαιουργίας, µε µικρή δυναµικότητα και παλαιά τεχνολογία δε µπορούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες για ζήτηση σπορελαίων που υπάρχουν στην αγορά. Σηµειώνεται ότι οι καλλιεργούµενες Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 22 εκτάσεις ελαιοκράµβης από 120.000 στρέµµατα, σήµερα ανέρχονται στις 400.000 στρέµµατα µε τάση περαιτέρω αύξησή τους. Επιπλέον η εγχώρια παραγωγή βαµβακέλαιου και ηλιέλαιου έχει προοπτικές αύξησης τουλάχιστον κατά 20%. Υποτοµέας οίνου Το προϊόν που καλύπτεται από τον υποτοµέα αυτό, είναι ο οίνος που παράγεται από την πρώτη επεξεργασία νωπών σταφυλιών. Στον υποτοµέα οίνου περιλαµβάνονται µονάδες οινοποιείων και οξοποιείας. Η µέση παραγωγή της χώρας µας ανέρχεται σε 3.646 χιλιάδες εκατόλιτρα εκ των οποίων το 11,66% προορίζεται για εξαγωγές και το 85,95% για την εσωτερική κατανάλωση (3.129,6 χιλιάδες εκατόλιτρα). Στην παρούσα φάση αναµένεται αναθεώρηση του τοµέα του οίνου, µε αποτέλεσµα να µην υπάρχει δυνατότητα προσδιορισµού του τρόπου αντιµετώπισης των επιπτώσεων που θα προκληθούν καθώς και διευκρίνισης ζητηµάτων που σχετίζονται τόσο µε την δυνατότητα αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών αµπέλου όσο και µε την χρηµατοδοτική στήριξή τους µέσω του Πυλώνα Ι. Στον υποτοµέα, διαγράφεται η τάση τα τελευταία χρόνια για προτίµηση των ποιοτικών εµφιαλωµένων κρασιών (αύξηση περίπου 5% ετησίως) και οι εξαγωγές διαγράφουν µια µεταστροφή από τη χύµα µορφή ή το µούστο προς το ποιοτικό εµφιαλωµένο προϊόν µε τους σχετικούς ρυθµούς ετήσιας αύξησης να είναι ανοδικοί. Εποµένως υπάρχει ανάγκη για εκσυγχρονισµό µονάδων τυποποίησης / εµφιάλωσης οίνου, καθώς και για ιδρύσεις αυτών για οίνο από βιολογική καλλιέργεια. Υποτοµέας οπωροκηπευτικών Τα προϊόντα που περιλαµβάνονται στον υποτοµέα των οπωροκηπευτικών αφορούν τις κηπευτικές καλλιέργειες, τα βρώσιµα όσπρια και τα φρούτα, τα οπωροφόρα δένδρα, τις επιτραπέζιες ελιές και τους ξηρούς καρπούς. Τα οπωροκηπευτικά αποτελούν έναν σηµαντικό τοµέα της ελληνικής γεωργίας, συµβάλλοντας στη διαµόρφωση της ακαθάριστης αξίας των προϊόντων φυτικής παραγωγής, σε επίπεδο της τάξεως του 40%. Τα βασικότερα διαρθρωτικά προβλήµατα του υποτοµέα σχετίζονται µε την παραγωγή, όπου παρατηρείται κατακερµατισµός των εκµεταλλεύσεων µικρής έκτασης µε συνέπεια αυξηµένο κόστος παραγωγής, το εµπορικό δίκτυο που κρίνεται ανεπαρκές µε αποτέλεσµα να διαµορφώνεται υψηλό κόστος διακίνησης και εµπορίας, τους ανεπαρκείς αποθηκευτικούς χώρους και την έλλειψη ικανοποιητικής υποδοµής των µεταποιητικών µονάδων. Η παραγωγική δυναµικότητα του υποτοµέα των Οπωροκηπευτικών ανέρχεται σε 1.912.784,10 τόνους ανά έτος. Σύµφωνα µε τα στοιχεία του εµπορικού ισοζυγίου της EUROSTAT για τα έτη 1999 – 2002 κάθε χρόνο εισάγεται µια επιπλέον ποσότητα της τάξεως του 5%, ενώ εξάγεται το 13,47% της συνολικής ποσότητας (παραγόµενης και εισαγόµενης) και το 86,53% προορίζεται για την εσωτερική κατανάλωση. Οι εξαγωγές που πραγµατοποιούνται έχουν ως κατεύθυνση κυρίως τις Τρίτες Χώρες, ενώ κάποιο τµήµα τους εξάγεται και προς την Ε.Ε.-15. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 23 Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση στην παραγωγή των κατεψυγµένων κηπευτικών σε βάρος των κονσερβοποιηµένων. Όσον αφορά την αγορά χυµών φρούτων, το 76% αποτελείται από χυµούς µεγάλης διάρκειας ενώ το υπόλοιπο 24% από χυµούς µικρής διάρκειας. Από παραπάνω προκύπτει ότι εξακολουθούν να παρουσιάζονται µία σειρά από αδυναµίες που αποτρέπουν τη δυναµική ανάπτυξη του αγροδιατροφικού τοµέα. Οι αδυναµίες αυτές αφορούν σε θέµατα ποιότητας, υγιεινής και ασφάλειας των προϊόντων ή χρήσης νέων τεχνολογιών και υιοθέτησης καινοτοµίας, καθώς και στην έλλειψη υποστηρικτικών υπηρεσιών εµπορίας και διάθεσης τυποποιηµένων προϊόντων. 3.1.2.3. ∆ασοκοµικός τοµέας Τα δάση και οι άλλες δασικές εκτάσεις στην Ελλάδα καλύπτουν 6.651.280 Ha στο σύνολο της χερσαίας έκτασης της χώρας, από τα οποία 2.255.901 ha (17,9%) χαρακτηρίζονται ως δάση, 4.182.000 Ha (31,7%) χαρακτηρίζονται ως συνδυασµοί θαµνώδους ή / και ποώδους βλάστησης και 213.379 Ha (1,6%) χαρακτηρίζονται ως εκτάσεις µε αραιή ή καθόλου βλάστηση. Η κατανοµή των δασών και των άλλων δασικών εκτάσεων κατά µορφή ιδιοκτησίας διακρίνεται σε ∆ηµόσια (74,10%), Κοινοτικά (9%), Ιδιωτικά (6,5%) και Άλλα6 (10,4%). Η παραγωγή Τεχνικού Ξύλου και πριστής ξυλείας από το 1994 µέχρι και το 2004 ανήλθε σε 6.000.126 m3 κατά µέσο όρο, οι εισαγωγές την ίδια περίοδο κυµάνθηκαν σε 30.917.870 m3 και οι εξαγωγές στην ίδια χρονική περίοδο σε 1.086.460 m3. Η παραγωγικότητα της εργασίας στο δασοκοµικό τοµέα ανέρχεται σε 11,4 χιλιάδες € ως προς την Ακαθάριστη Προστιθέµενη Αξία (ΑΠΑ) ανά απασχολούµενο για το έτος 2002. Η αξία εισαγωγών και εξαγωγών δασικών προϊόντων (όπως τεχνικό ξύλο και καυσόξυλα) κατά την περίοδο 1994 έως 2004 κυµαίνεται για τις εισαγωγές σε 7.745.381,03 € και για τις εξαγωγές σε 875.016,07 €. Τα έτη 1990, 2000 και 2005 τα αποθέµατα βιοµάζας από τα δάση ανήλθαν σε 103, 113 και 117 εκατοµµύρια µετρικοί τόνοι ξηρού βάρους7 (αύξηση της τάξης του 10% µεταξύ των ετών 1990 -2000). Η συµβολή του δασοκοµικού τοµέα στο ΑΕΠ της χώρας είναι γενικά χαµηλή και κυµαίνεται περίπου στο 1,32%. Αυτό οφείλεται αφενός µεν στο γεγονός ότι τα δάση της χώρας µας είναι χαµηλής παραγωγικότητας αφού στο σύνολό τους έχουν προστατευτικό χαρακτήρα και αφετέρου στο ότι οι ωφέλειες, που προκύπτουν από αυτή τους τη λειτουργία, δεν αποτιµώνται σε χρήµα και δεν καταχωρούνται στους εθνικούς λογαριασµούς. Κατά το έτος 2004 παρήχθησαν από τα µη δηµόσια δάση της χώρας 355.531 m3 ξυλείας όλων των τύπων (τεχνική και βιοµηχανική). 6 µοναστηριακά και συνιδιόκτητα 7 Στοιχεία FAO, Global Forest Resources Assessment 2005 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 24 Υπάρχουν δύο εργοστάσια επεξεργασίας του ξύλου στην Καλαµπάκα του Ν. Τρικάλων και στο Λιτόχωρο του Ν. Πιερίας. Το έτος 2004 επεξεργάστηκαν 5.602 m3 στρόγγυλη ξυλεία. Σε επίπεδο χώρας υπάρχουν 699 δασικές βιοµηχανίες (απασχολούνται 13.266 εργαζόµενοι) και περίπου 600 δασικοί συνεταιρισµοί, που αριθµούν περίπου 20.000 εγγεγραµµένα µέλη. Οι δασοκτήµονες της χώρας ανέρχονται σε 1.1598. 3.1.3. Περιβάλλον και διαχείριση της γης 3.1.3.1. Βιοποικιλότητα Η χώρα µας λόγω της γεωγραφικής της θέσης, του πολυποίκιλου ανάγλυφου και των παραδοσιακών γεωργικών δραστηριοτήτων, είναι από τις πλουσιότερες σε όλα τα συστατικά που συνθέτουν την βιοποικιλότητα. Έχουν καταγραφεί 6.500 φυτικά είδη και υποείδη, από τα οποία τα 1.275 θεωρούνται ενδηµικά, 2.000 είδη µανιταριών, 100 περίπου είδη θηλαστικών, 420 είδη πουλιών, το 60% των οποίων αναπαράγεται στην Ελλάδα, 81 είδη αυτόχθονων ειδών ιχθυοπανίδας γλυκού νερού και 26 ευρύαλων. Σηµαντικό τµήµα της βιοποικιλότητας αποτελεί η γεωργική βιοποικιλότητα µε τις εκατοντάδες τοπικές ποικιλίες και φυλές αγροτικών ζώων, σπονδυλωτών και ασπόνδυλων (µέλισσα – µεταξοσκώληκας). Πρόσφατα αποτελέσµατα καταγραφής της κατάστασης9 των φυτογενετικών πόρων στην Ελλάδα αποκάλυψε ότι επιτελείται µεγάλος γενετικός εκφυλισµός ή και εξαφάνιση στις ντόπιες παραδοσιακές ποικιλίες στις περιοχές καλλιέργειάς τους, πράγµα το οποίο αντικατοπτρίζεται και στους χώρους συλλογής – διατήρησης και προστασίας του ΕΘΙΑΓΕ. Οι λόγοι που οδήγησαν στον σηµαντικό βαθµό της γενετικής διάβρωσης είναι η αλλαγή χρήσης γης, καθώς και η εγκατάλειψη της γεωργίας και η στροφή σε άλλες δραστηριότητες. Όσον αφορά τα άγρια, συγγενικά είδη διαπιστώνεται µικρότερος βαθµός γενετικής διάβρωσης λόγω της εγκατάλειψης της άσκησης της γεωργίας. Η Ελλάδα έχει χαρακτηρίσει σήµερα 151 Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) και υπέβαλλε τµηµατικά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (1996 – 2002) κατάλογο 239 προτεινόµενων Τόπων Κοινοτικής Σηµασίας (ΤΚΣ) («Εθνικός Κατάλογος»). Οι δύο κατάλογοι παρουσιάζουν µεταξύ τους επικαλύψεις όσον αφορά τις εκτάσεις τους (υπάρχουν τµήµατα ΖΕΠ που αποτελούν τµήµατα ΤΚΣ). Μάλιστα, 31 περιοχές έχουν οριστεί ταυτόχρονα ως ΖΕΠ και έχουν προταθεί και ως ΤΚΣ. Η γεωργική και δασική έκταση που καταλαµβάνουν οι περιοχές Natura 2000 (ΖΕΠ και πΤΚΣ) είναι 2.268.742 ha (εξαιρουµένων των αλληλοεπικαλύψεων), από την οποία τα 447.948 8 Ετήσια Έκθεση ∆ασών, έτος 2004 9 Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & τροφίµων, 2006 Greece: Second Country Report concerning the state of plant genetic resources for food and agriculture. ∆/νση Χωροταξίας & Προστασίας Περιβάλλοντος, Αθήνα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 25 ha χαρακτηρίζονται ως γεωργικές εκτάσεις και τα 1.820.794 ha χαρακτηρίζονται ως δασικές εκτάσεις. Οι 359 συνολικές περιοχές (ΖΕΠ και ΤΚΣ), οι οποίες περιλαµβάνουν οικοτόπους και περιοχές προστασίας της ορνιθοπανίδας αλληλοσυµπληρώνονται µε τον Επιστηµονικό Κατάλογο, στον οποίο εντάσσονται προστατευόµενες περιοχές σε εθνικό και διεθνές επίπεδο που περιλαµβάνουν Εθνικούς ∆ρυµούς (10), Αισθητικά ∆άση (19), υγρότοπους Ramsar (10), Μνηµεία Παγκόσµιας Κληρονοµιάς (2), Αποθέµατα Βιόσφαιρας (2), Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλους. Τα τοπία που διαµόρφωσε η γεωργική δραστηριότητα όπως ξερολιθιές και αναβαθµίδες (κυρίως νησιά Αιγαίου), φυτοφράκτες ορίων ιδιοκτησίας, παραδοσιακοί ελαιώνες (Άµφισσα, Κέρκυρα, Μυτιλήνη κλπ.), αµπελώνες (Σαντορίνη), βοσκότοποι, χρήζουν ιδιαίτερης προστασίας και διατήρησης δεδοµένου ότι βιώνει εκεί το σύνολο σχεδόν της άγριας πανίδας και χλωρίδας. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η χρησιµοποιούµενη γεωργική έκταση (ΧΓΕ) των γεωργικών περιοχών υψηλής φυσικής αξίας ανέρχεται σε 1,91 εκατ. ha. Στον ορεινό και νησιωτικό χώρο έχουν εγκαταλειφθεί µεγάλες εκτάσεις γεωργικής γης, οι οποίες στη συνέχεια, µε την επίδραση της διάβρωσης ή λόγω της µετατροπής τους σε βοσκότοπους, παρουσιάζουν έντονα συµπτώµατα ερηµοποίησης (π.χ. νησιά Αιγαίου). Η ύπαρξη του εγκαταλελειµµένου γεωργικού, πολιτιστικού περιβάλλοντος (µονοπάτια, καλύβια, λοιπές κατασκευές) παρέχει δυνατότητες για την ανάπτυξη ειδικών µορφών τουρισµού και συνθέτουν ένα πολιτιστικό απόθεµα και ένα αγροτικό τοπίο που πρέπει να προστατευθεί. Άµεσα συνυφασµένο µε την προστασία του περιβάλλοντος είναι και το πρόβληµα της µείωσης της γεωργικής γης, κυρίως αυτής που είναι υψηλής παραγωγικότητας, στις νησιωτικές, περιαστικές και παραθαλάσσιες περιοχές. Ιδιαίτερα έντονες είναι επίσης οι πιέσεις για την αλλαγή χρήσεων γης σε αυτές τις περιοχές, κυρίως εξαιτίας της επέκτασης των οικιστικών και τουριστικών χρήσεων. Προβλήµατα στην διατήρηση της βιοποικιλότητας µπορούν να δηµιουργήσουν η ερηµοποίηση, οι πυρκαγιές ιδίως των ∆ασών, ο ευτροφισµός, η εντατικοποίηση της γεωργίας – κτηνοτροφίας, η υπερβόσκηση, η εγκατάλειψη της γεωργικής δραστηριότητας, οι κλιµατικές µεταβολές κλπ. 3.1.3.2. Υδατικοί Πόροι Η Ελλάδα διαθέτει σχετικά επαρκείς – µε ιδιαίτερα υψηλά ποιοτικά χαρακτηριστικά ποσότητες υδατικών πόρων. Όµως παρατηρείται σηµαντική γεωγραφική και εποχιακή ανισοκατανανοµή τους: άνυδρα νησιά και Ανατολική / Νότια Ελλάδα από τη µία, πλεονασµατικό υδατικό δυναµικό στη ∆υτική και Βόρεια ενδοχώρα από την άλλη. Η χρήση των Υδατικών Πόρων κατανέµεται ως εξής: Γεωργία 87%, Ύδρευση 10%, Βιοµηχανία – Ενέργεια κλπ χρήσεις 3%, όπου η απόδοση της χρήσης τους – Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 26 ιδιαίτερα για τη Γεωργία είναι απαράδεκτα χαµηλή. Οι αρδευόµενες εκτάσεις ανέρχονται σε ποσοστό 32,8%10 της χρησιµοποιούµενης γεωργικής έκτασης (ΧΓΕ). Στο 92% των αρδευόµενων εκτάσεων της χώρας η άρδευση γίνεται µε συστήµατα & τεχνικές υψηλών απωλειών (µεγαλύτερες του 50%) και χωρίς ορθολογική τιµολόγηση και παρακολούθηση, µε συνέπεια την αλόγιστη υπερεκµετάλλευση των υδροφορέων. Η Ποιότητα των Υδάτων είναι γενικά καλή µε σχετικές αδυναµίες σε τοπικό επίπεδο στα υπόγεια νερά, όπου τοπικά εµφανίζονται αυξηµένες τιµές νιτρικών αλάτων λόγω της εντατικοποίησης της γεωργίας και της αλόγιστης χρήσης λιπασµάτων κυρίως νιτρικών. Στα πλαίσια εναρµόνισης µε την Οδηγία 91/676/ΕΟΚ καθορίσθηκαν αρχικά (ΚΥΑ 19652/1906/99 ΦΕΚ 1575/Β) τέσσερις ευπρόσβλητες περιοχές (Θεσσαλίας, Κωπαϊδας, Αργολίδας, Πηνειού Ηλείας) και στη συνέχεια (ΚΥΑ 20419/2522/01, ΦΕΚ 1212/Β) και άλλες τρεις περιοχές Θεσσαλονίκης – Κιλκίς – Πέλλας – Ηµαθίας, λεκάνης Στρυµόνα και Άρτας – Πρέβεζας. Οι παθογενείς εκτάσεις των ανωτέρω περιοχών βρίσκονται σε διαδικασία ακριβούς προσδιορισµού τους και εντοπίζονται στις καλλιεργούµενες εκτάσεις των εν λόγω περιοχών. Ειδικότερα οι καλλιεργούµενες εκτάσεις στις ανωτέρω περιοχές ανέρχονται σε 506.735 Ha στη Θεσσαλία, σε 113.200 Ha στην Κωπαΐδα, σε 18.300 Ha στο Αργολικό πεδίο, σε 17.600 Ha στη λεκάνη Πηνειού Ηλιείας, σε 402.009 Ha στην περιοχή Θεσσαλονίκης – Κιλκίς – Πέλλας – Ηµαθίας. Οι κύριες καλλιέργειες των ανωτέρω ευπρόσβλητων περιοχών που επιδρούν στην ποιότητα των υδατικών πόρων αφορούν σε βαµβάκι, σιτηρά, ζαχαρότευτλα, αραβόσιτο και οπωροκηπευτικά στη Θεσσαλία, σε βαµβάκι, σιτηρά, ελιά, αραβόσιτο, βιοµηχανική ντοµάτα και κηπευτικά στη Κωπαίδα, σε εσπεριδοειδή και ελιά στο Αργολικό Πεδίο, σε αραβόσιτο, κηπευτικά, εσταβλισµένη κτηνοτροφία (βοοειδή και χοίροι) και εκτατική αιγοπροβατοτροφία στη λεκάνη Πηνειού Ηλείας, σε αροτραίες, ελιές, αµπέλια, θερµοκηπιακές καλλιέργειες, πυρηνόκαρπα και µηλοειδή, καθώς και εσταβλισµένη κτηνοτροφία στη περιοχή του κάµπου Θεσσαλονίκης – Πέλλας – Ηµαθίας. Για το σύνολο των περιοχών έχουν εκπονηθεί τα Σχέδια ∆ράσης και έχουν εκδοθεί οι αντίστοιχες ΚΥΑ. Για την επιτάχυνση της απονιτροποίησης απαιτείται η λήψη πρόσθετων µέτρων που υπερβαίνουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ανωτέρω σχετική οδηγία. Ειδικότερα το Μέτρο της «Μείωσης της νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης», στο πλαίσιο του Εγγράφου Προγραµµατισµού Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΠΑΑ), εφαρµόστηκε σε τρεις ευπρόσβλητες ζώνες συνολικής έκτασης 114.265,5 Ha. Αναλυτικότερα στην Περιφέρεια της Θεσσαλίας και στο Νοµό Φθιώτιδας εφαρµόζεται σε έκταση 107.199,2 Ηa, στην Περιοχή Κωπαϊδικού Πεδίου (Ν. Βοιωτίας) εφαρµόζεται σε έκταση 7.051,3 Ha και στην Περιοχή Λεκάνης Πηνειού Ν. Ηλείας (περιλαµβάνει τον Ν. Ηλείας) εφαρµόζεται σε έκταση ελαχίστου µεγέθους. 10 Χρήση υδάτων, Νο 15 (% αρδευόµενης ΧΓΕ), Πίνακας «ΚΟΙΝΟΙ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΒΑΣΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ»- Draft data set for context related baseline indicator, Technical meeting on CMEF 2 May 2006 – DOC 20c Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 27 Σηµαντική επίσης πηγή ρύπανσης των νερών µπορεί να αποτελούν τα αστικά και τα βιοµηχανικά απόβλητα (συγκέντρωση βαρέων µετάλλων). Όσον αφορά στα κτηνοτροφικά απόβλητα το πρόβληµα δεν είναι έντονο και εντοπίζεται κυρίως σε περιοχές συγκέντρωσης µονάδων µέσου και µεγάλου µεγέθους, όπως είναι οι περιοχές Αρτάκης – Χαλκίδας, Μεγάρων - Ασπροπύργου (Ν. Αττικής), Νεοχωρούδας – Πενταλόφου (Ν. Θεσ/νίκης), Λίµνης Παµβώτιδας, Λεκάνες απορροής Λούρου – Αράχθου, Λίµνης Τριχωνίδας κλπ. Βασικό πρόβληµα εντοπίζεται στην υφαλµύρωση του υπόγειου υδροφορέα επειδή η απόληψη γίνεται µε εντονότερους ρυθµούς τους θερινούς µήνες (αυξηµένη ζήτηση λόγω εντατικοποίησης, χρήση αδόκιµων πρακτικών και κυρίως σπατάλη) απ’ ότι η αναπλήρωση τους χειµερινούς µήνες, µε αποτελέσµατα να έχουµε πτώση του υδροφορέα, τη δηµιουργία υποπίεσης και την είσοδο της θάλασσας, γεγονός που διευκολύνεται από τα 16.000 km ακτογραµµών, τα 3.000 νησιά και τα ασβεστολιθικά πετρώµατα. Κίνδυνος υφαλµύρωσης υπάρχει σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα και ιδίως στην Ανατολική και τα νησιά, ενώ προβλήµατα έχουν παρουσιασθεί στην παράκτια ζώνη του ∆έλτα Νέστου έως την λίµνη Μητρικού, στις περιοχές Ελευθερούπολης Καβάλας, στον κάµπο της Θεσσαλονίκης, στη παράκτια ζώνη της Πιερίας, στη Νικόπολη Πρεβέζης, στα νησιά του Αιγαίου και στο Αργολικό πεδίο. Η αλάτωση οφείλεται στην υπεράντληση των υπόγειων υδροφορέων (ιδίως στις παραθαλάσσιες περιοχές) καθώς και στην εγκατάλειψη των παραδοσιακών καλλιεργητικών πρακτικών. Ο κίνδυνος υφίσταται για το σύνολο των αρδευόµενων εκτάσεων. Ωστόσο σε περιοχές υψηλού κινδύνου βρίσκεται περίπου το 1,53% των εδαφών. Γίνονται µελέτες και έργα εµπλουτισµού των υπόγειων υδροφορέων που πρέπει να συνεχιστούν. Ιδιαίτερα προστατευτικός είναι ο ρόλος των δασών που καλύπτουν τις λεκάνες απορροής των χειµάρρων, η έκταση των οποίων εκτιµάται σε 1.300.000 Ha. Η χώρα µας εφαρµόζει πολυετή (πριν την εφαρµογή των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης) προγράµµατα επέµβασης σε 250 περίπου ορεινές λεκάνες απορροής, σε πολλές από τις οποίες έχουν ήδη αµβλυνθεί τα πληµµυρικά φαινόµενα. Η χώρα µας εφαρµόζει το πλαίσιο του Νόµου 3199/2003 (ΦΕΚ 280 Α/09-12-2003) για την «Προστασία και ∆ιαχείριση των υδάτων», σε εναρµόνιση µε την Οδηγία 2000/60 /ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000. Η εφαρµογή της Οδηγίας πλαίσιο είναι µία συνεχής διαδικασία η οποία ξεκίνησε το έτος 2003 µε την ψήφιση του ανωτέρω Νόµου και συνεχίζεται µε την έκδοση των ∆ιοικητικών πράξεων που προβλέπονται στον Νόµο (Αποφάσεις, Π.∆.) και την αναφορά στην Περιβαλλοντική – Οικονοµική ανάλυση. Το έτος 2008 προβλέπεται η έκδοση των ∆ιαχειριστικών Σχεδίων των λεκανών απορροής, ενώ τα τελικά σχέδια προβλέπεται να εκδοθούν το 2009. Η εφαρµογή, αξιολόγηση, ρύθµιση προβλέπεται να υλοποιηθεί µέχρι το έτος 2015. Οι παρεµβάσεις του ΠΑΑ 2007 -2013 θα είναι απόλυτα συµβατές µε τα υδατικά ισοζύγια και το περιεχόµενο των διαχειριστικών µελετών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 28 Από στοιχεία της ∆/νσης Γεωλογίας – Υδρολογίας του ΥΠΑΑΤ, η οποία διαθέτει εκτεταµένο δίκτυο µετεωρολογικών σταθµών, έγινε σύγκριση των πρόσφατων υδρολογικών ετών για τις βροχοπτώσεις σε σχέση µε το µέσο όρο των τελευταίων 35 υδρολογικών ετών και προέκυψε ότι το υδρολογικό έτος 2006-2007 ήταν σαφώς ξηρότερο από το µέσο όρο, έως σοβαρά ελλειµµατικό, για την πλειοψηφία των διαµερισµάτων της χώρας, ενώ το υδρολογικό έτος 2007-2008 παρουσιάζει ενδιάµεση εικόνα, µε άλλα διαµερίσµατα της χώρας πάνω από το µέσο όρο βροχοπτώσεων και άλλα σαφώς ελλειµµατικά. Η ∆υτική Ελλάδα αν και στατιστικά είχε πάντα περισσότερες βροχές από την Ανατολική και παρουσιάζει έτσι καλύτερη εικόνα, ως προς τις βροχοπτώσεις, το 35% των πετρωµάτων της είναι ασβεστολιθικά, µε συνέπεια τα νερά που κατεισδύουν να στραγγίζουν προς τη θάλασσα ανεκµετάλλευτα. Η Βόρεια Ελλάδα, που γενικά παρουσιάζει καλύτερη εικόνα από πλευράς βροχοπτώσεων, είναι εξαρτηµένη από τις επιφανειακές απορροές ποταµών, που προέρχονται από γειτονικά κράτη και έχει ως επί το πλείστον δίκτυα µε ανοικτούς αγωγούς, δηλαδή διώρυγες, ενίοτε χωµάτινες, οι οποίες έχουν µεγάλες απώλειες. Χαρακτηριστικό πάντως είναι πως, όπου οι βροχοπτώσεις οποιουδήποτε µηνός του εκάστοτε υδρολογικού έτους είναι σηµαντικά αυξηµένες σε σχέση µε την υψηλότερη µηνιαία βροχόπτωση πολυετών παρατηρήσεων, αυτές αφορούν σε ραγδαίες βροχοπτώσεις. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται ακραία φαινόµενα υψηλών θερµοκρασιών, που συνοδεύονται από ξηρασία και ραγδαίες βροχοπτώσεις / καταιγίδες, µε αποτέλεσµα πληµµυρικές παροχές. Είναι πολλά τα αίτια για τα ακραία αυτά φαινόµενα. Ωστόσο η κλιµατική αλλαγή αναµένεται να αυξήσει τη συχνότητα εµφάνισης και τη σοβαρότητά τους και πρέπει να αντιµετωπιστεί. Κατά συνέπεια απαιτείται αξιολόγηση της ευπάθειάς της χώρας και ανάληψη δράσης για να περιοριστούν οι κίνδυνοι. Οι πληµµυρικές παροχές των ραγδαίων βροχοπτώσεων έχουν µικρή στατιστική σηµασία και µικρή συνεισφορά στη φυσική εναποθήκευση νερού στους υπόγειους υδροφορείς µε κατείσδυση, καθώς το περισσότερο νερό απορρέει επιφανειακά και χάνεται στη θάλασσα στις περισσότερες περιπτώσεις, ιδίως σε µια χώρα µε ισχυρό ανάγλυφο, όπως η Ελλάδα, όπου εκλείπουν οι εκτεταµένες πεδινές εκτάσεις, που θα µπορούσαν να δηµιουργήσουν αξιόλογους υπόγειους υδροφορείς. Οι ραγδαίες βροχοπτώσεις µπορούν να συνεισφέρουν στην εναποθήκευση νερού, σε περίπτωση που υπάρχει ταµιευτήρας (φράγµα ή εξωποτάµια λιµνοδεξαµενή), κατάλληλα χωροθετηµένος στη λεκάνη απορροής. Το νερό, που συλλέγεται έτσι, µπορεί να χρησιµοποιηθεί για άρδευση ή και για τεχνητό εµπλουτισµό των υπόγειων υδροφόρων στρωµάτων. Οι ταµιευτήρες έχουν σα στόχο τη βελτίωση της ικανότητας αποθήκευσης του νερού. Οι υψηλότερες θερµοκρασίες των τελευταίων ετών και η ανισοκατανοµή των βροχοπτώσεων οδηγούν πολλές φορές σε χειµερινές αρδεύσεις καλλιεργειών (πρόωρες αντλήσεις). Οδηγούµαστε έτσι σε συνθήκες ελλειµµατικότητας υδατικού Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 29 δυναµικού, αφού αντλούνται συνεχώς υπόγεια υδατικά αποθέµατα, που δεν αναπληρώνονται από τις βροχοπτώσεις. Η ξηρασία µπορεί να αντιµετωπιστεί µε εκσυγχρονισµό των αρδευτικών δικτύων, µε αξιοποίηση των επιφανειακών απορροών και µε τη χρήση αποτελεσµατικών συστηµάτων άρδευσης, που συµβάλλουν στη µείωση των απωλειών νερού µε αποτέλεσµα τη βελτίωση της ικανότητας αποδοτικότερης χρήσης του. Στο πλαίσιο των νέων προκλήσεων του Άρθρου 16 α παρ. α του Καν. (ΕΚ) αριθµ. 74/2009 για την τροποποίηση του Καν. (ΕΚ) αριθµ. 1698/2005, και ειδικότερα σε ότι αφορά το Μέτρο 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων», ενισχύονται επενδυτικές δραστηριότητες που συµβάλλουν στην ορθολογική χρήση των υδάτινων πόρων. 3.1.3.3. Κλιµατική Αλλαγή Με βάση το Πρωτόκολλο του Κιότο η Ελλάδα έχει δεσµευτεί να περιορίσει την αύξηση των εκποµπών της κατά την περίοδο 2008-2012 σε 25% σε σχέση µε το έτος βάσης (1990 για τα CO2, CH4 και N2O και 1995 για τα HFCs, PFCs και SF6 – Oι εκποµπές βάσης για την Ελλάδα υπολογίζονται σε 111.054.072 t CO2 eq ). Επίσης, το Εθνικό Πρόγραµµα Μείωσης των Εκποµπών Αερίων Θερµοκηπίου µέχρι το 2010, απέκτησε νοµική µορφή το 2003 µε την ΠΥΣ 5/27-2-2003. Όσον αφορά στην Εµπορία ∆ικαιωµάτων Εκποµπών, η σχετική Οδηγία ενσωµατώθηκε στην εθνική νοµοθεσία µε την ΚΥΑ 54409/2632/27-12-2004 και το Εθνικό Σχέδιο Κατανοµής εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούνιο 2005. Τα αέρια που συµβάλουν στο φαινόµενο του θερµοκηπίου (ΑΘΚ), σύµφωνα µε την εφαρµογή της µεθοδολογίας του προγράµµατος CORINAIR και τις κατευθυντήριες οδηγίες του IPCC, είναι το διοξείδιο του άνθρακα (CO2), το µεθάνιο (CH4), το υποξείδιο του αζώτου (N2O), οι υδροφθοράνθρακες, οι υπερφθοράνθρακες και το εξαφθοριούχο θείο (HFCs, PFCs και SF6 αντίστοιχα - συνολικά F-gases). Οι εκποµπές διοξειδίου του άνθρακα αποτελούν την πλειονότητα των συνολικών εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου, αφού ευθύνονταν για το 80,1% (110.280,16 kt CO2 eq) περίπου των συνολικών εκποµπών στην Ελλάδα το 2004, ενώ το µεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου ευθύνονταν για το 6,1% (8.412,02 kt CO2 eq) και 9,6% (13.155,22 kt CO2 eq) αντίστοιχα. Τέλος, τα F-gases ευθύνονταν για το υπόλοιπο 4,2% (5.785,61 kt CO2 eq). Όσον αφορά στη συνεισφορά της γεωργίας στην εκποµπή των αερίων του θερµοκηπίου είναι περιορισµένη και ανέρχεται σε 8,7% των συνολικών εκποµπών11 που προέρχεται κυρίως από τις εκποµπές υποξειδίου του αζώτου. Οι πηγές εκποµπών αερίων του φαινόµενου του θερµοκηπίου (ΑΘΚ) από τη γεωργία είναι: 11 Ετήσια Απογραφή εκποµπών αερίων Θερµοκηπίου (2005), ΥΠΕΧΩ∆Ε Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 30 α) εκποµπές N2O (υποξείδιο του αζώτου) από εδάφη, οφειλόµενες κυρίως στη λίπανση µε αζωτούχα λιπάσµατα και από τη διαχείριση της κόπρου. Ο γεωργικός τοµέας είναι η κύρια πηγή εκποµπών υποξειδίου του αζώτου, ευθυνόµενος για το 70,7% (8.439,25 kt CO2 eq) περίπου των συνολικών εκποµπών της γεωργίας το 2004. β) εκποµπές CH4 (µεθάνιο) από εντερικές ζυµώσεις των ζώων και από τη διαχείριση της κόπρου, οι οποίες συνεισφέρουν στο 29,3% (3.497,46 kt CO2 eq) των συνολικών εκποµπών της γεωργίας το 2004. Η αντιµετώπιση των επιπτώσεων της κλιµατικής αλλαγής απαιτεί, µεταξύ άλλων, τη λήψη µέτρων για τη µείωση των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου. Το Πρωτόκολλο του Κιότο αποτελεί το πρώτο βήµα στην προσπάθεια της διεθνούς κοινότητας για την από κοινού αντιµετώπιση του φαινοµένου του θερµοκηπίου. Στο πλαίσιο του ΠΚ, οι χώρες έχουν αναλάβει νοµικά δεσµευτικούς ποσοτικούς στόχους µείωσης ή περιορισµού της αύξησης των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου για την περίοδο 2008 – 2012. Για την επίτευξη των στόχων αυτών το Πρωτόκολλο προβλέπει τη χρήση των παρακάτω εργαλείων: • Εθνικές πολιτικές και µέτρα µείωσης των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου στους τοµείς (κατηγορίες εκποµπών) που περιγράφονται στο Παράρτηµα Α του Πρωτοκόλλου (Ενέργεια, Βιοµηχανικές ∆ιεργασίες, Χρήση διαλυτών και άλλων συναφών προϊόντων, Γεωργία, Απορρίµµατα). • Ευέλικτοι µηχανισµοί (Εµπορία ∆ικαιωµάτων εκποµπών / Emissions Trading [ET], Προγράµµατα από Κοινού / Joint Implementation [JI] και Μηχανισµός Καθαρής Ανάπτυξης / Clean Development Mechanism [CDM]). • Επαύξηση των απορροφήσεων ή/και µείωση των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου από ανθρωπογενείς δραστηριότητες στον τοµέα «Χρήσεις Γης, Αλλαγές Χρήσεων Γης και ∆ασοκοµία» (Άρθρα 3.3 και 3.4 του Πρωτοκόλλου). Στο πλαίσιο των άρθρων 3.3 και 3.4 του Πρωτοκόλλου του Κιότο ενδεικτικά µέτρα που περιλαµβάνονται για τη µείωση/ απορρόφηση των εκποµπών για την Κλιµατική Αλλαγή για τον τοµέα της γεωργίας είναι: Βιολογική Γεωργία – Κτηνοτροφία. Τέθηκε ένας στόχος 99.997 ha συνολικών εκτάσεων να έχουν καλλιεργηθεί µέχρι το 2012 σύµφωνα µε τις αρχές της βιολογικής γεωργίας, λαµβάνοντας υπόψη τη συνολική έκταση των βιολογικά καλλιεργούµενων εκτάσεων που εντάχθηκαν από το 1994, δηλαδή 61.002 ha νέων εκτάσεων βιολογικής γεωργίας για την περίοδο 2004 2012. Απαιτείται ένας µέσος ρυθµός αύξησης των εκτάσεων ανά έτος 6.778 ha µετά Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 31 το 2003. Η µείωση των εκποµπών στην περίπτωση αυτή, υπολογίζεται σε 432 kt CO2 12 περίπου για την περίοδο 2008 -2012 (Πίνακας 26, Πίνακας 27) Τα βασικά µέτρα που περιλαµβάνονται για την Κλιµατική Αλλαγή σχετικά µε τον τοµέα της δασοκοµίας είναι: Στόχος 77.284 ha συνολικών εκτάσεων να έχουν δασωθεί µέχρι το 2012, λαµβάνοντας υπόψη τη συνολική δασωτέα έκταση από το 1994, δηλαδή 36.612 ha νέων δασωµένων εκτάσεων την περίοδο 2004-2012 (µέσος ρυθµός αύξησης των εκτάσεων ανά έτος ανέρχεται σε 4.068 ha µετά το 2003). Η µείωση των εκποµπών υπολογίζεται σε 3.610 kt CO2 περίπου για την περίοδο 2008 -2012. Στην περίπτωση ανάληψης πρόσθετων µέτρων ο ανωτέρω στόχος διαµορφώνεται σε 90.811 ha συνολικών δασωµένων εκτάσεων µέχρι το 2012, δηλαδή 54.000 ha νέες δασωµένες εκτάσεις την περίοδο 2004-2012 (µέσος ρυθµός αύξησης των εκτάσεων ανά έτος ανέρχεται σε 6.000 ha µετά το 2003). Η µείωση των εκποµπών, στην περίπτωση αυτή, υπολογίζεται σε 4.115 kt CO2 περίπου για την περίοδο 2008 -2012 (Πίνακας 28, Πίνακας 29, Πίνακας 30). Στα πλαίσια των νέων προκλήσεων του Άρθρου 16 α παρ. α του Καν. (ΕΚ) αριθµ. 74/2009 για την τροποποίηση του Καν. (ΕΚ) αριθµ. 1698/2005 σε ότι αφορά τις νέες προκλήσεις, οι επιλέξιµες ενέργειες, που προτείνονται για την αντιµετώπιση της κλιµατικής αλλαγής, καθώς επίσης και για την άµβλυνση των επιπτώσεων αυτής, συνδέονται µε τις ∆ράσεις 1 και 3 του Μέτρου 226 «Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης» καθώς και µε το Μέτρο 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων» του ΠΑΑ 2007-2013. Για την ∆ράση 1 «Βελτίωση των συνθηκών πρόληψης για την αντιπυρική προστασία των δασών και δασικών εκτάσεων» του Μέτρου 226, επιλέξιµες ενέργειες για προληπτικές δράσεις κατά των δασικών πυρκαγιών και των φυσικών καταστροφών, που σχετίζονται µε το κλίµα είναι όλα τα έργα της ∆ράσης του ΠΑΑ 2007-2013. Επιλέξιµες ενέργειες για την αποκατάσταση των πληγέντων δασικών οικοσυστηµάτων είναι όλα τα έργα της ∆ράσης 3 «Έργα Αναδάσωσης – Ορεινά αντιπληµµυρικά και αντιδιαβρωτικά έργα αποκατάστασης καµένων περιοχών» του Μέτρου 226 του ΠΑΑ 2007-2013. Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι οι επιπλέον πιστώσεις για τις ∆ράσεις 1 και 3, θα συµβάλλουν αθροιστικά για τη νέα πρόκληση, που θα έχει αποτέλεσµα στην δέσµευση του άνθρακα από τα δάση και στην αποφυγή των εκποµπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2 ), καθώς επίσης και στην µείωση των αρνητικών επιπτώσεων της αλλαγής του κλίµατος. 12 Για την εκτίµηση του δυναµικού απορρόφησης άνθρακα από τις εκτάσεις που εφαρµόζεται βιολογική καλλιέργεια θεωρήθηκε ότι ο ετήσιος ρυθµός αποθήκευσης άνθρακα στο έδαφος είναι 1 t CO2/ha (σύµφωνα µε τους Smith et al. 2000, κυµαίνεται από 0-1,98 t CO2/ha). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 32 Τα ενεργειακά φυτά, τα οποία χαρακτηρίζονται από υψηλή περιεκτικότητα λιγνίνης και κυτταρίνης και αντίστοιχη υψηλή παραγωγή βιοµάζας, µπορούν να χρησιµοποιηθούν για τον περιορισµό των εκποµπών του φαινοµένου του θερµοκηπίου. Ετήσια ενεργειακά φυτά είναι ο αραβόσιτος, ο ηλίανθος, το σόργο, η ελαιοκράµβη και το βαµβάκι (βαµβακόσπορος), ενώ πολυετή είναι ο ευκάλυπτος, η ιτιά, η ψευδακακία και η λεύκα. ∆εδοµένου ότι αποδόσεις των ενεργειακών φυτειών στις Μεσογειακές χώρες είναι χαµηλότερες σε σύγκριση µε την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, µια ρεαλιστική απόδοση για τη χώρα µας είναι 12 τόννοι ανά εκτάριο το έτος. Η δυνατότητα καλλιέργειας των ενεργειακών φυτειών εξαρτάται κυρίως από την τιµή των συµβατικών καυσίµων. Η σταδιακή εισαγωγή των ενεργειακών καλλιεργειών για παραγωγή βιοκαυσίµων είναι απαραίτητη προκειµένου να αποκτηθεί η απαιτούµενη εµπειρία στην καλλιεργητική τεχνική καθώς επίσης και να αντικατασταθούν ή να χρησιµοποιηθούν συµπληρωµατικά οι υφιστάµενες καλλιέργειες που αντιµετωπίζουν προβλήµατα διάθεσης µετά κυρίως την αναµόρφωση της ΚΓΠ. Στον τοµέα αξιοποίησης των βιοκαυσίµων, έχει ψηφισθεί ο Ν. 3423/2005 για την ενσωµάτωση της Οδηγίας 2003/30/ΕΚ στην ελληνική νοµοθεσία που συνεπάγεται για τη χώρα µας ότι η κατανάλωση των βιοκαυσίµων θα ανέρχεται περίπου σε 160.000 τόνους βιοντήζελ και 400.000 βιοαιθανόλης. Λειτουργούν 4 µονάδες παραγωγής βιοκαυσίµων (Κιλκίς, Βόλος, Πάτρα, Λαµία) και έχουν διαθέσει ήδη 30.000 χιλιόλιτρα βιοντήζελ στα διυλιστήρια, ποσότητα η οποία διοχετεύτηκε στην αγορά. Στο πλαίσιο αυτό καλλιέργειες όπως τα δηµητριακά, το βαµβάκι και τα ζαχαρότευτλα που βρίσκονται σε φάση έντονης συρρίκνωσης, µπορούν ποσοτικά και ποιοτικά να επανακάµψουν, ενώ άλλες, όπως το γλυκό σόργο και η ελαιοκράµβη µπορεί να συµβάλλουν στην αναδιάρθρωση των καλλιεργειών. Η επιλογή των καλλιεργούµενων ενεργειακών φυτών θα λαµβάνει υπόψη τη διαθεσιµότητα ύδατος και έµφαση θα δοθεί στις λιγότερο υδροβόρες καλλιέργειες. Προκειµένου να µειωθούν οι εκποµπές αερίων του θερµοκηπίου στην Ε.Ε. και να περιορισθεί η εξάρτησή της από εισαγωγές ενέργειας, θα πρέπει η ανάπτυξη ενέργειας από ανανεώσιµες πηγές να βρίσκεται σε στενή συνάρτηση µε την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης. Για τη χώρα µας, η προστασία του κλίµατος µέσω της προώθησης της παραγωγής ενέργειας από Ανανεώσιµες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) αποτελεί περιβαλλοντική και ενεργειακή προτεραιότητα ύψιστης σηµασίας για τη χώρα. Έχει καθοριστεί ως εθνικός δεσµευτικός στόχος η συµµετοχή των ΑΠΕ κατά 20% στην κάλυψη της τελικής κατανάλωσης ενέργειας και 40% για τον ηλεκτρισµό, µέχρι το 2020. Σύµφωνα µε στοιχεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και κλιµατικής αλλαγής, στις αρχές του 2010, υπάρχουν εγκατεστηµένα και σε λειτουργία 1.400 MW σε ΑΠΕ, από τα οποία τα 1.100 MW αφορούν αιολικές επενδύσεις, τα 180 MW αφορούν µικρά υδροηλεκτρικά και τα 70 MW αφορούν φωτοβολταϊκά. Η ενέργεια που καταναλώνεται από την ελληνική γεωργία αντιστοιχεί περίπου στο 5.5% της συνολικά δαπανώµενης ενέργειας. Η βασική προέλευση των ενεργειακών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 33 πηγών ανήκει κατά το µεγαλύτερο ποσοστό στις συµβατικές πηγές όπως υγρά καύσιµα (82%), ηλεκτρισµός (16%), και σε µικρότερο ποσοστό (2%) στις εναλλακτικές πηγές (γεωθερµία, βιοµάζα, τηλεθέρµανση). Σε εξέλιξη βρίσκεται τελευταία το δίκτυο µεταφοράς και διανοµής φυσικού αερίου για αγροτική χρήση. Η ενέργεια αυτή καταναλώνεται για τα αγροτικά νοικοκυριά, για την παραγωγή των γεωργικών προϊόντων, για τη δασική παραγωγή, για την αλιευτική παραγωγή αλλά και για την µεταποίηση ορισµένων γεωργικών προϊόντων. Το 60% περίπου της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας στη γεωργία αντιπροσωπεύει η άµεση κατανάλωση, ενώ το υπόλοιπο η έµµεση (µέσω λιπασµάτων, φυτοφαρµάκων κ.λ.π.). Στο πλαίσιο των Νέων Προκλήσεων, ενισχύονται δράσεις χρήσης Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) προκειµένου να επιτευχθεί εξοικονόµηση ενέργειας στο γεωργικό τοµέα η οποία θα συµβάλλει σηµαντικά στη διαµόρφωση χαµηλού κόστους παραγωγής των αγροτικών προϊόντων και στη µείωση των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου, µέσω του Μέτρου 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων». 3.1.3.4. Έδαφος Ο µεγαλύτερος κίνδυνος για τα ελληνικά εδάφη είναι αυτός της ερηµοποίησης. Οι κύριοι παράγοντες που συµβάλλουν στην εµφάνιση του προβλήµατος είναι η διάβρωση του εδάφους αποτέλεσµα των ειδικών εδαφοκλιµατικών συνθηκών, που επικρατούν στην χώρα µας, κυρίως των µεγάλων κλίσεων σε συνδυασµό µε την αποψίλωση εξαιτίας των πυρκαγιών, της εντατικοποίησης της γεωργίας, των αδόκιµων πρακτικών άρδευσης, της υπερβόσκησης και σε ορισµένες περιπτώσεις της εγκατάλειψης της αγροτικής δραστηριότητας. Η διάβρωση του εδάφους ως αποτέλεσµα των ειδικών εδαφοκλιµατικών συνθηκών και κυρίως των µεγάλων κλίσεων, των αδόκιµων πρακτικών άρδευσης και καλλιεργειών και των φυσικών καταστροφών εντοπίζεται κυρίως στις περιφέρειες Πελοποννήσου, ∆υτικής Μακεδονίας, Ηπείρου, Κρήτης και Στερεάς Ελλάδας. Στις νησιωτικές περιοχές του Αιγαίου η διάβρωση του εδάφους προκαλείται από την επίδραση του ανέµου κατά την οποία παρασύρεται υλικό από την επιφάνεια του εδάφους λόγω της αραιής βλάστησης, της υπερβόσκησης και της καταστροφής των αναβαθµίδων. ∆ευτερεύοντες παράγοντες, αλλά εξίσου σηµαντικοί αφού δρουν πολλαπλασιαστικά, είναι η µείωση της οργανικής ουσίας, η ρύπανση από γεωργικά και αστικά – βιοµηχανικά απόβλητα, η καταστροφή της δοµής και της περατότητας του εδάφους. 3.1.3.5. Βιολογική Γεωργία & Βιολογική Κτηνοτροφία Η βιολογική γεωργία, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα, αναπτύχθηκε κυρίως µετά τη δηµιουργία και ψήφιση του Καν.(ΕΟΚ)2092/91 του Συµβουλίου, ο οποίος Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 34 αποτελεί το νοµοθετικό πλαίσιο που θέτει κοινούς κανόνες και πρότυπα παραγωγής, τυποποίησης, µεταποίησης, αποθήκευσης και εισαγωγής από τρίτες χώρες γεωργικών προϊόντων για ανθρώπινη κατανάλωση, εξασφαλίζοντας την τήρηση των προϋποθέσεων που θέτει και τον έλεγχο και την πιστοποίηση των βιολογικών προϊόντων. Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, εξαιτίας και των αλλεπάλληλων διατροφικών κρίσεων, η αύξηση της βιολογικής γεωργίας είναι ραγδαία. Το έτος 2003, οι βιολογικά καλλιεργούµενες εκτάσεις ήταν 38.995 ha και αποτελούσαν περίπου το 1% της συνολικά καλλιεργούµενης γης στην Ελλάδα, ενώ το 2004, η βιολογικά καλλιεργούµενη γη έφτασε τα 54.342 ha, παρουσιάζοντας µια µεγάλη αύξηση της τάξης των 15.347 ha και φτάνοντας σε ποσοστό το περίπου το 1,5% της συνολικά καλλιεργούµενης γης στη χώρα . Η συνολικά βιολογικά καλλιεργούµενη έκταση στην Ελλάδα, µαζί µε τους βοσκοτόπους καλύπτει 267.159 ha, κατά το έτος 2004. Οι κυριότερες βιολογικές καλλιέργειες στην Ελλάδα και το αντίστοιχο ποσοστό τους επί του συνόλου των βιοκαλλιεργειών κατά φθίνουσα σειρά είναι: της ελιάς µε ποσοστό 47,5% των σιτηρών, µε ποσοστό 23% του αµπελιού µε ποσοστό 6,1 % των εσπεριδοειδών µε ποσοστό 3,8% Η αύξηση των βιολογικά καλλιεργούµενων εκτάσεων των ανωτέρω κυριότερων καλλιεργειών κατά το έτος 2004 σε σχέση µε το 2003 ήταν : της ελιάς µε ποσοστό 48,8% της αµπελοκαλλιέργειας µε ποσοστό 4,3% των σιτηρών µε ποσοστό 98,1% Οι εµπλεκόµενοι µε τη βιολογική γεωργία-κτηνοτροφία παραγωγοί, µεταποιητές και εισαγωγείς, κατά το έτος 2004 έφτασαν τους 9.002 από 6.642 που ήταν το 2003, παρουσιάζοντας µια αύξηση της τάξης του 44,8%. Η βιολογική κτηνοτροφία άρχισε να αναπτύσσεται στην Ελλάδα µετά τη θέσπιση του Κανονισµού (ΕΟΚ) 1804/99 του Συµβουλίου για τη συµπλήρωση για τα κτηνοτροφικά προϊόντα, του Κανονισµού (ΕΟΚ) 2092/91 περί του Βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής. Η Ελλάδα παρουσιάζει συγκριτικό πλεονέκτηµα σε σχέση µε άλλες χώρες, όσο αφορά την βιολογική κτηνοτροφία, λόγω των ευνοϊκών εδαφοκλιµατικών συνθηκών, των πλούσιων φυσικών πόρων των ορεινών και ηµιορεινών περιοχών και της εφαρµογής της εκτατικής κτηνοτροφίας η οποία µπορεί εύκολα να µετατραπεί σε βιολογική. Η βιολογική κτηνοτροφία είναι άµεσα συνδεδεµένη µε την βιολογική γεωργία, επειδή οι διατροφικές ανάγκες των ζώων εκτός από την βόσκηση Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 35 καλύπτονται και µε βιολογικές ζωοτροφές. Στο παράρτηµα παρουσιάζεται το µερίδιο συµµετοχής (%) κάθε είδους ζώου βιολογικής εκτροφής, στο σύνολο των βιολογικά εκτρεφόµενων ζώων για το έτος 2004. Το µεγαλύτερο µερίδιο στην βιολογική εκτροφή κατέχουν οι αίγες µε ποσοστό 49% (έτος 2004) και ακολουθούν τα πρόβατα µε ποσοστό 30% (έτος 2004) και τα πουλερικά µε ποσοστό 16% (έτος 2004). Ο αριθµός των ζώων που εκτρέφονται σύµφωνα µε τους κανόνες παραγωγής του Κανονισµού 2092/91 αυξάνεται συνεχώς κατά τα τελευταία χρόνια. Στο παράρτηµα παρουσιάζεται η µεταβολή του αριθµού των ζώων βιολογικής εκτροφής, για κάθε είδος ζώου και για τα 3 τελευταία χρόνια (2002-2004). Όπως φαίνεται και στο διάγραµµα ο αριθµός των βιολογικά εκτρεφόµενων αιγών και προβάτων παρουσιάζει αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια (2002-2003-2004). Η βιολογική γεωργία ξεκίνησε στην Ελλάδα µε σαφείς εξαγωγικές κατευθύνσεις. Μέχρι πρόσφατα, ο αριθµός των σηµείων λιανικής πώλησης των βιολογικών προϊόντων στην ελληνική αγορά ήταν σχετικά περιορισµένος. Το γεγονός αυτό άρχισε να µεταβάλλεται µε τη δραστηριοποίηση µεγάλων αλυσίδων super market, στο εµπόριο βιολογικών προϊόντων. Παράλληλα, θετική εξέλιξη αποτελεί και η δηµιουργία αλυσίδων εξειδικευµένων καταστηµάτων που διαθέτουν µόνο βιολογικά προϊόντα, καθώς και η δηµιουργία τακτικών λαϊκών αγορών βιολογικών προϊόντων. Τα εξειδικευµένα καταστήµατα βιολογικών προϊόντων εκτιµάται ότι κάλυψαν συνολικά το 50% των εγχώριων λιανικών πωλήσεων σε βιολογικά προϊόντα το 2002. Ειδικότερα, το 30% καλύφθηκε από τα ανεξάρτητα καταστήµατα του κλάδου, το δε 20% κατέλαβαν οι αλυσίδες εξειδικευµένων καταστηµάτων βιολογικών προϊόντων. Το ποσοστό που κατέλαβαν τα super market αγγίζει το 40%. Τέλος, σχετικά περιορισµένες πωλήσεις πραγµατοποιήθηκαν από τις λαϊκές αγορές και τα λοιπά κανάλια διάθεσης. Η συνολική αξία της εγχώριας αγοράς βιολογικών τροφίµων, σε τιµές λιανικής, εκτιµάται σε €18,5 εκατ. για το 2002, σηµειώνοντας αύξηση κατά 19,4% σε σχέση µε το 2001, ενώ για το τρέχον έτος εκτιµάται περαιτέρω αύξηση της τάξης του 10%, παρουσιάζοντας όµως επιβράδυνση των ρυθµών αύξησης. Η εγχώρια κατανάλωση τυποποιηµένου βιολογικού ελαιόλαδου σηµείωσε αύξηση την περίοδο 1999-2002 µε µέσο ετήσιο ρυθµό 16,45%. Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι το µεγαλύτερο µέρος της ελληνικής παραγωγής βιολογικού ελαιόλαδου έχει ως προορισµό χώρες του εξωτερικού, στις οποίες κατευθύνθηκε το 71,5% της παραγωγής για το 2002. Η αγορά κρασιού από σταφύλια βιολογικής καλλιέργειας για την ίδια περίοδο παρουσίασε µέσο ετήσιο ρυθµό αύξησης 53,74%. Το µεγαλύτερο µέρος της ελληνικής παραγωγής του συγκεκριµένου προϊόντος απευθύνεται στην ελληνική αγορά. Οι εξαγωγές κάλυψαν µόλις το 19,5% της παραγωγής το 2002. Τέλος, η κατανάλωση βιολογικών εσπεριδοειδών παρουσίασε µέσο ετήσιο ρυθµό αύξησης 108,01%, ενώ το ποσοστό των εξαγωγών επί της εγχώριας παραγωγής ανήλθε το 2002 σε 75,0%. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 36 Οι προοπτικές εξέλιξης του συγκεκριµένου κλάδου κρίνονται ευνοϊκές, εφόσον δοθεί ιδιαίτερη έµφαση στην ενηµέρωση των καταναλωτών. Επίσης, µεγάλη συµβολή στην ανάπτυξη της αγοράς θα έχει η περαιτέρω διείσδυση των βιολογικών προϊόντων στα super market. 3.1.3.6. Βιοκαύσιµα Η οδηγία 2003/30/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα βιοκαύσιµα συστήνει στα κράτη-µέλη την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίµων µε βιοκαύσιµα σε ποσοστό που κλιµακώνεται µέχρι το 2010 στο 5,75%. Προτείνεται δηλαδή να αξιοποιηθεί η εµπειρία της πιλοτικής εφαρµογής (συµπληρώνει δεκαετία σε Γαλλία, Γερµανία, Ισπανία κ.α.) και να περάσουµε σε µείζονα (για τα δεδοµένα των ανανεώσιµων πηγών ενέργειας) συµβολή στο ενεργειακό ισοζύγιο µέχρι το 2010. Στην Ελλάδα λόγω του µικρού µεγέθους των εκµεταλλεύσεων δεν εφαρµόστηκε η υποχρεωτική αγρανάπαυση µετά την αναθεώρηση της ΚΓΠ το 1992. Έτσι δεν δόθηκε η ευκαιρία την δεκαετία του ’90 για την πιλοτική ανάπτυξη αλυσίδων βιοκαυσίµων. Αντίθετα, στη σηµερινή συγκυρία, η συνέργια της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής µε τη µεταρρύθµιση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής δίνουν και στη χώρα µας περιθώρια παραγωγής βιοµάζας για ενέργεια. Για µια ακόµη φορά το νέο άλµα στην παραγωγή βιοκαυσίµων συµπίπτει µε αναθεώρηση της ΚΓΠ, όπου οι ενισχύσεις θα αποσυνδεθούν εκτός από την ποσότητα και από συγκεκριµένη καλλιέργεια (στρεµµατική ενίσχυση) ενώ προβλέφθηκε, µέχρι και το 2009, µικρή πρόσθετη επιδότηση (4,5 €/στρέµµα) στις καλλιέργειες για ενεργειακούς σκοπούς για τη συµβολή τους στην αντιµετώπιση του φαινοµένου του θερµοκηπίου. Είναι γνωστό ότι οι πρώτες µονάδες παραγωγής βιοκαυσίµων στην Ελλάδα παράγουν βιοντήζελ (σε Κιλκίς, Βόλο, Πάτρα, Λαµία). Ήδη µέχρι το τέλος του έτους υπολογίζεται, ότι θα έχουν καλλιεργηθεί περίπου 15.000 Ηα µε ενεργειακά φυτά για παραγωγή βιοντήζελ. Σε ότι αφορά τη χώρα µας η ανταγωνιστικότητα ενεργειακών καλλιεργειών όπως ο ηλίανθος για παραγωγή βιοντήζελ, και το καλαµπόκι ή το γλυκό σόργο για παραγωγή βιοαιθανόλης, η οποία φαίνεται ότι επιτυγχάνεται αν και πρέπει να σηµειωθεί ότι εξαρτάται κατά µεγάλο µέρος από ειδικές συνθήκες (εδαφοκλιµατικά δεδοµένα, δοµές γεωργικών εκµεταλλεύσεων κλπ.). Πρέπει να σηµειωθεί ότι η δηµιουργία γεωργικού εισοδήµατος και η κατανοµή του στους παραγωγούς δεν είναι ίδιες για κάθε βιοκαύσιµοΤο γεγονός επίσης ότι το βιοντήζελ µπορεί να παραχθεί από βιοµάζα που καλλιεργείται σε ξηρικά χωράφια σε αντίθεση µε την αιθανόλη που παράγεται από ποτιστικά φυτά µπορεί να αποτελέσει κριτήριο σε ότι αφορά τις άδειες που θα εκχωρηθούν στη βιοµηχανία για την παραγωγή βιοκαυσίµων και την κατανοµή τους µεταξύ βιοντήζελ και αιθανόλης. Η αιθανόλη είναι πιθανότερο να αρχίζει να παράγεται από ζαχαρότευτλα λόγω της εµπειρίας σε αυτή την καλλιέργεια και της διαθεσιµότητας του µηχανικού εξοπλισµού από τους παραγωγούς όσο και της ύπαρξης της βιοµηχανίας ζάχαρης και της συµβολαιακής διαχείρισης της παραγωγής. Στην περίπτωση του γλυκού σόργου θα χρειαστεί στήριξη των παραγωγών για την αγορά εισαγόµενου εξειδικευµένου Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 37 εξοπλισµού (συγκοµιστικών µηχανών κλπ.) αλλά και πιλοτική ανάπτυξη σχεδίων για να αποκτηθεί εµπειρία η οποία θα διαχυθεί στους ενδιαφερόµενους. Αναλυτική εκτίµηση του κόστους νέων καλλιεργειών, όπως το γλυκό σόργο είναι χρήσιµη τόσο στην πολιτεία για τη ρύθµιση του ύψους των φοροαπαλλαγών όσο και στη βιοµηχανία για να υπολογίσει την τιµή που θα πρέπει να δώσει για να προµηθευτεί τις απαιτούµενες ποσότητες. Στην προσπάθεια προσέγγισης του κόστους παραγωγής πρέπει να επιλεγεί κατάλληλη µεθοδολογία ώστε να ληφθούν υπόψη (α) ο µεγάλος αριθµός και η διασπορά των παραγωγών της βιοµάζας πρώτης ύλης (απαιτεί τη χρήση λεπτοµερών γεωργοοικονοµικών στοιχείων) και η γεωγραφική τους τοποθέτηση, (β) το γεγονός ότι οι ενεργειακές καλλιέργειες πρέπει να ανταγωνιστούν διατροφικές καλλιέργειες, και (γ) ότι η ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών είναι στενά συνδεδεµένη µε το εκάστοτε πλαίσιο Αγροτικής Πολιτικής. Το ΚΑΠΕ (Κέντρο Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας, Τοµέας Βιοµάζας) και άλλα ερευνητικά ιδρύµατα έχουν συσσωρεύσει εµπειρία από πιλοτικά προγράµµατα σε θέµατα απόδοσης καλλιεργειών, κυρίως σχετικά µε φυτείες σε πειραµατική κλίµακα και θέµατα διερεύνησης και επίλυσης προβληµάτων τεχνικής εφικτότητας στα διάφορα σηµεία της αλυσίδας. Περαιτέρω προγράµµατα εφαρµογής των βέλτιστων λύσεων είναι σκόπιµο να πραγµατοποιηθούν σε συνεργασία ερευνητικών κέντρων και βιοµηχανίας και να αφορούν επίσης βιοτεχνολογία (προσαρµογή και βελτιώσεις ποικιλιών για την Ελληνική πραγµατικότητα) καθώς και άλλες µορφές ενέργειας πλην των υγρών καυσίµων, ώστε να εκµεταλλευθούµε την υπάρχουσα εµπειρία και τις καινοτοµίες. 3.1.4. Αγροτική οικονοµία και ποιότητα ζωής 3.1.4.1. Κοινωνικοοικονοµική κατάσταση στις αγροτικές περιοχές Η Ελλάδα καλύπτει µία έκταση 13.196.887 Ha της οποίας το 97,1% χαρακτηρίζονται ως αγροτικές περιοχές (73,9% κυρίως αγροτικές και 23,2% ενδιάµεσες αγροτικές), σύµφωνα µε τα κριτήρια του ΟΟΣΑ13, στις οποίες κατοικεί περίπου τα 2/3 του συνολικού πληθυσµού της χώρας (64,4%). Επισηµαίνεται ότι για την περιφέρεια Αττικής που χαρακτηρίζεται ως αστική, υπάρχουν αγροτικές περιοχές µε σηµαντική γεωργική κτηνοτροφική παραγωγή, που απέχουν από το κέντρο των Αθηνών σε ακτίνα µεγαλύτερη των 40 Km. Σύµφωνα µε τα πιο πρόσφατα στοιχεία η πυκνότητα του πληθυσµού της χώρας ανέρχεται σε 83,1 κατοίκους/Km2, και ειδικότερα στις κυρίως αγροτικές περιοχές σε 43 κατοίκους/Km2 και στις σηµαντικά αγροτικές περιοχές σε 95 κατοίκους/Km2 . 13 πυκνότητα πληθυσµού κάτω των 150 κατοίκων ανά Km 2 , σε δεδοµένη περιοχή NUTS III Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 38 Μεταξύ των ετών 1990 – 2000 παρατηρείται αύξηση του πληθυσµού τόσο στις κυρίως αγροτικές (4,7%) όσο και στις ενδιάµεσες αγροτικές περιοχές (8,8%). Αντίθετα στις αστικές περιοχές καταγράφηκε µείωση του πληθυσµού κατά -2,1%, γεγονός που πιθανόν να οφείλεται στην µετακίνηση προς στις ενδιάµεσες αγροτικές περιοχές. Σχετικά µε την ηλικιακή διάρθρωση των κατοίκων στις αγροτικές περιοχές τα στοιχεία δείχνουν ότι το 18,74% στις κυρίως αγροτικές και 16,7% στην ενδιάµεσες αγροτικές έχουν ηλικία µεγαλύτερη των 65 ετών. Ο αντίστοιχος δείκτης για τις αστικές περιοχές είναι 15,9%. Όσον αφορά στο κατά κεφαλή ΑΕΠ σε ισοδύναµα αγοραστικής αξίας (pps) ο µέσος όρος της τριετίας 1999-2001 µε τιµή βάσης ΕΕ-25=100, κυµάνθηκε στις κυρίως αγροτικές σε 68,1, στις ενδιάµεσες αγροτικές περιοχές σε 72,0, ενώ στις αστικές περιοχές σε 77,8 λαµβάνοντας υπόψη ότι για το σύνολο της χώρας ο αντίστοιχος δείκτης κυµάνθηκε στο 72,4, διαπιστώνεται ότι υφίσταται µια υστέρηση στις κυρίως αγροτικές περιοχές . Το ποσοστό των απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα στις κυρίως αγροτικές περιοχές ανέρχεται σε 29,3% σε αντίθεση µε τις αστικές περιοχές που είναι µόλις το 1,3% . Το ποσοστό της ανεργίας τόσο στις αγροτικές όσο και στις αστικές περιοχές κυµαίνεται στα ίδια επίπεδα της τάξεως του 10% περίπου. Σηµαντικό στοιχείο επίσης αποτελεί η αναλογία των νέων που εισέρχονται στην αγορά εργασίας σε σχέση µε γηραιότερους που αποχωρούν, όπου στις κυρίως αγροτικές περιοχές διαµορφώνεται σε 1,02 ενώ στις αστικές περιοχές σε 0,94. Οι τιµές αυτές καταδεικνύουν ότι µικρότερος αριθµός νέων ατόµων εισέρχονται στην αγορά εργασίας στις αγροτικές περιοχές σε σχέση µε τις αστικές αναδεικνύοντας και τις δυσκολίες δηµιουργίας θέσεων εργασίας στις αγροτικές περιοχές . Η απασχόληση στον πρωτογενή τοµέα εµφανίζεται ιδιαίτερα υψηλή σε όλες σχεδόν τις περιφέρειες και διαµορφώνεται άνω του 20% µε εξαίρεση τις περιφέρειες Αττικής, Νοτίου Αιγαίου και Κεντρικής Μακεδονίας. Αναφορικά µε την απασχόληση του δευτερογενή τοµέα εµφανίζεται σε υψηλά ποσοστά στις περιφέρειες Στερεάς Ελλάδας, ∆υτικής Μακεδονίας, Κεντρικής Μακεδονίας και Αττικής άνω του 25%, ενώ εµφανίζει χαµηλά ποσοστά στις περιφέρειες Ιονίων Νήσων, Κρήτης και Βορείου Αιγαίου. Τέλος η απασχόληση στον τριτογενή τοµέα είναι ιδιαίτερα υψηλή στις περιφέρειες Αττικής, Νοτίου Αιγαίου, Ιονίων Νήσων και Βορείου Αιγαίου σε αντίθεση µε τις περιφέρειες Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης, Στερεάς Ελλάδας και Πελοποννήσου. 3.1.4.2. Χωρική ανάλυση ∆υναµικές αγροτικές περιοχές Βρίσκονται κυρίως σε πεδινές ζώνες, οι γεωργικές εκµεταλλεύσεις δεν παρουσιάζουν στοιχεία προβληµατικότητας, αποτελούν την καρδιά της αγροτικής παραγωγής της χώρας καθώς επίσης και των αγροτικών εξαγωγών, πλήττονται όµως πολύ περισσότερο από τις µεταρρυθµίσεις της ΚΓΠ (µείωση της εξωτερικής προστασίας). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 39 Στις περιοχές αυτές το ποσοστό αρδευόµενων εδαφών φθάνει το 64,7% έναντι 32,8% του µέσου όρου της χώρας. Σε ορισµένες περιπτώσεις η εντατική καλλιέργεια έχει δηµιουργήσει περιβαλλοντικά προβλήµατα (υφαλµύρωση, υπεράντληση υδάτων, κατάλοιπα λιπασµάτων και φυτοφαρµάκων, εξάντληση των εδαφών κά). Επίσης στις ίδιες περιοχές υπάρχει ο κίνδυνος σε βάρος του περιβάλλοντος, των αποβλήτων και των εκποµπών των εντατικών κτηνοτροφικών µονάδων Η γεωργία σε αυτές τις περιοχές ασκείται από «επαγγελµατίες» αγρότες µε υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης κατά εκµετάλλευση. Αυτό βέβαια δεν σηµαίνει ότι οι αρχηγοί των εκµεταλλεύσεων δεν ασκούν πολλές φορές και άλλο επάγγελµα γιατί δεν έχουν τόσο υψηλό εισόδηµα όσο θα αναµενόταν, λόγω των εµφανών δαπανών τους. Από τα ανωτέρω γίνεται εµφανές ότι η αγροτική ανάπτυξη σε αυτές τις περιοχές θα πρέπει να δώσει έµφαση στην ανταγωνιστικότητα του αγροτικού τοµέα αλλά και στην προστασία του περιβάλλοντος από τις χρήσεις της γεωργίας, χωρίς να αποκλείεται και η ύπαρξη του πολυλειτουργικού γεωργικού προτύπου. Ορεινές – µειονεκτικές – προβληµατικές αγροτικές περιοχές Οι περιοχές αυτές µπορεί να είναι κυρίαρχα ή σηµαντικά αγροτικές, ανάλογα µε την γειτνίασή τους µε αστικά κέντρα και την πληθυσµιακή τους πυκνότητα ανά km2, σύµφωνα µε τον ορισµό του ΟΟΣΑ. Στις περιοχές αυτές προβλέπονται ειδικά µέτρα από την ΚΓΠ που σκοπό έχουν να αντισταθµίσουν τις συνέπειες των φυσικών και κοινωνικοοικονοµικών αντιξοοτήτων (µικρότερη βλαστική περίοδος, δυσκολία διανοµής προϊόντων, κά) σε σχέση µε τις πιο προνοµιούχες περιοχές, τις δυναµικές. Τα ποσοστά άρδευσης είναι πολύ χαµηλότερα από το µέσο όρο της χώρας 19,8% για τις ορεινές αγροτικές περιοχές και 29,5% για τις προβληµατικές αγροτικές περιοχές έναντι των 32,8 % του µέσου όρου. Στις ορεινές περιοχές παρατηρείται ένας δυϊσµός τάσεων όσον αφορά την ανάπτυξή τους: Η µια συνίσταται στην εγκατάλειψη µεγάλων περιοχών ακόµα και ως περιοχών βιώσιµης κατοίκησης και παραγωγής ή στην υποχώρηση των δραστηριοτήτων αυτών σε µεγάλο βαθµό. Η δεύτερη τάση συνδέεται µε την ήπια τουριστική ανάπτυξη, την αναδυόµενη βιολογική γεωργία, την αντοχή ορισµένων παραδοσιακών προτύπων, κλπ. Η γενικότερη αναπτυξιακή στρατηγική των ορεινών περιοχών είναι κοινή για όλη την χώρα αφού τα προβλήµατα του ορεινού χώρου είναι κοινά σε όλες τις περιφέρειες και αποσκοπεί στην ανασυγκρότηση των δραστηριοτήτων παραγωγής και κατοίκησης, οι οποίες παρουσιάζουν σηµαντική εποχικότητα και υποχώρηση, κατά βιώσιµο οικονοµικά και περιβαλλοντικά πρότυπο. Η αγροτική ανάπτυξη στοχεύει σε ένα πολυλειτουργικό µοντέλο µε έµφαση στην παραγωγή «ειδικών προϊόντων» (προϊόντα τοπικά, ειδικού τύπου και τεχνολογίας, υψηλής ποιότητας, κλπ.) ώστε να µην µπορούν να εκτοπισθούν από τα φθηνότερα προϊόντα άλλων περιοχών. Στις προβληµατικές και µειονεκτικές αγροτικές περιοχές παράγεται ποικιλία προϊόντων χωρίς ιδιαίτερη εξειδίκευση, αλλά τόσο η γονιµότητα των εδαφών όσο και η απόσταση από αστικά κέντρα δηµιουργούν σοβαρά προβλήµατα στα αγροτικά Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 40 εισοδήµατα. Στις περιοχές αυτές θα χρησιµοποιηθεί ένα µίγµα στρατηγικής το οποίο θα περιλαµβάνει µέτρα τόσο για την ενδυνάµωση της γεωργίας όσο και για την διαφοροποίηση της οικονοµικής βάσης των περιοχών αυτών µε την ενίσχυση της βιοτεχνίας, του τουρισµού και γενικότερα των εγκαταστάσεων αναψυχής µε δεδοµένη την νέα σχέση που διαµορφώνεται µεταξύ αστικών κέντρων και υπαίθρου . Νησιωτικές Αγροτικές Περιοχές Χαρακτηρίζονται από την µεγάλη τους ποικιλοµορφία (µικρά – µεγάλα νησιά, τουριστικά ή λιγότερο τουριστικά, ορεινά – πεδινά). Παρόλα αυτά παρουσιάζουν βασικά κοινά χαρακτηριστικά όπως είναι η απόσταση από την ηπειρωτική Ελλάδα και συνεπώς το αυξηµένο κόστος µεταφοράς, η επίδραση στην οικολογική ισορροπία, η σπανιότητα των πόρων, η ανταγωνιστική χρήση γης µεταξύ αγροτικής και τουριστικής δραστηριότητα κά. Στις νησιωτικές αγροτικές περιοχές αρδεύεται το 19,8% των εκµεταλλεύσεων. Στα παράλια των νησιών έχει αναπτυχθεί τουριστική δραστηριότητα µε αποτέλεσµα να υπάρχει µια µετακίνηση πληθυσµού και ένα σχετικά ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο των κατοίκων. Στο εσωτερικό όµως των νησιών, που δεν έχει αναπτυχθεί ο τουρισµός η κατάσταση του αγροτικού χώρου είναι εξαιρετικά προβληµατική. Στις περιοχές αυτές παράγεται µια µεγάλη ποικιλία προϊόντων συνήθως σε περιορισµένο ύψος παραγωγής αλλά συνήθως υψηλότερης ποιότητας, ενώ σε αρκετά νησιά είναι ανεπτυγµένη και η κτηνοτροφία νοµαδικού κυρίως χαρακτήρα. Επίσης στα περισσότερα νησιά σηµαντικό ρόλο έχει η παράκτια και ποντοπόρα αλιεία. Συνεπώς οι αναπτυξιακές προτεραιότητες για την αγροτική ανάπτυξη των νησιωτικών αγροτικών περιοχών θα πρέπει να προσβλέπουν σε ένα µοντέλο Ολοκληρωµένης Αγροτικής Ανάπτυξης συµβατό µε την εν γένει αναπτυξιακή πολιτική των περιοχών µε συµπληρωµατικές δράσεις των λοιπών εθνικών πολιτικών και χρηµατοδοτικών µέσων. Η γενικότερη αναπτυξιακή πολιτική του νησιωτικού χώρου θα είναι µεν ενιαία ως προς τις αρχές της στρατηγικής αλλά µε διαφοροποιήσεις οι οποίες θα λαµβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε νησιού ή κάθε κατηγορίας νησιών. 3.1.4.3. ∆ιάρθρωση της αγροτικής οικονοµίας Αναφορικά µε την σπουδαιότητα του πρωτογενή τοµέα στον αγροτικό χώρο µπορούµε να αναφέρουµε ότι το 93% του συνόλου των γεωργικών εκµεταλλεύσεων, το 93% της χρησιµοποιούµενης γεωργικής γης και το 90% του ζωικού κεφαλαίου βρίσκονται σε αγροτικές κοινότητες. ∆ιαπιστώνεται ότι ο πρωτογενής τοµέας και ειδικότερα η γεωργία και σε µικρότερο βαθµό η κτηνοτροφία έχει σηµαντική θέση τόσο ως τοµέας οικονοµικής δραστηριότητας όσο και ως παράγοντας διατήρησης της κοινωνικής και οικονοµικής συνοχής µεγάλων περιοχών της ελληνικής επικράτειας. Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι οι απασχολούµενοι σε γεωργικές δραστηριότητες που κατοικούν σε ορεινές και µειονεκτικές περιοχές αντιπροσωπεύουν το 61,7% του συνόλου των απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 41 Στις αγροτικές περιοχές της χώρας έχουν σηµειωθεί σηµαντικές οικονοµικές και κοινωνικές µεταβολές, ιδιαίτερα στις γεωργικές διαρθρώσεις. Μία από τις κυριότερες διαρθρωτικές µεταβολές είναι η αύξηση της πολυαπασχόλησης των γεωργικών νοικοκυριών. Η πολυαπασχόληση δεν παρατηρείται µόνο στις κυρίως αγροτικές περιοχές, αλλά αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό της οικονοµικής βάσης του ραγδαία µετασχηµατιζόµενου αγροτικού χώρου. Αναλυτικότερα, παρατηρούνται σχετικά υψηλοί βαθµοί πολυαπασχόλησης σε περιοχές µε ανεπτυγµένο βαθµό διαφοροποίησης της οικονοµικής βάσης, καθώς και σε περιοχές οι οποίες χαρακτηρίζονται από ευνοϊκές γεωργικές διαρθρώσεις. Σε γενικές γραµµές, η έκταση της πολυαπασχόλησης παρατηρείται πιο συχνά στις περιοχές, όπου υπάρχουν ευκαιρίες εξωγεωργικής απασχόλησης (τουρισµός, γεωργικές βιοµηχανίες, υπηρεσίες), ενώ επίσης εµφανίζεται συχνότερα και σε γεωργικά νοικοκυριά µικρών γεωργικών εκµεταλλεύσεων. Παρόλα αυτά απαιτείται περαιτέρω προώθηση της διαφοροποίησης των γεωργικών εκµεταλλεύσεων προς µη γεωργικές δραστηριότητες και η ενίσχυση του πολυλειτουργικού ρόλου της γεωργίας συµβάλλοντας ουσιαστικά στην συγκράτηση του γεωργικού πληθυσµού στις αγροτικές περιοχές εξασφαλίζοντας συµπληρωµατικά εισοδήµατα. Στις αγροτικές περιοχές ποσοστό µόλις 12,3% των αρχηγών γεωργικών εκµεταλλεύσεων απασχολείται πλήρως στη γεωργία, ενώ ποσοστό 68,3% των αρχηγών γεωργικών εκµεταλλεύσεων απασχολείται σε ποσοστό µικρότερο ή ίσο του 50% του συνολικού διαθέσιµου χρόνου απασχόλησης. Σηµαντικό στοιχείο επίσης αποτελεί το ποσοστό 24,7% των αρχηγών γεωργικών εκµεταλλεύσεων που απασχολούνται µε άλλες επικερδείς δραστηριότητες γεγονός που υποδηλώνει σηµαντική διαφοροποίηση του βαθµού πολυαπασχόλησης στις αγροτικές περιοχές. 3.1.4.4. Πολιτιστική Κληρονοµιά Η Ελλάδα έχει να επιδείξει αξιόλογη πολιτιστική κληρονοµιά και είναι άµεσα συνδεδεµένη µε την τοπική ταυτότητα και σε αρµονία µε το φυσικό τοπίο, συνιστώντας σηµαντικό συγκριτικό πλεονέκτηµα, το οποίο δύναται να συντελέσει αναµφισβήτητα στην αναζωογόνηση και εν γένει στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών. Η σπουδαιότητα του πολιτιστικού αποθέµατος τεκµηριώνεται, µεταξύ άλλων, από τον µεγάλο αριθµό αρχαιολογικών χώρων και περιοχών µε αρχαιολογικά ίχνη και ευρήµατα, την ύπαρξη πλήθους µουσείων (αρχαιολογικών, λαογραφικών, εκκλησιαστικών κ.α.), τον µεγάλο αριθµό χαρακτηρισµένων παραδοσιακών οικισµών, την υψηλή συγκέντρωση Ιερών Μονών, την ύπαρξη πλήθους µνηµείων ιστορίας όπως φρούρια, κάστρα κλπ. Επίσης, η πολιτισµική εξέλιξη των περιοχών αντικατοπτρίζεται από τις παραδόσεις, τα δρώµενα και τις τοπικές συνήθειες που διατηρούνται σχεδόν αναλλοίωτες στο πέρασµα του χρόνου. Σε ολόκληρη τη χώρα διοργανώνονται και υλοποιούνται πλήθος πολιτιστικών εκδηλώσεων, πολλές εκ των οποίων συνδέονται µε τις γεωργικές εργασίες, την τοπική κουζίνα και τις τοπικές συνήθειες. Σηµειώνεται ότι αρκετές από τις εκδηλώσεις είναι υπερτοπικού χαρακτήρα, έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 42 φήµη και αποτελούν πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες. Η διατήρηση και ανάδειξη της αγροτικής πολιτιστικής κληρονοµιάς σε συνδυασµό µε την διατήρηση του αγροτικού και δασικού τοπίου αποτελούν βασικούς πόλους έλξης για τη δηµιουργία τουριστικού ρεύµατος προς τις αγροτικές περιοχές. Η βελτίωση των µεταφορικών υποδοµών που σηµειώθηκε τα τελευταία χρόνια και η βελτίωση της προσβασιµότητας σε αρκετές περιοχές της υπαίθρου σε συνδυασµό µε τις παρεµβάσεις του ΕΓΤΠΕ – Προσανατολισµός εδραίωσαν ως σηµαντικούς τουριστικούς προορισµούς µεγάλο αριθµό κυρίως ορεινών αγροτικών περιοχών αναστρέφοντας τις τάσεις εγκατάλειψης. 3.1.4.5. Υποδοµές στις αγροτικές περιοχές Το υφιστάµενο οδικό δίκτυο και γενικά οι συγκοινωνιακές υποδοµές σε συνδυασµό µε την ορεινή γεωµορφολογία και τις δυσµενείς καιρικές και κλιµατολογικές συνθήκες, αποτελεί το σοβαρότερο ίσως παράγοντα για την αποµόνωση αρκετών ορεινών περιοχών ιδιαίτερα τους χειµερινούς µήνες από τα κέντρα των νοµών. Οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν τα τελευταία χρόνια για τη βελτίωση του µεταφορικού δικτύου της χώρας, µε τη σηµαντική συνδροµή της Ε.Ε., συνετέλεσαν στην παρουσία των πρώτων ουσιωδών εξελίξεων στον τοµέα, ιδιαίτερα στο θέµα της ποιοτικής βελτίωσης των δικτύων. Το ελληνικό σύστηµα εµπορευµατικών µεταφορών παρουσιάζει ορισµένες σηµαντικές δυσλειτουργίες, µε αρνητικές επιπτώσεις στο λειτουργικό κόστος µεταφοράς και στην ποιότητα εξυπηρέτησης (χρόνος, αξιοπιστία, ασφάλεια κλπ). Οι δυσλειτουργίες αυτές έχουν άµεση επίπτωση στη δυνατότητα προσέλκυσης διερχόµενων εµπορευµατικών ροών και στην ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων. Εποµένως, η άµβλυνση των δυσλειτουργιών αποτελεί σηµαντικό παράγοντα οικονοµικής ανάπτυξης. Επιπλέον, η ζήτηση για εµπορευµατικές µεταφορές αναµένεται να αυξηθεί σηµαντικά, λαµβάνοντας υπόψη την νέα γεωπολιτική κατάσταση στα Βαλκάνια και την ελκυστικότητα ορισµένων µεγάλων έργων υποδοµής, όπως η Εγνατία και ο ΠΑΘΕ, που διαφοροποιούν το χάρτη των δικτύων και το ρόλο των ελληνικών περιφερειών ως προς τις διερχόµενες ροές. Το ελληνικό σιδηροδροµικό δίκτυο που βρισκόταν σε λειτουργία το 2001 είχε συνολικό µήκος περίπου 2.503 χιλιόµετρα από τα οποία το 65% περίπου είναι κανονικού και το 35% µετρικού πλάτους. Η πυκνότητα του ανερχόταν µόλις σε 1.90 χλµ. σιδηροδροµικής γραµµής ανά 100 τετραγωνικά χλµ., ενώ υπολογίζεται ότι 25,3 χλµ. γραµµής αναλογούν σε κάθε 100.000 κατοίκους. Οι τιµές των παραπάνω δεικτών είναι ιδιαίτερα χαµηλές αν αναλογιστεί κανείς ότι ο µέσος όρος αυτών για τις υπόλοιπες χώρες της ευρωπαϊκής ένωσης κυµαίνεται σε 6.65 χιλιόµετρα σιδηροδροµικής γραµµής ανά 100 τετραγωνικά χιλιόµετρα και 42 χιλιόµετρα σιδηροδροµικής γραµµής ανά 100.000 κατοίκους. Η αεροπορική υποδοµή στην Ελλάδα περιλαµβάνει ένα εκτεταµένο δίκτυο αεροδροµίων που περιλαµβάνει πολιτικά / δηµοτικά, στρατιωτικά και (ελάχιστα) ιδιωτικά και καλύπτει τις ηπειρωτικές περιοχές και τα περισσότερα από τα µεγάλα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 43 νησιά της χώρας. Ο αριθµός των αεροδροµίων της Ελλάδος είναι δυσανάλογος µε την έκταση, τον πληθυσµό και το βιοτικό επίπεδο της χώρας, σε σύγκριση µε τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε, και οφείλεται κατά βάση στη γεωµορφολογική ιδιοµορφία του Ελλαδικού χώρου, µε τον µεγάλο κατακερµατισµό του νησιωτικού της χώρου, αλλά και το έντονο εδαφικό ανάγλυφο των ηπειρωτικών περιοχών, σε συνδυασµό και µε το µη ικανοποιητικό οδικό δίκτυο. Οι υποδοµές εκπαίδευσης στις αγροτικές περιοχές έχουν βελτιωθεί σηµαντικά τα τελευταία έτη και καλύπτουν τις ανάγκες για εκπαίδευση ακόµα και στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Το επίπεδο υποδοµών στον τοµέα της υγείας στις αγροτικές περιοχές βρίσκεται σε ικανοποιητικό επίπεδο µε τη λειτουργία των κέντρων υγείας και των Περιφερειακών Ιατρείων. Παρατηρούνται όµως ελλείψεις όσον αφορά το έµψυχο δυναµικό. Το επίπεδο των κοινωνικών υπηρεσιών, αν ληφθεί υπ' όψη η ηλικιακή σύνθεση, το επίπεδο εκπαίδευσης και η επαγγελµατική ενασχόληση του πληθυσµού της περιοχής, θεωρείται εξαιρετικά χαµηλό ή και ανεπαρκές. Τα τελευταία χρόνια το εύρος, η ποιότητα και το κόστος των τηλεπικοινωνιακών υποδοµών και υπηρεσιών στην Ελλάδα έχει βελτιωθεί σηµαντικά. Το ποσοστό ψηφιακοποίησης του δικτύου το 2000 είχε αυξηθεί στο 95% για τα αστικά κέντρα και 74% για το σύνολο της χώρας, ενώ η ποιότητα των υπηρεσιών παρουσιάζει αλµατώδη βελτίωση. Η εξάπλωση του ∆ιαδικτύου αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη της ΚτΠ, αλλά και για συγκεκριµένες εφαρµογές όπως το ηλεκτρονικό εµπόριο. Σύµφωνα µε στοιχεία του 2006 το 26% του πληθυσµού στην Ελλάδα είχε πρόσβαση στο ∆ιαδίκτυο και ο αριθµός των χρηστών παρουσίαζε αλµατώδη αύξηση κάθε χρόνο. Όσον αφορά την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εµπορίου, η Ελλάδα υστερούσε στη δηµιουργία της κατάλληλης υποδοµής, καθότι ο µέσος αριθµός ασφαλών Web servers ανά 100,000 κατοίκους ήταν 0,1 (έναντι µ.ο. 0,8 για την Ε.Ε.). Η παρέµβαση που πραγµατοποιήθηκε µέσω της «Λευκής Βίβλου» στην οποία βασίσθηκε η Ελλάδα για την ανάπτυξη της «Κοινωνίας της Πληροφορίας» και ακολούθως µέσω του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Κοινωνία της Πληροφορίας» κατά την περίοδο 2000-2006 (Γ΄ Κ.Π.Σ.) παρά το γεγονός ότι αναµένεται να έχει µεγαλύτερη αποτελεσµατικότητα από αντίστοιχες προηγούµενες παρεµβάσεις, δεν βελτιώνει αποφασιστικά την τεχνολογική θέση της χώρας στον παγκόσµιο χάρτη. Η Ψηφιακή Στρατηγική 2006-2013 παρότι δε µπορεί να επαναφέρει το χαµένο χρόνο, αντιµετωπίζει την ψηφιακή πρόκληση ως ένα στόχο που µπορεί ακόµη να κατακτηθεί από τη χώρα. Η Ευρωπαϊκή διάσταση της χώρας συµβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση. Την 1η Ιουνίου του 2005 η ΕΕ παρουσίασε τη νέα στρατηγική της Ευρώπης για τις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, µε τίτλο “i2010”. Η Ψηφιακή Στρατηγική 2006-2013 της χώρας, είναι πλήρως συµβατή µε τις βασικές κατευθυντήριες και τις πολιτικές του “i2010”, προκειµένου να επιτύχει ταχύτερα τη συµµετοχή της Ελλάδας στις τεχνολογικές εξελίξεις. Ο σκοπός της Ψηφιακή Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 44 Στρατηγικής είναι να πραγµατοποιηθεί στη χώρα ένα Ψηφιακό Άλµα για να αντιµετωπίσει δυναµικά τις κύριες αιτίες καθυστέρησης, εστιάζοντας σε δυο κατευθύνσεις: στη βελτίωση της παραγωγικότητας µέσω της τεχνολογίας και στη βελτίωση της ποιότητας της καθηµερινής ζωής των πολιτών µε πρακτικό τρόπο. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος απαιτείται η καλύτερη διαδικτυακή (ευρυζωνική) πρόσβαση υψηλής ταχύτητας όχι µόνο στις αστικές αλλά και στις αγροτικές περιοχές, όπου στην Ελλάδα η κάλυψη παραµένει σε χαµηλά επίπεδα. Στο πλαίσιο αυτό οι πόροι οι οποίοι κατανεµήθηκαν στην Ελλάδα µέσω του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Ανάκαµψη της Οικονοµίας θα χρησιµοποιηθούν για να δηµιουργηθούν/αναβαθµιστούν οι υποδοµές ευρυζωνικού διαδικτύου σε αγροτικές περιοχές του Άξονα 3, στις οποίες δεν υφίσταται ευρυζωνική υποδοµή . 3.1.5. LEADER – Ο.Π.Α.Α.Χ. Στην Ελλάδα, κατά την 3η Προγραµµατική Περίοδο, η Πρωτοβουλία LEADER+ εφαρµόζεται σε ορεινές -περιοχές χαρακτηρισµένες σύµφωνα µε τον εγκεκριµένο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατάλογο των ορεινών, µειονεκτικών και µε ειδικά προβλήµατα περιοχών- και νησιωτικές περιοχές, στις οποίες παρουσιάζεται η εντονότερη κοινωνικοοικονοµική υστέρηση. Ωστόσο, σε αιτιολογηµένες περιπτώσεις και εφόσον πληρούνται ορισµένες προϋποθέσεις (γεωγραφική γειτνίαση, ύπαρξη προβληµάτων αλλά παράλληλα αναπτυξιακών προοπτικών κ.λ.π), περιλαµβάνονται στο πρόγραµµα και άλλες µειονεκτικές περιοχές, καθώς και περιοχές Natura 2000. Τα τοπικά προγράµµατα LEADER+ υλοποιούνται σε περιοχές που καλύπτονται εν µέρει ή στο σύνολό τους από τα Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου – Ο.Π.Α.Α.Χ. (άξονας 7 του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου 2000 – 2006» ή Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα 2000-2006 -ΠΕΠ). Σ΄ αυτές τις περιπτώσεις, η εφαρµογή του Ε.Π. Κ.Π. LEADER+ είναι δυνατή µόνο για δράσεις που δεν καλύπτονται από τα Ο.Π.Α.Α.Χ., λειτουργούν συµπληρωµατικά, ενισχύοντας την αποτελεσµατικότητα των δράσεων του ολοκληρωµένου προγράµµατος (π.χ. συνεργασίες, δικτυώσεις κλπ.) και εξασφαλίζουν την πιλοτική διάσταση του τοπικού προγράµµατος και αναδεικνύουν την προστιθέµενη αξία της πρωτοβουλίας. Οι περιοχές εφαρµογής του LEADER+ καλύπτουν συνολική έκταση 8.266.800 Ha (63% της χώρας) και πληθυσµό περίπου 2.212.549 (20% του συνολικού πληθυσµού της χώρας) κατοίκων. Τα τοπικά προγράµµατα που εντάσσονται στα πλαίσια της πρωτοβουλίας σχεδιάζονται και υλοποιούνται από τις Οµάδες Τοπικής ∆ράσης (Ο.Τ.∆.). Πρόκειται για ανώνυµες αναπτυξιακές εταιρίες, οι οποίες αποτελούνται από συλλογικούς φορείς του ευρύτερου ∆ηµόσιου ή Ιδιωτικού τοµέα. Στο πλαίσιο του LEADER+, υλοποιούνται 40 τοπικά προγράµµατα (40 Ο.Τ.∆). Τα Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου – Ο.Π.Α.Α.Χ. εφαρµόζονται συνολικά σε 87 περιοχές της χώρας που καλύπτουν έκταση 6.570.600 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 45 Ha και πληθυσµό 1.496.627 κατοίκους. Τα ολοκληρωµένα προγράµµατα υλοποιούνται σε τοπικό επίπεδο, µε τη στήριξη τοπικών φορέων (13 ∆οµές Στήριξης, µέσω του δικτύου των αντενών τους). 3.1.6. Πλεονεκτήµατα – Αδυναµίες της υφιστάµενης κατάστασης (SWOT Analysis) Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζεται συνολικά η καταγραφή των Πλεονεκτηµάτων – Αδυναµιών, που στηρίζεται στην προαναφερθείσα ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης και αποτελεί τη βάση για τον καθορισµό της επιλεγµένης στρατηγικής για την αγροτική ανάπτυξη της χώρας στο πλαίσιο της προγραµµατικής περιόδου 2007 2013. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 46 Ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης (SWOT Analysis) Πλεονεκτήµατα (Strengths) Αδυναµίες (Weaknesses) Ευκαιρίες (Opportunities) Απειλές (Threats) Οικονοµική κατάσταση – ανταγωνιστικότητα του γεωργικού, αγροδιατροφικού και δασοκοµικού τοµέα Παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας που συνδέεται µε την εφαρµογή της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας Σηµαντική θέση του αγροδιατροφικού τοµέα στην ελληνική οικονοµία Σηµαντικό ποσοστό προϊόντων φυτικής παραγωγής που συνθέτουν τη Μεσογειακή ∆ιατροφή Σηµαντικός αριθµός επιχειρήσεων του αγροδιατροφικού τοµέα µε ισχυρή παρουσία στις παγκόσµιες αγορές Ευνοϊκές προϋποθέσεις από άποψη κλίµατος και εδαφών για βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία Ευνοϊκές επιχειρηµατικές συνθήκες λόγω µακροοικονοµικής σταθερότητας (ΟΝΕ) ∆ιαφαινόµενη τάση βελτίωσης της ηλικιακής σύνθεσης µέσω της Γεωφυσικοί περιορισµοί (έντονο ανάγλυφο του εδάφους, νησιωτικός χαρακτήρας) µε αποτέλεσµα τη διάσπαση της γεωργικής παραγωγής και της αγοράς Μικρό µέγεθος γεωργικών εκµεταλλεύσεων και κατακερµατισµένος µέσος κλήρος Υστέρηση ζωικής παραγωγής Τάση µείωσης των επενδύσεων στο γεωργικό τοµέα Αρνητικό εµπορικό ισοζύγιο των γεωργικών προϊόντων Προβληµατική διασύνδεση πρωτογενούς παραγωγής – µεταποίησης Προβληµατική ηλικιακή σύνθεση απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα Χαµηλό επίπεδο τεχνικής υποστήριξης – καθοδήγησης των γεωργών Αξιοποίηση ενισχύσεων για παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας, υψηλής προστιθέµενης αξίας και ζήτησης σε όλο το φάσµα της πρωτογενούς παραγωγής Αξιοποίηση των εδαφοκλιµατολογικών συνθηκών και της αυξανόµενης ζήτησης για παραγωγή βιολογικών προϊόντων φυτικής και ζωικής παραγωγής Αυξηµένη ζήτηση για αγροδιατροφικά προϊόντα υψηλής ποιότητας στην χώρα Αξιοποίηση της έµφασης της ΕΕ στην αειφόρο προσέγγιση της γεωργίας – κτηνοτροφίας Η παροχή ενισχύσεων για υιοθέτηση µεθόδων παραγωγής που καλύπτουν τις υποχρεώσεις των κωδίκων ορθής γεωργικής πρακτικής Σηµαντικό ποσοστό εξαγωγών γεωργικών προϊόντων Φυτικής Αύξηση της έντασης του ανταγωνισµού µε την περαιτέρω απελευθέρωση των αγορών (ΠΟΕ) Περιορισµός των πόρων της ΕΕ για τη στήριξη του γεωργικού τοµέα ∆ιαταραχές στην ισορροπία βασικών κλάδων της φυτικής παραγωγής µε την αναµόρφωση της ΚΓΠ ∆υσκολία προσαρµογής στα δεδοµένα συµµόρφωσης από την εφαρµογή της νέας ΚΓΠ Αύξηση των τιµών του πετρελαίου και του κόστους των εισροών στον πρωτογενή τοµέα Περιορισµένες δυνατότητες των παραγωγών να προσαρµοστούν στις αναγκαίες αναδιαρθρώσεις και εκσυγχρονισµούς Έλλειψη δοµών υποστήριξης παραγωγών για την παραγωγή, διάθεση και εµπορία γεωργικών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 47 Ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης (SWOT Analysis) Πλεονεκτήµατα (Strengths) Αδυναµίες (Weaknesses) Ευκαιρίες (Opportunities) Απειλές (Threats) αύξησης των νεαρών ατόµων στον πρωτογενή τοµέα και της πρόωρης συνταξιοδότησης Χαµηλό µορφωτικό επίπεδο και κατάρτιση των απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα Χαµηλό επίπεδο οργάνωσης των συνεταιριστικών οργανώσεων Μεγάλος αριθµός επιχειρήσεων του αγροδιατροφικού τοµέα µε έλλειψη υιοθέτησης και ανάπτυξης καινοτοµιών, τεχνολογικού εκσυγχρονισµού και ποιότητας, υγιεινής και ασφάλειας των προϊόντων τους Ελλείψεις στους ελεγκτικούς µηχανισµούς του Κράτους και της αυτοδιοίκησης σε ζητήµατα ποιότητας προϊόντων – προστασίας περιβάλλοντος – καταναλωτή Μείωση του πληθυσµού των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών Χαµηλή παραγωγικότητα του δασοκοµικού τοµέα Παραγωγής ως προς τις συνολικές εξαγωγές της χώρας Προαγωγή της συµβολαιακής γεωργίας ∆ιαµόρφωση ευνοϊκού επιχειρηµατικού περιβάλλοντος Έµφαση στη δια βίου µάθηση και αξιοποίησή της για τη βελτίωση των δεξιοτήτων και των γνώσεων του ανθρώπινου δυναµικού ∆υνατότητα ανάπτυξης µηχανισµών και θεσµών υποστήριξης – καθοδήγησης – πληροφόρησης και διάχυσης της καινοτοµίας στον πρωτογενή τοµέα προϊόντων Ανεπαρκής µεταφορά και διάχυση τεχνογνωσίας και καινοτοµιών στη γεωργική παραγωγή σε σχέση µε τις νέες τεχνολογικές εξελίξεις διεθνώς Περιβαλλοντική κατάσταση Υψηλό απόθεµα περιοχών φυσικού κάλλους, πλούσιας Τάσεις εγκατάλειψης της γεωργικής δραστηριότητας σε ορεινές και ∆υνατότητες παραγωγής ενέργειας από την αξιοποίηση της Σχετικά υψηλά ποσοστά απειλούµενων ειδών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 48 Ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης (SWOT Analysis) Πλεονεκτήµατα (Strengths) Αδυναµίες (Weaknesses) Ευκαιρίες (Opportunities) Απειλές (Threats) περιβαλλοντικής κληρονοµιάς και ιδιαίτερης γεωµορφολογίας ∆άση µεγάλης γενετικής ποικιλότητας Επίπεδο ποιότητας των υδατικών πόρων που καλύπτει σε µεγάλο βαθµό τα όρια που τίθενται σε σχετικές Κοινοτικές Οδηγίες Σηµαντικός αριθµός περιοχών υψηλής περιβαλλοντικής αξίας Ευνοϊκές προϋποθέσεις για ανάπτυξη βιολογικής κτηνοτροφίας Μεγάλος αριθµός προτεινόµενων τόπων κοινοτικής σηµασίας (πΤΚΣ) Σηµαντικός αριθµός ζωνών ειδικής προστασίας (ΖΕΠ) µειονεκτικές περιοχές µε αρνητικές συνέπειες στην προστασία του περιβάλλοντος Ανθρωπογενείς πιέσεις σε περιοχές NATURA και υψηλής φυσικής αξίας περιοχές, καθώς και σε δάση και δασικές εκτάσεις (κτηνοτροφία, οικιστική ανάπτυξη) Υποβάθµιση υπόγειων υδροφορέων από ανθρωπογενείς δραστηριότητες (υφαλµύρωση, νιτρικά, βιοµηχανικά απόβλητα) Ανισοµερή κατανοµή του υδατικού δυναµικού της χώρας Πολλά άνυδρα ή µε περιορισµένους υδατικούς πόρους νησιά της χώρας Ελλείψεις στην ορθολογική διαχείριση υδατικών πόρων Ελλείψεις στο καθεστώς προστασίας και διαχείρισης σε περιοχές NATURA Έλλειψη ορθολογικών διαχειριστικών πρακτικών σε δασικές περιοχές γεωργικής και δασοκοµικής παραγωγής συµβάλλοντας στον περιορισµό της κλιµατικής αλλαγής Ενίσχυση της ΕΕ στην αειφόρο προσέγγιση της γεωργίας – κτηνοτροφίας Αυξηµένη ευαισθητοποίηση των πολιτών για την προστασία του περιβάλλοντος και ασφάλεια των τροφίµων Ανάπτυξη ελεγκτικών µηχανισµών για το περιβάλλον Υψηλός κίνδυνος διάβρωσης εδαφών Ξηρασία λόγω κλιµατικής αλλαγής Υψηλό κόστος για την αναστροφή της περιβαλλοντικής υποβάθµισης Κίνδυνος εγκατάλειψης εκτάσεων γης µε αποτέλεσµα την απώλεια της υφιστάµενης φυσικής τους αξίας Έλλειψη µέτρων για την αποφυγή συγκρούσεων χρήσεων γης Έλλειψη µέτρων προστασίας της γεωργικής γης Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 49 Ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης (SWOT Analysis) Πλεονεκτήµατα (Strengths) Αδυναµίες (Weaknesses) Ευκαιρίες (Opportunities) Απειλές (Threats) Κοινωνικο-οικονοµική κατάσταση στις αγροτικές περιοχές Ευνοϊκές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη συµπληρωµατικής απασχόλησης και της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας Ύπαρξη σηµαντικού αριθµού πιστοποιηµένων προϊόντων σε συνδυασµό µε µια αυξανόµενη τάση ζήτησής τους Αξιόλογη πολιτιστική, λαϊκή και αγροτική κληρονοµιά στις αγροτικές περιοχές και εκτενής χωρική διασπορά αυτής Πολυετής εµπειρία στην εφαρµογή προγραµµάτων τοπικών στρατηγικών ανάπτυξης Εξοικείωση µε τη φιλοσοφία LEADER Υστέρηση των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών της χώρας ως προς το εισόδηµα, τη δηµογραφική σύνθεση, το µορφωτικό επίπεδο και τις υποδοµές Έλλειψη τουριστικών υποδοµών και χαµηλή ποιότητα τουριστικών υπηρεσιών σε συγκεκριµένες περιοχές Χαµηλό επίπεδο κατάρτισης – εκπαίδευσης και εξειδίκευσης του ανθρώπινου δυναµικού Υστέρηση στις δοµές εµπορίας και διανοµής αγροτικών προϊόντων Ανεπαρκής αξιοποίηση των πολιτιστικών πόρων Χαµηλή διείσδυση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην ύπαιθρο Χαµηλό κατά κεφαλήν ΑΕΠ µεταξύ των κατοίκων αγροτικών και αστικών περιοχών Περιορισµένη χρονική διάρκεια τουριστικής ζήτησης και έντονη εποχικότητα Αξιοποίηση της ‘ολοκληρωµένης’ οπτικής και πολιτικής της ΕΕ για την κοινωνικοοικονοµική και πολιτισµική ανάπτυξη της υπαίθρου – έµφαση στην ποιότητα ζωής, στις υποδοµές υγείας, παιδείας, συγκοινωνίας Υψηλό απόθεµα περιοχών φυσικού κάλλους, πλούσιας πολιτιστικής – περιβαλλοντικής κληρονοµιάς και ιδιαίτερης γεωµορφολογίας περαιτέρω ενίσχυση της πολυαπασχόλησης, ιδίως µε δραστηριότητες του τουρισµού της υπαίθρου Αυξανόµενη ζήτηση για εναλλακτικές µορφές τουρισµού Αυξηµένη ζήτηση διαφοροποιηµένου τουρσιτικού προϊόντος Αυξανόµενη ζήτηση για νέους τουριστικούς προορισµούς Ενθάρρυνση της εισόδου γυναικών στη γεωργία και γενικότερα στην αγορά εργασίας στις αγροτικές περιοχές Πληθυσµιακή αποδυνάµωση µε την εγκατάλειψη ορεινών και µειονεκτικών περιοχών, κυρίως από το νεανικό πληθυσµό Χαµηλός βαθµός αξιοποίησης των δυνατοτήτων επιχειρηµατικής και τουριστικής δραστηριότητας στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές Αδυναµία προσαρµογής στις απαιτήσεις της νέας ΚΑΠ Αδυναµία ανάσχεσης της πληθυσµιακής ερήµωσης ορεινών, µειονεκτικών περιοχών/ διατήρηση των τάσεων αστικοποίησης Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 50 Ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης (SWOT Analysis) Πλεονεκτήµατα (Strengths) Αδυναµίες (Weaknesses) Ευκαιρίες (Opportunities) Απειλές (Threats) Χαµηλή διαφοροποίηση της οικονοµίας της υπαίθρου Βελτίωση και δηµιουργία νέως υποδοµών πρόσβασης στις αγροτικές περιοχές ∆ιαφαινόµενη τάση επαναγκατάστασης στον αγροτικό χώρο για κατοίκηση και ανάληψη επιχειρηµατικής δραστηριότητας ∆ιάδοση των εφαρµογών ΤΠΕ για την εξυπηρέτηση του πολίτη και των επιχειρήσεων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 51 3.1.7. Στρατηγικές κατευθύνσεις πολιτικής για την Αγροτική Ανάπτυξη την 4η Προγραµµατική Περίοδο. Με βάση τα µεθοδολογικά δεδοµένα. η ανάλυση SWOT θα πρέπει, αφενός να παρουσιάζει και να αποσαφηνίζει τα ∆υνατά σηµεία και τις Αδυναµίες (S,W) δηλαδή τους εσωτερικούς παράγοντες, αφετέρου δε τις Ευκαιρίες και τις Απειλές (O,P) δηλαδή τους εξωτερικούς παράγοντες, που επηρεάζουν την πορεία της Αγροτικής Ανάπτυξης της χώρας στην προκειµένη περίπτωση, έχοντας ως βάση την αποτύπωση και ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης και τον προσδιορισµό των προβληµάτων και αναγκών, µε τελικό στόχο τον έλεγχο της σχετικότητας της επιλεχθείσας στρατηγικής. Σηµειώνονται τα εξής: Τα δυνατά και αδύνατα σηµεία χαρακτηρίζουν το εσωτερικό περιβάλλον της χώρας, ενώ οι ευκαιρίες και απειλές συσχετίζουν το εξωτερικό περιβάλλον µε την εξεταζόµενη χωρική ενότητα. Ο συνδυασµός τους θα πρέπει να τεκµηριώνει το αναπτυξιακό όραµα (και αντίστροφα). Η κατηγοριοποίηση της ανάλυσης SWOT ανά θεµατική προτεραιότητα του ΕΣΣΑΑ κατευθύνει το σχεδιασµό σε ένα πλαίσιο άµεσα συµβατό τόσο µε την εθνική όσο και την ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανάπτυξη των περιφερειακών οικονοµιών και κοινωνιών. Η ανάλυση SWOT διαιρείται σε δύο επιµέρους βασικές ενότητες: Στοιχεία του εσωτερικού περιβάλλοντος που αφορούν τα υφιστάµενα ισχυρά σηµεία και αδυναµίες. Ειδικότερα: � Ισχυρά σηµεία είναι κάθε ενδογενής αναπτυξιακός συντελεστής που συµβάλλει στην αξιοποίηση των ευκαιριών και στην αντιµετώπιση των απειλών. � Αδυναµίες είναι κάθε ενδογενής αναπτυξιακή συνθήκη ή έλλειµµα που υπονοµεύει την ανταγωνιστική θέση της χώρας ή παρεµποδίζει την αξιοποίηση των ευκαιριών. Στοιχεία του εξωτερικού περιβάλλοντος που αφορούν τις υφιστάµενες απειλές και τις µη διερευνηµένες ευκαιρίες. Ειδικότερα: � Ευκαιρίες είναι κάθε εξωγενής συνθήκη ή χαρακτηριστικό που ευνοεί την τόνωση της ζήτησης ή που συντελεί στη διαµόρφωση συγκριτικού πλεονεκτήµατος. � Απειλές είναι η πρόκληση που δηµιουργείται εξαιτίας µη ευνοϊκών τάσεων ή κάθε εξωγενούς συνθήκης που ασκεί µη ευνοϊκή επίδραση στην αναπτυξιακή θέση της χωρικής ενότητας. Η συνδυασµένη ανάλυση - όπως θα επεξηγηθεί παρακάτω - των ισχυρών σηµείων και των αδυναµιών από κοινού µε τις ευκαιρίες και τις απειλές που συνδέονται µε το εξωτερικό περιβάλλον έχει ως αποτέλεσµα την προκαταρκτική διαµόρφωση των Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 52 στόχων, της αναπτυξιακής στρατηγικής, καθώς και την ιεράρχηση των στρατηγικών προτεραιοτήτων, µε βάση το χρονικό ορίζοντα (βραχύ-, µέσο-, µακροπρόθεσµο) υλοποίησης που απαιτείται για την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων. Το αποτέλεσµα της ανάλυσης SWOT συνθέτει το πλαίσιο διαµόρφωσης του αναπτυξιακού οράµατος και της επιλογής δηµόσιων πολιτικών που προσανατολίζονται στην κάλυψη των ενδογενών αναγκών λαµβάνοντας υπόψη το υφιστάµενο εξωγενές δυναµικό. Πρακτικά, η διαδικασία παραγωγής πολιτικής διενεργείται µέσω της οµαδοποίησης των τεταρτηµόριων της ανάλυσης SWOT όπως εµφανίζεται στον παρακάτω πίνακα. Ειδικότερα, στον πίνακα αυτό (SWOT Matrix) παρουσιάζεται σχηµατικά ο τρόπος αξιοποίησης της ανάλυσης SWOT για την διαµόρφωση κοµβικών επιλογών πολιτικής για τη χωρική ενότητα, ανάλογα µε την συνδυασµένη ανάγνωση των τεταρτηµόριων ανά ζεύγος (ισχυρά σηµεία µε ευκαιρίες, αδυναµίες µε ευκαιρίες, ισχυρά σηµεία µε απειλές, αδυναµίες µε απειλές). Στα τεταρτηµόρια συνδυασµού που προκύπτουν περιέχονται εναλλακτικές αλλά ρεαλιστικές, µε βάση τον συνδυασµό των ενδογενών µε τα εξωγενή χαρακτηριστικά, κατευθύνσεις πολιτικής, οι οποίες κατατάσσονται σε τέσσερις κατηγορίες σύµφωνα µε τον χαρακτήρα τους. Ισχυρά Σηµεία Αδυναµίες Ευκαιρίες Επιταχυντικές πολιτικές (S-O strategies) ∆ιαρθρωτικές πολιτικές (W-O strategies) Απειλές Σταθεροποιητικές πολιτικές (S-T strategies) Προληπτικές πολιτικές (W-T strategies) Οι κατηγορίες των κατευθύνσεων πολιτικής είναι οι εξής: Επιταχυντικές πολιτικές (growth-accelerating/expansionary policies). Αποβλέπουν στην διαστολή του ρυθµού οικονοµικής ανάπτυξης και στη διατήρηση – διεύρυνση του ανταγωνιστικού πλεονεκτήµατος. ∆ιαρθρωτικές πολιτικές (structural policies). Αντιµετωπίζουν διαχρονικές στρεβλώσεις και αναπτυξιακές στερήσεις και συµβάλουν στη διατηρησιµότητα βιωσιµότητα του ρυθµού οικονοµικής ανάπτυξης. Σταθεροποιητικές πολιτικές (stabilisation policies). Στοχευµένες πολιτικές που εξουδετερώνουν ή αντισταθµίζουν συγκεκριµένες αρνητικές εξελίξεις ή τάσεις στο αναπτυξιακό περιβάλλον. Προληπτικές πολιτικές (preventive/discretionary policies). Επιλεκτικές πολιτικές που προλαµβάνουν και αµβλύνουν αρνητικές επιδράσεις στο ρυθµό οικονοµικής ανάπτυξης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 53 Βάσει της ανάλυσης αυτής προκύπτει µια ολοκληρωµένη προσέγγιση του αναπτυξιακού οράµατος της χώρας και, ειδικότερα, φαίνεται στον πίνακα µε ποιο τρόπο είναι σκόπιµο να εξελιχθεί η Αγροτική Ανάπτυξη στο βραχυ-µεσοπρόθεσµο µέλλον, ποιες είναι οι βασικές προτεραιότητες στρατηγικής και ποιοι οι κατευθυντήριοι άξονες για την ανάπτυξή της. Επίσης ο πίνακας αποτελεί βασικό υλικό για εκλογή της στρατηγικής που παρουσιάζεται σε επόµενο κεφάλαιο. Από την συνδυαστική εξέταση των ισχυρών σηµείων, αδυναµιών, ευκαιριών και απειλών προκύπτουν τα ακόλουθα αποτελέσµατα. Ο συνδυασµός ισχυρών σηµείων και ευκαιριών που οδηγεί στην υιοθέτηση επιταχυντικών πολιτικών βρίσκεται στην Τρίτη θέση (η τοµή τους λαµβάνει την τιµή 44). Ο συνδυασµός ευκαιριών µε αδυναµίες που οδηγεί στην υιοθέτηση διαρθρωτικών πολιτικών βρίσκεται στη πρώτη θέση (η τοµή τους λαµβάνει την τιµή 58). Ο συνδυασµός των ισχυρών σηµείων µε τις απειλές που οδηγεί στην υιοθέτηση σταθεροποιητικών πολιτικών βρίσκεται στην τέταρτη και τελευταία θέση (η τοµή τους λαµβάνει την τιµή 42) Ο συνδυασµός των αδυναµιών µε τις απειλές που οδηγεί στην υιοθέτηση προληπτικών πολιτικών λαµβάνει την δεύτερη υψηλότερη τιµή (η τοµή τους λαµβάνει την τιµή 56). Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το καταλληλότερο µίγµα πολιτικής είναι εκείνο που δίνει έµφαση στην υιοθέτηση ενός µίγµατος διαρθρωτικών πολιτικών που θα επιδιώκει την κατά το δυνατόν οµαλότερη µετάβαση στα νέα δεδοµένα που δηµιουργεί η νέα ΚΓΠ, χωρίς να διαρραγεί ο κοινωνικοοικονοµικός ιστός των αγροτικών περιοχών. Η εξέταση των «µακροοικονοµικών» µεγεθών της ελληνικής γεωργίας που παρουσιάσθηκε αναλυτικά στο κεφάλαιο της υφιστάµενης κατάστασης αναδεικνύει ότι η ελληνική γεωργία έχει φθάσει σε ένα οριακό σηµείο. Η διατήρηση του όγκου αλλά και της αξίας της ελληνικής γεωργικής παραγωγής σχεδόν σταθερή µε σηµαντικότατη µείωση της απασχόλησης αναδεικνύει την σηµαντική αύξηση της παραγωγικότητας που σηµειώνει ο τοµέας. Η νέα ΚΓΠ παρέχει τουλάχιστον µέχρι το 2013 µέσω της αποδεσµευµένης ενίσχυσης ένα «∆ίκτυ» κοινωνικής προστασίας. Η περαιτέρω ανάπτυξη της ελληνικής γεωργίας µπορεί να προέλθει µόνο µέσω της υιοθέτησης ενός µοντέλου «επιχειρηµατικής» γεωργίας που θα βασίζεται στις τιµές της αγοράς και θα δύναται να αντιµετωπίσει τον ανταγωνισµό σε µια απελευθερωµένη παγκόσµια αγορά που η «στήριξη» σε όρους επιδότησης της παραγωγής θα τείνει να µηδενίζεται. Στο πρότυπο αυτό είναι εξαιρετικά αµφίβολο αν µπορεί να προσαρµοσθεί το σύνολο των απασχολούµενων στον πρωτογενή όπως επίσης και οι 820.000 περίπου γεωργικές εκµεταλλεύσεις της χώρας για τους λόγους και τις αιτίες που αναλυτικά παρουσιάσθηκαν στην περιγραφή της υφιστάµενης κατάστασης. Παράλληλα όµως γίνεται ολοένα και περισσότερο κατανοητό ότι η Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 54 «γεωργία» µπορεί να διαδραµατίσει ένα ιδιαίτερα σηµαντικό ρόλο στην διαχείριση και προστασία του περιβάλλοντος ενώ ιδιαίτερα για την Ελλάδα η παραµονή των κατοίκων στις αγροτικές περιοχές αποτελεί κεντρική επιδίωξη της Περιφερειακής πολιτικής. Η µείωση των ανισοτήτων µεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών µε τις επιµέρους διαφοροποιήσεις που παρουσιάζει η τυπολογία τους (περιαστικές αγροτικές περιοχές, αποµακρυσµένες και ορεινές αγροτικές περιοχές) αποτελεί κοινή επιδίωξη τόσο της πολιτικής συνοχής όσο και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Κατά συνέπεια η βελτίωση των αναπτυξιακών επιδόσεων των αγροτικών περιοχών είναι δεδοµένο ότι δεν µπορεί να προέλθει και δεν θα προέλθει µόνο µέσω του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007 – 2013 αλλά από το σύνολο των παρεµβάσεων των ∆ιαρθρωτικών ταµείων και από το Εθνικό Αναπτυξιακό Πρόγραµµα. Με βάση τα ανωτέρω προκύπτει το ακόλουθο µίγµα πολιτικής και οι επιµέρους συνιστώσες του που θα υλοποιηθεί µέσω του ΠΑΑ: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 55 Ισχυρά σηµεία Αδυναµίες ΕΠΙΤΑΧΥΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας της ελληνικής γεωργίας, κτηνοτροφίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα κυρίως µέσω της αύξησης της προστιθέµενης αξίας των προϊόντων τους, αλλά και ενσωµατώνοντας καινοτοµίες και νέες γνώσεις Αναβάθµιση και βελτίωση των υποδοµών και αναδιάρθρωση του φυσικού δυναµικού Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές Αλλαγή στα διατροφικά πρότυπα και έµφαση στην ποιότητα ασφάλεια και υγιεινή των προϊόντων διατροφής Βελτίωση του ανθρώπινου δυναµικού και της γνώσης του Βελτίωση του βιοτικού επιπέδου αλλά και συνολικά της ποιότητας της ζωής των κατοίκων της υπαίθρου µέσω της βελτίωσης της προσβασιµότητας των αγροτικών περιοχών από την ολοκλήρωση των µεταφορικών υποδοµών της χώρας (ΕΣΠΑ) Ε υ κ α ιρ ίε ς . Ενίσχυση του πολυλειτουργικού ρόλου της γεωργίας, διαφοροποίηση της οικονοµίας των αγροτικών περιοχών µέσω της υιοθέτησης στρατηγικών ολοκληρωµένης τοπικής ανάπτυξης ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Συγκράτηση του πληθυσµού στις αγροτικές περιοχές, ιδιαίτερα σε ορεινές και µειονεκτικές περιοχές και ιδίως στα µικρά νησιά Προστασία των φυσικών πόρων κατά την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας Άµβλυνση της γήρανσης των απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα αλλά και στις αγροτικές περιοχές Α π ει λ ές Αύξηση της συµβολής της γεωργίας και των δασών στην προστασία και αναβάθµιση του περιβάλλοντος Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 56 3.1.8. Στρατηγική για την αντιµετώπιση των επιπτώσεων των πυρκαγιών του θέρους του 2007 Οι πυρκαγιές Ιουλίου – Αυγούστου 2007, στη κλίµακα που εκδηλώθηκαν, προκάλεσαν µια ανατροπή στο κοινωνικό και οικονοµικό καθεστώς περιοχών µε έντονη γεωργική δραστηριότητα κυρίως στους Νοµούς Λακωνίας, Αρκαδίας, Μεσσηνίας, Κορινθίας, Αχαΐας, Ηλείας και Ευβοίας. Η εκτίµηση του ακριβούς µεγέθους των ζηµιών βρίσκεται ακόµα σε εξέλιξη. Σύµφωνα µε τα µέχρι σήµερα δεδοµένα που βασίζονται σε δορυφορικές εικόνες, επιτόπιες καταγραφές από το προσωπικό του ΕΛΓΑ (αρµόδια υπηρεσία για την καταγραφή των ζηµιών στην γεωργική παραγωγή και την καταβολή των αποζηµιώσεων στους παραγωγούς) και κλιµάκια µηχανικών του ΥΠΕΧΩ∆Ε, αλλά και τα πρώτα στοιχεία των Οργανισµών Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α και Β βαθµού, οι καταστροφές σε παραγωγικό δυναµικό και υποδοµές συνοψίζονται στην απώλεια ανθρώπινων ζωών που ανέρχονται συνολικά σε 74 νεκρούς, 250.000 εκτάρια (ha) καµένων δασικών εκτάσεων και αγροτικών καλλιεργειών, µε δυσµενέστατες συνέπειες στα εν λόγω οικοσυστήµατα, στις προστατευόµενες περιοχές Natura 2000, στην πανίδα και στο ευρύτερο φυσικό περιβάλλον, καταστροφές στο ανθρωπογενές περιβάλλον. Το µεγαλύτερο «κόστος» των πυρκαγιών αποτιµάται στην Πελοπόννησο όπου οι καµένες εκτάσεις φτάνουν τα 177.265,4 ha, από τα οποία περισσότερα από τα µισά δηλαδή 97.518 ha (55%), ήταν δάση και δασικές εκτάσεις. Από τα υπόλοιπα το 41% (78.104,2 ha) ήταν γεωργικές καλλιέργειες και το 1% (1.643,2 ha) οικισµοί, δρόµοι, γήπεδα και άλλες τεχνητές επιφάνειες. Παράλληλα σηµειώνεται ότι µεταξύ των άλλων, καταστράφηκαν περιοχές ιδιαίτερης οικολογικής αξίας, που φιλοξενούσαν σπάνια είδη πανίδας και χλωρίδας. Στις πληγείσες περιοχές - νοµούς η τοπική οικονοµία εξαρτάται σε πολύ µεγάλο βαθµό από τον πρωτογενή τοµέα µε γεωργία και κτηνοτροφία µικρής κλίµακας, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει µια µικρής κλίµακας στροφή προς αγροτουριστικές δραστηριότητες. Ζηµιές στην αγροτική παραγωγή Σε ό,τι αφορά τις καλλιέργειες που επλήγησαν, πιο σηµαντικές όλων είναι οι ζηµιές στους εκτεταµένους ελαιώνες της περιοχής. Σηµειώνεται ότι σύµφωνα µε τις πρώτες διαθέσιµες πληροφορίες, µόνο στην Ηλεία καταστράφηκε το 50% του δυναµικού ελαιοπαραγωγής. Σύµφωνα µε τις προκαταρκτικές εκτιµήσεις του WWF Ελλάς και του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, µετά από αυτοψίες στην Πελοπόννησο διαπιστώθηκαν και αρκετά εκτεταµένες –αν και µικρότερης οικονοµικής σηµασίας- ζηµιές σε αµπέλια ενώ σηµαντικά µικρότερης σηµασίας είναι οι ζηµιές στις αροτραίες εκτάσεις και τα κηπευτικά. Οι ζηµιές στη γεωργία Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 57 συµπληρώνονται και από τις έµµεσες ζηµιές που προκύπτουν από καταστροφές σε σχετικές υποδοµές (αποθήκες) αλλά και στον εξοπλισµό. Ο κλάδος της κτηνοτροφίας επλήγη επίσης σοβαρά. Η τελική αποτίµηση καταδεικνύει τις τεράστιες απώλειες σε ζωικό κεφάλαιο που συµπληρώνονται και από τις καταστροφές σχετικών υποδοµών, όπως οι στάβλοι. Στις επιπτώσεις στην κτηνοτροφία εκτός της απώλειας σε ζωικό κεφάλαιο και των καταστροφών των παγίων εγκαταστάσεων πρέπει να συνυπολογισθεί και η καταστροφή των βοσκοτόπων µε δεδοµένη την κατά βάση εκτατική µορφή της κτηνοτροφίας στις πυρόπληκτες περιοχές. Σε επόµενη φάση, η κτηνοτροφία της περιοχής µπορεί να δεχτεί επίσης ισχυρά πλήγµατα από τις σχετικές απαγορεύσεις της βόσκησης, εάν αυτές δεν αποφασιστούν και µε γνώµονα τη διατήρηση του κλάδου στην περιοχή. Οι εκτιµήσεις σε καταστροφές στο φυτικό κεφάλαιο, σε ζωικό κεφάλαιο και σε πάγιες εγκαταστάσεις, όπως έχουν καταγραφεί από τον ΕΛΓΑ παρουσιάζεται στον κατωτέρω πίνακα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 58 ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΖΗΜΙΩΝ ΦΥΤΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ (ΣΕ Ha) ΠΑΓΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ (σε τµ.) ΖΩΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΝΟΜΟΣ Ε λ ιέ ς Ο Π Ω Ρ Ο Φ Ο Ρ Α Α Μ Π Ε Λ ΙΑ ∆ ιά φ ο ρ α κ η π ε υ τι κ ά α ρ α β ό σ ιτ ο ς Σ τα ύ λ ο ι π λ ή θ ο ς σ τα υ λ ο υ π ό σ τ εγ α π λ ή θ ο ς α ιγ ο π ρ ο β α το σ τά σ ια π λ ή θ ο ς Α ίγ ες µ ό ν ο π λ α π ρ ό β α τα β ο ο ει δ ή µ ελ ισ σ ο σ µ ή ν ο ς π λ ή θ ο ς ΑΡΚΑ∆ΙΑΣ 1.399,14 456,53 71,16 23,31 34,45 9.479 126 9.071 177 722 16 1.342 37 1.145 4 4.917 95 ΛΑΚΩΝΙΑΣ 1.735,45 20,66 6,56 1,35 0,00 8429 88 1758 40 80 2 911 4 368 296 2300 42 ΑΧΑΙΑΣ 1.305,20 74,69 608,28 1,07 0,00 4.219 75 85 3 1.257 8 613 4 580 24 ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ 565,73 7,14 144,05 1,40 0,95 440 10 235 185 28 3 ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ 2.121,50 257,52 61,09 29,82 1,40 4.145 82 3.807 92 102 3 2.372 8 533 23 1.810 46 ΗΛΕΙΑΣ 15.711,2 3 458,04 1.134,50 45,78 71,50 18.647 841 4.438 223 590 8 3.815 65 9.791 136 7.956 242 ΕΥΒΟΙΑΣ 1.479,74 113,91 79,46 28,55 3,15 2.683 253 119 13 328 29 843 11 887 6 924 37 ΣΥΝΟΛΑ 24.318,00 1.388,49 2.105,09 131,28 111,45 48.042,00 1.475,00 19.278,00 548,00 1.822,00 58,00 10.775,00 133,00 13.522,00 469,00 18.515,00 489,00 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 59 Καταστροφές σε δασικές περιοχές Εκτός από τις καταστροφές σε φυτικό και ζωικό κεφάλαιο στην Πελοπόννησο, επλήγησαν σοβαρά οι ακόλουθες δασικές περιοχές µε ιδιαίτερη οικολογική αξία: ∆άσος και Λίµνη Καϊάφα: κάηκαν 757,7 ha (22,5% της προστατευόµενης περιοχής) Ολυµπία: Κάηκαν 67 ha (21,3% της προστατευόµενης περιοχής) Οροπέδιο Φολόης: Κάηκαν 2.994,3 ha (30,7% της προστατευόµενης περιοχής) Όρος Ταΰγετος: Κάηκαν 8.654,2 ha (16,3% της προστατευόµενης περιοχής) Όρος Πάρνωνας: Κάηκαν 4.506,6 ha (8,1% της προστατευόµενης περιοχής) Όρη Μπαρµπάς και Κλωκός, φαράγγι Σελινούντα: Κάηκαν 3.047,6 ha (50,4% της προστατευόµενης περιοχής) Φαράγγι Βουραικού: Κάηκαν 636,2 ha (29,2% της προστατευόµενης περιοχής) Από τις δορυφορικές εικόνες του Ευρωπαϊκού Συστήµατος Πληροφοριών για τις δασικές πυρκαγιές (EFFIS), οι καµένες εκτάσεις δασών και δασικών εκτάσεων στην Εύβοια ανέρχονται σε 24.342 ha. Καταστροφές σε υποδοµές και ανθρωπογενές περιβάλλον Εκτός από τις ζηµιές που προκλήθηκαν στο φυσικό περιβάλλον και στις προστατευόµενες περιοχές, σηµαντικές είναι και οι επιπτώσεις της πυρκαγιάς στις παραγωγικές και οικιστικές υποδοµές των πληγεισών περιοχών. Οι αυτοψίες στην περιοχή κατέγραψαν επίσης αρκετά εκτενείς ζηµιές στις υποδοµές του οδικού δικτύου, αλλά και στις υποδοµές τηλεπικοινωνιών και ηλεκτροδότησης. Σύµφωνα µε την καταγραφή των ζηµιών από κλιµάκια µηχανικών του ΥΠΕΧΩ∆Ε, τα αναλυτικά στοιχεία των ζηµιών στις περιοχές των Νοµών Αρκαδίας, Ηλείας, Λακωνίας, Μεσσηνίας, Κορινθίας και Εύβοιας ανά Νοµό έχουν ως εξής: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 60 ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ ∆ΗΜΟΣΙΑ ΚΤΙΡΙΑ/ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ/ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΣΤΕΓΕΣ ΣΤΑΥΛΟΙ/ΑΠΟΘΗΚΕΣ/ ΛΟΙΠΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ Α/Α Ν Ο Μ Ο Ι Ο Λ Ο Σ Χ Ε Ρ Η Σ Κ Α Τ Α Σ Τ Ρ Ο Φ Η Μ Ε Ρ ΙΚ Η Κ Α Τ Α Σ Τ Ρ Ο Φ Η Ο Λ Ο Σ Χ Ε Ρ Η Σ Κ Α Τ Α Σ Τ Ρ Ο Φ Η Μ Ε Ρ ΙΚ Η Κ Α Τ Α Σ Τ Ρ Ο Φ Η Ο Λ Ο Σ Χ Ε Ρ Η Σ Κ Α Τ Α Σ Τ Ρ Ο Φ Η Μ Ε Ρ ΙΚ Η Κ Α Τ Α Σ Τ Ρ Ο Φ Η 1 ΑΡΚΑ∆ΙΑΣ 185 110 6 3 157 171 2 ΗΛΕΙΑΣ 524 238 30 12 498 233 3 ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ 3 0 1 0 10 5 4 ΛΑΚΩΝΙΑΣ 8 33 0 0 90 32 5 ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ 95 40 4 2 33 8 ΣΥΝΟΛΟ 815 421 41 17 788 449 Επιπλέον, σηµειώνεται ότι οι επιπτώσεις στον τουρισµό είναι σηµαντικές, καθώς σηµειώθηκε σοβαρό πλήγµα στο οικιστικό κεφάλαιο, το οποίο αποτελούσε πόλο έλξης επισκεπτών, και στα λοιπά τουριστικά αξιοθέατα της περιοχής. Για το µέλλον υπάρχει φόβος για επέκταση αυτής της υποβάθµισης του τουριστικού προϊόντος, σε περίπτωση άναρχης χωροθέτησης αναπτυξιακών επενδύσεων και παρεµβάσεων. Οι επιπτώσεις της θεοµηνίας καταγράφονται δραµατικές για τις πληγείσες περιοχές και αφορούν στη συνοχή του κοινωνικού ιστού, την οικονοµική δραστηριότητα, την απώλεια εισοδήµατος, την µείωση της απασχόλησης, τον τουρισµό, την υποβάθµιση του φυσικού και πολιτισµικού περιβάλλοντος, του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής των κατοίκων, το δηµογραφικό κλπ. Μια ενδεικτική εκτίµηση των συνεπειών της καταστροφής κυρίως για την περιοχή της Πελοποννήσου που σηµειώθηκαν οι σηµαντικότερες ζηµίες δείχνει ότι αναµένεται : • Μείωση κατά 80% της παραγωγής ελαιολάδου, για τουλάχιστον πέντε χρόνια • Μείωση κατά 30-40% της παραγωγής σταφίδας, για τρία χρόνια • Μείωση κατά 40% της παραγωγής γάλακτος, για δύο χρόνια • Μείωση της απασχόλησης σε επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών καθώς και σε βιοτεχνίες και βιοµηχανίες που χρησιµοποιούσαν ως πρώτη ύλη τοπικά προϊόντα (ελαιοτριβεία, οινοποιεία, εργοστάσια σταφίδας) • Μείωση της τουριστικής κίνησης στις περιοχές µε οικολογικό και πολιτισµικό ενδιαφέρον (στα χωριά κοντά στη Ζαχάρω και την Ολυµπία) • Εγκατάλειψη χιλιάδων καλλιεργούµενων εκταρίων από ετεροδηµότες Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 61 • Υποβάθµιση παραθαλάσσιων περιοχών λόγω φερτών υλικών • Εσωτερική µετανάστευση για τους νέους 20-25 χρόνων • Εγκατάλειψη µικρών οικισµών • Υποβάθµιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων στις περιοχές αυτές και κίνδυνος να επακολουθήσουν και άλλες καταστροφές όπως πληµµύρες και διαβρώσεις, αφού η επιφανειακή απορροή των υδάτων αναµένεται να αυξηθεί έως και 30%. Σε ότι αφορά την χωρική κατανοµή των καταστροφών παρατηρείται ότι οι σηµαντικότερες επιπτώσεις καταγράφονται στις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές οι οποίες και πριν την εκδήλωση των πυρκαγιών παρουσίαζαν ιδιαίτερα δυσµενή δηµογραφική σύνθεση. Συνεπώς, υπάρχει ο φόβος ερήµωσης των ορεινών όγκων µε τη δηµιουργία ρεύµατος εσωτερικής µετανάστευσης. Υπάρχει επίσης, ο φόβος δηµιουργίας µιας νέας πληθυσµιακής οµάδας που κινδυνεύει µε κοινωνικό αποκλεισµό µε δεδοµένη την ηλικία και το µορφωτικό τους επίπεδο που δύσκολα θα τους επιτρέψει να στραφούν σε άλλο κλάδο οικονοµικής δραστηριότητας. Επίσης, είναι αµφίβολη η αναβίωση του δασικού πλούτου, σε όποιο βαθµό αυτό είναι πιθανόν, χωρίς τη φροντίδα των πληθυσµών που γνωρίζουν τη συµβίωση µε το δάσος., ενώ τέλος η αγρό-τουριστική δραστηριότητα, που βρίσκεται στην παιδική της ηλικία, κινδυνεύει να εκµηδενιστεί. Οι παραπάνω κίνδυνοι οδηγούν στην αναγκαιότητα ανάληψης δράσεων αποκατάστασης των περιοχών που επλήγησαν που θα περιλαµβάνουν την οικολογική, οικιστική και οικονοµική συνιστώσα και θα προβλέπουν παράλληλες δράσεις σε όλους τους τοµείς µε βασικό στόχο την παραµονή των κατοίκων στις περιοχές κατοικίας τους . Με στόχο την αποφυγή αποσπασµατικών λύσεων και την χάραξη µιας βιώσιµης αναπτυξιακής στρατηγικής εκπονήθηκαν µελέτες για την κατάρτιση ενός ολοκληρωµένου χαρακτήρα αναπτυξιακού προγράµµατος. Αρχικά είχε προβλεφθεί η χρηµατοδότηση δράσεων µέσα από τα Επιχειρησιακά Προγράµµατα του Γ΄ΚΠΣ, καθώς και ανεξαρτήτων προγραµµάτων υπό τον συντονισµό του ΥΠΟΙΟ που θα περιελάµβαναν παρεµβάσεις άµεσου χαρακτήρα στις πληγείσες περιοχές. Παράλληλα, µε την υποβολή των αναθεωρήσεων έγιναν πολλές συζητήσειςγια την αναγκαιότητα εκπόνησης ειδικών µελετών πριν την εφαρµογή οποιασδήποτε περέµβασης στις πυρόπληκτες περιοχές, κυρίως σε ότι αφορά στην φυσική αναγέννηση. Μάλιστα τον Μάϊο του 2008 πραγµατοποιήθηκε σχετικό Συνέδριο που οργανώθηκε από το Γεωπονικό Πανεπιστήµιο, όπου τονίστηκε η ανάγκη εκπόνησης µελετών πριν την εφαρµογή ποιασδήποτε παρέµβασης, καθώς επίσης και του κεντρικού συντονισµού των δράσεων, ώστε να γίνει η κατανοµή των επεµβάσεων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 62 που θα υλοποιήσει κάθε Πρόγραµµα, µε στόχο ολοκληρωµένες και αποτελέσµατικότερες παρεµβάσεις. Οι δράσεις του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης που µπορούν να συµβάλλουν στην αναζωογόνηση της οικονοµίας των περιοχών που έχουν πληγεί οµαδοποιούνται σε : 1. ∆ηµόσια έργα – Μελέτες Οι παρεµβάσεις για τα δηµόσια έργα εστιάζονται στην εκπόνηση των απαραίτητων µελετών και την κατασκευή των ακόλουθων κατηγοριών έργων : α) δίκτυα πυρόσβεσης β) αγροτική οδοποιΐα γ) αντιδιαβρωτική προστασία δ) διευθέτηση χειµάρρων ε) αντιπληµµυρικά – αποστραγγιστικά στ) εσωτερική οδοποιΐα ζ) καταστραφέντα δίκτυα άρδευσης η) οµβροδεξαµενές θ) συµπληρωµατικές υποδοµές Όλα τα ανωτέρω είναι µικρά δηµόσια έργα που δύναται να υλοποιηθούν στους αγροτικούς ∆ήµους των πυρόπληκτων περιοχών. 2. ∆ασικά α) Έργα αποκατάστασης δασοκοµικού δυναµικού β) Προληπτικά µέτρα προστασίας δασών γ) Κατασκευή αντιπυρικών ζωνών δικτύων πυρόσβεσης δ) Έργα Ορεινής Υδρονοµίας ε) Έργα περιβαλλοντικής αποκατάστασης στ) ∆ιαρκή παρακολούθησης της : (1) φυσικής αναγέννησης των δασών και (2) πανίδας ζ) Έργα πολιτιστικού ενδιαφέροντος στα δάση 3. Ιδιωτικά έργα α) τουριστικά (καταλύµατα, εστίαση, αναψυχή) β) βιοτεχνικές δραστηριότητες Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 63 γ) µεταποιητικές, τυποποιητικές µονάδες δ) αποκατάσταση ανταγωνιστικότητας πυρόπληκτων επιχειρήσεων Όπως προαναφέρθηκε, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων έχει αναθέσει την εκπόνηση των µελετών που θα εξειδικεύσουν το περιεχόµενο των επτά (7) Προγραµµάτων Αποκατάστασης Πυρόπληκτων Περιοχών. (δηλαδή ένα (1) κατά Νοµό). Ο συνολικός προϋπολογισµός των δράσεων για τις πυρόπληκτες περιοχές θα ανέλθει στα 200 εκ. €. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 64 3.1.9. Στρατηγική για την ενσωµάτωση στο ΠΑΑ ειδικών ενεργειών σε σχέση µε τις προτεραιότητες, που καθορίστηκαν στο πλαίσιο του Ελέγχου Υγείας της ΚΓΠ και του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Ανάκαµψη της Οικονοµίας» Στο πλαίσιο του Ελέγχου Υγείας της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής και της έγκρισης του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Ανάκαµψη της Οικονοµίας, διατέθηκαν στην Ελλάδα επιπρόσθετοι πόροι, οι οποίοι ενσωµατώθηκαν στο Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας 2007-2013 (ΠΑΑ), σε ενέργειες που σχετίζονται µε τις νέες προκλήσεις και συγκεκριµένα µε την προσαρµογή στην αλλαγή του κλίµατος, τη διαχείριση των υδάτων και τα συνοδευτικά µέτρα της αναδιάρθρωσης του τοµέα γαλακτοκοµικών προϊόντων, καθώς και µε τη δηµιουργία/αναβάθµιση υποδοµών ευρυζωνικού διαδικτύου. Στο πλαίσιο του Ελέγχου Υγείας της ΚΓΠ, στην Ελλάδα κατανεµήθηκαν 134,1 εκ. €, περιορισµένος προϋπολογισµός, µέσω του οποίου δεν είναι δυνατό να χρηµατοδοτηθούν ενέργειες κάτω από όλες τις προτεραιότητες, που περιγράφονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραµµές και ορίζονται στον Καν. (ΕΚ) 74/2009. Στο πλαίσιο αυτό αξιολογήθηκε η κατάσταση της χώρας στους τοµείς των νέων προτεραιοτήτων και σε σχέση πάντα µε τη στρατηγική, τα µέτρα, τις δράσεις του ΠΑΑ καθώς και του βαθµού υλοποίησής τους και αποφασίστηκε η κατανοµή των πόρων σε ήδη υπάρχοντα Μέτρα του Προγράµµατος. Ειδικότερα: Στα Μέτρα 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων», 123Α «Αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων», και 226 «Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης (δράσεις 1 και 3), µε στόχο : α) να βοηθηθούν οι παραγωγοί γαλακτοκοµικών προϊόντων για να προσαρµοστούν στις µεταβαλλόµενες συνθήκες µε τη λήξη του καθεστώτος γαλακτοκοµικών ποσοστώσεων το 2015, β) να γίνει καλύτερη διαχείριση των υδάτων γ) χρήση ανανεώσιµων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) και δ) να περιοριστεί η κλιµατική αλλαγή. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Ανάκαµψη της Οικονοµίας κατανεµήθηκαν στην Ελλάδα 42,024 εκ. €, τα οποία δεσµεύονται στο Μέτρο 321 «Βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό», προκειµένου να δηµιουργηθούν/αναβαθµιστούν οι υποδοµές ευρυζωνικού διαδικτύου σε αγροτικές περιοχές του Άξονα 3, στις οποίες δεν υφίσταται ευρυζωνική υποδοµή. Θα δοθεί έµφαση και θα επιδιωχθεί η δηµιουργία και αναβάθµιση διαδικτυακής υποδοµής υψηλής ταχύτητας, ποιότητας, χωρητικότητας και απόδοσης στις αγροτικές περιοχές που ορίζονται στο Τεχνικό ∆ελτίο του Μέτρου για την κάλυψη των «λευκών κηλίδων» στο ευρυζωνικό χάρτη της χώρας, έτσι ώστε να προσφέρουν εύκολη, ασφαλή, ταχύτερη και αδιάλειπτη πρόσβαση στο διεθνές «ηλεκτρονικό πλέγµα» της γνώσης και της περιφερειακής ανάπτυξης στο πλαίσιο του εµπορίου και του τουρισµού µεταξύ άλλων. Θα ενισχυθούν δράσεις για την ανάπτυξη υποδοµών ευρυζωνικής Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 65 πρόσβασης, που µπορεί να περιλαµβάνουν α) δηµιουργία νέας ευρυζωνικής υποδοµής συµπεριλαµβανοµένων ευκολιών οπισθόζευξης β) επέκταση ήδη υφιστάµενης ευρυζωνικής υποδοµής γ) ανάπτυξη παθητικής ευρυζωνικής υποδοµής µε την πιθανή αξιοποίηση των υποδοµών δικτύων κοινής ωφέλειας, όπως Ενέργεια, Μεταφορές, Ύδρευσης, Αποχέτευσης, κλπ Λεπτοµέρειες σχετικά µε τη στρατηγική πάνω στην οποία βασίζεται η κατανοµή των πόρων στις προτεραιότητες που περιγράφονται παραπάνω, παρατίθενται στα Κεφάλαια 3.1.2.2, 3.1.3.2, 3.1.3.3 και 3.1.4.5. Εξειδίκευση των ειδικών ενεργειών που ενσωµατώθηκαν στο ΠΑΑ σε σχέση µε τις νέες προτεραιότητες γίνεται στο Κεφάλαιο 5 στα αντίστοιχα Τεχνικά ∆ελτία των Μέτρων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 66 3.2. Η στρατηγική που έχει επιλεγεί για την αντιµετώπιση πλεονεκτηµάτων και αδυναµιών Από την ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης και τον προσδιορισµό των πλεονεκτηµάτων και αδυναµιών που σχετίζονται µε την οικονοµική κατάσταση – ανταγωνιστικότητα του γεωργικού, αγροδιατροφικού και δασοκοµικού τοµέα, την περιβαλλοντική κατάσταση και την κοινωνικο-οικονοµική κατάσταση στις αγροτικές περιοχές, προκύπτουν τα παρακάτω συµπεράσµατα, που οδηγούν στην ανάγκη της διατύπωσης των στρατηγικών στόχων της ασκούµενης αγροτικής πολιτικής. Κατά την κατάρτιση του ΕΣΣΑΑ 2007-2013, υιοθετήθηκε µια στρατηγική προσαρµοσµένη προς τις νέες κατευθύνσεις της πρόσφατης µεταρρύθµισης της ΚΓΠ, που εισήγαγε µείζονες αλλαγές οι οποίες πιθανώς θα έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην οικονοµία του συνόλου της αγροτικής παραγωγής. Οι επιπτώσεις αναµένεται να είναι σοβαρότερες σε παραδοσιακούς παραγωγικούς κλάδους, όπως του καπνού, των ζαχαρότευτλων και ενδεχοµένως του βάµβακος αλλά και στα συστήµατα παραγωγής, στις χρήσεις γης, στην απασχόληση και γενικότερα στις ευρύτερες κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες της ελληνικής υπαίθρου. Οι σύγχρονες περιβαλλοντικές απαιτήσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο στην νέα ΚΓΠ, η οποία ανταποκρίνεται τόσο µε την ενσωµάτωση περιβαλλοντικών παραµέτρων στους κανόνες της, όσο και µε την ανάπτυξη γεωργικών πρακτικών που συµβάλλουν στη διατήρηση του περιβάλλοντος και στη διαφύλαξη της υπαίθρου. Η περιβαλλοντική διάσταση της ΚΓΠ αποσκοπεί κυρίως στον περιορισµό της εγκατάλειψης της γεωργικής γης και τη µείωση της απασχόλησης που θα προκληθεί αφενός και αφετέρου στην ανάγκη ικανοποίησης της ολοένα αυξανόµενης απαίτησης των ευρωπαίων καταναλωτών για καλύτερο περιβάλλον και ασφαλέστερα τρόφιµα. Η αγροτική ανάπτυξη αποτελεί βασικό εργαλείο για την αναδιοργάνωση του γεωργικού τοµέα καθώς επίσης και για την ενθάρρυνση της διαφοροποίησης και της καινοτοµίας στις αγροτικές περιοχές. Η διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων εντός της εκµετάλλευσης µέσω της στροφής σε νέες καλλιέργειες, η αλλαγή στην τεχνικοπαραγωγική κατεύθυνση της εκµετάλλευσης µέσω των επενδύσεων, η παροχή συµβουλών, η υιοθέτηση και τήρηση προτύπων, η προώθηση και προβολή των προϊόντων, η καθετοποίηση της παραγωγής, ο εκσυγχρονισµός των ΜΜΕ του αγροδιατροφικού τοµέα µπορούν να συµβάλλει στην οικονοµική µεγέθυνση, τη διατήρηση της απασχόλησης και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα, αποτελώντας το περιεχόµενο των επιταχυντικών πολιτικών. Η βελτίωση των γνώσεων του απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα και η ευαισθητοποίηση τους στα θέµατα της προστασίας του περιβάλλοντος, η βελτίωση των υποδοµών και ιδιαίτερα όσων µπορούν να συµβάλλουν στην άµβλυνση των Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 67 διαρθρωτικών προβληµάτων, όπως το χαµηλό ποσοστό αρδευόµενων εκτάσεων, η µείωση του κατακερµατισµού των γεωργικών εκµεταλλεύσεων, η βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές, η διαφοροποίηση των πηγών εισοδήµατος αλλά και η ενίσχυση της επιχειρηµατικότητας και συνακόλουθα η δηµιουργία θέσεων απασχόλησης ιδιαίτερα σε κλάδους όπως ο τουρισµός που οι αγροτικές περιοχές παρουσιάζουν σηµαντικές δυνατότητες ανάπτυξης µέσω της εφαρµογής ολοκληρωµένων στρατηγικών τοπικής ανάπτυξης συνθέτουν το περιεχόµενο των διαρθρωτικών πολιτικών. Η συνέχιση της άσκησης της γεωργικής δραστηριότητας σε ορεινές περιοχές και περιοχές µε φυσικά µειονεκτήµατα στις οποίες οι παραγωγοί δεν µπορούν να έχουν ικανοποιητικές αποδόσεις λόγω εδαφολογικών – κλιµατολογικών συνθηκών µε την υιοθέτηση γεωργικών πρακτικών που δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον συνθέτουν το περιεχόµενο των σταθεροποιητικών πολιτικών. Τέλος η άµβλυνση της δυσµενούς δηµογραφικής σύνθεσης των απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα, η διασφάλιση οµαλής «διαδοχής» στη γεωργική επαγγελµατική δραστηριότητα, αλλά και η σηµαντική αύξηση της συµβολής της γεωργίας – δασοκοµίας στην προστασία και αναβάθµιση του περιβάλλοντος συνθέτουν το περιεχόµενο των προληπτικών πολιτικών. Συµπερασµατικά, ο απώτερος σκοπός από την εφαρµογή µίας πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης δεν θα πρέπει να είναι άλλος από τη δηµιουργία µίας ευέλικτης πολυσυλλεκτικής οικονοµίας της υπαίθρου µε υψηλότερη προστιθέµενη αξία σε εφαρµογή της στρατηγικής της Λισσαβόνας. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να δίνεται µεγαλύτερη έµφαση στην ενθάρρυνση της παραγωγής προϊόντων υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών µε χρήση µεθόδων παραγωγής φιλικών προς το περιβάλλον, συµπεριλαµβανοµένης της βιολογικής παραγωγής, στη χρήση ανανεώσιµων πρώτων υλών και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, σε συµφωνία µε τους στόχους του Γκέτεµποργκ. Η αγροτική κοινωνία οδεύει προς µια σύζευξη των γεωργικών και µη γεωργικών δραστηριοτήτων κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται αξιόλογη πρωτογενής παραγωγή, αλλά και ταυτόχρονη επιχειρηµατική δράση στο εµπόριο, στο βιοτεχνικό τοµέα και στις υπηρεσίες. Οι προβλεπόµενες παρεµβάσεις οφείλουν να ικανοποιήσουν µια σειρά αναγκών µε βασικό στόχο τη βελτίωση της απασχόλησης, του εισοδήµατος και των συνθηκών διαβίωσης στην ύπαιθρο οι οποίες προσδιορίζονται από τις αδυναµίες και τα µειονεκτήµατα που αναφέρθηκαν παραπάνω. Σύµφωνα µε τα ανωτέρω, η συνολική στρατηγική για την Αγροτική Ανάπτυξη της Ελλάδας, η οποία ενσωµατώνεται στη συνολική στρατηγική του ΕΣΠΑ που προωθεί την ενίσχυση των τριών πυλώνων που συνθέτουν την αειφόρο ανάπτυξη, δηλαδή την οικονοµική, την κοινωνική και την περιβαλλοντική στοχεύοντας στην ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας της ελληνικής αγροτικής οικονοµίας µε παράλληλη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και γενικότερα της ποιότητας της ζωής Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 68 των κατοίκων της υπαίθρου, εστιάζεται στην αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη µέσω της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας του πρωτογενή και αγροδιατροφικού τοµέα, καθώς και του περιβάλλοντος, σε µία βιώσιµη Ύπαιθρο. Το παραπάνω αναπτυξιακό όραµα της Ελλάδας για την Αγροτική Ανάπτυξη την 4 η Προγραµµατική περίοδο εξυπηρετείται από τους ακόλουθους Στρατηγικούς Στόχους, µέσω των οποίων αξιοποιούνται οι ευκαιρίες και τα πλεονεκτήµατα που τεκµηριώθηκαν και αναδείχθηκαν στην προηγούµενη ενότητα εστιάζοντας στο µίγµα πολιτικών που αναλύεται ανωτέρω, έχοντας απόλυτη συνέπεια µε το ΕΣΣΑΑ 2007-2013. Οι Στρατηγικοί Στόχοι του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4 η Προγραµµατική Περίοδο είναι οι : ∆ιατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα (γενικός στρατηγικός στόχος 1) Έµφαση θα δοθεί στο Γεωργικό Τοµέα, έτσι ώστε αυτός να συµβάλει πιο αποδοτικά στην ανάπτυξη της Ελληνικής Οικονοµίας βελτιώνοντας την παραγωγικότητά του αλλά δίνοντας επίσης περαιτέρω ώθηση στη βιοµηχανία επεξεργασίας τροφίµων, η οποία αποτελεί ένα σηµαντικό κρίκο της «αγροδιατροφικής αλυσίδας» (παραγωγή µεταποίηση-εµπορία γεωργικών προϊόντων). Ένας ανταγωνιστικός Γεωργικός Τοµέας αποτελεί την ικανή αλλά όχι απαραίτητα και αναγκαία συνθήκη για την τοπική ανάπτυξη σε µεγάλο τµήµα του Ελληνικού χώρου. Η δηµιουργία ανταγωνιστικών γεωργικών εκµεταλλεύσεων που έχουν τις προϋποθέσεις δυναµικής αγροτικής ανάπτυξης προάγεται κατά προτεραιότητα από το πρώτο στρατηγικό στόχο. Με τον στόχο αυτό επιδιώκεται η βελτίωση των συνθηκών ανταγωνισµού των προϊόντων της πρωτογενούς και µεταποιηµένης ελληνικής γεωργικής παραγωγής, έτσι ώστε αυτή να ανταπεξέλθει στις πιέσεις που θα προέλθουν από τη πιθανή διεύρυνση της εισαγωγικής διείσδυσης αφ’ ενός, και αφ’ ετέρου να διευρύνει τις εξαγωγικές της επιδόσεις. Οι συγκεκριµένες παρεµβάσεις θα συντελέσουν αποφασιστικά στη βελτίωση του εισοδήµατος των παραγωγών αλλά και θα προσφέρουν στην κατανάλωση ποιοτικά προϊόντα που θα σέβονται το περιβάλλον, τα οποία θα είναι πλήρως συµβατά µε τους κανόνες της Ενιαίας Κοινοτικής Αγοράς, που σχετίζονται µε την διασφάλιση της υγιεινής κατάστασης αυτών των προϊόντων και την προστασία του καταναλωτή. Παράλληλα θα συµπεριληφθούν δράσεις αντιµετώπισης των διατηρούµενων διαρθρωτικών προβληµάτων των γεωργικών εκµεταλλεύσεων (ηλικιακή διάρθρωση, µικρό µέγεθος γεωργικών εκµεταλλεύσεων και κατακερµατισµένος µέσος κλήρος) µέσω της πρόωρης συνταξιοδότησης και της ενθάρρυνσης εγκατάστασης νέων γεωργών καθώς και υποδοµές ανάπτυξης του πρωτογενούς τοµέα σχετικές µε την πρόσβαση στη γεωργική και δασική γη, καθώς και τη διαχείριση των υδάτων. Η προετοιµασία για τη µετάβαση στο νέο περιβάλλον απαιτεί την ανάληψη δράσεων και πρωτοβουλιών, οι οποίες θα είναι προσανατολισµένες στην παραγωγή προϊόντων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 69 υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών που θα ανταποκρίνονται τόσο στην εγχώρια όσο και την παγκόσµια αγορά, στην υιοθέτηση παραγωγικών συστηµάτων που θα προσαρµόζονται καλύτερα στις εξελίξεις της αγοράς και στην αναδιάρθρωση του παραγωγικού συστήµατος κυρίως σε γεωργούς των περιοχών που πλήττονται περισσότερο από την νέα ΚΓΠ. Θα δοθεί προτεραιότητα σε επενδύσεις που αφορούν τη ζωική παραγωγή µε έµφαση στην ποιότητα τροφίµων, στην προστασία του περιβάλλοντος και σε παραγωγικές επενδύσεις µε στόχο την βέλτιστη αξιοποίηση των συντελεστών παραγωγής Ιδιαίτερη βαρύτητα θα δοθεί στην προαγωγή της επιχειρηµατικότητας µε χρήση των συµβουλευτικών υπηρεσιών, επαγγελµατικής κατάρτισης και ενηµέρωσης (δράση η οποία θα υλοποιηθεί µε συγχρηµατοδότηση αποκλειστικά από το ΕΚΤ, µε στόχο τον καλύτερο συντονισµό της κατάρτισης όλων των δικαιούχων και την ισότιµη αντιµετώπισή τους), την ενίσχυση της µεταποίησης και τυποποίησης µε παράλληλη τήρηση των περιβαλλοντικών και ποιοτικών προτύπων και των τεχνικών διασφάλισης της ποιότητας και της ασφάλειας των παραγοµένων προϊόντων. Η επίτευξη του προαναφερθέντος στρατηγικού στόχου θα επιδιωχθεί µέσω των ακόλουθων Ειδικών Στόχων. στην αναστροφή της ηλικιακής διάρθρωσης και του µικρού µέσου µεγέθους των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στην αναδιάρθρωση και ανάπτυξη των επιχειρηµατικών δοµών µέσω της προώθησης του τεχνολογικού εξοπλισµού και της καινοτοµίας στην αναβάθµιση και βελτίωση των υποδοµών του πρωτογενή τοµέα στην ανάπτυξη δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναµικού για την προσαρµογή του στις νέες απαιτήσεις Προστασία του περιβάλλοντος και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων (γενικός στρατηγικός στόχος 2) Σε γενικά πλαίσια η ελληνική γεωργία δεν δηµιουργεί σηµαντικά περιβαλλοντικά προβλήµατα, µε εξαίρεση συγκεκριµένες περιοχές όπου η εντατικοποίηση της γεωργίας έχει δηµιουργήσει προβλήµατα που σχετίζονται µε την επιβάρυνση του εδάφους και των υδατικών πόρων από την αλόγιστη χρήση λιπασµάτων και φυτοπροστατευτικών ουσιών. Επιβάρυνση στο περιβάλλον όµως δηµιουργεί και η εγκατάλειψη της γεωργικής δραστηριότητας µε αποτέλεσµα την υποβάθµιση των εδαφών, τη µείωση της βιοποικιλότητας κλπ. Στο πλαίσιο αυτό, θα ενταθεί η προσπάθεια υιοθέτησης µεθόδων φιλικών προς το περιβάλλον που διασφαλίζουν την ασφάλεια των τροφίµων και την δηµόσια υγεία, δηµιουργώντας παράλληλα ένα πρόσθετο εισόδηµα στους παραγωγούς. Θα προωθηθούν δράσεις σχετικά µε τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την ορθολογική χρήση της γεωργικής γης και των δασών, την προστασία της ποιότητας Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 70 των υδάτων καθώς επίσης την ενίσχυση των παραγωγών των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών για τη διατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας. Ιδιαίτερα θα χρηµατοδοτηθούν παρεµβάσεις υπέρ της προστασίας του εδάφους και των νερών, καθώς επίσης και την αύξηση της δασικής έκτασης είτε άµεσα µέσω της δάσωσης γεωργικών γαιών είτε έµµεσα µέσω της αναδάσωσης των δασικών εκτάσεων που έχουν καταστραφεί από τις πυρκαγιές και τέλος µέσω της προώθησης της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας και στην διάδοση καλλιεργητικών µεθόδων και τεχνικών που στοχεύουν στην εξοικονόµηση των υδατικών πόρων. Οι ανωτέρω δράσεις θα συµβάλλουν στη διατήρηση του τοπίου και τη µείωση των κινδύνων που συνδέονται µε την εγκατάλειψη και απερήµωση σε περιοχές λιγότερο ευνοηµένες, στην προώθηση ενεργειών για την προστασία του περιβάλλοντος και φιλικών προς τα ζώα πρακτικών εκτροφής, για την προστασία των νερών και του εδάφους, στην καταπολέµηση της αλλαγής του κλίµατος και στην παγίωση της συµβολής της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας στην συνολική του τοµέα. Η επίτευξη του προαναφερθέντος στρατηγικού στόχου θα επιδιωχθεί µέσω των ακόλουθων Ειδικών Στόχων. της προστασίας του εδάφους της προστασίας των υδατικών πόρων της άµβλυνσης των κλιµατικών µεταβολών της προστασίας της βιοποικιλότητας της προστασίας – διατήρησης του αγροτικού τοπίου της βελτίωσης της οικολογικής σταθερότητας των δασών Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας (γενικός στρατηγικός στόχος 3) Οι αγροτικές περιοχές της χώρας µπορούν να οµαδοποιηθούν σε δύο βασικές κατηγορίες: τις αποµακρυσµένες ορεινές / µειονεκτικές περιοχές και τις πεδινές περιοχές. Οι ορεινές / µειονεκτικές περιοχές διακρίνονται από σηµαντικές ελλείψεις σε υποδοµές και στην πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες µε αποτέλεσµα να αντιµετωπίζουν έντονο πρόβληµα συγκράτησης του πληθυσµού σε αντίθεση µε τις πεδινές περιοχές, οι οποίες χαρακτηρίζονται έως σήµερα από σχετικά υψηλούς ρυθµούς ανάπτυξης οι οποίες όµως αναµένεται να αντιµετωπίσουν προβλήµατα σε βασικούς κλάδους παραγωγής εξαιτίας των επιπτώσεων της εφαρµογής της νέας ΚΓΠ. Οι παρεµβάσεις που προτείνονται στο πλαίσιο εφαρµογής του παρόντος γενικού στόχου (άξονας 3) προσανατολίζονται στις ορεινές/ µειονεκτικές περιοχές δίνοντας ιδιαίτερη έµφαση στη δηµιουργία βασικών υποδοµών καθώς και στην προώθηση της διαφοροποίησης της τοπικής οικονοµίας, ενώ οι παρεµβάσεις του επόµενου γενικού στρατηγικού στόχου της προσέγγισης LEADER (άξονας 4), επεκτείνονται και στις λοιπές περιοχές (πεδινές) και θα επικεντρωθούν στην Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 71 ενίσχυση της επιχειρηµατικότητας µε έµφαση στην καινοτοµία και την οικονοµική διαφοροποίηση. Στο πλαίσιο αυτό θα αναληφθούν πρωτοβουλίες για τη διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας και της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές µε στόχο τη δηµιουργία ευκαιριών απασχόλησης και προϋποθέσεων οικονοµικής ανάπτυξης. Ειδικότερα επιδιώκεται η αναστροφή των δυσµενών τάσεων της πληθυσµιακής συρρίκνωσης, κυρίως των φθινουσών περιοχών, και της εγκατάλειψης των ορεινών περιοχών των οποίων η τοπική οικονοµία εξαρτάται άµεσα από τον πρωτογενή τοµέα, καθώς και η ενσωµάτωση των περιοχών αυτών σε µια ολοκληρωµένη προσπάθεια δηµιουργίας µιας ζωντανής και εξελισσόµενης υπαίθρου µε προοπτικές ανάπτυξης, µέσω της προώθησης ευκαιριών πολυαπασχόλησης, της διασφάλισης συνθηκών ίσων ευκαιριών µεταξύ των δύο φύλων, της αξιοποίησης του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, την αναβάθµιση των υποδοµών, την προστασία και ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των περιοχών της υπαίθρου που θα συµβάλλουν στη βελτίωση της ελκυστικότητας ως περιοχές κατοίκησης και στην προσέλκυση επενδύσεων. Επίσης, θα αναληφθούν δράσεις για την ενεργοποίηση του ενδογενούς δυναµικού των αγροτικών περιοχών µέσω της ενίσχυσης της επιχειρηµατικότητας µικρής κλίµακας είτε µέσω παρεµβάσεων για την επεξεργασία των τοπικών προϊόντων και την ενίσχυση του τουρισµού. Η αξιοποίηση των πλεονεκτηµάτων της υπαίθρου, τα νέα πρότυπα κατοίκησης αστικοποίησης ή επαναστικοποίησης που ενισχύονται µέσω των µεγάλων έργων υποδοµής που θα χρηµατοδοτηθούν από τα διαρθρωτικά ταµεία, θα αξιοποιηθούν µέσω του παρόντος γενικού στόχου. Η επίτευξη του προαναφερθέντος στρατηγικού στόχου θα επιδιωχθεί µέσω των ακόλουθων Ειδικών Στόχων: Της βελτίωσης της ελκυστικότητας των αγροτικών περιοχών Της ενίσχυσης της επιχειρηµατικότητας ∆ηµιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές µέσω της προσέγγισης Leader (γενικός στρατηγικός στόχος 4) Οι στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης που αναπτύσσονται µέσω της προσέγγισης LEADER έχουν ολοκληρωµένο και πολυτοµεακό χαρακτήρα. Η ολοκληρωµένη προσέγγιση αφορά στην προώθηση όλων των οικονοµικών δραστηριοτήτων στις οποίες στηρίζεται το τοπικό παραγωγικό σύστηµα, στην ισόρροπη ανάπτυξη του αγροτικού χώρου (ορεινές, µειονεκτικές, νησιωτικές και πεδινές περιοχές) και την τοπική ανάπτυξη σε πλαίσια οικονοµικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ισορροπίας. Η ολοκληρωµένη προσέγγιση στην τοπική ανάπτυξη ταυτίζεται µε την «εκ των κάτω» προσέγγιση, αφού προϋποθέτει συµµετοχικό προγραµµατισµό (σχεδιασµό) και κινητοποίηση των τοπικών φορέων και του τοπικού πληθυσµού, οι οποίοι γνωρίζουν τα προβλήµατα και τις δυνατότητες της περιοχής τους. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 72 Οι παρεµβάσεις της προσέγγισης θα αφορούν στη βελτίωση της διακυβέρνησης και της κινητοποίησης του ενδογενούς αναπτυξιακού δυναµικού των αγροτικών περιοχών, µέσω της ενίσχυσης της συνεργασίας και της δικτύωσης περιοχών και φορέων και κλάδων προκειµένου να αναπτυχθούν νέοι τρόποι και διαδικασίες για την αντιµετώπιση των προβληµάτων των επιλεγµένων αγροτικών περιοχών, µε στόχο τη στήριξη της καινοτοµίας σε όλους τους τοµείς της τοπικής οικονοµίας και της ενίσχυσης καινοτόµων παρεµβάσεων µε θετικά αποτελέσµατα στην ανταγωνιστικότητα των περιοχών παρέµβασης αλλά και στη δυνατότητα νέων ευκαιριών απασχόλησης, στο πλαίσιο µιας ολοκληρωµένης τοπικής αναπτυξιακής στρατηγικής. Η επίτευξη του προαναφερθέντος στρατηγικού στόχου θα επιδιωχθεί µέσω των ακόλουθων Ειδικών Στόχων. της εφαρµογής σχεδίων συνεργασίας της ενίσχυσης της ικανότητας των τοπικών φορέων και κινητοποίησης του πληθυσµού για το σχεδιασµό και υλοποίηση τοπικών στρατηγικών ανάπτυξης 3.2.1. Κοινοί ∆είκτες Επιπτώσεων Η εφαρµογή του Προγράµµατος αναµένεται να επιφέρει µια σειρά επιπτώσεων σε κρίσιµα µεγέθη της ελληνικής γεωργίας, αλλά και του περιβάλλοντος που αποτυπώνονται στον πίνακα που ακολουθεί: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 73 Κοινοί ∆είκτες Επιπτώσεων Ενδεικτικοί στόχοι 2007-2013 I1 I2 I3 I4 * I5 I6 I7 Οικονοµική ανάπτυξη (καθαρή προστιθέµενη αξία σε µονάδες αγοραστικής δύναµης) ∆ηµιουργία θέσεων εργασίας. Νέες θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης Παραγωγικότητα εργασίας. Η µεταβολή στην ακαθάριστη προστιθέµενη αξία ανά θέση εργασίας πλήρους απασχόλησης Αναστροφή της τάσης µείωσης της βιοποικιλότητας. Η µεταβολή του πληθυσµού των πτηνών στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις ∆ιατήρηση των γεωργικών εκτάσεων και της δασοκοµίας υψηλής φυσικής αξίας Αλλαγές στις περιοχές υψηλής φυσικής αξίας (ΧΓΕ) σε περιοχές υψηλής φυσικής αξίας - Σύνθεση ειδών δένδρων Βελτίωση της ποιότητας των υδάτων - Αλλαγές στο ακαθάριστο ισοζύγιο θρεπτικών ουσιών των υδάτων Συµβολή στην καταπολέµηση των κλιµατικών αλλαγών αύξηση της παραγωγής ανανεώσιµης πηγής ενέργειας κιλοτόνοι (kroes/ ktons) ΑΠΟ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ ΠΑΑ 585.943.099 3.648 13.965 NA Εκταση περιοχών φυσικής αξίας 336.549 23,77% κωνοφόρα - 76,23 πλατύφυλλα 1 kgr/Ha νιτρικά 1 kgr/Ha φωσφορικά 410 ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 40.707.626 241 970 ΣΥΝΟΛΟ 626.650.724 3.709 14.935 * Ανατέθηκε µελέτη για το δείκτη βάσης Β17 (Πληθυσµός των πτηνών σε γεωργικές εκτάσεις ) το 2011 στην Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και βάσει αυτής της τιµής θα είµαστε σε θέση να ορίσουµε το στόχο για το 2013. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 74 3.3. Η εκ των προτέρων αξιολόγηση ΣΥΝΟΨΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Ι. ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2007 – 2013 Το Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2007-2013 καταρτίστηκε σύµφωνα µε τις απαιτήσεις του Καν. (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, για την αγροτική ανάπτυξη και τον εφαρµοστικό του κανονισµό. Τα περιεχόµενα του Προγράµµατος βρίσκονται σε πλήρη συµφωνία µε το άρθρο 16 του Καν. (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, (Περιεχόµενο Προγραµµάτων). Η κατάρτιση του Προγράµµατος έγινε µε τη στενή συνεργασία των εταίρων του άρθρου 6 του προαναφερθέντος κανονισµού. I.1 ΣΤΟΧΟΙ Οι Γενικοί Στρατηγικοί, οι Ειδικοί στόχοι και οι Άξονες του Προγράµµατος για την περίοδο 2007-2013 παρουσιάζονται στο διάγραµµα που ακολουθεί. Το 46,1% του Προγράµµατος θα δαπανηθεί για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας και της δασοκοµίας (Άξονας 1), το 34,5% για τη βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου (Άξονας 2), το 19,4% για την ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές και τη διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας (Άξονας 3). Η αναφορά στα ποσοστά αυτά, σε επίπεδο Άξονα, πραγµατοποιείται χωρίς να λαµβάνεται υπόψη στους υπολογισµούς το ποσό της Τεχνικής Βοήθειας, και µε τον Άξονα Leader να κατανέµεται στους Άξονες 1 και 3. Για την εφαρµογή δράσεων προσέγγισης Leader συνολικά θα δαπανηθεί το 5,9% του Προγράµµατος, ενώ για την Τεχνική Βοήθεια το 2,0 %. Οι περιφέρειες σύγκλισης θα αντλήσουν το 81,1% των διαθέσιµων πόρων, οι εκτός σύγκλισης το 14,4% και τα νησιά του Αιγαίου το 4,5% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 75 ∆ΙΑΓΡΑΜΜΑ: ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ∆ιατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα (γενικός στρατηγικός στόχος 1) Προστασία του περιβάλλοντος και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων (γενικός στρατηγικός στόχος 2) Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και στην ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας (γενικός στρατηγικός στόχος 3) ∆ηµιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές µέσω της προσέγγισης Leader (γενικός στρατηγικός στόχος 4) Άξονας 1: Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και της δασοκοµίας Άξονας 2: Βελτίωση του περιβάλλοντος και της Υπαίθρου Άξονας 3: Ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας Άξονας 4: Εφαρµογή της προσέγγισης Leader Ε Ι∆ ΙΚ Ο Ι Σ Τ Ο Χ Ο Ι ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Α Ξ Ο Ν Ε Σ Π Ρ Ο Τ Ε Ρ ΙΟ Τ Η Τ Α Σ 1.Αναστροφή της ηλικιακής διάρθρωσης και του µικρού µέσου µεγέθους των γεωργικών εκµεταλλεύσεων 2. Αναδιάρθρωση και ανάπτυξη των επιχειρηµατικών δοµών µέσω της προώθησης του τεχνολογικού εκσυγχρονισµού και της καινοτοµίας 3. Αναβάθµιση και βελτίωση των υποδοµών του πρωτογενή τοµέα 4. Ανάπτυξη δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναµικού για την προσαρµογή του στις νέες απαιτήσεις 1.Προστασία του εδάφους 2.Προστασία των υδατικών πόρων 3. Άµβλυνση των κλιµατικών µεταβολών 4.Προστασία της βιοποικιλότητας 5.Προστασία – διατήρηση του αγροτικού τοπίου 6.Βελτίωσης της οικολογικής σταθερότητας των δασών 1. Η βελτίωση της ελκυστικότητας των αγροτικών περιοχών 2. Ενίσχυση της επιχειρηµατικότητας 1.Εφαρµογή σχεδίων συνεργασίας 2.Ενίσχυση της ικανότητας των τοπικών φορέων και κινητοποίηση του πληθυσµού για τον σχεδιασµό και υλοποίηση τοπικών στρατηγικών ανάπτυξης Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 76 II. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΘΕΙΣΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΙΙ.1 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Γενική οικονοµική κατάσταση Ορθώς τοποθετείται, εξαρχής, η σχετική περιγραφή στο ευρύτερο πλαίσιο της γενικής οικονοµικής κατάστασης της ελληνικής οικονοµίας επιχειρώντας να φωτίσει το ‘σκηνικό’ εντός του οποίου δρα, εξελίσσεται και λειτουργεί ο πρωτογενής τοµέας της οικονοµίας. Η ανάλυση αξιολογείται ως επαρκής. Επισηµάνθηκαν στο κείµενο του ΠΑΑ ορισµένα στοιχεία που έχρηζαν βελτίωσης όπως η αναφορά ότι οι ενδοπεριφερειακές ανισότητες είναι µέτριες ενώ αντίθετα είναι σηµαντικές και ότι η πολυαπασχόληση των αγροτών κινείται σε υψηλά επίπεδα ενώ αντίθετα είναι χαµηλή, γεγονός που επισηµαίνει την ύπαρξη αντίστοιχης δυνατότητας αντιµετώπισης των σχετικών προβληµάτων µέσω της πολυαπασχόλησης. Οι παρατηρήσεις ελήφθησαν υπόψη και ενσωµατώθηκαν στο σχετικό κείµενο του ΠΑΑ 2007-2013. Επισηµάνθηκε επίσης ότι κατά την πορεία του Προγράµµατος θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και ορισµένα µακροοικονοµικά µεγέθη τα οποία επηρεάζουν τη γενικότερη κοινωνικοικονοµική δραστηριότητα και εποµένως και την αποτελεσµατικότητα του Προγράµµατος Για την τεκµηρίωση του µεγέθους των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων ο Σύµβουλος προέβη σε σχετικές εκτιµήσεις µε τη χρήση εργαλείων περιφερειακής ανάλυσης. Οικονοµική κατάσταση του Πρωτογενή τοµέα Η περαιτέρω ειδικότερη περιγραφή του πρωτογενή τοµέα αναδεικνύει µε επαρκή βαθµό τεκµηρίωσης τόσο το ρόλο του και τη σηµαντικότητά του στην ελληνική οικονοµία όσο και τα µείζονα διαρθρωτικά προβλήµατα του τοµέα. Πράγµατι, ο πρωτογενής τοµέας στην Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό τοµέα της παραγωγικής δραστηριότητας µε σηµαντικό ρόλο στην οικονοµία, την κοινωνική συνοχή, το περιβάλλον και τον πολιτισµό, παρά το γεγονός ότι η τάση, όπως ορθά διαπιστώνεται, είναι να συρρικνώνεται µε βάση τα κριτήρια της συµµετοχής του στην ακαθάριστη προστιθέµενη αξία του συνόλου της οικονοµίας. Στις εξαγωγές, το εµπορικό αγροτικό ισοζύγιο αυξάνεται αρνητικά . Ακόµη, ο πρωτογενής τοµέας χαρακτηρίζεται «ως τοµέας ‘έντασης εργασίας’, µε χαµηλή προστιθέµενη αξία, ποιότητα, ενσωµατωµένη γνώση και εξειδίκευση των παραγόµενων αγαθών». Η εκτίµηση αυτή είναι σηµαντική και συνοψίζει πολύ περιεκτικά τη φυσιογνωµία του πρωτογενή τοµέα και τις συνέπειες των χρόνιων και επίµονων διαρθρωτικών προβληµάτων του τοµέα για τα οποία γίνεται αναφορά στη συνέχεια. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 77 Η οικονοµική κατάσταση του τοµέα µπορεί να αποτυπωθεί µε τα εξής χαρακτηριστικά στοιχεία: Οικονοµική Κατάσταση του Αγροτικού Τοµέα Τοµέας έντασης εργασίας, µε •••• χαµηλή προστιθέµενη αξία •••• χαµηλή ποιότητα παραγόµενων προϊόντων Ανταγωνιστικότητα στον Πρωτογενή τοµέα Η χαµηλή παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα του πρωτογενή τοµέα συνιστά ένα διαχρονικό χαρακτηριστικό του τοµέα που εµµένει παρά την εφαρµογή των προγραµµάτων αγροτικής ανάπτυξης. Η συνέπεια της χαµηλής ανταγωνιστικότητας εκδηλώνεται στις σχετικά υψηλότερες τιµές σε σύγκριση µε τις τιµές των εισαγοµένων προϊόντων και γενικά σε σύγκριση µε τις διεθνείς τιµές, µε επιπτώσεις στη ζήτηση, στο ισοζύγιο εξαγωγών – εισαγωγών γεωργικών προϊόντων και, φυσικά, στα εισοδήµατα του πρωτογενούς τοµέα. Οι παράγοντες που καθορίζουν τη χαµηλή παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα εντοπίζονται κατά κύριο λόγο στα ακόλουθα: • περιορισµοί που τίθενται από τη γεωφυσική κατάσταση της χώρας και τους περιορισµένους φυσικούς πόρους • το µέγεθος των γεωργικών εκµεταλλεύσεων το οποίο µε 4,8 Ha ανά εκµετάλλευση βρίσκεται σε τεράστια απόκλιση από τα 15,8 Ha ανά εκµετάλλευση στην Ε.Ε. των 25. • η κατανοµή των εκµεταλλεύσεων κατά µέγεθος που καταδεικνύει ότι η συντριπτική πλειοψηφία τους (76,1%) ανήκουν στην κλάση µεγέθους (0-5) ενώ µόλις το 0,8% ανήκουν στην κλάση µεγέθους (>50 Ha). • η κυριαρχία των προσωπικών ή οικογενειακής µορφής εκµεταλλεύσεων (99,9%) και µόνο 0,1% στις εκµεταλλεύσεις επιχειρηµατικής µορφής. • οι αδυναµίες των αγροτικών συνεταιρισµών που συνιστούν τις βασικές θεσµικές δοµές στήριξης του πρωτογενή τοµέα να διαδραµατίσουν πιο αποφασιστικό ρόλο τόσο στον επαναπροσανατολισµό της παραγωγής όσο και στη διάθεση και εµπορία των προϊόντων. • η ηλικιακή διάρθρωση των αρχηγών των γεωργικών εκµεταλλεύσεων όπου η τιµή του δείκτη «ποσοστό αγροτών ηλικίας <35 σε σχέση µε τους αγρότες ηλικίας >55» για το έτος 2003 ήταν 0,13 µε όχι αισιόδοξη προοπτική αναστροφής της κατάστασης αυτής αφού το 40% των απασχολουµένων στη γεωργία είναι πάνω από 55 ετών. • το χαµηλό µορφωτικό επίπεδο των απασχολουµένων στον τοµέα (69,5% απόφοιτοι δηµοτικού, 14,3% µε µερικές τάξεις του δηµοτικού ή χωρίς καµιά Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 78 εκπαίδευση, 15% απόφοιτοι µέσης εκπαίδευσης και µόλις το 1,2% απόφοιτοι ΑΕΙ ή ΤΕΙ) • το χαµηλό ποσοστό καταρτιζόµενων αγροτών και η αδυναµία πρόσβασης σε συµβουλευτικές υπηρεσίες. Η σηµασία του εν λόγω παράγοντα είναι ιδιαίτερα µεγάλη ενόψει της επείγουσας ανάγκης στροφής της παραγωγής σε βιολογικές καλλιέργειες, της διαφοροποίησης, της προστασίας του περιβάλλοντος και της υιοθέτησης καινοτοµιών. • η καινοτοµία, τόσο µε την έννοια της παραγωγής τεχνογνωσίας όσο και µε την έννοια της διάχυσης και της µεταφοράς τεχνογνωσίας. Η σχετική έρευνα είναι ανεπαρκής ποσοτικά και ποιοτικά και οι µηχανισµοί σύνδεσης των όποιων αποτελεσµάτων της µε την παραγωγή είτε απουσιάζουν είτε είναι ανεπαρκείς. Είναι φανερό ότι τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά, περιορισµοί και αδυναµίες µπορούν να ταξινοµηθούν σε «ανελαστικά» τα οποία παρουσιάζουν µεγαλύτερη αντίσταση στη µεταβολή παρά τις παρεµβατικές πολιτικές και τα «ελαστικά» η µεταβολή των οποίων παρότι δυσχερής, εντούτοις επηρεάζεται περισσότερο από τις παρεµβατικές πολιτικές και είναι δυνατόν να αντιµετωπιστεί πιο αποτελεσµατικά εφόσον διατεθούν οι αναγκαίοι γι’ αυτό πόροι και υπάρξει ο ανάλογος σχεδιασµός. Η διάκριση αυτή επηρεάζει την κατεύθυνση και την έµφαση των επί µέρους επιλογών και επιχειρησιακών στόχων. Στην πρώτη κατηγορία θα µπορούσαν να ταξινοµηθούν τα πρώτα τέσσερα σηµεία και στη δεύτερη τα επόµενα πέντε. Παραγωγή στον Πρωτογενή τοµέα-Τάσεις Στοιχείο που χαρακτηρίζει τη διάρθρωση της παραγωγής, σε ένα πρώτο επίπεδο, είναι η σύνθεση της τελικής αξίας της παραγωγής.. Η σχέση φυτικής / κτηνοτροφικής παραγωγής είναι 3:1 υπέρ της φυτικής ως προς την αξία των παραγόµενων προϊόντων. Η εν λόγω παρατήρηση έχει τη σηµασία της αφού πρέπει να σταθµιστεί τόσο ως προς την κατανοµή των πόρων όσο και ως προς την κατεύθυνση της έρευνας, της καινοτοµίας, της κατάρτισης, ως προς τις δράσεις κλπ. Η κατεύθυνση που προτείνεται όσον αφορά τον προσανατολισµό της παραγωγής είναι: για τη φυτική παραγωγή, η καλλιέργεια ενεργειακών φυτών και µη εδώδιµων (βιοκαύσιµα, βιολογική γεωργία, κτηνοτροφικά φυτά, λαχανικά της υπαίθρου) και για τη ζωική παραγωγή η βιολογική κτηνοτροφία σε συνδυασµό µε τον εκσυγχρονισµό των εκµεταλλεύσεων ιδίως της αιγοπροβατοτροφίας. Συναφώς επισηµαίνεται η ικανοποιητική µέχρι τώρα εφαρµογή της βιολογικής γεωργίας και βιολογικής κτηνοτροφίας και η ύπαρξη κατάλληλων εδαφοκλιµατικών συνθηκών για περαιτέρω ανάπτυξη. Γενικότερα, υποδεικνύονται µέθοδοι παραγωγής χαµηλού κόστους, περιβαλλοντικά φιλικές και κοινωνικά αποδεκτές. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 79 Αγροδιατροφικός τοµέας Παρά τις διαφοροποιήσεις που παρουσιάζει ο εν λόγω κλάδος όσον αφορά την παραγωγικότητα, την οργάνωση, την τεχνολογία, την προστιθέµενη αξία και γενικά την αναπτυξιακή προοπτική, είναι γεγονός ότι αποτελεί ένα ιδιαίτερα δυναµικό κλάδο της ελληνικής οικονοµίας. Το ότι απασχολεί 124 χιλιάδες εργαζοµένους και περιλαµβάνει 17.000 περίπου µικρές επιχειρήσεις οικοτεχνικού ή βιοτεχνικού τύπου στις αγροτικές κυρίως περιοχές της χώρας αναδεικνύει τον ιδιαίτερο κοινωνικό ρόλο του εν λόγω κλάδου και ταυτόχρονα υπογραµµίζει τις περαιτέρω δυνατότητες ανάπτυξής του. Οι περαιτέρω δυνατότητες ανάπτυξης επισηµαίνονται και από το γεγονός ότι τα ισοζύγια εµπορίου στους διάφορους υποκλάδους (κρέατος, πουλερικών, αυγών, µελιού, ζωοτροφών) είναι έντονα αρνητικά και εποµένως τα περιθώρια για αναδιάρθρωση και εκσυγχρονισµό µεγάλα και υπαρκτά. Άλλωστε ο δυναµισµός αυτό έχει φανεί και από την µέχρι σήµερα πορεία απορρόφησης των πόρων του τρέχοντος «Επιχειρησιακού Προγράµµατος Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου 2000-2006». Ο κλάδος αυτός παρουσιάζει τις ίδιες χρόνιες εγγενείς αδυναµίες και προβλήµατα όσον αφορά στο κόστος παραγωγής, την ποιότητα των προϊόντων, τις συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας των προϊόντων, την προστασία του περιβάλλοντος, την τυποποίηση και την εµπορία. Ιδιαίτερα υπογραµµίζεται η µεγάλη συγκέντρωση που παρουσιάζεται στον κλάδο αφού, σύµφωνα µε την ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης, ένας αριθµός 200 περίπου επιχειρήσεων συγκεντρώνει το 85% της παραγωγής και του µεριδίου της αγοράς. Είναι φανερό ότι τα πιο έντονα και πιεστικά προβλήµατα από τα προαναφερθέντα αντιµετωπίζουν οι µικρές και πολύ µικρές µονάδες και εποµένως είναι αυτές που κατά κύριο λόγο και προτεραιότητα έχουν ανάγκη στήριξης µέσω του Προγράµµατος. Περιβαλλοντική κατάσταση (Βιοποικιλότητα, Υδατικοί πόροι, Κλιµατικές αλλαγές) H διαπίστωση ότι η «Ελλάδα λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του πολυποίκιλου ανάγλυφου είναι από τις πλουσιότερες χώρες σε όλα τα συστατικά που συνθέτουν τη βιοποικιλότητα» - φυτικά είδη, θηλαστικά, πουλιά, φυλές αγροτικών ζώων, είδη ιχθυοπανίδας κλπ – σε συνδυασµό µε την προϊούσα υποβάθµιση του περιβάλλοντος (γης, ατµόσφαιρας υδάτων) και τις αυξανόµενες απαιτήσεις της εθνικής και κοινοτικής πολιτικής στα ζητήµατα της περιβαλλοντικής προστασίας, παρέχει το πλαίσιο για την εντατικοποίηση των παρεµβάσεων και την αποτελεσµατικότερη λειτουργία των προληπτικών πολιτικών και των κατασταλτικών µηχανισµών του κράτους στο ευαίσθητο αυτό πεδίο. Η αναφορά στον αριθµό των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), των Τόπων Κοινοτικής Σηµασίας (ΤΚΣ), στην έκταση των περιοχών Natura και γενικά η αναφορά στις προστατευόµενες περιοχές υπό οποιαδήποτε µορφή, ενώ ασφαλώς απεικονίζει µια καταρχήν φροντίδα για το περιβάλλον σε θεσµικό επίπεδο δεν είναι, ωστόσο, Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 80 οπωσδήποτε επαρκής για την ακριβή διάγνωση της κατάστασης στις εν λόγω περιοχές. Ενδεχοµένως, µια εκτίµηση για την αποτελεσµατικότητα της προστασίας και των παρεµβάσεων -έστω σε γενικές γραµµές- θα συντελούσε στη διαµόρφωση πληρέστερης εικόνας προς την ανωτέρω κατεύθυνση. Γενικότερα, πάντως, εκτός από την πλούσια βιοποικιλότητα σε όλες της τις συνιστώσες, άλλος θετικός παράγοντας για το περιβάλλον είναι η διατήρηση της φυσιογνωµίας της υπαίθρου από την ύπαρξη ποικίλων δραστηριοτήτων γύρω από τη γεωργία και τον αγροτικό τοµέα γενικότερα. Όµως, οι αρνητικές εξελίξεις και οι αυξανόµενοι κίνδυνοι είναι που αρχίζουν πλέον να συσσωρεύονται και να αλλοιώνουν την εικόνα. Ειδικότερα, η εγκατάλειψη µεγάλων εκτάσεων γης (κυρίως στις νησιωτικές και παράκτιες περιοχές), η συνακόλουθη διάβρωση και ερηµοποίηση, η οικοπεδοποίηση γεωργικής γης, η εντατική γεωργία και η υπερβόσκηση, η µείωση των δασικών εκτάσεων λόγω πυρκαγιών, η µη ορθολογική διαχείριση των κάθε τύπου αποβλήτων, συνιστούν µείζονες απειλές και κινδύνους που παραπέµπουν στην ενεργοποίηση όλων των µορφών παρέµβασης, στην ανάγκη για εντοπισµό των κρίσιµων δράσεων, τρόπων και µορφών που άµεσα ή έµµεσα θα συµβάλουν στην αναστροφή της κατάστασης αυτής. Κοινωνικοοικονοµική κατάσταση στις αγροτικές περιοχές Η ειδικότερη ανάλυση της κοινωνικοοικονοµικής κατάστασης στις αγροτικές περιοχές αναφέρεται στην παραγωγική διάρθρωση, τα εισοδήµατα, τα δηµογραφικά στοιχεία, την απασχόληση, τις συγκοινωνιακές υποδοµές και υποδοµές υγείας και εκπαίδευσης ώστε να προκύψει το επίπεδο της ποιότητας ζωής και η φυσιογνωµία της οικονοµίας των εν λόγω περιοχών που καλύπτουν, από άποψη έκτασης, το 97% του συνόλου της ελληνικής επικράτειας. Η ανάλυση θα µπορούσε να συµπληρωθεί µε εντοπισµό των περιοχών εκείνων που αντιµετωπίζουν σήµερα και εκείνων που πρόκειται να αντιµετωπίσουν στο άµεσο µέλλον εντονότερα προβλήµατα ανισοτήτων, υστέρησης και φθίνουσας ανάπτυξης, ιδιαίτερα µετά την αναθεώρηση της ΚΓΠ και τις αρνητικές επιπτώσεις που αυτή αναµένεται να έχει, πρώτιστα, στις περιοχές µε καλλιέργειες βαµβακιού, καπνού, ζαχαροτεύτλων κλπ. Όσον αφορά στο κρίσιµο θέµα της απασχόλησης, στο ΠΑΑ 2007-2013, η περιγραφή στην κοινωνικοοικονοµική ανάλυση που αφορά στην απασχόληση στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις καθώς επίσης και στην πολυαπασχόληση των γεωργοκτηνοτρόφων έχρηζε ορισµένων διευκρινήσεων/διορθώσεων προκειµένου να αποδοθεί ορθότερα η πραγµατική κατάσταση. Οι διορθώσεις ενσωµατώθηκαν στο πρόγραµµα µετά από την υποβολή σχετικής τεκµηρίωσης του Συµβούλου. ΙΙ.2 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΘΕΙΣΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ Οι διαγνωσµένες ανάγκες όπως προκύπτουν από τα χαρακτηριστικά και από τα προβλήµατα του πρωτογενή τοµέα µπορούν να συνοψιστούν στα ακόλουθα: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 81 Ανάγκες •••• να ενισχυθεί η πολυαπασχόληση και ο αγροτουρισµός •••• να αναβαθµιστεί η ανταγωνιστικότητα του πρωτογενή τοµέα •••• να αυξηθεί η κατά κεφαλή ακαθ. προστ. αξία στον πρωτογενή τοµέα •••• να αυξηθεί η προστιθέµενη αξία των παραγόµενων προϊόντων •••• να µεταβληθεί η διάρθρωση της φυτικής παραγωγής, να αναπτυχθεί η βιολογική γεωργία και η παραγωγή ενεργειακών φυτών •••• να αναπτυχθεί η βιολογική κτηνοτροφία •••• να µεταβληθεί η σχέση φυτικής / ζωικής παραγωγής προς όφελος της δεύτερης •••• να αυξηθεί το µέσο µέγεθος των εκµεταλλεύσεων •••• να µειωθεί ο κατακερµατισµός του κλήρου •••• να καταστούν πιο αποτελεσµατικοί οι συλλογικοί φορείς των αγροτών •••• να εξυγιανθεί το κύκλωµα διακίνησης και εµπορίας •••• να βελτιωθούν οι δεξιότητες του ανθρώπινου δυναµικού •••• να βελτιωθεί η συµβουλευτική και τεχνική υποστήριξη των παραγωγών •••• να γίνουν αποτελεσµατικότεροι οι έλεγχοι του δηµοσίου όσον αφορά το περιβάλλον, την προστασία του καταναλωτή, την ποιότητα των προϊόντων, •••• να ενισχυθεί η συµβολαιακή γεωργία •••• να παραχθούν οι απαιτούµενες υποδοµές όσον αφορά τις συγκοινωνίες, την υγεία, την παιδεία, τον πολιτισµό, κυρίως στις ορεινές, µειονεκτικές και νησιωτικές περιοχές •••• να συγκρατηθεί ο πληθυσµός στην ύπαιθρο χώρα και να αναχαιτιστεί η αστυφιλία •••• να γίνουν οικονοµικά βιώσιµες οι µικρές επιχειρήσεις του αγροδιατροφικού τοµέα •••• να µεταβληθεί θετικά η ηλικιακή διάρθρωση των απασχολουµένων στη γεωργία •••• να βρεθούν νέες αγορές στο εξωτερικό και να εδραιωθούν οι υφιστάµενες Οι ανάγκες αυτές δεν υπάρχουν οµαδοποιηµένες και καταγραµµένες στο κείµενο του ΠΑΑ 2007-2013 αλλά προκύπτουν από την κοινωνικοοικονοµική ανάλυση που Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 82 παρατίθεται σε αυτό. Οι βαρύτητες που δίνονται στα διάφορα Μέτρα αποτελούν ουσιαστικά την ιεράρχηση των αναγκών. Οι εν λόγω ανάγκες, οδηγούν στον καθορισµό των προγραµµατικών στόχων, δηλαδή, των Στρατηγικών και των Ειδικών στόχων, µε προϋπολογισµούς (ποσοτικοποίηση) και χρονικό προγραµµατισµό. ΙΙ.3 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ SWOT Μετά τη συγγραφή του πρώτου κειµένου του ΠΑΑ 2007-2013, ο Σύµβουλος για την εκ των προτέρων αξιολόγηση, σε συνεργασία µε στελέχη της ΕΥ∆ επανεξέτασαν και αναδιαµόρφωσαν την ανάλυση SWOT, έτσι ώστε να αποτυπώνει µε ποιο αποτελεσµατικό τρόπο τα στοιχεία που προαναφέρθηκαν. Ο πίνακας της SWOT συνοψίζει και οµαδοποιεί τα κρίσιµα θέµατα στα οποία το πρόγραµµα πρέπει να στηριχθεί. Τα ισχυρά σηµεία, τα αδύνατα σηµεία, οι ευκαιρίες και οι απειλές καταγράφονται µε τρόπο που αποτυπώνει την πραγµατικότητα που καταδεικνύει τόσο η κοινωνικοοικονοµική ανάλυση όσο και η γνώση του Συµβούλου (της ex ante ) για τα προβλήµατα και τις προοπτικές του πρωτογενή τοµέα και του αγροτικού χώρου. Η επιλεχθείσα στρατηγική οδηγεί στην αξιοποίηση των ισχυρών σηµείων, στην αντιµετώπιση των αδυναµιών και στην εκµετάλλευση των ευκαιριών. Η πρόληψη πιθανών κινδύνων αντιµετωπίζεται έµµεσα από την επιδίωξη της στρατηγικής να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα, να προστατεύσει το περιβάλλον µε την εφαρµογή του µοντέλου της αειφόρου ανάπτυξης, να βελτιώσει το επίπεδο διαβίωσης στις αγροτικές περιοχές και να διαφοροποιήσει την οικονοµική τους δραστηριότητα. ΙΙ.4 ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ∆ΟΥ Κατά την Γ΄ Προγραµµατική περίοδο 2000-2006 συγχρηµατοδοτήθηκαν από το ΕΓΤΠΕ συνολικά παρεµβάσεις, οι οποίες εντάσσονταν στα ακόλουθα Προγράµµατα: Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου, 2000 2006», (ΕΠ ΑΑ-ΑΥ) Έγγραφο Προγραµµατισµού «Αγροτική Ανάπτυξη», (ΕΠΑΑ) Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα των 13 διοικητικών Περιφερειών της Ελλάδας, ΠΕΠ Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας Leader + Με βάση τα υφιστάµενα στοιχεία παρακολούθησης της εξέλιξης του φυσικού και οικονοµικού αντικειµένου των παρεµβάσεων, καθώς επίσης και στοιχεία από τις Ενηµερώσεις των Ενδιάµεσων Αξιολογήσεων των παραπάνω Προγραµµάτων πραγµατοποιείται µια αποτίµηση των µέχρι σήµερα αποτελεσµάτων και επιπτώσεων. Η Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 83 αποτίµηση αυτή αναλυτικά παρουσιάζεται στο υποκεφάλαιο 3.4 «Επιπτώσεις της προηγούµενης περιόδου προγραµµατισµού» του ΠΑΑ και στο υποκεφάλαιο 3.4 «Επιτεύγµατα της προηγούµενης προγραµµατικής περιόδου» της Εκ των Προτέρων Αξιολόγησης. Η πλήρης αποτίµηση των αποτελεσµάτων και των επιπτώσεων των Προγραµµάτων της προηγούµενης Γ΄ Προγραµµατικής Περιόδου 2000-2006 θα καταστεί δυνατή µετά την ολοκλήρωση τους, στο πλαίσιο της εκ των υστέρων αξιολόγησης. ΙΙΙ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝEΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΙΙΙ.1 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΑ Αξιολόγηση της εσωτερικής λογικής της στρατηγικής του ΠΑΑ Όπως παρουσιάζεται στο σχετικό κείµενο του ΠΑΑ 2007-2013 «Η συνολική στρατηγική για την Αγροτική Ανάπτυξη της Ελλάδας θα υλοποιηθεί µέσω τεσσάρων Γενικών Στρατηγικών στόχων: Γενικός Στρατηγικός στόχος 1: ∆ιατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα Γενικός Στρατηγικός στόχος 2: Προστασία του περιβάλλοντος και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων Γενικός Στρατηγικός στόχος 3: Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας Γενικός Στρατηγικός στόχος 4: ∆ηµιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές µέσω της προσέγγισης Leader Για κάθε έναν από τους ανωτέρω Γενικούς Στρατηγικούς στόχους έχουν τεθεί επιµέρους στόχοι. Οι Ειδικοί αυτοί στόχοι εξετάστηκαν σε πρώτη φάση από το Σύµβουλο (της ex ante αξιολόγησης) και διαπιστώθηκε ότι αποτελούν γενικά εύστοχες επιλογές µε ορισµένες όµως αστοχίες (είτε ως προς τη διατύπωση είτε ως προς το βαθµό συµβολής τους στην επίτευξη των Στρατηγικών Στόχων). Στη συνέχεια και σε συνεργασία µε την Υπηρεσία αναδιατυπώθηκαν οι επιµέρους στόχοι οι οποίοι οδηγούν θεµατικά σε επιµέρους Μέτρα. Σε ειδικό διάγραµµα στην έκθεση της εκ των προτέρων αξιολόγησης αποτυπώνεται ο βαθµός συσχέτισης µεταξύ των Γενικών Στρατηγικών και Ειδικών Στόχων. Όπως παρουσιάζεται στο διάγραµµα το επίπεδο συνέπειας των Ειδικών στόχων µπορεί να θεωρηθεί ως ιδιαίτερα ικανοποιητικό αφού µετά την αναδιαµόρφωση µόνο δύο παρουσιάζουν µέτρια συσχέτιση ενώ στην πρώτη έκδοση της στρατηγικής υπήρξαν κάποιες αστοχίες. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 84 Για την ολοκλήρωση της αξιολόγησης της εσωτερικής λογικής της στρατηγικής του ΠΑΑ 2007-2013 κατασκευάστηκε η µήτρα συνάφειας στην οποία παρουσιάζονται οι συσχετίσεις των Αξόνων µε τους Ειδικούς Στόχους. Στον Άξονα 1, τα Μέτρα που αφορούν στην Εγκατάσταση νέων γεωργών, Εκσυγχρονισµό των γεωργικών εκµεταλλεύσεων και Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της γεωργίας και της δασοκοµίας συντελούν στην εξυπηρέτηση περισσότερων ταυτόχρονα στόχων. Αθροιστικά τα Μέτρα (δηλ. ο Άξονας) συνεισφέρουν κυρίως στην επίτευξη των στόχων που αφορούν στη βελτίωση της ηλικιακής διάρθρωσης, στην αναδιάρθρωση και ανάπτυξη των επιχειρηµατικών δοµών µέσω της προώθησης του τεχνολογικού εκσυγχρονισµού και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναµικού για την προσαρµογή του στις νέες απαιτήσεις. Στον Άξονα 2 σχεδόν όλα τα Μέτρα συνεισφέρουν στην εξυπηρέτηση των περισσότερων στόχων ενώ αθροιστικά αυξηµένη συγκέντρωση Μέτρων παρουσιάζουν οι στόχοι που αφορούν στη µείωση της επιβάρυνσης των περιβαλλοντικών πόρων (του φυσικού περιβάλλοντος) από την γεωργική δραστηριότητα και στην αειφορική χρήση της γεωργικής και δασικής γης, διατήρηση της βιοποικιλότητας και διατήρηση της άσκησης της γεωργικής δραστηριότητας σε ορεινές και µειονεκτικές περιοχές. Στον Άξονα 3, τα Μέτρα ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες, ∆ιατήρηση και αναβάθµιση της αγροτικής κληρονοµιάς και Απόκτηση δεξιοτήτων και εµψύχωση µε στόχο την προπαρασκευή και υλοποίηση µιας στρατηγικής τοπικής ανάπτυξης συνεισφέρουν στην εξυπηρέτηση και των δύο στόχων ενώ αθροιστικά οι στόχοι ικανοποιούνται από αυξηµένο αριθµό Μέτρων. Τέλος, στον Άξονα 4, τα Μέτρα που αφορούν Στρατηγικές Τοπικής Ανάπτυξης συνεισφέρουν στην εξυπηρέτηση όλων των στόχων, ενώ αθροιστικά οι στόχοι ικανοποιούνται από αυξηµένο αριθµό Μέτρων. Συνάφεια της στρατηγικής µε την ανάλυση SWOT Στο κείµενο του ΠΑΑ 2007-2013 παρουσιάζεται µε αποτελεσµατικό και συνοπτικό τρόπο η συνάφεια της επιλεχθείσας στρατηγικής µε την ανάλυση SWOT. Η ανάλυση οµαδοποιεί τα δεδοµένα της SWOT σε δεδοµένα εσωτερικού περιβάλλοντος (δυνατά και αδύνατα σηµεία) και εξωτερικού περιβάλλοντος (ευκαιρίες και απειλές ) της χώρας. Προκειµένου να διερευνηθεί η συνάφεια SWOT και στρατηγικής, κατασκευάστηκε σχετική µήτρα που στην οποία παρουσιάζονται τα Μέτρα τα οποία µε άµεσο ή έµµεσο τρόπο αξιοποιούν τα ευρήµατα της SWOT. Παρουσιάζονται δηλ. τα Μέτρα που αξιοποιούν τα ισχυρά σηµεία, εκµεταλλεύονται τις ευκαιρίες, αντιµετωπίζουν τα αδύνατα σηµεία και προλαβαίνουν τις απειλές. Από την ανάλυση αυτή προκύπτει ότι σε κάθε σηµείο της SWOT (ισχυρό, αδύνατο, ευκαιρία, κίνδυνο) το ΠΑΑ παρεµβαίνει κατά µέσο όρο (ανά οµάδα σηµείων: όπως Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 85 παρουσιάζεται η σχετική οµαδοποίηση στη SWOT) µε 5 έως 12 Μέτρα. Αυτό αποτελεί το κρισιµότερο στοιχείο του Προγράµµατος επειδή υποδηλώνει ότι µε την επιλεχθείσα στρατηγική κάθε ανάγκη, κάθε πρόβληµα, κάθε πλεονέκτηµα και κάθε κίνδυνος αντιµετωπίζονται ταυτόχρονα µε περισσότερα του ενός Μέτρα γεγονός που αναµένεται να µεγιστοποιήσει την αποτελεσµατικότητα αυτής της στρατηγικής. Παρά το γεγονός ότι οι διαθέσιµοι πόροι είναι περιορισµένοι, δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στην αποτελεσµατική κατανοµή τους έτσι ώστε να καλυφθούν στο µέγιστο δυνατό βαθµό οι υπάρχουσες ανάγκες. Κάποια σηµεία διαφαίνεται ότι δεν αντιµετωπίζονται αλλά αυτό γίνεται είτε γιατί δεν είναι εφικτό στο πλαίσιο του ΠΑΑ (π.χ. οι περιορισµένοι πόροι της ΕΕ για τη γεωργία), είτε γιατί αφορούν παράλληλες λειτουργικού χαρακτήρα παρεµβάσεις (π.χ. η συµβολαιακή γεωργία δεν απαιτεί πόρους αλλά ενηµέρωση που γίνεται στο πλαίσιο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων (ΥΠΑΑΤ) που αναλαµβάνονται από τις αρµόδιες αρχές. Ανάλυση της σχέσης και της αλληλοσυµπληρωµατικότητας των προτεραιοτήτων Για τη διερεύνηση της σχέσης και αλληλοσυµπληρωµατικότητας των προτεραιοτήτων ο Σύµβουλος κατάρτισε ειδική µήτρα συσχετίσεων στην οποία βαθµολογήθηκε η συσχέτιση µεταξύ Μέτρων και Αξόνων. Ο βαθµός αυτός υπολογίστηκε για το πρόγραµµα συνολικά σε 53% και κρίνεται ικανοποιητικός. Το ποσοστό αυτό σηµαίνει ότι το 53% των Μέτρων συνδέονται µεταξύ τους µε έµµεσο ή άµεσο τρόπο. Το 72% των Μέτρων παρουσιάζει συνάφεια πάνω από 50% ενώ το 89% παρουσιάζει συνάφεια πάνω από 30%. Τα στοιχεία αυτά οδηγούν στο συµπέρασµα ότι το πρόγραµµα παρουσιάζει ολοκληρωµένο και όχι αποσπασµατικό χαρακτήρα και ότι η επιδίωξη επίτευξης των τεθέντων στόχων σχεδιάστηκε µε αποτελεσµατικό τρόπο. Σε επίπεδο Αξόνων, ο Άξονας 1 παρουσιάζει τη µεγαλύτερη συσχέτιση (µέσος όρος των συσχετίσεων κάθε µέτρου) µε 64% και τη µικρότερη ο Άξονας 4, µε ποσοστό 48%. Η συσχέτιση του Άξονα 4 παρά το γεγονός ότι κρίνεται ικανοποιητική είναι χαµηλότερη από τους άλλους εξαιτίας του συγκεκριµένου χαρακτήρα του (τα Μέτρα δηλ. του Άξονα συσχετίζονται κυρίως µεταξύ τους και λιγότερο µε τα Μέτρα των άλλων Αξόνων). Αξιολόγηση της καταλληλότητας του «µείγµατος πολιτικής» Η προτεινόµενη στρατηγική συνιστά το αποτέλεσµα της ανάλυσης της υφιστάµενης κατάστασης στο εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον που οριοθετεί και προσδιορίζει τις αναπτυξιακές δυνατότητες του αγροτικού χώρου. Ο Καν. (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, η ΚΓΠ, το ΕΣΣΑΑ, το ΕΣΠΑ, οι Κοινοτικές Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραµµές για την Αγροτική Ανάπτυξη, η Στρατηγική Λισσαβόνας κ.λ.π. συνιστούν το περιβάλλον εντός του οποίου πρέπει να διαµορφωθεί η σχεδιαζόµενη στρατηγική. Το σύνολο των Μέτρων του Προγράµµατος συνιστά ένα κατάλληλο µείγµα πολιτικής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 86 Το πρόγραµµα χαρακτηρίζεται από την αναγκαία συγκέντρωση των πόρων προκειµένου να υπάρξουν ικανοποιητικά αποτελέσµατα στους Στρατηγικούς Στόχους, ενώ παράλληλα διαχέει πόρους σε πολλά Μέτρα έτσι ώστε να διασφαλίζονται ευρύτερες παρεµβάσεις στο πλαίσιο του διαθέσιµου προϋπολογισµού. Εκτίµηση της επάρκειας των διαθέσιµων πόρων Η ύπαρξη ανειληµµένων υποχρεώσεων αφενός και αφετέρου η ύπαρξη δυσεπίλυτων προβληµάτων στον πρωτογενή τοµέα καθιστούν απαραίτητη την ενίσχυση κάποιων Μέτρων τα οποία στοχεύουν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, στην βελτίωση της πληθυσµιακής πυραµίδας και στην πολυαπασχόληση έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η επίτευξη των στρατηγικών στόχων του Προγράµµατος. ∆εν είναι εφικτός στο πλαίσιο της παρούσας αξιολόγησης ο προσδιορισµός των απαιτούµενων επιπλέον πόρων. Εκείνο όµως που θα µπορούσε να ειπωθεί µε βεβαιότητα είναι ότι οι δράσεις για τη διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας και οι δράσεις προσέγγισης Leader θα έπρεπε να αυξηθούν σηµαντικά γιατί προσφέρουν συµπληρωµατικές/εναλλακτικές πηγές απασχόλησης και εισοδήµατος στους κατοίκους των αγροτικών περιοχών. Η ύπαρξη και άλλων προγραµµάτων που χρηµατοδοτούν δράσεις στον αγροτικό χώρο, όπως π.χ τα ΠΕΠ, συµπληρώνει τους απαιτούµενους πόρους, και βελτιώνει το ύψος των αναµενόµενων επιπτώσεων στην απασχόληση. ΙΙΙ.2 ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ∆ΥΝΩΝ / ∆ΥΣΧΕΡΕΙΩΝ Ανάδειξη πιθανών κινδύνων / δυσχερειών κατά την υλοποίηση των στρατηγικών και προτεραιοτήτων που επελέγησαν Οι κίνδυνοι κατά την εφαρµογή του Προγράµµατος µπορούν να οµαδοποιηθούν σε δύο κατηγορίες: Κατηγορία 1: Κίνδυνοι αστοχίας της στρατηγικής Κατηγορία 2: ∆ιαχειριστικοί Κίνδυνοι Η πρώτη κατηγορία κινδύνων οφείλεται στη δυσκολία επίτευξης ορισµένων στόχων λόγω είτε των διαρθρωτικών προβληµάτων του τοµέα και του αγροτικού χώρου είτε της µορφολογίας του εδάφους και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του αγροτικού χώρου. Σε σχετικό διάγραµµα βαθµολογήθηκε η πιθανότητα επέλευση κινδύνων σε επίπεδο Γενικών και Ειδικών Στόχων. Η αύξηση του µέσου µεγέθους των εκµεταλλεύσεων είναι εξαιρετικά δύσκολη ενώ η εφαρµογή σχεδίων συνεργασίας στις περιοχές που αφορά για να έχει αποτέλεσµα πρέπει να προκύπτει µετά από εξειδικευµένη µελέτη και όχι ως έκφραση επιθυµίας γενικά. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 87 Η δεύτερη κατηγορία κινδύνων οφείλεται τόσο σε αντικειµενικούς λόγους (αδυναµία ακριβούς πρόβλεψης των χρονοδιαγραµµάτων υλοποίησης των έργων) όσο και σε υποκειµενικούς (έλλειψη κατάλληλης υποδοµής και οργάνωσης). Τα προβλήµατα αυτής της κατηγορίας εστιάζονται κυρίως σε δύο κατευθύνσεις. Η µία κατεύθυνση αφορά στο µεγάλο αριθµό υποέργων που πρέπει να αξιολογηθούν, να ενταχθούν και να παρακολουθηθούν από τις κεντρικές υπηρεσίες. Η δεύτερη κατεύθυνση αφορά στην έλλειψη ενός αποτελεσµατικού και ευέλικτου πληροφοριακού συστήµατος παρακολούθησης. Το γεγονός της έλλειψης του πληροφοριακού συστήµατος και του µεγάλου αναµενόµενου όγκου έργων/υποέργων προς ένταξη, αποτελεί υψηλό παράγοντα κινδύνου. Επιπλέον, πρέπει να σηµειωθεί ότι το ΠΑΑ αποτελεί ένα σύνολο Μέτρων τα οποία κατά την προηγούµενη προγραµµατική περίοδο υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο 16 προγραµµάτων (Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης και Ανασυγκρότησης της Υπαίθρου, Έγραφο Προγραµµατισµού Αγροτικής Ανάπτυξης, δράσεις συγχρηµατοδοτούµενες από το ΕΓΤΠΕ στο πλαίσιο των 13 Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραµµάτων, Επιχειρησιακό. Πρόγραµµα Κοινοτικής πρωτοβουλίας Leader +). Ανάλυση των µεθόδων ελαχιστοποίησης των κινδύνων Η ελαχιστοποίηση των κινδύνων που προαναφέρθηκαν, ανάγεται στην εφαρµογή ενός αποτελεσµατικού συστήµατος διοίκησης/διαχείρισης του Προγράµµατος µε τη χρήση των κατάλληλων εργαλείων παρακολούθησης. Αυτό που διαφαίνεται από τις συζητήσεις µε του αρµοδίους για την κατάρτιση του ΠΑΑ, η προσπάθεια ελαχιστοποίησης των κινδύνων εστιάζεται στην διαµόρφωση µηχανισµών έγκαιρης αντιµετώπισης προβληµάτων τα οποία προέκυψαν κατά το παρελθόν. Η ενδεχόµενη εκχώρηση διαχειριστικών αρµοδιοτήτων για ορισµένα Μέτρα σε περιφερειακές υπηρεσίες αποτελεί θετική ενέργεια γιατί θα αναλάβουν χειριστές µε προϋπάρχουσα εµπειρία ενώ παράλληλα θα αποδεσµευτούν οι κεντρικές υπηρεσίες από αυξηµένο φόρτο εργασίας. IV. ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΕ ΤΙΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ IV.1 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Αξιολόγηση της συνάφειας του ΠΑΑ µε το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007-2013 Το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς καθορίζει τις αναπτυξιακές κατευθύνσεις της χώρας για την περίοδο 2007-20013. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 88 Στο Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 (ΠΑΑ) η στρατηγική για την επίτευξη των στόχων του Προγράµµατος υλοποιείται µέσω των Αξόνων που είναι: ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ∆ΑΣΟΚΟΜΙΑΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΙ ∆ΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ LEADER Από τον πίνακα που καταρτίστηκε για τη διερεύνηση του ΠΑΑ µε το ΕΣΠΑ, προέκυψε ότι κάθε προτεραιότητα του ΠΑΑ συσχετίζεται µε τουλάχιστον µία από τις προτεραιότητες του ΕΣΠΑ, γεγονός που υποδηλώνει υψηλό βαθµό συσχέτισης των στρατηγικών των δύο προγραµµάτων. Αξιολόγηση της συνάφειας του ΠΑΑ µε Εθνικό Πρόγραµµα Μεταρρυθµίσεων Το Ελληνικό Εθνικό Πρόγραµµα Μεταρρυθµίσεων (ΕΠΜ) για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση 2005-2008, είναι σύµφωνο µε τις κατευθύνσεις του Συµβουλίου του 2005, (COM 2005/141) εξειδικεύοντας τις προτεραιότητες της Λισσαβόνας, σύµφωνα µε τις ανάγκες και τα ειδικότερα προβλήµατα της ελληνικής οικονοµίας. Οι κατευθύνσεις, επιλογές, κατηγορίες Μέτρων και δράσεων του ΕΠΜ έχουν πλήρως και ρητά ενσωµατωθεί τόσο γενικά στους 4 Άξονες όσο και ειδικότερα σε κατάλληλα Μέτρα και δράσεις που ρητά διαλαµβάνονται στο ΠΑΑ 2007-2013. Εποµένως η συσχέτιση των δύο εγγράφων είναι άµεση, η συµβατότητα πλήρης και η λεπτοµερέστερη εξειδίκευση υπακούει στις ειδικές ανάγκες και προβλήµατα του γεωργικού τοµέα πάντα όµως στο πλαίσιο των κοινών κεντρικών επιλογών. Σε πίνακα που διαµορφώθηκε για τη διερεύνηση του βαθµού συνάφειας µεταξύ των Αξόνων του ΕΠΜ και του ΠΑΑ εµφανίζεται υψηλός βαθµός συσχέτισης όλων των Αξόνων. Συνάφεια του ΠΑΑ µε το ΕΣΣΑΑ 2007-2013 Όλοι οι στόχοι του ΕΣΣΑΑ 2007-2013 έχουν ενσωµατωθεί στο ΠΑΑ 2007 -2013. ∆εν πρόκειται δηλ. για συσχέτιση αλλά για ταύτιση. Επίσης, διάφορα στοιχεία της ανάλυσης του ΕΣΣΑΑ µε βάση τα οποία διαµορφώθηκε η προτεινόµενη στρατηγική έχουν ενσωµατωθεί στο ΠΑΑ. Το ΕΣΣΑΑ αποτέλεσε τη βάση για τη διαµόρφωση του Προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 89 IV.2 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΑ ΜΕ ΤΙΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Αξιολόγηση της συνάφειας του ΠΑΑ µε την Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) Η νέα ΚΓΠ εισάγει ορισµένες διαφοροποιήσεις σε σχέση µε τις πολιτικές των προηγούµενων περιόδων. Για πρώτη φορά υιοθετείται η υποχρέωση της ‘πολλαπλής συµµόρφωσης’ και εισάγονται τα λεγόµενα ‘δικαιώµατα ενίσχυσης’ αποδεσµεύοντας τις πληρωµές από την παραγωγή. Προβλέπει ακόµα σταδιακή προσαρµογή στις ενισχύσεις, ώστε να εξασφαλισθούν πόροι που θα χρηµατοδοτήσουν δράσεις για την ανάπτυξη της υπαίθρου, µε την εφαρµογή συγκεκριµένων συντελεστών µείωσης από 2005-2012 (διαφοροποίηση). Αποτυπώνοντας σε κατάλληλο πίνακα τους Γενικούς Στρατηγικούς Στόχους της ΚΓΠ και του ΠΑΑ 2007-2013 παρατηρείται ότι υπάρχει µεγάλη συσχέτιση Στο πνεύµα, ακριβώς της νέας ΚΓΠ είναι τα Μέτρα και οι δράσεις για την αναδιάρθρωση και τον εκσυγχρονισµό, την ποιοτική αναβάθµιση των προϊόντων, η αναβάθµιση των ικανοτήτων και δεξιοτήτων των αγροτών για παραγωγή µε προσανατολισµό στις αγορές κλπ. Αξιολόγηση της συνάφειας του ΠΑΑ µε τις Κοινοτικές Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραµµές Αγροτικής Ανάπτυξης (ΣΚΓΑΑ) Σε πίνακα που καταρτίστηκε για την αξιολόγηση της συνάφειας του ΠΑΑ µε τις ΣΚΓΑΑ αποτυπώθηκαν οι Κοινοτικές Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραµµές της Κοινότητας για την Αγροτική Ανάπτυξη 2007-2013, και οι Άξονες, οι Οµάδες Μέτρων και τα Μέτρα του ΠΑΑ 2007-2013. Εκείνο το οποίο προκύπτει από την ανάγνωση της µήτρας συσχέτισης είναι ότι κάθε µέτρο συσχετίζεται µε κάποια από τις ΣΚΓΑΑ, καθώς επίσης ότι κάθε Άξονας συσχετίζεται µε µία από τις ΣΚΓΑΑ. Αξιολόγηση της συµβολής της στρατηγικής στους στόχους της Λισσαβόνας Η Στρατηγική της Λισσαβόνας υιοθετήθηκε το 2000 από τους Ευρωπαίους ηγέτες, ακολουθώντας την απελευθέρωση των αγορών και το άνοιγµα των συνόρων των ευρωπαϊκών κρατών. Σε Πίνακα συσχετίσεων αποτυπώθηκαν οι Στόχοι που αποφασίστηκαν στο Ευρωπαϊκό Συµβούλιο της Λισσαβόνας και συµπληρώθηκαν ακολούθως στο Γκέτεµποργκ και τη Βαρκελώνη και οι Άξονες Προτεραιότητες του ΠΑΑ 2007-2013 µε τα σχετικά Μέτρα. Οι στόχοι που υιοθετήθηκαν αποτελούν αντικείµενο των πολιτικών που εφαρµόζονται για το σύνολο των τοµέων της οικονοµίας. Εποµένως το ΠΑΑ δεν µπορεί να καλύπτει το σύνολο αυτών των στόχων. Εν τούτοις 18 από τα 34 Μέτρα του Προγράµµατος συνεισφέρουν στην επίτευξη αυτών των στόχων ενώ 9 από αυτά συνεισφέρουν στην επίτευξη περισσότερων του ενός στόχων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 90 IV.3 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Όπως παρατηρείται, σε ένα πρώτο επίπεδο θεώρησης, το ΠΑΑ έχει λάβει αποφασιστικά υπόψη του τις ευρωπαϊκές στρατηγικές επιλογές και κατευθύνσεις καθώς και τις γενικότερες εθνικές πολιτικές και τις έχει ενσωµατώσει στις ρυθµίσεις του, τόσο σε επίπεδο στρατηγικών προτεραιοτήτων όσο και σε χαµηλότερο επιχειρησιακό επίπεδο. Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά τους γενικότερους στρατηγικούς στόχους κοινό τόπο τόσο των κοινοτικών όσο και των εθνικών επιλογών πολιτικής αποτελούν η ανταγωνιστικότητα, η αειφόρος ανάπτυξη, η πλήρης απασχόληση, η ποιότητα ζωής, η ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη και η κοινωνική συνοχή. Έτσι, οι στρατηγικές προτεραιότητες του ΠΑΑ (Άξονες) αντανακλούν ή µάλλον ενσωµατώνουν, κυριολεκτικά, τις εν λόγω επιλογές. Ίδια υψηλή συσχέτιση παρουσιάζει το ΠΑΑ µε τις Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραµµές της Κοινότητας για την Αγροτική Ανάπτυξη 2007-2013, τις Βασικές Προτεραιότητες Πολιτικής του ΕΣΠΑ και τις Στρατηγικές Προτεραιότητες του ΕΣΣΑΑ 2007-2013. Μπορεί, εποµένως, να γίνει αποδεκτό ότι είναι εµφανής η συνέπεια του ΠΑΑ 2007-2013 µε τις γενικότερες και τις ειδικότερες κοινοτικές και εθνικές πολιτικές και η συµβολή του στους σχετικούς στόχους. V. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ V.1 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ∆ΕΙΚΤΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟΧΩΝ ΠΑΑ Τα σχετικά κοινοτικά έγγραφα καθορίζουν ένα πλέγµα δεικτών που θα πρέπει να περιληφθούν στο ΠΑΑ 2007-2013. Το πρόγραµµα ενέταξε στο περιεχόµενό του αυτούς τους δείκτες. Οι δείκτες αποτελούν τα εργαλεία παρακολούθησης της εξέλιξης διαφόρων µεγεθών. Η υπηρεσία υπολόγισε το σύνολο των δεικτών εκροών (επιδόσεων) και το σύνολο των λοιπών δεικτών που δεν αφορούν προστιθέµενη αξία κα απασχόληση. Ο Σύµβουλος της εκ των προτέρων αξιολόγησης εφαρµόζοντας την ανάλυση εισροών εκροών υπολόγισε τους δείκτες που αφορούν οικονοµικά µεγέθη και απασχόληση. Οι δείκτες αυτοί περιλαµβάνονται στο ΠΑΑ 2007-2013. Το σύνολο του Προγράµµατος πλην της τεχνικής βοήθειας παρακολουθείται µέσω δεικτών. V.2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑ∆ΟΧΩΝ ΠΟΥ ∆ΙΑΜΟΡΦΩΝΟΥΝ ΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Το σύνολο του Προγράµµατος παρακολουθείται από δείκτες. Οι δείκτες αυτοί επιλέχθηκαν µε βάση το κοινό πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης και προέρχονται από τις κατευθυντήριες οδηγίες της επιτροπής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 91 Όσον αφορά στους δείκτες επιδόσεων, οι εκτιµήσεις των τιµών στόχου έγιναν µε βάση µοναδιαία κόστη, όπου αυτά υπήρχαν, τα οποία σταθµίστηκαν µε βάση την εµπειρία του κάθε χειριστή του αντίστοιχου µέτρου. Όσον αφορά στους δείκτες αποτελεσµάτων και επιπτώσεων (όπου αφορούν οικονοµικά στοιχεία ή στοιχεία απασχόλησης) η εκτίµηση των τιµών στόχου έγινε µε βάση το υπόδειγµα εισροών-εκροών, στο οποίο εκτιµώνται οι διακλαδικές σχέσεις σε 58 κλάδους. Η πραγµατοποιούµενη δαπάνη διαχέεται στους κλάδους αυτούς παράγοντας προϊόν το οποίο για να παραχθεί απαιτεί µονάδες εργασίας. Με βάση αυτή τη λογική της µεθόδου, υπολογίστηκαν οι επιπτώσεις στην ακαθάριστη αξία παραγωγής, στην ακαθάριστη και καθαρή προστιθέµενη αξία, στην απασχόληση. ∆υσκολία υπάρχει, λόγω έλλειψης δεδοµένων, για τον υπολογισµό ορισµένων δεικτών που αφορούν στη βιοποικιλότητα. V.3 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΦΙΚΤΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΣΤΟΧΩΝ Το πλέγµα των δεικτών που χρησιµοποιούνται αξιολογείται ως κατάλληλο για την παρακολούθηση των ποσοτικοποιηµένων στόχων. Οι µεθοδολογίες/τεχνικές υπολογισµού που χρησιµοποιήθηκαν για την εκτίµηση των στόχων (που παρακολουθούνται από αντίστοιχους δείκτες) παρέχουν ικανοποιητικό βαθµό ασφάλειας και αξιοπιστίας για την εφικτότητα επίτευξής τους. Ο Σύµβουλος εκτιµά ότι, δεδοµένης της ύπαρξης ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων, κρίνεται σκόπιµη και η διαµόρφωση ενός δείκτη που θα παρακολουθεί τις αντίστοιχες µεταβολές. Παρά το ότι είναι δύσκολη η εφαρµογή του δείκτη για να µετρά τις επιπτώσεις από το συγκεκριµένο µόνο πρόγραµµα, η παρακολούθηση για το σύνολο της χώρας θα δίνει µία εικόνα της γενικότερης πορείας που άλλωστε είναι και το ζητούµενο του αναπτυξιακού σχεδιασµού. Ο προτεινόµενος δείκτης είναι αυτός που χρησιµοποίησε ο Σύµβουλος Αξιολόγησης για την εκτίµηση των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων (συντελεστής µεταβλητότητας) V.4 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Σύµφωνα µε τη στρατηγική που έχει επιλεχθεί, το Πρόγραµµα επιδιώκει την αντιµετώπιση των προβληµάτων που σχετίζονται µε την οικονοµική κατάσταση (ανταγωνιστικότητα του γεωργικού, αγροδιατροφικού και δασοκοµικού τοµέα), την κατάσταση του περιβάλλοντος και την κοινωνικοοικονοµική κατάσταση στις αγροτικές περιοχές. Οι τοµείς παρέµβασης σε συνάρτηση µε τη χρηµατοδοτική βαρύτητα που αποδίδεται στους Άξονες Προτεραιότητας, αλλά και στα επιµέρους Μέτρα αναδεικνύει τα ακόλουθα: Πρώτη Προτεραιότητα του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης αποτελεί η «Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και δασοκοµίας» και εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα τον πρώτο γενικό στόχο του Προγράµµατος «∆ιατήρηση και βελτίωση Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 92 της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα» και συµπληρωµατικά µε τους άλλους. Αποτελείται από τρεις διακριτές ενότητες, ανθρώπινο κεφάλαιο, επιχειρηµατικότητα – καινοτοµία και ποιότητα, οι οποίες στοχεύουν στη βελτίωση των βασικών παραµέτρων που συνθέτουν την ανταγωνιστικότητα και συγκεκριµένα το ανθρώπινο δυναµικό, τις υποδοµές και την επιχειρηµατικότητα. Στον Άξονα περιλαµβάνονται Μέτρα που υλοποιούν τις επιταχυντικές πολιτικές που στοχεύουν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και την αύξηση της προστιθέµενης αξίας των προϊόντων του πρωτογενή και του αγροδιατροφικού τοµέα. Με βάση τη στοχοθεσία σε επίπεδο προτεραιότητας τα αναµενόµενα αποτελέσµατα στο τέλος της προγραµµατικής περιόδου, θα είναι τα εξής: • Η επιτυχής ολοκλήρωση µιας δραστηριότητας κατάρτισης στον τοµέα της γεωργίας ή/και δασοκοµίας από 30.000 συµµετέχοντες. • Η αύξηση της ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας στις στηριζόµενες εκµεταλλεύσεις / επιχειρήσεις σε 115.223.453 ευρώ. • Η υιοθέτηση της εισαγωγής νέων προϊόντων και / ή νέων τεχνικών από 3.525 εκµεταλλεύσεις / επιχειρήσεις ∆εύτερη Προτεραιότητα του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης τίθεται η «Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου» η οποία συµβάλλει στην επίτευξη κυρίως του δεύτερου γενικού στόχου του Προγράµµατος «Προστασία του περιβάλλοντος και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων, αποτελούµενη από τρεις διακριτές ενότητες που σχετίζονται µε την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαχείριση των φυσικών πόρων. Η γεωργία, ταυτόχρονα µε την ιδιότητά της ως ο µεγαλύτερος «χρήστης του εδάφους και των υδάτων», αποκτά τα τελευταία χρόνια και µια νέα ιδιότητα, αυτή του σηµαντικού παραγωγού «περιβαλλοντικών ωφελειών». Το Πρόγραµµα λαµβάνοντας υπόψη τις δύο αυτές ιδιότητες της γεωργίας υιοθετεί µια δυαδική προσέγγιση που εστιάζεται σχεδόν ισόρροπα στην προστασία του περιβάλλοντος, είτε µέσω της συνέχισης της άσκησης της γεωργικής δραστηριότητας σε περιοχές µε φυσικά µειονεκτήµατα, είτε µέσω της υιοθέτησης φιλοπεριβαλλοντικών γεωργικών πρακτικών σε περιοχές που εντοπίζονται προβλήµατα, αλλά και στη στροφή σε γεωργικές και δασοκοµικές πρακτικές που συµβάλλουν στην προώθηση των στόχων της ευρωπαϊκής στρατηγικής για το περιβάλλον όπως είναι η προστασία της βιοποικιλότητας, η αντιµετώπιση της κλιµατικής αλλαγής κλπ. Οι παρεµβάσεις στο πλαίσιο της προτεραιότητας αυτής, µε βάση τα οριζόµενα στο Πρόγραµµα αναµένεται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσµατα και επιπτώσεις: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 93 Την εφαρµογή σε 2.727.600 εκτάρια δράσεων επιτυχούς διαχείρισης γης, οι οποίες θα συµβάλλουν Στην αναστροφή της τάσης µείωσης της βιοποικιλότητας, Στη διατήρηση των γεωργικών εκτάσεων και της δασοκοµίας υψηλής φυσικής αξίας, Στη βελτίωση της ποιότητας των υδάτων. Τρίτη Προτεραιότητα του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης αποτελεί η «Ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας» και η «Εφαρµογή της προσέγγισης Leader», εξυπηρετώντας τους γενικούς στόχους «βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και στην ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας» και «δηµιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές µέσω της προσέγγισης LEADER», αντίστοιχα. Η προτεραιότητα αυτή αντανακλά την έµφαση που αποδίδεται στη σταδιακή µετατόπιση της κοινής γεωργικής πολιτικής από µια κλαδική τοµεακή πολιτική σε µία χωρική πολιτική που στοχεύει στην ολοκληρωµένη τοπική προσέγγιση για την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών µέσω της βελτίωσης της ποιότητας ζωής των κατοίκων και της ανάπτυξης νέων κλάδων και τοµέων που µπορούν να δηµιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας ιδιαίτερα για τους νέους και τις γυναίκες συµβάλλοντας στην επίτευξη του ευρύτερου στόχου που είναι η συγκράτηση του πληθυσµού στις αγροτικές περιοχές. Οι επιµέρους παρεµβάσεις µπορούν να οµαδοποιηθούν σε δύο ενότητες, στην ενότητα που στοχεύει στην ανάπτυξη της επιχειρηµατικότητας κινητοποιώντας σηµαντικούς ιδιωτικούς πόρους και στην ενότητα που στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων µέσω της υλοποίησης έργων «υποδοµής δηµόσιου χαρακτήρα» για τη διατήρηση της αγροτικής κληρονοµιάς, την ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών, τη βελτίωση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες που παρατηρούνται σηµαντικές ανισότητες µεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών. Τα αποτελέσµατα, όπως αυτά θέτονται ως στόχοι σε επίπεδο προτεραιότητας, αναµένεται είναι τα ακόλουθα: • Η αύξηση µη γεωργικής ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας στις στηριζόµενες επιχειρήσεις κατά 21.435.153 ευρώ, • Η δηµιουργία 5.294 ακαθάριστων θέσεων εργασίας, • Η αύξηση του αριθµού τουριστών κατά 800.000 άτοµα στις περιοχές όπου θα εφαρµοστούν οι παρεµβάσεις, • Η απολαβή βελτιωµένων υπηρεσιών από 1.600.000 κατοίκους αγροτικών περιοχών στις οποίες θα εφαρµοστούν οι παρεµβάσεις. Συνολικά σε επίπεδο Προγράµµατος οι σηµαντικότερες επιπτώσεις αναµένεται να είναι οι ακόλουθες: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 94 • Η επίτευξη οικονοµικής ανάπτυξης, η οποία εκτιµώµενη ως µεταβολή της καθαρής προστιθέµενης αξίας ανέρχεται σε 616.782.906 σε µονάδες αγοραστικής δύναµης, • Η δηµιουργία 3.645 καθαρών νέων θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης, • Η µεταβολή στην παραγωγικότητα εργασίας, η οποία εκτιµώµενη ως µεταβολή στην ακαθάριστη προστιθέµενη αξία ανά θέση εργασίας πλήρους απασχόλησης ανέρχεται σε 14.448 Ευρώ. Για την αξιολόγηση των επιπτώσεων από την εφαρµογή του Προγράµµατος ο Σύµβουλος Αξιολόγησης στο πλαίσιο της εκ των προτέρων αξιολόγησης προέβη στη διερεύνηση των επιπτώσεων σε τρία κρίσιµα µακροοικονοµικά µεγέθη: Α) Το προϊόν (ακαθάριστη αξία παραγόµενου προϊόντος) Β) Την απασχόληση (ετήσιες µονάδες πλήρους απασχόλησης) Γ) Την προστιθέµενη αξία Προϊόν Η επίπτωση στο σύνολο της οικονοµίας, αφορά στην ακαθάριστη αξία παραγωγής, είναι θετική και κατά µέσο όρο θα διαµορφωθεί κατά µέσο όρο σε 989 εκ. Ευρώ που αντιστοιχεί στο 0,4% περίπου της συνολικής ακαθάριστης αξίας της παραγωγής της Χώρας. Στο σύνολο γεωργίας-κτηνοτροφίας-δασοκοµίας η επίπτωση στην ακαθάριστη αξία παραγωγής θα είναι θετική και θα διαµορφωθεί κατά µέσο όρο σε 445 εκ. Ευρώ που αντιστοιχεί στο 3% περίπου της συνολικής ακαθάριστης αξίας της γεωργίας κτηνοτροφίας-δασών. Ακαθάριστη προστιθέµενη Αξία Στο σύνολο της οικονοµίας, η επίπτωση στην ακαθάριστη προστιθέµενη αξία θα είναι θετική και θα διαµορφωθεί κατά µέσο όρο σε 547 εκ. Ευρώ που αντιστοιχεί στο 0,35% περίπου της συνολικής ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας της Χώρας. Στο σύνολο γεωργίας-κτηνοτροφίας-δασοκοµίας η ακαθάριστη προστιθέµενη αξία η επίπτωση στην ακαθάριστη αξία παραγωγής θα είναι θετική και θα διαµορφωθεί κατά µέσο όρο σε 271 εκ. Ευρώ που αντιστοιχεί στο 3,2% περίπου της συνολικής ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας της γεωργίας-κτηνοτροφίας-δασών. Απασχόληση Η εκτίµηση των επιπτώσεων του Προγράµµατος στην απασχόληση προσεγγίζεται διττά. Η πρώτη προσέγγιση αφορά στην εκτίµηση της απασχόλησης που δηµιουργείται κατά την υλοποίηση του Προγράµµατος συνολικά σε όλους τους τοµείς. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 95 Με βάση τη µεθοδολογία που εφαρµόστηκε, οι δηµιουργούµενες θέσεις απασχόλησης εκτιµώνται σε 37.868 ετήσια ισοδύναµα πλήρους απασχόλησης στο σύνολο της οικονοµίας. Οι θέσεις αυτές είναι οι συνολικά απαιτούµενες για να υλοποιηθεί το Πρόγραµµα και δεν υποδηλώνουν πραγµατοποιούµενη αύξηση στο τέλος της προγραµµατικής περιόδου. Η δεύτερη προσέγγιση αφορά στην εκτίµηση της συµβολής του Προγράµµατος στη δηµιουργία απασχόλησης ως επίπτωση µε την ολοκλήρωσή του. Αυτές οι νέες θέσεις πλήρους απασχόλησης που δηµιουργεί το Πρόγραµµα εκτιµώνται σε 3.645 στον αγροτικό χώρο. Ο αριθµός αυτός είναι ο µέγιστος δυνατός και υπάρχει το ενδεχόµενο να διαµορφωθεί και σε χαµηλότερα επίπεδα. ∆εδοµένου ότι στην αντίστοιχη µελέτη του ΚΕΠΕ για την εκτίµηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων από την εφαρµογή του ΕΣΠΑ 2007-2013 εκτιµάται ότι θα αυξηθεί η συνολική απασχόληση της οικονοµίας κατά 55.000 θέσεις, η εκτίµηση για το ΠΑΑ κρίνεται ως ρεαλιστική. VI. ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ/∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ VI.1 ΒΑΣΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ∆ΟΥ 2000 – 2006 Κατά την προηγούµενη προγραµµατική περίοδο τα αντίστοιχα Μέτρα του ΠΑΑ 2007 2013 υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του ΕΠΑΑΑΥ, του ΕΠΑΑ, των 13 ΠΕΠ και της κοινοτικής πρωτοβουλίας Leader+. Τα συστήµατα διαχείρισης αυτών των προγραµµάτων κατόρθωσαν να ανταπεξέλθουν αποτελεσµατικά στο έργο που έπρεπε να εκπληρώσουν µε αρκετές όµως δυσκολίες, ιδιαίτερα στην έναρξη (πρώτα χρόνια) της εφαρµογής τους. Το ΟΠΣ, από την έναρξη εφαρµογής του µέχρι σήµερα, βελτιώθηκε σηµαντικά. Αυτή όµως η βελτίωση αφενός δεν µεταφέρθηκε στα στελέχη των υπηρεσιών έτσι ώστε να µπορεί σηµαντικός αριθµός να χειριστεί το σύστηµα, να αντλήσει στοιχεία και ενδεχοµένως να προτείνει βελτιώσεις (η χρήση αποτελεί βασικό εργαλείο ελέγχου της αποτελεσµατικότητας των πληροφοριακών συστηµάτων) και αφετέρου δεν έγιναν οι βελτιώσεις εκείνες που θα διευκόλυναν σηµαντικά το διαχειριστικό έργο. Η µεγάλη συγκέντρωση αρµοδιοτήτων στις Κεντρικές Υπηρεσίες δηµιούργησε καθυστερήσεις ενώ η προσπάθεια για την εκ των υστέρων αντιµετώπιση των δυσµενών επιπτώσεων –από τις καθυστερήσεις- δηµιούργησε οργανωτικά προβλήµατα. VI.2 ΤΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΕΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΑ 2007 – 2013 Σύµφωνα µε το Άρθρο 74 (2) του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, για την εφαρµογή του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007 -2013 που εφαρµόζεται σε εθνικό επίπεδο καθορίζονται οι ακόλουθες αρµόδιες αρχές: η ∆ιαχειριστική Αρχή (∆Α) Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 96 ο ∆ιαπιστευµένος Οργανισµός Πληρωµών (ΟΠΛ) ο Οργανισµός Πιστοποίησης (ΟΠ/Σ) ∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ (∆Α) ∆ιαχειριστική Αρχή του ΠΑΑ σύµφωνα µε το Άρθρο 75 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, ορίζεται η Ειδική Υπηρεσία ∆ιαχείρισης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου 2000-2006» (ΕΥ∆ του ΕΠΑΑ-ΑΥ). Αξιολογώντας τα στοιχεία που αποτυπώνονται στο ΠΑΑ 2007-2013 και συνεκτιµώντας τα µε τις θέσεις των αρµοδίων στελεχών, εκείνο που εξάγεται ως συµπέρασµα από µία πρώτη θεώρηση είναι ότι το σύστηµα διαχείρισης επιχειρεί να συνδυάσει την κτηθείσα εµπειρία της προηγούµενης προγραµµατικής περιόδου, µε τα δεδοµένα και τις απαιτήσεις τόσο του ΠΑΑ 2007-2013 όσο και του νέου κανονισµού 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Το ΠΑΑ 2007-2013 αποτελεί ένα σύνολο παρεµβάσεων οι οποίες στην περίοδο 2000 2006 υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο 16 προγραµµάτων. Το γεγονός αυτό σε συνδυασµό αφενός µε τα προβλήµατα που προέκυψαν κατά την προηγούµενη προγραµµατική περίοδο σε σχέση µε τις διαδικασίες εφαρµογής, παρακολούθησης, αξιολόγησης και χρηµατοοικονοµικής διαχείρισης και αφετέρου µε τους περιορισµούς και δυνατότητες που θέτει ο κανονισµός 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, οδήγησαν τις αρµόδιες αρχές στη διαµόρφωση ενός πλαισίου το οποίο ποιοτικά αξιολογείται ως το βέλτιστο. Θα µπορούσαν να προβλεφθούν διάφορα εναλλακτικά σενάρια, µε αβέβαιο όµως αποτέλεσµα. Με βάση τα δεδοµένα του ΠΑΑ 2007-2013 και µε βάση τις προσωπικές συνεντεύξεις του Συµβούλου µε τα αρµόδια στελέχη, εκτιµάται ότι οι συγκεκριµένες επιλογές αξιοποιούν την αποκτηθείσα εµπειρία και επιχειρούν βελτίωση της αποτελεσµατικότητας χωρίς την εισαγωγή υψηλών κινδύνων (δεν δηµιουργούνται ριζικές αλλαγές). Ειδικότερα, ο ορισµός της Ειδικής Υπηρεσίας ∆ιαχείρισης του ΕΠΑΑ-ΑΥ ως ∆ιαχειριστικής Αρχής (∆Α) του Προγράµµατος 2000-2006, παρέχει επαρκείς εγγυήσεις για αποτελεσµατική και µε διαφάνεια διαχείριση τόσο λόγω της οργανωτικής της πληρότητας όσο και λόγω της σηµαντικής εµπειρίας των στελεχών της από τις προηγούµενες προγραµµατικές περιόδους. Η εσωτερική οργάνωση της ∆Α, η διασύνδεσή της µε επιτελικές µονάδες του Υπουργείου και άλλους περιφερειακούς φορείς διασφαλίζει τη δυνατότητα έγκαιρων προσαρµογών εκεί όπου θα υπάρχει ανάγκη ανασχεδιασµών και παρεµβάσεων. Παράλληλα, ο ορισµός «Ενδιάµεσων ∆ιαχειριστικών Αρχών» σύµφωνα µε την ευχέρεια που παρέχει ο Κανονισµός 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, αφενός δίνει τη δυνατότητα στη ∆Α του ΠΑΑ 2007-2013 να ενισχύσει τον επιτελικό, συντονιστικό και Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 97 καθοδηγητικό της ρόλο και αφετέρου ενισχύει τον αποκεντρωτικό και από συγκεντρωτικό χαρακτήρα της διαχείρισης µε µηχανισµούς έµπειρους που έχουν ενσωµατώσει πολύχρονη πείρα από τις αρµοδιότητες που άσκησαν σε προηγούµενες προγραµµατικές περιόδους. Ταυτόχρονα, η σαφήνεια του πλαισίου των αρµοδιοτήτων τους όπως αυτές θα περιγράφονται στις κανονιστικές πράξεις ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο συγχύσεων και επικαλύψεων. Ο Σύµβουλος εκτιµά επίσης ότι η εκπόνηση ειδικής µελέτης, το έτος 2009, για την επανεξέταση των διαδικασιών εφαρµογής, παρακολούθησης, αξιολόγησης και χρηµατοοικονοµικής διαχείρισης, θα αποτελέσει σηµαντικό εργαλείο για την βελτίωση της αποτελεσµατικότητας του Προγράµµατος. ∆ΙΑΠΙΣΤΕΥΜΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΛΗΡΩΜΩΝ (ΟΠΛ) Ως Οργανισµός Πληρωµών, σύµφωνα µε το Άρθρο 6 του Καν. (ΕΚ) 1290/2005 , όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, για τη χρηµατοδότηση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, ορίσθηκε ο ΟΠΕΚΕΠΕ, όπως προβλέπεται στο Άρθρο 3 του υπ’ αρ. 3508 Νόµου (ΦΕΚ 249 Α/16-11-2006). Σε εφαρµογή του άρθρου 6 του καν 1290/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, η εκτέλεση καθηκόντων του Οργανισµού Πληρωµών µπορεί να γίνει κατ’ εξουσιοδότηση του, µε εξαίρεση την καταβολή των κοινοτικών ενισχύσεων. Ο ορισµός του ΟΠΕΚΕΠΕ ως του Οργανισµού Πληρωµών διασφαλίζει όχι µόνο τη λογιστική ακρίβεια και διαφάνεια των πληρωµών αλλά, µε τις οργανωτικές δυνατότητες και το προσωπικό που διαθέτει, µπορεί να βελτιώσει ουσιωδώς τους χρόνους πληρωµής, αφού, στην προηγούµενη προγραµµατική περίοδο, διαπιστώθηκαν σηµαντικές καθυστερήσεις στον τοµέα αυτόν. Επίσης, ο Οργανισµός Πιστοποίησης µε την ελεγκτική λειτουργία του θα συµβάλει περαιτέρω στη διαφάνεια αλλά και στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων να χαθούν πόροι. Η υποστήριξή του από ένα πληροφοριακό σύστηµα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την αποτελεσµατική του λειτουργία. Από συζητήσεις µε αρµόδια στελέχη, ο Σύµβουλος διαµόρφωσε την άποψη ότι οι σχεδιαζόµενες οργανωτικές και λειτουργικές προσεγγίσεις κινούνται προς την ορθή κατεύθυνση επειδή εκτιµάται ότι βελτιώνουν το επίπεδο της γραφειοκρατίας -περιορίζουν δηλ. τον όγκο των θεσµοθετηµένων διαδικασιών- και διευκολύνουν το επίπεδο της επικοινωνίας των χρηστών –βελτιώνουν δηλ. την λειτουργικότητα του πληροφοριακού συστήµατος-. Στη µεταβατική περίοδο, θα χρησιµοποιηθεί το υπάρχον σύστηµα, το οποίο σύµφωνα µε τις συζητήσεις του Συµβούλου µε αρµόδια στελέχη θα υποστεί σχετικές προσαρµογές µε στόχο την βελτίωσή του -στο µέτρο του εφικτού- προκειµένου να υποστηρίξει αποτελεσµατικότερα τον Οργανισµό Πληρωµών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 98 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ (ΟΠ/Σ) Ο Οργανισµός Πιστοποίησης , σύµφωνα µε το Άρθρο 7 του Καν. 1290/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, δύναται να είναι οντότητα του δηµοσίου η του ιδιωτικού δικαίου ο οποίος επιλέγεται µετά από ανοιχτή δηµόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος, σύµφωνα µε τις εν ισχύ ρυθµίσεις για τις δηµόσιες συµβάσεις εκτός των περιπτώσεων που είναι ∆ηµόσια Υπηρεσία ή ΝΠ∆∆. Ο Οργανισµός Πιστοποίησης είναι υπεύθυνος για τον έλεγχο των λογαριασµών του διαπιστευµένου Οργανισµού Πληρωµών ως προς το αληθές, την πληρότητα και την ακρίβεια, έχοντας υπόψη το σύστηµα διαχείρισης και ελέγχου που υφίσταται. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 99 VI.3 ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Η εταιρική σχέση αποτέλεσε κρίσιµη παράµετρο στη διαµόρφωση του ΠΑΑ 2007-2013, δεδοµένου ότι µέσω αυτής αφενός ενσωµατώθηκαν -στο µέτρο του εφικτού- οι προτάσεις των εκπροσωπούµενων -µέσω των εταίρων- οµάδων πληθυσµού και αφετέρου πραγµατοποιήθηκαν διορθώσεις και αναπροσαρµογές. Με αυτό τον τρόπο το πρόγραµµα χαρακτηρίζεται από τη µέγιστη δυνατή αποδοχή ενώ διασφαλίζεται η µέγιστη δυνατή αποτελεσµατικότητά του. VI.4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΙΘΑΝΩΝ ΚΙΝ∆ΥΝΩΝ ΚΑΙ ∆ΥΣΧΕΡΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Με βάση τους µηχανισµούς που προαναφέρθηκαν οι ενδεχόµενοι κίνδυνοι και δυσχέρειες κατά την εφαρµογή του Προγράµµατος, κατά το Σύµβουλο εστιάζονται στα εξής. 1. Στην καθυστέρηση λειτουργίας του νέου πληροφοριακού συστήµατος 2. Στη δυσκολία αντιµετώπισης/περιορισµού των σύνθετων διοικητικών διαδικασιών 3. Στη συναρµοδιότητα των υπουργείων 4. Στην καθυστέρηση ενηµέρωσης των ωφελούµενων έτσι ώστε έγκαιρα να παρουσιαστεί η αναγκαία προσέλευση. Το πληροφοριακό σύστηµα αποτελεί το βασικό εργαλείο παρακολούθησης και η καθυστέρηση εφαρµογής θα δηµιουργήσει προβλήµατα λόγω της έλλειψης ενηµέρωσης ή της πληµµελούς πληροφόρησης. Οι σύνθετες διοικητικές διαδικασίες συνεπάγονται διαφορετικούς χρονισµούς των εµπλεκοµένων φορέων στη διεκπεραίωση µιας διοικητικής πράξης µε αποτέλεσµα καθυστερήσεις οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις κατά το παρελθόν ήταν ιδιαίτερα σηµαντικές (υπερέβαιναν τον ένα χρόνο). Το ίδιο µε το ανωτέρω πρόβληµα δηµιούργησε και αναµένεται να δηµιουργήσει η συναρµοδιότητα των υπουργείων. Τέλος, έχει παρατηρηθεί κατά το παρελθόν να µην ενηµερώνονται έγκαιρα οι ωφελούµενοι µε αποτέλεσµα καθυστέρηση στην προσέλευση για υποβολή αιτηµάτων χρηµατοδότησης. VI.5 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ ΚΑΙ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Το περιβάλλον στο οποίο θα υλοποιηθεί το ΠΑΑ 2007-2013 είναι αυτό της τρίτης προγραµµατικής περιόδου µε κάποιες διαφοροποιήσεις οι οποίες εστιάζονται κυρίως στην αυστηρότητα εκ µέρους της κοινότητας για την τήρηση όλων των σχετικών κανονισµών που διέπουν την εφαρµογή του Προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 100 Οι προτεινόµενοι µηχανισµοί και οι αντίστοιχοι φορείς που παρουσιάστηκαν στο προηγούµενο κεφάλαιο αξιολογούνται ως επαρκείς και ικανοί να φέρουν εις πέρας το έργο της αποτελεσµατικής υλοποίησης του ΠΑΑ 2007-2013. Οι φορείς, έχουν ήδη πολυετή εµπειρία στην υλοποίηση, παρακολούθηση ή συµµετοχή επιχειρησιακών προγραµµάτων και εποµένως είναι σε θέση να φέρουν εις πέρας το ανατεθέν έργο. Η υλοποίηση ενός Προγράµµατος αντί για 16 (της προηγούµενης περιόδου) θα δηµιουργήσει κάποιο αυξηµένο φόρτο εργασίας. Ταυτόχρονα όµως θα δηµιουργήσει «οικονοµίες συγκέντρωσης» και εποµένως αποτελεσµατικότερο συντονισµό. Η ενδεχόµενη εκχώρηση διαχειριστικών δικαιωµάτων για κάποια Μέτρα στις Περιφέρειες εκτιµάται ότι θα λειτουργήσει θετικά γιατί αφενός θα αποφορτίσει τις κεντρικές υπηρεσίες και αφετέρου θα βελτιώσει το επίπεδο διαχείρισης για τα Μέτρα αυτά, λόγω της κτηθείσας εµπειρίας. Το επίπεδο του συντονισµού είναι αυτό που θα καθορίσει το επίπεδο της αποτελεσµατικότητας των µηχανισµών. Με βάση τα όσα αναφέρθηκαν στα προηγούµενα κεφάλαια και αφορούν τους προτεινόµενους µηχανισµούς και διαδικασίες εφαρµογής, ο Σύµβουλος διαµόρφωσε τον πίνακα στον οποίο βαθµολογείται η επάρκεια των µηχανισµών. Με βάση την βαθµολογία του πίνακα, ο οποίος διαµορφώθηκε όχι µόνο µε βάση τα στοιχεία που παρατίθενται στο κείµενο του ΠΑΑ 2007-2013 αλλά και µε βάση συζητήσεις µε αρµόδια στελέχη, προκύπτει ότι οι µηχανισµοί και διαδικασίες κρίνονται επαρκείς και εποµένως εκτιµάται ότι το πρόγραµµα θα υλοποιηθεί επιτυγχάνοντας τους προκαθορισµένους στόχους, στον προκαθορισµένο χρόνο µε το προκαθορισµένο κόστος. VII. ΛΟΙΠΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ Το ΠΑΑ 2007-2013 αποτελεί ένα πρόγραµµα του οποίου οι επιµέρους δράσεις συνιστούν παρέµβαση σε ένα ευρύ φάσµα της οικονοµικής και κοινωνικής δραστηριότητας του αγροτικού χώρου. Με το πρόγραµµα επιδιώκεται η διασφάλιση της αειφόρου ανάπτυξης µέσω της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας, της προστασίας του περιβάλλοντος και της βελτίωσης της ποιότητας ζωής. Αυτή η επιδίωξη αποτελεί µία προσπάθεια για την επίτευξη ισόρροπης ανάπτυξη σε επίπεδο κοινοτικής επικράτειας, για τον περιορισµό των ανισοτήτων µεταξύ της Ελληνικής υπαίθρου και λοιπών των περιφερειών της Ένωσης καθώς και την ουσιαστική ισότητα ευκαιριών για όλους τους ανθρώπους. Αποτελεί δηλ. µία προστιθέµενη αξία προς την πλευρά της οικονοµικής και κοινωνικής συνοχής. Η διαχείριση του Προγράµµατος γίνεται µε την ευθύνη των ελληνικών αρχών διασφαλίζοντας έτσι την αρχή της αναλογικότητας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 101 Ο κανονισµός 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, ο οποίος καθορίζει το αναπτυξιακό πλαίσιο για την ανάπτυξη του αγροτικού χώρου αποτελεί το ένα εργαλείο της πολιτικής µέσω του οποίου µεταφέρονται οι κοινοτικές προτεραιότητες στην αναπτυξιακή διαδικασία της χώρας και εποµένως συνεισφέρει προστιθέµενη αξία στο επίπεδο της εφαρµοζόµενης πολιτικής. Η διαµόρφωση του ΠΑΑ 2007-2013, ολοκληρώνεται σε ένα περιβάλλον σταθερής και συνεχούς συνεργασίας µε τα κοινοτικά όργανα. Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας ανταλλάσσονται θέσεις και απόψεις µε αποτέλεσµα τη βελτίωση του επιπέδου του αναπτυξιακού σχεδιασµού, τη βελτίωση των συστηµάτων διαχείρισης, την διεύρυνση του περιβάλλοντος επιρροής της εταιρικής σχέσης, τη διεύρυνση των εµπειριών σε θέµατα προστασίας περιβάλλοντος σε σχέση µε την οικονοµική ανάπτυξη. Η δαπάνη του Προγράµµατος διαχέεται στον πρωτογενή τοµέα, στον αγροτικό χώρο και στο σύνολο της οικονοµίας δηµιουργώντας σηµαντική προστιθέµενη αξία ενώ παράλληλα συνεισφέρει στη διατήρηση και δηµιουργία θέσεων απασχόλησης. Όπως παρουσιάζεται και στο κεφάλαιο της αξιολόγησης των επιπτώσεων από την εφαρµογή του ΠΑΑ 2007-2013 η δηµιουργούµενη προστιθέµενη αξία είναι ιδιαίτερα σηµαντική. Η σηµαντικότητα γίνεται περισσότερο κατανοητή αν εκτιµηθεί τι θα συνέβαινε χωρίς την υλοποίηση του Προγράµµατος. Η υλοποίηση του Προγράµµατος συνεπάγεται εξ αντικειµένου µία προστιθέµενη αξία από πλευράς τεχνογνωσίας δεδοµένου ότι τόσο στο επίπεδο των Μέτρων αλλά και στο επίπεδο πολλών από τα έργα και υποέργα που θα υλοποιηθούν εµπερικλείεται εµπειρία από άλλες χώρες της ΕΕ η οποία θα µεταφερθεί στην Ελλάδα. Παράλληλα η υλοποίηση του Προγράµµατος θα αποτελέσει επίσης µία πηγή τεχνογνωσίας που θα µεταφερθεί από την Ελλάδα προς τις άλλες κοινοτικές χώρες. Η κοινοτική προστιθέµενη αξία αποτελεί βασικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Περιφερειακής Πολιτικής. Η αγροτική ανάπτυξη αποτελεί ένα συνδυασµό παρεµβάσεων τόσο στον πρωτογενή όσο και στους άλλους τοµείς. Η βελτίωση της ποιότητας ζωής στην ύπαιθρο, η διατήρηση του αγροτικού πληθυσµού, η βελτίωση της ηλικιακής πυραµίδας επιτυγχάνονται µε µία σειρά δράσεων που αφορούν στην προστασία και αναβάθµιση του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, στον εκσυγχρονισµό των αγροτικών εκµεταλλεύσεων, αναπλάσεις οικισµών, αγροτουριστικές δραστηριότητες, µεταποιητικές και εµπορικές δραστηριότητες κ.λ.π. Αυτό το «µωσαϊκό» των παρεµβάσεων αποτελεί σηµαντική κοινοτική προστιθέµενη αξία γιατί συνεισφέρει σηµαντικά στην αγροτική ανάπτυξη τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά. Στην υποθετική περίπτωση που δεν υπήρχε το ΠΑΑ 2007-2013, ή δεν υπήρχε το σκέλος της κοινοτικής χρηµατοδότησης, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να στηριχθεί ο αγροτικός χώρος, να διατηρηθεί και να προστατευτεί ο φυσικός και ο πολιτισµικός πλούτος του αγροτικού χώρου, να διατηρηθεί ο πληθυσµός στην ύπαιθρο, να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 102 Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Προκειµένου να διερευνηθεί η χωρική κατανοµή του Προγράµµατος χρησιµοποιήθηκαν ταυτόχρονα διαφορετικές προσεγγίσεις προκειµένου αφενός να διασφαλιστεί η µέγιστη δυνατή αντικειµενικότητα στην κατανοµή των πόρων του Προγράµµατος και αφετέρου να σχηµατιστεί µία πληρέστερη εικόνα της σπουδαιότητας που παρουσιάζουν τα εξεταζόµενα µεγέθη. Με βάση αυτές τις προσεγγίσεις (χρησιµοποιήθηκαν τεχνικές περιφερειακής ανάλυσης) ο Σύµβουλος διαµόρφωσε ένα πίνακα στον οποίο αποτυπώνεται ενδεικτικά πρόταση περιφερειακής κατανοµής του Προγράµµατος. VIII. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) εκπονήθηκε παράλληλα µε την κατάρτιση του Προγράµµατος και την Εκ των Προτέρων Αξιολόγηση και εγκρίθηκε όπως απαιτεί το θεσµικό πλαίσιο (ΚΥΑ ΥΠΕΧΩ∆Ε/ΕΥΠΕ/οικ.107017/5.9.2006) για την εκτίµηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισµένων σχεδίων και προγραµµάτων, σε συµµόρφωση µε τις διατάξεις της οδηγίας 2001/42/ΕΚ «σχετικά µε την εκτίµηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισµένων σχεδίων και προγραµµάτων» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου της 27ης Ιουνίου 2001 (ΦΕΚ 1225/Β). µε την Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργείων ΥΠΕΧΩ∆Ε, ΥΠΕΣ∆∆Α, ΥΠΟΙΟ. Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την προγραµµατική περίοδο 2007-2013 εγκρίθηκε από την αρµόδια Εθνική Αρχή «Ειδική Υπηρεσία Περιβάλλοντος» του ΥΠΕΧΩ∆Ε µε Κοινή Απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος Χωροταξίας και ∆ηµοσίων Έργων, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων και Οικονοµίας και Οικονοµικών (ΚΥΑ ΥΠΕΧΩ∆Ε/ΕΥΠΕ/ οικ. 130800/8.11.2007) και παρατίθεται στο Παράρτηµα 9 του Προγράµµατος. Η παράλληλη διαδικασία εκπόνησης του Επιχειρησιακού Προγράµµατος, της ΣΜΠΕ και της Εκ των Προτέρων Αξιολόγησης επέτρεψε την υιοθέτηση πολλών προτάσεων της ΣΜΠΕ στις στρατηγικές προτεραιότητες του Προγράµµατος, µε άµεσο αποτέλεσµα οι διαφοροποιήσεις που επιβάλλονται στο Πρόγραµµα ως αποτέλεσµα της περιβαλλοντικής ενσωµάτωσης να επικεντρώνονται στη θέσπιση όρων και Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 103 προϋποθέσεων που δεν επηρεάζουν τον προγραµµατισµό και τη στοχοθέτηση (Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι, Άξονες Προτεραιότητας) αλλά εστιάζονται στη φάση της εφαρµογής. ∆ίνονται µόνο κατευθύνσεις και εκείνο που τονίζεται στην εγκριτική απόφαση είναι κυρίως η ανάγκη για αυξηµένη βαρύτητα στα κριτήρια αξιολόγησης των πράξεων και στην τήρηση της περιβαλλοντικής νοµοθεσίας καθώς επίσης και η ενθάρρυνση δραστηριοτήτων που σχετίζονται µε την αντιµετώπιση της περιβαλλοντικής υποβάθµισης, ρύπανσης, κ.λ.π. Επισηµαίνεται ότι κατά την υλοποίηση των έργων του προγράµµατος: Θα πρέπει να εφαρµόζεται η περιβαλλοντική νοµοθεσία, να αξιοποιείται η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης έτσι ώστε να επιβάλλονται µέτρα, όροι και περιορισµοί Θα πρέπει να λαµβάνονται υπόψη οι θεσµικές ρυθµίσεις χρήσεων γης Θα πρέπει να διασφαλίζεται εκ των προτέρων ότι τα έργα και οι δράσεις του ΠΑΑ δεν θα ενέχουν κινδύνους υποβάθµισης περιοχών πολιτιστικού και ιστορικού περιβάλλοντος Oι αγροτουριστικές δραστηριότητες σε προστατευόµενες περιοχές θα πρέπει να συµµορφώνονται προς τις απαιτήσεις προστασίας της χλωρίδας και πανίδας Θα πρέπει να ελαχιστοποιούνται οι επιπτώσεις στο τοπίο και να διασφαλίζονται µέτρα αποκατάστασής του Για την πρόληψη φυσικών καταστροφών να εκπονούνται ολοκληρωµένα σχέδια δράσης Nα προωθούνται δράσεις υποστήριξης των Εθνικών Προγραµµάτων µείωσης των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου. Η παρακολούθηση των σηµαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την εφαρµογή του προγράµµατος πραγµατοποιείται µε την ευθύνη της Αρχής Σχεδιασµού και µε τη συνεργασία κάθε Υπηρεσίας Περιβάλλοντος που έχει σχετικές αρµοδιότητες. Η παρακολούθηση γίνεται µέσω: α) ετήσιων εκθέσεων παρακολούθησης, η οποία µεταξύ άλλων έχει σκοπό την καταγραφή των δεικτών που συνδέονται µε τις δράσεις του προγράµµατος και αντιπροσωπεύουν ενδεχόµενες περιβαλλοντικές µεταβολές και β) µιας συγκριτικής έκθεσης παρακολούθησης, η οποία εκπονείται εντός του πρώτου εξαµήνου του έτους 2011 παράλληλα µε την ενδιάµεση αξιολόγηση του προγράµµατος και επιτρέπει τη λήψη διορθωτικών ενεργειών. (Αναλυτική περιγραφή του Συστήµατος Παρακολούθησης των σηµαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την εφαρµογή του Προγράµµατος γίνεται στο Κεφ. Γ της προαναφερθείσας ΚΥΑ). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 104 Συµπερασµατικά, γίνεται σαφές ότι το πρόγραµµα είναι πλήρως αποδεκτό και δίνονται κατευθύνσεις, οι οποίες επισηµαίνουν τα σηµεία στα οποία, κατά το στάδιο έγκρισης των έργων και δράσεων, θα δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα. Εποµένως, η αξιολόγηση της ενσωµάτωσης των πορισµάτων της στρατηγικής περιβαλλοντικής εκτίµησης µετατίθεται στο επίπεδο της on going αξιολόγησης, για την αξιολόγηση των κριτηρίων επιλογής των πράξεων που θα εγκριθούν από την Επιτροπή Παρακολούθησης αλλά και την τήρησή τους. Η χρονική αλληλουχία των ενεργειών παρακολούθησης και αξιολόγησης ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο της µη έγκαιρης αποτίµησης των περιβαλλοντικών µεταβολών που οφείλονται στο υλοποιηθέν τµήµα του Προγράµµατος, ή την απόκλιση µε τις εκτιµήσεις της ΣΜΠΕ και τις εξελίξεις στο θεσµικό πλαίσιο για το περιβάλλον. Η διαδικασία αυτή επίσης διασφαλίζει ότι οποιαδήποτε αναθεώρηση του Προγράµµατος θα γίνεται µε γνώµονα και τους όρους και τις προϋποθέσεις που προδιαγράφονται από την ΣΜΠΕ. Σε περίπτωση διαπίστωσης είτε σηµαντικών αποκλίσεων από τις εκτιµήσεις της ΣΜΠΕ, είτε νέων υποχρεώσεων από το τότε ισχύον θεσµικό πλαίσιο προστασίας του περιβάλλοντος, θα λαµβάνονται τα κατάλληλα επανορθωτικά µέτρα. Τέλος, στο πλαίσιο της έκθεσης παρακολούθησης της ΣΜΠΕ (2011) δύναται να προταθεί, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο, η εκπόνηση νέας συγκριτικής έκθεσης παρακολούθησης του Προγράµµατος σε µεταγενέστερο χρονικό διάστηµα. Τόσο το περιεχόµενο της ΣΠΜΕ όσο και η εγκριτική της απόφαση έγιναν ευρέως γνωστά και δόθηκε η δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόµενο να κάνει σχετικές προτάσεις και παρατηρήσεις επί του περιεχοµένου τους. Συγκεκριµένα η ΣΜΠΕ κοινοποιήθηκε σε επτά Υπουργεία, στις αρµόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΧΩ∆Ε, στους Οργανισµούς Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας και Θεσ/νίκης και στα Περιφερειακά Συµβούλια των δεκατριών Περιφερειών της Χώρας, ενώ πραγµατοποιήθηκε η δηµοσίευσή της σε δύο ηµερήσιες εφηµερίδες πανελλαδικής κυκλοφορίας. Τέλος, η ΣΜΠΕ ήταν διαθέσιµη στο ευρύ κοινό µέσω του δικτυακού τόπου (ιστοσελίδα) του Ε.Π. «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου και δόθηκε ικανοποιητικό χρονικό διάστηµα (30 ηµερών ) για την υποβολή σχολίων και παρατηρήσεων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 105 Από το σύνολο των αποδεκτών όπου κοινοποιήθηκε η ΣΜΠΕ (δηµόσιες αρχές και αυτοδιοίκηση) αλλά και το ευρύ κοινό δεν εκφράσθηκαν άλλες απόψεις επί του περιεχοµένου της ΣΜΠΕ. Ακόµη, µε δεδοµένο ότι, η εφαρµογή του Προγράµµατος δεν ενδέχεται να έχει σηµαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον άλλου κράτους – µέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν απαιτήθηκε η διενέργεια διασυνοριακών διαβουλεύσεων. Παράλληλα, η Αρχή Σχεδιασµού έχει ξεκινήσει τις διαδικασίες στις οποίες υποχρεούται να προβεί για τη δηµοσιοποίησή της εγκριτικής απόφασης µε σκοπό την ενηµέρωση του κοινού, δηµοσιεύοντας σχετική ανακοίνωση σε δύο τουλάχιστον ηµερήσιες εφηµερίδες εθνικής εµβέλειας, καθώς και µε δηµοσίευση της εγκριτικής απόφασης στο δικτυακό τόπο του Ε.Π. «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» εντός δέκα ηµερών από την παραλαβή του σχεδίου εγκριτικής απόφασης (ΚΥΑ) και στη συνέχεια θα αποστείλει στην ΕΥΠΕ του ΥΠΕΧΩ∆Ε τα αποδεικτικά διενέργειας της ανωτέρω δηµοσιοποίησης. Κατά συνέπεια, η προβλεπόµενη διαδικασία διαβούλευσης µε το κοινό, τις περιβαλλοντικές αρχές (δηµόσιες αρχές, µη κυβερνητικές οργανώσεις) αλλά και το σύνολο των κοινωνικών και οικονοµικών εταίρων και των τοπικών αρχών ολοκληρώνεται τηρώντας τα προβλεπόµενα από την κείµενη νοµοθεσία . ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικής Εκτίµησης του Προγράµµατος εξετάζει τις επιπτώσεις των Μέτρων του στο περιβάλλον καθώς και προτάσεις για την παρακολούθηση και τον περιορισµό τους. Το πλήρες κείµενο της Μη Τεχνικής Περίληψης της ΣΜΠΕ παρουσιάζεται αναλυτικά στο Παράρτηµα 4 του Προγράµµατος. Στη συνέχεια ακολουθεί µια σύντοµη αναφορά στα κυριότερα σηµεία της Μη Τεχνικής Περίληψης της ΣΜΠΕ. Οι επιπτώσεις παρουσιάζονται υπό µορφή µητρών συσχέτισης ανά Άξονα και ανά προβλεπόµενο Μέτρο. Για την αξιολόγηση, χρησιµοποιούνται: • ένα πλέγµα ερωτήσεων - κλειδιών αξιολόγησης • ένα σύστηµα βαθµολόγησης. Συγκεκριµένα η ένταση (βαθµός) της επίπτωσης κάθε µέτρου αξιολογείται ως εξής: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 106 Συµβολισµός Ένταση Επίπτωσης +++: Μεγάλη Θετική ++: Μέτρια Θετική +: Μικρή Θετική 0: Καµία : Μικρή Αρνητική : Μέτρια Αρνητική : Μεγάλη Αρνητική Οι ερωτήσεις-κλειδιά που σχετίζονται µε τις περιβαλλοντικές παραµέτρους χρησιµοποιούνται ως “ερωτήσεις καθοδήγησης” για την περιβαλλοντική αξιολόγηση (η οποία γίνεται εδώ, ανά Μέτρο κάθε Άξονα). Στον Πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται οι διάφορες περιβαλλοντικές παράµετροι και οι “ερωτήσεις καθοδήγησης” σε κάθε µια από αυτές, που µπορούν να θεωρηθούν και ως δείκτες ανάλυσης για την περιβαλλοντική αξιολόγηση. Οι ερωτήσεις αυτές τίθενται σε κάθε Μέτρο του ΠΑΑ, το οποίο αξιολογείται. Πίνακας: “Ερωτήσεις καθοδήγησης” για την περιβαλλοντική αξιολόγηση Περιβαλλοντικές παράµετροι Ερωτήσεις αξιολόγησης: Ύδατα Οι δράσεις του Μέτρου θα επηρεάσουν την ποιότητα των επιφανειακών / υπογείων υδάτων σε σχέση µε τα απαιτούµενα από την Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά «καλή οικολογική και χηµική κατάσταση»; Οι δράσεις του Μέτρου θα επηρεάσουν την υδροµορφολογία των ποτάµιων συστηµάτων; Οι δράσεις του Μέτρου θα επηρεάσουν την αειφόρο χρήση των υδατικών πόρων; Έδαφος Οι δράσεις του Μέτρου θα συµβάλλουν στην προστασία των χαρακτηριστικών του εδάφους; Οι δράσεις του Μέτρου θα επηρεάσουν την κατάσταση υποβαθµισµένων (ρυπασµένων) εδαφών; Οι δράσεις του Μέτρου προωθούν την αειφόρο διαχείριση των αποβλήτων εστιάζοντας στην αποφυγή διάθεσης απορριµµάτων σε χώρους διάθεσης; Ατµόσφαιρα, Κλίµα Οι δράσεις του Μέτρου θα οδηγήσουν σε µείωση των αερίων ρύπων; Οι δράσεις του Μέτρου θα οδηγήσουν σε µείωση των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου; Οι δράσεις του Μέτρου υποστηρίζουν την αύξηση της ενεργειακής Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 107 αποδοτικότητας; Οι δράσεις του Μέτρου θα ενισχύσουν το ρόλο των ΑΠΕ; Οι δράσεις του Μέτρου θα οδηγήσουν σε µείωση των εκποµπών που συνδέονται µε µεταφορές/κυκλοφορία; Πληθυσµός, υγεία Οι δράσεις του Μέτρου θα είναι καταλυτικές ως προς τη µείωση του πληθυσµού που εκτίθεται σε θόρυβο; Οι δράσεις του Μέτρου θα υποστηρίζουν τη µείωση των περιβαλλοντικών κινδύνων για την υγεία; Βιοποικιλότητα, χλωρίδα, πανίδα Οι δράσεις του Μέτρου υποστηρίζουν το στόχο της ΕΕ για ανάσχεση της µείωσης της βιοποικιλότητας; Οι δράσεις του Μέτρου θα βελτιώσουν την ποιότητα / ποσότητα των προστατευόµενων περιοχών, ειδικά των περιοχών του δικτύου Νatura ; Τοπίο, πολιτιστική κληρονοµιά Οι δράσεις του Μέτρου θα επηρεάσουν τη ζήτηση γης για αστική ανάπτυξη; Οι δράσεις του Μέτρου υποστηρίζουν τη διατήρηση ή ανάπλαση αξιόλογου τοπίου από πολιτιστική άποψη; Οι δράσεις του Μέτρου θα διευκολύνουν την προστασία της πολιτιστικής κληρονοµιάς; Οι δράσεις του Μέτρου υποστηρίζουν την αειφόρο αστική και περιφερειακή ανάπτυξη; Οι δράσεις του Μέτρου προωθούν την προστασία από φυσικούς κινδύνους; Στους Πίνακες που παρατίθενται στο Παράρτηµα 4 «Στρατηγική Εκτίµηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων», παρουσιάζονται αναλυτικά οι επιπτώσεις των δράσεων των Μέτρων του ΠΑΑ ανά Άξονα, όπως αυτοί έχουν διαµορφωθεί στην παρούσα φάση, σε σχέση µε την επίδραση που θα έχει η εφαρµογή των δράσεων στο περιβάλλον της χώρας. Σηµειώνεται ότι αν και ορισµένα µέτρα ενέχουν και επί µέρους αρνητικές επιπτώσεις, οι επιπτώσεις αυτές µε επί µέρους µέτρα προστασίας µπορούν να αρθούν ή να µειωθούν σηµαντικά. Σε κάθε περίπτωση το σύνολο των µέτρων του προγράµµατος, συνυπολογίζοντας θετικές και αρνητικές επιπτώσεις, έχει σαφή θετική επίπτωση στο περιβάλλον και ειδικά στους κύριους περιβαλλοντικούς στόχους του προγράµµατος και της Στρατηγικής για τη Γεωργική και ∆ασική ανάπτυξη. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 108 3.4. Επιπτώσεις της προηγούµενης περιόδου προγραµµατισµού Κατά την Γ΄ Προγραµµατική περίοδο 2000-2006 συγχρηµατοδοτήθηκαν από το ΕΓΤΠΕ συνολικά παρεµβάσεις, οι οποίες εντάσσονταν στα ακόλουθα Προγράµµατα: Επιχειρησιακό Πρόγραµµα «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου, 2000 2006», (ΕΠ ΑΑ-ΑΥ) Έγγραφο Προγραµµατισµού «Αγροτική Ανάπτυξη», (ΕΠΑΑ) Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα των 13 διοικητικών Περιφερειών της Ελλάδας, ΠΕΠ Επιχειρησιακό Πρόγραµµα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας Leader + Η πλήρης αποτίµηση των αποτελεσµάτων και των επιπτώσεων των Προγραµµάτων της 3 ης Προγραµµατικής Περιόδου 2000-2006 θα καταστεί δυνατή µετά την ολοκλήρωση τους, στο πλαίσιο της εκ των υστέρων αξιολόγησης. Με βάση τα υφιστάµενα στοιχεία της παρακολούθησης της εξέλιξης του φυσικού και οικονοµικού αντικειµένου των παρεµβάσεων πραγµατοποιείται µια αποτίµηση των µέχρι σήµερα αποτελεσµάτων και επιπτώσεων ανά Πρόγραµµα και ειδικότερα των σηµαντικότερων Μέτρων από πλευράς χρηµατοοικονοµικής βαρύτητας. Ε.Π. «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου» (ΕΠ ΑΑ-ΑΥ) Για το σύνολο του Προγράµµατος παρατηρείται σηµαντικά ικανοποιητικός βαθµός αποτελεσµατικότητας ως προς τα χρηµατοοικονοµικά του στοιχεία, αφού τα ενταγµένα έργα αντιπροσωπεύουν το 138,2% του προϋπολογισµού του (µέχρι τον 5ο 2007), οι συµβασιοποιήσεις (νοµικές δεσµεύσεις) ποσοστό 96,4% και οι πληρωµές του αντιστοιχούν στο 60,5% της συνολικής δηµόσιας δαπάνης του. Η υπερκάλυψη του προϋπολογισµού του Προγράµµατος πραγµατοποιήθηκε, προκειµένου να διασφαλιστεί η πλήρης απορρόφηση των σχετικών πόρων, καθώς και λόγω του µεγάλου ενδιαφέροντος που παρουσιάστηκε από τους εν δυνάµει δικαιούχους για ένταξη στα Μέτρα του. Επιπλέον, το µεγάλο ενδιαφέρον για ένταξη των εν δυνάµει δικαιούχων καταδεικνύει τις µεγάλες ανάγκες του τοµέα για επενδυτικά σχέδια µε στόχο τον εκσυγχρονισµό και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς του, καθώς και τις µεγάλες ανάγκες των αγροτικών περιοχών για παρεµβάσεις µε στόχο την ανασυγκρότησή τους και τη βιώσιµη ανάπτυξή τους. Αναφορικά µε την υλοποίηση του φυσικού αντικειµένου του Προγράµµατος των σηµαντικότερων Μέτρων, από πλευράς χρηµατοδοτικής βαρύτητας, παρεµβάσεων έχουν επιτευχθεί τα ακόλουθα: Μέτρο 1.1: «Επενδύσεις σε γεωργικές εκµεταλλεύσεις»: έχουν εγκριθεί συνολικά από την έναρξη του Προγράµµατος 14.937 επενδυτικά σχέδια (σχέδια βελτίωσης) εκτός των ανειληµµένων υποχρεώσεων της προγραµµατικής περιόδου του Β΄ ΚΠΣ 1994-1999, τα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 109 οποία αντιστοιχούν σε περίπου 258 εκατ. Ευρώ δηµόσιας δαπάνης. Από αυτά έχουν ολοκληρωθεί τα 628 σχέδια βελτίωσης. Μέτρο 2.1 «Επενδύσεις στη µεταποίηση και εµπορία γεωργικών προϊόντων»: έχουν εγκριθεί συνολικά 1.489 επενδυτικά σχέδια (εκτός των ανειληµµένων υποχρεώσεων της προγραµµατικής περιόδου του Β΄ΚΠΣ 1994-1999), τα οποία αντιστοιχούν σε 697,5 εκατ. Ευρώ δηµόσιας δαπάνης. Από τα επενδυτικά σχέδια αυτά έχουν ολοκληρωθεί τα 654. Μέτρο 3.1 «Εφάπαξ πριµοδότηση πρώτης εγκατάστασης»: έχουν ενταχθεί συνολικά 16.291 νέοι γεωργοί, τα οποία αντιστοιχούν σε 337 εκατ. Ευρώ δηµόσια δαπάνη. Άξονας 7 «Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Ανάπτυξης του Αγροτικού Χώρου (ΟΠΑΑΧ)»: έχουν ενταχθεί συνολικά 738 µικρά δηµόσια έργα, συνολικής δηµόσιας δαπάνης 198,38 εκατ. Ευρώ και 1.541 ιδιωτικές επενδύσεις, συνολικής δηµόσιας δαπάνης 168,3 εκατ. Ευρώ. Σε επίπεδο εκροών, αναφορικά µε το βαθµό επίτευξης των τεθέντων στόχων η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα ικανοποιητική, για το σύνολο των τεσσάρων δεικτών του Προγράµµατος, οι οποίοι αντιστοιχούν στα ανωτέρω Μέτρα, αφού η υλοποίησή τους έχει ήδη φθάσει σε υψηλά ποσοστά επί του στόχου τους. Επιπροσθέτως, ως προς τη δυνατότητα επίτευξης των στόχων τους, µέχρι τη λήξη του Προγράµµατος, εκτιµάται ότι για όλους τους δείκτες εκροών είναι εφικτή η επιτευξιµότητά τους µε βάση τους υπόλοιπους διαθέσιµους πόρους των αντίστοιχων Μέτρων και το µέσο µοναδιαίο κόστος των σχετικών µε αυτούς ήδη ενταγµένων δράσεων, από τις οποίες προκύπτουν οι δείκτες εκροών14. Επιπτώσεις στην ακαθάριστη προστιθέµενη αξία στη µεταποίηση και εµπορία γεωργικών προϊόντων Στο πλαίσιο της Ενηµέρωσης της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης εκτιµήθηκε η συµβολή του ΕΠ ΑΑ-ΑΥ στην ακαθάριστη προστιθέµενη αξία στη µεταποίηση και εµπορία γεωργικών προϊόντων ως επίπτωση των παρεµβάσεων του Μέτρου 2.1 «Επενδύσεις στη µεταποίηση και εµπορία γεωργικών προϊόντων», του Μέτρου µε τη µεγαλύτερη χρηµατοδοτική βαρύτητα, 30% επί της συνολικής δηµόσιας δαπάνης του Προγράµµατος. Σύµφωνα µε την εκτίµηση αυτή, αναµένεται µε την ολοκλήρωση του Μέτρου 2.1 να αυξηθεί η ακαθάριστη προστιθέµενη αξία στη µεταποίηση και εµπορία γεωργικών προϊόντων κατά 26,1%, επιτυγχάνοντας τον προγραµµατικό στόχο. Επιπτώσεις στην απασχόληση Η συµβολή του ΕΠ ΑΑ-ΑΥ στη απασχόληση από τη χρήση / λειτουργία των έργων του, µε την ολοκλήρωσή τους, καθώς και οι µικτές θέσεις εργασίας που δηµιουργούνται µε την πλήρη ανάπτυξη της δυναµικότητας του κεφαλαίου που επενδύθηκε στο πλαίσιο του Προγράµµατος εκτιµήθηκαν σύµφωνα µε µεθοδολογία του Συµβούλου Αξιολόγησης (Σ.Α.) της Ενηµέρωσης της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης. 14 «Ενηµέρωση της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του ΕΠ ΑΑ-ΑΥ 2000-2006» ∆εκέµβριος του 2005. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 110 Οι θέσεις που θα δηµιουργηθούν µε την ολοκλήρωση του συνόλου των δράσεων/έργων του Ε.Π., εκτιµώνται σε 11.233. Όπως είναι αναµενόµενο, ο µεγαλύτερος αριθµός θέσεων (8.171 θέσεις, ήτοι 73% επί του συνόλου των αναµενόµενων θέσεων µε την ολοκλήρωση του Ε.Π.) προέρχεται από την υλοποίηση των δράσεων/έργων του Άξονα 2, δεδοµένης της υψηλής χρηµατοδοτικής βαρύτητάς του στο Ε.Π., σε συνδυασµό µε το είδος των δράσεων που περιλαµβάνει (επενδυτικά σχέδια µεταποίησης και εµπορίας πρωτογενούς προϊόντος). ∆εύτερος κατά σειρά, για τους ίδιους εν γένει λόγους, είναι ο Άξονας Προτεραιότητας 1, όπου οι δηµιουργούµενες θέσεις απασχόλησης προέρχονται από τη λειτουργία των Σχεδίων Βελτίωσης. Οι αναµενόµενες από αυτές τις δράσεις θέσεις εργασίας καλύπτουν ποσοστό 14% του συνόλου των θέσεων του Προγράµµατος. Οι υπόλοιποι Άξονες Προτεραιότητας, σύµφωνα µε τη µεθοδολογία του Σ.Α., συµµετέχουν λιγότερο στη δηµιουργία θέσεων απασχόλησης, κυρίως λόγω του είδους των παρεµβάσεων που περιλαµβάνουν. Αναφερόµενοι µε φθίνουσα σειρά είναι: Ο Άξονας Προτεραιότητας 7, ο Α.Π. 3, ο Α.Π. 6 και ο Άξονας 4, ενώ, σύµφωνα µε τη µεθοδολογία του Σ.Α., ο Άξονας 5 δεν δηµιουργεί θέσεις εργασίας µε την ολοκλήρωση των δράσεων / έργων που περιλαµβάνει. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Η διατήρηση και βελτίωση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων της υπαίθρου, αποτελεί τον τρίτο γενικό στόχο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος ‘‘Αγροτική Ανάπτυξη Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου 2000-2006’’. Το Ε.Π. Αγροτική Ανάπτυξη - Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου χρηµατοδοτεί µια σειρά έργων που έχουν άµεση συσχέτιση µε το περιβάλλον και το επηρεάζουν άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά. Ειδικότερα, στο Μέτρο 1.1 οι επιπτώσεις προκύπτουν καθώς ένας σηµαντικός αριθµός σχεδίων βελτίωσης περιλαµβάνουν µεταξύ άλλων επενδύσεις προστασίας του περιβάλλοντος που συνδέονται µε την εξοικονόµηση ύδατος σε επίπεδο γεωργικής εκµετάλλευσης, την υιοθέτηση φιλοπεριβαλλοντικών συστηµάτων εκµετάλλευσης, την παραγωγή βιολογικών προϊόντων. Επίσης, στο πλαίσιο του Μέτρου 2.1 οι επιπτώσεις στο περιβάλλον προέρχονται από τα επενδυτικά σχέδια ύψους µέχρι 300.000 Ευρώ, τα οποία υποχρεωτικά περιλαµβάνουν κάποια επένδυση για το περιβάλλον (π.χ. βιολογικοί καθαρισµοί, ΗΑCCP, ISO, κλπ.) και από τα επενδυτικά σχέδια µεγαλύτερου ύψους, τα οποία βαθµολογούνται θετικά κατά την αξιολόγησή τους όταν περιλαµβάνουν επενδύσεις για το περιβάλλον. Οι µεγαλύτερες επιπτώσεις στο περιβάλλον προκύπτουν από τα σηµαντικού προϋπολογισµού έργα των Μέτρων 6.1 και 6.2, που είναι αρδευτικά δίκτυα και φράγµατα. Εκτιµάται ότι οι κύριες αρνητικές επιπτώσεις προκύπτουν κατά τη φάση κατασκευής και λιγότερο έως καθόλου κατά τη φάση λειτουργίας των έργων. Οι περισσότερες εξ αυτών είναι µικρής κλίµακας και έως ένα ικανοποιητικό βαθµό αναστρέψιµες µε την εφαρµογή κατάλληλων µέτρων. Τα µέτρα αντιµετώπισης που έχουν προβλεφθεί καταγράφονται στις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, που Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 111 έχουν ολοκληρωθεί για την πλειονότητα των µεγάλων έργων και στους Περιβαλλοντικούς Όρους που έχουν εκδοθεί. Ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί, στις επιπτώσεις των µέτρων αποκατάστασης και διατήρησης των χλωριδο-πανιδικών οικοσυστηµάτων και των ευαίσθητων οικολογικά περιοχών. Τα µέτρα που έχουν προβλεφθεί για την προστασία, είτε την αποκατάστασή τους είναι ικανοποιητικά, ενώ ταυτόχρονα ιδιαίτερη µέριµνα λαµβάνεται στην εφαρµογή τους έτσι ώστε να αποφευχθούν οι απώλειες των ευπαθών οικοσυστηµάτων. Επίσης, λόγω της φύσης των έργων, επιπτώσεις θα υπάρχουν στο έδαφος και τα υπόγεια και επιφανειακά νερά. Οι επιπτώσεις στο έδαφος αφορούν, είτε στην ποιότητά του, είτε στο ανάγλυφό του και οι επιπτώσεις στα νερά αφορούν κυρίως στην ποιότητα και την ισορροπία του δυναµικού τους. Όπως και στην περίπτωση των οικοσυστηµάτων έτσι και εδώ, είναι σηµαντικό να εφαρµοστούν τα µέτρα που έχουν προβλεφθεί από τις σχετικές µελέτες για τον περιορισµό των επιπτώσεων και την αποκατάσταση της ισορροπίας. Τα προβλεπόµενα µέτρα θεωρούνται επαρκή για την αντιµετώπιση των επιπτώσεων αυτών. Τέλος, οι επιπτώσεις στο ακουστικό και ατµοσφαιρικό περιβάλλον θεωρούνται περιορισµένου µεγέθους και έχουν προσωρινό χαρακτήρα (φάση κατασκευής), ενώ η αισθητική του τοπίου δεν προβλέπεται να επηρεαστεί σε σηµαντικό βαθµό. Έγγραφο Προγραµµατισµού «Αγροτική Ανάπτυξη» Το Ε.Π.Α.Α 2000–2006 αποτελεί οριζόντιο πρόγραµµα µε εφαρµογή στο σύνολο της χώρας. Αποτελείται, µετά την τελευταία αναθεώρηση του Νοέµβριου 2006, από έξι (6) Άξονες Προτεραιότητας, οι οποίοι περιλαµβάνουν 24 Μέτρα και την Τεχνική Στήριξη. Έχει συνολικό προϋπολογισµό 2.402,3 εκατ. €, µε την Κοινοτική Συµµετοχή να καλύπτει το 42,9%, ήτοι 1.030,4 εκ. Ευρώ. Τα βασικά συµπεράσµατα15 που προκύπτουν αναφορικά µε τις επιπτώσεις σε επίπεδο Άξονα Προτεραιότητας είναι τα κάτωθι: Άξονας Προτεραιότητας 1: Πρόωρη Συνταξιοδότηση Στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 1 έχουν ενισχυθεί 61.650 δικαιούχοι, µε αποδεσµευθείσα έκταση 199.553 εκτάρια. Οι στόχοι του Άξονα Προτεραιότητας 1 που αφορούν στην άµβλυνση του οξυµένου δηµογραφικού προβλήµατος των απασχολούµενων στην γεωργία και η ενίσχυση της δηµιουργίας βιώσιµων γεωργικών εκµεταλλεύσεων µέσω της αύξησης του µεγέθους της, φαίνεται να επιτυγχάνονται δεδοµένου ότι η µέση ηλικία των διαδόχων γεωργών είναι 30 έτη και η µέση διαφορά ηλικίας µεταξύ του αποχωρούντος και διαδόχου 27 έτη. Σχετικά µε τη βιωσιµότητα των γεωργικών εκµεταλλεύσεων που προκύπτουν µετά την διαδικασία της µεταβίβασης αυτή επιτυγχάνεται δεδοµένου ότι το µέγεθος του δύναται να 15 Σύµφωνα µε την Έκθεση της Ενηµέρωσης της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του ΕΠ ΑΑ, Οκτώβριος 2005. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 112 εξαχθεί το συµπέρασµα ότι είναι πολλαπλάσιο του υφιστάµενου. Από τα στοιχεία του πληροφοριακού συστήµατος της Αγροτικής Τράπεζας Ελλάδας (Α.Τ.Ε) προκύπτει ότι το µέσο µέγεθος των νέων εκµεταλλεύσεων είναι 9 εκτάρια το οποίο είναι σχεδόν διπλάσιο από το µέσο µέγεθος σε εθνικό επίπεδο 4,8 εκτάρια. Οι παρεµβάσεις του Άξονα Προτεραιότητας 1 εκτιµάται ότι έχουν ιδιαίτερη συνεισφορά στην άρση των µακροχρόνιων δυσµενών διαρθρωτικών προβληµάτων του πρωτογενούς τοµέα της χώρας. Επιπλέον, παρουσιάζει υψηλή συνέργια µε παρεµβάσεις άλλων προγραµµάτων που υλοποιούνται στο πλαίσιο της 3ης Προγραµµατικής Περιόδου σε επίπεδο χώρας, όπως το Μέτρο 3.1 «Εφάπαξ πριµοδότηση πρώτης εγκατάστασης» του ΕΠ ΑΑ-ΑΥ, που αφορά στην ενίσχυση της πρώτης εγκατάστασης νέων γεωργών, οπότε η συµβολή του αυξάνεται στο πλαίσιο συντονισµένων παρεµβάσεων σε επίπεδο χώρας για την αντιµετώπιση των µακροχρόνιων δυσµενών διαρθρωτικών προβληµάτων του πρωτογενούς τοµέα. Άξονας Προτεραιότητας 2: Εξισωτική Αποζηµίωση Στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 2 έχουν ενισχυθεί 110.000 δικαιούχοι, µε κατεχόµενη έκταση 13,199 εκατ. εκτάρια. Σκοπός του Άξονα Προτεραιότητας 2 αποτελεί η άµβλυνση των προβληµάτων που απορρέουν από τα φυσικά µειονεκτήµατα των µειονεκτικών και ορεινών περιοχών, αντισταθµίζοντας µέρος της απώλειας εισοδήµατος έτσι ώστε να παραµείνει ένα ελάχιστο αποδεκτό όριο πληθυσµού και να διασφαλίζει µέσω της άσκησης της γεωργικής δραστηριότητας την αξιοποίηση κυρίως των φυσικών πόρων αυτών των περιοχών και ποιο συγκεκριµένα, τη συνέχιση της χρήσης της γεωργικών γαιών, τη διαφύλαξη του αγροτικού τοπίου και τη διατήρηση και παραγωγή αειφόρων καλλιεργητικών συστηµάτων. Από τα µέχρι τώρα διαθέσιµα στοιχεία παρατηρείται αύξηση της γεωργικής γης στις περιοχές εφαρµογής του προγράµµατος περίπου 16% για την τριετία 2003-2005. Η πορεία εφαρµογής του Άξονα Προτεραιότητας 2 είναι ικανοποιητική, δεδοµένου ότι έχει επιτευχθεί σε υψηλό βαθµό ο στόχος των εκροών και η απορρόφηση ανέρχεται σε σχετικά υψηλά επίπεδα, οπότε µε την ολοκλήρωση του θα είναι δυνατή η πλήρης αποτίµηση των επιπτώσεών του. Επισηµαίνεται ότι η συγκράτηση του πληθυσµού στις επιλέξιµες περιοχές και η άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας εξαρτάται και από άλλους παράγοντες όπως είναι η άρση της γεωγραφικής και φυσικής αποµόνωσης των περιοχών, η γειτνίαση µε µεγάλα αστικά κέντρα και αγορές, οι κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες κλπ., θέµατα τα οποία αντιµετωπίζονται από άλλα διαρθρωτικά προγράµµατα στο πλαίσιο του Γ΄ ΚΠΣ 2000-2006. Συνεπώς, και ο Άξονας 2 σε επίπεδο χώρας εντάσσεται σε ένα πλαίσιο παρεµβάσεων µε υψηλή συνέργια µεταξύ τους, οι οποίες συµβάλλουν από κοινού στην αντιµετώπιση των προβληµάτων των περιοχών µε φυσικά µειονεκτήµατα και των ορεινών περιοχών. Άξονας Προτεραιότητας 3: Γεωργοπεριβαλλοντικά Μέτρα Στο πλαίσιο του Άξονα 3 έχουν ενταχθεί 41.323 δικαιούχοι µε καλυπτόµενη έκταση 553.691 εκτάρια και 12.127 µονάδες µεγάλων ζώων (ΜΜΖ). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 113 Στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας 3 τίθενται οι ακόλουθοι στόχοι: 1) Εφαρµογή µεθόδων γεωργικής παραγωγής που κρίνονται συµβατικοί µε την προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, των φυσικών πόρων, του εδάφους και της γενετικής ποικιλοµορφίας. 2) Μείωση των αρνητικών επιπτώσεων των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στο περιβάλλον και ειδικότερα στην ποιότητα του νερού, του εδάφους και της βιοπικιλότητας και 3) Εισαγωγή αειφορικών πρακτικών, πέραν των συνήθων, για την προστασία του εδάφους και τον έλεγχο της φυσικής, χηµικής και βιολογικής υποβάθµισης του. Άξονας Προτεραιότητα 4: ∆ασώσεις Γεωργικών Γαιών Στο πλαίσιο του Άξονα 4 ενισχύονται περισσότεροι από 15.871 δικαιούχοι για τη δάσωση 24.110 εκταρίων. Ο Άξονας Προτεραιότητας 4 θέτει ως στόχους την ανάπτυξη των δασικών πόρων, τη βελτίωση της βιοποικιλότητας, την προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, την προστασία των φυσικών πόρων των εδαφών, καθώς επίσης τη διατήρηση του τοπίου και του φυσικού χώρου. Με βάση τα αποτελέσµατα της υλοποίησης του άξονα διαφαίνεται να έχουν επιτευχθεί σε ικανοποιητικό βαθµό οι παραπάνω στόχοι, δεδοµένου ότι έχει απορροφηθεί το 95,89% των διαθέσιµων πιστώσεων. Επισηµαίνεται ότι ο στόχος δάσωσης γεωργικών γαιών αντιστοιχεί στο 1,1% της δασικής έκτασης της χώρας, ήτοι στόχος είναι να αυξηθούν οι δασικές εκτάσεις της χώρας κατά 1,1%. Άξονας Προτεραιότητας 5: Τήρηση Προτύπων Στο πλαίσιο του Άξονα 5 έχουν ενισχυθεί 3.503 δικαιούχοι, µε καλυπτόµενο αριθµό ζώων 778.000 αιγοπρόβατα, για την εφαρµογή του προτύπου τήρησης ηλεκτρονικής σήµανσης ζώων. Ο Άξονας 5 αποσκοπεί στην καθιέρωση καθεστώτων ενίσχυσης στους γεωργούς προκειµένου να τους ενθαρρύνει να προσαρµοσθούν σε απαιτητικά και βασιζόµενα στην κοινοτική νοµοθεσία πρότυπα στους τοµείς του περιβάλλοντος, της δηµόσιας υγείας, της υγείας των ζώων και φυτών, της καλής διαβίωσης των ζώων και της ασφάλειας στο χώρο εργασίας. Η υλοποίηση των παρεµβάσεων του Άξονα 5 αναµένεται να συµβάλλει στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα και στην προστασία του περιβάλλοντος, µέσω της εναρµόνισης των καλλιεργητικών µεθόδων και των µεθόδων εκτροφής των ζώων µε πρότυπα µε υψηλή αποδοχή και αναγνωρισιµότητα. Άξονας Προτεραιότητας 6: Ποιότητα Τροφίµων Ο Άξονας 6 αποσκοπεί στη στήριξη µεθόδων παραγωγής που αποβλέπουν στη βελτίωση της ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και τροφίµων και την προώθησή τους µε στόχους: την παροχή εγγυήσεων στους καταναλωτές, την επίτευξη προστιθέµενης αξίας για τα πρωτογενή προϊόντα του γεωργικού τοµέα και τη βελτίωση των δυνατοτήτων διάθεσής τους στην αγορά και τέλος τη βελτίωση της ενηµέρωσης των καταναλωτών όσον αφορά τη διαθεσιµότητα και τις προδιαγραφές των προϊόντων ποιότητας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 114 Η νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική και οι µελλοντικές απαιτήσεις για την εφαρµογή της (Κανονισµός 73 και 1783/2003), καθώς και η προετοιµασία για την εφαρµογή των κοινοτικών κατευθυντήριων γραµµών για την Αγροτική Ανάπτυξη στην 4η Προγραµµατική Περίοδο 2007 – 2013 και στο πλαίσιο του Κανονισµού 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, του Συµβουλίου για την στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταµείο Αγροτικής Ανάπτυξης (Ε.Γ.Τ.Α.Α), συντέλεσαν στην προσθήκη του Άξονα 6 κατά την αναθεώρηση του ΕΠΑΑ το 2004. Η ενεργοποίηση του Άξονα 6 πρόκειται να πραγµατοποιηθεί στην 4η Προγραµµατική Περίοδο . Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα των 13 διοικητικών Περιφερειών της Ελλάδας Η δηµόσια δαπάνη των δράσεων των ΠΕΠ που χρηµατοδοτούνται από το ΕΓΤΠΕ - Π ανέρχεται σε 1.382.699.523 €, δηλαδή το 40% του δηµόσιας δαπάνης του ΕΓΤΠΕ – Π στο Γ’ ΚΠΣ. Το κύριο βάρος των χρηµατοδοτήσεων των δράσεων του ΕΓΤΠΕ – Π κατανέµεται µεταξύ των επενδύσεων στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις (περίπου 25% της δηµόσιας δαπάνης) στα έργα διαχείρισης υδατικού δυναµικού (28%) και στις παρεµβάσεις στα δάση (12%). Άλλες παρεµβάσεις που χρηµατοδοτούνται από το ΕΓΤΠΕ – Π στο πλαίσιο των ΠΕΠ αφορούν στην ανασυγκρότηση της υπαίθρου µέσω της υλοποίησης Ολοκληρωµένων Προγραµµάτων Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου. Συνολικά έχουν εγκριθεί µέχρι σήµερα 7.000 σχέδια βελτίωσης µε προσανατολισµό στη φυτική παραγωγή, συνολικής δηµόσιας δαπάνης 333 εκατ. Ευρώ. Επιπτώσεις στην Απασχόληση16 Αναφορικά µε τις επιπτώσεις στην απασχόληση στην παρούσα χρονική στιγµή γίνονται εκτιµήσεις και όχι αποτιµήσεις, όπως έχει ήδη αναφερθεί, καθώς µικρός σχετικά αριθµός έργων έχει ολοκληρωθεί και µόνο µετά την ολοκλήρωση και τη λειτουργία των έργων είναι δυνατόν να αποτιµηθεί η επίπτωση τους στην απασχόληση. Με µεγαλύτερη ακρίβεια γίνεται η εκτίµηση των επιπτώσεων στην απασχόληση από την υλοποίηση των έργων και από την εκτίµηση των άµεσα δηµιουργούµενων θέσεων εργασίας. Οι επιπτώσεις των έργων που υλοποιούνται µε συγχρηµατοδότηση από το ΕΓΤΠΕ – Π στο πλαίσιο των 13 ΠΕΠ στην απασχόληση είναι θετικές, όπως δείχνουν οι σχετικές αναλύσεις, Οι επιπτώσεις στην απασχόληση αφορούν κυρίως στη διατήρηση θέσεων εργασίας. Αυτό οφείλεται, αφενός στο ότι απευθύνονται στο γεωργικό πληθυσµό και κυρίως διατηρούν παρά δηµιουργούν νέες θέσεις, αφετέρου στο ότι τα περισσότερα έργα είναι µικρής κλίµακας και ως στόχο έχουν τη συγκράτηση του αγροτικού πληθυσµού στην ύπαιθρο µε τη δηµιουργία πολυαπασχόλησης, ήτοι µείωση της υποαπασχόλησης και αύξηση του εισοδήµατος. Τα µέτρα µε τη µεγαλύτερη συνεισφορά στη διατήρηση θέσεων εργασίας και στη δηµιουργία νέων θέσεων είναι: «Επενδύσεις 16 Τα στοιχεία προέρχονται από τις Ενηµερώσεις της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης των 13 ΠΕΠ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 115 στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις», «Ολοκληρωµένες Παρεµβάσεις Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου» που στοχεύουν στη διατήρηση της απασχόλησης στον πρωτογενή τοµέα µέσω της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών εκµεταλλεύσεων, αλλά και στη δηµιουργία συµπληρωµατικής απασχόλησης σε εξωγεωργικές δραστηριότητες. Μεγάλη συνεισφορά στην απασχόληση κατά την υλοποίηση έχουν τα έργα που αφορούν σε υποδοµές, όπως τα εγγειοβελτιωτικά έργα. Επιπτώσεις στο περιβάλλον17 Τα έργα µε θετική συµβολή στη βελτίωση του περιβάλλοντος που συγχρηµατοδοτούνται από το ΕΓΤΠΕ στο πλαίσιο των ΠΕΠ αφορούν κυρίως σε έργα διαχείρισης υδατικών πόρων, δασών και οικολογικά ευαίσθητων περιοχών και στη µείωση της ρύπανσης από κτηνοτροφικές και άλλες γεωργικές δραστηριότητες. Οι κατηγορίες δράσεων µε θετική συµβολή στο περιβάλλον είναι οι ακόλουθες: ∆ίκτυα ύδρευσης, αποχέτευσης και αρδευτικά ∆ασικά έργα, κυρίως αναδασώσεις και δασικοί δρόµοι Προστασία οικολογικά ευαίσθητων περιοχών Μετεγκαταστάσεις οχλουσών µονάδων ή άλλες σχετικά «καινοτόµες» δράσεις, εµφανίζουν συνήθως χαµηλά ποσοστά εντάξεων. Για την αποφυγή των περιβαλλοντικών αρνητικών επιπτώσεων κατά την υλοποίηση έργων έχει συµβάλλει σηµαντικά στον έγκαιρο εντοπισµό και στη λήψη βελτιωτικών µέτρων η εκτίµηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων µε βάση τη µελέτη των περιβαλλοντικών όρων ως προαπαιτούµενο ένταξης των έργων. Κοινοτική Πρωτοβουλία Leader + Κοινοτική Πρωτοβουλία LEADER+ είναι η πρωτοβουλία του αγροτικού τοµέα κατά την Γ΄ προγραµµατική περίοδο (2000-2006). Το συνολικό κόστος του Επιχειρησιακού Προγράµµατος εκτιµάται να ανέλθει στα 392,6 εκ. Ευρώ περίπου, ενώ το ύψος της ∆ηµόσιας ∆απάνης ανέρχεται σε 251,18 εκ. Ευρώ, από τα οποία τα 182,90 εκ. Ευρώ αποτελούν την κοινοτική συµµετοχή (ταµείο ΕΓΤΠΕ Π). Το Επιχειρησιακό Πρόγραµµα υιοθετεί δυο γενικούς αναπτυξιακούς στόχους, που είναι: Η ολοκληρωµένη, υψηλής ποιότητας, αειφόρος ανάπτυξη της υπαίθρου µέσω πιλοτικών εφαρµογών. Η ενίσχυση της προσπάθειας για άρση της αποµόνωσης των περιοχών σε όλα τα επίπεδα της οικονοµικής και κοινωνικής ζωής. Εκτίµηση επιπτώσεων στην απασχόληση 17 Τα στοιχεία προέρχονται από τις Ενηµερώσεις της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης των 13 ΠΕΠ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 116 Σε επίπεδο Επιχειρησιακού Προγράµµατος, οι επιπτώσεις της Πρωτοβουλίας στην απασχόληση αφορούν: Τη δηµιουργία 1.350 νέων µόνιµων θέσεων εργασίας Τη δηµιουργία 1.165 νέων εποχικών θέσεων εργασίας Τη διατήρηση 1.115 θέσεων εργασίας. Όλοι οι παραπάνω στόχοι αναµένεται να υπερκαλυφθούν µέχρι το τέλος της προγραµµατικής περιόδου. Το µεγαλύτερο ποσοστό υπερκάλυψης του στόχου εµφανίζουν οι δείκτες «Νέες µόνιµες θέσεις εργασίας (116,7%) και «Νέες εποχικές θέσεις εργασίας» (114,4%), ενώ ο δείκτης «∆ιατήρηση θέσεων εργασίας» εµφανίζει οριακή υπερκάλυψη του προγραµµατικού στόχου. Η παραπάνω εικόνα επιβεβαιώνεται και από τα αποτελέσµατα της σχετικής έρευνας πεδίου που διενήργησε ο Σύµβουλος Αξιολόγησης18 στο σύνολο των ΟΤ∆, διαφοροποιείται ωστόσο σε ορισµένα σηµεία. Ειδικότερα, επιβεβαιώνεται η επίτευξη σε υψηλότερο ποσοστό των δεικτών «Νέες µόνιµες θέσεις εργασίας» και «∆ιατήρηση θέσεων εργασίας», παρά τις επιµέρους αριθµητικές διαφορές που παρατηρούνται και οι οποίες οφείλονται, ως ένα βαθµό, στο γεγονός ότι η έρευνα πεδίου καταγράφει τις εκτιµήσεις 34 ΟΤ∆ (ποσοστό 85%) και όχι του συνόλου των ΟΤ∆ του Προγράµµατος. Αντίθετα, η εκτιµώµενη, σύµφωνα µε τα στοιχεία Ολοκληρωµένο Πληροφοριακό Σύστηµα (ΟΠΣ), επίτευξη του δείκτη «Νέες εποχικές θέσεις εργασίας» δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία της έρευνας πεδίου. Η παρατηρούµενη απόκλιση µεταξύ των στοιχείων όπως αποτυπώνονται στο ΟΠΣ και των αντίστοιχων τιµών που προκύπτουν από την έρευνα πεδίου υπερβαίνει µάλιστα το 50%. Η απόκλιση αυτή συνδέεται κυρίως µε την επανεκτίµηση προς τα κάτω (συχνά σε ποσοστό άνω του 70%) των αρχικών υπερβολικά αισιόδοξων στόχων ορισµένων Τοπικών Προγραµµάτων όσον αφορά στο Μέτρο 1.2 «Ενισχύσεις σε επενδύσεις – στήριξη στην επιχειρηµατικότητα» και λιγότερο µε την εκτιµώµενη υποεπίτευξη των αντίστοιχων στόχων του Μέτρου 1.4 «Προστασία – ανάδειξη και αξιοποίηση φυσικής και πολιτιστικής κληρονοµιάς», του οποίου η συµβολή στην απασχόληση είναι, ούτως ή άλλως, περιορισµένη σε προγραµµατικό επίπεδο. Εκτίµηση επιπτώσεων στο Περιβάλλον Στο πλαίσιο των Τοπικών Προγραµµάτων υλοποιούνται έργα που αφορούν κατά κύριο λόγο σε περιπατητικά µονοπάτια / διαδροµές και ορειβατικά καταφύγια, που ουσιαστικά συµβάλλουν στην ανάδειξη και αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος µέσω µιας ήπιας τουριστικής ανάπτυξης που προωθεί εναλλακτικές µορφές τουρισµού. Τα συγκεκριµένα έργα συµβάλλουν επίσης µε έµµεσο τρόπο στην προστασία του περιβάλλοντος, καθώς συντελούν στον έλεγχο της διακίνησης των επισκεπτών µέσα από καθορισµένες διαδροµές, ελαχιστοποιώντας έτσι την επιβάρυνση του φυσικού οικοσυστήµατος. 18 Τα στοιχεία προέρχονται από την Έκθεση του Συµβούλου Αξιολόγησης της Ενηµέρωσης της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης του Leader Plus, Οκτώβριος 2005. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 117 Επιπλέον, τα συγκεκριµένα έργα υποδοµών δεν επιδρούν αρνητικά στο περιβάλλον, καθώς πρόκειται για ήπιες, µικρές, παρεµβάσεις για την κατασκευή των οποίων χρησιµοποιούνται φυσικά υλικά, όπως π.χ. πέτρα και ξύλο, που συνάδουν απόλυτα µε το ευρύτερο περιβάλλον και σε καµία περίπτωση δεν το επιβαρύνουν. Στο πλαίσιο της Κ.Π. LEADER+, αν και δόθηκε η δυνατότητα για την υλοποίηση έργων που θα µπορούσαν να συµβάλλουν άµεσα στην προστασία του περιβάλλοντος, η ευκαιρία αυτή έµεινε ανεκµετάλλευτη, καθώς στη δράση 1.4.1.2 «Συστήµατα Προστασίας Περιβάλλοντος» δεν εντάχθηκαν έργα και στη δράση 1.2.2.10 «Βελτίωση επιχειρήσεων κυρίως προς την κατεύθυνση της προστασίας του περιβάλλοντος» δεν υπήρξε µεγάλο επενδυτικό ενδιαφέρον. Σηµειώνεται επίσης ότι µέσα από τα Τοπικά Προγράµµατα δεν προέκυψαν νέες, καινοτόµες και πιλοτικές ενέργειες για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Τα έργα που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο της δράσης 1.2.2.10 δεν αποτελούν πρότυπες εφαρµογές, καθώς εφαρµόζονται ήδη σε άλλες περιοχές και απλά αποτελούν µεταφορά και µίµηση, παρά καινοτοµία. Η διασύνδεση που επιτυγχάνεται από τα Τοπικά Προγράµµατα σε ότι αφορά στην προστασία – αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος µε τις παραγωγικές δραστηριότητες τουρισµού, πρώτης µεταποίησης ή άλλες δραστηριότητες περιορίζεται κατά κύριο λόγο στο συνδυασµό των ήπιων µορφών τουρισµού µε την ανάδειξη και αξιοποίηση του φυσικού και περιβάλλοντος, ενώ σε εξαιρετικά περιορισµένες περιπτώσεις εκτείνεται και µέχρι τον προσανατολισµό της παραγωγικής δραστηριότητας σε προϊόντα ποιότητας φιλικά προς το περιβάλλον. Στο πλαίσιο της προετοιµασίας και του σχεδιασµού των Τοπικών Προγραµµάτων οι ΟΤ∆ έλαβαν υπόψη τις κατευθύνσεις της Ε.Ε. για τη σηµασία του περιβάλλοντος, την προστασία και ανάδειξή του και τελικά ο τοµέας του περιβάλλοντος αποτέλεσε µια από τις προτεραιότητες. Ωστόσο, ο σχεδιασµός αυτός δεν έχει επιτευχθεί σε µεγάλο βαθµό, όπως προκύπτει από τη µέχρι σήµερα υλοποίηση των Τοπικών Προγραµµάτων. Παρά το γεγονός ότι η αξιοποίηση, ανάδειξη και προστασία περιοχών φυσικού κάλλους, τοπίων και περιοχών Natura 2000 αποτέλεσε στρατηγικό στόχο και θέµα συσπείρωσης, εντούτοις διαπιστώνεται ότι, σε ορισµένες περιπτώσεις, τα Τοπικά Προγράµµατα δεν έχουν καταφέρει να συµβάλλουν ουσιαστικά στην προστασία και αξιοποίηση των εν λόγω περιοχών, καθώς οι παρεµβάσεις και τα έργα προς αυτή την κατεύθυνση είναι ελάχιστα. Ενώ λοιπόν δόθηκε σε προγραµµατικό επίπεδο προτεραιότητα υλοποίησης έργων σε περιοχές Natura, αυτό τελικά δεν εφαρµόστηκε. Παρά το γεγονός ότι οι ΟΤ∆ θέτουν και για την επόµενη προγραµµατική περίοδο στις προτεραιότητες τους για τον τοµέα του περιβάλλοντος τη διαχείριση και ανάδειξη φυσικών οικοσυστηµάτων σε περιοχές του δικτύου Natura 2000, καθώς και τη δικτύωση των περιοχών Natura, εκτιµάται ότι ο στόχος αυτός δεν θα είναι εφικτός στο βαθµό που δεν επιλυθούν τα προβλήµατα µε τους φορείς διαχείρισης των περιοχών αυτών, παράγοντας που επέδρασε ανασταλτικά στην τρέχουσα περίοδο στην υλοποίηση των σχετικών δράσεων. Η Κ.Π. LEADER+ εµφανίζεται να συµβάλλει σηµαντικά κυρίως στη διατήρηση και τη βελτίωση της ποιότητας του τοπικού περιβάλλοντος, όπως επίσης στη διατήρηση και τη Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 118 βελτίωση της ποιότητας των ιστορικών και πολιτιστικών πόρων. Αντίθετα, η συµµετοχή της στην επίτευξη στόχων που ενισχύουν την αειφόρο ανάπτυξη όπως ορθή χρήση και διαχείριση επικίνδυνων / ρυπογόνων ουσιών και αποβλήτων, διατήρηση και βελτίωση της κατάστασης της άγριας ζωής, των οικοτόπων και των τοπίων διατήρηση της ποιότητας του εδάφους και των υδατικών πόρων, προστασία της ατµόσφαιρας, περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και επιµόρφωση είναι ιδιαίτερα περιορισµένη έως και µηδενική σε ορισµένες περιπτώσεις. Εκτίµηση επιπτώσεων στη γυναικεία και νεανική επιχειρηµατικότητα Παρά το γεγονός ότι η προώθηση της ισότητας των ευκαιριών αποτελεί βασικό στοιχείο της προσέγγισης που υιοθετεί η Κ.Π. LEADER+, η οποία ενσωµατώνει πλήρως την οπτική της άρσης των ανισοτήτων στις ευκαιρίες οικονοµικής και κοινωνικής δραστηριοποίησης των νέων στον αγροτικό χώρο, διαφαίνεται ότι οι επιπτώσεις του Προγράµµατος στην ενίσχυση της γυναικείας και νεανικής επιχειρηµατικότητας στις περιοχές παρέµβασης θα είναι µικρότερες του αναµενόµενου. Πιο συγκεκριµένα, µε βάση τις προβλέψεις των ΟΤ∆, όπως αυτές καταγράφονται στα στοιχεία του ΟΠΣ, ο στόχος του Προγράµµατος για την υλοποίηση 700 επενδυτικών σχεδίων από γυναίκες θα επιτευχθεί σε ποσοστό 44%, ενώ ο στόχος για την υλοποίηση 900 επενδυτικών σχεδίων από νέους σε ποσοστό 57% αντίστοιχα. Παρά το γεγονός ότι σε προγραµµατικό επίπεδο οι στόχοι και η εξειδίκευση των Τοπικών Προγραµµάτων περιλαµβάνουν ως βασικό στοιχείο τους την άρση των ανισοτήτων για τις δύο πληθυσµιακές οµάδες, ο βαθµός κινητοποίησης των οµάδων αυτών, τόσο στη φάση του σχεδιασµού των προγραµµάτων, όσο και κατά την υλοποίησή τους, παρουσιάζει διαφοροποιήσεις από περιοχή σε περιοχή, αποτέλεσµα σε πολλές περιπτώσεις όχι µόνο της δηµογραφικής σύνθεσης αλλά και των ιδιαίτερων κοινωνικών, πολιτιστικών χαρακτηριστικών και των αντιλήψεων που επικρατούν σε αυτές. Περαιτέρω, σηµαντικές διαφοροποιήσεις εµφανίζονται και µεταξύ του βαθµού ανταπόκρισης των γυναικών και των νέων, όσον αφορά στην αξιοποίηση των ευκαιριών συµµετοχής τους στο σχεδιασµό των Προγραµµάτων και παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν από τις ΟΤ∆ µε σκοπό να αυξήσουν τη συµµετοχή των γυναικών και των νέων στις διαδικασίες διαβούλευσης των Τοπικών Προγραµµάτων. Παρόλη την εµφάνιση επιµέρους προβληµάτων στην ανάληψη επενδυτικών πρωτοβουλιών από τις γυναίκες και τους νέους, η όποια κινητοποίηση γυναικών και νέων καταγράφεται αποτελεί ουσιαστική συµβολή της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας, δεδοµένου ότι στην πλειοψηφία τους οι ΟΤ∆ θεωρούν ότι κανένα από τα επενδυτικά σχέδια δεν θα υλοποιούνταν αν δεν είχε χορηγηθεί επιδότηση µέσω του Τοπικού Προγράµµατος LEADER+. Ωστόσο, ακόµη και στις περιπτώσεις τοπικών προγραµµάτων όπου επισηµάνθηκε ότι οι γυναίκες θα υπέβαλαν προτάσεις επενδυτικών σχεδίων ακόµα και χωρίς την επιπλέον πριµοδότηση και µάλιστα ότι αυτά θα µπορούσαν να ενταχθούν στο πρόγραµµα χωρίς τη βαθµολογική προσαύξηση λόγω της µοριοδότησης, η θετική συµβολή των προγραµµάτων µπορεί να εντοπιστεί κυρίως στην κινητοποίηση και ενθάρρυνση του Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 119 γυναικείου πληθυσµού, παρέχοντας άλλης µορφής δυνατότητες, όπως π.χ. δράσεις σε αντικείµενα που αφορούν περισσότερο τις γυναίκες, ή δηµιουργία ενός διαφορετικού περιβάλλοντος ώθησης συµµετοχής των γυναικών στη διαµόρφωση του οικονοµικού ιστού της περιοχής τους. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 120 4. Αιτιολόγηση των προτεραιοτήτων που έχουν επιλεγεί λαµβανοµένων υπόψη των κοινοτικών στρατηγικών κατευθυντήριων γραµµών και του εθνικού σχεδίου στρατηγικής, καθώς και της αναµενόµενης επίπτωσης σύµφωνα µε την εκ των προτέρων αξιολόγηση 4.1. Αιτιολόγηση των προτεραιοτήτων που έχουν επιλεγεί, λαµβανοµένων υπόψη των κοινοτικών στρατηγικών κατευθυντήριων γραµµών και του εθνικού σχεδίου στρατηγικής Η συνολική στρατηγική για την αγροτική ανάπτυξη ανταποκρίνεται και µεταφέρει πλήρως τις Κοινοτικές Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραµµές για την Αγροτική Ανάπτυξη, στο πλαίσιο της 4ης προγραµµατικής περιόδου 2007-2013. Ειδικότερα: Ο γενικός στρατηγικός στόχος για τη διατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα βρίσκεται σε αντιστοιχία µε την ΚΣΚΓ 1 για την περαιτέρω ανάπτυξη του πρωτογενή και αγροδιατροφικού τοµέα, προσαρµοσµένου στη νέα διεθνή οικονοµική πραγµατικότητα που χαρακτηρίζεται από αυξανόµενο ανταγωνισµό, τάσεις απελευθέρωσης του εµπορίου, ζήτηση για προϊόντα υψηλής ποιότητας και προστιθέµενης αξίας, µείωση των παρεµβατικών µηχανισµών της ΚΓΠ για τη στήριξη των τιµών των ευρωπαϊκών γεωργικών προϊόντων και εστιασµένου στη µεταφορά γνώσης, στον εκσυγχρονισµό και στην καινοτοµία, µε επενδύσεις σε φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο. Θα πρέπει να σηµειωθεί η εξαίρεση κάποιων µέτρων και για το στόχο αυτό, αλλά και για τους άλλους στόχους που αναφέρονται στη συνέχεια, λόγω µη ετοιµότητας για την εφαρµογή τους στη φάση έναρξης εφαρµογής του ΠΑΑ, δε µειώνει ούτε διαγράφει την ουσία αυτών των στόχων, η οποία θα πραγµατοποιηθεί στη συνέχεια όταν η ετοιµότητα εφαρµογής αυτών των Μέτρων θα είναι σε ώριµο στάδιο. Ο γενικός στρατηγικός στόχος για τη προστασία του περιβάλλοντος και στην αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων βρίσκεται σε αντιστοιχία µε την ΚΣΚΓ 2 για την προστασία και βελτίωση των φυσικών πόρων και τοπίων της χώρας, µε στόχο τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την ανάδειξη των προστατευόµενων περιοχών (δίκτυο Natura 2000), την ενίσχυση των µειονεκτικών περιοχών για τη διατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας, την ανάπτυξη των γεωργικών και δασοκοµικών συστηµάτων σε περιοχές υψηλής φυσικής αξίας και παραδοσιακών γεωργικών τοπίων, στην προώθηση των περιβαλλοντικών υπηρεσιών και των φιλικών προς τα ζώα πρακτικών εφαρµογής, τη µείωση των κινδύνων που συνδέονται µε την εγκατάλειψη και απερήµωση των Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 121 περιοχών, την προστασία και ορθολογική διαχείριση του υδατικού ισοζυγίου και του υπόγειου υδροφορέα και τον περιορισµό των επιπτώσεων των κλιµατικών αλλαγών. Ο γενικός στρατηγικός στόχος για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και στην ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας βρίσκεται σε αντιστοιχία µε την ΚΣΚΓ 3, για τη διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας και της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές µε στόχο τη δηµιουργία ευκαιριών απασχόλησης και προϋποθέσεων οικονοµικής ανάπτυξης, καθώς και την ανάπτυξη τοπικών στρατηγικών για την προώθηση της επιχειρηµατικότητας και την εξασφάλιση της διαρκούς ελκυστικότητας των αγροτικών περιοχών µέσω της διατήρησης και αναβάθµισης της αγροτικής κληρονοµιάς και αναβάθµιση της τοπικής υποδοµής µε έργα µικρής κλίµακας. Ο γενικός στρατηγικός στόχος για τη ∆ηµιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές µέσω της προσέγγισης Leader, που εξυπηρετεί τους ανωτέρω τρεις γενικούς στρατηγικούς στόχους, βρίσκεται σε αντιστοιχία µε την ΚΣΚΓ 4, για τη βελτίωση της διακυβέρνησης και της κινητοποίησης του ενδογενούς αναπτυξιακού δυναµικού επιλεγµένων αγροτικών περιοχών, στο πλαίσιο ολοκληρωµένης τοπικής στρατηγικής ανάπτυξής τους. Η προτεινόµενη Στρατηγική Αγροτικής Ανάπτυξης συµβάλλει στην επίτευξη του πολλαπλασιαστικού αποτελέσµατος δεδοµένου ότι χαρακτηρίζεται από συνοχή και άµεση σύνδεση µε το Ελληνικό Εθνικό Πρόγραµµα Μεταρρυθµίσεων για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση στο πλαίσιο εφαρµογής της στρατηγικής της Λισσαβόνας. Ειδικότερα, οι προτεραιότητες του Εθνικού Προγράµµατος Μεταρρυθµίσεων για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση 2005-2008 και του αντίστοιχου της περιόδου 2008-2010, που έχουν σχέση µε όσα προβλέπονται στο ΕΣΣΑΑ αφορούν στην: Αποκατάσταση της δηµοσιονοµικής ισορροπίας και εξασφάλιση της µακροχρόνιας βιωσιµότητας των δηµόσιων οικονοµικών, η προτεραιότητα αυτή του ΕΠΜ δεν σχετίζεται άµεσα µε το ΠΑΑ και τους στόχους/δράσεις του, αλλά αποτελεί προϋπόθεση για την αποτελεσµατική εφαρµογή του αφού η διασφάλιση µακροικονοµικής σταθερότητας διαµορφώνει ένα θετικό επιχειρηµατικό κλίµα που ευνοεί τις επενδύσεις. Αύξηση της παραγωγικότητας, µέσα από την αντιµετώπιση των διαρθρωτικών προβληµάτων στη λειτουργία των αγορών, τις επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο και την προώθηση της Κοινωνίας της Γνώσης. Η προτεραιότητα αυτή του ΕΠΜ εξυπηρετείται απόλυτα από τον πρώτο Γενικό στόχο του Προγράµµατος Βελτίωση του επιχειρηµατικού περιβάλλοντος, ενίσχυση του ανταγωνισµού, άνοιγµα των αγορών, αύξηση της εξωστρέφειας και αξιοποίηση της γεωπολιτικής θέσης της χώρας ως πόλου έλξης επενδυτικών δραστηριοτήτων µε προοπτικές επέκτασης στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, Η προτεραιότητα αυτή εξυπηρετείται έµµεσα από τον Πρώτο γενικό στόχο του προγράµµατος Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 122 Αύξηση της απασχόλησης, µείωση της ανεργίας, καθώς και αποτελεσµατικότερη λειτουργία των συστηµάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης µε µια σειρά από στοχευµένες δράσεις που περιορίζουν παράλληλα τον κίνδυνο του κοινωνικού αποκλεισµού, Η προτεραιότητα αυτή του ΕΠΜ εξυπηρετείται έµµεσα από τον γενικό στόχο 1 και άµεσα από τους Γενικούς στόχους 3 και 4. Περιβάλλον και βιώσιµη ανάπτυξη: η προτεραιότητα αυτή του ΕΠΜ εξυπηρετείται απόλυτα από τον δεύτερο γενικό στόχο του προγράµµατος. Τέλος και οι τέσσερεις γενικοί στόχοι του προγράµµατος εξυπηρετούν την προτεραιότητα του ΕΠΜ για την περιφερειακή και κοινωνική συνοχή Η εθνική στρατηγική για την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, όπως εκφράζεται στο ΕΣΠΑ 2007-2013, µεταφέρεται στο ΕΣΣΑΑ 2007-2013, ως ακολούθως: Βραχυπρόθεσµα στη διασφάλιση της πρόσβασης σε υπηρεσίες γενικού οικονοµικού συµφέροντος και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων των αγροτικών περιοχών, µέσω των ΓΣΣ 3, ΓΣΣ 4 του Προγράµµατος Στη διασφάλιση της ευρύτερης οικολογικής και πολιτιστικής σηµασίας των αγροτικών περιοχών καθώς και µιας βιώσιµης οικονοµικής ανάπτυξης, που συνδυάζει παραδοσιακές µε σύγχρονες επιχειρηµατικές δραστηριότητες σε συµβατά µε το περιβάλλον και το τοπίο όρια, µέσω των ΓΣΣ 2, ΓΣΣ 3, ΓΣΣ 4 της συνολικής στρατηγικής Στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του πρωτογενή τοµέα µέσω της οργάνωσης του σε σύγχρονα επιχειρηµατικά πρότυπα, µε περαιτέρω ενδυνάµωση της εξωστρέφειας του, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήµατα που έχει σε µια σειρά προϊόντων αλλά και µεθόδων παραγωγής, µέσω του ΓΣΣ 1, Στην ανάδειξη του πολυλειτουργικού χαρακτήρα της γεωργίας και του ρόλου της σαν σηµαντικού «διαχειριστή» των φυσικών πόρων αλλά και διατήρησης του αγροτικού τοπίου, φυσικού και ανθρωπογενούς, µέσω των ΓΣΣ 2, ΓΣΣ 3, ΓΣΣ 4 του Προγράµµατος Στη βελτίωση του περιβάλλοντος µέσω της µείωσης των πιέσεων και προστασίας εδάφους επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, προστασίας της βιοποικιλότητας αλλά και επίτευξης των στόχων της χώρας σε σχέση µε το πρωτόκολλο του Κιότο, µέσω του ΓΣΣ 2 της συνολικής στρατηγικής Στη διαφοροποίηση της οικονοµίας των αγροτικών περιοχών, µέσω της περαιτέρω ενίσχυσης των εναλλακτικών µορφών τουρισµού και της συµβολής τους στη διαφοροποίηση /εµπλουτισµό του τουριστικού προϊόντος , µέσω των ΓΣΣ 3, ΓΣΣ 4 της συνολικής στρατηγικής. Στην αύξηση της ελκυστικότητας των αγροτικών περιοχών τους σαν περιοχές πρώτης αλλά και δεύτερης κατοικίας, µέσω των ΓΣΣ 3, ΓΣΣ 4 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 123 Στην ανασυγκρότηση βιώσιµων προτύπων παραγωγής και κατοίκησης, µέσω των ΓΣΣ 1, ΓΣΣ 3 Στη δηµιουργία δικτύων µε τα αστικά κέντρα και ιδιαίτερα µε τα επιλεγµένα ηµιαστικά και αστικά κέντρα που θα αποτελέσουν τους πόλους ανάπτυξης των ευρύτερων γεωγραφικών ενοτήτων και αποτυπώνονται στον εθνικό χωροταξικό σχεδιασµό, µέσω του ΓΣΣ 4 Στις ακόλουθες προτεραιότητες του ΕΣΠΑ το πρόγραµµα αυτοτελώς έχει πολύ περιορισµένη συµβολή µε δεδοµένο ότι οι προτεραιότητες αυτές καλύπτονται συνδυαστικά από τα τοµεακά και περιφερειακά επιχειρησιακά προγράµµατα του ΕΣΠΑ Στη διάδοση της χρήσης των ΤΠΕ στις επιχειρήσεις αλλά και στη βελτίωση των προσφεροµένων υπηρεσιών στον πολίτη. Ο στόχος αυτός εξυπηρετείται από τα Περιφερειακά επιχειρησιακά προγράµµατα στις περιφέρειες σε µετάβαση και από το Ε.Π «Ψηφιακή Σύγκλιση» στις περιφέρειες σύγκλισης Στην αναβάθµιση του µορφωτικού επιπέδου των κατοίκων των αγροτικών περιοχών,. Ο στόχος αυτός εξυπηρετείται από το Ε.Π «Εκπαίδευση και δια βίου µάθηση» 4.1.1. Αιτιολόγηση των προτεραιοτήτων που έχουν επιλεγεί σε σχέση µε τα µέτρα και τις χρηµατοδοτικές τους βαρύτητες. Οι προτεραιότητες που έχουν επιλεγεί ταυτίζονται µε τους άξονες προτεραιότητας του προγράµµατος οι οποίοι περιλαµβάνουν το σύνολο των µέτρων µέσω των οποίων θα επιτευχθούν οι ειδικοί και συνακόλουθα οι Γενικοί Στόχοι του Προγράµµατος. Η χρηµατοδοτική βαρύτητα του κάθε άξονα προτεραιότητας, αλλά και των µέτρων του προγράµµατος αναδεικνύει την έµφαση που αποδίδεται στις επιµέρους συνιστώσες του µίγµατος πολιτικής και αντικατοπτρίζουν τις εθνικές προτεραιότητες που απορρέουν από τις ιδιαίτερες κοινωνικοοικονοµικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, τις ευκαιρίες αλλά και τις προκλήσεις που αντιµετωπίζει ο πρωτογενής τοµέας και οι αγροτικές περιοχές του κάθε κράτους µέλους. Σηµειώνεται ότι οι αναφορές στη χρηµατοδοτική βαρύτητα κάθε άξονα, µέτρου ή οµάδας µέτρων γίνεται σε σχέση µε το σύνολο των πιστώσεων των Αξόνων 1 έως 3, χωρίς τον προβλεπόµενο προϋπολογισµό για την Τεχνική Βοήθεια του Προγράµµατος και µε τις πιστώσεις για την προσέγγιση Leader ενσωµατωµένες στις πιστώσεις κάθε Άξονα. Ο Άξονας 1 : «Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και της δασοκοµίας» που είναι δεύτερος σε χρηµατοδοτική βαρύτητα µε 43,6% και εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα τον πρώτο γενικό στόχο του προγράµµατος διατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 124 Η υψηλή χρηµατοδοτική βαρύτητα οφείλεται στο γεγονός ότι περιλαµβάνει τέσσερις διακριτές ενότητες οµάδες µέτρων, η κάθε µια εκ των οποίων στοχεύει στη βελτίωση των βασικών παραµέτρων που συνθέτουν την ανταγωνιστικότητα και συγκεκριµένα : Α. Μέτρα που στοχεύουν στην προώθηση της γνώσης και βελτίωση του ανθρώπινου δυναµικού, µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 10,5% επί των πιστώσεων του Άξονα, Β. Μέτρα, που στοχεύουν στην αναδιάρθρωση και ανάπτυξη φυσικού δυναµικού και στην προώθηση καινοτοµίας, µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 76% επί των πιστώσεων του Άξονα, Γ. Μέτρα που στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας γεωργικής παραγωγής και των προϊόντων, µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 3,2% επί των πιστώσεων του Άξονα, καθώς και ∆. Μεταβατικά µέτρα (το νέο µέτρο για τον καπνό) «Εκµεταλλεύσεις υπό αναδιάρθρωση, λόγω µεταρρύθµισης Κοινής Οργάνωσης Αγοράς», µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 10,3% επί των πιστώσεων του Άξονα, Τα µέτρα 121 «Εκσυγχρονισµός Γεωργικών εκµεταλλεύσεων», (πρώτο σε χρηµατοδοτική βαρύτητα µε 35,9% µέτρο του Άξονα), και 123Α «Προστιθέµενη αξία γεωργικών προϊόντων» & 123Β «Προστιθέµενη αξία δασικών προϊόντων» (τρίτο σε χρηµατοδοτική βαρύτητα µέτρο του Άξονα µε 15,9%) που στοχεύουν άµεσα στην ενίσχυση των γεωργικών, δασικών εκµεταλλεύσεων και των Μικροµεσαίων επιχειρήσεων, που δραστηριοποιούνται στην πρώτη µεταποίηση και εµπορία γεωργικών προϊόντων, συγκεντρώνουν το 22,6% των πόρων του προγράµµατος (51,7% των πόρων του άξονα). Συνδυαστικά µε τα ανωτέρω µέτρα λειτουργούν τα µέτρα 131 «Εκπλήρωση Προτύπων», 132 «Συµµετοχή σε συστήµατα ποιότητας», 133 «∆ραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης» που συγκεντρώνουν το 1,37% των πόρων του προγράµµατος (3,2% των πόρων του άξονα). Τα µέτρα αυτά, παρά την χαµηλή τους χρηµατοδοτική βαρύτητα, δρουν ενισχυτικά για την ανάδειξη ενός συγκριτικού πλεονεκτήµατος που µπορούν να έχουν τα εγχώρια γεωργικά προϊόντα που είναι η υψηλή ποιότητα και η κάλυψη των απαιτήσεων που διαµορφώνουν οι νέες τάσεις των καταναλωτών για τα προϊόντα διατροφής. Η χαµηλή χρηµατοδοτική βαρύτητα των συγκεκριµένων µέτρων οφείλεται και στο γεγονός της ύπαρξης σηµαντικών πόρων από τον πρώτο πυλώνα στο πλαίσιο των ΚΟΑ. Το µέτρο 114 «Χρήση συµβουλευτικών υπηρεσιών» ολοκληρώνει τα µέτρα που συνθέτουν το µίγµα της επιταχυντικής πολιτικής του προγράµµατος, έχοντας όµως πολύ χαµηλή χρηµατοδοτική βαρύτητα (0,5% των πόρων του άξονα προτεραιότητας) που οφείλεται στη περιορισµένη εµπειρία που υπάρχει για την εφαρµογή του. Η παροχή συµβουλών στους παραγωγούς και ιδιαίτερα στους πλέον «δυναµικούς» σε όρους όγκου και αξίας παραγωγής είναι ιδιαιτέρα σηµαντική σε µια χρονική περίοδο που η τεχνογνωσία αποτελεί συστατικό στοιχείο για την ανταγωνιστικότητα. Τα µέτρα 112 «Εγκατάσταση νέων γεωργών» (µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 8,6% των πόρων του άξονα) και 113 «Πρόωρη Συνταξιοδότηση» (µε 1,4%) συνθέτουν την ενότητα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 125 µέτρων του άξονα που καλύπτουν τµήµα των προληπτικών πολιτικών και στοχεύουν στην άµβλυνση του εντονότατου προβλήµατος γήρανσης των απασχολουµένων στον πρωτογενή και µε έµµεσο τρόπο την βελτίωση του µορφωτικού τους επιπέδου. Αθροιστικά τα δύο µέτρα καλύπτουν το 4,4% των πόρων προγράµµατος (10% των πόρων του άξονα προτεραιότητας). Τα µέτρα 125 «Γεωργικές και δασικές υποδοµές» (δεύτερο σε χρηµατοδοτική βαρύτητα µέτρο του άξονα) και 126 «Φυσικές καταστροφές» συνθέτουν το πλέγµα των µέτρων του άξονα που υλοποιούν τη διαρθρωτική πολιτική και εκτός της συµβολής τους στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα µέσω της µείωσης του κόστους παραγωγής που θα προέλθει από τις έγγειες βελτιώσεις και τους αναδασµούς, την βελτίωση των συνθηκών άρδευσης, έχουν και µια σηµαντική συµβολή στην προστασία του περιβάλλοντος µέσω των έργων ταµίευσης των επιφανειακών υδάτων, εκσυγχρονισµού των αγροτικών δικτύων για την µείωση των απωλειών, καθώς επίσης δράσεις κατάρτισης, οι οποίες θα υλοποιηθούν αποκελιστικά µε τη συγχρηµατοδότηση από το ΕΚΤ, θα εστιασθούν στην ευαισθητοποίηση των παραγωγών σε θέµατα περιβαλλοντικής προστασίας. Η οµάδα των δύο αυτών µέτρων αντιπροσωπεύει το 10,6% των πόρων του προγράµµατος (24,3% των πόρων του άξονα ) Τέλος, το νέο Μέτρο που προστέθηκε στον Άξονα 1 (στην Οµάδα των Μεταβατικών Μέτρων) «Εκµεταλλεύσεις υπό αναδιάρθρωση, λόγω µεταρρύθµισης Κοινής Οργάνωσης Αγοράς», µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 10,2% (τέταρτο σε χρηµατοδοτική βαρύτητα Μέτρο του Άξονα), στοχεύει στην προσαρµογή των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στις συνεχώς µεταβαλλόµενες συνθήκες, µέσω της αναδιάρθρωσης των οικονοµικών τους δραστηριοτήτων εντός και εκτός της γεωργίας. Ο Άξονας 2 : «Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου» παρουσιάζει την υψηλότερη χρηµατοδοτική βαρύτητα µε 45,5% εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα το δεύτερο γενικό στόχο του προγράµµατος προστασία του περιβάλλοντος και αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων. Στον άξονα περιλαµβάνονται δύο διακριτές ενότητες µέτρων που σχετίζονται µε την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαχείριση των φυσικών πόρων και πιο συγκεκριµένα : Α. Μέτρα που στοχεύουν στην αειφορική χρήση γεωργικής γης, µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 86% επί των πιστώσεων του Άξονα, Β. Μέτρα, που στοχεύουν στην αειφορική χρήση δασικής γης, µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 14% επί των πιστώσεων του Άξονα, Η γεωργία αφενός µεν είναι ο µεγαλύτερος «χρήστης του εδάφους και των υδάτων» αφετέρου δε και µε ιδιαίτερη ένταση τα τελευταία χρόνια αναδεικνύεται σε σηµαντικό παραγωγό «περιβαλλοντικών ωφελειών». Κατά συνέπεια, το πρόγραµµα υιοθετεί µια δυαδική προσέγγιση που εστιάζεται σχεδόν ισόρροπα στην προστασία του περιβάλλοντος, είτε µέσω της συνέχισης της άσκησης της γεωργικής δραστηριότητας σε Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 126 περιοχές µε φυσικά µειονεκτήµατα είτε µέσω της υιοθέτησης φιλοπεριβαλλοντικών γεωργικών πρακτικών σε περιοχές που εντοπίζονται προβλήµατα, αλλά και στη στροφή σε γεωργικές και δασοκοµικές πρακτικές που συµβάλλουν στην προώθηση των στόχων της ευρωπαϊκής στρατηγικής για το περιβάλλον όπως είναι η προστασία της βιοποικιλότητας, η αντιµετώπιση της κλιµατικής αλλαγής κλπ. Τα µέτρα 211 «Ενισχύσεις στους γεωργούς ορεινών περιοχών για φυσικά µειονεκτήµατα» που είναι το δεύτερο σε χρηµατοδοτική βαρύτητα (18,7%) µέτρο του άξονα και 212 «Ενισχύσεις στους γεωργούς περιοχών µε µειονεκτήµατα εκτός των ορεινών περιοχών» συνθέτουν το τµήµα της σταθεροποιητικής πολιτικής του εφαρµοζόµενου µίγµατος πολιτικής αθροιστικά αντιπροσωπεύουν 11,6% των πόρων του προγράµµατος και το 25,5% των πόρων του άξονα. Στη δεύτερη ενότητα µε δράσεις κυρίως προληπτικού χαρακτήρα που συµβάλλουν όµως και στην βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα µέσω των δράσεων βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας εντάσσεται το πρώτο σε χρηµατοδοτική βαρύτητα µέτρο τόσο του άξονα (59,8%), όσο και του προγράµµατος (27,16%) Μέτρο 214 «Γεωργοπεριβαλλοντικές Ενισχύσεις», το οποίο σε συνδυασµό µε το µέτρο 216 «Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις» και το µέτρο 213 «Ενισχύσεις Natura 2000 και ενισχύσεις που συνδέονται µε την Οδηγία 2000/60/ΕΚ» αντιπροσωπεύουν το σύνολο των µέτρων που αποσκοπούν κυρίως στην µείωση των επιπτώσεων στο περιβάλλον. Αθροιστικά τα τρία µέτρα αντιπροσωπεύουν το 27,5% των πόρων του προγράµµατος (60,5% των πόρων του άξονα). Οι επιµέρους δράσεις των µέτρων αυτών στοχεύουν σε διακριτά πεδία της στόχους της περιβαλλοντικής πολιτικής (έδαφος, νερό, κλίµα, βιοποικιλότητα, αγροτικό τοπίο) . Η τελευταία ενότητα των µέτρων του άξονα στοχεύει στην ενίσχυση της οικολογικής σταθερότητας των δασών και την ενίσχυση του πολυλειτουργικού τους χαρακτήρα. Η ενότητα αυτή των µέτρων συγκεντρώνει το 6,4% των πόρων του προγράµµατος (14% των πόρων του άξονα προτεραιότητας). Από το σύνολο των µέτρων έµφαση δίνεται στο µέτρο 221 «Πρώτη ∆άσωση Γεωργικών Γαιών» και στο µέτρο 226 «Αποκατάσταση δασοκοµικού δυναµικού» µε χρηµατοδοτικές βαρύτητες 5,3% και 7,9% αντίστοιχα των πόρων του άξονα. Ο Άξονας 3 : «Ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας» που είναι τρίτος σε χρηµατοδοτική βαρύτητα µε 10,9% εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα το γενικό στόχο του προγράµµατος : βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και στην ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας. Ο άξονας 3, καθώς επίσης και ο άξονας 4 που παρατίθεται στην συνέχεια και αφορά την προσέγγιση Leader, αντιπροσωπεύουν την έµφαση που αποδίδεται στη σταδιακή µετατόπιση της κοινής γεωργικής πολιτικής από µια κλαδική τοµεακή πολιτική σε µία χωρική πολιτική που στοχεύει στην ολοκληρωµένη τοπική προσέγγιση για την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών µέσω της βελτίωσης της ποιότητας ζωής των κατοίκων και της Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 127 ανάπτυξης νέων κλάδων και τοµέων που µπορούν να δηµιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας ιδιαίτερα για τους νέους και τις γυναίκες συµβάλλοντας στην επίτευξη του ευρύτερου στόχου που είναι η συγκράτηση του πληθυσµού στις αγροτικές περιοχές. Τα µέτρα του άξονα 3 µπορούν να οµαδοποιηθούν σε τρείς ενότητες : Α. Μέτρα που στοχεύουν στην ανάπτυξη της επιχειρηµατικότητας κινητοποιώντας σηµαντικούς ιδιωτικούς πόρους, µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 60,6% επί των πιστώσεων του Άξονα, Β. Μέτρα, που στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων µέσω της υλοποίησης έργων «υποδοµής δηµόσιου χαρακτήρα» για τη διατήρηση της αγροτικής κληρονοµιάς, την ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών, τη βελτίωση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες που παρατηρούνται σηµαντικές ανισότητες µεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών, µε χρηµατοδοτική βαρύτητα 39,4% επί των πιστώσεων του Άξονα, Την πρώτη ενότητα αποτελούν τα µέτρα 311 «∆ιαφοροποίηση», 312 «Ανάπτυξη πολύ µικρών επιχειρήσεων» και 313 «Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων» και αποτελούν το 6,6% των συνολικών πόρων του προγράµµατος (60,6% των πόρων του αξόνα προτεραιότητας). Τα µέτρα 321 «Βασικές υπηρεσίες», 322 «Ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών», 323 «∆ιατήρηση της αγροτικής κληρονοµιάς» συνθέτουν τη δεύτερη ενότητα µέτρων και αποτελούν το 4,3% των πόρων του προγράµµατος (39,4% του άξονα προτεραιότητας). Αντίστοιχα, ο Άξονας 4 : «Εφαρµογή της προσέγγισης Leader» εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα το γενικό στόχο του προγράµµατος : ∆ηµιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές µέσω της προσέγγισης LEADER. Σηµειώνεται ότι η προσέγγιση Leader εφαρµόζεται στους Άξονες 1 και 3 µε µια αναλογία 11,5% στον Άξονα 1 - Μέτρο 411 «Ανταγωνιστικότητα» και 88,5% στον Άξονα 3 - Μέτρο 413 «Ποιότητα ζωής/ διαφοροποίηση».19 .Επικουρικά προς τα δύο αυτά µέτρα λειτουργούν και τα µέτρα 421 «Συνεργασίες» και 431 «Λειτουργικά/ Απόκτηση δεξιοτήτων και εµψύχωση» που στοχεύουν στη δηµοσιοποίηση, κινητοποίηση και εµψύχωση του τοπικού ανθρώπινου δυναµικού. Συνολικά η προσέγγιση Leader έχει χρηµατοδοτική βαρύτητα 6,6% στο σύνολο των Αξόνων 1 έως 3. 19 Εκτιµάται ότι το 20% των πόρων αφορά δηµόσια έργα και το 80% ιδιωτικά. Τα ποσοστά αυτά θα οριστικοποιηθούν µετά την υποβολή, αξιολόγηση και ένταξη των τοπικών προγραµµάτων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 128 ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΙΚΩΝ ΒΑΡΥΤΗΤΩΝ (%) Σύντοµη Περιγραφή ∆ηµόσια ∆απάνη ΒΑΡΥΤΗΤΑ ∆∆/ ΣΥΝ. 1 3 Κοινοτική Συµµετοχή ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΚΣ/ ΣΥΝ. 1-3 111 Επαγγελµατική κατάρτιση και ενηµέρωση 0 0,00% - 0,00% 112 Εγκατάσταση νέων γεωργών 184.811.292 3,77% 132.163.311 3,67% 113 Πρόωρη συνταξιοδότηση 29.962.783 0,61% 21.427.157 0,59% 114 Χρήση συµβουλευτικών υπηρεσιών 9.985.335 0,20% 7.140.770 0,20% 115 Σύσταση συµβουλευτικών υπηρεσιών 0 0,00% - 0,00% 121 Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων 766.999.326 15,65% 548.500.955 15,22% 122 Βελτίωση της οικονοµικής αξίας των δασών 0 0,00% - 0,00% 123 Προστιθέµενη αξία των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων339.658.644 6,93% 242.898.637 6,74% 124 Ανάπτυξη νέων προϊόντων, επεξεργασιών και τεχνολογιών 0 0,00% - 0,00% 125 Γεωργικές και ∆ασοκοµικές Υποδοµές 510.249.546 10,41% 364.892.581 10,12% 126 Φυσικές καταστροφές. Αποκατάσταση/πρόληψη 9.987.270 0,20% 7.142.154 0,20% 131 Εκπλήρωση προτύπων 7.987.330 0,16% 5.711.945 0,16% 132 Συµµετοχή σε συστήµατα ποιότητας 29.961.596 0,61% 21.426.308 0,59% 133 ∆ραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης 29.961.596 0,61% 21.426.308 0,59% 144 Εκµεταλλεύσεις υπό αναδιάρθρωση λόγω κοινής οργάνωσης219.778.427 4,48% 157.169.209 4,36% Σύνολο Άξονα 1 Ανταγωνιστικότητα 2.139.343.145 43,6% 1.529.899.335 42,4% 211 Ενισχύσεις για µειονεκτήµατα ορεινών περιοχών 415.613.029 8,48% 313.977.046 8,71% 212 Ενισχύσεις για µειονεκτήµατα, εκτός των ορεινών περιοχών 152.322.606 3,11% 115.072.913 3,19% 213 Ενισχύσεις Natura 2000 και Νερά 8.061.527 0,16% 6.090.123 0,17% 214 Γεωργο-περιβαλλοντικές ενισχύσεις 1.331.187.751 27,16% 1.005.652.779 27,90% 215 Ενισχύσεις για την καλή διαβίωση των ζώων 0 0,00% - 0,00% 216 Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις 8.468.533 0,17% 6.397.598 0,18% 221 Πρώτη δάσωση γεωργικής γης 119.030.035 2,43% 89.921.865 2,49% 222 Πρώτη εγκατάσταση γεωργοδασοκοµικών συστηµάτων 0 0,00% - 0,00% 223 Πρώτη δάσωση µη γεωργικής γης 0 0,00% - 0,00% 224 Ενισχύσεις Natura 2000 (για δάση) 10.078.233 0,21% 7.613.654 0,21% 225 ∆ασο-περιβαλλοντικές ενισχύσεις 0 0,00% - 0,00% 226 Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή 175.524.780 3,58% 132.601.117 3,68% 227 Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις 8.062.827 0,16% 6.091.105 0,17% Βελτίωση Περιβάλλοντος & Υπαίθρου 2.228.349.321 45,5% 1.683.418.200 46,7% 311 ∆ιαφοροποίηση 49.879.150 1,02% 36.564.774 1,01% 312 Ανάπτυξη πολύ µικρών επιχειρήσεων 34.441.768 0,70% 25.248.134 0,70% 313 Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων 239.247.803 4,88% 175.384.743 4,87% 321 Βασικές υπηρεσίες 130.373.286 2,66% 95.572.394 2,65% 322 Ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών 62.439.290 1,27% 45.772.202 1,27% 323 ∆ιατήρηση της αγροτικής κληρονοµιάς 17.871.152 0,36% 13.100.757 0,36% 331 Κατάρτιση και ενηµέρωση οικονοµικών φορέων 0 0,00% - 0,00% 341 Απόκτηση δεξιοτήτων και εµψύχωση 0 0,00% - 0,00% ∆ιαφοροποίηση & Ποιότητα Ζωής 534.252.448 10,9% 391.643.004 10,9% 4.901.944.913 100,00% 3.604.960.539 100,00% ΑΠΌ ΑΞΟΝΑ 1 37.455.376 11,5% 28.542.355 11,5% ΑΠΌ ΑΞΟΝΑ 2 0 ΑΠΌ ΑΞΟΝΑ 3 287.424.176 88,5% 219.027.645 88,5% Leader 324.879.552 6,6% 247.570.000 6,9% Μέτρο 511 Τεχνική Βοήθεια 71.597.180 1,4% 53.697.885 1,4% 1) Λειτουργικά για το ΕΑ∆ * 2.500.000 1.875.000 2 ) Πρόγραµµα ∆ράσης του ΕΑ∆ 7.500.000 5.625.000 ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ 5.298.421.646 3.906.228.424 Μέτρο / Άξονας Σύνολο Άξονα 2 Σύνολο Άξονα 3 ΜΕΡΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ Σύνολο Άξονα 4 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 129 4.2. Αναµενόµενες επιπτώσεις των προτεραιοτήτων που έχουν επιλεγεί, σύµφωνα µε την εκ των προτέρων αξιολόγηση Σύµφωνα µε τη στρατηγική που έχει επιλεχθεί, το Πρόγραµµα επιδιώκει την αντιµετώπιση των προβληµάτων που σχετίζονται µε την οικονοµική κατάσταση (ανταγωνιστικότητα του γεωργικού, αγροδιατροφικού και δασοκοµικού τοµέα), την κατάσταση του περιβάλλοντος και την κοινωνικοοικονοµική κατάσταση στις αγροτικές περιοχές. Οι τοµείς παρέµβασης σε συνάρτηση µε τη χρηµατοδοτική βαρύτητα που αποδίδεται στους Άξονες Προτεραιότητας, αλλά και στα επιµέρους Μέτρα αναδεικνύει τα ακόλουθα: Πρώτη Προτεραιότητα του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης αποτελεί η «Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και δασοκοµίας» και εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα τον πρώτο γενικό στόχο του Προγράµµατος «∆ιατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα» και συµπληρωµατικά µε τους άλλους. Αποτελείται από τρεις διακριτές ενότητες, ανθρώπινο κεφάλαιο, επιχειρηµατικότητα – καινοτοµία και ποιότητα, οι οποίες στοχεύουν στη βελτίωση των βασικών παραµέτρων που συνθέτουν την ανταγωνιστικότητα και συγκεκριµένα το ανθρώπινο δυναµικό, τις υποδοµές και την επιχειρηµατικότητα. Στον άξονα περιλαµβάνονται µέτρα που υλοποιούν τις επιταχυντικές πολιτικές που στοχεύουν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και την αύξηση της προστιθέµενης αξίας των προϊόντων του πρωτογενή και του αγροδιατροφικού τοµέα. Με βάση τη στοχοθεσία σε επίπεδο προτεραιότητας τα αναµενόµενα αποτελέσµατα στο τέλος της προγραµµατικής περιόδου, θα είναι τα εξής: Η επιτυχής ολοκλήρωση µιας δραστηριότητας κατάρτισης στον τοµέα της γεωργίας ή/και δασοκοµίας από 30.000 συµµετέχοντες, η οποία θα υλοποιηθεί αποκλειστικά µε τη συγχρηµατοδότηση από το ΕΚΤ. Η αύξηση της ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας στις στηριζόµενες εκµεταλλεύσεις / επιχειρήσεις σε 116.117.840 ευρώ. Η υιοθέτηση της εισαγωγής νέων προϊόντων και / ή νέων τεχνικών από 1.366 εκµεταλλεύσεις / επιχειρήσεις ∆εύτερη Προτεραιότητα του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης τίθεται η «Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου» η οποία συµβάλλει στην επίτευξη κυρίως του δεύτερου γενικού στόχου του Προγράµµατος «Προστασία του περιβάλλοντος και Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 130 αειφόρος διαχείριση των φυσικών πόρων, αποτελούµενη από τρεις διακριτές ενότητες που σχετίζονται µε την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαχείριση των φυσικών πόρων. Η γεωργία, ταυτόχρονα µε την ιδιότητά της ως ο µεγαλύτερος «χρήστης του εδάφους και των υδάτων», αποκτά τα τελευταία χρόνια και µια νέα ιδιότητα, αυτή του σηµαντικού παραγωγού «περιβαλλοντικών ωφελειών». Το Πρόγραµµα λαµβάνοντας υπόψη τις δύο αυτές ιδιότητες της γεωργίας υιοθετεί µια δυαδική προσέγγιση που εστιάζεται σχεδόν ισόρροπα στην προστασία του περιβάλλοντος, είτε µέσω της συνέχισης της άσκησης της γεωργικής δραστηριότητας σε περιοχές µε φυσικά µειονεκτήµατα, είτε µέσω της υιοθέτησης φιλοπεριβαλλοντικών γεωργικών πρακτικών σε περιοχές που εντοπίζονται προβλήµατα, αλλά και στη στροφή σε γεωργικές και δασοκοµικές πρακτικές που συµβάλλουν στην προώθηση των στόχων της ευρωπαϊκής στρατηγικής για το περιβάλλον όπως είναι η προστασία της βιοποικιλότητας, η αντιµετώπιση της κλιµατικής αλλαγής κλπ. Οι παρεµβάσεις στο πλαίσιο της προτεραιότητας αυτής, µε βάση τα οριζόµενα στο Πρόγραµµα αναµένεται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσµατα και επιπτώσεις: Γεωργική γη (Ha) Βιοποικιλότητα Ποιότητα νερού Κλιµατική αλλαγή Ποιότητα εδάφους Αποφυγή περιθωριοποίησης 2.031.324,00 74.384,00 167.884,00 1.913.634,00 ∆ασική γη (Ha) Βιοποικιλότητα Ποιότητα νερού Κλιµατική αλλαγή Ποιότητα εδάφους Αποφυγή περιθωριοποίησης 225600 225600 225600 Τρίτη Προτεραιότητα του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης αποτελεί η «Ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας» και η «Εφαρµογή της προσέγγισης Leader», εξυπηρετώντας τους γενικούς στόχους «βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και στην ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας» και «δηµιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές µέσω της προσέγγισης LEADER», αντίστοιχα. Η προτεραιότητα αυτή αντανακλά την έµφαση που αποδίδεται στη σταδιακή µετατόπιση της κοινής γεωργικής πολιτικής από µια κλαδική τοµεακή πολιτική σε µία χωρική πολιτική που στοχεύει στην ολοκληρωµένη τοπική προσέγγιση για την ανάπτυξη των Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 131 αγροτικών περιοχών µέσω της βελτίωσης της ποιότητας ζωής των κατοίκων και της ανάπτυξης νέων κλάδων και τοµέων που µπορούν να δηµιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας ιδιαίτερα για τους νέους και τις γυναίκες συµβάλλοντας στην επίτευξη του ευρύτερου στόχου που είναι η συγκράτηση του πληθυσµού στις αγροτικές περιοχές. Οι επιµέρους παρεµβάσεις µπορούν να οµαδοποιηθούν σε δύο ενότητες, στην ενότητα που στοχεύει στην ανάπτυξη της επιχειρηµατικότητας κινητοποιώντας σηµαντικούς ιδιωτικούς πόρους και στην ενότητα που στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων µέσω της υλοποίησης έργων «υποδοµής δηµόσιου χαρακτήρα» για τη διατήρηση της αγροτικής κληρονοµιάς, την ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών, τη βελτίωση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες που παρατηρούνται σηµαντικές ανισότητες µεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών. Τα αποτελέσµατα, όπως αυτά θέτονται ως στόχοι σε επίπεδο προτεραιότητας, αναµένεται να είναι τα ακόλουθα: Η αύξηση µη γεωργικής ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας στις στηριζόµενες επιχειρήσεις κατά 21.435.153 ευρώ, Η δηµιουργία 2.945 νέων θέσεων εργασίας, Η αύξηση του αριθµού τουριστών κατά 800.000 άτοµα στις περιοχές όπου θα εφαρµοστούν οι παρεµβάσεις,Μέτρο 313 \ H αύξηση του αριθµού των διανυκτερεύσεων κατά 3.301.579, Μέτρο 313 Η απολαβή βελτιωµένων υπηρεσιών από 1.600.000 κατοίκους αγροτικών περιοχών στις οποίες θα εφαρµοστούν οι παρεµβάσεις. Συνολικά σε επίπεδο Προγράµµατος οι σηµαντικότερες επιπτώσεις αναµένεται να είναι οι ακόλουθες: Η επίτευξη οικονοµικής ανάπτυξης, η οποία εκτιµώµενη ως µεταβολή της καθαρής προστιθέµενης αξίας ανέρχεται σε 616.782.209 σε µονάδες αγοραστικής δύναµης, Η δηµιουργία 3.645 νέων θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης, Η µεταβολή στην παραγωγικότητα εργασίας, η οποία εκτιµώµενη ως µεταβολή στην ακαθάριστη προστιθέµενη αξία ανά θέση εργασίας πλήρους απασχόλησης ανέρχεται σε 14.448 Ευρώ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 132 5. Πληροφορίες για τους άξονες και τα µέτρα που προτείνονται για τον κάθε ένα, και περιγραφή αυτών Όπως καθορίζεται στο Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Αγροτικής Ανάπτυξης για την Ελλάδα, το πρόγραµµα θα συµβάλει σε κάθε έναν από τους τέσσερις γενικούς στρατηγικούς στόχους που αφορούν: Στη διατήρηση και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας, της δασοκοµίας και του αγροδιατροφικού τοµέα (ΓΣΣ 1); Στην προστασία του περιβάλλοντος και στην αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων (ΓΣΣ 2); Στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και στην ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας (ΓΣΣ 3) και Στη δηµιουργία τοπικών ικανοτήτων για την απασχόληση και τη διαφοροποίηση στις αγροτικές περιοχές µέσω της προσέγγισης Leader (ΓΣΣ 4). Το πρόγραµµα θα υλοποιηθεί µέσω των ακόλουθων µέτρων: Άξονας 1: Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και της δασοκοµίας 112 Εγκατάσταση νέων γεωργών 113 Πρόωρη συνταξιοδότηση γεωργών και γεωργικών εργατών 114 Χρήση υπηρεσιών παροχής γεωργικών συµβουλών στην εκµετάλλευση και παροχή δασοκοµικών συµβουλών 121 Εκσυγχρονισµός των γεωργικών εκµεταλλεύσεων 123 Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων 125 Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της γεωργίας και της δασοκοµίας 126 Αποκατάσταση του γεωργικού παραγωγικού δυναµικού που έχει πληγεί από φυσικές καταστροφές και εισαγωγή των κατάλληλων δράσεων πρόληψης 131 Παροχή βοήθειας σε γεωργούς για να προσαρµοσθούν σε απαιτητικά πρότυπα βασιζόµενα στην κοινοτική νοµοθεσία 132 Στήριξη γεωργών που συµµετέχουν σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων 133 Στήριξη οµάδων παραγωγών για δραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης των προϊόντων στο πλαίσιο συστηµάτων για την ποιότητα τροφίµων 144 Εκµεταλλεύσεις υπό αναδιάρθρωση λόγω µεταρρύθµισης κοινής οργάνωσης αγοράς Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 133 Άξονας 2: Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου 211 Ενισχύσεις για φυσικά µειονεκτήµατα στους γεωργούς ορεινών περιοχών 212 Ενισχύσεις στους γεωργούς περιοχών µε µειονεκτήµατα, εκτός των ορεινών περιοχών 213 Ενισχύσεις Natura 2000 και ενισχύσεις που συνδέονται µε την Οδηγία 2000/60/ΕΚ 214 Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις 216 Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις 221 Πρώτη δάσωση γεωργικών γαιών 224 Ενισχύσεις Natura 2000 226 Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης 227 Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις Άξονας 3: Ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας 311 ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες 312 Στήριξη της δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων 313 Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων 321 Βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό 322 Ανακαίνιση και ανάπτυξη των χωριών 323 ∆ιατήρηση και αναβάθµιση της αγροτικής κληρονοµιάς Άξονας 4: Εφαρµογή της προσέγγισης Leader 41 Στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης 411 Ανταγωνιστικότητα 413 Ποιότητα ζωής/διαφοροποίηση 421 ∆ιατοπική και διεθνική συνεργασία 431 Λειτουργία της οµάδας τοπικής δράσης, απόκτηση δεξιοτήτων και εµψύχωση Επισηµαίνεται ότι οι δείκτες βάσης σε σχέση µε τους στόχους καθώς και οι δείκτες βάσης σε σχέση µε το γενικό πλαίσιο παρατίθενται στο παράρτηµα 1 του παρόντος Προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 134 5.1. Γενικές απαιτήσεις Τα αναφερόµενα στο σηµείο 5.1, του Παραρτήµατος ΙΙ του Κανονισµού 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, περιλαµβάνονται αναλυτικά στο Τεχνικό ∆ελτίο του κάθε Μέτρου. Οι νοµικές βάσεις των Μέτρων σύµφωνα να µε τον Καν. (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, παρατίθενται στη συνέχεια σε Πίνακα: Π.Α.Α. 2007-2013 Μέτρο / Άξονας Σύντοµη Περιγραφή ΝΟΜΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ( Καν. 1698/05, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει) 112 Εγκατάσταση νέων γεωργών Άρθρα 20 (α) (ii) και 22 του Καν. 1698/05 113 Πρόωρη συνταξιοδότηση γεωργών και γεωργικών εργατών Άρθρα 20 (α) (iii) και 23 του Καν. 1698/05 114 Χρήση υπηρεσιών παροχής γεωργικών συµβουλών στην εκµετάλλευση και παροχή δασοκοµικών συµβουλών Άρθρα 20 (α) (iv) και 24 του Καν. 1698/05 121 Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων Άρθρα 16α (1) (β) και (1) (γ), 20 (β) (i) και 26 του Καν. 1698/05 123 Προστιθέµενη αξία των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων Άρθρα 16α (1) (ε), 20 (β) (iii) και 28 του Καν. 1698/05 125 Υποδοµή σχετική µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της γεωργίας και δασοκοµίας Άρθρο 20 (β) (v) και 30 του Καν. 1698/05 126 Αποκατάσταση του γεωργικού παραγωγικού δυναµικού … πρόληψης Άρθρα 20 (β) (vi) του Καν. 1698/05 131 Εκπλήρωση των προτύπων µε βάση την κοινοτική νοµοθεσία Άρθρα 20 (γ) (i) και 31 του Καν. 1698/05 132 Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων Άρθρα 20 (γ) (ii) και 32 του Καν. 1698/05 133 ∆ραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης Άρθρα 20 (γ) (iii) και 33 του Καν. 1698/05 144 Εκµεταλλεύσεις υπό αναδιάρθρωση λόγω µεταρρύθµισης κοινής οργάνωσης αγοράς Άρθρα 20 (δ) (ιιι) και 35α του Καν. 1698/2005 Σύνολο Άξονα 1 Ανταγωνιστικότητα 211 Ενισχύσεις για φυσικά µειονεκτήµατα στους γεωργούς ορεινών περιοχών Άρθρα 36 (α) (i) και 37 του Καν. 1698/05 212 Ενισχύσεις στους γεωργούς περιοχών µε µειονεκτήµατα, εκτός των ορεινών περιοχών Άρθρα 36 (α) (ii) και 37 του Καν. 1698/05 213 Ενισχύσεις Natura 2000 και ενισχύσεις που συνδέονται µε την Οδηγία για τα νερά (2000/60/ΕΚ) Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Καν. 1698/05 214 Γεωργο-περιβαλλοντικές ενισχύσεις Άρθρα 36 (α) (vi) και 41 του Καν. 1698/05 216 Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις Άρθρα 36 (β) (i) και 43 του Καν. 1698/05 221 Πρώτη δάσωση γεωργικής γης Άρθρα 36 (β) (iii) και 45 του Καν. 1698/05 224 Ενισχύσεις Natura 2000 (για δάση) Άρθρα 36 (β) (iv) και 46 του Καν. 1698/05 226 Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης Άρθρα 16α (1) (α), 36 (β) (vi) και 48 του Καν. 1698/05 227 Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις Άρθρα 36 (β) (vii) και 49 του Καν. 1698/05 Σύνολο Άξονα 2 Βελτίωση Περιβάλλοντος & Υπαίθρου 311 ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες Άρθρα 52 (α) (i) και 53 του Καν. 1698/05 312 Στήριξη της δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων Άρθρα 52 (α) (ii) και 54 του Καν. 1698/05 313 Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων Άρθρα 16α (1) (ζ), 52 (α) (iii) και 55 του Καν. 1698/05 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 135 321 Βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό Άρθρα 52 (β) (i) και 56 του Καν. 1698/05 322 Ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών Άρθρα 52 (β) (ii) του Καν. 1698/05 323 ∆ιατήρηση και αναβάθµιση της αγροτικής κληρονοµιάς Άρθρα 52 (β) (iii) και 57 του Καν. 1698/05 Σύνολο Άξονα 3 ∆ιαφοροποίηση & Ποιότητα Ζωής 411 Ανταγωνιστικότητα Άρθρα 63 (α), 20 (β) (iii) και 28 του Καν. 1698/05 413 Ποιότητα ζωής /∆ιαφοροποίηση Άρθρα 63 (α), 52 (α) (i), 53, 52 (α) (ii),54, 52 (α) (iii), 55, 52 (β) (i), 56, 52 (β) (ii),52 (β) (iii) του Καν. 1698/05 421 ∆ιατοπική και διεθνική συνεργασία Άρθρα 63 (β) και 65 του Καν. 1698/05 431 Λειτουργικά / Απόκτηση δεξιοτήτων και εµψύχωση Άρθρα 63 (γ) του Καν. 1698/05 Σύνολο Άξονα 4 Leader Μέτρο 511 Τεχνική Βοήθεια Άρθρα 66 παρ. 2 του Καν. 1698/05 Ελληνικό Αγροτικό ∆ίκτυο Άρθρα 66 παρ. 3 και 68 του Καν. 1698/05 5.2. Απαιτήσεις για το σύνολο ή µέρος των µέτρων Σχετικά µε την υπό εκτέλεση πράξεων/συµβάσεων (από την προηγούµενη περίοδο), περιλαµβανοµένων των οικονοµικών πτυχών, παρατίθεται σε συνέχεια πίνακας ανειληµµένων υποχρεώσεων και συνεχιζόµενων έργων. Έχει ληφθεί υπόψη ότι το ΕΠ «ΑΑ-ΑΥ 2000-2006» και τα ΠΕΠ ∆υτικής Ελλάδας, Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσου και Αττικής έληξαν στις 31-12-2009, ενώ τα υπόλοιπα ΠΕΠ είχαν λήξει από τις 31-6 2009. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 136 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Γ' ΚΠΣ ΑΞΟΝΑΣ / ΜΕΤΡΟ Γ' ΚΠΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟ ΜΕΤΡΟ ΠΑΑ ΑΡΧΙΚΟΙ ΠΡΟΫΠ/ΣΜΟΙ (€) Π/Υ ΠΡΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ (€) ΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΠΑΑ-ΑΥ 1.1 ΣΧΕ∆ΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ (ΕΠΑΑ-ΑΥ & ΠΕΠ) 121 230.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 3.1 ΝΕΟΙ ΑΓΡΟΤΕΣ 112 30.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.3 ΕΛΚΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΑΣ 227 2.000.000 Α1. Ανειληµµένες Υποχρεώσεις ΕΠΑΑ-ΑΥ 262.000.000 ΕΠΑΑ 1 ΠΡΟΩΡΗ ΣΥΝΤΑΞΙΟ∆ΟΤΗΣΗ 113 0 ΕΠΑΑ 2 ΕΞΙΣΩΤΙΚΗ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ 211, 212 190.000.000 ΕΠΑΑ 3 ΓΕΩΡΓΟΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ 214, 216 817.000.000 ΕΠΑΑ 4 ∆ΑΣΩΣΕΙΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΓΑΙΩΝ 221 110.000.000 ΕΠΑΑ 5 ΤΗΡΗΣΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ 131 20.000.000 Α2. Ανειληµµένες Υποχρεώσεις ΕΠΑΑ 1.137.000.000 Α. ΣΥΝΟΛΟ ΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ 1.399.000.000 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΑ ΕΡΓΑ ΜΕΤΑΞΥ Γ' ΚΑΙ ∆' Π.Π. ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.1 ∆ΙΚΤΥΑ ΑΡΤΖΑΝ, ΑΜΑΤΟΒΟΥ Ν.ΚΙΛΚΙΣ 125 21.866.757 10.000.000 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 137 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.1 ∆ΙΚΤΥΑ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΒΡΑΧΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 125 14.600.000 5.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Υ∆ΑΤΩΝ ΠΟΤΑΜΩΝ ΜΑΚΕ∆ΟΝΙΑΣ, ΘΡΑΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ 125 2.600.000 1.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΑΡ∆ΕΥΤΙΚΟ ∆ΙΚΤΥΟ ΣΕΡΡΩΝ -ΖΩΝΗ ΑΛ∆ΕΦΙΚΟΥ 125 15.351.845 2.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ∆ΙΚΤΥΑ ΛΕΚΑΝΟΠΕ∆ΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 125 57.920.000 15.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ∆ΙΚΤΥΑ ΖΩΝΗς ΛΑΜΑΡΗΣ Ν.ΠΡΕΒΕΖΗΣ 125 15.742.000 5.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΛΙΜΝΟ∆ΕΞΑΜΕΝΗ ΣΚΟΠΕΛΟΥ 125 8.470.000 3.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΛΙΜΝΟ∆ΕΞΑΜΕΝΗ ΚΑΣΤΑΝΙΑΣ ΑΛΟΝΝΗΣΟΥ 125 13.263.000 4.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΡΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΥΠΕΡΕΙΑΣ ΛΑΡΙΣΣΑΣ - ΟΡΦΑΝΩΝ ΚΑΡ∆ΙΤΣΑΣ 125 3.734.000 1.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 Υ∆ΡΟ∆ΟΤΗΣΗ ΚΩΠΑΪ∆ΙΚΟΥ ΠΕ∆ΙΟΥ ΑΠΌ ΛΙΜΝΗ ΥΛΙΚΗ Ν.ΒΟΙΩΤΙΑΣ 125 10.700.000 2.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ∆ΙΚΤΥΟ ΑΝΟΙΚΤΩΝ ∆ΙΩΡΥΓΩΝ ΠΕ∆ΙΑ∆ΑΣ ΜΟΡΝΟΥ ΦΩΚΙ∆ΑΣ 125 15.536.035 4.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΦΡΑΓΜΑ ΦΕΡΕΚΑΜΠΟΥ ΣΚΥΡΟΥ 125 12.014.630 2.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΦΡΑΓΜΑ ΑΣΩΠΟΥ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ 125 49.950.000 20.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΦΡΑΓΜΑ ΚΟΡΗΣ ΓΕΦΥΡΙ ΧΙΟΥ 125 18.535.304 2.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΦΡΑΓΜΑ - ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΡΗΤΗΝΙΑΣ ΡΟ∆ΟΥ 125 17.881.500 3.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΦΡΑΓΜΑ ΣΧΟΙΝΑ ΚΑΡΠΑΘΟΥ 125 10.460.000 4.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ∆ΙΚΤΥΑ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ 125 27.826.250 7.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΦΡΑΓΜΑ ΠΛΑΚΙΩΤΙΣΣΑΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 125 29.700.000 8.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 6.2 ΦΡΑΓΜΑ ΒΑΛΣΑΜΙΩΤΗ ΧΑΝΙΩΝ 125 26.247.211 13.000.000 ΕΠΑΑ-ΑΥ 4.6 ΜΟΥΣΕΙΟ 323 3.000.000 2.000.000 Β1. Συνεχιζόµενα Έργα ΕΠΑΑ-ΑΥ 20 375.398.532 113.000.000 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 138 ΠΕΠ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΙΑΣΙΟΥ 125 18.453.345 2.000.000 ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΜΑΡΜΑΡΑ (ΑΚΡΟΠΟΤΑΜΟΥ) 125 10.961.544 3.000.000 ΠΕΠ ΑΜΘ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ Υ∆ΡΟ∆ΥΝΑΜΙΚΩΝ Ι∆ΙΟΤΗΤΩΝ Ε∆ΑΦΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡIΦΕΡΕΙΑ ΑΜΘ 125 4.748.672 500.000 ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΑΣ ΠΑΡΟΡΙΟΥ Ν. ΦΛΩΡΙΝΑΣ 125 5.620.808 4.000.000 ΠΕΠ ∆Μ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΛΙΜΝΟ∆ΕΞΑΜΕΝΗΣ ΑΝΑΡΡΑΧΗΣ 125 5.720.000 720.000 ΠΕΠ Η ΕΓΓΕΙΟΒΕΛΤΙΩΤΙΚΟ EΡΓΟ ΒΑΘΥΠΕ∆ΟΥ ΑΜΜΟΥ∆ΙΑΣ Ν. ΠΡΕΒΕΖΑΣ 125 9.445.000 4.400.000 ΦΡΑΓΜΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΣΤΟ ΡΕΜΑ ΜΑΥΡΟΜΑΤΙ ∆ΗΜΟΥ ΣΟΥΡΠΗΣ ΝΟΜΟΥ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ 125 10.400.000 5.000.000 ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΑΓΙΟΝΕΡΙΟΥ 125 9.320.144 4.300.000 ΠΕΠ Θ ΦΡΑΓΜΑ ΛΗΘΑΙΟΥ Ν. ΤΡΙΚΑΛΩΝ 125 6.668.153 4.500.000 ΠΕΠ ∆Ε ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΛΙΜΝΟ∆ΕΞΑΜΕΝΗΣ ΚΑΙ ΑΡ∆ΕΥΤΙΚΟΥ ∆ΙΚΤΥΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΝΤΑΣΚΑ ΕΡΥΜΑΝΘΕΙΑΣ ∆ΗΜΟΥ ΤΡΙΤΑΙΑΣ 125 8.506.663 3.000.000 ΠΕΠ ΣΕ ∆ΙΚΤΥΑ ΛΙΛΑΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΦΩΚΙ∆ΑΣ 125 6.035.297 2.300.000 ΠΕΠ Π ΛΙΜΝΟ∆ΕΞΑΜΕΝΗ ΚΑΤΩ ΠΙΤΣΩΝ Ν. ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ 125 1.760.278 450.000 ΠΕΠ ΒΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΚΑΛΑΜΩΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΧΙΟΥ ΑΓΩΓΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΝΕΡΟΥ 125 15.279.418 3.000.000 ΠΕΠ ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΛΙΜΝΟ∆ΕΞΑΜΕΝΗΣ ΛΙΒΑ∆ΙΟΥ ΝΗΣΟΥ ΠΑΤΜΟΥ 125 2.390.000 890.000 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 139 ΦΡΑΓΜΑ ΑΝΑΣΧΕΣΗΣ-ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΡΟΥΚΟΥΝΑ ΝΗΣΟΥ ΑΝΑΦΗΣ 125 3.912.065 1.412.000 Β1. Συνεχιζόµενα Έργα ΠΕΠ 15 119.221.387 39.472.000 Β. ΣΥΝΟΛΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ 35 119.221.387 152.472.000 ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ & ΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΥΠ. (Α+Β) 1.551.472.000 ΜΟΝΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΕΠΑΑ 1 ΠΡΟΩΡΗ ΣΥΝΤΑΞΙΟ∆ΟΤΗΣΗ 113 800.000.000 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 140 ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ Επιβεβαιώνεται ότι, για το Άρθρο 28 και ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα δασοκοµικά προϊόντα, καθώς και για το Άρθρο 52 (Μέτρα 311,312 και 313), διασφαλίζεται η τήρηση των διαδικασιών κρατικής ενίσχυσης και των ουσιαστικών κριτηρίων συµβατότητας και, ιδίως των ανώτατων ορίων ενίσχυσης της συνολικής δηµόσιας στήριξης σύµφωνα µε τα άρθρα 87 έως 89 της συνθήκης. Επιβεβαιώνεται ότι οι απαιτήσεις πολλαπλής συµµόρφωσης, οι οποίες διέπουν την εφαρµογή σειράς µέτρων αγροτικής ανάπτυξης, είναι ταυτόσηµες µε αυτές που προβλέπονται στον Καν. (ΕΚ) αριθµ. 1782/2003. Σε ό,τι αφορά την επιβεβαίωση των κοστολογίων, σύµφωνα µε το Άρθρο 48, παράγραφος 2 του Καν. 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, δηλώνουµε ότι τα κοστολόγια για τα Μέτρα των ακόλουθων Άρθρων του Καν.1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, επιβεβαιώνονται ή επιβεβαιώθηκαν ως εξής: Άρθρο 31 «Τήρηση προτύπων βασισµένων στην κοινοτική νοµοθεσία» Αφορά µόνο ανειληµµένες υποχρεώσεις και ισχύουν τα σχετικά κοστολόγια, που εφαρµόσθηκαν στο Έγγραφο Προγραµµατισµού Αγροτικής Ανάπτυξης 2000-2006 (ΕΠΑΑ). Άρθρο 38 «Ενισχύσεις για NATURA 2000 και ως προς την Οδηγία 2000/60/ΕΚ». Επιβεβαιώθηκε µε µελέτη το κοστολόγιο του µέτρου, που αφορά την αντιστάθµιση του κόστους και το διαφυγόν εισόδηµα λόγω µειονεκτηµάτων στις αντίστοιχες περιοχές, τα οποία σχετίζονται µε την εφαρµογή των οδηγιών 79/409/ΕΟΚ, 92/43/ΕΟΚ και 2000/60/ΕΚ. Άρθρο 39 «Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις». Πραγµατοποιήθηκαν σχετικές µελέτες από το Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών και επιβεβαιώθηκαν τα στοιχεία και το κοστολόγιο. Οι µελέτες παρελήφθησαν µε σχετική Απόφαση του Ειδικού Γραµµατέα και βρίσκονται στο σχετικό Παράρτηµα του ΠΑΑ. Άρθρο 40 «Καλή διαβίωση των ζώων». Το Μέτρο αποσύρεται και θα υποβληθεί σε κάποια από τις φάσεις αναθεώρησης του ΠΑΑ, όταν θα υπάρξει σχετική ετοιµότητα για το Μέτρο. Σηµειώνεται ότι σε ό,τι αφορά τα γεωργικά Μέτρα, πέραν των όσων απαιτούνται σύµφωνα µε το Άρθρο 48, παράγραφος 2, εκπονήθηκαν µελέτες για τα κοστολόγια και ύψος ενίσχυσης, όπως περιγράφεται ανωτέρω για το Άρθρο 39, και για τα Μέτρα των Άρθρων 32 (Συµµετοχή γεωργών σε προγράµµατα ποιότητας τροφίµων) και 37 (πληρωµές για φυσικά µειονεκτήµατα σε ορεινές και άλλες µειονεκτικές περιοχές). Άρθρα 43, 45 και 46. Έχουν πραγµατοποιηθεί για τα Μέτρα αυτά σχετικές µελέτες και επιβεβαιώθηκαν τα στοχεία και τα κοστολόγια. Οι µελέτες έγιναν αποδεκτές από τη ∆/νση Ανάπτυξης ∆ασικών Πόρων µε Απόφαση της Γενικής ∆ιεύθυνσης Ανάπτυξης και Προστασίας ∆ασών και Φυσικού Περιβάλλοντος. Οι µελέτες αυτές βρίσκονται στο σχετικό Παράρτηµα του ΠΑΑ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 141 Σηµειώνεται ότι τα Μέτρα των Άρθρων 44 «Πρώτη εγκατάσταση γεωργοδασικών συστηµάτων σε γεωργική γη» και 47 «∆ασοπεριβαλλοντικές πληρωµές» δε θα εφαρµοσθούν στη φάση αυτή, γι’αυτό και δεν εκπονήθηκαν σχετικές µελέτες κοστολογίων κλπ. για τα υπόψη Μέτρα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 142 5.2.1. Tεκµηρίωση των επιλογών που αντικατοπτρίζουν την επιλογή των προτεραιοτήτων µε βάση τις κατά περιοχή ανάγκες και τα διαρθρωτικά µειονεκτήµατα που έχουν προσδιορισθεί Στο κεφάλαιο 4 παρουσιάζεται αναλυτικά η συνολική αναπτυξιακή στρατηγική του Προγράµµατος. Με βάση το περιεχόµενο του κεφαλαίου αυτού αλλά και το περιεχόµενο του κεφαλαίου 3 «Ανάλυση της κατάστασης από την άποψη των πλεονεκτηµάτων και αδυναµιών» προκύπτει το συµπέρασµα ότι δύο τοµείς της φυτικής παραγωγής εκτιµάται ότι θα πληγούν ιδιαίτερα από την αναδιάρθρωση της ΚΓΠ. Οι τοµείς αυτοί είναι ο τοµέας του καπνού που είναι ήδη ορατές οι επιπτώσεις σε όρους καλλιεργούµενων εκτάσεων και αριθµού παραγωγών (σηµαντική µείωση των δύο µεγεθών) και του βάµβακος που οι επιπτώσεις την παρούσα χρονική περίοδο είναι ορατές µόνο σε όρους όγκου παραγωγής και όχι µείωσης των καλλιεργούµενων εκτάσεων. Για την αντιµετώπιση των επιπτώσεων αυτών έχουν µεταφερθεί στο Πρόγραµµα από τον πρώτο πυλώνα συνολικά 694,2 ΜΕυρώ για την εφαρµογή µέτρων στις περιοχές που υπήρχε σηµαντική παραγωγή των προϊόντων αυτών. Αναλυτικά κατ’ έτος οι πόροι φαίνονται στον παρακάτω πίνακα 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 ΣΥΝΟΛΟ σε ευρώ ΚΑΠΝΟΣ 189.440.500 189.440.500 189.440.500 568.321.500 ΒΑΜΒΑΚΙ 18.000.000 18.000.000 18.000.000 18.000.000 18.000.000 18.000.000 18.000.000 126.000.000 694.321.500 Ειδικότερα ανά τοµέα σηµειώνονται τα ακόλουθα: ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Με την εφαρµογή της νέας ΚΓΠ στον τοµέα του βαµβακιού, δεν υπήρξαν σηµαντικές µεταβολές στην καλλιεργούµενη έκταση στις περιοχές βαµβακοπαραγωγής της χώρας. Έτσι η συνολικά καλλιεργηθείσα έκταση του 2006 (η πρώτη χρονιά εφαρµογής της νέας ΚΓΠ), αυξήθηκε ελαφρά σε σχέση µε αυτή του 2005 όταν δηλαδή ίσχυε ακόµη το παλαιό σύστηµα ενίσχυσης στην παραγωγή . Όµως αισθητή ήταν η µεταβολή στη συνολική παραγωγή σύσπορου βαµβακιού (µειωµένη κατά 20-25 % περίπου εν σχέσει µε το 2005), κάτι που αποδίδεται, εκτός των αντίξοων καιρικών συνθηκών που επικράτησαν, και στο γεγονός ότι οι καλλιεργητές βαµβακιού ακολούθησαν λιγότερο εντατικές πρακτικές καλλιέργειας, αφού ούτως ή άλλως το αυξηµένο κόστος δεν τους επέτρεπε µεγαλύτερο κέρδος από τυχόν µεγαλύτερη παραγωγή. Η χορηγούµενη εξ άλλου συνδεδεµένη ενίσχυση ανά εκτάριο είναι ανεξάρτητη από τον όγκο παραγωγής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 143 Τα χαρακτηριστικά αυτά στον τοµέα του βαµβακιού ισχύουν σε γενικές γραµµές και για τις επόµενες καλλιεργητικές περιόδους. Στον πίνακα που ακολουθεί αποτυπώνονται οι καλλιεργούµενες εκτάσεις ανά νοµό που ουσιαστικά καλύπτουν το σύνολο της παραγωγής της χώρας, για τις καλλιεργητικές περιόδους 2005/06 και 2006/07 αντίστοιχα. ΠΙΝΑΚΑΣ Εκτάρια Νοµοί Περίοδος 2005-2006 Περίοδος 2006-2007 Αιτ/νίας 5.696 4.289 Αττικής 684 823 Βοιωτίας 26.752 27.685 Εύβοιας 1.627 1.526 Φθιώτιδας 24.619 17.173 Φωκίδας 137 78 Ηλείας 1.908 1.757 Άρτας 147 113 Πρέβεζας 304 367 Καρδίτσας 54.610 54.902 Λάρισας 66.884 63.386 Μαγνησίας 11.983 10.734 Τρικάλων 14.134 14.698 ∆ράµας 8.506 9.891 Ηµαθίας 14.230 16.151 Θεσσαλονίκης 15.589 20.569 Καβάλας 965 1.117 Κιλκίς 8.224 9.038 Πέλλας 17.280 18.069 Πιερίας 5.153 5.820 Σερρών 33.099 37.290 Χαλκιδικής 1.478 1.891 Έβρου 16.672 25.668 Ξάνθης 4.289 5.504 Ροδόπης 23.137 28.655 ΣΥΝΟΛΟ 358.107 377.194 Για τις περιοχές αυτές έχει ληφθεί ιδιαίτερη µέριµνα µε στόχο την µακροπρόθεσµη διασφάλιση της βιωσιµότητας της γεωργικής δραστηριότητας. Με δεδοµένο ότι δεν µπορεί να εκτιµηθεί στην παρούσα φάση το περιεχόµενο της νέας αναθεώρησης της ΚΓΠ µετά το 2013 που ενδεχοµένως να οδηγήσει σε µείωση των άµεσων ενισχύσεων, έχουν θεσπιστεί κριτήρια επιλογής πράξεων που αφορούν στην προτεραιότητα ένταξης δράσης σε περιοχές βαµβακοπαραγωγής, στο πλαίσιο των µέτρων: Του Άξονα 1 που έχει ως στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της γεωργίας και του αγροδιατροφικού τοµέα και συγκεκριµένα στα µέτρα: o Μ 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων» o Μ 123Α «Αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων» Του Άξονα 3 που έχει σαν στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και την ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της αγροτικής οικονοµίας καθώς Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 144 επίσης και του άξονα 4 µε στόχο τη δηµιουργία τοπικών ικανοτήτων και συγκεκριµένα στα µέτρα: Μ 311 «∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες» Μ 312 «Στήριξη της δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων» Μ 313 «Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων» Μ 321 «Βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία του αγροτικού πληθυσµού» Μ 322 «Ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών» Μ 323 «∆ιατήρηρηση και αναβάθµιση της αγροτικής κληρονοµιάς» Μ 411 «Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων» Μ 413 «∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες» Επίσης µέσω του µέτρου 125 «Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της γεωργίας και της δασοκοµίας» έχει προγραµµατιστεί µια σειρά δράσεων που εστιάζονται στην αναβάθµιση των υποδοµών, µε προεξέχουσα την κατασκευή αρδευτικών έργων που θα συµβάλλουν στη σηµαντική µείωση του κόστους παραγωγής (χωρίς αύξηση των αρδευόµενων εκτάσεων) µε διακοπή της λειτουργίας των γεωτρήσεων . Την τέταρτη προγραµµατική περίοδο προγραµµατίζονται µία σειρά αρδευτικών έργων στους νοµούς Λαρίσης, ΘεσσαλονίκηςΚιλκίς , Τρικάλων, Σερρών και Ροδόπης. Για τον τοµέα του βάµβακος σε επίπεδο ετήσιας έκθεσης, θα παρουσιάζονται οι δείκτες εκροών και νοµικών δεσµεύσεων - πληρωµών που υλοποιούνται στις ανωτέρω περιοχές. Η παρακολούθηση σε ετήσια βάση και απολογιστικά, θα επιτρέψει τον πλήρη έλεγχο της διάθεσης των πόρων που µεταφέρθηκαν από τον πρώτο πυλώνα και ανέρχονται συνολικά σε 126ΜΕυρώ. ΤΟΜΕΑΣ ΚΑΠΝΟΥ Στη χώρα µας η καπνοκαλλιέργεια ασκείται κυρίως σε ορεινές και άγονες περιοχές µε µικρό κλήρο (ποιοτικά καπνά ποικιλιών ανατολικού τύπο). Οι περιοχές αυτές είναι κατάλληλες για την παραγωγή καπνών ποιότητας, αλλά δεν είναι κατάλληλες για την άσκηση άλλων µορφών γεωργικών δραστηριοτήτων µε τα ίδια αποτελέσµατα από οικονοµικής πλευράς και απασχόλησης. Οι καπνοπαραγωγές εκµεταλλεύσεις είναι τυπικά µικρές. Σχεδόν το 60% των εκµεταλλεύσεων που καλλιεργούν καπνό έχουν έκταση κάτω των 5 εκταρίων, ενώ ποσοστό µόλις µεγαλύτερο από 18% κυµαίνονται από 5 έως 10 εκτάρια, γεγονός που αναπόφευκτα περιορίζει τη δυνατότητα των γεωργών για διαφοροποίηση. Η µέση έκταση ανά εκµετάλλευση κυµαίνεται περί το 1.5 εκτάριο. Η Κοινή Οργάνωση Αγοράς (KΟΑ) του καπνού έτυχε εις βάθος µεταρρύθµιση το 2003, έτσι ώστε να επιτραπεί η πλήρης µετάβαση στο σύστηµα της ενιαίας ενίσχυσης ανά Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 145 γεωργική εκµετάλλευση, µέσω της αποσύνδεσης των ενισχύσεων από την παραγωγή σε διάστηµα τεσσάρων ετών, µε αφετηρία το 2006. Πλέον, οι επιδοτήσεις παρέχονται υπό µορφή δικαιωµάτων που εξήχθησαν µε βάση τις επιδοτήσεις των περιόδων εσοδείας της τριετίας 2000-2002. Για τη χώρα µας αποφασίστηκε να υπάρξει 100% αποσύνδεση του ύψους των ενισχύσεων από την παραγωγή. Από την περίοδο εσοδείας 2010 και µετά το ύψος των χορηγούµενων ενισχύσεων στους καπνοπαραγωγούς θα ανέρχεται στο 50% των δικαιωµάτων τους. Το υπόλοιπο 50% των ενισχύσεων για τον καπνό έχει µεταφερθεί στο ΠΑΑ και προορίζεται για την αναδιάρθρωση των περιοχών καπνοπαραγωγής. Με την εφαρµογή της νέας ΚΓΠ στον τοµέα του καπνού, υπήρξε σηµαντική µείωση τόσο στον αριθµό καπνοπαραγωγών στο σύνολο της χώρας (70%), όσο και στην καλλιεργούµενη έκταση στις περιοχές καπνοπαραγωγής (68%). Η καλλιεργηθείσα έκταση από 48.215 εκτάρια που ήταν το 2005 µειώθηκε σε 19.994 εκτάρια το 2006 (πρώτη χρονιά εφαρµογής της ΚΓΠ). Ανάµεσα στις κυριότερες ποικιλίες καπνού που καλλιεργούνταν στη χώρα µας, η µεγαλύτερη µείωση παρατηρήθηκε στην ποικιλία Βιρτζίνια, της οποίας η καλλιέργεια έχει σχεδόν εγκαταληφθεί (µείωση των καλλιεργούµενων εκτάσεων κατά 98,16%). Οι καλλιεργούµενες εκτάσεις των ποικιλιών Μπασµάς και Κατερίνης µειώθηκαν κατά 44,67% και 41,15% αντίστοιχα. Η ποικιλία Βιρτζίνια εµφανίζει µείωση µεγαλύτερη από 90% ενώ στις ποικιλίες Berley, Κλασικά Ελασσόνας, Αγρινίου, Τσεµπέλια - Μαύρα, Σοχούµια η µείωση ξεπερνά το 95%, αγγίζοντας σχεδόν το 100%. Στις ποικιλίες Μπασµάς και Κατερίνης εµφανίζεται µείωση κατά 50% περίπου, καθώς η εµπορική τους αξία και µόνον µπορεί ενδεχοµένως να στηρίξει την καλλιέργεια. Στον πίνακα20 που ακολουθεί φαίνονται οι περιοχές καπνοπαραγωγής, όλης της χώρας (σε επίπεδο νοµού) και η µείωση των καλλιεργούµενων εκτάσεων και του αριθµού των καπνοπαραγωγών (ανά νοµό και καλλιεργούµενη ποικιλία), το 2006, που εφαρµόστηκε για πρώτη φορά η αναθεωρηµένη ΚΓΠ στον τοµέα του καπνού, σε σχέση µε το 2005. 20 Στοιχεία τµήµατος καπνού Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 146 2005 2006 % Μεταβολή 2005 2006 % Μεταβολή ΜΠΑΣΜΑΣ 404 218 -46% 432 262 -39% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 4 0 -100% 19 0 -100% ΜΠΑΣΜΑΣ 7.477 6.358 -15% 6.456 5.885 -9% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 38 0 -100% 113 0 -100% ΜΠΑΣΜΑΣ 4.442 3.541 -20% 2.878 2.430 -16% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 40 5 -88% 108 21 -81% ΜΠΑΣΜΑΣ 384 239 -38% 444 234 -47% ΜΠΕΡΛΕΥ 1 0 -100% 5 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 4 1 -75% 38 1 -98% ΚΑΒΑΛΑΣ ΜΠΑΣΜΑΣ 544 184 -66% 496 223 -55% ΜΠΑΣΜΑΣ 3.394 2.148 -37% 4.242 2.085 -51% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 101 88 -13% 130 78 -40% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (Σ79) 554 7 -99% 507 5 -99% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 0 5 0 4 ΜΠΕΡΛΕΥ 1 1 0% 5 1 -85% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 768 314 -59% 958 430 -55% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (Σ79) 0 1 0 1 ΜΠΕΡΛΕΥ 236 0 -100% 358 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 62 2 -97% 93 2 -98% ΜΠΑΣΜΑΣ 1.229 131 -89% 1.467 163 -89% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 0 12 0 16 ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (Σ79) 0 3 0 5 ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 263 0 -100% 537 0 -100% ΜΠΑΣΜΑΣ 529 64 -88% 605 59 -90% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 11 37 236% 11 50 336% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (Σ79) 249 4 -98% 191 8 -96% ΚΛΑΣΣΙΚΗ 1 2 100% 1 1 27% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 491 8 -98% 968 7 -99% ΜΠΑΣΜΑΣ 660 1 -100% 485 1 -100% ΚΛΑΣΣΙΚΗ 635 0 -100% 388 0 -100% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 0 8 0 8 ΜΠΕΡΛΕΥ 1.178 0 -100% 1.730 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 190 0 -100% 221 0 -100% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 6.210 3.442 -45% 7.674 4.594 -40% ΜΠΕΡΛΕΥ 1 0 -100% 1 0 -100% ΜΠΑΣΜΑΣ 128 7 -95% 106 6 -94% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 0 1 0 1 ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 9 0 -100% 13 0 -100% ΜΠΑΣΜΑΣ 699 105 -85% 949 128 -86% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 0 33 0 45 ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (Σ79) 0 1 0 1 ΜΠΑΣΜΑΣ 127 61 -52% 145 89 -38% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 0 1 0 0 ΜΠΑΣΜΑΣ 1.253 268 -79% 1.533 328 -79% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 0 6 0 7 ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (Σ79) 0 5 0 4 ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 0 24 0 27 ΚΛΑΣΣΙΚΗ 0 1 0 4 ΜΠΑΣΜΑΣ 184 16 -91% 131 19 -86% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 0 1 0 1 ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 0 7 0 7 ΝΟΜΟΣ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΕΚΤΑΣΗ (Ha) ΕΒΡΟΥ ΡΟ∆ΟΠΗΣ ΞΑΝΘΗΣ ∆ΡΑΜΑΣ ΣΕΡΡΩΝ ΗΜΑΘΙΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ ΚΙΛΚΙΣ ΠΕΛΛΑΣ ΠΙΕΡΙΑΣ ΧΑΛΚΙ∆ΙΚΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 147 ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 23 2 -91% 9 1 -91% ΕΛΑΣΣΩΝΑ 65 0 -100% 48 0 -100% ΜΠΕΡΛΕΥ 7 0 -100% 9 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 897 5 -99% 1.290 9 -99% ΜΠΑΣΜΑΣ 824 12 -99% 871 13 -98% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 739 380 -49% 653 402 -39% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (Σ79) 0 34 0 30 ΚΛΑΣΣΙΚΗ 116 0 -100% 74 0 -100% ΕΛΑΣΣΩΝΑ 97 1 -99% 83 1 -99% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 278 0 -100% 348 0 -100% ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 2 0 -100% 3 0 -100% ΜΠΑΣΜΑΣ 30 3 -90% 26 3 -89% ΕΛΑΣΣΩΝΑ 6 1 -83% 8 3 -67% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 0 4 0 4 ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 638 20 -97% 791 33 -96% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 82 0 -100% 38 0 -100% ΤΣΕΜΠΕΛΙΑ 28 0 -100% 11 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 11 0 -100% 16 0 -100% ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 32 0 -100% 16 0 -100% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 15 0 -100% 5 0 -100% ΤΣΕΜΠΕΛΙΑ 3 0 -100% 2 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 1 0 -100% 1 0 -100% ΜΠΑΣΜΑΣ 660 0 -100% 292 0 -100% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 49 1 -98% 21 0 -99% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (Σ79) 1.693 18 -99% 680 10 -99% ΜΥΡ. ΑΓΡΙΝΙΟΥ 1.028 15 -99% 680 9 -99% ΤΣΕΜΠΕΛΙΑ 407 0 -100% 178 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 5.643 1 -100% 4.054 1 -100% ΜΑΥΡΑ 2 0 -100% 1 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 106 2 -98% 149 3 -98% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 146 0 -100% 43 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 6 0 -100% 1 0 -100% ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ 58 0 -100% 30 0 -100% ΤΣΕΜΠΕΛΙΑ 2 0 -100% 3 0 -100% ΜΑΥΡΑ 14 0 -100% 15 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 2.197 55 -97% 3.086 91 -97% ΦΩΚΙ∆ΑΣ ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 73 6 -92% 106 23 -79% ΜΑΥΡΑ 108 0 -100% 63 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 33 0 -100% 37 0 -100% ΜΑΥΡΑ 23 0 -100% 8 0 -100% ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 2 0 -100% 1 0 -100% ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ 23 0 -100% 24 0 -100% 48.668 17.921 -63% 48.215 17.876 -63% ΑΡΤΑΣ ΠΡΕΒΕΖΑ ΚΑΡ∆ΙΤΣΑΣ ΑΡΓΟΛΙ∆ΑΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΧΩΡΑΣ ΑΙΤ/ΝΙΑΣ ΒΟΙΩΤΙΑΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ ΦΘΙΩΤΙ∆ΑΣ ΛΑΡΙΣΣΑ ΤΡΙΙΚΑΛΩΝ Πίνακας 5-1 Περιοχές καπνοπαραγωγής της χώρας (σε επίπεδο νοµού) και µείωση των καλλιεργούµενων εκτάσεων και του αριθµού των καπνοπαραγωγών (ανά νοµό και καλλιεργούµενη ποικιλία) Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 148 Η µείωση των καλλιεργούµενων εκτάσεων και του αριθµού των παραγωγών, στον τοµέα του καπνού, ισχύουν σε γενικές γραµµές και για τις υπόλοιπες καλλιεργητικές περιόδους, όπως φαίνεται και στους πίνακες21 που ακολουθούν: Πίνακας 5-2 Πορεία αριθµού καπνοπαραγωγών την πενταετία 2005-2009 21 Στοιχεία ΟΠΕΚΕΠΕ, βάσει δικαιωµάτων καπνού 2009 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 149 Πίνακας 5-3 Πορεία καλλιεργούµενων εκτάσεων (σε εκτάρια) µε καπνό την πενταετία 2005-2009 Οι περιοχές καπνοπαραγωγής της χώρας αναµένεται να αντιµετωπίσουν εντονότερο πρόβληµα µετά το 2010, που θα µειωθούν κατά 50% οι άµεσες ενισχύσεις προς τους καπνοπαραγωγούς. Όπως φαίνεται στον πίνακα 5-422 και το διάγραµµα 5-1 που ακολουθούν, οι σηµαντικότεροι από άποψη αριθµού καπνοκαλλιεργητών και καλλιεργούµενων εκτάσεων νοµοί είναι: Ροδόπης, Πιερίας, Σερρών, Αιτωλοακαρνανίας, Ξάνθης, Φθιώτιδας, Πέλλας, Λάρισας, Θεσσαλονίκης, Ηµαθίας και Κοζάνης. 22 Στοιχεία ΟΠΕΚΕΠΕ βάσει δικαιωµάτων 2009 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 150 Πίνακας 5-4 Σειρά σηµαντικότητας νοµών, ως προς τις καλλιεργούµενες εκτάσεις και τον αριθµό των καπνοπαραγωγών 0,00 1.000,00 2.000,00 3.000,00 4.000,00 5.000,00 6.000,00 7.000,00 Ρ Ο ∆ Ο Π ΗΣ Π ΙΕ ΡΙ ΑΣ ΣΕ ΡΡ Ω Ν Ξ ΑΝ Θ Η Σ Α ΙΤ Ω Λ Ο Α Κ/ Ν ΙΑ Σ ΛΑ ΡΙ ΣΑ Σ Φ Θ ΙΩ ΤΙ ∆Α Σ Π ΕΛ Λ ΑΣ Η Μ Α Θ ΙΑ Σ Θ Ε ΣΣ Α ΛΟ Ν ΙΚ Η Σ ΚΟ ΖΑ ΝΗ Σ ΝΟΜΟΙ ΚΑΛ/ΜΕΝΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ (σε ha) 2005-2009 ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ 2005-2009 ∆ιάγραµµα 5-1 Σειρά σηµαντικότητας νοµών, ως προς τις καλλιεργούµενες εκτάσεις και τον αριθµό καπνοπαραγωγών (µέσοι όροι πενταετίας 2005-2009) Περιοχές καπνοπαραγωγής όπως αυτές των νοµών Καρδίτσας, Αιτωλοακαρνανίας, Φθιώτιδας, Κιλκίς, Θεσσαλονίκης (περιοχή Λαγκαδά) Πέλλας, Τρικάλων φαίνεται να έχουν εγκαταλείψει τελείως την καλλιέργεια καπνού. Στις περιοχές όπου καλλιεργούνται τα ανατολικού τύπου καπνά, όπως Πιερία, Ξάνθη και Ροδόπη, η παραγωγή µειώθηκε κατά 47% στην ποικιλία «Μπασµάς» και κατά 52% στα καπνά «Κατερίνης». Στον πίνακα 5-5 και στο διάγραµµα 5-2 που ακολουθούν παρουσιάζεται η συνολική µείωση των καλλιεργούµενων εκτάσεων µε καπνό αλλά και του αριθµού καπνποπαραγωγών την πενταετία 2005-2009. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 151 Πίνακας 5-5 Μείωση καλλιεργούµενων εκτάσεων καπνού και αριθµού καπνοπαραγωγών, ανά νοµό, την πενταετία 2005-2009 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% ΚΑ Ρ∆ ΙΤ ΣΑ Σ Φ Θ ΙΩ ΤΙ ∆ ΑΣ ΑΙ ΤΩ Λ Ο Α Κ/ Ν ΙΑ Σ Π ΕΛ ΛΑ Σ ΤΡ ΙΚ Α ΛΩ Ν Θ ΕΣ ΣΑ ΛΟ Ν ΙΚ Η Σ ΚΙ Λ ΚΙ Σ ΚΑ ΒΑ Λ ΑΣ ΚΟ ΖΑ Ν Η Σ ΓΡ Ε ΒΕ Ν Ω Ν ΛΑ ΡΙ ΣΑ Σ Η Μ ΑΘ ΙΑ Σ ∆Ρ ΑΜ Α Σ ΣΕ ΡΡ Ω Ν ΕΒ ΡΟ Υ Π ΙΕ Ρ ΙΑ Σ ΞΑ Ν Θ Η Σ ΡΟ ∆Ο Π Η Σ ΝΟΜΟΙ % ΜΕΙΩΣΗ ΑΡΙΘΜΟΥ ΚΑΠΝΟΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΤΗΝ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑ 2005-2009 % ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΚΑΛ/ΜΕΝΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ ΤΗΝ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑ 2005-2009 ∆ιάγραµµα 5-2 Επί τοις εκατό µειώσεις, καλλιεργούµενων εκτάσεων µε καπνό και αριθµού καπνοπαραγωγών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 152 Στην Ελλάδα διακρίνονται δύο κατηγορίες περιοχών καπνοπαραγωγής, ανάλογα µε τις καλλιεργούµενες ποικιλίες και την προσαρµογή των καπνοπαραγωγών, µετά την αναθεώρηση της ΚΟΑ του καπνού, το 2006. o Στις περιοχές όπου καλλιεργούνταν οι ποικιλίες Κλασσική, Τσεµπέλια, Μυρωδάτα Αγρινίου, Βιρτζίνια και Μπέρλεϋ, οι καπνοπαραγωγοί, κατά κύριο λόγο, έχουν σταµατήσει την καλλιέργεια καπνού. Τα χαρακτηριστικά των καπνοπαραγωγικών εκµεταλλεύσεων στις περιοχές αυτές (καπνοχώραφα σε εδάφη µειονεκτικά και ορεινά – ποικιλίες Τσεµπέλια, Κλασσική), µεγάλο κόστος παραγωγής σε σχέση µε την τιµή πώλησης – ποικιλίες Μπέρλεϋ και Βιρτζίνια) δεν είναι ευνοϊκά για τη συνέχιση ή για την αναδιάρθρωση της καλλιέργειάς του καπνού. o Στις περιοχές όπου καλλιεργούνται τα ανατολικού τύπου καπνά (Μπασµάς και Κατερίνης), οι εµπορικές τιµές του ποιοτικού προϊόντος επιτρέπουν τη συνέχιση της καλλιέργειας καπνού. Η ενίσχυση για τη διατήρηση της καλλιέργειας καπνού προάγει τη συγκράτηση του αγροτικού κοινωνικού ιστού και δηµιουργεί µία βιοµηχανική δραστηριότητα, η οποία συµβάλλει στην επιβίωση περιοχών που απειλούνται µε ερήµωση και µε µαζική έξοδο από τις γεωργικές δραστηριότητες. ∆εδοµένου ότι οι βιοµηχανίες επεξεργασίας βρίσκονται πολύ συχνά κοντά στον τόπο της καλλιέργειας του φυτού, η οικονοµική σηµασία της αλυσίδας παραγωγής του καπνού για τις εν λόγω περιοχές που αντιµετωπίζουν δυσκολίες είναι πρωταρχικής σηµασίας. Κατά συνέπεια κρίνεται αναγκαίο να ενδυναµωθεί η στήριξη των περιοχών καπνοπαραγωγής αλλά και των καπνοπαραγωγών στο ΠΑΑ. Έτσι στο πλαίσιο του Προγράµµατος έχει σχεδιαστεί οµάδα µέτρων και δράσεων η οποία στοχεύει στη στήριξη των περιοχών καπνοπαραγωγής µε τη διάθεση του συνόλου του ποσού, το οποίο µεταφέρθηκε από τον Πυλώνα Ι στις περιοχές αυτές. Οι παραγωγοί, οι οποίοι ενεργοποίησαν δικαιώµατα καπνού το 2009 θα ενισχυθούν µέσα από µέτρα και δράσεις του ΠΑΑ, όπως φαίνεται και στον πίνακα που ακολουθεί: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 153 Κωδικός Τίτλος ΑΞΟΝΑΣ 1 ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ & ∆ΑΣΟΚΟΜΙΑΣ 113 Πρόωρη συνταξιοδότηση γεωργών & γεωργικών εργατών 121 Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων 144 Στήριξη γεωργικών εκµεταλλεύσεων που βρίσκονται στη διαδικασία αναδιάρθρωσης λόγω µεταρρύθµισης Κοινής Οργάνωσης Αγοράς ΑΞΟΝΑΣ 2 ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ∆ράση 1.4 Αµειψισπορά µε ξηρικές καλλιέργειες ∆ράση 2.3 Σύστηµα Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης στην παραγωγή καπνού 221 Πρώτη δάσωση γεωργικών γαιών ΑΞΟΝΑΣ 3 ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΙ ∆ΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ 311 ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες 312 Στήριξη της δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων 313 Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων 214 ΜΕΤΡΟ - ∆ΡΑΣΗ Πίνακας 5-6 Μέτρα και δράσεις υπέρ των περιοχών καπνοπαραγωγής Ο στόχος είναι να δοθεί στους παραγωγούς καπνού η ευκαιρία να αναδιαρθρώσουν τις εκµεταλλεύσεις τους, εντός ή/και εκτός γεωργίας. Η βάση για να γίνει αυτό είναι η εισαγωγή του νέου µέτρου 144 «Εκµεταλλέυσεις υπό αναδιάρθρωση λόγω κοινής οργάνωσης αγοράς», το οποίο εισήχθη στο Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης στο πλαίσιο του Ελέγχου Υγείας της ΚΓΠ. Συγκεκριµένα, µέσω των µέτρων του Άξονα 1, στοχεύεται: o Η εξασφάλιση ενός ελάχιστου εισοδήµατος στους κατόχους µικρών καπνοπαραγωγών εκµεταλλεύσεων, οι οποίοι επιθυµούν να διακόψουν τη γεωργική τους δραστηριότητα. o Η αναδιάρθρωση των εκµεταλλεύσεων οι οποίες πλήττονται από την µεταρρύθµιση της Κοινής Οργάνωσης Αγοράς, µέσω ειδικής µεταβατικής στήριξης, για τα έτη 2011, 2012, 2013. o Η αναδιάρθρωση των καπνοπαραγικών εκµεταλλεύσεων προς άλλες καλλιέργειες, οι οποίες δεν αντιµετωπίζουν πρόβληµα διάθεσης στην αγορά, για όσους έχουν διακόψει ή θα διακόψουν την καλλιέργεια καπνού, αλλά επιθυµούν να συνεχίσουν Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 154 τη γεωργική τους δραστηριότητα ή/και η προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, είτε µέσω χρησιµοποίησης ανανεώσιµων πηγών ενέργειας, είτε µέσω της εξοικονόµησης υδατικών πόρων. Μέσω των µέτρων του Άξονα 2 προγραµµατίζεται: o Η κάλυψη του πρόσθετου κόστους και της απώλειας εισοδήµατος που συνεπάγεται η παραγωγή καπνού µε το Σύστηµα Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης o Η ενίσχυση για την εισαγωγή ξηρικών καλλιεργειών, µε φιλοπεριβαλλοντικές καλλιεργητικές πρακτικές, στα επιβαρυµένα εδάφη των πρώην καπνοχώραφων µε στόχο τη βελτίωση τους και την προστασία του περιβάλλοντος (προστασία των εδαφών από τη διάβρωση, εξοικονόµηση ύδατος, διατήρηση της βιοποικιλότητας, µείωση της εκποµπής αερίων του θερµοκηπίου). o Η ενίσχυση της αλλαγής χρήσης (πρώην) καπνοχώραφων µέσω της δάσωσης γεωργικών γαιών µε στόχο τη βελτίωση του περιβάλλοντος (αντιαδιαβρωτική προστασία, διατήρηση βιοποικιλότητας, άµβλυνση κλιµατικής αλλαγής). Μέσω των µέτρων του Άξονα 3 δίνεται η δυνατότητα στους γεωργούς να αναδιαρθρώσουν τις εκµεταλλεύσεις τους εκτός γεωργίας και να διαφοροποιήσουν το εισόδηµά τους. Τα παραπάνω µέτρα θα εφαρµοστούν στις περιοχές καπνοπαραγωγής της χώρας, όπως αυτές ορίζονται στο παρόν κεφάλαιο και θα ενεργοποιούνται µε στοχευµένες προκηρύξεις για τις περιοχές αυτές. Για τον τοµέα του καπνού σε επίπεδο ετήσιας έκθεσης, θα παρουσιάζονται οι δείκτες εκροών και νοµικών δεσµεύσεων - πληρωµών που υλοποιούνται στις περιοχές καπνοπαραγωγής. Η παρακολούθηση σε ετήσια βάση και απολογιστικά, θα επιτρέψει τον πλήρη έλεγχο της διάθεσης των πόρων που µεταφέρθηκαν από τον πρώτο πυλώνα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 155 5.2.2. Kριτήρια και διοικητικοί κανόνες που διασφαλίζουν την συµπληρωµατικότητα και την αποφυγή επικαλύψεων µεταξύ πρώτου και δευτέρου πυλώνα. Η διασφάλιση της συµπληρωµατικότητας των δράσεων µεταξύ του πρώτου και δεύτερου πυλώνα, καθώς επίσης και η δυνατότητα χρηµατοδότησης µιας δεδοµένης πράξης στο πλαίσιο ενός µόνο καθεστώτος, αποτελεί βασική προτεραιότητα της χώρας. Για το λόγο αυτό αποφασίσθηκε κατά την τέταρτη προγραµµατική περίοδο η δηµιουργία µονάδας εντός της Ειδικής Υπηρεσίας ∆ιαχείρισης του ΠΑΑ, που θα έχει ως αρµοδιότητα τη διασφάλιση της συµπληρωµατικότητας και την αποφυγή επικαλύψεων µεταξύ των δράσεων των δύο πυλώνων της ΚΓΠ, ώστε να επιτυγχάνεται η µεγιστοποίηση των ωφελειών στην αγροτική ανάπτυξη της χώρας. Η αποφυγή των επικαλύψεων µεταξύ πρώτου και δεύτερου πυλώνα επιτυγχάνεται τόσο µε την σύσταση της προαναφερθείσας µονάδας, όσο και µε την διεξοδική ανάλυση του περιεχοµένου των επιµέρους επιχειρησιακών σχεδίων των ΚΟΑ, τη διασταύρωση στοιχείων µε τις αρµόδιες υπηρεσίες του ΥΠΑΑΤ και τη διενέργεια διασταυρωτικών ελέγχων µέσω του Οργανισµού Πληρωµών. Αναλυτικά ανά τοµέα ισχύουν τα ακόλουθα. ΤΟΜΕΑΣ ΖΑΧΑΡΗΣ Σύµφωνα µε τον ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 320/2006 του Συµβουλίου για τη θέσπιση προσωρινού καθεστώτος αναδιάρθρωσης του κλάδου της ζάχαρης στην Κοινότητα και ειδικότερα στα άρθρα 6 και 7 αυτού, προβλέπεται η χορήγηση ενίσχυσης για µέτρα διαφοροποίησης και πρόσθετης διαφοροποίησης αντίστοιχα, σε περιοχές που θίγονται από την αναδιάρθρωση του κλάδου της ζάχαρης. Τα Κ-Μ, που δικαιούνται των ενισχύσεων αυτών, καταρτίζουν Εθνικά Προγράµµατα Αναδιάρθρωσης, βάσει του Καν. (ΕΚ) 968/2006 της Επιτροπής. Το πρόγραµµα για το ζαχαρικό τοµέα που απέστειλε η χώρα µας προς την DG AGRI /C-1 αφορά τις περιοχές και τους τευτλοπαραγωγούς που θίγονται από την αναδιάρθρωση του ζαχαρικού τοµέα στην Ελλάδα και συγκεκριµένα τις περιοχές, που τροφοδοτούσαν µε τεύτλα τα εργοστάσια της Ελληνικής Βιοµηχανίας Ζάχαρης (Ε.Β.Ζ.) στη Λάρισα και την Ξάνθη. Τα δύο αυτά εργοστάσια έχουν ενταχθεί στο πρόγραµµα αναδιάρθρωσης του ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 320/2006. Οι περιοχές – νοµοί που αφορά το πρόγραµµα είναι οι εξής: • Ν. Φθιώτιδας (στην Περιφέρεια Στ. Ελλάδας) Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 156 • Ν. Λάρισας – Ν. Καρδίτσας- Ν. Τρικάλων – Ν. Μαγνησίας (στην Περιφέρεια Θεσσαλίας) και • Ν. ∆ράµας – Ν. Καβάλας – Ν. Ροδόπης – Ν. Ξάνθης (στην Περιφέρεια Ανατ. Μακεδονίας – Θράκης). Οι τευτλοπαραγωγοί που µπορούν να ενταχθούν στο πρόγραµµα του ζαχαρικού τοµέα είναι καταγεγραµµένοι από τον αρµόδιο Οργανισµό Πληρωµών (Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.), δεδοµένου ότι είναι δικαιούχοι της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης (άρθρο 3 του ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 320/2006) λόγω της αποποίησης ποσόστωσης που έκανε η Ε.Β.Ζ. αναφορικά µε τα προαναφερθέντα δύο εργοστάσια. Το πρόγραµµα για το ζαχαρικό τοµέα περιλαµβάνει τις ακόλουθες κατηγορίες δράσεων: Μέτρο 1.2.1: Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων Στο µέτρο περιλαµβάνεται η ενίσχυση δραστηριοτήτων όπως: • Η κατασκευή νέων ή η βελτίωση υπαρχουσών εγκαταστάσεων αποθήκευσης προϊόντων της εκµετάλλευσης, αµέσως µετά τη συγκοµιδή τους και µέχρι τη διάθεσή τους στο εµπόριο για µεταποίηση ή άλλη χρήση. • Η προµήθεια µηχανολογικού εξοπλισµού νέας τεχνολογίας ή η αντικατάσταση παλαιού µε στόχο: τη βελτίωση της ποιότητας, τη µείωση του κόστους παραγωγής και την αύξηση της διαπραγµατευτικής ικανότητας όσον αφορά τη διάθεση των προϊόντων, µε τελικό αποτέλεσµα την επίτευξη καλύτερων τιµών στην αγορά. • Επενδυτικές δραστηριότητες που συµβάλλουν στην ορθολογική χρήση των υδάτινων πόρων (συστήµατα στάγδην άρδευσης, ταµιευτήρες νερού κ.τ.λ.). • Επενδύσεις στο πλαίσιο νέων καλλιεργειών, όπως: Τα χειµερινά σιτηρά και ο αραβόσιτος τόσο για διατροφική όσο και για ενεργειακή χρήση. Τα κτηνοτροφικά φυτά µε προορισµό είτε την πώληση στην αγορά είτε την κατανάλωση στην ίδια την παράγουσα εκµετάλλευση, µε παράλληλη δηµιουργία κτηνοτροφικών µονάδων. Τα ενεργειακά φυτά και ειδικότερα αυτά µε χαµηλές απαιτήσεις σε νερό και συνολικές εισροές. Τα αρωµατικά φυτά, µε σκοπό την αξιοποίηση των πιο αποδοτικών και καλύτερα προσαρµοσµένων στις εδαφοκλιµατικές συνθήκες κάθε περιοχής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 157 Μέτρο 1.3.2: Στήριξη γεωργών που συµµετέχουν σε συστήµατα ποιότητας. Ενίσχυση για την πιστοποίηση συστηµάτων ποιότητας εθνικών και κοινοτικών προτύπων. Στο πρόγραµµα του ζαχαρικού τοµέα το συνολικό ποσό από το ταµείο αναδιάρθρωσης για τις δράσεις διαφοροποίησης ανέρχεται σε 17.388.600 Ευρώ (άρθρο 6 του ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 320/2006 – Απόφαση Επιτροπής της 23-04-07/L116). Πρόσθετη ∆ιαφοροποίηση Όσον αφορά την πρόσθετη διαφοροποίηση (άρθρο 7 του ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 320/2006), το συνολικό ποσό των 8.694.300 Ευρώ (Απόφαση Επιτροπής της 23-04-07 /L116) χορηγήθηκε στους καλλιεργητές ζαχαροτεύτλων που εγκατέλειψαν την καλλιέργεια τεύτλων για ζάχαρη, στους παραπάνω νοµούς. Λόγω των ανωτέρω, δεν ενισχύονται µέσω των Μέτρων 121 και 132 του ΠΑΑ οι τευτλοπαραγωγοί, οι οποίοι είναι δικαιούχοι της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης (άρθρο 3 του Καν. (ΕΚ) 320/2006), δηλαδή οι καλλιεργητές ζαχαροτεύτλων, που εγκατέλειψαν την παραγωγή ζάχαρης, λόγω του κλεισίµατος των εργοστασίων που προµήθευαν προηγουµένως, στους Νοµούς Φθιώτιδας, Λάρισας, Καρδίτσας, Τρικάλων, Μαγνησίας, ∆ράµας, Καβάλας, Ροδόπης και Ξάνθης. Τευτλοπαραγωγοί οι οποίοι συνεχίζουν να καλλιεργούν τεύτλα για παραγωγή ζάχαρης µπορούν να ενταχθούν στο ΠΑΑ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 158 ΤΟΜΕΑΣ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ Η ΚΟΑ των οπωροκηπευτικών δίνει τη δυνατότητα υλοποίησης σηµαντικού αριθµού δράσεων σε οργανώσεις/οµάδες παραγωγών του τοµέα των οπωροκηπευτικών, που υποβάλλουν Επιχειρησιακά Προγράµµατα βάσει των Κανονισµών (ΕΚ) 1234/07 του Συµβουλίου και 1580/07 της Επιτροπής, όπως αυτοί τροποποιήθηκαν και ισχύουν. Ακολουθεί αναλυτικός πίνακας µε τις επιλέξιµες δράσεις των Επιχειρησιακών Προγραµµάτων (Ε.Π.) των οργανώσεων/οµάδων παραγωγών του τοµέα των οπωροκηπευτικών και µε τις αντίστοιχες επιλέξιµες δράσεις των µέτρων του ΠΑΑ. ∆ΡΑΣΕΙΣ Ε.Π.. ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ (Καν. (ΕΚ) 1580/07) ∆ικαιούχοι: Οµάδες Παραγωγών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 1. Κόστος φυτών για πολυετείς καλλιέργειες (πολυετή φυτά, δένδρα, δενδρύλλια). Ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων» (Άξονας 1) Στο πλαίσιο του Μέτρου έχουν καθοριστεί εξαιρέσεις για τα νησιά Ιονίου και Αιγαίου µε λιγότερους από 3.100 κατοίκους και για νέους γεωργούς. 2. Ειδικό κόστος για: α) βιολογική, ολοκληρωµένη ή πειραµατική παραγωγή β) βιολογικά προϊόντα φυτοπροστασίας γ) περιβαλλοντικά µέτρα, συµπεριλαµβανοµένου του κόστους που απορρέει από την περιβαλλοντική διαχείριση των συσκευασιών δ) µέτρα βελτίωσης της ποιότητας Ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 214 «Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις» (Άξονας 2) Στο πλαίσιο του Μέτρου 214 και συγκεκριµένα στη ∆ράση 1.1 «Βιολογική γεωργία» δεν ενισχύονται τα οπωροκηπευτικά. Ανάλογες δράσεις στο, Μέτρο 132 «Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων» (Άξονας 1), στο πλαίσιο του οποίου δεν ενισχύονται τα οπωροκηπευτικά. 3. Τα γενικά έξοδα που αφορούν ειδικότερα το επιχειρησιακό πρόγραµµα µέσω πληρωµής κατ' αποκοπή ποσού ίσου µε το 2 % του εγκεκριµένου επιχειρησιακού ταµείου και µέχρις ανωτάτου ορίου 180 000 ευρώ Το εν λόγω ποσοστό του 2 % αποτελείται κατά 1 % από κοινοτική ενίσχυση, ενώ το υπόλοιπο 1 % προέρχεται από την οργάνωση παραγωγών. Στην περίπτωση αναγνωρισµένης ένωσης οργανώσεων παραγωγών το εν λόγω κατ' αποκοπή ποσό µπορεί να πολλαπλασιασθεί µε τον αριθµό των οργανώσεων παραγωγών που συµµετέχουν στην ένωση, µέχρις ανωτάτου ορίου 1 250 000 ευρώ. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 4. Τα έξοδα προσωπικού (συµπεριλαµβανοµένων των επιβαρύνσεων για µισθούς και ηµεροµίσθια εφόσον βαρύνουν την οργάνωση παραγωγών), όταν προκύπτουν από µέτρα που αποσκοπούν: α) στη βελτίωση ή στη διατήρηση υψηλού επιπέδου ποιότητας ή προστασίας του περιβάλλοντος· β) στη βελτίωση του επιπέδου εµπορίας Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 5. Επενδύσεις για πρόσθετες εγκαταστάσεις σε οχήµατα Άξονας 1, Μέτρο 123: «Αύξηση Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 159 για ψυκτικό εξοπλισµό ή µεταφορά υπό ελεγχόµενη ατµόσφαιρα. της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων». Υπάρχει επικάλυψη µόνο για νησιωτικές περιοχέςτου Αιγαίου και Ιονίου Πελάγους όπου θα υπάρχουν σχετικές εξαιρέσεις από το αντίστοιχο µέτρο για τις περιοχές αυτές. 6. Συµπληρωµατικά έξοδα εξωτερικής µεταφοράς, σε σχέση µε το κόστος συγκρίσιµης οδικής µεταφοράς, όταν επιλέγεται η σιδηροδροµική ή/και θαλάσσια µεταφορά στο πλαίσιο µέτρου προστασίας του περιβάλλοντος. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 7. Έξοδα συνεδριάσεων και προγραµµάτων κατάρτισης που αφορούν την υλοποίηση των ενεργειών του επιχειρησιακού προγράµµατος, συµπεριλαµβανοµένων των ηµερήσιων αποζηµιώσεων των συµµετεχόντων που καλύπτουν τα έξοδα µεταφοράς και στέγης. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ γιατί η κατάρτιση θα υλοποιηθεί αποκλειστικά µε συγχρηµατοδότηση από το ΕΚΤ. 8. Γενική προώθηση ή/και προώθηση σηµάτων ποιότητας. Οι γεωγραφικές ονοµασίες επιτρέπονται µόνο εφόσον: α) αποτελούν προστατευόµενη ονοµασία προέλευσης ή προστατευόµενη γεωγραφική ένδειξη µε βάση τον κανονισµό (ΕΟΚ) αριθ. 510/2006 του Συµβουλίου, ή β) οι γεωγραφικές ονοµασίες αυτές είναι δευτερεύουσες σε σχέση µε το κύριο µήνυµα, σε όλες τις περιπτώσεις για τις οποίες δεν ισχύουν τα προβλεπόµενα από το στοιχείο α). Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ γιατί στο πλαίσιο των Μέτρων 132 και 133 δεν ενισχύονται τα οπωροκηπευτικά 9. Προώθηση των εµπορικών σηµάτων των οργανώσεων παραγωγών, ενώσεων οργανώσεων παραγωγών και θυγατρικών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 52 παρ. 7. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ γιατί στο πλαίσιο των Μέτρων 132 και 133 δεν ενισχύονται τα οπωροκηπευτικά. 10. Νοµικά και διοικητικά έξοδα για συγχωνεύσεις οργανώσεων παραγωγών ή την εξαγορά τους καθώς και νοµικά και διοικητικά έξοδα που αφορούν τη δηµιουργία διεθνικών οργανώσεων παραγωγών ή διεθνικών ενώσεων οργανώσεων παραγωγών·µελέτες σκοπιµότητας και προτάσεις που ανατίθενται από τις οργανώσεις παραγωγών σχετικά µε αυτό το θέµα. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 11. Αγορά οικοπέδων χωρίς κτίσµατα, η κτήση των οποίων είναι αναγκαία για την πραγµατοποίηση επενδύσεων που περιλαµβάνονται στο πρόγραµµα. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 12. Χρηµατοδοτική µίσθωση εντός των ορίων της καθαρής ανταλλακτικής αξίας του αγαθού και σύµφωνα µε τους όρους που καθορίζονται στο άρθρο 55, παρ. 1 πρώτο εδάφιο, στοιχείο (β) του ΕΚ 1974/2006 της Επιτροπής. Οι δικαιούχοι των ΚΟΑ δεν είναι επιλέξιµοι στα αντίστοιχα Μέτρα του Άξονα 1 του ΠΑΑ 13. Μίσθωση όταν προτιµάται της αγοράς, εφόσον είναι οικονοµικά δικαιολογηµένη και πληροί τους όρους που καθορίζουν τα κράτη µέλη. Οι δικαιούχοι των ΚΟΑ δεν είναι επιλέξιµοι στα αντίστοιχα Μέτρα του Άξονα 1 του ΠΑΑ 14. Επενδύσεις ή ενέργειες µεµονωµένων εκµεταλλεύσεων που συµβάλλουν στην επίτευξη των στόχων του επιχειρησιακού προγράµµατος. Ανάλογες δράσεις στο, Μέτρο 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων» (Άξονας 1) Στο πλαίσιο του Μέτρου έχουν καθοριστεί εξαιρέσεις για τα νησιά Ιονίου και Αιγαίου µε λιγότερους Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 160 από 3.100 κατοίκους και για νέους γεωργούς. 15. Επενδύσεις σε µετοχές εταιρειών εφόσον η επένδυση συµβάλλει στην επίτευξη των στόχων του επιχειρησιακού προγράµµατος Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 16. Αντικαταστάσεις για επενδύσεις, υπό τον όρο ότι η αποµένουσα αξία των επενδύσεων: α) είτε προστίθεται στο επιχειρησιακό ταµείο της οργάνωσης παραγωγών, ή β) αφαιρείται από το κόστος της αντικατάστασης. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 17. Οι επενδύσεις για τη µεταποίηση νωπών προϊόντων δεν είναι επιλέξιµες, αλλά οι εργασίες που πραγµατοποιούνται από τις ΟΠ για την προετοιµασία του προϊόντος ενόψει της διάθεσής του στο εµπόριο (καθαρισµός, κοπή, αφαίρεση άχρηστων τµηµάτων, αποξήρανση και συσκευασία) δεν θεωρούνται ως εργασίες µεταποίησης. Ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 123: «Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων». Στο πλαίσιο του Μέτρου έχουν καθοριστεί εξαιρέσεις για τα νησιά Ιονίου και Αιγαίου µε λιγότερους από 3.100 κατοίκους, για τις αιτήσεις ενίσχυσης π/υ ίσου ή µεγαλύτερου από 500.000€. Πίνακας 5-7 ∆ράσεις των Επιχειρησιακών Προγραµµάτων των Οµάδων παραγωγών των οπωροκηπευτικών µέσω ΚΟΑ και µέσω του ΠΑΑ Μέτρο 121: Στον τοµέα οπωροκηπευτικών, για δυνητικούς δικαιούχους φυσικά πρόσωπα και για επενδύσεις που δεν έχουν συλλογική διάσταση, το µέγιστο επιλέξιµο κόστος ανά επενδυτικό σχέδιο ορίζεται στο ποσό των 50.000 €. ∆ε χορηγείται καµία ενίσχυση για επενδύσεις µε συλλογική διάσταση, δηλαδή: • Επενδύσεις που εµπίπτουν στις επιλεξιµότητες του Εθνικού κανονιστικού πλαισίου περί Εθνικής Στρατηγικής για βιώσιµα επιχειρησιακά προγράµµατα στον τοµέα των οπωροκηπευτικών, όπως αυτό τροποποιήθηκε και ισχύει, σε εφαρµογή του ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 1234/2007 του Συµβουλίου, όπως αυτός τροποποιήθηκε από τον ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 361/2008 του Συµβουλίου, και • Επενδύσεις που έχουν ενταχθεί σε επιχειρησιακό πρόγραµµα οργάνωσης / οµάδας παραγωγών στο πλαίσιο του ανωτέρω Εθνικού κανονιστικού πλαισίου. Κατ’ εξαίρεση, δύναται να ενισχυθούν επενδυτικά σχέδια προϋπολογισµού που υπερβαίνει τα 50.000 ευρώ: • α) Νέων Γεωργών, που δεν είναι µέλη οµάδας/οργάνωσης παραγωγών της ΚΟΑ οπωροκηπευτικών • β) Φυσικών προσώπων µονίµων κατοίκων νησιού µε πληθυσµό έως 3.100 κατοίκους Παράλληλα, µε στόχο την πλήρη εξασφάλιση της συµπληρωµατικότητας και της βέλτιστης αξιοποίησης της κοινοτικής χρηµατοδότησης καθώς και την αποφυγή οποιασδήποτε επικάλυψης, έχει συσταθεί µονάδα εντός της Ειδικής Υπηρεσίας ∆ιαχείρισης του ΠΑΑ, η οποία θα µεριµνά για τον έλεγχο των ανωτέρω. Θεσπίστηκαν Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 161 διοικητικοί κανόνες και έχουν προβλεφθεί όπου ενδείκνυται διασταυρωτικοί έλεγχοι από τις αρµόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου και του Οργανισµού Πληρωµών. Μέτρο 123Α: ∆εν είναι επιλέξιµα για χρηµατοδότηση στο πλαίσιο του Μέτρου 123Α: � Επενδυτικά σχέδια που υποβάλλονται από οργανώσεις/οµάδες παραγωγών του τοµέα των οπωροκηπευτικών ή συνεταιρισµούς ή/και ΕΑΣ καθώς επίσης και από εταιρείες Α.Ε, Ο.Ε, Ε.Ε, ΕΠΕ, οι οποίες έχουν οργάνωσεις/οµάδες παραγωγών του τοµέα των οπωροκηπευτικών (σύµφωνα µε τον Καν. (ΕΚ) 1580/07), µε προϋπολογισµό µικρότερο των 500.000 €. � Επενδυτικά σχέδια Οργανώσεων/οµάδων Παραγωγών (Ο.Π) του τοµέα οπωροκηπευτικών µε προϋπολογισµό άνω των 500.000 €, όταν: α) οι Ο.Π χαρακτηρίζονται από καθετοποίηση δράσεων και β) απασχολούν περισσότερους από 250 εργαζόµενους και ο ετήσιος κύκλος εργασιών τους υπερβαίνει τα 50 εκ. € ή το σύνολο του ισολογισµού του υπερβαίνει τα 43 εκ. €. Στην Υπηρεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων (∆ιεύθυνση ΠΑΠ ∆ενδροκηπευτικής) υπάρχει µητρώο αναγνωρισµένων Οµάδων Παραγωγών µέσω του οποίου µπορεί να ελεγχθεί η ύπαρξη ή όχι αναγνωρισµένης Οµάδας στους ανωτέρω φορείς. Για το λόγο ότι αυτά τα επενδυτικά σχέδια είναι επιλέξιµα και στο ΠΑΑ, ορίζονται διασταυρωτικοί έλεγχοι (∆/νση ∆ενδροκηπευτικής, ΟΠΕΚΕΠΕ, Μονάδα Συντονισµού ΕΥ∆ – ΠΑΑ) σε όλες τις περιπτώσεις προκειµένου να εξαιρεθούν αυτά από το ΠΑΑ. Κατ’ εξαίρεση, δύναται να ενισχυθούν στο Μέτρο 123Α επενδυτικά σχέδια : • Στα νησιά Αιγαίου και Ιονίου µε λιγότερους από 3100 κατοίκους. Οµάδων/Οργανώσεων Παραγωγών, στις περιπτώσεις οµοειδών δράσεων των ΚΟΑ, οι οποίες κατατάσσονται στις µικροµεσαίες επιχειρήσεις σύµφωνα µε τη σύσταση της Επιτροπής 2003/361/ΕΚ, προϋπολογισµού ίσου ή µεγαλύτερου από 500.000€. Η χρήση του οικονοµικού αυτού ορίου κρίνεται απαραίτητη προκειµένου να επιτευχθεί η καλύτερη στοχοθέτηση των προβλεποµένων δράσεων και παράλληλα να αποφευχθεί οποιοσδήποτε κίνδυνος επικάλυψης, επιτυγχάνοντας βελτιστοποίηση της κοινοτικής χρηµατοδότησης και των αποτελεσµάτων. Παράλληλα µε στόχο την πλήρη εξασφάλιση της συµπληρωµατικότητας και της βέλτιστης αξιοποίησης της κοινοτικής χρηµατοδότησης καθώς και την αποφυγή οποιασδήποτε επικάλυψης, έχει συσταθεί Μονάδα Συντονισµού εντός της Ειδικής Υπηρεσίας ∆ιαχείρισης, θεσπίστηκαν διοικητικοί κανόνες και έχουν προβλεφθεί, όπου ενδείκνυται, διασταυρωτικοί έλεγχοι από τις αρµόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου και του Οργανισµού Πληρωµών. Μέτρο 132: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 162 ∆εν είναι επιλέξιµες, στο πλαίσιο του Μέτρου 132, δαπάνες δικαιούχων που αφορούν βιολογική παραγωγή ή ολοκληρωµένη διαχείριση στον κλάδο των επιτραπέζιων σταφυλιών. Μέτρο 214 / ∆ράση 1.1: ∆εν είναι επιλέξιµη η βιολογική µέθοδος παραγωγής επιτραπέζιων σταφυλιών στο πλαίσιο του Μέτρου 214 / ∆ράση 1.1: Βιολογική Γεωργία. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 163 ΤΟΜΕΑΣ ΕΛΑΙΟΛΑ∆ΟΥ Καν. (ΕΚ) 1234/2007 του Συµβουλίου και Καν. (ΕΚ) 867/2008 της Επιτροπής Σχετικά µε τις δράσεις οι οποίες εκτελούνται στα πλαίσια του Καν. (ΕΚ) 1234/2007 του Συµβουλίου πρέπει να επισηµανθεί ότι: α) Τα Κ-Μ τα οποία δεν προχώρησαν στην παρακράτηση για τη χρηµατοδότηση των Οργανώσεων Ελαιουργικών Φορέων (ΟΕΦ), έχουν τη δυνατότητα να εφαρµόζουν τα µέτρα που αφορούν τον τοµέα µέσω του καν. (ΕΚ) 1698/2005 του Συµβουλίου, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Ο τοµέας του ελαιολάδου στις χώρες αυτές, δεν έχει άλλη επιβάρυνση πέραν της διαφοροποίησης . β) Μέσω των ποσών που παρακρατούνται από τα Κ-Μ, χρηµατοδοτούνται τριετή προγράµµατα, που καταρτίζουν αναγνωρισµένες οργανώσεις φορέων. Η έγκριση των ΟΕΦ και των τριετών προγραµµάτων κινείται στο πλαίσιο του Καν. (ΕΚ) 867/2008 της Επιτροπής και των εθνικών διατάξεων που προβλέπουν τους όρους–προϋποθέσεις και τις διαδικασίες που πρέπει να τηρηθούν . γ) ∆ε χορηγούνται ενισχύσεις στρεµµατικές και άλλες στους ελαιοπαραγωγούς µέσω των προγραµµάτων εργασίας των ΟΕΦ. Κατά συνέπεια δεν υφίσταται επικάλυψη µε τις δράσεις του άξονα 2 του ΠΑΑ δ) Τα προγράµµατα δράσεων των ΟΕΦ υποβάλλονται για έγκριση σε συγκεκριµένες χρονικές περιόδους. Η πρώτη τριετής περίοδος υλοποίησης ξεκίνησε τον Απρίλιο 2006, η δεύτερη τον Απρίλιο 2009 και η τρίτη περίοδος δύναται να ξεκινήσει το έτος 2012. Τα προγράµµατα της πρώτης περιόδου (2006 2008) έχουν ολοκληρωθεί, αφορούσαν 42 αναγνωρισµένες ΟΕΦ και κάλυψαν ένα µέρος των ελαιοπαραγωγών της χώρας, οι οποίοι ανέρχονται συνολικά σε 730.000 περίπου. Όσον αφορά στη δεύτερη περίοδο (Απρίλιος 2009 – Μάρτιος 2012), για την οποία δεν υπάρχει δυνατότητα νέων εντάξεων καθώς οι πιστώσεις έχουν δεσµευθεί στο σύνολό τους, οι αναγνωρισµένες ΟΕΦ είναι πλέον 51 και τα υλοποιούµενα προγράµµατα 45. Οι επιλέξιµες δράσεις για κοινοτική χρηµατοδότηση βάσει του Καν. (ΕΚ) 867/2008 της Επιτροπής και ενδεικτικά δράσεις που έτυχαν έγκρισης στο πλαίσιο των υποβληθέντων προγραµµάτων είναι οι αναφερόµενες στους συνηµµένους πίνακες. Επισηµαίνεται ότι η χρηµατοδότηση αφορά τις Ο.Ε.Φ. και όχι µεµονωµένους ελαιοπαραγωγούς. Στον οδηγό εφαρµογής υπάρχει διάκριση της οµάδας ολοκληρωµένης διαχείρισης εντός των ΟΕΦ και τα άτοµα που εφαρµόζουν ολοκληρωµένη διαχείριση είναι συγκεκριµένα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 164 ∆ΡΑΣΕΙΣ Καν. (ΕΚ) 867/2008 (άρθρο 5, παρ. 1) ΕΝ∆ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ α) στον τοµέα της παρακολούθησης και της διοικητικής διαχείρισης της αγοράς στον κλάδο του ελαιολάδου και των επιτραπέζιων ελιών: i) συγκέντρωση στοιχείων για τον κλάδο και την αγορά, σύµφωνα µε τις προδιαγραφές µεθόδου, γεωγραφικής αντιπροσωπευτικότητας και ακρίβειας που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή Πληροφοριακό σύστηµα διοικητικής παρακολούθησης και συλλογής δεδοµένων της αγοράς ελαιολάδου και επιτραπέζιας ελιάς σε τοπικό επίπεδο, Συλλογή στατιστικών στοιχείων και πληροφοριών για τον Τοµέα του Ελαιολάδου και ελιάς σε Εθνικό Κοινοτικό και ∆ιεθνές επίπεδο. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ ii) εκπόνηση µελετών, ιδίως για θέµατα συνδεόµενα µε τις άλλες δραστηριότητες που προβλέπονται στο πρόγραµµα εργασίας της σχετικής οργάνωσης ελαιουργικών φορέων. Μελέτες, π.χ. α) Μελέτη για την κοινή έκθλιψη του ελαιοκάρπου, τις προϋποθέσεις εφαρµογής και τα προσδοκώµενα οφέλη, β) µελέτη διατήρησης ελαιώνων υψηλής περιβαλλοντικής αξίας από εγκατάλειψη Αντίστοιχες µελέτες δεν θα χρηµατοδοτηθούν από την Τεχνική Βοήθεια του Προγράµµατος β) στον τοµέα της βελτίωσης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της ελαιοκαλλιέργειας i) συλλογικές εργασίες διατήρησης των ελαιώνων υψηλής περιβαλλοντικής αξίας που κινδυνεύουν να εγκαταλειφθούν, σύµφωνα µε τους όρους που καθορίζει βάσει αντικειµενικών κριτηρίων η αρµόδια εθνική αρχή, ιδίως όσον αφορά τις δυνητικά επιλέξιµες περιφερειακές ζώνες, καθώς και την έκταση και τον ελάχιστο αριθµό ελαιοπαραγωγών που πρέπει να συµµετέχουν για να αποβούν αποτελεσµατικές οι εν λόγω εργασίες Παρεµβάσεις διατήρησης ελαιώνων υψηλής περιβαλλοντικής αξίας που κινδυνεύουν από εγκατάλειψη (διευκρινίζεται ότι οι παρεµβάσεις αφορούν σε γενικές εργασίες και κυρίως σε έργα οδοποιίας για την εξασφάλιση της πρόσβασης στους ελαιώνες και φυσικά δεν χορηγείται καµµία ενίσχυση στρεµµατική ή άλλη στους ελαιοπαραγωγούς στους οποίους ανήκουν οι εν λόγω ελαιώνες. Η χρηµατοδότηση χορηγείται στις ΟΕΦ Τα έργα αγροτικής οδοποιϊας του ΠΑΑ αποτελούν δηµόσια έργα και υλοποιούνται από τους ΟΤΑ. ii) ανάπτυξη ορθών γεωργικών πρακτικών για την ελαιοκαλλιέργεια µε βάση περιβαλλοντικά κριτήρια προσαρµοσµένα στις τοπικές συνθήκες, καθώς και η διάδοσή τους στους ελαιοκαλλιεργητές και η παρακολούθηση της πρακτικής εφαρµογής τους ΕΛΑΙΟΚΟΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ για την επεξεργασία ορθών γεωργικών πρακτικών για την ελαιοκαλλιέργεια µε βάση περιβαλλοντικά κριτήρια προσαρµοσµένα στις τοπικές συνθήκες καθώς και η διάδοση τους στους ελαιοκαλλιεργητές και η παρακολούθηση της πρακτικής εφαρµογής τους Αποτελούν πιλοτικές δράσεις και δεν αφορούν την παροχή άµεσων ενισχύσεων στους παραγωγούς, όπως προβλέπεται µέσω του Άξονα 2 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 165 iii) έργα πρακτικής επίδειξης εναλλακτικών τεχνικών, αντί της χρήσης χηµικών προϊόντων, για την καταπολέµηση του δάκου της ελιάς Πρακτική επίδειξη εναλλακτικών τεχνικών αντί της χρήσης χηµικών προϊόντων για την καταπολέµηση του δάκου Αποτελούν πιλοτικές δράσεις και δεν αφορούν την παροχή άµεσων ενισχύσεων στους παραγωγούς, όπως προβλέπεται µέσω του Άξονα 2 iv) έργα πρακτικής επίδειξης των τεχνικών ελαιοκαλλιέργειας που έχουν ως στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση του τοπίου, όπως η βιολογική, η ορθολογική και η ολοκληρωµένη γεωργία Εφαρµογή Συστήµατος Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης µε απαίτηση πιστοποιητικό συµµόρφωσης από διαπιστευµένο πιστοποιητικό φορέα στην Ελλάδα, σύµφωνα µε τα πρότυπα AGRO 2.1, AGRO 2.2 του ΟΠΕΓΕΠ µε το εγκεκριµένο πεδίο πιστοποίησης. ∆εν θα είναι επιλέξιµες ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 132 «Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων» (Άξονας 1) v) εισαγωγή δεδοµένων περιβαλλοντικού χαρακτήρα στο ηλεκτρονικό σύστηµα γεωγραφικής πληροφόρησης για την ελαιοκαλλιέργεια (ελαιοκοµικό ΣΓΠ), που αναφέρεται στο άρθρο 20 του Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ γ) στον τοµέα της βελτίωσης της ποιότητας της παραγωγής ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών: i) βελτίωση των συνθηκών καλλιέργειας —ιδίως καταπολέµηση του δάκου της ελιάς—, συγκοµιδής, παράδοσης και αποθήκευσης των ελιών πριν από τη µεταποίησή τους, σύµφωνα µε τις τεχνικές προδιαγραφές που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή Προµήθεια, εγκατάσταση και λειτουργία συσκευών µέτρησης ελαιοπεριεκτικότητας, Βελτίωση ποιότητας παραγωγής ελαιολάδου και επιτραπέζιας ελιάς µε την προµήθεια και χρήση καταλλήλων µέσων κατά την παράδοση και αποθήκευση των ελιών. Τα µέσα αυτά παρέχονται για χρήση στα µέλη που εφαρµόζουν σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης. ∆ε θα είναι επιλέξιµες ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων» (Άξονας 1), για όσους παραγωγούς είναι µέλη ΟΕΦ (η οποία έχει εγκριθεί για τη συγκεκριµένη δράση) και εφαρµόζουν σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης. ii) βελτίωση των ποικιλιών των ελαιώνων των ιδιωτικών εκµεταλλεύσεων, υπό τον όρο ότι συµβάλλουν στην επίτευξη των στόχων των προγραµµάτων εργασίας Βελτίωση ποικιλιών ελαιοδένδρων ∆ε θα είναι επιλέξιµες ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων» (Άξονας 1), για όσους παραγωγούς είναι µέλη ΟΕΦ και υλοποιούν τη δράση αυτή στο πλαίσιο εγκεκριµένου προγράµµατος δράσης της οικείας ΟΕΦ. iii) βελτίωση των συνθηκών αποθήκευσης και αξιοποίησης των καταλοίπων της παραγωγής ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών, ∆ηµιουργία µονάδας επεξεργασίας αποβλήτων ελαιουργείων δυο φάσεων. Προµήθεια εξοπλισµού επεξεργασίας αποβλήτων ∆ε θα είναι επιλέξιµες ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 123 «Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων» Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 166 µονάδων επιτραπέζιας ελιάς (Άξονας 1), εφόσον αυτές έχουν εγκριθεί στο πρόγραµµα δράσης της οικείας ΟΕΦ. iv) παροχή τεχνικής βοήθειας στην ελαιουργική µεταποιητική βιοµηχανία για τα θέµατα που συνδέονται µε την ποιότητα των προϊόντων π.χ. α) µεταφορά τεχνογνωσίας στα στελέχη των ελαιοτριβείων για τη βελτίωση της ποιότητας του ελαιολάδου, β) µεταφορά τεχνογνωσίας σε στελέχη µονάδων τυποποίησης ελαιολάδου Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ v) δηµιουργία και βελτίωση των εργαστηρίων ανάλυσης παρθένου ελαιολάδου. Ιδρυση / εκσυγχρονισµός χηµικών εργαστηρίων των ΟΕΦ Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ vi) κατάρτιση γευσιγνωστών για τους ελέγχους των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών των παρθένων ελαιολάδων. Κατάρτιση δοκιµαστών για τους ελέγχους των Οργανοληπτικών χαρακτηριστικών των Παρθένων Ελαιολάδων Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ δ) στον τοµέα της ιχνηλασιµότητας, της πιστοποίησης και της προστασίας της ποιότητας του ελαιολάδου και των επιτραπέζιων ελιών, ιδίως µε ποιοτικό έλεγχο των ελαιολάδων που πωλούνται στον τελικό καταναλωτή, στο πλαίσιο των αρµοδιοτήτων των εθνικών διοικήσεων: i) δηµιουργία και διαχείριση συστηµάτων που επιτρέπουν την ιχνηλασιµότητα των προϊόντων από τον ελαιοκαλλιεργητή έως τη συσκευασία και την επισήµανση, σύµφωνα µε τις προδιαγραφές που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή Σχεδιασµός Ανάπτυξης και Υποστήριξης της λειτουργίας Εθνικού πληροφοριακού συστήµατος ιχνηλασιµότητας ελαιολάδου Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ ii) δηµιουργία και διαχείριση συστηµάτων πιστοποίησης της ποιότητας, µε βάση σύστηµα ανάλυσης κινδύνου και κρίσιµων σηµείων ελέγχου (HACCP), για τα οποία η συγγραφή υποχρεώσεων είναι σύµφωνη µε τα τεχνικά κριτήρια που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή ∆ηµιουργία και διαχείριση συστήµατος ανάλυσης και κρίσιµων σηµείων ελέγχου (HACCP) ∆ε θα είναι επιλέξιµες ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 123 «Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων» (Άξονας 1), εφόσον αυτές έχουν εγκριθεί στο πρόγραµµα δράσης της οικείας ΟΕΦ. iii) δηµιουργία και διαχείριση συστηµάτων για την παρακολούθηση της τήρησης των προτύπων γνησιότητας, ποιότητας και εµπορίας του ελαιολάδου και των επιτραπέζιων ελιών που διατίθενται στην αγορά, σύµφωνα µε τις τεχνικές προδιαγραφές που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή. Έλεγχος της Ποιότητας των ελαιολάδων που διακινούνται στη Μαζική εστίαση, τους Τελικούς καταναλωτές και στις εξαγωγές Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ ε) στον τοµέα της διάδοσης πληροφοριών σχετικών µε τις δραστηριότητες των Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 167 οργανώσεων φορέων που αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας του ελαιολάδου και των επιτραπέζιων ελιών: i) διάδοση πληροφοριών για το έργο των οργανώσεων ελαιουργικών φορέων στους τοµείς που αναφέρονται στα στοιχεία α), β), γ) και δ). ∆ιάδοση πληροφοριών για τις δραστηριότητες του προγράµµατος της ΕΑΣ ∆ε θα είναι επιλέξιµη αντίστοιχη δράση στο πλαίσιο του Εθνικού Αγροτικού ∆ικτύου του ΠΑΑ. ii) δηµιουργία και ενηµέρωση δικτυακού τόπου σχετικού µε τις δραστηριότητες των οργανώσεων ελαιουργικών φορέων στους τοµείς που αναφέρονται στα στοιχεία α), β), γ) και δ). ∆ράση ∆ηµιουργίας ∆ιαδικτυακών Τόπων ∆ε θα είναι επιλέξιµη αντίστοιχη δράση στο πλαίσιο του Εθνικού Αγροτικού ∆ικτύου του ΠΑΑ. Πίνακας 5-8 ∆ράσεις µελών αναγνωρισµένης ΟΕΦ και αντιστοιχία αυτών µε δράσεις του ΠΑΑ Μέτρο 121: ∆εν είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου επενδύσεις µελών αναγνωρισµένης ΟΕΦ που αφορούν : Bελτίωση των συνθηκών καλλιέργειας —ιδίως καταπολέµηση του δάκου της ελιάς—, συγκοµιδής, παράδοσης και αποθήκευσης των ελιών πριν από τη µεταποίησή τους, σύµφωνα µε τις τεχνικές προδιαγραφές που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή, εφόσον οι επενδύσεις αυτές έχουν εγκριθεί στο πρόγραµµα δράσης της οικείας ΟΕΦ και ο δυνητικός δικαιούχος εφαρµόζει σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης. Bελτίωση των ποικιλιών των ελαιώνων των ιδιωτικών εκµεταλλεύσεων, υπό τον όρο ότι συµβάλλουν στην επίτευξη των στόχων των προγραµµάτων εργασίας , εφόσον ο δυνητικός δικαιούχος υλοποιεί τη συγκεκριµένη επένδυση στο πλαίσιο εγκεκριµένου προγράµµατος δράσης της οικείας ΟΕΦ. Οι ανωτέρω κατηγορίες επενδύσεων είναι επιλέξιµες για χρηµατοδότηση από τα τριετή προγράµµατα δράσης των ΟΕΦ βάσει του Καν. (ΕΚ) 1234/2007 του Συµβουλίου και του Καν. 867/2008 της Επιτροπής. Μέτρο 123Α: ∆εν είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του µέτρου επενδύσεις µελών αναγνωρισµένης ΟΕΦ που αφορούν : Βελτίωση των συνθηκών αποθήκευσης και αξιοποίησης των καταλοίπων της παραγωγής ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών, εφόσον αυτές έχουν εγκριθεί στο πρόγραµµα δράσης της οικείας ΟΕΦ. ∆ηµιουργία και διαχείριση συστηµάτων πιστοποίησης της ποιότητας, µε βάση σύστηµα ανάλυσης κινδύνου και κρίσιµων σηµείων ελέγχου (HACCP), για τα οποία η συγγραφή υποχρεώσεων είναι σύµφωνη µε τα τεχνικά κριτήρια που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή, εφόσον αυτές έχουν εγκριθεί στο πρόγραµµα δράσης της οικείας ΟΕΦ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 168 Οι ανωτέρω κατηγορίες επενδύσεων είναι επιλέξιµες για χρηµατοδότηση από τα τριετή προγράµµατα δράσης των ΟΕΦ, βάσει του Καν. (ΕΚ) 1234/2007 του Συµβουλίου και του Καν. 867/2008 της Επιτροπής. Μέτρο 132: ∆εν είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου δαπάνες ολοκληρωµένης διαχείρισης στην καλλιέργεια ελιάς, για µέλη ΟΕΦ (η οποία συµµετέχει στη δράση (βiv) «Έργα πρακτικής επίδειξης των τεχνικών ελαιοκαλλιέργειας που έχουν ως στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση του τοπίου, όπως η βιολογική, η ορθολογική και η ολοκληρωµένη γεωργία»), τα οποία ενισχύονται για δαπάνες ανάπτυξης και εφαρµογής συστήµατος ολοκληρωµένης διαχείρισης. Στον Οδηγό Εφαρµογής για την υλοποίηση των προγραµµάτων των ΟΕΦ προβλέπεται διάκριση της υποοµάδας εντός της ΟΕΦ, η οποία υλοποιεί ολοκληρωµένη διαχείριση. Παράλληλα, µε στόχο την πλήρη εξασφάλιση της συµπληρωµατικότητας και της βέλτιστης αξιοποίησης της κοινοτικής χρηµατοδότησης καθώς και την αποφυγή οποιασδήποτε επικάλυψης, έχει συσταθεί µονάδα εντός της Ειδικής Υπηρεσίας ∆ιαχείρισης του ΠΑΑ, η οποία µεριµνά για τον έλεγχο των ανωτέρω. Θεσπίστηκαν διοικητικοί κανόνες και έχουν προβλεφθεί, όπου ενδείκνυται διασταυρωτικοί έλεγχοι από τις αρµόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου και του Οργανισµού Πληρωµών. Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου Βάσει του Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου καταβάλλεται στήριξη υπό τη µορφή πρόσθετης ενίσχυσης σε γεωργούς οι οποίοι καλλιεργούν και παράγουν ελαιοκοµικά προϊόντα Προστατευόµενης Ονοµασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.) ή Προστατευόµενης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.), και παράλληλα πληρούν τις πρόσθετες ποιοτικές υποχρεώσεις των αρχών της Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης σύµφωνα µε το εθνικό πρότυπο Agro 2.1 και 2.2 ή των αρχών της βιολογικής γεωργίας σύµφωνα µε την εθνική και κοινοτική νοµοθεσία, για τα έτη 2010, 2011 και 2012. Για την αποφυγή επικάλυψης µεταξύ πρώτου και δεύτερου πυλώνα, δεν είναι δικαιούχοι της πρόσθετης ενίσχυσης ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών κατά τα έτη 2010, 2011 και 2012 όσοι γεωργοί συγχρηµατοδοτούνται για τις ίδιες δράσεις και για το ίδιο έτος ενίσχυσης στο πλαίσιο του Μέτρου 132 ή/και της ∆ράσης 1.1 του Μέτρου 214 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 169 ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Στα πλαίσια του Καν(ΕΚ)1234/2007 του Συµβουλίου σχετικά µε τη βελτίωση των συνθηκών παραγωγής και εµπορίας των προϊόντων της µελισσοκοµίας, το εθνικό µελισσοκοµικό πρόγραµµα για την τριετία 2011-2013 προβλέπει τις ακόλουθες δράσεις: ∆ΡΑΣΕΙΣ ΜΕΛΙΣ/ΚΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Καν. (ΕΚ) 1234/2007 για την τριετία 2011-2013) ΕΝ∆ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 1 Ο ΜΕΤΡΟ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΠΡΟΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΟΥΣ ΚΑΙ ΟΜΑ∆ΕΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΩΝ 1.1 Λειτουργία Κέντρων Μελισσοκοµίας Προβλέπεται η κάλυψη των δαπανών λειτουργίας των Κέντρων Μελισσοκοµίας, που φιλοξενούνται σε 14 Μελισσοκοµικούς Συνεταιρισµούς της Χώρας για την παροχή τεχνικής βοήθειας, συµβουλών και πρακτικής βοήθειας στους µελισσοκόµους της περιοχής που καλύπτει το καθένα από αυτά, καθώς και για την επίτευξη υλοποίησης του τριετούς προγράµµατος της µελισσοκοµίας Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 1.2 Ηλεκτρονικό ∆ίκτυο Μελισσοκοµίας (Melinet) Προβλέπεται η ενίσχυση για τη λειτουργία του Ηλεκτρονικού ∆ικτύου Μελισσοκοµίας – “Melinet”, καθώς και την εισαγωγή στοιχείων (άρθρα, µελέτες, ερευνητικά προγράµµατα κλπ) στο διαδικτυακό τόπο (Σφάλµα! Η αναφορά της υπερ-σύνδεσης δεν είναι έγκυρη. οποία ενδιαφέρουν τους µελισσοκόµους, τους υποψήφιους για ένταξη στη µελισσοκοµία, καθώς και τους καταναλωτές) Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 1.3 Εκπαιδεύσεις – Έντυπα Προβλέπεται η ενίσχυση για: α) πραγµατοποίηση εκπαιδεύσεων (ενοικίαση αιθουσών και οπτικών ή/και ηχητικών µέσων, αγορά εκπαιδευτικού εξοπλισµού, αµοιβές εισηγητών, µετακινήσεις-διαµονή διατροφή, αναλώσιµα) των µελισσοκόµων πάνω σε σαφώς οριζόµενα πρακτικά τεχνικά θέµατα που έχει ανάγκη τόσο ο πρωτογενής όσο και ο δευτερογενής τοµέας της µελισσοκοµίας. β) έκδοση ενηµερωτικού έντυπου υλικού, Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 1.4 Στήριξη της προώθησης του µελιού και των λοιπων προϊόντων της κυψέλης Προβλέπεται η κάλυψη των δαπανών για την πραγµατοποίηση ή συµµετοχή σε ηµερίδες, ή την υλοποίηση δραστηριοτήτων (έκδοση έντυπου υλικού, µελέτες αγοράς, κ.λπ.) µε σκοπό την ανάδειξη και την προώθηση του µελιού και των άλλων προϊόντων της κυψέλης. Επίσης, η κάλυψη των δαπανών για σύνταξη και υποβολή φακέλου για την αναγνώριση µελισσοκοµικών προϊόντων ως ΠΟΠ-ΠΓΕ, κ.λπ. Ανάλογες δράσεις µε την πραγµατοποίηση ή συµµετοχή σε ηµερίδες, την έκδοση έντυπου υλικού και τις µελέτες αγοράς, υλοποιούνται στο πλαίσιο του Μέτρου 133 «Ενηµέρωση – προώθηση των προϊόντων στο πλαίσιο συστηµάτων για την ποιότητα τροφίµων». Οι δράσεις αυτές δεν θα είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου 133. 3 ο ΜΕΤΡΟ: ΕΞΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΙΑΚΗΣ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗΣ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 170 3.1 Εξοπλισµός για τη διευκόλυνση των µετακινήσεων Προβλέπεται η ενίσχυση για την αντικατάσταση των παλιών και φθαρµένων κυψελών µε νέα και η αντικατάσταση εξαρτηµάτων και µερών των κυψελών και η αγορά άλλων µέσων, προς διευκόλυνση των µετακινήσεων, ώστε να γίνεται ορθολογική εκµετάλλευση της ανθοφορίας και της µελιττοφορίας, µε σκοπό την ποιοτική και ποσοστική βελτίωση της παραγωγής αµιγών (µονοανθικών) τύπων µελιού. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 3.2 Οικονοµική στήριξη της νοµαδικής µελισσοκοµίας Προβλέπεται η ενίσχυση των µελισσοκόµων για την κάλυψη µέρους των δαπανών µετακίνησης των µελισσοσµηνών τους, µε σκοπό την εκµετάλλευση µελιτοεκκρίσεων, δεδοµένου ότι στη χώρα µας η µελισσοκοµία ασκείται κυρίως νοµαδικά. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 4 ο ΜΕΤΡΟ: ΜΕΤΡΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΩΝ Ι∆ΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ 4.1 Αναλύσεις Μελιού και στήριξη ίδρυσης και λειτουργίας εργαστηρίων ανάλυσης µελιού Προβλέπεται η κάλυψη των δαπανών για την πραγµατοποίηση αναλύσεων δειγµάτων ελληνικού µελιού, σε διαπιστευµένα εργαστήρια, µε σκοπό τη διασφάλιση της υγείας του καταναλωτικού κοινού, την προστασία του από εξαπάτηση και νοθεία και τη διαφύλαξη της ποιότητας του µελιού, καθώς και των δαπανών λειτουργίας και διαπίστευσης εργαστηρίων ανάλυσης µελιού. Οι αναλύσεις δειγµάτων ελληνικού µελιού (βιολογικού) δε θα ενισχύονται µέσω του Μέτρου 132 «Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων». 6 ο ΜΕΤΡΟ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΕΡΕΥΝΑ 6.1 Εφαρµοσµένη Έρευνα Προβλέπεται η ενίσχυση ειδικευµένων φορέων, Ερευνητικών Ιδρυµάτων και Πανεπιστηµίων, για την υλοποίηση προγραµµάτων εφαρµοσµένης έρευνας µε σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας και της εµπορίας του µελιού και των λοιπών προϊόντων της κυψέλης και της καταπολέµησης ασθενειών και εχθρών των µελισσών. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ Πίνακας 5-9 ∆ράσεις στο πλαίσιο του Καν(ΕΚ)1234/2007 του Συµβουλίου, σχετικά µε τη βελτίωση των συνθηκών παραγωγής και εµπορίας των προϊόντων της µελισσοκοµίας για την τριετία 2011-2013 και αντιστοίχισή τους µε δράσεις του ΠΑΑ (Σηµ: Η αρίθµηση των Μέτρων γίνεται σε αντιστοιχία µε τα Μέτρα που προβλέπονται στο άρθρο 106 του Καν. (ΕΚ) 1234/2007). Σηµειώνεται ότι βασική αρχή του Καν(ΕΚ)1234/2007 του Συµβουλίου είναι ότι οι δράσεις που περιλαµβάνει δεν ενισχύονται παράλληλα από άλλη πηγή (πρόγραµµα). Το µελισσοκοµικό πρόγραµµα είναι συγχρηµατοδοτούµενο (50% των πιστώσεων προέρχονται από το ΕΓΤΠΕ και 50% των πιστώσεων προέρχονται από το Κράτος – Μέλος), τριετούς διάρκειας, γεγονός που δεν εξασφαλίζει τη συνέχιση των προαναφερθεισών δράσεων και κατά τα επόµενα χρόνια, πέραν δηλαδή της 31ης Αυγούστου 2013. Μέτρο 132: Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων Στο Μέτρο 132 δε θα είναι επιλέξιµες οι αναλύσεις δειγµάτων ελληνικού µελιού (βιολογικού) σε διαπιστευµένα εργαστήρια. Μέτρο 133: Ενηµέρωση – προώθηση των προϊόντων στο πλαίσιο συστηµάτων για την ποιότητα τροφίµων ∆ε θα είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου 133 οι δράσεις της έκδοσης ενηµερωτικού έντυπου υλικού, της διοργάνωσης – συµµετοχής σε ηµερίδες και της µελέτης αγοράς για το βιολογικό µέλι. Εξαιρείται και είναι επιλέξιµη η συµµετοχή σε εκθέσεις. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 171 Συµπληρωµατικά µέτρα για την εφαρµογή του Κοινοτικού καθεστώτος, όσον αφορά τις ενισχύσεις για τη βελτίωση της παραγωγής και εµπορίας των προϊόντων της µελισσοκοµίας στα µικρά νησιά του Αιγαίου Πελάγους, σε εφαρµογή του Καν. (ΕΚ)1405/2006 του Συµβουλίου και Καν. (ΕΚ) 1914/2006 της Επιτροπής Στο πλαίσιο των ετήσιων Προγραµµάτων Πρωτοβουλιών των Μελισσοκοµικών Συνεταιρισµών, που δραστηριοποιούνται στα µικρά νησιά του Αιγαίου Πελάγους, (όπως αυτά ορίζονται στο άρθρο 1§2 του Καν. (ΕΚ) 1405/2006 του Συµβουλίου), έχουν προβλεφθεί οι παρακάτω δράσεις: ∆ΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΣΤΑ ΜΙΚΡΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΕΛΑΓΟΥΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ∆ιατήρηση της απόδοσης του ζωικού κεφαλαίου µε τη χορήγηση µέσων, όπως υλικά διατροφής, για την υποβοήθηση των µελισσοσµηνών κατά το κρίσιµο στάδιο ανάπτυξης τους. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ Προώθηση της εµπορίας των προϊόντων της µελισσοκοµίας µε τη βελτίωση της µηχανοργάνωσης των γραφείων των συνεταιριστικών οργανώσεων (σύνδεση µε Internet, δηµιουργία ιστοσελίδας κ.λπ.) και την αγορά του κατάλληλου ηλεκτρονικού εξοπλισµού (αγορά Η/Υ, εκτυπωτών, κ.λπ.). Ανάλογη δράση µε την «∆ηµιουργία ιστοσελίδας» υπάρχει στο Μέτρο 133 «∆ραστηριότητες Ενηµέρωσης και Προώθησης» (Άξονας 1). Για την αποφυγή διπλής χρηµατοδότησης, η εν λόγω δράση δε θα είναι επιλέξιµη στα πλαίσια του Μέτρου 133. Οι υπόλοιπες δράσεις είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ. Προώθηση της εµπορίας των προϊόντων της µελισσοκοµίας µε µελέτες αγοράς, την εφαρµογή νέων µεθόδων συσκευασίας, καθώς και την οργάνωση από τις συνεταιριστικές οργανώσεις ή και τη συµµετοχή τους σε εµποροπανηγύρεις και άλλες εκδηλώσεις εµπορικής φύσεως, την έκδοση ενηµερωτικών ή/και διαφηµιστικών φυλλαδίων, πινακίδων κ.λπ. Ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 133 «∆ραστηριότητες Ενηµέρωσης και Προώθησης» (Άξονας 1), εκτός της δράσης «Εφαρµογή νέων µεθόδων συσκευασίας», για την οποία δεν υφίσταται επικάλυψη µε δράσεις στο πλαίσιο του Μέτρου 123 Α «Αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων». Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 172 Βελτίωση των συνθηκών παραγωγής, εµπορίας και προώθησης των προϊόντων της µελισσοκοµίας, µε τη συµµετοχή των µελών των συνεταιριστικών οργανώσεων σε ενηµερωτικές ηµερίδες, σεµινάρια και συνέδρια στο εσωτερικό και εξωτερικό, σχετικά µε την µελισσοκοµία και τα προϊόντα της. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ Βελτίωση της παραγωγής των προϊόντων της µελισσοκοµίας µε την χρήση κατάλληλων, εγκεκριµένων από τον ΕΟΦ φαρµάκων για την καταπολέµηση ασθενειών της µέλισσας, πλην βαρροϊκής ακαρίασης, η καταπολέµηση της οποίας διενεργείται στο πλαίσιο του Καν. (ΕΚ) 797/2004 του Συµβουλίου. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ Ενίσχυση των µελισσοκόµων µε βάση τον αριθµό των µελισσοσµηνών τους, µε σκοπό την αντιµετώπιση του επιπλέον κόστους παραγωγής των προϊόντων της µελισσοκοµίας στα µικρά νησιά του Αιγαίου Πελάγους. Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ Πίνακας 5-10: ∆ράσεις προγραµµάτων πρωτοβουλιών των µελισσοκοµικών συνεταιρισµών στα Μικρά Νησιά του Αιγαίου Πελάγους και αντιστοιχισή τους µε Μέτρα του ΠΑΑ Μέτρο 133: Ενηµέρωση – προώθηση των προϊόντων στο πλαίσιο συστηµάτων για την ποιότητα τροφίµων Στο πλαίσιο του Μέτρου 133 δεν είναι επιλέξιµες οι δράσεις ενηµέρωσης και προώθησης βιολογικού µελιού και µελισσοκοµικών προϊόντων από Μελισσοκοµικούς Συνεταιρισµούς που δραστηριοποιούνται στα µικρά νησιά του Αιγαίου Πελάγους. ΤΟΜΕΑΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΚΑΙ ΟΙΝΟΥ Στον αµπελοοινικό τοµέα την περίοδο 2001-2008 υλοποιήθηκε το πρόγραµµα αναδιάρθρωσης των αµπελώνων, σύµφωνα µε τον Καν. (ΕΚ) 1493/1999, το οποίο χρηµατοδοτήθηκε από τον πρώτο πυλώνα της ΚΓΠ. Το πρόγραµµα συνεχίζεται και στο πλαίσιο εφαρµογής του Καν. (ΕΚ) 1234/2007 του Συµβουλίου σύµφωνα µε το εθνικό πρόγραµµα στήριξης 2009-2013. Το οικονοµικό έτος 2009 απορροφήθηκαν 11.709.932,33 €, που αντιστοιχούσαν σε έκταση 1.082.567 Ha. Το οικονοµικό έτος 2010 ο προϋπολογισµός ήταν µηδενικός. Τα επόµενα οικονοµικά έτη προβλέπεται να διατεθούν για ενίσχυση τα εξής ποσά: 2.840.000€ το οικονοµικό έτος 2011, 4.237.000€ το οικονοµικό έτος 2012 και 3.945.000€ το οικονοµικό έτος 2013. Επίσης, από την αµπελοοινική περίοδο 2008-2009 εώς το τέλος της αµπελοοινικής περιόδου 2010-2011, εφαρµόζεται το πρόγραµµα οριστικής εγκατάλειψης αµπελώνων. Το 2008-2009 ενισχύθηκαν 950 παραγωγοί µε 6.572.718,96€ για συνολική έκταση 836,474 Ha. Το 2009-2010 ενισχύθηκαν 647 παραγωγοί µε 4.394.714,72€, για συνολική έκταση 600,674 Ha. Ο προϋπολογισµός για την περίοδο 2010-2011 ανέρχεται σε 3.600.607€. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 173 Οι δικαιούχοι των ανωτέρω προγραµµάτων εξαιρούνται και δε δύναται να χρηµατοδοτηθούν από τις αντίστοιχες δράσεις του ΠΑΑ (Άξονας 1 και Άξονας 2). Ο έλεγχος της µη επικάλυψης δράσεων µεταξύ του πυλώνα Ι και του πυλώνα ΙΙ πραγµατοποιείται από τον Οργανισµό Πληρωµής µέσω και των διασταυρωτικών ελέγχων. Στον πίνακα που ακολουθεί παρατίθενται τα µέτρα που είναι δυνατό να περιλαµβάνουν τα προγράµµατα στήριξης του αµπελοοινικού τοµέα, σύµφωνα µε το άρθρο 103ιγ του Καν. (ΕΚ) 1234/2007 του Συµβουλίου: ∆ΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ (άρθρο 103ιγ του Καν.(ΕΚ) 1234/2007) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 1. Στήριξη στο πλαίσιο του καθεστώτος ενιαίας ενίσχυσης Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 2. Προώθηση Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 3. Αναδιάρθρωση και µετατροπή των αµπελώνων Ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων» 4. Πρώιµος τρύγος Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 5. Ταµεία αλληλοβοήθειας Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 6. Ασφάλιση συγκοµιδής Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 7. Επενδύσεις Ανάλογες δράσεις στο Μέτρο 123 Α «Αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων» 8. Απόσταξη υποπροϊόντων Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ 9. Απόσταξη πόσιµης αλκοόλης Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ. 10. Απόσταξη κρίσης Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ. 11. Χρησιµοποίηση συµπυκνωµένου γλεύκους σταφυλιών Είναι εκτός επιλεξιµότητας του ΠΑΑ. Πίνακας 5-10 Επιλέξιµες κατηγορίες παρεµβάσεων που χρηµατοδοτούνται από την ΚΟΑ οίνου και αντιστοίχισή τους µε δράσεις του ΠΑΑ Στο εθνικό πρόγραµµα στήριξης έχει συµπεριληφθεί το Μέτρο «Αναδιάρθρωση και µετατροπή των αµπελώνων» (οινοποιήσιµων ποικιλιών), ενώ δεν έχει συµπεριληφθεί το Μέτρο «Επενδύσεις». Κατά συνέπεια οι δράσεις που αφορούν «Αναδιάρθρωση και µετατροπή των αµπελώνων», όπως περιγράφονται στον πίνακα που ακολουθεί και χρηµατοδοτούνται από τον Πυλώνα Ι, δε θα είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου 121, ενώ δράσεις που αφορούν «Επενδύσεις» θα χρηµατοδοτούνται από τον Πυλώνα ΙΙ και θα είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου 123Α, όπως αυτές ορίζονται και περιγράφονται στο τεχνικό δελτίο του µέτρου. Επίσης δεν παρατηρείται επικάλυψη µεταξύ της δράσης «Κατασκευή αναβαθµίδων» και του υποµέτρου «Προστασία φυτοφρακτών και αναβαθµίδων» του Μέτρου 216 «Στήριξη για µη Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 174 παραγωγικές επενδύσεις» του ΠΑΑ, το οποίο αφορά στην αποκατάσταση αναβαθµίδων, οι οποίες έχουν υποστεί σοβαρές ζηµιές. ΑΝΑ∆ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ α/α ∆ΡΑΣΕΙΣ 1. Εκρίζωση και προετοιµασία εδάφους – επαναφύτευση (βάσει δικαιώµατος συµπεριλαµβανόµενης και της γεωγραφικής επανατοποθέτησης των αµπελώνων για λόγους ποιοτικής βελτίωσης). 2. Φύτευση αµπελώνων ((βάσει δικαιώµατος συµπεριλαµβανόµενης και της γεωγραφικής επανατοποθέτησης των αµπελώνων για λόγους ποιοτικής βελτίωσης). 3. Επανεµβολιασµός (για την ποικιλιακή µετατροπή των αµπελώνων) 4. Βελτίωση ορισµένων τεχνικών διαχείρισης των αµπελουργικών εκτάσεων, που αναλύονται σε α) υποστύλωση, β) κατασκευή αναβαθµίδων Πίνακας 5-11 ∆ράσεις που αφορούν την αναδιάρθρωση και µετατροπή αµπελώνων, µέσω ΚΟΑ αµπελοοινικού τοµέα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 175 ΚΑΠΝΟΣ Βάσει του Καν. (ΕΚ) 2182/2002 χρηµατοδοτείται Πρόγραµµα ∆ράσεων Μετατροπής της Καπνοκαλλιέργειας µε δράσεις αναδιάρθρωσης της παραγωγής και στροφής σε νέες καλλιέργειες. Οι νοµικές δεσµεύσεις του Μέτρου 3 «∆ιαφοροποίηση Γεωργικών ∆ραστηριοτήτων» του ανωτέρω προγράµµατος ανέρχονται σε 6.794.715,46€ και είναι ενταγµένοι 269 καπνοκαλλιεργητές που στρέφονται στην κτηνοτροφία. Οι επιλέξιµες δράσεις του µέτρου αφορούν την προµήθεια υποδοµών και εξοπλισµού για κτηνοτροφικές εκµεταλλεύσεις και την προµήθεια ζωικού κεφαλαίου (πρόβατα). Μόνο οι δικαιούχοι του εν λόγω µέτρου, που είναι καταγεγραµµένοι από τον αρµόδιο Οργανισµό Πληρωµών (Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.) εξαιρούνται µέχρι το τέλος του 2010 από το Μέτρο 121 του ΠΑΑ. Από το ίδιο πρόγραµµα και συγκεκριµένα µέσω του Άξονα 2 «∆ράσεις γενικού ενδιαφέροντος» µε νοµική βάση τον Καν.(ΕΚ) 2182/2002 χρηµατοδοτούνται µελέτες, έρευνες αγοράς και γενικότερα «οριζόντιες σοφτ ενέργειες» που αφορούν τον τοµέα του καπνού. Οι νοµικές δεσµεύσεις του άξονα ανέρχονται σε 9.949.799,25 και αφορά 33 δικαιούχους στους οποίους ανήκουν ενδεικτικά το ΕΘΙΑΓΕ, ∆ηµοτικές επιχειρήσεις, Αναπτυξιακές Εταιρείες. Μελέτες, έρευνες αγοράς και γενικότερα «οριζόντιες σοφτ ενέργειες» που αφορούν τον τοµέα του καπνού δεν θα είναι επιλέξιµες για χρηµατοδότηση από την τεχνική βοήθεια του προγράµµατος. ΣΚΛΗΡΟΣ ΣΙΤΟΣ Βάσει του Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου καταβάλλεται στήριξη υπό τη µορφή πρόσθετης ενίσχυσης σε γεωργούς οι οποίοι καλλιεργούν και παράγουν σίτο υψηλής ποιότητας, σύµφωνα µε το εθνικό καθεστώς ποιότητας του Συστήµατος Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης Agro 2.1 και 2.2, για τα έτη 2010, 2011 και 2012. Για την αποφυγή επικάλυψης µεταξύ πρώτου και δεύτερου πυλώνα, δεν είναι δικαιούχοι της πρόσθετης ενίσχυσης σκληρού σίτου κατά τα έτη 2010, 2011 και 2012 όσοι γεωργοί συγχρηµατοδοτούνται για τις ίδιες δράσεις και για το ίδιο έτος ενίσχυσης στο πλαίσιο του Μέτρου 132 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013. ΤΟΜΕΑΣ ΑΙΓΟΠΡΟΒΕΙΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ Βάσει του Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου καταβάλλεται στήριξη υπό τη µορφή πρόσθετης ενίσχυσης σε γεωργούς ορεινών και µειονεκτικών περιοχών οι οποίοι διατηρούν αιγοπρόβατα, για τα έτη 2010, 2011 και 2012. Για την αποφυγή επικάλυψης µεταξύ πρώτου και δεύτερου πυλώνα, δεν είναι δικαιούχοι της πρόσθετης ενίσχυσης αιγοπροβάτων κατά τα έτη 2010, 2011 και 2012 όσοι γεωργοί συγχρηµατοδοτούνται για τις ίδιες δράσεις και για το ίδιο έτος ενίσχυσης στο πλαίσιο του Μέτρου 214, ∆ράση 3.1 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 176 5.2.3. Ταµείο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Στην παρούσα περίοδο οικονοµικής κρίσης, οι επενδύσεις στο γεωργικό τοµέα έχουν σηµειώσει κατακόρυφη πτώση. Κρίνεται, λοιπόν, επιτακτική η ανάγκη στήριξης όλων αυτών που εµπλέκονται σε γεωργικές δραστηριότητες και επιθυµούν να ανακάµψουν επενδύοντας σε αυτές, µέσω της χορήγησης από τις τράπεζες χαµηλότοκων βραχυπρόθεσµων και µεσοµακροπρόθεσµων δανείων. Η δηµιουργία ενός µέσου χρηµατοοικονοµικής τεχνικής που θα χρηµατοδοτηθεί από το ΕΓΤΑΑ - (Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταµείο Αγροτικής Ανάπτυξης) θα επιτρέψει, µεταξύ των άλλων, την ενίσχυση της ρευστότητας, την οικονοµική ανάπτυξη σε περιφερειακό επίπεδο, την ανάπτυξη του αγροδιατροφικού τοµέα, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, τον εκσυγχρονισµό γεωργικών εκµεταλλεύσεων, την αύξηση προστιθέµενης αξίας των γεωργικών προϊόντων, την ενίσχυση της επιχειρηµατικότητας και τη διαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες. Για την υλοποίηση των ανωτέρω προτείνεται η σύσταση «Ταµείου Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας» , εφεξής καλούµενο «Ταµείο», σύµφωνα µε τις διατάξεις των Κανονισµών (ΕΚ) 1698/2005 (άρθρο 71) και 1974/2006 (άρθρα 50-52) όπως τροποποιήθηκαν και ισχύουν. Το εν λόγω Ταµείο θα συσταθεί ως ανεξάρτητη χρηµατοοικονοµική µονάδα, µε ειδικό κωδικό, εντός της ΕΤΕΑΝ Α.Ε. (Εθνικό Ταµείο Επιχειρηµατικότητας και Ανάπτυξης ΑΕ). Η ΕΤΕΑΝ ΑΕ θα είναι ο διαχειριστής του Ταµείου και θα λειτουργήσει ως ενδιάµεσος φορέας για τη χορήγηση χαµηλότοκων δανείων από χρηµατοπιστωτικούς οργανισµούς. Η ΕΤΕΑΝ ΑΕ θα καταρτίσει την επενδυτική στρατηγική και θα δηµοσιεύσει ανοιχτή πρόσκληση προς τους χρηµατοοικονοµικούς και χρηµατοπιστωτικούς οργανισµούς. Επιπλέον θα αξιολογήσει και θα επιλέξει τους κατάλληλους οργανισµούς που θα συµπράξουν στην υλοποίηση της δράσης, ενώ θα είναι υπεύθυνη για την διαπραγµάτευση των «Συµφωνιών Συνεπένδυσης» µε τα χρηµατοοικονοµικά και χρηµατοπιστωτικά ιδρύµατα. Τέλος θα είναι υπεύθυνη για την κατάρτιση και την υποβολή τρίµηνων και ετήσιων εκθέσεων καθώς και για τη διεξαγωγή εσωτερικών ελέγχων και συµφωνία λογαριασµών. Η ΕΤΕΑΝ ΑΕ διαθέτει την εµπειρία, την τεχνογνωσία και την υποδοµή για την διαχείριση του εν λόγω Ταµείου και την αποτελεσµατική υλοποίηση και παρακολούθηση των επενδύσεων ενταχθούν σ΄αυτό. Η ίδρυση και λειτουργία της ΤΕΜΠΜΕ ΑΕ συγχρηµατοδοτήθηκε από το Γ’ ΚΠΣ και σήµερα έχει µετοχικό κεφάλαιο περίπου 1,7 δις €. Λειτουργεί ως ανώνυµη εταιρεία µε κύριο και µοναδικό µέτοχο το Ελληνικό ∆ηµόσιο (µέτοχοι είναι το Υπ. Οικονοµικών και το Υπ. Οικονοµίας, Ανταγωνιστικότητας & Ναυτιλίας) και είναι υπό την εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος ως ειδικό χρηµατοδοτικό ίδρυµα. Έως σήµερα έχει ενισχύσει Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 177 µε την µορφή εγγυήσεων και επιδοτήσεων επιτοκίου περισσότερες από 62.500 επιχειρήσεις, µε αξία εγγυήσεων περίπου 4,5 δις € (αντίστοιχη αξία δανείων 5,6 δις €). Σύµφωνα µε τον ιδρυτικό της νόµο, όπως αυτός ισχύει σήµερα, η ΕΤΕΑΝ ΑΕ δύναται επιπλέον να διαχειρίζεται και να υλοποιεί προγράµµατα που χρηµατοδοτούνται από τον Κρατικό προϋπολογισµό ή το Πρόγραµµα ∆ηµοσίων Επενδύσεων, κοινοτικά και διακρατικά προγράµµατα ή χρηµατοδοτικά µέσα. Επιπλέον, η ΕΤΕΑΝ ΑΕ πέρα από την εµπειρία της στην διαχείριση Κοινοτικών προγραµµάτων έχει αναπτύξει συνεργασίες και µε πολυµερείς ευρωπαϊκούς φορείς, όπως µε το Ευρωπαϊκό Ταµείο Επενδύσεων για την παροχή αντεγγυήσεων, στην έρευνα αγοράς και ανάλυση του χρηµατοδοτικού κενού για τον σχεδιασµό του Jeremie στην Ελλάδα, στην συµµετοχή διεθνών µελετών (π.χ. Interreg, Med). Το Ταµείο αυτό, τη διαχείριση του οποίου θα αναλάβει η ΕΤΕΑΝ ΑΕ, θα στοχεύει στη χορήγηση δανείων από τις τράπεζες µε ευνοϊκότερους όρους, στην ενίσχυση της επιχειρηµατικότητας και θα επιταχύνει την απορρόφηση των πόρων του ΕΓΤΑΑ, από το οποίο και θα χρηµατοδοτηθεί. Πρόσθετα το εν λόγω Ταµείο θα διέπεται από ειδικούς κανόνες εφαρµογής οι οποίοι προβλέπουν, ιδίως, την τήρηση χωριστών λογαριασµών. Έτσι επιτρέπεται η διάκριση µεταξύ των νέων πόρων που επενδύονται στο Ταµείο, περιλαµβανοµένων εκείνων που εισφέρει το ΕΓΤΑΑ, και των αρχικών πόρων του. Η ΕΤΕΑΝ ΑΕ θα υποβάλλει στην Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΥ∆-ΠΑΑ) επιχειρηµατικό σχέδιο στο οποίο θα προσδιορίζει, µεταξύ άλλων, την αγορά-στόχο, τα κριτήρια, τους όρους και τις προϋποθέσεις χρηµατοδότησης, τον προϋπολογισµό του Ταµείου, το ιδιοκτησιακό καθεστώς και τους εταίρους συγχρηµατοδότες, τα απαιτούµενα επαγγελµατικά προσόντα, την εµπειρία και την ανεξαρτησία των διαχειριστών, το καταστατικό του Ταµείου, την αιτιολόγηση και την προβλεπόµενη χρήση της συνεισφοράς του ΕΓΤΑΑ, την πολιτική εξόδου από τις επενδύσεις και τους κανόνες εκκαθάρισης του Ταµείου, περιλαµβανοµένης της επαναχρησιµοποίησης των πόρων που µπορούν να καταλογιστούν στη συνεισφορά του ΕΓΤΑΑ. Το επιχειρηµατικό σχέδιο θα αξιολογηθεί και η εφαρµογή του θα παρακολουθείται από την ΕΥ∆-ΠΑΑ. Οι όροι και οι προϋποθέσεις που διέπουν τη συνεισφορά του ΠΑΑ στο Ταµείο, περιλαµβανοµένων των παραδοτέων, καθώς και οι διατάξεις περί επενδυτικής στρατηγικής και σχεδιασµού, παρακολούθησης της εφαρµογής, πολιτικής εξόδου από τις επενδύσεις και εκκαθάρισης, θα καθορίζονται σε συµφωνία χρηµατοδότησης, Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 178 η οποία συνάπτεται µεταξύ, αφενός του Ταµείου και αφετέρου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων. Η χρηµατοδότηση του εν λόγω Ταµείου θα γίνει από το Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης και πιο συγκεκριµένα οι πιστώσεις θα προέρχονται από τα παρακάτω µέτρα: Μέτρο 121: 121: 121: 121: 100.000.0000 € ( ( ( (∆....∆.).).).) 71.490.0000 € ( ( ( (Κ....Σ.).).).) Μέτρο 123 123 123 123Α:::: 30.000.0000 € ((((∆....∆.).).).) 21.447.0000 € ( ( ( (Κ....Σ.).).).) Μέτρο 311: 311: 311: 311: 3.000.0000 € ((((∆....∆.).).).) 2.189.100 € ( ( ( (Κ....Σ.).).).) Μέτρο 312: 312: 312: 312: 3.000.0000 € ((((∆....∆.).).).) 2.189.100 € ( ( ( (Κ....Σ.).).).) Μέτρο 313 313 313 313Β:::: 14.000.0000 € ((((∆....∆.).).).) 10.215.800 € ( ( ( (Κ....Σ.).).).) Στο πλαίσιο αυτό, το Ελληνικό ∆ηµόσιο θα µεταφέρει τα κεφάλαια στην ΕΤΕΑΝ ΑΕ, ώστε η τελευταία να λειτουργήσει ως κεντρικός οργανισµός διαχείρισης χρηµατοοικονοµικών εργαλείων / προγραµµάτων µε σκοπό την υποβοήθηση στη χρηµατοδότηση υποψήφιων και υφιστάµενων επενδυτών του αγροτικού τοµέα. Τα προσφερθέντα κεφάλαια από τα µέτρα 121, 123Α, 311, 312 και 313Β του ΠΑΑ ύψους 150 150 150 150 εκατ. . . . €, , , , θα καταβληθούν από το ΕΓΤΑΑ (µέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ) σε έντοκο τραπεζικό λογαριαµό της ΕΤΕΑΝ ΑΕ, ως άµεση χρηµατοδοτική συνεισφορά. Το ανωτέρω ποσό θα καταβληθεί σε πέντε τουλάχιστον πληρωµές αντίστοιχες των Μέτρων του ΠΑΑ και σε συνδυασµό µε ιδιωτικά κεφάλαια των πιστωτικών ιδρυµάτων, θα διατεθούν για δάνεια µε ευνοϊκούς όρους προς τους δικαιούχους που θα ενταχθούν στα εν λόγω µέτρα, οπότε θα διατεθούν πολλαπλάσιες πιστώσεις σε σχέση µε τις αρχικές. Οι πόροι του ΕΓΤΑΑ, που πληρώνονται στο Ταµείο, εκτός των διοικητικών δαπανών του, θα πρέπει να χορηγηθούν σε δικαιούχους για τουλάχιστον µία φορά µέχρι τις 31 ∆εκεµβρίου 2015, σε διαφορετική περίπτωση θα πρέπει να επιστραφούν. Οι πόροι του ΕΓΤΑΑ που ικανοποιούν τους προαναφερθέντες όρους και που θα είναι στη διάθεση του Ταµείου µέχρι τις 31 ∆εκεµβρίου 2015 ή θα αποπληρωθούν στο Ταµείο µετά από αυτόν τον όρο ή θα επαναχρησιµοποιηθούν από το Ταµείο προς όφελος µεµονωµένων επιχειρήσεων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 179 Το διαχειριστικό κόστος του Ταµείου δεν θα υπερβαίνει το 3% του κατατεθειµένου κεφαλαίου σε έναν ετήσιο µέσο όρο κατά τη διάρκεια του ΠAΑ σύµφωνα µε το άρθρο 51, παράγραφο 5 του κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής. Η έναρξη χορήγησης δανείων του Ταµείου ξεκινά το έτος 2011 και λήγει µε την συµπλήρωση του έτους 2015. Η υλοποίηση της δανειοδότησης µέσω του Ταµείου θα ακολουθεί τα πρότυπα και την εµπειρία της ΕΤΕΑΝ ΑΕ, λαµβάνοντας επιπλέον υπόψη τις ιδιαιτερότητες του γεωργικού τοµέα, την αποστολή, τον σκοπό και τους στόχους του Ταµείου, τους στόχους των επιµέρους µέτρων, τη Συµφωνία Χρηµατοδότησης, τις συστάσεις της Επενδυτικής Επιτροπής καθώς επίσης και το νοµοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που θα διέπει το Ταµείο. Οι παρεχόµενες υπηρεσίες/προϊόντα, οι προϋποθέσεις ένταξης καθώς και οι λοιπές λεπτοµέρειες θα καθορίζονται από το Ταµείο, µε βάση τις ανάγκες της αγοράς, όπως αυτές διαµορφώνονται κάθε φορά καθώς και τις δράσεις των µέτρων που υλοποιούνται µέσω του ΠΑΑ. Τα κριτήρια επιλογής και οι προϋποθέσεις για ενίσχυση ορίζονται ως εξής: � ωφελούµενοι θα είναι όσοι έχουν ενταχθεί σε δράσεις των µέτρων 121, 123Α, 311, 312 και 313Β του ΠΑΑ � τα δάνεια για τα οποία θα χορηγείται χαµηλό επιτόκιο δανεισµού θα αφορούν επενδύσεις που εµπίπτουν σε δράσεις των εν λόγω µέτρων � χαµηλότοκα δάνεια θα χορηγούνται σε επιχειρήσεις κατά την εγκατάσταση, τα πρώτα στάδια λειτουργίας ή κατά την ανάπτυξή τους και µόνο σε δραστηριότητες που θεωρούνται οικονοµικά βιώσιµες. Η αξιολόγηση της οικονοµικής βιωσιµότητας θα λαµβάνει υπόψη όλες τις πηγές εισοδήµατος των εν λόγω επιχειρήσεων (σύµφωνα µε τον Κανονισµό 1974/2006 Άρθρο 51 Παρ. 3) � δεν θα παρέχονται χαµηλότοκα δάνεια σε επιχειρήσεις που βρίσκονται σε δυσχέρεια (σύµφωνα µε τον Κανονισµό 1974/2006 Άρθρο 51 Παρ. 3), κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραµµών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληµατικών επιχειρήσεων � η ένταση ενίσχυσης που θα υπολογίζεται ως ακαθάριστο ισοδύναµο επιχορήγησης δεν θα υπερβαίνει τα ανώτατα όρια που τίθενται στις δράσεις των ανωτέρω µέτρων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 180 � τα χαµηλότοκα δάνεια που θα χορηγούνται σε µεµονωµένες επιχειρήσεις υπόκεινται στις διατάξεις του Κανονισµού (ΕΚ) 1698/2005 ή στους κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Η γραµµή διαχωρισµού µε τα διαρθρωτικά ταµεία εξασφαλίζεται από το γεγονός ότι το Ταµείο που θα συσταθεί απευθύνεται µόνο σε δικαιούχους των µέτρων του ΠΑΑ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 181 5.3. Απαιτούµενα στοιχεία για τους άξονες και τα µέτρα 5.3.1. Άξονας 1: Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και της δασοκοµίας Ο Άξονας «Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα της γεωργίας και της δασοκοµίας» έχει τη µεγαλύτερη χρηµατοδοτική βαρύτητα στο ΠΑΑ 2007-2013 δεσµεύοντας το 46,1 %των πόρων. Οι οµάδες µέτρων, τα µέτρα και οι δράσεις που θα προωθηθούν στο πλαίσιο του συγκεκριµένου άξονα λαµβάνουν υπόψη τη στρατηγική της Λισσαβόνας και την ανάγκη συµπληρωµατικότητας των δράσεων µε έργα άλλων κοινοτικών ταµείων όπως του ΕΤΠΑ, του ΤΣ και του ΕΚΤ, καθώς και µε άλλα έργα του ΕΓΤΑΑ. Ο Άξονας λειτουργεί συµπληρωµατικά µε τους άλλους Άξονες εξυπηρετώντας κατά προτεραιότητα τον πρώτο γενικό στόχο του Προγράµµατος. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για τη διατήρηση της οικονοµικής και κοινωνικής συνοχής στις αγροτικές περιοχές. Παρά τη σηµαντική µείωση της απασχόλησης στο πρωτογενή τοµέα απασχολείται το 12,6% των απασχολουµένων της χώρας ενώ αν εξαιρεθούν τα µεγέθη της απασχόλησης της Περιφέρειας Αττικής το ποσοστό αυτό είναι σηµαντικά υψηλότερο. Η πολυαπασχόληση και η δηµιουργία θέσεων εργασίας στους άλλους τοµείς της οικονοµίας είναι δεδοµένο ότι δεν επαρκούν για να µειώσουν τις επιπτώσεις στην οικονοµική και κοινωνική συνοχή που θα δηµιουργούσε µια µαζική έξοδο από τον πρωτογενή τοµέα στις αγροτικές περιοχές. Η φυτική και ζωική παραγωγή αποτελεί το βασικό τροφοδότη σε πρώτη ύλη του σηµαντικότερου κλάδου της ελληνικής µεταποίησης που είναι η βιοµηχανία τροφίµων, ενώ σηµαντικές είναι και οι διακλαδικές σχέσεις που δηµιουργούν τα µη εδώδιµα προϊόντα (καπνός, βαµβάκι). Οι διαπιστώσεις αυτές που προκύπτουν από την ανάλυση της υφιστάµενης κατάστασης και παρουσιάζονται σε κωδικοποιηµένη µορφή στη SWOT ανάλυση που προηγήθηκε εξηγούν και τη µεγάλη χρηµατοδοτική βαρύτητα που έχει ο Άξονας 1, ιδιαίτερα σε µια περίοδο που η ανάγκη εκσυγχρονισµού του τοµέα και η προσαρµογή του στα νέα δεδοµένα γίνεται επιτακτικότερη από ποτέ, λόγω της περαιτέρω απελευθέρωσης του παγκόσµιου εµπορίου γεωργικών προϊόντων που θα έχει σαν συνέπεια την άρση κάθε είδους επιδότησης στο προϊόν και την παραγωγή. Κατά συνέπεια, η δυνατότητα του Έλληνα παραγωγού να αντιµετωπίσει το διεθνή ανταγωνισµό καθίσταται όρος «επιβίωσής» του. Οι παρεµβάσεις του Άξονα στοχεύουν στη δηµιουργία ενός ανταγωνιστικού πρωτογενή τοµέα και ειδών διατροφής µέσω του εκσυγχρονισµού των παραγωγικών µονάδων (γεωργικές εκµεταλλεύσεις, δασοκοµικές εκµεταλλεύσεις, ΜΜΕ πρώτης µεταποίησης και εµπορίας γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων), την βελτίωση της ποιότητας των Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 182 παραγόµενων προϊόντων, την εισαγωγή και διάχυση γνώσης και της καινοτοµίας µέσω επενδύσεων στο ανθρώπινο, ζωικό και φυτικό κεφάλαιο. Οι παρεµβάσεις του Άξονα αποτελούν την εξειδίκευση της πρώτης κατευθυντήριας γραµµής των ευρωπαϊκών κατευθυντήριων γραµµών για την Αγροτική Ανάπτυξη της νέας Προγραµµατικής Περιόδου 2007-2013, κατάλληλα προσαρµοσµένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ελληνικής γεωργίας όπως αυτά συντίθενται από το ανθρώπινο κεφάλαιο, τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά της παραγωγής και το επίπεδο υποδοµών. Οι παρεµβάσεις του Άξονα διαρθρώνονται σε τρεις επιµέρους µείζονες θεµατικές ενότητες κατ’ αντιστοιχία µε το περιεχόµενο του Κανονισµού 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, που είναι: Ανθρώπινο κεφάλαιο Επιχειρηµατικότητα – Καινοτοµία Ποιότητα (1) Ανθρώπινο κεφάλαιο Το ανθρώπινο δυναµικό και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των απασχολουµένων στον τοµέα αποτελούν ένα από τα βασικότερα διαρθρωτικά του προβλήµατα και απαιτούν τη λήψη µέτρων για την άµβλυνσή τους. Τόσο η δηµογραφική σύνθεση των απασχολούµενων όσο και το µορφωτικό τους επίπεδο ενέχουν υψηλό βαθµό προβληµατικότητας. Το 83,8% των απασχολουµένων δεν έχει ολοκληρώσει κύκλο σπουδών πέραν της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (69,5% είναι απόφοιτοι δηµοτικού, το 14,3% έχει τελειώσει µερικές τάξεις του δηµοτικού ή δεν έχει καµία εκπαίδευση), το 15% είναι απόφοιτοι µέσης εκπαίδευσης ή των τριών τάξεων της µέσης εκπαίδευσης και µόλις το 1,2% έχει τριτοβάθµια εκπαίδευση). Εντονότατο είναι το πρόβληµα «διαδοχής» αφού η αναλογία των γεωργών ηλικίας µικρότερης των 35 ετών έναντι των γεωργών ηλικίας άνω των 55 ετών βρίσκεται στο 0,13 αντικατοπτρίζοντας εύλογα το πρόβληµα γήρανσης σε µια περίοδο που η γνώση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την «ανταγωνιστικότητα». Κατά συνέπεια, για το θέµα του «ανθρωπίνου δυναµικού» τίθενται δυο προτεραιότητες: η πρώτη αφορά στην ανάγκη εξισορρόπησης, στο µέτρο που αυτό είναι δυνατό αλλά και επιθυµητό, της σχέσης εξόδου – εισόδου στο «γεωργικό επάγγελµα» και η δεύτερη αφορά στο θέµα της βελτίωσης του επιπέδου των γνώσεων (µέσω ενός συνδυασµού παρεµβάσεων που στοχεύει σε επιµέρους κατηγορίες «οµάδων στόχων» µέσω διαφόρων ενεργειών που είναι η κατάρτιση, η ενηµέρωση, η µεταφορά τεχνογνωσίας κ.ά., ενέργειες οι οποίες θα υλοποιηθούν αποκλειστικά µε τη συγχρηµατοδότηση από το ΕΚΤ). Οι προτεραιότητες αυτές θα εξυπηρετηθούν µέσω των αναγκαίων µέτρων που είναι : Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 183 I) ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΑΠΟΣΚΟΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ∆ΥΝΑΜΙΚΟΥ. Τα µέτρα 112 «Εγκατάσταση Νέων Γεωργών» και 113 «Πρόωρη Συνταξιοδότηση» στοχεύουν στην άµβλυνση δυο διαρθρωτικών προβληµάτων της ελληνικής γεωργίας, που είναι η πληθυσµιακή ανανέωση των απασχολούµενων στον πρωτογενή τοµέα, αλλά και η αύξηση του µέσου µεγέθους των γεωργικών εκµεταλλεύσεων. Η στροφή προς την επιχειρηµατική γεωργία προϋποθέτει οικονοµίες κλίµακας και τη µέγιστη δυνατή αξιοποίηση των συντελεστών παραγωγής. Ο µικρός και κατακερµατισµένος «γεωργικός κλήρος» λειτουργεί ανασταλτικά για την επιδίωξη αυτή. Με το µέτρο 114 «Χρήση Υπηρεσιών Παροχής Γεωργικών Συµβουλών Στην Εκµετάλλευση Και Παροχή ∆ασοκοµικών Συµβουλών» επιδιώκεται η παροχή τεκµηριωµένων συµβουλών προς τον παραγωγό σε κρίσιµους τοµείς όπως το περιβάλλον η οργάνωση και διοίκηση της εκµετάλλευσης, καθώς και οι τάσεις στις διεθνείς αγορές. Η πρόσφατη µεταρρύθµιση της ΚΓΠ δηµιουργεί για την ευρωπαϊκή γεωργία ένα περιβάλλον προσανατολισµένο στις απαιτήσεις της αγοράς. Η εξοικείωση µε το νέο περιβάλλον και η προσαρµογή στα νέα δεδοµένα προϋποθέτουν «γνώση» και τεχνογνωσία, που µπορεί να «µεταδοθεί» µέσω της δηµιουργίας ενός αξιόπιστου συστήµατος παροχής γεωργικών συµβουλών. (2) Επιχειρηµατικότητα – Καινοτοµία Η βελτίωση των οικονοµικών επιδόσεων, η αύξηση της προστιθέµενης αξίας της γεωργικής, της δασοκοµικής παραγωγής και της παραγωγής ειδών διατροφής µπορεί να προέλθει µέσω της αξιοποίησης νέων αγορών, τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των γεωργικών εκµεταλλεύσεων και της δασοκοµίας, την ενοποίηση της αλυσίδας των γεωργικών προϊόντων και των ειδών διατροφής, τη διευκόλυνση της καινοτοµίας και της πρόσβασης στην έρευνα και ανάπτυξη και, τέλος, µέσω της αύξησης της χρήσης των ΤΠΕ σε όλο το φάσµα της παραγωγής/ µεταποίησης και εµπορίας γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων. Απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη των επιδιώξεων αυτών είναι η ύπαρξη κατάλληλων υποδοµών που θα συµβάλλουν στην ανάπτυξη και την προσαρµογή της γεωργίας και της δασοκοµίας. Τα µέτρα του Άξονα, που συµβάλλουν στην επίτευξη των επιδιώξεων αυτών είναι: II) ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΑΠΟΣΚΟΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑ∆ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ. Τα µέτρα 121 «Εκσυγχρονισµός Γεωργικών Εκµεταλλεύσεων» και 122 «Βελτίωση Της Οικονοµικής Αξίας Των ∆ασών» στοχεύουν στην αναδιάρθρωση και στον εκσυγχρονισµό των γεωργικών και δασικών εκµεταλλεύσεων. Για µεν τα δάση, µε δεδοµένη τη µικρή «παραγωγική» τους σηµασία, αλλά µε αντιστρόφως ανάλογη την «οικολογική» σηµασία τους, η έµφαση θα δοθεί στην ενθάρρυνση επενδύσεων που Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 184 στοχεύουν τόσο στη βελτίωση της παραγωγικής τους ικανότητας όσο και στην «ενίσχυση» - προστασία – ανάδειξη του πολυλειτουργικού τους ρόλου. Σε ότι αφορά στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις, η αύξηση της παραγωγικότητας που είναι αναγκαία, και η µεγέθυνση της οικονοµικής απόδοσης δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκη και αύξηση της παραγωγής. Οι επενδύσεις αποσκοπούν στην εισαγωγή νέων τεχνολογιών, στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων, στη διευκόλυνση για την αναδιάρθρωση της παραγωγής, στη στροφή σε νέες καλλιέργειες, και την παραγωγή πρώτων υλών όπως τα βιοκαύσιµα. Το µέτρο 123 «Αύξηση Της Αξίας Των Γεωργικών Και ∆ασοκοµικών Προϊόντων» στοχεύει στον εκσυγχρονισµό των ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στην πρώτη µεταποίηση και στην εµπορία γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων. Η βιοµηχανία τροφίµων αποτελεί τον πλέον δυναµικό και ταχέως αναπτυσσόµενο κλάδο της ελληνικής µεταποίησης και απορροφά το µεγαλύτερο όγκο της γεωργικής παραγωγής. Ένας ισχυρός και ανταγωνιστικός αγροδιατροφικός τοµέας αποτελεί σηµαντική προϋπόθεση για τη δηµιουργία / διατήρηση θέσεων απασχόλησης και ανάπτυξης στις αγροτικές περιοχές. Η εισαγωγή καινοτόµων µεθόδων παραγωγής, η διαρκής ανανέωση του µηχανολογικού και τεχνολογικού εξοπλισµού, η διαφύλαξη των υψηλότερων ποιοτικών προτύπων για τα παραγόµενα τρόφιµα αποτελούν σηµαντικές παραµέτρους ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ του κλάδου για να παραµείνουν ανταγωνιστικές. Κατ’ αντιστοιχία, η αξιοποίηση του δασικού πλούτου µπορεί σαν οικονοµική δραστηριότητα να έχει µικρή συµβολή στην οικονοµία της χώρας, αλλά αποτελεί µια πηγή δηµιουργίας θέσεων εργασίας στις ορεινές και αποµακρυσµένες περιοχές της χώρας. Η προµήθεια σύγχρονου τεχνολογικού και µηχανολογικού εξοπλισµού τόσο για τη συγκοµιδή όσο και την επεξεργασία των δασικών προϊόντων είναι απαραίτητη για τη συνέχιση της λειτουργίας του περιορισµένου αριθµού επιχειρήσεων αλλά του σχετικά µεγάλου23 αριθµού δασεργατών. Η ύπαρξη σύγχρονων υποδοµών αποτελεί σηµαντική παράµετρο για την ανάπτυξη του πρωτογενή τοµέα. Τα µέτρα 125 «Βελτίωση Και Ανάπτυξη Της Υποδοµής Που Σχετίζεται Με Την Ανάπτυξη Και Προσαρµογή Της Γεωργίας Και Της ∆ασοκοµίας» και 126 «Αποκατάσταση Του Γεωργικού Παραγωγικού ∆υναµικού Που Έχει Πληγεί Από Φυσικές Καταστροφές Και Εισαγωγή Των Κατάλληλων ∆ράσεων Πρόληψης» στοχεύουν κατά κύριο λόγο στη βελτίωση της πρόσβασης σε γεωργική και δασική γη, στον αναδασµό και τις έγγειες βελτιώσεις και τη διαχείριση των υδάτων. Η ορθολογική διαχείριση των υδάτων εστιάζεται στη µείωση των απωλειών ύδατος από τα πεπαλαιωµένα αρδευτικά δίκτυα, αλλά και στην αντικατάσταση των κοστοβόρων και περιβαλλοντικά επιβλαβών γεωτρήσεων µέσω της αύξησης των χώρων συγκέντρωσης/ ταµίευσης των επιφανειακών απορροών. Σε ότι αφορά τις 23 µε βάση τις ιδιαίτερες συνθήκες απασχόλησης των ορεινών περιοχών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 185 δασικές υποδοµές η έµφαση δίνεται σε δράσεις, που θα επιτρέψουν την ορθολογική διαχείριση αλλά και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τοµέα. Τέλος, σαν απόρροια και της κλιµατικής αλλαγής έχουν αυξηθεί σηµαντικά οι ζηµιές στην πρωτογενή παραγωγή από ακραία καιρικά φαινόµενα είτε πρωτογενώς (πληµµύρες, παγετοί), είτε δευτερογενώς (αύξηση των δασικών πυρκαγιών) λόγω της επικράτησης για µεγάλα χρονικά διαστήµατα υψηλών θερµοκρασιών. Η µείωση των επιπτώσεων από τις καταστροφές στο εισόδηµα του παραγωγού είναι προτεραιότητα, παρέχοντάς του τη δυνατότητα να συνεχίσει την άσκηση της γεωργικής και δασικής δραστηριότητας. (3) Ποιότητα Τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά της ελληνικής γεωργίας δεν επιτρέπουν τη µεγιστοποίηση της γεωργικής παραγωγής για να ανταγωνιστεί την παραγωγή κρατών που διαθέτουν υπερεπάρκεια υδατικών πόρων και µεγάλες πεδινές εκτάσεις. Η στροφή στην ποιοτική παραγωγή επώνυµων και πιστοποιηµένων προϊόντων διατροφής που θα επιθυµούν να αγοράσουν οι καταναλωτές µε ταυτόχρονη επίτευξη υψηλών περιβαλλοντικών επιδόσεων αποτελεί την ασφαλέστερη επιλογή για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικής θέσης των εγχώριων γεωργικών προϊόντων. Σε ένα ταχέως µεταβαλλόµενο διεθνές περιβάλλον δεν αρκεί να παράγεις χωρίς ταυτόχρονα να διασφαλίζεις και τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά. Το εµπόριο των γεωργικών προϊόντων ολοένα και περισσότερο κυριαρχείται από τη παρουσία των µεγάλων πολυεθνικών αλυσίδων λιανικής πώλησης. Η ενίσχυση της αναγνωρισιµότητας των ελληνικών προϊόντων από τον παγκόσµιο καταναλωτή αποτελεί σηµαντική παράµετρο για την «τοποθέτηση» των ελληνικών «αγροδιατροφικών» προϊόντων στις έντονα ανταγωνιστικές διεθνείς αγορές. Στην επίτευξη των ανωτέρω επιδιώξεων θα συµβάλλουν τα µέτρα: III) ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΑΠΟΣΚΟΠΟΥΝ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. Τα µέτρα 131 «Εκπλήρωση Των Προτύπων Με Βάση Την Κοινοτική Νοµοθεσία», 132 «Συµµετοχή Των Γεωργών Σε Συστήµατα Για Την Ποιότητα Τροφίµων» και 133 «∆ραστηριότητες Ενηµέρωσης Και Προώθησης» στοχεύουν στη διασφάλιση της παραγωγής «πιστοποιηµένων» γεωργικών προϊόντων που θα παρέχουν εγγυήσεις στον καταναλωτή για την ποιότητα και τη διαδικασία παραγωγής τους, την ενηµέρωση του καταναλωτή για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προϊόντων αυτών έτσι ώστε αφενός να γνωρίζει «τι τρώει» και αφετέρου να είναι πρόθυµος να επωµισθεί ένα µεγαλύτερο κόστος για την αγορά των προϊόντων αυτών αφού το συνολικό κόστος σε σχέση µε την «αξία του προϊόντος» (“value for money”) διαµορφώνεται σε ικανοποιητικά επίπεδα. Με βάση τα ανωτέρω οι ειδικοί στόχοι του Άξονα αφορούν: στην αναστροφή της ηλικιακής διάρθρωσης και του µικρού µέσου µεγέθους των γεωργικών εκµεταλλεύσεων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 186 στην αναδιάρθρωση και ανάπτυξη των επιχειρηµατικών δοµών µέσω της προώθησης του τεχνολογικού εξοπλισµού και της καινοτοµίας στην αναβάθµιση και βελτίωση των υποδοµών του πρωτογενή τοµέα στην ανάπτυξη δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναµικού για την προσαρµογή του στις νέες απαιτήσεις Κοινοί ∆είκτες Αποτελεσµάτων - Άξονας 1: Βελτίωση της Ανταγωνιστικότητας του τοµέα της Γεωργίας και της ∆ασοκοµίας Η υλοποίηση του παρεµβάσεων που περιλαµβάνονται στον Άξονα 1 αναµένεται να έχει τα ακόλουθα αποτελέσµατα: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 187 ΑΞΟΝΑΣ 1 Αύξηση της ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας στις στηριζόµενες εκµεταλλεύσεις/ επιχειρήσεις (ΕΥΡΩ) Εγκατάσταση Νέων Γεωργών 112 Πρόωρη συνταξιοδότη ση γεωργών και γεωργικών εργατών 113 Χρήση υπηρεσιών παροχής γεωργικών συµβουλών στην εκµετάλλευση και παροχή δασοκοµικών συµβουλών 114 Εκσυγχρονισµ ός γεωργικών εκµεταλλεύσε ων 121 Βελτίωση της οικονοµικής αξίας των δασών 122 Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων 123 Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της γεωργίας και της δασοκοµίας 125 Εκπλήρωση των προτύπων µε βάση την κοινοτική νοµοθεσία 131 Όγκος αποθηκευµέν ου ύδατος (για ταµιευτήρες) (Κυβικά µέτρα 125 Βελτιούµενη έκταση (για έργα αρδευτικών δικτύων) (στρέµµατα) 125 ΑΠΟ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ ΠΑΑ 9.507.944 1.541.488 513.713 33.341.329 16.555.647 26.250.690 410.922 90.000.000 510.000 ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣ ΕΙΣ 6.118.307 918.692 ΣΥΝΟΛΟ 9.507.944 1.541.488 513.713 39.459.636 17.474.339 26.250.690 410.922 90.000.000 510.000 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 188 ΑΞΟΝΑΣ 1 Αριθµός εκµεταλλεύσεων/ επιχειρήσεων που εισάγουν νέα προϊόντα και /ή νέες τεχνικές Αξία αγροτικής παραγωγής που καλύπτεται από αναγνωρισµένο σήµα ποιότητας/ πρότυπο Αριθµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων που εισέρχονται στην αγορά Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων 121 Βελτίωση της οικονοµικής αξίας των δασών 122 Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων 123 124 Εκπλήρωση των προτύπων µε βάση την κοινοτική νοµοθεσία 131 Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων 132 ∆ραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης 133 141 142 ΑΠΟ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ ΠΑΑ 1465 170 30 120 120 * * ΑΠΟ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΝΕΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ 270 5 ΣΥΝΟΛΟ 1735 175 *Ο δείκτης αναφέρεται σε Μέτρα τα οποία δεν προβλέπεται να χρηµατοδοτηθούν στο πλαίσιο του ΠΑΑ της Ελλάδας Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 189 5.3.1.1. Μέτρα που αποσκοπούν στην προαγωγή της γνώσης και στη βελτίωση του ανθρώπινου δυναµικού 5.3.1.1.1. ∆ράσεις επαγγελµατικής κατάρτισης και ενηµέρωσης, συµπεριλαµβανοµένης της διάδοσης επιστηµονικών γνώσεων και καινοτόµων πρακτικών, για τα άτοµα που απασχολούνται στους τοµείς της γεωργίας, των τροφίµων και της δασοκοµίας ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ ∆ράσεις επαγγελµατικής κατάρτισης και ενηµέρωσης, συµπεριλαµβανοµένης της διάδοσης επιστηµονικών γνώσεων και καινοτόµων πρακτικών, για τα άτοµα που απασχολούνται στους τοµείς της γεωργίας, των τροφίµων και της δασοκοµίας. Το Μέτρο αυτό καταργείται. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 190 5.3.1.1.2. Εγκατάσταση νέων γεωργών ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Εγκατάσταση νέων γεωργών ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (α) (ii) και 22 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει . Άρθρα 13 και 14, και σηµείο 5.3.1.1.2 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Άρθρα 2(η)(ii) και 4 του Καν.1320/2006 ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 112 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Ένα από τα βασικότερα προβλήµατα της Ελληνικής Γεωργίας αλλά και των αγροτικών περιοχών είναι η γήρανση του πληθυσµού. Το δηµογραφικό πρόβληµα είναι εντονότερο στις ορεινές, µειονεκτικές και νησιωτικές περιοχές, στις οποίες κατά τεκµήριο οι συνθήκες, λόγω των φυσικών µειονεκτηµάτων και αποµόνωσης είναι δυσµενέστερες. Το γεγονός της προχωρηµένης ηλικίας του συνόλου των γεωργών στην χώρα µας αποτελεί τροχοπέδη για διάχυση τεχνογνωσίας, υιοθέτηση νέων πρακτικών, την εφαρµογή καινοτοµιών και την προσαρµογή στις µεταβαλλόµενες συνθήκες στη διεθνή αγορά των «γεωργικών» προϊόντων. Ήδη µέχρι σήµερα και µετά την εφαρµογή του µέτρου κατά την 2η και 3η Προγραµµατική περίοδο έχουν εγκατασταθεί περίπου 30.000 νέοι γεωργοί σε αγροτικές περιοχές µε ενασχόληση στην γεωργία γεγονός που συντελεί στην άµβλυνση των ανωτέρω προβληµάτων. Σκοπός του παρόντος µέτρου του ΠΑΑ είναι η προσέλκυση νέων σε ηλικία ανθρώπων στις αγροτικές περιοχές και η ενασχόληση τους µε τη γεωργία, γεγονός που θα συµβάλει θετικά τόσο στην απασχόληση όσο και στη διατήρηση του πληθυσµού στην ύπαιθρο. Η αποτελεσµατικότητα της παρέµβασης ενισχύεται από το γεγονός ότι οι «διάδοχοι» πρόωρης συνταξιοδότησης θα είναι κυρίως νέοι γεωργοί, δηµιουργώντας έτσι ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την αύξηση του µεγέθους των γεωργικών εκµεταλλεύσεων που σε συνδυασµό µε την υιοθέτηση νέων πρακτικών και καινοτοµιών από νέους σε ηλικία ανθρώπους θα συντελέσει ουσιαστικά στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Στόχος του µέτρου είναι η πληθυσµιακή αναζωογόνηση της υπαίθρου µε την εγκατάσταση νέων γεωργών µέσω της παροχής κινήτρων προκειµένου να διευκολυνθεί η αρχική τους εγκατάσταση και η διαρθρωτική προσαρµογή των εκµεταλλεύσεων τους µε την υποβολή επιχειρηµατικού σχεδίου. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 191 ΠΕ∆ΙΟ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Γεωγραφικό πεδίο Το Μέτρο θα έχει εφαρµογή στο σύνολο των Περιφερειών της χώρας, µε δυνατότητα διαφοροποίησης των κινήτρων µε βάση τα φυσικά µειονεκτήµατα του τόπου µόνιµης κατοικίας, καθώς και την παραγωγική κατεύθυνση και το συνολικό εισόδηµα της γεωργικής εκµετάλλευσης κατά την ολοκλήρωση του επιχειρηµατικού σχεδίου. ∆ράση ΕΝΙΑΙΑ ΠΡΙΜΟ∆ΟΤΗΣΗ ΝΕΩΝ ΓΕΩΡΓΩΝ Προβλέπεται η στήριξη νέων γεωργών για την εγκατάσταση τους στη γεωργία µε τη µορφή χορήγησης κεφαλαίου. Το ύψος της ενίσχυσης καθώς και οι όροι και προϋποθέσεις ένταξης στο καθεστώς περιγράφονται παρακάτω. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Σύµφωνα µε το άρθρο 22 παράγραφος 1 του Κανονισµού (Ε.Κ.) αριθ. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, δύναται να ενταχθούν στο Μέτρο γεωργοί οι οποίοι: Είναι ηλικίας κάτω των 40 ετών κατά την ηµεροµηνία υποβολής της αίτησης για στήριξη και εγκαθίσταται για πρώτη φορά σε γεωργική εκµετάλλευση ως αρχηγοί της. Για τον υπολογισµό της ηλικίας λαµβάνεται υπόψη η ηµεροµηνία υποβολής της αίτησης του υποψηφίου νέου γεωργού. Η ατοµική απόφαση χορήγησης στήριξης για την εγκατάσταση νέων γεωργών εκδίδεται το αργότερο εντός 18 µηνών µετά την εγκατάσταση. ∆ιαθέτουν επαρκή επαγγελµατική ικανότητα, ή την αποκτούν εντός 3ετιας από την ηµεροµηνία λήψης της ατοµικής απόφασης για χορήγηση στήριξης. Υποβάλλουν επιχειρηµατικό σχέδιο για την ανάπτυξη των γεωργικών δραστηριοτήτων τους. ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ «ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ» ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ. «Εγκατάσταση» Νέου Γεωργού νοείται η έναρξη λειτουργίας αγροτικής εκµετάλλευσης µεγέθους απαιτήσεων σε εργασία τουλάχιστον 0,5 Μονάδας Ανθρώπινης Εργασίας (ΜΑΕ), της οποίας είναι νόµιµος κάτοχος και αρχηγός, φυσικό πρόσωπο κάτω των 40 ετών. Ως ΜΑΕ θεωρείται η εργασία που προσφέρεται υπό καθεστώς πλήρους απασχόλησης από φυσικό πρόσωπο κατά τη διάρκεια ενός ηµερολογιακού έτους, στην γεωργική εκµετάλλευση και αντιστοιχεί µε απασχόληση 1.750 ωρών. Η έναρξη λειτουργίας της γεωργικής εκµετάλλευσης προσδιορίζεται κατά περίπτωση ως ακολούθως: µε την απόκτηση ζωικού κεφαλαίου ή µελισσοσµηνών µε την έναρξη µίσθωσης αγροτικών εκτάσεων µε την αγορά αγροτικών εκτάσεων που περιέχουν µόνιµες φυτείες (εφόσον δεν εκµισθώνονται σε τρίτους) Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 192 µε την ηµεροµηνία πρωτοκόλλησης της αντίστοιχης ενιαίας δήλωσης εκµετάλλευσης (ΟΣ∆Ε) µε την έναρξη καλλιέργειας (σπορά ή φύτευση) ιδιόκτητων εκτάσεων µονοετούς καλλιέργειας. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕ∆ΙΟΥ, ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΠΕΝ∆ΥΣΕΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΙΣΧΥΟΝΤΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΕΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟ∆ΟΥ ΧΑΡΙΤΟΣ 36 ΜΗΝΩΝ, ΚΑΙ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕ∆ΙΟΥ. Το επιχειρηµατικό σχέδιο (σχέδιο δράσης) για την ανάπτυξη των γεωργικών δραστηριοτήτων των Νέων Γεωργών θα προβλέπει τη δηµιουργία εκµετάλλευσης προσαρµοσµένης στις εθνικές και κοινοτικές απαιτήσεις. Το επιχειρηµατικό σχέδιο διαρθρώνεται σε τρεις φάσεις µε βάση το χρονοδιάγραµµα των προβλεπόµενων ενεργειών ως ακολούθως. Α)Σηµείο εκκίνησης Στο σχέδιο δράσης θα περιγράφεται αναλυτικά η αρχική κατάσταση της γεωργικής εκµετάλλευσης: µέγεθος σε στρέµµατα, αριθµός ζώων, συνολικό µέγεθος της εκµετάλλευσης σε ΜΑΕ, κατεύθυνση της εκµετάλλευσης (φυτική, κτηνοτροφική, µικτή µελισσοκοµία), ποιότητα παραγωγής, οικογενειακή και συνολική απασχόληση σε ΜΑΕ. Θα περιλαµβάνει την αναλυτική περιγραφή των επενδύσεων που θα υλοποιηθούν, τη πρόθεση του υποψηφίου για προσφυγή σε υπηρεσίες παροχής συµβουλών καθώς επίσης και κάθε άλλη ενέργεια που θα αναληφθεί µε στόχο την επίτευξη των στόχων του σχεδίου. Β) Ενδιάµεση φάση Η τήρηση των προϋποθέσεων που σχετίζονται µε τις επαγγελµατικές ικανότητες θα πρέπει να εκπληρώνεται εντός χρονικής περιόδου η οποία δεν υπερβαίνει τους 36 µήνες από την ηµεροµηνία λήψης της ατοµικής απόφασης για χορήγηση στήριξης, εφόσον χρειάζεται περίοδος προσαρµογής για τη διευκόλυνση της εγκατάστασης του Νέου Γεωργού ή της διαρθρωτικής προσαρµογής της εκµετάλλευσής του Στο επιχειρηµατικό σχέδιο (σχέδιο δράσης) θα προβλέπεται η χορήγηση ενίσχυσης για επενδύσεις που θα πραγµατοποιήσουν οι Νέοι Γεωργοί µε σκοπό τη συµµόρφωση προς ισχύοντα κοινοτικά πρότυπα όπως προβλέπονται στον Καν. 1782/2003 και εφόσον προσδιορίζονται στο επιχειρηµατικό του σχέδιο. Η περίοδος χάριτος εντός της οποίας θα πρέπει να επιτυγχάνεται συµµόρφωση µε τα σχετικά πρότυπα δεν µπορεί να υπερβαίνει τους 36 µήνες από την ηµεροµηνία εγκατάστασης (άρθρο 26, παρ 1, εδάφιο 3 του Καν(ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει). Γ) Τελική φάση Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 193 Κατά την τελική φάση θα ελέγχεται η επίτευξη των στόχων του επιχειρηµατικού σχεδίου και θα πρέπει κατ ελάχιστο να διασφαλίζεται η επίτευξη του στόχου της δηµιουργίας γεωργικής εκµετάλλευσης συνολικού µεγέθους µεγαλύτερου της µιας (1) Μονάδας Ανθρώπινης Εργασίας (ΜΑΕ) και εισοδήµατος της εκµετάλλευσης µεγαλύτερου του 80% του εισοδήµατος αναφοράς (όπως αυτό ορίζεται κάθε φορά) εντός 5 ετών κατά ανώτατο όριο από την ηµεροµηνία λήψης της ατοµικής απόφασης για χορήγηση στήριξης. Θα προβλέπεται αναθεώρηση του σχεδίου δράσης το ανώτερο τρείς φορές µέχρι την ολοκλήρωση του σε αιτιολογηµένες περιπτώσεις και εφόσον δεν επηρεάζεται ο στόχος και η κατεύθυνση της εκµετάλλευσης. Η συµµόρφωση προς το επιχειρηµατικό σχέδιο αξιολογείται από την αρµόδια αρχή εντός πέντε ετών κατ’ ανώτατο όριο από την ηµεροµηνία λήψης της ατοµικής απόφασης για τη χορήγηση στήριξης. Σε περίπτωση που τη στιγµή της αξιολόγησης ο νέος γεωργός δεν πληροί τα προβλεπόµενα από το επιχειρηµατικό σχέδιο λαµβάνοντας υπόψη τις συνθήκες υλοποίησης του επιχειρηµατικού σχεδίου η ήδη χορηγηθείσα στήριξη επιστρέφεται στο σύνολό της ως αχρεωστήτως καταβληθείσα. ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ∆ΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΟ∆ΟΥ ΧΑΡΙΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ Θα γίνει χρήση της δυνατότητας περιόδου χάριτος µέχρι 36 µήνες για την τήρηση της προϋπόθεσης απόκτησης επαρκούς επαγγελµατικής ικανότητας. Λεπτοµέρειες για τη διαδικασία απόκτησης της επαγγελµατικής ικανότητας θα καθοριστούν µε απόφαση του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων. Η επαρκής επαγγελµατική ικανότητα θα πρέπει να υφίσταται κατά την ηµεροµηνία εξέτασης του φακέλου υποψηφιότητας, είτε να αποκτηθεί σε διάστηµα που δεν υπερβαίνει τους 36 µήνες από την ηµεροµηνία λήψης της ατοµικής απόφασης για χορήγηση στήριξης. ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ∆ΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝ∆ΥΑΣΜΟΥ ∆ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕ∆ΙΟ, Η ΟΠΟΙΑ ΠΑΡΕΧΕΙ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ Προβλέπεται η δυνατότητα να συνδυαστούν διάφορα µέτρα του Καν(ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, µέσω του επιχειρησιακού σχεδίου, δίνοντας πρόσβαση του Νέου Γεωργού στα µέτρα αυτά, µε την προϋπόθεση της εκπλήρωσης των κριτηρίων επιλογής κάθε µέτρου. Ειδικότερα προβλέπεται η πρόσβαση στα εξής µέτρα: α. Μέτρο 1.1.4 «Χρήση υπηρεσιών παροχής γεωργικών συµβουλών στην εκµετάλλευση και παροχή δασοκοµικών συµβουλών» β. Μέτρο 1.2.1 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων» γ. Μέτρο 1.3.2. «Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων» δ. Μέτρο 1.3.3. «∆ραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης» Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 194 Στην περίπτωση που ο ενδιαφερόµενος επιθυµεί τη στήριξη του από τα ανωτέρω µέτρα θα πρέπει να τα αναφέρει στο επιχειρησιακό του σχέδιο µε λεπτοµερή περιγραφή – τεκµηρίωση της πρότασης. ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το µέγιστο ύψος ενίσχυσης δύναται να ανέρχεται συνολικά σε 40.000 € και το ελάχιστο σε 10.000 € και διαφοροποιείται µε βάση τα ακόλουθα κριτήρια : Το ύψος της ενίσχυσης διαφοροποιείται ανάλογα µε : α) τον τόπο µόνιµης κατοικίας (κατηγορία περιοχής: ορεινή- µειονεκτική- λοιπές) β) την παραγωγική κατέυθυνση της εκµατάλλευσης κατά την ολοκλήρωση του Επιχειρηµατικού Σχεδίου (κτηνοτροφική, φυτική, µικτή - µελισσοκοµία) γ) το συνολικό εισόδηµα της γεωργικής εκµετάλλευσης κατά την ολοκλήρωση του Επιχειρηµατικού Σχεδίου. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας Εφαρµογής είναι η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ, του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων µε τις Αρµόδιες Περιφερειακές Υπηρεσίες κατά περίπτωση. ΤΡΟΠΟΣ ΠΛΗΡΩΜΗΣ Το ποσό ενίσχυσης θα καταβάλλεται το ανώτερο σε 3 δόσεις. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 112 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 132.163.311 52.647.981 184.811.292 0 184.811.292 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Το συνολικό ποσό των Νοµικών ∆εσµεύσεων Νέων Γεωργών που αναλήφθηκαν έως 31.12.2006 και θα πληρωθεί στην 4η Προγραµµατική Περίοδο εκτιµάται ότι θα ανέλθει στο ποσό των 30.000.000€ που περιλαµβάνονται στο ποσό των 185.000.000€. Σύµφωνα µε τα άρθρα 2 παρ. η (ii), 4 και 7, παρ. 2.β του Καν 1320/2006 για τη θέσπιση µεταβατικών κανόνων όσον αφορά στη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης που προβλέπεται από τον Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, «Οι πληρωµές θα συγχρηµατοδοτηθούν από το ΕΓΤΑΑ» Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 195 ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός ενισχυθέντων νέων γεωργών 14.000 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 184.811.292 Ο στόχος του Μέτρου καλύφθηκε από την πρώτη προκήρυξή του, µε το ποσό των 155 εκ. € ∆ηµόσιας ∆απάνης. Οι δικαιούχοι της 4ης Προγραµµατικής Περιόδου ανέρχονται στους 8.500 νέους γεωργούς και οι ανειληµµένες υποχρεώσεις του Μέτρου αφορούν 5.500 δικαιούχους. Ως εκ τούτου δε θα υπάρξουν νέοι δικαιούχοι. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 196 5.3.1.1.3. Πρόωρη συνταξιοδότηση γεωργών και γεωργικών εργατών ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Πρόωρη συνταξιοδότηση γεωργών και γεωργικών εργατών ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (α) (iii) και 23 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 14 και σηµείο 5.3.1.1.3 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 113 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ∆εδοµένης της εφαρµογής της µεταρρύθµισης της ΚΓΠ, από το 2006, σε ότι αφορά την καλλιέργεια του καπνού, παρατηρείται µια µείωση των καλλιεργούµενων εκτάσεων καθώς επίσης και του αριθµού των καπνοπαραγωγών. Με αφετηρία την υφιστάµενη κατάσταση το 2005, παρατηρείται ότι το 2009 έχουν σταµατήσει την παραγωγή καπνού το 69% των καπνοπαραγωγών (33.925) και οι συνολικά καλλιεργούµενες µε καπνό εκτάσεις έχουν µειωθεί κατά 67,2% (31.773 εκτάρια). Η πρόωρη συνταξιοδότηση των ανωτέρω γεωργών θα συµβάλλει στην άµβλυνση ορισµένων διαρθρωτικών προβληµάτων της Ελληνικής γεωργίας, ιδίως: α) της αντιστροφής της ηλικιακής σύνθεσης, µέσω της µεταβίβασης της εκµετάλλευσής τους σε νεότερους γεωργούς και β) της µεγέθυνσης των εκµεταλλεύσεων. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το µέτρο αποσκοπεί στην ενθάρρυνση των ηλικιωµένων γεωργών (καπνοπαραγωγών) να αποχωρήσουν από την ενεργό επαγγελµατική δραστηριότητα µε στόχους: Τη διαρθρωτική βελτίωση των εκµεταλλεύσεών τους, κυρίως µέσω: Της εγκατάστασης νεότερων γεωργών και Της βελτίωσης του µεγέθους τους Τη διασφάλιση ενός ελάχιστου οικογενειακού εισοδήµατος στον αποχωρούντα ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Γεωγραφικό πεδίο: Το σύνολο των αγροτικών περιοχών που έχουν χαρακτηριστεί καπνοπαραγωγές (βλέπε κεφ. 5 του ΠΑΑ). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 197 ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆IKAIOYXOI NEOY METΡOY Πρόωρη συνταξιοδότηση αρχηγών – γεωργών ∆ικαιούχοι µπορούν να κριθούν γεωργοί αρχηγοί της οικογενειακής εκµετάλλευσης, εφόσον: Είναι ηλικίας τουλάχιστον 55 ετών και δεν έχουν συµπληρώσει το 63ο έτος της ηλικίας τους. Έχουν ενεργοποιήσει δικαιώµατα καπνού στις καπνοπαραγωγικές περιοχές το 2009. Έχουν ασκήσει γεωργική δραστηριότητα, τουλάχιστον 10 έτη πριν από το έτος της αποχώρησής τους. Μεταβιβάζουν σε διάδοχο, στο πρόσωπο του οποίου συντρέχουν οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στη συνέχεια, το σύνολο της εκµετάλλευσής τους µε τουλάχιστον 10ετή µίσθωση. Σταµατούν για πάντα την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας για εµπορικούς σκοπούς. Ο διάδοχος γεωργός θα πρέπει να είναι γεωργός ηλικίας κάτω των 40 ετών και µε την µεταβιβασθείσα εκµετάλλευση να αυξάνει το µέγεθος της εκµετάλλευσής του. ∆ΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ∆ΙΚΑΙΟΥΧΩΝ Οι ∆ικαιούχοι αναλαµβάνουν τις ακόλουθες δεσµεύσεις: να παραµείνουν στο πρόγραµµα για χρονικό διάστηµα 10 ετών (περίοδος δέσµευσης) να παύσουν οριστικά την άσκηση οποιασδήποτε γεωργικής δραστηριότητας για εµπορικούς σκοπούς (όχι µόνο για 10 χρόνια) Καθ’ όλη την περίοδο της δέσµευσής τους θα πρέπει: Να υποβάλλουν κατ’ έτος αίτηση πληρωµής Να δέχονται και να διευκολύνουν τους ελέγχους που πραγµατοποιούν εξουσιοδοτηµένα Εθνικά και Κοινοτικά όργανα. Σηµειώνεται ότι η δέσµευση ισχύει µέχρι το τέλος της Προγραµµατικής Περιόδου και η συνέχιση της καταβολής ποσοστού των ενισχύσεων προς τους δικαιούχους θα εξαρτηθεί από το αν τα αντίστοιχα µέτρα περιλαµβάνονται και στον προγραµµατισµό (κοινοτικοί κανονισµοί, εθνικές προτεραιότητες) της επόµενης προγραµµατικής περιόδου. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΝΤΑΞΙΟ∆ΟΤΗΣΗΣ α) Στο πλαίσιο του εθνικού συστήµατος ασφάλισης των Ελλήνων αγροτών παρέχεται ισόβια σύνταξη γήρατος σε αυτούς όταν συµπληρώνουν το 65ο έτος της Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 198 ηλικίας τους. Υπεύθυνος ασφαλιστικός φορέας είναι ο Οργανισµός Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΟΓΑ). Ο ασφαλιστικός φορέας παρέχει στους εν ενεργεία και συνταξιούχους γεωργούς και ιατροφαρµακευτική περίθαλψη. β) Στα πλαίσια εφαρµογής του προγράµµατος Πρόωρης Συνταξιοδότησης η χορήγηση της αποζηµίωσης σε καµία περίπτωση δε λογίζεται συνταξιοδοτική παροχή ή άλλης µορφής παροχή. Η παροχή αυτή δεν αποτελεί λόγο στέρησης των προϋποθέσεων κτήσεως δικαιώµατος σύνταξης στον αγρότη από τον ΟΓΑ. Κατά τη διάρκεια εφαρµογής του µέτρου οι εντασσόµενοι αγρότες και µέχρι το 65ο έτος της ηλικίας τους λογίζονται σαν ενεργοί αγρότες όσον αφορά στα ασφαλιστικά τους δικαιώµατα. γ) Στην περίπτωση συνταξιοδότησης, µε βάση το Εθνικό σύστηµα, η ενίσχυση για πρόωρη συνταξιοδότηση παύει να χορηγείται. ∆ΙΑΡΚΕΙΑ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Μέχρι 10 έτη και µέχρι του 65ου έτους της ηλικίας. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Αρµόδια υπηρεσία για την εφαρµογή του παρόντος µέτρου ορίζεται η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ. ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση υπολογίζεται σε ετήσια βάση και χορηγείται σε ισόποσες µηνιαίες δόσεις, υπό τον όρο ότι πιστοποιείται η τήρηση των δεσµεύσεων από τους δικαιούχους της. Το ύψος της ετήσιας αποζηµίωσης για το δικαιούχο ορίζεται µέχρι 5.000 ΕΥΡΩ. Όταν µια γεωργική εκµετάλλευση µεταβιβάζεται από περισσότερους του ενός αποχωρούντες γεωργούς, η συνολική στήριξη που χορηγείται για πρόωρη συνταξιοδότηση περιορίζεται στο ποσό που προβλέπεται για έναν αποχωρούντα γεωργό. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 199 ΜΕΤΡΟ 113 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 21.427.157 8.535.626 29.962.783 0 29.962.783 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Με τον όρο παλαιά µέτρα νοούνται τα µέτρα που εφαρµόσθηκαν την Γ΄ Προγραµµατική Περίοδο στα πλαίσια του Άξονα I του ΕΠΑΑ και είναι: Α) Το µέτρο της πρόωρης συνταξιοδότησης των γεωργών, όπως εφαρµόσθηκε µε νοµική βάση τον Καν. 2079/92 και Β) Το µέτρο της πρόωρης συνταξιοδότησης των γεωργών όπως εφαρµόσθηκε µε νοµική βάση τον Καν. 1257/99. Τα παλαιά µέτρα (ανειληµµένες υποχρεώσεις) θα εκτελούνται από Εθνικές πιστώσεις. Συνολικό Εκτιµώµενο Ποσό Ανειληµµένων Υποχρεώσεων: 800 εκατ. ΕΥΡΩ ∆ήλωση για τις Κρατικές Ενισχύσεις Οι υποχρεώσεις από τα Παλαιά Μέτρα της Πρόωρης Συνταξιοδότησης, της προηγούµενης Προγραµµατικής Περιόδου, οι οποίες θα εκτελούνται από εθνικές πιστώσεις είναι σύµφωνες µε το άρθρο 23 (5) του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Η ενίσχυση για πρόωρη συνταξιοδότηση χορηγείται ως συµπληρωµατική σύνταξη λαµβάνοντας υπόψη το ποσό της εθνικής σύνταξης. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός πρόωρα συνταξιοδοτούµενων γεωργών 1.000* Αριθµός πρόωρα συνταξιοδοτούµενων γεωργικών εργατών ** Επιδόσεων Αριθµός εκταρίων που ελευθερώθηκαν 2.000 Ηa *Αφορά νέες εντάξεις δικαιούχων **Στο πλαίσιο του Μέτρου δεν πρόκειται να χρηµατοδοτηθεί η πρόωρη συνταξιοδότηση γεωργικών εργατών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 200 5.3.1.1.4. Χρήση υπηρεσιών παροχής γεωργικών συµβουλών στην εκµετάλλευση και παροχή δασοκοµικών συµβουλών ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Χρήση Υπηρεσιών Παροχής Γεωργικών Συµβουλών στη γεωργική εκµετάλλευση και παροχής δασοκοµικών συµβουλών ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20(α) (iv) και 24 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 15, και Παράρτηµα II, σηµείο 5.3.1.1.4 του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 114 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η εφαρµογή εκ µέρους των γεωργών των κανόνων της πολλαπλής συµµόρφωσης αποτελεί κανονιστική υποχρέωση και θα πρέπει να τηρείται από όλους, προκειµένου να µην υποστούν τις προβλεπόµενες από τον Καν. 1782/2003 συνέπειες. Η πολυπλοκότητα των προτύπων αυτών και κυρίως η ανάγκη της διαρκούς βελτίωσης της τήρησής τους και των επιδόσεων των εκµεταλλεύσεών τους προϋποθέτει τη χρήση του συστήµατος παροχής γεωργικών συµβουλών, η οποία συνεπάγεται για τον γεωργό πρόσθετες δαπάνες. Για την αντιµετώπιση ενός µέρους των δαπανών αυτών κρίνεται απαραίτητη η στήριξη των γεωργών στο πλαίσιο της παρούσας παρέµβασης. Αντίστοιχης στήριξης θα πρέπει να τύχουν και οι δασοκαλλιεργητές για ανάλογες υπηρεσίες. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το µέτρο αποσκοπεί στη στήριξη των γεωργών και δασοκαλλιεργητών να κάνουν χρήση υπηρεσιών παροχής συµβουλών µε στόχους: Τη διαρκή βελτίωση της τήρησης των κανονιστικών προτύπων Τη βελτίωση των επιδόσεων και της αειφορίας των γεωργικών και δασικών εκµεταλλεύσεων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 201 ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Η Υπηρεσία παροχής συµβουλών για τους γεωργούς και δασοκαλλιεργητές τουλάχιστον καλύπτει: τις κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης και τις ορθές γεωργικές και περιβαλλοντικές συνθήκες όπως προβλέπονται στα άρθρα 4 και 5 και στα Παραρτήµατα III και IV του Κανονισµού (ΕΚ) 73/2009. τα πρότυπα εργασιακής ασφάλειας βάσει της κοινοτικής νοµοθεσίας. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Γεωργοί-κάτοχοι γεωργικών εκµεταλλεύσεων και δασοκαλλιεργητές οι οποίοι κάνουν χρήση των Υπηρεσιών παροχής συµβουλών. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ / ∆ΑΣΟΚΟΜΙΑ Το σύστηµα Υπηρεσιών Παροχής Συµβουλών στις γεωργικές και δασικές εκµεταλλεύσεις αποτελείται από: 1. Εποπτεύουσα Αρχή του συστήµατος που είναι η Γενική ∆/νση Φυτικής Παραγωγής. 2. Τους φορείς παροχής συµβουλευτικών υπηρεσιών που είναι επαρκώς στελεχωµένοι ή που θα συνεργάζονται αποδεδειγµένα µε επιστηµονικό προσωπικό ή φορείς βάσει καθορισµένου πλαισίου νοµικής δέσµευσης ως προς τη µονιµότητα, τη διάρκεια, και ότι άλλο απαιτείται για την ποιότητα και αποτελεσµατικότητα της συνεργασίας που καλύπτει, σε ειδικότητες, το σύνολο τουλάχιστον των απαιτήσεων του άρθρου 24 του Καν. 1698/05, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Οι εν λόγω φορείς υπερκαλύπτουν σε κάθε περίπτωση σε γεωγραφικό, τοµεακό και θεµατικό πεδίο σε συµβουλευτικές υπηρεσίες, τους γεωργούς και δασοκαλλιεργητές στις απαιτήσεις της πολλαπλής συµµόρφωσης, τα πρότυπα εργασιακής ασφάλειας και της αειφορίας των γεωργικών και δασικών εκµεταλλεύσεων. 3. Οι οργανισµοί επιλέγονται ως υπηρεσίες παροχής συµβουλών βάσει των κάτωθι κατηγοριών: � Έχουν αναγνωρισθεί βάσει εθνικής νοµοθεσίας � ∆ιαθέτουν ειδικευµένο προσωπικό � ∆ιαθέτουν διοικητικό και τεχνικό εξοπλισµό � Έχουν πείρα και αξιοπιστία στις συµβουλές για τις κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης και τις ορθές γεωργικές και περιβαλλοντικές συνθήκες όπως Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 202 προβλέπονται στα άρθρα 4 και 5 και στα Παραρτήµατα ΙΙΙ και IV του Καν(ΕΚ)73/2009. � Επίσης έχουν πείρα και αξιοπιστία στα πρότυπα εργασιακής ασφάλειας βάσει της κοινοτικής νοµοθεσίας. Επίσης έχουν πείρα στη διαχείριση δασικής γης. o Οι οργανισµοί ως υπηρεσίες παροχής συµβουλών διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισµό (επαγγελµατική στέγη, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, λογισµικό εφαρµογών, διαδίκτυο κ.λ.π.) ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΟΧΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Οι γεωργοί επιλέγουν έναν από τους φορείς που είναι εγγεγραµµένοι στο µητρώο και υποβάλλουν το σχετικό αίτηµα σε έντυπη ή ηλεκτρονική µορφή. Στην αίτηση σηµειώνονται τα πεδία που επιθυµεί να τύχει συµβουλευτικών υπηρεσιών, καθώς και τα πεδία που δεν επιθυµεί. Οι συµβουλευτικές υπηρεσίες παρέχονται από το φορέα µετά από προσωπική επικοινωνία κι επισκέψεις στην εκµετάλλευσή και µπορούν να χρησιµοποιηθούν ενηµερωτικά φυλλάδια, λογισµικά µοντέλα, αναλύσεις καθώς και κάθε άλλο µέσο που ο φορέας κρίνει πρόσφορο για την ευαισθητοποίηση του κατόχου και τη βελτίωση της θέσης της εξεταζόµενης εκµετάλλευσης. Για κάθε συµβουλευτική υπηρεσία θα εκδίδεται ένα παραστατικό πληρωµής εις διπλούν, το οποίο πέραν των στοιχείων της φορολογικής νοµοθεσίας θα περιλαµβάνει ανάλυση των συµβουλών ανά πεδίο, τον σύµβουλο που την παρείχε και την αντίστοιχη αµοιβή. Το πρωτότυπο θα δίδεται στον γεωργό για οποιαδήποτε χρήση. Η επίβλεψη των φορέων και ο έλεγχος από τις υπηρεσίες της Γενικής ∆/νσης Φυτικής Παραγωγής καθώς και από την ∆.Α. και ΟΠ επιβεβαιώνει ότι περιλαµβάνονται το σύνολο των απαιτούµενων συµβουλών ως πακέτο. Γεωργοί που κάνουν χρήση συµβουλευτικών υπηρεσιών από µη εγκεκριµένους φορείς ή δεν τηρούν την ανωτέρω διαδικασία δεν µπορούν να τύχουν των ενισχύσεων του παρόντος µέτρου. Η επιλογή φορέων θα γίνεται µε προκήρυξη εκδήλωσης ενδιαφέροντος βάσει την Κοινοτική και Εθνική νοµοθεσία που αφορά δηµόσιες συµβάσεις και παροχή υπηρεσιών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 203 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Ενισχύεται µία φορά για το σύνολο των απαιτούµενων συµβουλών. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις δύναται και δεύτερη φορά χρήσης των υπηρεσιών παροχής συµβουλών από τον ίδιο γεωργό ή δασοκαλλιεργητή. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Αρµόδια υπηρεσία για την εφαρµογή του παρόντος µέτρου ορίζεται η Γενική ∆ιεύθυνση Φυτικής Παραγωγής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το συνολικό ποσό της ενίσχυσης για τη χρήση υπηρεσιών παροχής συµβουλών δύναται να φθάσει στο 80% των επιλέξιµων δαπανών χωρίς αυτό να υπερβεί τα 1.500 ΕΥΡΩ ανά παρεχόµενη υπηρεσία στο σύνολο των προτύπων και κανονιστικών απαιτήσεων. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 114 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 7.140.770 2.844.565 9.985.335 3.000.000 12.985.335 % 71,51% 28,49% 76,90% 23% 100% ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Το µέτρο 5.2 του Εγγράφου Προγραµµατισµού Αγροτικής Ανάπτυξης 2000-2006 δεν έτυχε εφαρµογής και κατά συνέπεια δεν υπάρχει δαπάνη. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός ενισχυθέντων γεωργών 6.000 Επιδόσεων Αριθµός ενισχυθέντων δασοκαλλιεργητών 1.500 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 204 5.3.1.2. Μέτρα που αποσκοπούν στην αναδιάρθρωση και ανάπτυξη του φυσικού δυναµικού και στην προαγωγή της καινοτοµίας 5.3.1.2.1. Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 16α (1) (β, γ), 20 (β) (i) και 26 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 17 και σηµείο 5.3.1.2.1 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 121 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Το παρόν µέτρο εξυπηρετεί τη βελτίωση των συνολικών επιδόσεων των «γεωργικών εκµεταλλεύσεων». Με δεδοµένο ότι υπάρχει ανάγκη εκσυγχρονισµού των γεωργικών εκµεταλλεύσεων της χώρας µας έτσι ώστε να βελτιώσουν τις παραγωγικές και περιβαλλοντικές τους επιδόσεις σε ένα έντονα ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον, το µέτρο αυτό αποτελεί βασικό µέσο για τον εκσυγχρονισµό των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στοχεύοντας στην τόνωση τόσο του γεωργικού εισοδήµατος, όσο και της γεωργικής απασχόλησης και στην µείωση της µακροχρόνιας τάσης απο-επένδυσης που χαρακτηρίζει τον αγροτικό τοµέα. Θα προωθηθούν δράσεις εκσυγχρονισµού γεωργικών εκµεταλλεύσεων που αφορούν στη φυτική και ζωική παραγωγή µε ιδιαίτερη έµφαση στον εκσυγχρονισµό γεωργικών εκµεταλλεύσεων ζωικής παραγωγής, τόσο του τοµέα της αιγοπροβατοτροφίας όσο και του τοµέα της αγελαδοτροφίας. Η λήξη του καθεστώτος των γαλακτοκοµικών ποσοστώσεων το 2015 απαιτεί επιµέρους προσπάθειες από τους παραγωγούς γαλακτοκοµικών προϊόντων προκειµένου να προσαρµοσθούν στις µεταβαλλόµενες συνθήκες, ιδιαίτερα στις µειονεκτικές περιοχές. Για το λόγο αυτό θα ληφθούν µέτρα, κυρίως στο τοµέα της αιγοπροβατοτροφίας µε επενδύσεις µικρού κόστους στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις. Στον τοµέα της φυτικής παραγωγής προτεραιότητα έχουν επενδυτικά σχέδια αναδιάρθρωσης της παραγωγής στους τοµείς που πλήττονται από την αναθεώρηση της ΚΓΠ. Επιπλέον, έχει µεγάλη σηµασία για τη χώρα µας η ανάληψη δράσεων για τη βελτίωση της ικανότητας αποδοτικότερης χρήσης των υδάτων και τη χρήση των Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 205 ανανεώσιµων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) για την υποκατάσταση των ορυκτών καυσίµων. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Στόχος του µέτρου είναι η βελτίωση της συνολικής επίδοσης των γεωργικών εκµεταλλεύσεων µέσω της στήριξης επενδύσεων: α) για τη βελτίωση της παραγωγής της εκµετάλλευσης µέσω της επέκτασης ή της αντικατάστασης υφιστάµενων κλάδων ή της εισαγωγής νέων κλάδων παραγωγής που τα προϊόντα τους δεν αντιµετωπίζουν προβλήµατα διάθεσης, β) για τη βελτίωση της ποιότητας, γ) για τη βελτίωση της ποιότητας και της υγιεινής του γάλακτος, δ) για τη βελτίωση της υγιεινής και καλής διαβίωσης των ζώων και την ασφάλεια στο χώρο της εργασίας, ε) για την προστασία του εδάφους και των νερών, τη βελτίωση της ικανότητας αποδοτικότερης χρήσης των υδάτων, στ) για τη χρήση των ανανεώσιµων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ). ζ) την άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών Η κτηνοτροφία αποτελεί νευραλγικό τοµέα της αγροτικής παραγωγής αν και στην Ελλάδα παράγει µόλις το ¼ της ακαθάριστης αξίας της «γεωργικής» παραγωγής. Η ανισοµέρεια µεταξύ φυτικής και ζωικής παραγωγής αποτελεί ένα από τα διαρθρωτικά προβλήµατα της ελληνικής γεωργίας. Η κάλυψη των αναγκών της χώρας στα κυριότερα προϊόντα ζωικής παραγωγής, από την εγχώρια παραγωγή, ανέρχεται περίπου σε 30% στο βόειο κρέας, 40-45% στο χοιρινό κρέας και σε 50% στο αγελαδινό γάλα (φρέσκο, παστεριωµένο, παγωτά, γιαούρτι, κλπ). Η µέση κατανάλωση ανά άτοµο και έτος όπως προκύπτει από τους κατά κεφαλήν δείκτες κατανάλωσης στην Ελλάδα είναι για µεν το βόειο κρέας 19 κιλά περίπου, για το χοίρειο κρέας 30 κιλά περίπου και για το νωπό αγελαδινό γάλα 40 κιλά περίπου, ποσοστά αρκετά χαµηλότερα από τη µέση κατανάλωση σε επίπεδο ΕΕ (ΕΕ-15). Συνεπώς υπάρχουν σηµαντικά περιθώρια για την αύξηση της κατά κεφαλή κατανάλωσης στα παραπάνω προϊόντα. Ο κλάδος της αιγοπροβατοτροφίας είναι ιδιαίτερα σηµαντικός για την χώρα µας δεδοµένου ότι παρέχει εισόδηµα σε χιλιάδες αγροτικές οικογένειες των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών της χώρας και αξιοποιεί ορεινούς και υποβαθµισµένους βοσκότοπους. Ωστόσο, η αιγοπροβατοτροφία πάσχει από διαρθρωτικά προβλήµατα στις εκµεταλλεύσεις και χρήζει εκσυγχρονισµού, µέσω αυτοµατοποίησης της διαδικασίας άµελξης ώστε να διευκολυνθεί το έργο του παραγωγού και να καταστεί δυνατή η βελτίωση της ποιότητας του γάλακτος και κατ΄ επέκταση η προστασία της Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 206 υγείας του καταναλωτή. Για το σκοπό αυτό θα προβλεφθεί δράση στήριξης των κτηνοτροφικών εκµεταλλεύσεων του τοµέα της αιγοπροβατοτροφίας. Στον τοµέα του αγελαδινού γάλακτος, η απελευθέρωση των αγορών είχε σαν αποτέλεσµα την κρίση της αγοράς του τοµέα, µε συνέπειες τη µείωση της ζήτησης του γάλακτος, τη µείωση τιµών παραγωγού, και τη συνεχόµενη πτώση της παραγωγής του αγελαδινού γάλακτος - η οποία αναµένεται να µειωθεί κατά 2% από την περσινό γαλακτοκοµικό έτος (2007/08) που ανήλθε σε 753.600 τόνους περίπου. Ως εκ τούτου, η πρωτογενής παραγωγή της χώρας µας, προκειµένου να ενισχυθεί ενόψει της αναµενόµενης λήξης του καθεστώτος των γαλακτοκοµικών ποσοστώσεων το 2015, χρειάζεται µέτρα ενίσχυσης σε επίπεδο γεωργικών εκµεταλλεύσεων µε στόχο τη βελτίωση της ποιότητας του γάλακτος, την αύξηση των τιµών παραγωγού άρα και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του γαλακτοκοµικού τοµέα. Κατά συνέπεια, ως πρώτος διαρθρωτικός στόχος του µέτρου ορίζεται η συµβολή στην αύξηση της συµµετοχής της ακαθάριστης αξίας της ζωικής παραγωγής στο σύνολο της γεωργικής παραγωγής, υπό την προϋπόθεση ότι εάν, στα πλαίσια µιας Κ.Ο.Α., υφίστανται περιορισµοί της παραγωγής ή όρια της Κοινοτικής στήριξης, σε επίπεδο µεµονωµένων γεωργών ή εκµεταλλεύσεων, δεν θα χορηγείται καµία ενίσχυση για επενδύσεις οι οποίες θα οδηγήσουν σε αύξηση της παραγωγής πέραν των εν λόγω περιορισµών ή ορίων. Παράλληλα οι ενισχυόµενες εκµεταλλεύσεις παράγουν προϊόντα που βρίσκουν κανονική διέξοδο στην αγορά. Η αναθεώρηση της ΚΓΠ έχει οδηγήσει στην σηµαντική µείωση των εκτάσεων κάποιων καλλιεργειών, όπως της καπνοκαλλιέργειας. Η δυνατότητα αναδιάρθρωσης των εκτάσεων αυτών προς άλλες καλλιέργειες, οι οποίες δεν αντιµετωπίζουν πρόβληµα διάθεσης στην αγορά, για όσους έχουν διακόψει ή θα διακόψουν την καλλιέργεια του θιγόµενου από την ΚΓΠ είδους, αλλά επιθυµούν να συνεχίσουν τη γεωργική τους δραστηριότητα αποτελεί σηµαντική προτεραιότητα για τη χώρα µας. Κατά συνέπεια, ως δεύτερος διαρθρωτικός στόχος του µέτρου, πέραν της προτεραιότητας που θα δοθεί σε δυναµικούς κλάδους του αγροτικού τοµέα ή κλάδους που παρουσιάζουν προοπτική ανάπτυξης, σεβόµενοι τους κανόνες της ΚΟΑ κάθε προϊόντος, τίθεται η αναδιάρθρωση της παραγωγής στους τοµείς που πλήττονται από την αναθεώρηση της ΚΓΠ, σεβόµενοι τους κανόνες της ΚΟΑ κάθε προϊόντος. Συγκεκριµένα, εάν, στα πλαίσια µιας Κ.Ο.Α., υφίστανται περιορισµοί της παραγωγής ή όρια της Κοινοτικής στήριξης, σε επίπεδο µεµονωµένων γεωργών ή εκµεταλλεύσεων, δεν θα χορηγείται καµία ενίσχυση για επενδύσεις οι οποίες θα οδηγήσουν σε αύξηση της παραγωγής πέραν των εν λόγω περιορισµών ή ορίων. Η άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας θα πρέπει να σέβεται τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης, συµβάλλοντας στη διατήρηση και προστασία του περιβάλλοντος, ενώ παράλληλα η παραγωγή τροφίµων θα πρέπει να επικεντρωθεί σε προϊόντα υψηλής διατροφικής αξίας για τα οποία απαραίτητη προϋπόθεση είναι η διασφάλιση υψηλών προτύπων ασφάλειας και υγιεινής. Τη τελευταία δεκαετία και σαν αποτέλεσµα των πρόσφατων διατροφικών κρίσεων, παρατηρείται αυξηµένη Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 207 ζήτηση για προϊόντα υψηλής ποιότητας που παράγονται µε γεωργικές πρακτικές βασισµένες σε αναγνωρισµένα πρότυπα παραγωγής και προϊόντα που χαρακτηρίζονται από συγκεκριµένα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Στη χώρα µας παρατηρείται σηµαντική γεωγραφική και εποχιακή ανακατανοµή των υδάτων όπως για παράδειγµα άνυδρα νησιά, ανατολική και νότια Ελλάδα και παράλληλα, πλεονασµατικό υδατικό δυναµικό στη ∆υτική και Βόρεια ενδοχώρα. Όσον αφορά στη χρήση των υδατικών πόρων στη γεωργία αυτή ανέρχεται στο 87%, ενώ η απόδοση της χρήσης τους είναι χαµηλή. Στο 92% των αρδευόµενων εκτάσεων της χώρας η άρδευση γίνεται µε συστήµατα και τεχνικές που δεν διασφαλίζουν την ορθολογική και αειφόρο διαχείριση των υδατικών πόρων. Λόγω των σοβαρών προβληµάτων που σχετίζονται µε τη λειψυδρία και τις ξηρασίες, πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στη διαχείριση των υδάτων. Έχει πρωταρχική σηµασία για την ευρωπαϊκή γεωργία να υιοθετήσει µια αειφόρο διαχείριση των υδάτων, µε σκοπό την αποδοτικότερη χρήση της ποσότητας ύδατος που χρησιµοποιείται στη γεωργία και την καλύτερη προστασία της ποιότητας του ύδατος. Επιπλέον, οι ενέργειες αυτές έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα για τη χώρα µας καθώς, στο πλαίσιο των αναµενόµενων αλλαγών του κλίµατος, προβλέπεται να είναι από τις πληττόµενες από ξηρασία περιοχές. Παράλληλα, λόγω του αυξανόµενου ρυθµού εξάντλησης των ορυκτών καυσίµων και την προώθηση της αειφορικής γεωργίας αποκτά ιδιαίτερη σηµασία η χρήση ανανεώσιµων πηγών ενέργειας (αιολική, ηλιακή, γεωθερµία, υδατικό δυναµικό, βιοµάζα) στο γεωργικό τοµέα. Κατά συνέπεια, ως τρίτος διαρθρωτικός στόχος, τίθεται η βελτίωση των επιδόσεων στον τοµέα της ασφάλειας και της υγιεινής των τροφίµων και η αύξηση της παραγωγής προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας καθώς και η βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων. Οι δράσεις τόσο της εξοικονόµησης υδάτων όσο και της χρήσης των ΑΠΕ δύνανται να χρηµατοδοτηθούν και µέσω των νέων προκλήσεων. Όσον αφορά τις χωρικές προτεραιότητες, η έµφαση θα δοθεί στην αναγκαιότητα εκσυγχρονισµού των εκµεταλλεύσεων των ορεινών και µειονεκτικών περιοχών καθώς επίσης και των περιοχών οι οποίες πλήττονται από την εφαρµογή της νέας ΚΓΠ. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Το Μέτρο θα εφαρµοστεί σε όλη τη Χώρα και περιλαµβάνει τις ακόλουθες δράσεις : α) Ενθάρρυνση των επενδύσεων στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις (κατεύθυνσης ζωικής και φυτικής παραγωγής). Μέρος των δράσεων που αφορούν στην εξοικονόµηση υδάτων και στη χρήση των ΑΠΕ αφορά στις Νέες Προκλήσεις και για την εφαρµογή της θα διατεθούν πιστώσεις ύψους περίπου 100 εκ. € (ΚΣ) . β) Ενθάρρυνση των επενδύσεων µικρού κόστους στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις (Μικρά Σχέδια Βελτίωσης µε ειδική στήριξη για την προµήθεια εξοπλισµού Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 208 αµελκτηρίων, παγολεκανών κλπ. στον τοµέα της αιγοπροβατοτροφείας). γ) Ολοκλήρωση και πληρωµή ανειληµµένων υποχρεώσεων της 3ης Προγραµµατικής Περιόδου. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΟΛΙΚΗΣ ΕΠΙ∆ΟΣΗΣ ΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ Όσον αφορά στη βελτίωση της συνολικής επίδοσης των γεωργικών εκµεταλλεύσεων αυτή µπορεί να αφορά: Αύξηση της ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας της εκµετάλλευσης είτε µέσω της µείωσης του κόστους παραγωγής είτε της αύξησης της αξίας των προϊόντων είτε µέσω της αύξησης της παραγωγικής δυναµικότητας της εκµετάλλευσης σε προϊόντα που βρίσκουν κανονική διέξοδο στην αγορά (υπό την προϋπόθεση ότι εάν, στα πλαίσια µιας Κ.Ο.Α., υφίστανται περιορισµοί της παραγωγής ή όρια της Κοινοτικής στήριξης, σε επίπεδο µεµονωµένων γεωργών ή εκµεταλλεύσεων, δεν θα χορηγείται καµία ενίσχυση για επενδύσεις οι οποίες θα οδηγήσουν σε αύξηση της παραγωγής πέραν των εν λόγω περιορισµών ή ορίων). Η επίτευξη της αύξησης των καθαρών κερδών της εκµετάλλευσης θα γίνεται µε µη επιβαρυντικές προς το περιβάλλον µεθόδους. Απαραίτητη προϋπόθεση για την έγκριση των επενδύσεων θα είναι οι επενδύσεις αυτές να τηρούν τα κοινοτικά πρότυπα που αφορούν σε αυτές. Στήριξη σε θέµατα υιοθέτησης και ανάπτυξης καινοτοµιών και τεχνολογικού εκσυγχρονισµού, βελτίωσης της ποιότητας, της υγιεινής και ασφάλειας και καλής διαβίωσης των ζώων. Απαραίτητη προϋπόθεση για την έγκριση των επενδύσεων θα είναι οι επενδύσεις αυτές να τηρούν τα κοινοτικά πρότυπα που αφορούν σε αυτές και να οδηγούν σε βελτίωση των συνολικών επιδόσεων των εκµεταλλεύσεων. Τα κριτήρια τα οποία θα χρησιµοποιούνται για την εκτίµηση και µέτρηση της βελτίωσης των συνολικών επιδόσεων της εκµετάλλευσης θα είναι ποιοτικά ή/και ποσοτικά και θα σχετίζονται µε την στοχοθέτηση του κάθε επενδυτικού σχεδίου. Οι δείκτες για την ποσοτικοποίησή τους θα είναι οι προτεινόµενοι στο κοινό πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης του κανονισµού 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Η απαίτηση για την βελτίωση των συνολικών επιδόσεων των γεωργικών εκµεταλλεύσεων ικανοποιείται κυρίως µέσω της υλοποίησης επενδύσεων: α) για τη µετεγκατάσταση κτηνοτροφικών εκµεταλλεύσεων σε περιπτώσεις που η αναγκαιότητα µετεγκατάστασης προκύπτει για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος και της δηµόσιας υγείας, β) για την υγιεινή και καλή διαβίωση των ζώων, γ) για την προστασία της δηµόσιας υγείας, δ) για την προστασία του εδάφους και των νερών, τη βελτίωση της ικανότητας αποδοτικότερης χρήσης των υδάτων και την άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών, Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 209 ε) για την ασφάλεια στον χώρο της εργασίας, στ) για την υιοθέτηση καινοτοµιών και τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών [ΤΠΕ], ζ) για τη βελτίωση και την παρακολούθηση της ποιότητας των παραγόµενων προϊόντων, η) για τη βελτίωση της εφαρµογής και παρακολούθησης της πολλαπλής συµµόρφωσης, θ) για τη βελτίωση της διαχειριστικής και επιχειρησιακής ικανότητας της γεωργικής εκµετάλλευσης, ι) για τη βελτίωση της παραγωγής της εκµετάλλευσης µέσω της επέκτασης ή της αντικατάστασης υφιστάµενων κλάδων ή της εισαγωγής νέων κλάδων παραγωγής που τα προϊόντα τους δεν αντιµετωπίζουν προβλήµατα διάθεσης, κ) για την επεξεργασία ή/και τυποποίηση ή/και εµπορία γεωργικών προϊόντων, εντός της εκµετάλλευσης, κυρίως σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Τα προς επεξεργασία / τυποποίηση / εµπορία γεωργικά προϊόντα θα προέρχονται κατά τουλάχιστον 50% από την εκµετάλλευση. Οι ανωτέρω επενδύσεις θα περιγράφονται στην αίτηση ενίσχυσης - φάκελο υποψηφιότητας του υποψηφίου, όπου και θα τεκµηριώνεται η σκοπιµότητά τους και η συµβολή τους στην βελτίωση της συνολικής επίδοσης της γεωργικής του εκµετάλλευσης (οικονοµική βελτίωση, περιβαλλοντική, κλπ) στην µελλοντική κατάσταση σε σχέση µε την υφιστάµενη. Σε κάθε περίπτωση θα τηρούνται οι περιορισµοί και οι απαγορεύσεις των αντίστοιχων ΚΟΑ. ΕΙ∆ΟΣ ΕΠΕΝ∆ΥΣΕΩΝ (ΥΛΙΚΕΣ – ΑΥΛΕΣ) Οι επενδυτικές δαπάνες που δύναται να ενισχυθούν περιλαµβάνουν: Κατασκευή (κτίρια, ειδικές εγκαταστάσεις και εκσυγχρονισµός των παγίων της εκµετάλλευσης Αγορά ή χρονοµίσθωση νέου µηχανικού και µηχανολογικού εξοπλισµού και υποδοµών. Εξοπλισµός πληροφορικής και επικοινωνιών µε στόχο την αυτοµατοποίηση της παραγωγής, την παρακολούθηση καλλιεργητικών παραµέτρων και των εισροών Εξοπλισµός πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών για την προώθηση του ηλεκτρονικού εµπορίου. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 210 Εξοπλισµός για την αξιοποίηση ανανεώσιµων πηγών ενέργειας, µε σκοπό την κάλυψη των αναγκών της εκµετάλλευσης Γενικά κόστη συνδεόµενα µε τις προαναφερόµενες δαπάνες, όπως αµοιβές αρχιτεκτόνων, µηχανικών και συµβούλων, µελέτες σκοπιµότητας καθώς επίσης και δαπάνες απόκτησης δικαιωµάτων πατεντών και αδειών. Έγγειες βελτιώσεις και συγκεκριµένα συστήµατα τα οποία µειώνουν τις απώλειες νερού. Οι επενδυτικές δαπάνες που δεν δύνανται να ενισχυθούν είναι: Η αγορά ζωικού κεφαλαίου Η αγορά γης Η αγορά και εγκατάσταση ετήσιων φυτειών Η αγορά δικαιωµάτων παραγωγής Η απλή αντικατάσταση παγίων Πάγια που έχουν ενισχυθεί κατά το παρελθόν Αναλώσιµα και πάγια µε απόσβεση µικρότερη της διάρκειας υλοποίησης του επενδυτικού σχεδίου. Ο Φόρος Προστιθέµενης Αξίας (Φ.Π.Α.) Λοιπές δαπάνες όπως αυτές καθορίζονται µε σχετική Υπουργική Απόφαση. Είναι δυνατή η χρήση του Ταµείου ∆ανειοδότησης Αγροτικής Ανάπτυξης. Οι επενδύσεις συµµορφώνονται µε όλα τα Κοινοτικά πρότυπα που σχετίζονται µε αυτές. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι του µέτρου µπορεί να είναι: Γεωργοί Φυσικά Πρόσωπα και Νοµικά Πρόσωπα κάτοχοι γεωργικής εκµετάλλευσης Ισχύοντα Κοινοτικά Πρότυπα Θα πρέπει να εφαρµόζονται από όλες τις γεωργικές εκµεταλλεύσεις. Στήριξη µπορεί να χορηγηθεί µόνο σε επενδύσεις νέων γεωργών µε σκοπό τη συµµόρφωση προς τα ισχύοντα κοινοτικά πρότυπα, (πρότυπα του Καν.73/2009) όπως αυτά προσδιορίζονται στο επιχειρηµατικό τους σχέδιο. Στην περίπτωση αυτή ισχύει περίοδος χάριτος, για την συµµόρφωση προς τα εν λόγω πρότυπα, η οποία δεν θα ξεπερνάει τους 36 µήνες από την ηµεροµηνία εγκατάστασης των νέων γεωργών. ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση που παρέχεται έχει τη µορφή της επιδότησης κεφαλαίου και χορηγείται απολογιστικά σε τρεις το πολύ δόσεις. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 211 Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΜΕΓΙΣΤΑ ΟΡΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Τα µέγιστα ποσοστά ενίσχυσης διαµορφώνονται κατά περίπτωση ως ακολούθως: Ε∆ΡΑ/ΤΟΠΟΣ ΜΟΝΙΜΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΥΠΟΛΟΙΠΗ ΧΩΡΑ ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΣ ΜΙΚΡΑ ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΕΛΑΓΟΥΣ Ειδικές Περιοχές 1 Κανονική Περιοχή ΝΕΟΣ ΓΕΩΡΓΟΣ2 60% 50% ΛΟΙΠΑ ΠΡΟΣΩΠΑ 75% 50% 40% 1 Οι ορεινές και µειονεκτικές περιοχές, καθώς και οι περιοχές Natura 2000 και της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ. 2 Ως Νέος Γεωργός ορίζεται ο δικαιούχος του Μέτρου 112 του ΠΑΑ 2007 – 2013 που δεν έχει συµπληρώσει πενταετία από την ηµεροµηνία της α΄ εγκατάστασής του. Ειδικά για πράξεις που αφορούν τύπους ενεργειών που εντάσσονται στα πλαίσια των προτεραιοτήτων του άρθρου 16α, παράγραφος 1 (νέες προκλήσεις), του Καν. 1698/2005 του Συµβουλίου, όπως αυτός τροποποιήθηκε και ισχύει, είναι δυνατή η αύξηση των ποσοστών ενίσχυσης του πίνακα της παραγράφου 1 κατά δέκα ποσοστιαίες µονάδες. Το µέγιστο επιλέξιµο ποσό ανά επενδυτικό σχέδιο ορίζεται σε 500.000€. Στον τοµέα των οπωροκηπευτικών το µέγιστο επιλέξιµο ποσό ανά επενδυτικό σχέδιο ορίζεται σε 50.000 € για τα φυσικά πρόσωπα. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ του Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων µε τις Αρµόδιες Περιφερειακές Υπηρεσίες κατά περίπτωση. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Για επενδύσεις γεωργικών εκµεταλλεύσεων οι οποίες υποστηρίζονται από τον προγραµµατισµό αγροτικής ανάπτυξης δυνάµει του Καν. (ΕΚ) 1257/99 που δεν θα ολοκληρωθούν µέσα στην τρέχουσα προγραµµατική περίοδο, και συγκεκριµένα σε ότι αφορά στις δηµοσιοποιήσεις του Μέτρου «Επενδύσεις στις Γεωργικές Εκµεταλλεύσεις» του ΕΠΑΑ-ΑΥ 2000-2006, των ετών 2003 έως 2006, και των ΠΕΠ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 212 για την προκήρυξη του έτους 2006 θα ισχύσουν τα προβλεπόµενα στον Καν. (ΕΚ) 1320/2006 της Επιτροπής. Για το ΕΠΑΑ-ΑΥ παρατάθηκε η ηµεροµηνία περάτωσης (31-12-2009) κυρίως λόγω των καταστροφικών πυρκαγιών, που συνέβησαν το 2007. Το ίδιο συνέβη και για τα 4 Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράµµατα (ΠΕΠ), ενώ για τα άλλα 9 ΠΕΠ η παράταση έγινε για µέχρι 30-6-2009, λόγω της κοινωνικής και οικονοµικής κατάστασης. Στο τέλος του 2009, το ποσό των ανειληµµένων υποχρεώσεων εκτιµάται σε 170.000.000€. ΣΥΝΟΧΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΠΥΛΩΝΑ ∆εν ενισχύονται επενδύσεις, οι οποίες έχουν ενισχυθεί ή προβλέπεται η ενίσχυσή τους στα πλαίσια των Κ.Ο.Α των διαφόρων προϊόντων (άρθρο 5 § 6 καν (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, Συµβουλίου). Ειδικότερα: ΖΑΧΑΡΗ ∆εν ενισχύονται τευτλοπαραγωγοί οι οποίοι είναι δικαιούχοι της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης (άρθρο 3 του Καν. (ΕΚ) 320/2006), δηλ. είναι καλλιεργητές ζαχαροτεύτλων που εγκατέλειψαν την παραγωγή ζάχαρης λόγω του κλεισίµατος των εργοστασίων που προµήθευαν προηγουµένως, στους Νοµούς Φθιώτιδας, Λάρισας, Καρδίτσας, Τρικάλων, Μαγνησίας, ∆ράµας, Καβάλας, Ροδόπης και Ξάνθης. Τευτλοπαραγωγοί οι οποίοι συνεχίζουν να καλλιεργούν τεύτλα για παραγωγή ζάχαρης µπορούν να ενταχθούν στο Μέτρο 121. ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΑ Στον τοµέα οπωροκηπευτικών, για δυνητικούς δικαιούχους φυσικά πρόσωπα και για επενδύσεις που δεν έχουν συλλογική διάσταση, το µέγιστο επιλέξιµο κόστος ανά επενδυτικό σχέδιο ορίζεται στο ποσό των 50.000 €. ∆ε χορηγείται καµία ενίσχυση, στο πλαίσιο του Μ121, στις ακόλουθες περιπτώσεις: • Επενδύσεις που εµπίπτουν στις επιλεξιµότητες του Εθνικού κανονιστικού πλαισίου περί Εθνικής Στρατηγικής για βιώσιµα επιχειρησιακά προγράµµατα στον τοµέα των οπωροκηπευτικών, όπως αυτό τροποποιήθηκε και ισχύει, σε εφαρµογή του ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 1234/2007 του Συµβουλίου, όπως αυτός τροποποιήθηκε από τον ΚΑΝ.(Ε.Κ.) 361/2008 του Συµβουλίου. • Επενδύσεις που έχουν ενταχθεί σε επιχειρησιακό πρόγραµµα οργάνωσης / οµάδας παραγωγών στο πλαίσιο του ανωτέρω Εθνικού κανονιστικού πλαισίου. Κατ’ εξαίρεση, δύναται να ενισχυθούν επενδυτικά σχέδια προϋπολογισµού που υπερβαίνει τα 50.000 ευρώ: • α) Νέων Γεωργών, που δεν είναι µέλη οµάδας/οργάνωσης παραγωγών της ΚΟΑ οπωροκηπευτικών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 213 • β) Φυσικών προσώπων µονίµων κατοίκων νησιού µε πληθυσµό έως 3.100 κατοίκους Παράλληλα, µε στόχο την πλήρη εξασφάλιση της συµπληρωµατικότητας και της βέλτιστης αξιοποίησης της κοινοτικής χρηµατοδότησης καθώς και την αποφυγή οποιασδήποτε επικάλυψης, έχει συσταθεί Μονάδα Συντονισµού εντός της ΕΥ∆ ΠΑΑ. Επίσης θα θεσπιστούν διοικητικοί κανόνες και έχουν προβλεφθεί όπου ενδείκνυται διασταυρωτικοί έλεγχοι από τις αρµόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου και του Οργανισµού Πληρωµών. ΟΙΝΟΣ Οι δικαιούχοι του προγράµµατος οίνου ετών 2006, 2007, 2008, αποκλείονται και δε δύναται να χρηµατοδοτηθούν από τις αντίστοιχες δράσεις του µέτρου. Ο έλεγχος αυτός (µη δυνατότητα συµµετοχής) πραγµατοποιείται από τον Οργανισµό Πληρωµής µέσω και των διασταυρωτικών ελέγχων. Μετά την έναρξη εφαρµογής της νέας ΚΟΑ στον αµπελοοινικό τοµέα, η Ελλάδα κατέθεσε στις 30-6-08 τον εθνικό φάκελο προγραµµάτων στήριξης, σε εφαρµογή του άρθρου 5 του Καν (ΕΚ) 479/2008 του Συµβουλίου, όπου έχει συµπεριλάβει το Μέτρο «Αναδιάρθρωση και µετατροπή των αµπελώνων». Αντίστοιχες δράσεις δεν είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου 121. Στο πλαίσιο του παρόντος µέτρου δεν επιτρέπεται η φύτευση αµπελώνων. ΚΑΠΝΟΣ Οι δικαιούχοι του µέτρου 3 «∆ιαφοροποίηση γεωργικών δραστηριοτήτων» που χρηµατοδοτείται από το ταµείο καπνού και οι οποίοι είναι καταγεγραµµένοι από τον αρµόδιο Οργανισµό Πληρωµών (Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.), εξαιρούνται µέχρι το τέλος του 2010 από το Μέτρο 121. ΕΛΑΙΟΛΑ∆Ο ∆εν είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του µέτρου επενδύσεις µελών αναγνωρισµένης ΟΕΦ που αφορούν : Bελτίωση των συνθηκών καλλιέργειας —ιδίως καταπολέµηση του δάκου της ελιάς—, συγκοµιδής, παράδοσης και αποθήκευσης των ελιών πριν από τη µεταποίησή τους, σύµφωνα µε τις τεχνικές προδιαγραφές που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή, εφόσον οι επενδύσεις αυτές έχουν εγκριθεί στο πρόγραµµα δράσης της οικείας ΟΕΦ και ο δυνητικός δικαιούχος εφαρµόζει σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης. Bελτίωση των ποικιλιών των ελαιώνων των ιδιωτικών εκµεταλλεύσεων, υπό τον όρο ότι συµβάλλουν στην επίτευξη των στόχων των προγραµµάτων εργασίας, Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 214 εφόσον ο δυνητικός δικαιούχος υλοποιεί τη συγκεκριµένη επένδυση στο πλαίσιο εγκεκριµένου προγράµµατος δράσης της οικείας ΟΕΦ. Οι ανωτέρω κατηγορίες επενδύσεων είναι επιλέξιµες για χρηµατοδότηση από τα τριετή προγράµµατα δράσης των ΟΕΦ (δυνάµει του άρθρου 8 παρ. 1 του Καν. (ΕΚ) αριθ 865/2004 του Συµβουλίου και του Καν 2080/2005 της Επιτροπής). ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ ΑΡΧΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ (ΧΩΡΙΣ ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ) Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Επιδόσεων Αριθµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων που έλαβαν επενδυτική στήριξη 8.000 ΠΑΑ Συνολικό ποσό επενδύσεων 1.098.074.326 € Οι ανωτέρω δείκτες θα παρακολουθούνται τόσο συνολικά σε επίπεδο χώρας όσο και σε επίπεδο νοµών που χαρακτηρίζονται από την καλλιέργεια βάµβακος. ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Τεχνολογίες εξοικονόµησης ύδατος (π.χ. αποτελεσµατικά συστήµατα άρδευσης) 4.100 Συνολικό ποσό επενδύσεων 70.000.000 € Χρήση ανανεώσιµων πηγών ενέργειας 730 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων €108.925.000 € Οι ανωτέρω δείκτες θα παρακολουθούνται τόσο συνολικά, σε επίπεδο χώρας όσο και σε επίπεδο νοµών που χαρακτηρίζονται από την καλλιέργεια καπνού και βάµβακος. ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 215 ΜΕΤΡΟ 121 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 449.400.955 198.673.371 648.074.326 450.000.000 1.098.074.326 % 69,34% 30,66% 59,02% 41% 100% € 99.100.000 19.825.000 118.925.000 60.000.000 178.925.000 % 83,33% 16,67% 66,47% 34% 100% € 548.500.955 218.498.371 766.999.326 510.000.000 1.276.999.326 % 71,51% 28,49% 60,06% 40% 100% Αρχική Κατανοµή (Χωρίς Νέες Προκλήσεις) Νέες Προκλήσεις Τελική Κατανοµή Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 216 5.3.1.2.2. Βελτίωση της οικονοµικής αξίας των δασών ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Βελτίωση της οικονοµικής αξίας των δασών Το Μέτρο αυτό καταργείται Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 217 5.3.1.2.3. Αύξηση της αξίας των γεωργικών και δασοκοµικών προϊόντων ΤΙΤΛΟΣ ΥΠΟΜΕΤΡΟΥ Αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (β) (iii) και 28 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 16α (1) (ε), 19 και σηµείο 5.3.1.2.3 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 123 Α Γεωργικά Προϊόντα ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Ο αγροδιατροφικός τοµέας της Ελλάδας παρουσιάζει σχετικά χαµηλή ανταγωνιστικότητα που οφείλεται στο υψηλό κόστος παραγωγής και διάθεσης των προϊόντων, τη χαµηλή, εν γένει, προστιθέµενη αξία στο προϊόν σε ποιότητα, συσκευασία, τυποποίηση και στην αδυναµία προώθησής του στις ξένες αγορές. Ένας από τους βασικούς στόχους του ΕΣΣΑΑ 2007-2013 είναι η αύξηση της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας του πρωτογενή και αγροδιατροφικού τοµέα µέσα από την αύξηση της προστιθέµενης αξίας των αγροτικών προϊόντων. Η µεταποίηση και εµπορία των αγροτικών προϊόντων είναι δράσεις οι οποίες προσδίδουν αυξηµένη προστιθέµενη αξία στα αγροτικά προϊόντα. Ο µεταποιητικός τοµέας των αγροτικών προϊόντων στην Ελλάδα αποτελεί έναν από τους πιο δυναµικούς κλάδους της Ελληνικής οικονοµίας. Παρόλα αυτά εµφανίζει µια έντονη διαφοροποίηση σε ότι αφορά τον αριθµό και το µέγεθος παραγωγής µεταξύ των µεγάλων και των µικρών επιχειρήσεων. Ένας συγκριτικά πολύ µικρός αριθµός 200 περίπου επιχειρήσεων συγκεντρώνει το 85% της παραγωγής και του µεριδίου της αγοράς. Αντίθετα, ένας πολύ µεγάλος αριθµός 17.000 περίπου µικρών επιχειρήσεων παράγει το υπόλοιπο µέρος των µεταποιηµένων γεωργικών προϊόντων στις αγροτικές περιοχές της χώρας. Οι επιχειρήσεις αυτές αν και υστερούν σε τεχνολογικό επίπεδο και επίπεδο καινοτοµίας και νέων προϊόντων, συµβάλλουν σηµαντικά στην απασχόληση στις αγροτικές περιοχές, στη διατήρηση των παραδοσιακών τροφίµων καθώς επίσης και στην ποικιλία διατροφής. Στόχος του παρόντος µέτρου είναι η αύξηση της προστιθέµενης αξίας των προϊόντων των πολύ µικρών, µικρών και µεσαίων επιχειρήσεων µε την στήριξή τους σε θέµατα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 218 υιοθέτησης και ανάπτυξης καινοτοµιών και τεχνολογικού εξοπλισµού, βελτίωση της ποιότητας καθώς επίσης και της υγιεινής και της ασφάλειας των προϊόντων τους. Κατά την προηγούµενη προγραµµατική περίοδο 2000-2006, ενισχύθηκαν επενδύσεις που αφορούσαν τους τοµείς: κρέας, γάλα, αυγά – πουλερικά, διάφορα ζώα (κυρίως µέλι), δηµητριακά, ελαιούχα προϊόντα (ελαιόλαδο), οίνος, οπωροκηπευτικά, άνθη, γεώµηλα και ζωοτροφές. Το συνολικό κόστος παρέµβασης για την προγραµµατική περίοδο 2000-2006 ανήλθε στο ύψος, περίπου, των 1.504 εκ. € από το οποίο η ∆ηµόσια ∆απάνη ανέρχεται περίπου στα 722,2 εκ. € . Στις τρεις προσκλήσεις του Ε.Π.Α.Α. – Α.Υ. 2000-2006, µέτρο 2.1 «Μεταποίηση & εµπορία γεωργικών προϊόντων» υποβλήθηκαν συνολικά 2.466 αιτήσεις επενδυτικών σχεδίων για ένταξη από τις οποίες θετική γνωµοδότηση ένταξης έλαβαν 1.492 επενδυτικά σχέδια. Ο συγκεκριµένος τοµέας χαρακτηρίζεται από διαφοροποίηση όσον αφορά την υφιστάµενη κατάσταση και τις αναπτυξιακές προοπτικές ανάλογα µε τους επιµέρους τοµείς και υποτοµείς. Γενικά δεν παρέχονται ενισχύσεις για αύξηση της παραγωγής σε προϊόντα που υπάρχουν είτε ατοµικές έιτε περιφερειακές είτε εθνικές ποσοστώσεις, είτε περιορισµοί από τις ΚΟΑ : 1. Κλάδοι Ζωικής Παραγωγής: Στον τοµέα κρέατος καλύφθηκαν σε µεγάλο ποσοστό, κατά την προηγούµενη προγραµµατική περίοδο, οι ανάγκες για ιδρύσεις σφαγείων ενώ υπάρχουν περαιτέρω ανάγκες για εκσυγχρονισµούς ορισµένων σφαγείων και τυποποιητηρίων κρέατος καθώς και ανάγκες ίδρυσης, κυρίως µονάδων επεξεργασίας – διαχείρισης υποπροϊόντων και παραπροϊόντων σφαγής. Στον Τοµέα γάλακτος καλύφθηκαν σε µεγάλο ποσοστό, κατά την προηγούµενη προγραµµατική περίοδο, οι ανάγκες για ιδρύσεις τυροκοµείων και γενικότερα µονάδων επεξεργασίας γάλακτος – παραγωγής γαλακτοκοµικών προϊόντων (εξαιρουµένων αυτών για την παραγωγή βιολογικών προϊόντων και προϊόντων ΠΟΠ ΠΓΕ) όµως, υπάρχει ανάγκη για εκσυγχρονισµούς των µονάδων αυτών και στις περιπτώσεις όπου αποδεδειγµένα δεν αξιοποιείται πλήρως η παραγωγή γάλακτος σε τοπικό επίπεδο, δεδοµένου ότι τηρούνται οι διάταξεις του ισχύοντος εθνικού και κοινοτικού κανονιστικού πλαισίου, απαιτούνται ιδρύσεις νέων µονάδων. Στο γαλακτοκοµικό τοµέα, οι µεσοπρόθεσµες προοπτικές χαρακτηρίζονται από συνεχή αύξηση της κοινοτικής ζήτησης για προϊόντα υψηλής προστιθέµενης αξίας και από σηµαντική άνοδο της παγκόσµιας ζήτησης γαλακτοκοµικών προϊόντων, η οποία οφείλεται στην αύξηση των εισοδηµάτων και του πληθυσµού σε πολλές περιοχές του κόσµου, καθώς και από αλλαγές στις προτιµήσεις των καταναλωτών που στρέφονται Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 219 προς τα γαλακτοκοµικά προϊόντα. Εποµένως η ποσότητα γάλακτος που παραδίδεται σε γαλακτοκοµεία για µεταποίηση αναµένεται ότι θα εξακολουθήσει να αυξάνεται κατά την προβλεπόµενη περίοδο. Παράλληλα, η αγορά τυριού σηµειώνει σταθερή ανάπτυξη µε αυξανόµενη ζήτηση τόσο εντός όσο και εκτός της Κοινότητας. Στον τοµέα του γάλακτος λοιπόν υπάρχει ακόµη περιθώριο επέκτασης του δυναµικού αξιοποίησής του µέσα από την παραγωγή προϊόντων προστιθέµενης αξίας, όπως βιολογικά και ΠΟΠ-ΠΓΕ προϊόντα. Επισηµαίνεται ότι για τον ελλαδικό χώρο, η εξασφάλιση της ορθολογικής τροφοδότησης των µονάδων επεξεργασίας γάλακτος βασίζεται στην απαραίτητη συµπλήρωση των δικτύων των µονάδων αυτών, λαµβάνοντας υπόψη ότι η παραγωγή γάλακτος (κυρίως για το αιγοπρόβειο) προέρχεται από διάσπαρτες κτηνοτροφικές εκµεταλλεύσεις µικρού µεγέθους, σε συνδυασµό µε το ότι οι κλιµατολογικές συνθήκες (υψηλές θερµοκρασίες) δεν διευκολύνουν τη µεταφορά του προϊόντος χωρίς ψύξη. Επιπλέον, µε τη λήξη του καθεστώτος γαλακτοκοµικών ποσοστώσεων, απαιτούνται επιµέρους προσπάθειες προκειµένου να προσαρµοστεί ο τοµέας στις µεταβαλλόµενες συνθήκες. Οι δράσεις που υπάρχουν ήδη στο πρόγραµµα και αφορούν στην αύξηση της προστιθέµενης αξίας του γάλακτος, βοηθούν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του γαλακτοκοµικού τοµέα. Προκειµένου να ενισχυθούν, ένα τµήµα των πόρων, που διατίθενται στην Ελλάδα για ενέργειες που να σχετίζονται µε τις νέες προκλήσεις, οι οποίες καθορίστηκαν στο πλαίσιο του Ελέγχου Υγείας της ΚΓΠ, µία εκ των οποίων είναι τα συνοδευτικά µέτρα της αναδιάρθρωσης του γαλακτοκοµικού τοµέα, κατανέµονται στο πλαίσιο του παρόντος µέτρου. Στον τοµέα Αυγών – Πουλερικών - Κονίκλων οι ανάγκες περιορίζονται, κατά κύριο λόγο, στους εκσυγχρονισµούς ιδιαίτερα για την προστασία του περιβάλλοντος και την βελτίωση της υγιεινής αλλά και την παραγωγή βιολογικών προϊόντων. Στον τοµέα του µελιού, στα πλαίσια του 3ου Κ.Π.Σ. ιδρύθηκαν 8 νέες µονάδες και εκτιµάται ότι δεν υπάρχει ανάγκη ίδρυσης και άλλων µονάδων, ενώ υπάρχουν ανάγκες εκσυγχρονισµού των υφιστάµενων διότι αυτές δεν καλύφθηκαν µε τα επενδυτικά σχέδια του 3ου Κ.Π.Σ. Στον τοµέα ζωοτροφών οι ανάγκες για ιδρύσεις έχουν υπερκαλυφθεί (εξαιρουµένων αυτών για την παραγωγή βιολογικών σύνθετων ζωοτροφών) και υπάρχουν ανάγκες κυρίως για εκσυγχρονισµούς υφιστάµενων µονάδων. Επιπλέον, θεωρείται αναγκαία η ίδρυση µονάδων παραγωγής ζωοτροφών για εκτροφή γουνοφόρων ζώων που να καλύπτουν τις ανάγκες διατροφής τους και να καθιστούν τα προϊόντα που παράγονται ανταγωνιστικά, δεδοµένου ότι την τελευταία Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 220 πενταετία παρατηρείται σηµαντική αύξηση στον αριθµό των εκτροφών γουνοφόρων ζώων (από 8 σε 33 µονάδες) αλλά και στον αριθµό των εκτρεφόµενων ζώων (από 25.000 σε 12-130.000 θηλυκά). Επίσης, θα αξιοποιηθούν τα υποπροϊόντα ζωικής προέλευσης των οποίων η καταστροφή προκαλεί επιβάρυνση στο περιβάλλον. 2. Κλάδοι Φυτικής Παραγωγής Στον Τοµέα των ελαιούχων οι ανάγκες δεν έχουν καλυφθεί πλήρως ως προς τις ιδρύσεις τυποποιητηρίων κυρίως για συσκευασίες του προϊόντος, ενώ έχουν καλυφθεί εν µέρει ως προς τα συµβατικά ελαιοτριβεία (ίδρυση και εκσυγχρονισµός). Θεωρείται ωστόσο αναγκαία η ίδρυση ή επέκταση και ο εκσυγχρονισµός σπορελαιουργείων δεδοµένου ότι υπάρχει ζήτηση από συνεταιριστικούς και ιδιωτικούς φορείς. Οι µονάδες θα έχουν τη δυνατότητα να παράγουν διαφορετικά έλαια σε διαφορετικές γραµµές παραγωγής, θα διασφαλίζεται η βιωσιµότητά τους και θα καταδεικνύεται η διέξοδος του προϊόντος στην αγορά. Στον Τοµέα οίνου διαγράφεται η τάση, τα τελευταία χρόνια, για προτίµηση των ποιοτικών εµφιαλωµένων κρασιών και οι εξαγωγές φανερώνουν µια µεταστροφή από τη χύµα µορφή ή το µούστο προς το ποιοτικό εµφιαλωµένο προϊόν µε τους σχετικούς ρυθµούς ετήσιας αύξησης να είναι ανοδικοί. Επίσης, υπάρχει ανάγκη για εκσυγχρονισµό µονάδων τυποποίησης – εµφιάλωσης οίνου καθώς και για ιδρύσεις τέτοιων µονάδων για οίνο παραγόµενο από βιολογική καλλιέργεια και Ολοκληρωµένα Συστήµατα ∆ιαχείρισης καθώς επίσης και µονάδων από συµβατική α’ ύλη σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Στον Τοµέα των οπωροκηπευτικών οι ανάγκες για εκσυγχρονισµό των υφιστάµενων µονάδων έχουν καλυφθεί κατά 60% περίπου, κατά το 3ο Κ.Π.Σ. ενώ οι ανάγκες για ίδρυση νέων µονάδων έχουν σχεδόν καλυφθεί. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση στην παραγωγή των κατεψυγµένων κηπευτικών σε βάρος των κονσερβοποιηµένων και των χυµών µακράς διάρκειας έναντι των χυµών µικρής διάρκειας. Στον τοµέα των δηµητριακών οι ανάγκες για ιδρύσεις έχουν υπερκαλυφθεί και υπάρχουν ανάγκες µόνο για ορισµένους εκσυγχρονισµούς. Στον τοµέα ανθέων εκτιµάται ότι υπάρχει ανάγκη δηµιουργίας µονάδων τυποποίησης ανθέων µε σκοπό τη µείωση των εισαγωγών. Στον Τοµέα των Φαρµακευτικών και Αρωµατικών φυτών, ο οποίος παρουσιάζει υψηλή προστιθέµενη αξία µε χαµηλό ποσοστό συµµετοχής πρώτων υλών στο βιοµηχανικό κόστος, θα υπάρξει ανάγκη για ίδρυση νέων µονάδων και εκσυγχρονισµό υφιστάµενων µονάδων για την περαιτέρω προώθηση των τοπικών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 221 προϊόντων, σε συνδυασµό µε την ενδεχόµενη στροφή της παραγωγής, λόγω αναθεώρησης της ΚΓΠ, προς τα φαρµακευτικά και αρωµατικά φυτά. Ο Τοµέας των σπόρων και του πολλαπλασιαστικού υλικού παρουσιάζει σχετικό ενδιαφέρον. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ 1. Η βελτίωση στη µεταποίηση και εµπορία των πρωτογενών γεωργικών προϊόντων µέσω της στήριξης επενδύσεων του παρόντος µέτρου που αποσκοπούν: στη βελτίωση της αποδοτικότητας στον τοµέα της µεταποίησης και εµπορίας, στην προώθηση της µεταποίησης της γεωργικής παραγωγής για ενθάρρυνση παραγωγής και αξιοποίησης µορφών ενίσχυσης ανανεώσιµης ενέργειας, στην εισαγωγή νέων τεχνολογιών και καινοτοµίας, στη διάνοιξη νέων ευκαιριών εξεύρεσης αγορών για τα γεωργικά προϊόντα, 2. Η επίτευξη υψηλών επιπέδων ποιότητας στη µεταποίηση και εµπορία γεωργικών προϊόντων 3. Η βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος, της εργασιακής ασφάλειας, της υγιεινής και καλής διαβίωσης των ζώων 4. Η αξιοποίηση της πρωτογενούς παραγωγής των βιολογικών προϊόντων και των προϊόντων ΠΟΠ-ΠΓΕ, µέσω της ανάπτυξης δικτύου µεταποίησης και εµπορίας τους. Η επίτευξη των ανωτέρω στόχων θα πραγµατοποιηθεί µε την προϋπόθεση ότι για όλες τις δράσεις της µεταποίησης και εµπορίας των γεωργικών προϊόντων θα γίνονται σεβαστές οι απαιτήσεις των Κοινών Οργανώσεων Αγοράς των προϊόντων. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Η στήριξη παρέχεται για υλικές ή άϋλες επενδύσεις, οι οποίες βελτιώνουν τις συνολικές επιδόσεις των επιχειρήσεων και αφορούν: στην µεταποίηση ή/και εµπορία προϊόντων που καλύπτονται από το παράρτηµα Ι της συνθήκης (εξαιρουµένων των αλιευτικών) στην ανάπτυξη νέων προϊόντων, διαδικασιών και τεχνολογιών που συνδέονται µε προϊόντα που καλύπτονται από το παράρτηµα Ι της συνθήκης (εξαιρουµένων των αλιευτικών) και στην τήρηση των κοινοτικών προτύπων που εφαρµόζονται στη συγκεκριµένη επένδυση. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 222 ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ (ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ) πολύ µικρές, µικρές και µεσαίες επιχειρήσεις κατά την έννοια της σύστασης 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, για τις οποίες προβλέπεται το µέγιστο ποσοστό στήριξης ανάλογα µε την περιφέρεια που ανήκουν (σύµφωνα µε το Παράρτηµα του καν (ΕΚ) 1698/05 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, του Συµβουλίου «Ποσά και Ποσοστά στήριξης»). όλες τις επιχειρήσεις, ανεξαρτήτου µεγέθους, της περιοχής των µικρών νησιών του Αιγαίου Πελάγους κατά την έννοια του Καν. (ΕΟΚ) αριθ. 2019/1993, για τις οποίες προβλέπεται το µέγιστο ποσοστό στήριξης επιχειρήσεις, οι οποίες δεν καλύπτονται από το άρθρο 2, παράγραφος 1 της εν λόγω σύστασης (2003/361/ΕΚ της Επιτροπής), και απασχολούν λιγότερους από 750 υπαλλήλους ή έχουν κύκλο εργασιών µικρότερο των 200 εκατ. Ευρώ, για τις οποίες προβλέπεται µείωση κατά το ήµισυ των µέγιστων ορίων της ενίσχυσης που προβλέπεται. ∆εν παρέχεται στήριξη σε προβληµατικές επιχειρήσεις κατά την έννοια των κοινοτικών κατευθυντήριων γραµµών όσον αφορά κρατικές ενισχύσεις για την διάσωση και αναδιάρθρωση προβληµατικών επιχειρήσεων (ΕΕ C 244/1-10-04) Επίσης, σύµφωνα µε το άρθρο 72 του Καν. (ΕΚ) 1698/2005 υποχρεούται κάθε δικαιούχος στη διατήρηση της επένδυσης για 5 χρόνια µετά την ολοκλήρωση του φυσικού και οικονοµικού αντικειµένου, χωρίς αυτή να υποστεί σηµαντική τροποποίηση που να επηρεάζει τη φύση της ή τους όρους υλοποίησής της, ή να παρέχει αδικαιολόγητο πλεονέκτηµα σε µια επιχείρηση ή δηµόσιο οργανισµό ή να απορρέει είτε από µεταβολή της φύσης του ιδιοκτησιακού καθεστώτος µιας υποδοµής είτε από τη διακοπή ή τη µετεγκατάσταση µιας παραγωγικής δραστηριότητας. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΟΛΙΚΗΣ ΕΠΙ∆ΟΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Για τη βελτίωση της συνολικής επίδοσης των επιχειρήσεων απαιτείται να εξαλειφθούν υφιστάµενες αδυναµίες που αποτρέπουν την ανάπτυξη του τοµέα µεταποίησης και εµπορίας γεωργικών προϊόντων και εντοπίζονται κύρια στο υψηλό κόστος µεταποίησης και διάθεσης προϊόντων, στη χαµηλή προστιθέµενη αξία στο προϊόν σε συσκευασία, τυποποίηση και στη µη δυνατότητα προώθησής τους σε ξένες αγορές. Στο παραπάνω πλαίσιο, έµφαση θα δοθεί στους τοµείς που σχετίζονται µε το εσωτερικό περιβάλλον των επιχειρήσεων αλλά και το περιβάλλον δραστηριοποίησής Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 223 τους. Οι κυριότεροι τοµείς µε τους επιµέρους στόχους τους εντοπίζονται στα παρακάτω σηµεία: Σε κάθε περίπτωση θα τηρούνται οι περιορισµοί και οι απαγορεύσεις των αντίστοιχων ΚΟΑ. Επιχειρησιακή Λειτουργία Επενδύσεις για την εισαγωγή Συστηµάτων Ποιότητας (ISO, HACCP) Ανασχεδιασµός ∆ιαδικασιών και Οργανωτικού Μοντέλου Εισαγωγή και χρήση Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την βελτιστοποίηση και παροχή ηλεκτρονικών υπηρεσιών (ηλεκτρονικές παραγγελίες, παρακολούθηση µεταφοράς προϊόντων (χρόνοι παράδοσης, συνθήκες µεταφοράς, κ.λπ.) Εισαγωγή µεθόδων µεταποίησης χαµηλού κόστους, περιβαλλοντικά φιλικών και κοινωνικά αποδεκτών. Ανάπτυξη δικτύου µεταποίησης και εµπορίας βιολογικών προϊόντων και προϊόντων ΠΟΠ-ΠΓΕ. ∆εν είναι επιλέξιµο το κόστος των επιθεωρήσεων. Καινοτοµία Στήριξη για θέµατα υιοθέτησης και ανάπτυξης καινοτοµιών και τεχνολογικού εκσυγχρονισµού, βελτίωσης της ποιότητας, της υγιεινής και ασφάλειας των προϊόντων στον τοµέα της µεταποίησης Ενίσχυση προστιθέµενης αξίας στο προϊόν σε συσκευασία, τυποποίηση και της δυνατότητας προώθησής του στις ξένες αγορές ΚΛΑ∆ΟΙ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ο κλάδος της µεταποίησης ή / και εµπορίας των Γεωργικών Προϊόντων απαιτεί συνέχιση της στήριξης των επενδύσεων, κατά τοµέα, ως ακολούθως: 1. ΚΡΕΑΣ Σφαγειοτεχνικές εγκαταστάσεις: Εκσυγχρονισµός υφιστάµενων σφαγείων, µε ή χωρίς µετεγκατάσταση µόνο για περιβαλλοντικούς λόγους, έτσι ώστε να πληρούν και τις απαιτήσεις για τη βιολογική κτηνοτροφία και να µπορούν να πιστοποιηθούν ανάλογα τα βιολογικά παραγόµενα σφάγια και προϊόντα σφαγής. ∆εν υπάρχει ανάγκη ίδρυσης νέων σφαγειοτεχνικών εγκαταστάσεων, ούτε σε αντικατάσταση ακατάλληλων, µε εξαίρεση τις νησιωτικές περιοχές (πλην Κρήτης και Εύβοιας), όπου, αποδεδειγµένα, δεν υπάρχει επαρκής σφαγειοτεχνική υποδοµή. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 224 Τεµαχισµός – Τυποποίηση – Κρεαταγορές: Ίδρυση σε περιπτώσεις καθετοποίησης εκµεταλλεύσεων θηραµατικών ειδών καθώς και σε περιοχές όπου δεν υπάρχει επαρκής υποδοµή µε στόχο την προστασία της δηµόσιας υγείας και εκσυγχρονισµός µε ή χωρίς µετεγκατάσταση υφισταµένων µονάδων. Επεξεργασία και µεταποίηση κρέατος (Αλλαντοποιία): Μόνο εκσυγχρονισµοί και µετεγκαταστάσεις υφιστάµενων µονάδων. Μονάδες διαχείρισης υποπροϊόντων: Ίδρυση, επέκταση – εκσυγχρονισµός µε ή χωρίς µετεγκατάσταση µονάδων αδρανοποίησης παραπροϊόντων και υποπροϊόντων σφαγής, ή συνδεδεµένων εταιρειών µε την εταιρεία των σφαγείων, συµπεριλαµβανοµένου και εξοπλισµού για παραγωγή ανανεώσιµης ενέργειας, καθώς και µονάδων επεξεργασίας παραπροϊόντων και υποπροϊόντων σφαγής Προµήθεια κινητών (αυτοκινήτων) ψυγείων και ίδρυση µικρών εγκαταστάσεων ψυκτικών θαλάµων στις νησιωτικές περιοχές Ιονίου και Αιγαίου Πελάγους (εκτός Κρήτης και Εύβοιας), για τη µεταφορά και συντήρηση ευπαθών και νωπών προϊόντων (κρέας και λοιπά προϊόντα κρέατος) µε σκοπό τη χονδρεµπορία των προϊόντων. 2. ΓΑΛΑ Μονάδες επεξεργασίας ή/και µεταποίησης γάλακτος Βιοµηχανίες Γάλακτος: Ιδρύσεις – επεκτάσεις - εκσυγχρονισµοί - µετεγκαταστάσεις µικροµεσαίων επιχειρήσεων µε απασχολούµενο δυναµικό µικρότερο ή ίσο των 250 υπαλλήλων και κύκλο εργασιών µικρότερο των 50 εκ. €, λόγω µη πλήρους αξιοποίησης του γάλακτος σε τοπικό επίπεδο, έτσι ώστε να τηρούνται οι κανόνες υγιεινής και οι περιβαλλοντικοί όροι. Τυροκοµεία: Εκσυγχρονισµοί, µετεγκαταστάσεις ώστε να τηρούνται οι βασικές προδιαγραφές υγιεινής και περιβαλλοντικών όρων καθώς επίσης και να διασφαλιστούν και προωθηθούν τα ποιοτικά προϊόντα ΠΟΠ, ΠΓΕ, της χώρας µας. Ίδρυση τυροκοµείων εφόσον κρίνεται απαραίτητο λόγω επάρκειας γάλακτος. Ιδρύσεις µικρών µονάδων παραγωγής γιαούρτης και λοιπών ζυµούµενων προϊόντων γάλακτος, εκσυγχρονισµός – επέκταση – µετεγκατάσταση αυτών. Ίδρυση, εκσυγχρονισµός και επέκταση µονάδων αξιοποίησης παραπροϊόντων γάλακτος (τυρόγαλα), που στοχεύουν στην βελτίωση του περιβάλλοντος. 3. ΑΥΓΑ – ΠΟΥΛΕΡΙΚΑ - ΚΟΥΝΕΛΙΑ Αυγά: Ενίσχυση τυποποίησης – συσκευασίας αυγών µε ιδρύσεις, εκσυγχρονισµούς– επεκτάσεις – µετεγκαταστάσεις µονάδων. Ιδρύσεις µονάδων επεξεργασίας αυγών για παραγωγή νέων προϊόντων µε βάση τα αυγά, τηρώντας τα όρια των ατοµικών, περιφερεικών και εθνικων δικαιωµάτων. Ίδρυση µονάδων τυποποίησης και συσκευασίας αυγών για προϊόντα που τυποποιούνται µε βάση αναγνωρισµένες προδιαγραφές ή πρότυπα (ειδικές εκτροφές, βιολογικά κλπ.) στα πλαίσια Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 225 καθετοποίησης των µονάδων. Πτηνοσφαγεία: Ιδρύσεις πτηνοσφαγείων µόνο σε νησιώτικες και ορεινές περιοχές, σε ειδικές ζώνες που θα προκύψουν από σχετικές µελέτες προσδιορισµού των χωρικών αναγκών και των χρήσεων γής, καθώς και αυτών µε πρώτη ύλη προϊόντα ποιότητα και ειδικών πτηνοτροφικών εκτροφών σύµφωνα µε τους Καν. (ΕΟΚ) 1906/90 και Καν. 1538/91 όπως αυτοί ισχύουν. Ιδρύσεις, εντός υφιστάµενων πτηνοσφαγείων, γραµµών σφαγής ινδιάνων και κουνελιών των οποίων στερείται σε µεγάλο βαθµό η χώρα µας προβλέποντας την ανάλογη χωροταξική κατανοµή τους καθώς επίσης και εκσυγχρονισµοί των υφιστάµενων µονάδων. Γενικά για τα πτηνοσφαγεία εκσυγχρονισµοί ή/και µετεγκαταστάσεις µονάδων και ιδιαίτερα αυτών που πληρούν τις απαιτήσεις για βιολογικά παραγόµενα σφάγια και προϊόντα σφαγής. Τεµαχισµός-τυποποίηση κρέατος πουλερικών - κουνελιών: Ίδρυση, εκσυγχρονισµός, επέκταση, µετεγκατάσταση µονάδων κοπής – τυποποίησης – συσκευασίας, κυρίως σε συµπλήρωση υφιστάµενων µονάδων σφαγής πτηνών και κουνελιών. Ίδρυση, επέκταση – εκσυγχρονισµός µε ή χωρίς µετεγκατάσταση µονάδων αδρανοποίησης παραπροϊόντων και υποπροϊόντων σφαγής, ή συνδεδεµένων εταιρειών µε την εταιρεία των σφαγείων, συµπεριλαµβανοµένου και εξοπλισµού για παραγωγή ανανεώσιµης ενέργειας, καθώς και µονάδων επεξεργασίας παραπροϊόντων και υποπροϊόντων σφαγής 4. ∆ΙΑΦΟΡΑ ΖΩΑ Μέλι: Μόνο εκσυγχρονισµοί, χωρίς αύξηση δυναµικότητας, µονάδων τυποποίησης – επεξεργασίας – µεταποίησης µελιού. Ίδρυση – εκσυγχρονισµός – επέκταση – µετεγκατάσταση µονάδων για παραγωγή σακχαρωδών προϊόντων µε βάση το µέλι, snacks κ.λ.π. Ιδρύσεις µικρών µονάδων τυποποίησης µελιού, µόνο στα νησιά και σε ορεινές περιοχές λόγω του ότι δεν υπάρχει αρκετή α΄ ύλη µε προτεραιότητα στις µονάδες τυποποίησης – επεξεργασίας – µεταποίησης βιολογικού µελιού. Άλλα ζώα: Ίδρυση, εκσυγχρονισµός – επέκταση – µετεγκατάσταση µονάδων µεταποίησης σαλιγκαριών. Ίδρυση - Εκσυγχρονισµός - βελτίωση – επέκταση υφισταµένων µονάδων αναπήνισης κουκουλιών. 5. ΖΩΟΤΡΟΦΕΣ Λόγω της επάρκειας της υφιστάµενης δυναµικότητας των µονάδων παραγωγής ζωοτροφών θεωρούνται αναγκαίοι κυρίως εκσυγχρονισµοί µονάδων παραγωγής πλήρως τυποποιηµένων µιγµάτων ζωοτροφών, που θα εφαρµόσουν HACCP. Ιδρύσεις, εκσυγχρονισµοί - µετεγκαταστάσεις αποθηκευτικών χώρων ζωοτροφών µε δυνατότητα µικρού παρασκευαστηρίου, µόνο σε ορεινές και νησιώτικες περιοχές και ιδιαίτερα για αποθήκευση βιολογικών ζωοτροφών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 226 Ιδρύσεις, εκσυγχρονισµοί – µετεγκαταστάσεις µονάδων παραγωγής ζωοτροφών οικιακών ζώων και γουνοφόρων ζώων που θα εφαρµόσουν HACCP καθώς επίσης και ιδρύσεις µονάδων που θα παράγουν βιολογικές ζωοτροφές. Για τις παραγόµενες ζωοτροφές οι οποίες προέρχονται από κόκαλα, αίµα και άλλα υποπροϊόντα ισχύει η κοινοτική νοµοθεσία: Καν. (ΕΚ) 1234/2003 της Επιτροπής για την τροποποίηση των παραρτηµάτων I, IV, και XI του Κανονισµού (ΕΚ) αριθ. 999/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου και του Κανονισµού (ΕΚ) αριθ. 1326/2001 της Επιτροπής όσον αφορά στις µεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες και τις ζωοτροφές» του οποίου τα µέτρα εφαρµογής αναφέρονται στην ΚΥΑ αριθ. 275751/2004 (ΦΕΚ 1276/Β΄/20.8.2004) Κανονισµός (ΕΚ) αριθ. 1292/2005 της Επιτροπής, ο οποίος τροποποιεί το παράρτηµα IV του κανονισµού (ΕΚ) αριθ. 999/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου. Για τον εν λόγω Κανονισµό έχει ήδη υπογραφεί από το ΥΠΑΑΤ και το Υπουργείο Οικονοµικών και προωθείται για δηµοσίευση, σχέδιο ΚΥΑ για την τροποποίηση της ΚΥΑ αριθ. 275751/2004. Από το 2004 εφαρµόζεται στη χώρα µας Εθνικό Πρόγραµµα Ελέγχου Ζωοτροφών στο πλαίσιο του οποίου προβλέπεται η ανάλυση 300 δειγµάτων ζωοτροφών για την ύπαρξη µεταποιηµένων ζωικών πρωτεϊνών, λαµβάνοντας υπόψη συγκεκριµένα κριτήρια και συστάσεις της Επιτροπής. Τα δείγµατα είναι κατανεµηµένα σε όλη την Ελλάδα και λαµβάνονται σε όλο το φάσµα διακίνησης και χρησιµοποίησης των ζωοτροφών (εισαγωγές, παρασκευαστήρια µε δύο γραµµές παραγωγής για µηρυκαστικά και άλλα είδη ζώων, σε κτηνοτροφικές εκµεταλλεύσεις µε µηρυκαστικά, σε κτηνοτροφικές εκµεταλλεύσεις που χρησιµοποιούν ιχθυάλευρα και σε ενδιαµέσους (εµπόρους) που έχουν ζωοτροφές για µηρυκαστικά και άλλα είδη ζώων). Η σύσταση της Επιτροπής που λήφθηκε υπόψη για το 2006 (που είναι και η πιο πρόσφατη για το θέµα) είναι η 2005/925/ΕΚ. Επιπλέον, η χώρα µας έχει επιχειρησιακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης για τις ζωοτροφές το οποίο µπορεί να εφαρµοστεί σε περίπτωση διατροφικής κρίσης και να την αντιµετωπίσει. Μέσα από το σύστηµα ταχείας ειδοποίησης για τρόφιµα και ζωοτροφές (RASFF) ενηµερωνόµαστε για τυχόν παραβάσεις της κοινοτικής νοµοθεσίας σε ζωοτροφές που διακινήθηκαν στην κοινότητα ώστε να προβούµε σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για να διασφαλιστεί η υγιεινή των ζωοτροφών. 6. ∆ΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 227 Αποθηκευτικοί χώροι – Ξηραντήρια: Μόνο εκσυγχρονισµοί καθέτων αποθηκευτικών χώρων καθώς και οριζόντιων παλαιών, αποθηκών. Ίδρυση ξηραντηρίων καθώς επίσης και εκσυγχρονισµός – µετεγκατάσταση υφιστάµενων. Ίδρυση οριζοντίων αποθηκών σε ορεινές ή νησιωτικές περιοχές. Ίδρυση silos σε κόµβους σύγχρονων διαµετακοµιστικών κέντρων. Μονάδες επεξεργασίας ρυζιού: Εκσυγχρονισµός υφιστάµενων µονάδων αποφλοίωσης ρυζιού µε εξοπλισµό λείανσης, χρωµατοδιαλογής και υδροθερµικής επεξεργασίας, µε ή χωρίς µετεγκάτασταση. Ίδρυση νέων µονάδων αποφλοίωσης και επεξεργασίας – τυποποίησης. Συµπλήρωση και εκσυγχρονισµό των υφιστάµενων αποθηκευτικών εγκαταστάσεων ρυζιού µε τοποθέτηση συστηµάτων προκαθορισµού ξήρανσης και ψύξης χωρίς αύξηση της δυναµικότητας. 7. ΕΛΑΙΟΥΧΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Ελαιοτριβεία: Ιδρύσεις ελαιοτριβείων σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές από βιολογική α’ ύλη. Εκσυγχρονισµός – µετεγκατάσταση ελαιοτριβείων χωρίς αύξηση της δυναµικότητας, µε προτεραιότητα σε αυτά που επεξεργάζονται βιολογική πρώτη ύλη, συγχωνεύσεις ελαιοτριβείων. Ραφιναρίες – Τυποποιητήρια: Εκσυγχρονισµός – µετεγκατάσταση λειτουργούντων ραφιναριών. Εκσυγχρονισµός – µετεγκατάσταση τυποποιητηρίων ελαιόλαδου. Ίδρυση - επεκτάσεις τυποποιητηρίων ελαιόλαδου για την παραγωγή επώνυµων, ποιοτικών, εµπορεύσιµων συσκευασιών µε άµεσο στόχο την αύξηση της προστιθέµενης αξίας του προϊόντος. Άλλα έλαια: Ίδρυση – επέκταση – εκσυγχρονισµός – µετεγκατάσταση σπορελαιουργείων και βιοµηχανιών σπορελαιουργίας. 8. ΟΙΝΟΣ Οινοποιεία: Εκσυγχρονισµός, µετεγκατάσταση, συγχώνευση οινοποιείων για παραγωγή οίνων ποιότητας, χωρίς αύξηση της δυναµικότητας. Ίδρυση οινοποιείων που επεξεργάζονται σταφύλια από βιολογικές καλλιέργειες και συστήµατα ολοκληρωµένης διαχείρισης. Ίδρυση οινοποιείων σε νησιωτικές και ορεινές περιοχές για επεξεργασία της τοπικής σταφυλικής παραγωγής. Προσθήκη, εκσυγχρονισµός, επέκταση γραµµής εµφιάλωσης σε οινοποιεία για την κάλυψη των αναγκών εµφιάλωσης της παραγωγής τους. Εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισµού. Στο πλαίσιο της δράσης δεν επιτρέπεται φύτευση αµπελώνων. 9. ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΑ Συσκευαστήρια νωπών: Εκσυγχρονισµός, επέκταση, µετεγκατάσταση και κατά περίπτωση ίδρυση νέων µονάδων, διαλογής – τυποποίησης – συσκευασίας – συντήρησης – ψύξης – κατάψυξης και αποθήκευσης νωπών οπωρ/κών και πατάτας, συµπεριλαµβανοµένης και της παραγωγής νέων προϊόντων καινοτόµων προηγµένης τεχνολογίας (π.χ. παραγωγή οικολογικών συσκευασιών) µε τελικό στόχο την αύξηση της προοπτικής διεξόδων στην αγορά. Ίδρυση εγκαταστάσεων στατικών ψυγείων και κατασκευή Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 228 µικρής δυναµικότητας συσκευαστηρίων κηπευτικών µε δυνατότητα προµήθειας κινητών (αυτοκίνητων) ψυγείων µόνο σε νησιωτικές περιοχές (πλην Κρήτης και Εύβοιας). ∆εν είναι επιλέξιµες οι επενδύσεις σε µεταφορικά µέσα εξοπλισµένα µε ψυκτικό εξοπλισµό ή µέσα µεταφοράς υπό ελεγχόµενη ατµόσφαιρα από Οµάδες Παραγωγών προαναγνωρισµένες και αναγνωρισµένες σύµφωνα µε τον Καν. 2200/96 όπως αυτός ισχύει. Εξαιρέσεις και περισσότερες πληροφορίες βλέπε κατωτέρω «Συνοχή µε τον Πυλώνα 1 – Οπωροκηπευτικά» του παρόντος µέτρου. Μονάδες µεταποίησης (χυµοί, κονσέρβες): Εκσυγχρονισµός, επέκταση, µετεγκατάσταση µονάδων µεταποίησης οπωρ/κών, βιοµ. ροδάκινων και αχλαδιών, λοιπών φρούτων και λαχανικών, µονάδων παραγωγής τουρσιών, ψητών λαχανικών, µονάδων αποξήρανσης σύκων (υπάρχει περιθώριο για επέκταση των µονάδων µεταποίησης ξηρών σύκων και διατήρηση της βιωσιµότητάς τους, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από το θετικό εµπορικό µας ισοζύγιο σε αυτό το προϊόν), επεξεργασίας ξηρών καρπών, σταφίδας, οσπρίων και µεταποίησης πατάτας. Επίσης εκσυγχρονισµός και µετεγκατάσταση µονάδων µεταποίησης βιοµηχανικής τοµάτας (βλέπε απαγορεύσεις και εξαιρέσεις κατωτέρω στο σηµείο «Συνοχή µε τον Πυλώνα 1 – Οπωροκηπευτικά» του παρόντος µέτρου) για παραγωγή νέων προϊόντων. Εκσυγχρονισµός και µετεγκατάσταση µονάδων αποξήρανσης βερίκοκων, δαµάσκηνων, µήλων και αχλαδιών καθώς επίσης και µονάδων χυµοποίησης εσπεριδοειδών. Ίδρυση νέων µονάδων µεταποίησης οπωρ/κών πλην βιοµηχανικής τοµάτας, βιοµηχανικών ροδάκινων και αχλαδιών, σταφίδας και σύκων στις οποίες υπάρχει επάρκεια δυναµικότητας ξηρών καρπών και οσπρίων. «Ίδρυση νέων µονάδων ή εκσυγχρονισµός, επέκταση, µετεγκατάσταση µονάδων µεταποίησης οπωροκηπευτικών για την παραγωγή εδεσµάτων, σαλτσών, delicatessen» Ίδρυση µονάδων χυµοποίησης οπωρών (µε εξαίρεση τα εσπεριδοειδή). Ίδρυση, εκσυγχρονισµός – επέκταση, µε ή χωρίς µετεγκατάσταση υφιστάµενων µονάδων παραγωγής τουρσιών, λιαστής ντοµάτας και ψητών λαχανικών, κυρίως όσο αφορά στη χρήση νέων τεχνολογιών και συσκευασιών και στην παραγωγή νέων προϊόντων. Ίδρυση νέων µονάδων ή εκσυγχρονισµός – επέκταση – µετεγκατάσταση υφιστάµενων µονάδων για την παραγωγή χυµών λαχανικών, κύβων ή µιγµάτων αυτών σε ασηπτική συσκευασία.Ιδρύσεις, εκσυγχρονισµοί, µετεγκαταστάσεις µονάδων παραγωγής µαρµελάδων και γλυκών κουταλιού. Εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισµού. Μονάδες επεξεργασίας επιτραπέζιας ελιάς: Εκσυγχρονισµοί – µετεγκαταστάσεις µονάδων. Ιδρύσεις – επεκτάσεις µόνο για συσκευασία καταναλωτή και παραγωγή νέων προϊόντων. 10. ΑΝΘΗ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 229 Ανθαγορές – Τυποποίησης – ∆ιακίνηση: Ιδρύσεις – εκσυγχρονισµοί και εφαρµογή τυποποίησης. Εξυγίανση εµπορίας µε την ίδρυση νέων εγκαταστάσεων εµπορίας (Ανθαγορές), από συλλογικούς φορείς ανθοπαραγωγών. 11. ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ Ιδρύσεις – εκσυγχρονισµοί – επεκτάσεις – µετεγκαταστάσεις µονάδων επεξεργασίας αρωµατικών, κρόκου Κοζάνης και φαρµακευτικών φυτών. 12. ΣΠΟΡΟΙ Ιδρύσεις – εκσυγχρονισµοί – επεκτάσεις – µετεγκαταστάσεις µονάδων επεξεργασίας, τυποποίησης σπόρων και πολλαπλασιαστικού υλικού. Οι µετεγκαταστάσεις των επιχειρήσεων που αναφέρονται στις δράσεις των ανωτέρω τοµέων γίνονται λόγω: α) προστασίας περιβάλλοντος ως υποχρεωτικές µετεγκαταστάσεις (επιχειρήσεις εντός οικισµών ή σε ΖΟΕ) β) από ενοικιαζόµενους χώρους σε ιδιόκτητους γ) από ιδιόκτητους ακατάλληλους σε ΒΙ.ΠΕ. ή σε άλλους ιδιόκτητους κατάλληλους Με την έγκριση της µετεγκατάστασης παύει η λειτουργία της επιχείρησης στην αρχική θέση. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΠΕΝ∆ΥΣΕΩΝ (ΥΛΙΚΕΣ – ΑΥΛΕΣ) Η ενίσχυση θα αφορά σε υλικές ή / και άϋλες επενδύσεις και συγκεκριµένα: Κατασκευή (κτίρια, ειδικές εγκαταστάσεις που συµβάλλουν στην προστασία του περιβάλλοντος, κ.λπ.), απόκτηση νέων ή εκσυγχρονισµός των παγίων της επιχείρησης. Αγορά ή χρονοµίσθωση νέου µηχανολογικού εξοπλισµού και υποδοµών περιλαµβανοµένου του λογισµικού υπολογιστών: Κόστη συνδεόµενα µε συµβόλαια χρονοµίσθωσης, αναχρηµατοδότηση κόστους, κ.λπ. δεν αποτελούν επιλέξιµες δαπάνες Εξοπλισµός µεταποίησης γεωργικής παραγωγής για ανανεώσιµη ενέργεια, για την χρήση της από την ίδια την επιχείρηση. Γενικά κόστη συνδεόµενα µε τα παραπάνω, όπως δαπάνες µηχανικών, αρχιτεκτόνων, συµβουλευτικών υπηρεσιών, µελετών, κατοχύρωσης πατεντών, κ.λπ. Οι επενδύσεις και δαπάνες που δεν είναι επιλέξιµες για συγχρηµατοδότηση αφορούν: ∆απάνες που αφορούν την αύξηση δυναµικότητας σε τοµείς όπου υπάρχει περιορισµός στην παραγωγή, από τις ΚΟΑ γεωργικών προϊόντων ∆απάνες που αφορούν την απλή αντικατάσταση Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 230 ∆απάνες για τον καθαρισµό της αρχικής θέσης σε περιπτώσεις µετεγκατάστασης Επενδύσεις σε περιοχές όπου η δυναµικότητα του τοµέα έχει ήδη υπερκαλυφθεί και οι συνθήκες παραγωγής δεν ευνοούν την ίδρυση αντίστοιχων µονάδων. Επενδύσεις για τη µεταποίηση ή την εµπορία προϊόντων που προέρχονται από Χώρες εκτός Ε.Ε. Επενδύσεις παρασκευής και εµπορίας προϊόντων αποµίµησης ή υποκατάστασης του γάλακτος και των γαλακτοκοµικών προϊόντων. Επενδύσεις στο επίπεδο λιανικού εµπορίου. Επενδύσεις που αφορούν γενετικά τροποποιηµένα προϊόντα. Είναι δυνατή η χρήση του Ταµείου ∆ανειοδότησης Αγροτικής Ανάπτυξης. ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΧΩΡΗΘΕΙ ΠΕΡΙΟ∆ΟΣ ΧΑΡΙΤΟΣ ΣΕ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΣ ΝΕΟΕΙΣΑΧΘΕΝΤΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ Τήρηση νεοεισερχόµενων κοινοτικών προτύπων που εφαρµόζονται στη συγκεκριµένη επένδυση και αφορούν: Στην υγεία και ασφάλεια στην εργασία όπως αυτή πηγάζει από την Νέα Κοινοτική Στρατηγική για την «υγεία και ασφάλεια στην εργασία» όπως ισχύει για τον τοµέα µεταποίησης των γεωργικών προϊόντων. Στην ασφάλεια στα Τρόφιµα, βάσει του Καν. (ΕΚ) αριθµ. 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου για τον καθορισµό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νοµοθεσίας για τα τρόφιµα και τις ζωοτροφές, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την ασφάλεια των τροφίµων και τον καθορισµό διαδικασιών σε θέµατα ασφάλειας των τροφίµων και των ζωοτροφών στην Κοινότητα αλλά και σε εθνικό επίπεδο, ο οποίος έχει τεθεί σε ισχύ από 1-1-2006. Η καταληκτική ηµεροµηνία συµµόρφωσης µε το ανωτέρω νεοεισαχθέν πρότυπο είναι το αργότερο µέχρι 1-1 2009 βάσει οδηγιών της Ε.Ε. όπως περιγράφονται στον Κανονισµό 73/2009, Παράρτηµα ΙΙΙ και στο Παράρτηµα IV και αφορούν επενδύσεις του συγκεκριµένου µέτρου. ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση, περιλαµβανοµένης και της χρονοµίσθωσης (leasing), για κάθε οριστικά ενταγµένο επενδυτικό σχέδιο – έργο θα καταβάλλεται σε ισάριθµές δόσεις οι οποίες Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 231 θα προσδιορίζονται από την απόφαση ένταξης, απολογιστικά και ανάλογα µε την πρόοδο κατασκευής του έργου. Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Α) Για πολύ µικρές, µικρές και µεσαίες επιχειρήσειςκατά την έννοια της σύστασης 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής 50% του ποσού των επιλέξιµων επενδύσεων στις περιφέρειες που είναι επιλέξιµες για τον στόχο σύγκλισης, 40% του ποσού των επιλέξιµων επενδύσεων στις άλλες περιφέρειες, 65% του ποσού των επιλέξιµων επενδύσεων στα µικρά νησιά του Αιγαίου κατά την έννοια του κανονισµού (ΕΟΚ) αριθ. 2019/93. Β) Για επιχειρήσεις που έχουν λιγότερους από 750 υπαλλήλους ή έχουν κύκλο εργασιών µικρότερο των 200 εκατ. ευρώ ενισχύονται µε το µισό του µέγιστου ποσοστού που προβλέπεται σύµφωνα µε το παράρτηµα του Καν. 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Τα ποσοστά ενίσχυσης αφορούν περιπτώσεις όπου, τόσο οι πρώτες ύλες, όσο και το αποτέλεσµα της επεξεργασίας τους αποτελούν προϊόν που καλύπτεται από το Παράρτηµα I της Συνθήκης. Από την 1η Ιανουαρίου 2009, όσον αφορά στις δράσεις στον τοµέα του γάλακτος οι οποίες θα χρηµατοδοτηθούν στο πλαίσιο των νέων προκλήσεων, τα ποσοστά έντασης ενίσχυσης που καθορίζονται παραπάνω είναι δυνατό να αυξηθούν κατά 10 ποσοστιαίες µονάδες. ΣΥΝΟΧΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΠΥΛΩΝΑ ∆εν ενισχύονται επενδύσεις, οι οποίες έχουν ενισχυθεί ή προβλέπεται η ενίσχυσή τους στα πλαίσια των Κ.Ο.Α, καθώς και µέτρων για την υγεία ζώων και φυτών (άρθρο 5 § 6 καν (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, Συµβουλίου). ΕΛΑΙΟΛΑ∆Ο ∆εν είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του µέτρου επενδύσεις µελών αναγνωρισµένης ΟΕΦ που αφορούν : Βελτίωση των συνθηκών αποθήκευσης και αξιοποίησης των καταλοίπων της παραγωγής ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών, Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 232 ∆ηµιουργία και διαχείριση συστηµάτων πιστοποίησης της ποιότητας, µε βάση σύστηµα ανάλυσης κινδύνου και κρίσιµων σηµείων ελέγχου (HACCP), για τα οποία η συγγραφή υποχρεώσεων είναι σύµφωνη µε τα τεχνικά κριτήρια που καθορίζονται από την αρµόδια εθνική αρχή. Οι ανωτέρω κατηγορίες επενδύσεων είναι επιλέξιµες για χρηµατοδότηση από τα τριετή προγράµµατα δράσης των ΟΕΦ , βάσει του Καν. (ΕΚ) 1234/2007 του Συµβουλίου και του Καν. 867/2008 της Επιτροπής. ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΑ ∆εν είναι επιλέξιµα για χρηµατοδότηση στο πλαίσιο του Μέτρου 123Α: Επενδυτικά σχέδια Οργανώσεων/οµάδων Παραγωγών (Ο.Π) του τοµέα οπωροκηπευτικών µε προϋπολογισµό άνω των 500.000 €, εάν και εφόσον ικανοποιούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις: α) οι Ο.Π χαρακτηρίζονται από καθετοποίηση δράσεων και β) απασχολούν περισσότερους από 250 εργαζόµενους και ο ετήσιος κύκλος εργασιών τους υπερβαίνει τα 50 εκ. € ή το σύνολο του ισολογισµού τους υπερβαίνει τα 43 εκ. €. Επενδυτικά σχέδια που υποβάλλονται από οργάνωσεις/οµάδες παραγωγών του τοµέα των οπωροκηπευτικών, ή συνεταιρισµούς ή/και ΕΑΣ καθώς επίσης και από εταιρείες Α.Ε, Ο.Ε, Ε.Ε, ΕΠΕ, οι οποίες έχουν οργάνωσεις/οµάδες παραγωγών του τοµέα των οπωροκηπευτικών, σύµφωνα µε τον Καν. 1580/07, µε προϋπολογισµό µικρότερο των 500.000 € . Στην Υπηρεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων (∆ιεύθυνση ΠΑΠ ∆ενδροκηπευτικής) υπάρχει µητρώο αναγνωρισµένων Οµάδων Παραγωγών µέσω του οποίου µπορεί να ελεγχθεί η ύπαρξη ή όχι αναγνωρισµένης Οµάδας στους ανωτέρω φορείς. Κατ’ εξαίρεση, δύναται να ενισχυθούν στο Μέτρο 123Α επενδυτικά σχέδια : • Στα νησιά Αιγαίου και Ιονίου µε λιγότερους από 3100 κατοίκους. • Οργανώσεων /Οµάδων Παραγωγών, στις περιπτώσεις οµοειδών δράσεων των ΚΟΑ, οι οποίες κατατάσσονται στις µικροµεσαίες επιχειρήσεις σύµφωνα µε τη σύσταση της Επιτροπής 2003/361/ΕΚ, ή επενδυτικά µε δικαιούχους συνεταιρισµούς ή/και ΕΑΣ καθώς επίσης και εταιρείες Α.Ε, Ο.Ε, Ε.Ε, ΕΠΕ, οι οποίες έχουν οργάνωσεις/οµάδες παραγωγών του τοµέα των οπωροκηπευτικών, προϋπολογισµού ίσου ή µεγαλύτερου από 500.000€. Η χρήση του οικονοµικού αυτού ορίου κρίνεται απαραίτητη προκειµένου να επιτευχθεί η καλύτερη στοχοθέτηση των προβλεποµένων δράσεων και παράλληλα να αποφευχθεί οποιοσδήποτε κίνδυνος επικάλυψης, επιτυγχάνοντας βελτιστοποίηση της κοινοτικής συγχρηµατοδότησης και των αποτελεσµάτων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 233 Παράλληλα µε στόχο την πλήρη εξασφάλιση της συµπληρωµατικότητας και της βέλτιστης αξιοποίησης της κοινοτικής χρηµατοδότησης καθώς και την αποφυγή οποιασδήποτε επικάλυψης, έχει συσταθεί Μονάδα Συντονισµού εντός της ΕΥ∆ ΠΑΑ, έχουν θεσπιστεί διοικητικοί κανόνες και έχουν προβλεφθεί όπου ενδείκνυται διασταυρωτικοί έλεγχοι από τις αρµόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου (∆/νση ∆ενδροκηπευτικής) και του Οργανισµού Πληρωµών. Τα ανωτέρω ισχύουν και για τα ακόλουθα προϊόντα µε Κωδικούς ΣΟ: 091020 Κρόκος, ex 091099 Θυµάρι, νωπό ή διατηρηµένο µε απλή ψύξη, ex 12119085 Βασιλικός, µελισσόχορτο, δυόσµος, origanum vulgare (ρίγανη/µαντζουράνα η κοινή), δενδρολίβανο, φασκόµηλο, νωπά ή διατηρηµένα µε ψύξη, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει στη Χώρα αναγνωρισµένη Οµάδα/Οργάνωση παραγωγών σε αυτά τα προϊόντα. ∆ιευκρινίζεται ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν αναγνωρισµένες Οµάδες/Οργανώσεις παραγωγών για τα ανωτέρω προίόντα. ΜΕΛΙ Στο πλαίσιο του Καν. (ΕΚ) 1234/2007, δε χρηµατοδοτούνται δράσεις αντίστοιχες µε αυτές του Μέτρου 123Α. ΟΙΝΟΣ Μετά την έναρξη εφαρµογής της νέας ΚΟΑ στον αµπελοοινικό τοµέα, η Ελλάδα κατέθεσε στις 30-6-08 τον εθνικό φάκελο προγραµµάτων στήριξης, σε εφαρµογή του άρθρου 5 του Καν (ΕΚ) 479/2008 του Συµβουλίου, όπου δεν έχει συµπεριληφθεί το Μέτρο «Επενδύσεις». Άρα οι δράσεις που είναι επιλέξιµες στον τοµέα του οίνου, στο πλαίσιο του Μέτρου 123Α, χρηµατοδοτούνται αποκλειστικά από τον Πυλώνα ΙΙ. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆ιεύθυνση Προγραµµατισµού και Γεωργικών ∆ιαρθρώσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 234 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΥΠΟΜΕΤΡΟΥ Α (ΓΕΩΡΓΙΑ) ΜΕΤΡΟ 123Α Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 213.613.637 88.212.357 301.825.994 292.000.000 593.825.994 % 70,77% 29,23% 50,83% 49% 100% € 15.000.000 2.857.142 17.857.142 18.000.000 35.857.142 % 84,00% 16,00% 49,80% 50% 100% € 228.613.637 91.069.499 319.683.136 310.000.000 629.683.136 % 71,51% 28,49% 50,77% 49% 100% Αρχική Κατανοµή (Χωρίς Νέες Προκλήσεις) Νέες Προκλήσεις Τελική Κατανοµή ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ ΑΡΧΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ (ΧΩΡΙΣ ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ) ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων επιχειρήσεων 900 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 593.825.994 Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων επιχειρήσεων στον τοµέα του γάλακτος 50 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 35.857.142 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 235 ΤΙΤΛΟΣ ΥΠΟΜΕΤΡΟΥ Αύξηση της αξίας των δασοκοµικών προϊόντων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (β) (iii) και 28 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 19 και σηµείο 5.3.1.2.3 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 123 Β ∆ασικά προϊόντα ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η ανταγωνιστικότητα στον δασικό τοµέα της χώρας παρουσιάζει µία στασιµότητα τα τελευταία χρόνια ως προς την παραγωγή δασικών προϊόντων ενώ οι εισαγωγές ξυλείας είτε πρώτης ύλης (στρογγυλής ξυλείας) είτε προϊόντων πρωτογενούς επεξεργασίας, αυξάνονται διαρκώς για να ικανοποιήσουν την εγχώρια ζήτηση. Οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η έλλειψη ανταγωνιστικότητας στον δασικό τοµέα είναι κυρίως οικονοµικής αλλά και κοινωνικής φύσεως. Από τους πιο σηµαντικούς λόγους είναι η µετακίνηση του πληθυσµού από τις παραδασόβιες ορεινές περιοχές, όπου κυρίως λαµβάνει χώρα η δασική δραστηριότητα αφού τα παραγωγικά δάση της χώρας βρίσκονται σε υψηλά υψόµετρα. Συνεπώς, ελαττώνεται σταδιακά ο αριθµός των φυσικών προσώπων που ασχολούνται µε τα επαγγέλµατα του δασικού τοµέα (υλοτόµοι, µετατοπιστές και παραγωγοί ξυλανθράκων). Επιπλέον, οι εργασίες στο δάσος είναι εποχιακές (µόνο όταν οι καιρικές συνθήκες επιτρέπουν την πρόσβαση στο δάσος) και απαιτούν σκληρή προσπάθεια αφού η επιλογική υλοτοµία που εφαρµόζεται στην δασοκοµία σύµφωνα µε τους κανόνες αειφορικής διαχείρισης που προβλέπονται από την ∆ασική Νοµοθεσία απαιτεί ως επί το πλείστον χειρονακτικές εργασίες. Γίνεται σαφές ότι καταρχήν υπάρχει ανάγκη στήριξης των πολύ µικρών επιχειρήσεων, µε σκοπό τον εκσυγχρονισµό της υποδοµής και του σχετικού εξοπλισµού που απαιτούνται σε όλη την διαδικασία αποµάκρυνσης των δασικών προϊόντων (υλοτοµία, µετατόπιση και µεταφορά) µέχρι την βιοµηχανική επεξεργασία τους. Ο δεύτερος λόγος για την έλλειψη της ανταγωνιστικότητας στον δασικό τοµέα είναι η έλλειψη εκσυγχρονισµού των µονάδων µεταποίησης σε όλη τη φάση της παραγωγικής διαδικασίας (εξοπλισµός µεταποίησης, έργα υποδοµής, εισαγωγή τεχνολογίας, πιστοποίηση ΙSO κλπ) που συνεπάγεται την διοχέτευση της αγοράς µε µη ανταγωνιστικά προϊόντα σε ποιότητα και σε τεχνικές προδιαγραφές (διαστάσεις, θερµική επεξεργασία κλπ). Συνέπεια των ανωτέρω είναι η σχεδόν µηδενική Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 236 εξαγωγική δραστηριότητα στον δασικό τοµέα και η κάλυψη της εγχώριας ζήτησης τεχνικής ξυλείας και καυσοξύλων από εισαγωγές. Εποµένως, χρειάζεται ενθάρρυνση των επενδύσεων που στοχεύουν στον εκσυγχρονισµό των πολύ µικρών µονάδων µεταποίησης και της εµπορίας των πρωτογενών δασικών προϊόντων. Στον τοµέα της εµπορίας ειδικά, είναι απαραίτητη η στήριξη για την τυποποίηση των τελικών προϊόντων, την συσκευασία τους όταν αυτό είναι εφικτό (π.χ. καύσιµη ξυλεία πολύ µικρών και µικρών διαστάσεων) και την διάθεσή τους στην αγορά. Επίσης, η µεταποιητική διαδικασία έως και την πρωτογενή επεξεργασία πρέπει να ενθαρρύνεται ώστε να διοχετεύονται τα υπολείµµατα για ενέργεια, και για την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και καινοτοµίας. Η καινοτοµία θα πρέπει να στοχεύει τόσο στην οικονοµικότητα του αποτελέσµατος όσο και στην περιβαλλοντική προστασία. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η αύξηση της προστιθέµενης αξίας και της ανταγωνιστικότητας των δασικών προϊόντων µέσω επενδύσεων που αφορούν στην διατήρηση και αύξηση της προµήθειας πρώτης ύλης, στον εκσυγχρονισµό και την ίδρυση των πολύ µικρών µονάδων µεταποίησης και στην βελτίωση της εµπορίας των προϊόντων. Πιο συγκεκριµένα οι στόχοι του µέτρου είναι: 1. Εκσυγχρονισµός των µέσων παραγωγής σε όλη την παραγωγική διαδικασία έως και την πρωτογενή επεξεργασία των δασοκοµικών προϊόντων. 2. Βελτίωση της ποιότητας των τελικών προϊόντων. 3. Αύξηση της προστιθέµενης αξίας των δασοκοµικών προϊόντων. 4. ∆ιατήρηση και αύξηση των θέσεων απασχόλησης στην δασοπονία, σε ορεινές περιοχές. 5. Αύξηση της δασικής παραγωγής. 6. Ενθάρρυνση της µεταποίησης της δασικής παραγωγής για ανανεώσιµη ενέργεια. 7. Εισαγωγή νέων τεχνολογιών και καινοτοµίας και διεύρυνση νέων ευκαιριών εµπορίας για δασικά προϊόντα. Σηµειώνεται ότι το Μέτρο για την συνεργασία διαγράφτηκε προς το παρόν, λόγω του ότι δεν έχουν ολοκληρωθεί οι διαδικασίες ωρίµανσής του. 8. Ποιοτική βελτίωση της ξυλώδους παραγωγής και συγκεκριµένα βελτίωση του ποσοστού παραγωγής τεχνικής ξυλείας σε σχέση µε την καύσιµη. 9. Προστασία του περιβάλλοντος. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Όλη η χώρα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 237 Η ∆ράση 1 θα εφαρµοστεί µε προτεραιότητα στις Περιφέρειες Ανατολ. Μακεδονίας και Θράκης, Κεντρ. Μακεδονίας, ∆υτ. Μακεδονίας, Ηπείρου, ∆υτ. Ελλάδας, Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας . Η ∆ράση 2 θα εφαρµοστεί σε όλη τη χώρα. ∆ράση 1 Οι δαπάνες για τις οποίες δύναται να παρέχεται ενίσχυση για πολύ µικρές επιχειρήσεις (επιλέξιµες δαπάνες), είναι: Η προµήθεια εξοπλισµού όπως: υλοτοµικά εργαλεία, εργαλεία αποφλοίωσης και τεµαχισµού, εργαλεία αποκοµιδής και µεταφοράς δασικών προϊόντων και λοιπά. Τα έργα υποδοµής όπως: οι χώροι αποθήκευσης δασικών προϊόντων και υλικών υλοτοµίας, η προστατευτική επεξεργασία – ξήρανση στρογγυλής ξυλείας, η δηµιουργία και εκσυγχρονισµός πολύ µικρών επιχειρήσεων πρώτης επεξεργασίας ξύλου. ∆ράση 2 Ειδικά για τον εκσυγχρονισµό και τη δηµιουργία πολύ µικρών επιχειρήσεων δύναται να παρέχεται ενίσχυση (επιλέξιµες δαπάνες) και για δαπάνες που αφορούν: τη διαµόρφωση του περιβάλλοντος χώρου. την κατασκευή ή τη βελτίωση ακινήτων. την προµήθεια και εγκατάσταση νέου µηχανολογικού εξοπλισµού, τεχνολογικού εξοπλισµού και λογισµικών. τις εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισµού, σαν επιλέξιµη δαπάνη στο επενδυτικό σχέδιο νέων µονάδων. την αγορά ειδικού τύπου οχηµάτων, (φορτωτές, πλατφόρµες) αναγκαίων για την µεταφορά του βασικού πρωτογενούς προϊόντος προς τον χώρο τυποποίησης – µεταποίησης. τα γενικά έξοδα, όπως αµοιβές µηχανικών και αρχιτεκτόνων για τις µελέτες, συµβούλων, δαπάνες για µελέτες σκοπιµότητας και άδειες ανέγερσης κτιρίων πέραν των παραπάνω δαπανών και µέχρι ορίου 12% του συνόλου. την απόκτηση πιστοποιητικών ποιότητας από αρµόδιους οργανισµούς (ISO 9000 κλπ) που αφορά µόνο επενδύσεις για την απόκτησή τους. Στις ανωτέρω µεταποιητικές µονάδες, αποτελεί επιλέξιµη δράση η ίδρυση µονάδων για αξιοποίηση υπολειµµάτων ξυλείας σαν εναλλακτική µορφή ενέργειας µόνο για ιδία χρήση τηρουµένης της αρχής της αναλογικότητας στο ύψος του σχετικού εξοπλισµού σε σχέση µε το σύνολο της επένδυσης. Οι παραπάνω δράσεις είναι επιλέξιµες µέχρι και την πρωτογενή επεξεργασία του ξύλου. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 238 ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι του µέτρου είναι οι πολύ µικρές επιχειρήσεις, σύµφωνα µε τη Σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΟΛΙΚΗΣ ΕΠΙ∆ΟΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η αίτηση που υποβάλλει ο ωφελούµενος για ένταξη του επενδυτικού σχεδίου, πρέπει να συνοδεύεται από ∆ελτίο Τεχνικής και Οικονοµικής Σκοπιµότητας (∆Ε.Τ.Ο.Σ.), όπου θα γίνεται λεπτοµερής ανάλυση του επενδυτικού σχεδίου, θα αναφέρονται τυχόν επιπτώσεις στο περιβάλλον και θα τεκµηριώνεται η βελτίωση της επίδοσης της επιχείρησης. ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΧΩΡΗΘΕΙ ΠΕΡΙΟ∆ΟΣ ΧΑΡΙΤΟΣ ΣΕ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΣ ΝΕΟΕΙΣΑΧΘΕΝΤΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ Οι δυνητικοί δικαιούχοι πρέπει να τηρούν τα Κοινοτικά Πρότυπα που ορίζονται στον Κανονισµό 73/2009 σε σχέση µε τις επενδύσεις που υλοποιούνται. ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση για κάθε οριστικά ενταγµένο επενδυτικό σχέδιο – έργο θα καταβάλλεται σε ισάριθµές δόσεις οι οποίες θα προσδιορίζονται από την Κοινή Υπουργική Απόφαση Εφαρµογής του Μέτρου, απολογιστικά και ανάλογα µε την πρόοδο κατασκευής του έργου. Χρονοµίσθωση (leasing) Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Για επενδυτικά σχέδια προϋπολογισµού µέχρι και 200.000 €, το ύψος ενίσχυσης θα είναι τα ποσά ενίσχυσης που αναφέρονται στο Παράρτηµα του Καν. 1698/05, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, όπως φαίνεται παρακάτω: 50% του ποσού των επιλέξιµων επενδύσεων στις περιφέρειες που είναι επιλέξιµες για τον στόχο σύγκλισης, 40% του ποσού των επιλέξιµων επενδύσεων στις άλλες περιφέρειες, 65% του ποσού των επιλέξιµων επενδύσεων στα µικρά νησιά του Αιγαίου κατά την έννοια του κανονισµού (ΕΟΚ) αριθ. 2019/93. Για επενδυτικά σχέδια προϋπολογισµού µεγαλύτερου των 200.000 €, το ύψος ενίσχυσης θα είναι το αναφερόµενο ανά περιφέρεια στον περιφερειακό χάρτη ενισχύσεων Ν. 408/2006 – Ελλάδα για την περίοδο 2007-2013. Τα προτεινόµενα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 239 ανώτατα όρια του περιφερειακού χάρτη µπορούν να αυξηθούν κατά 20 εκατοστιαίες µονάδες για τις πολύ µικρές επιχειρήσεις όπως περιγράφονται παρακάτω: 1. Για τις ακόλουθες περιφέρειες σύγκλισης: GR11 Ανατολική Μακεδονία, Θράκη, GR21 Ήπειρο, GR23 ∆υτική Ελλάδα το ανώτατο όριο ενίσχυσης είναι 40% + 20% = 60% και ισχύει για ολόκληρη την περίοδο 2007-2013. 2. Για τις ακόλουθες περιφέρειες σύγκλισης: GR14 Θεσσαλία, GR22 Ιόνια νησιά, GR43 Κρήτη το ανώτατο όριο ενίσχυσης είναι 30% + 20% = 50% και ισχύει για ολόκληρη την περίοδο 2007-2013. 3. Για τις ακόλουθες περιφέρειες σύγκλισης: GR25 Πελοπόννησος, GR41 Βόρειο Αιγαίο το ανώτατο όριο ενίσχυσης είναι 40% + 20% = 60% και ισχύει από 1-1-2007 µέχρι 31-12-2010. Από την 1-1-2011 και µετά το ποσό θα µειωθεί στο 30% + 20% = 50%. 4. Για τις ακόλουθες περιφέρειες στατιστικού αντίκτυπου: GR12 Κεντρική Μακεδονία, GR13 ∆υτική Μακεδονία και GR30 Αττική το ανώτατο όριο ενίσχυσης είναι 30% + 20% = 50% και ισχύει από 1-1-2007 µέχρι 31-12-2010. Το 2010 θα πραγµατοποιηθεί αξιολόγηση βάσει του τότε διαθέσιµου τριετούς µέσου όρου κατά κεφαλή ΑΕΠ. Εάν το κατά κεφαλή ΑΕΠ είναι κατώτερο του 75% του µέσου όρου της ΕΕ25, τότε οι περιφέρειες θα παραµείνουν επιλέξιµες βάσει της παρέκκλισης του άρθρου 87 παρ. 3 στοιχείο α) µε ανώτερο όριο ενίσχυσης 30%+20%=50% και εάν όχι, τότε θα καταστούν επιλέξιµες βάσει της παρέκκλισης του άρθρου 87 παρ.3 στοιχείο γ) µε ανώτερο όριο ενίσχυσης 20%+20%=40%. 5. Στην ακόλουθη περιφέρεια (περιφέρεια οικονοµικής ανάπτυξης): GR42 Νότιο Αιγαίο το ανώτατο όριο ενίσχυσης είναι 30%+20%=50% και ισχύει έως 31-12 2010. Από 1-1-2011 το ανώτατο όριο ενίσχυσης θα µειωθεί σε 15%+20% = 35%. 6. Στην ακόλουθη περιφέρεια (περιφέρειες οικονοµικής ανάπτυξης): GR24 Στερεά Ελλάδα (GR 241 Βοιωτία, GR242 Εύβοια, GR244 Φθιώτιδα, GR243 Ευρυτανία, GR245 Φωκίδα), το ανώτατο όριο ενίσχυσης είναι 30%+20%= 50% και ισχύει µέχρι 31-12-2010. Από 1-1-2011 το ανώτατο όριο θα µειωθεί στις τρεις από τις υποκείµενες περιφέρειες NUTS III (GR 241 Βοιωτία, GR242 Εύβοια, GR244 Φθιώτιδα) στο 15%+20%=35% και στο ποσό των 20%+20%=40% για τις άλλες 2 περιφέρειες NUTS III (GR243 Ευρυτανία, GR245 Φωκίδα). ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 240 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΥΠΟΜΕΤΡΟΥ Β (∆ΑΣΗ) ΜΕΤΡΟ 123Β Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 14.285.000 5.690.508 19.975.508 24.000.000 43.975.508 % 71,51% 28,49% 45,42% 55% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων επιχειρήσεων 125 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων €43.975.508 ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟΥ (ΓΕΩΡΓΙΑ +∆ΑΣΗ) ΜΕΤΡΟ 123 ΣΥΝΟΛΟ Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 227.898.637 93.902.865 321.801.502 316.000.000 637.801.502 % 70,82% 29,18% 50,45% 50% 100% € 15.000.000 2.857.142 17.857.142 18.000.000 35.857.142 % 84,00% 16,00% 49,80% 50% 100% € 242.898.637 96.760.007 339.658.644 334.000.000 673.658.644 % 71,51% 28,49% 50,42% 50% 100% Αρχική Κατανοµή (Χωρίς Νέες Προκλήσεις) Νέες Προκλήσεις Τελική Κατανοµή Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 241 5.3.1.2.5. Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της γεωργίας και της δασοκοµίας ΤΙΤΛΟΣ ΥΠΟΜΕΤΡΟΥ Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της γεωργίας ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 16α (1) (γ), 20 (β) (v) και 30 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Σηµείο 5.3.1.2.5 Παράρτηµα II, του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 125 Α Γεωργικός Τοµέας ∆ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ∆ράση 1. Εγγειοβελτιωτικά έργα και δράσεις ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Όπως αναφέρθηκε εκτενώς στο εισαγωγικό κεφάλαιο 3.1.3 για την υφιστάµενη κατάσταση, η Ελλάδα έχει σχετικά επαρκείς – µε υψηλά ποιοτικά χαρακτηριστικά ποσότητες υδατικών πόρων αλλά εντοπίζονται σηµαντικά προβλήµατα όσον αφορά στην αξιοποίησή τους και τη βέλτιστη διαχείρισή τους. Μερικοί από τους κυριότερους λόγους που προκαλούν προβλήµατα στην αξιοποίηση των υδατικών πόρων της χώρας είναι: η άνιση κατανοµή των υδατικών πόρων στο χώρο και στο χρόνο, η άνιση κατανοµή της ζήτησης στο χώρο, αναντίστοιχη µε την κατανοµή της προσφοράς, η γεωµορφολογία της χώρας, η εξάρτηση της βόρειας Ελλάδας από τις επιφανειακές απορροές ποταµών που προέρχονται από γειτονικά κράτη, τα πολλά άνυδρα ή µε ελάχιστους υδατικούς πόρους νησιά της χώρας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται ακραία φαινόµενα υψηλών θερµοκρασιών που συνοδεύονται από ξηρασία και ραγδαίες βροχοπτώσεις / καταιγίδες, µε αποτέλεσµα τις πληµµυρικές παροχές. Προκειµένου τα επιφανειακά νερά βροχοπτώσεων - χειµάρρων να συλλέγονται, να αποθηκεύονται και στη συνέχεια µε τα κατάλληλα έργα να χρησιµοποιούνται για την άρδευση των γεωργικών εκτάσεων, προγραµµατίζεται η κατασκευή ταµιευτήρων, καθώς και η κατασκευή εγγειοβελτιωτικών έργων βελτίωσης αναβάθµισης αντλιοστασίων και εκσυγχρονισµού - επένδυσης –αντικατάστασης αγωγών αρδευτικών δικτύων, τα οποία έχουν ως αποτέλεσµα την εξοικονόµηση νερού λόγω µείωσης των απωλειών. Κατά το άρθρο 5 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ έχουν γίνει 14 µελέτες για 14 υδατικά διαµερίσµατα της χώρας µε ανάλυση των χαρακτηριστικών κάθε λεκάνης απορροής Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 242 και επισκόπηση των επιπτώσεων. Τα Σχέδια ∆ιαχείρισης που προβλέπονται στο άρθρο 13 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ δεν έχουν εκπονηθεί ακόµη σύµφωνα µε στοιχεία της Κεντρικής Υπηρεσίας Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής. Σύµφωνα µε στοιχεία που προέρχονται από το Εθνικό Πρόγραµµα ∆ιαχείρισης και Προστασίας των Υδατικών Πόρων (Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, 2007) σε 5 από τα 14 υδατικά διαµερίσµατα της χώρας (Αν. Πελοποννήσου, Αν. Στερεάς Ελλάδας, Θεσσαλίας, Κρήτης, Ν. Αιγαίου) παρατηρούνται ελλείψεις µεταξύ προσφοράς και της ζήτησης ανά υδατικό διαµέρισµα, ενώ στο µακροπρόθεσµο σενάριο αναµένονται προβλήµατα και σε άλλα 2 υδατικά διαµερίσµατα. Η έλλειψη αρδευτικών έργων και κυρίως φραγµάτων και ταµιευτήρων για τη συγκράτηση των επιφανειακών απορροών, οι ελλείψεις σε αρδευτικά δίκτυα αλλά και οι µεγάλες απώλειες που παρουσιάζονται στα υφιστάµενα δίκτυα στρέφουν τους παραγωγούς στην εγκατάσταση γεωτρήσεων, που δηµιουργούν εκτός των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και σηµαντικό κόστος στους παραγωγούς. Αποτελεί λοιπόν βασικό στόχο του ΠΑΑ η προώθηση της ορθολογικής χρήσης των υδατικών πόρων αφενός µέσω εγγειοβελτιωτικών έργων για εξοικονόµηση νερού άρδευσης, βελτίωση της ικανότητας αποδοτικότερης χρήσης του και βελτίωση της ικανότητας αποθήκευσής του (Άξονας 1) και αφετέρου µέσω εφαρµογής γεωργικών πρακτικών που αποσκοπούν σε µειωµένη χρήση νερού (Άξονας 2). Στο σύνολο της Χώρας οι αρδευόµενες γεωργικές εκτάσεις ανέρχονται σε 1.174.875 Ha. σε σύνολο 3.425.800 Ηα που είναι η συνολική έκταση της καλλιεργούµενης γεωργικής γής (34,3%). Το ποσοστό αυτό διατηρείται σταθερό τα τελευταία χρόνια παρά τις παρεµβάσεις που υλοποιούνται µέσω των διαδοχικών ΚΠΣ, και οι οποίες δεν στόχευαν στην αύξηση των αρδευόµενων εκτάσεων και την µετατροπή των ξηρικών εκτάσεων σε αρδευόµενες, αλλά σε µείωση των γεωτρήσεων (κλείσιµο παλιών και αντικατάσταση µε αρδευτικά δίκτυα), καθώς και εκσυγχρονισµό των πεπαλαιωµένων δικτύων. Αναλυτικότερα η κατανοµή αυτών των εκτάσεων ανά Περιφέρεια είναι η ακόλουθη: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ ΣΕ ΕΚΤΑΡΙΑ (Ha) Ανατολική Μακεδονία & Θράκη 168.027 Κεντρική Μακεδονία 282.252 ∆υτική Μακεδονία 36.694 Θεσσαλία 231.507 Ήπειρος 40.470 Ιόνιοι Νήσοι 2.932 ∆υτική Ελλάδα 105.165 Στερεά Ελλάδα 116.648 Πελοπόννησος 85.181 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 243 Αττική 9.066 Βόρειο Αιγαίο 6.013 Νότιο Αιγαίο 6.196 Κρήτη 84.718 Σύνολο Χώρας 1.174.875 Από το σύνολο των ανωτέρω αρδευόµενων εκτάσεων το 35-40% αρδεύονται µε βαρύτητα (κατάκλιση, ανοικτοί αύλακες, κ.λ.π.), το 50-55% µε συστήµατα τεχνητής βροχής και 10% µε σύγχρονα συστήµατα άρδευσης όπως στάγδην και λοιπά συστήµατα µικροαρδεύσεων. Στο πλαίσιο της 3η Προγραµµατικής Περιόδου και κατά την εφαρµογή του Επιχειρησιακού Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης – Ανασυγκρότησης της Υπαίθρου 2000-2006 (ΕΠΑΑ-ΑΥ) υλοποιούνται 40 έργα, που αφορούν στην κατασκευή αρδευτικών δικτύων σε 52.100 αρδευόµενα εκτάρια. Η κατασκευή υποδοµών εγγειοβελτιωτικών έργων κρίνεται απαραίτητη και στην 4η Προγραµµατική Περίοδο σε περιοχές µε έντονα προβλήµατα επάρκειας υδατικού δυναµικού και στόχο την ορθολογικότερη διαχείριση αυτού µε δεδοµένη και την επιδείνωση που δηµιουργεί η κλιµατική αλλαγή και τα φαινόµενα λειψυδρίας. Η κατασκευή των φραγµάτων και εξωποτάµιων λιµνοδεξαµενών, ο εκσυγχρονισµός των αρδευτικών δικτύων και η αντικατάσταση των γεωτρήσεων και ανοικτών διωρύγων µε υπόγεια άρδευση εκτός της σηµαντικής βελτίωσης που επιφέρει στην ανταγωνιστικότητα των γεωργικών εκµεταλλεύσεων και την µείωση του κόστους για τον παραγωγό (δαπάνες για την κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύµατος η ντήζελ που που απαιτείται για την λειτουργία των γεωτρήσεων) έχει φιλικό προς το περιβάλλον χαρακτήρα, διότι στην ευρύτερη περιοχή κατασκευής τους αναπτύσσεται ένα νέο οικοσύστηµα, µειώνονται οι υπεραντλήσεις των υπόγειων νερών, περιορίζονται οι απώλειες των δικτύων και αντιµετωπίζεται το πρόβληµα στις παράκτιες ζώνες. Επίσης αναδεικνύονται ως τόποι προσέλκυσης επισκεπτών οι συγκεκριµένες περιοχές, αποτελώντας νέους οικοτουριστικούς προορισµούς ενώ παράλληλα ο αστικός πληθυσµός εξοικειώνεται µε την βιοποικιλότητα της χώρας µας, που είναι µοναδική στην Ευρώπη. Τα προγραµµατιζόµενα έργα είναι συµβατά τόσο µε τις νέες πολιτικές που ασκεί η Ευρωπαϊκή Ένωση στον τοµέα των υδάτων και διέπονται από τις αρχές της Οδηγίας 2000/60 Ε.Κ, όσο και µε το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για τα Νερά. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ∆ηµιουργία έργων για την ταµίευση και εκµετάλλευση επιφανειακών απορροών, τεχνητό εµπλουτισµό υπόγειων υδροφορέων, εκσυγχρονισµό και βελτίωση συνθηκών άρδευσης, στράγγισης, προσπέλασης καθώς και υποδοµών που αφορούν στην παρακολούθηση και καταγραφή της κατάστασης των υδροφορέων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 244 Η υλοποίηση των δικτύων θα έχει ως κύριο στόχο την ορθολογική διαχείριση των υδάτων για την εξοικονόµηση ύδατος και την αποφυγή απωλειών στις ήδη αρδευόµενες εκτάσεις της Χώρας χωρίς καµία αύξηση αυτών. Τα αρδευτικά δίκτυα θα εκτείνονται µέχρι τα όρια των γεωργικών εκµεταλλεύσεων. Κατά την 4η Προγραµµατική Περίοδο προγραµµατίζονται να υλοποιηθούν αντίστοιχα 29 έργα, που αφορούν στην κατασκευή αρδευτικών δικτύων σε 53.200 αρδευόµενα εκτάρια, τα οποία σε συνδυασµό µε τα έργα του Γ΄ ΚΠΣ αφορούν στην κάλυψη του 10% των συνολικών αναγκών της Χώρας. Ο ανωτέρω προγραµµατισµός δύναται να αναπροσαρµόζεται ανάλογα µε την πορεία υλοποίησης του Μέτρου. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Ενδεικτικές δράσεις είναι οι εξής: Μελέτες για την επεξεργασία σχεδίων διαχείρισης υδατικών πόρων. Μελέτες και οι αντίστοιχες κατασκευές έργων ταµίευσης και διανοµής νερού µε την αξιοποίηση χειµερινών απορροών (φραγµάτων, λιµνοδεξαµενών, κ.λ.π). Μελέτες ή υπηρεσίες ή κατασκευές έργων παρακολούθησης της συµπεριφοράς φραγµάτων, ταµιευτήρων, λιµνοδεξαµενών, monitoring των παραµέτρων λειτουργίας των έργων αυτών (απόδοση παροχετευτικότητας, διαρροές, ασφάλεια κα) και έλεγχος από κεντρική βάση. Κατασκευή έργων υδροληψίας (φράγµατα εκτροπής, ανάσχεσης, καλλιέργεια πηγών κλπ). Κατασκευή έργων προσαγωγών κυρίων διωρύγων. Έργα κατασκευής/ αναβάθµισης πρωτεύοντος, δευτερεύοντος και τριτεύοντος αρδευτικού, στραγγιστικού και οδικού δικτύου. Κατασκευή αντλιοστασίων, δεξαµενών αναρρύθµισης και ηµερησίας εξίσωσης. Κατασκευή οδών προσπέλασης. Έργα διευθέτησης χειµάρρων. Πραγµατοποίηση εργασιών αναδασµού (αφορά σε υποχρεωτικούς αναδασµούς και είναι µέρος του προϋπολογισµού του εκάστοτε εγγειοβελτιωτικού έργου ενώ αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την ολοκλήρωση του έργου) Επίταξη (αθροιστικά µε τις απαλλοτριώσεις δεν µπορεί να υπερβαίνουν το 10% το συνολικού προϋπολογισµού του έργου) Αποζηµιώσεις ηρτηµένης εσοδείας, καθώς και κάθε άλλη εργασία που προβλέπεται από τις εγκεκριµένες µελέτες για την εκτέλεση των έργων. Μελέτες και κατασκευές έργων εµπλουτισµού υπόγειων υδροφορέων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 245 ∆ηµιουργία δικτύων γεωτρήσεων για παρατήρηση της ποιοτικής και ποσοτικής κατάστασης των υδάτων εντός περιµέτρου των εγγειοβελτιωτικών έργων αξιοποίησης υπόγειων υδάτων και ψηφιοποίηση του υδρογεωλογικού αρχείου, η οποία συνδέεται µε την ολοκληρωµένη διαχείριση των υδατικών πόρων του έργου Οι δράσεις του Μέτρου 125 είναι σύµφωνες µε το Παράρτηµα VII της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ. Συγκεκριµένα, µέσω της κατασκευής έργων ταµίευσης αυξάνονται οι διαθέσιµες ποσότητες ύδατος και µέσω των έργων αναβάθµισης δικτύων επιτυγχάνεται ο εκσυγχρονισµός τους και παράλληλα η εξοικονόµηση υδάτων µε τον περιορισµό των απωλειών αυτών. Κατά συνέπεια θα περιοριστεί η κατανάλωση των υδάτινων πόρων για λόγους άρδευσης. Προκειµένου να διασφαλιστούν τα παραπάνω, τα υπό ένταξη έργα έχουν αξιολογηθεί µε βάση τις απαιτούµενες µελέτες (Οριστική Μελέτη Υδραυλικών Έργων, Οριστική Γεωτεχνική Μελέτη, Οριστική Γεωλογική Μελέτη κλπ ανάλογα µε το έργο), στις οποίες περιλαµβάνονται και οι Περιβαλλοντικές Αδειοδοτήσεις (Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων). Στις εν λόγω οριστικές µελέτες αποδεικνύεται ότι τα έργα εξασφαλίζουν και την κατάντη απορροή υδάτων για τον εµπλουτισµό των υπόγειων υδροφορέων. Οι αποφάσεις Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων εκδίδονται λαµβάνοντας υπόψη, µεταξύ άλλων, το Νόµο 3199/9-12-03 (ΦΕΚ 280/Α/2003) περί «προστασίας και διαχείρισης των υδάτων – Εναρµόνιση µε την Οδηγία 2000/60/ΕΚ». Λαµβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, οι ∆/νσεις Υδάτων των Περιφερειών έχουν γνωµοδοτήσει για κάθε έργο ως προς την επάρκεια υδάτων (ισοζύγια κλπ). Η διαδικασία που ακολουθείται είναι σύµφωνη µε το Ν. 3199/2003. Σηµειώνεται ότι έργα συνολικού κόστους µέχρι 500.000€ και για δηµοτικά διαµερίσµατα µέχρι 3.000 κατοίκους των περιοχών παρέµβασης του άξονα 3 δεν θα χρηµατοδοτούνται στο πλαίσιο της δράσης αυτής. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Α) Η ∆/νση Τεχνικών Μελετών και Κατασκευών του ΥΠΑΑΤ ως καθ’ ύλην αρµόδια για την εκπόνηση µελετών και την κατασκευή εγγειοβελτιωτικών έργων, καθώς και για τις τεχνικές µελέτες και κατασκευές ηλεκροµηχανολογικών εγκαταστάσεων εγγειοβελτιωτικών έργων. Β) Η αρµόδια από την νοµοθεσία Τεχνική Υπηρεσία Υπουργείου ή Περιφέρειας, όπου από την Εθνική Νοµοθεσία προβλέπεται ότι για έργα ή οµάδες έργων η αρµοδιότητα δεν ανήκει στην ∆/νση Τεχνικών Μελετών και Κατασκευών του ΥΠΑΑΤ αλλά σε συγκεκριµένη υπηρεσία Υπουργείου ή Περιφέρειας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 246 Ύψος Ενίσχυσης Το ύψος ενίσχυσης ανέρχεται στο 100% της ∆ηµόσιας δαπάνης του Μέτρου γιατί αφορά ∆ηµόσια Υποδοµή. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 125Α1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 329.498.982 131.257.731 460.756.713 0 460.756.713 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% € 468.000.000 468.000.000 468.000.000 € 329.498.982 599.257.731 928.756.713 0 928.756.713 Κατανοµή Συγχρηµατοδοτούµενων Εθνικές Πιστώσεις ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ Ποσοτικοποιηµένοι Στόχοι για του κοινούς ∆είκτες της ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων πράξεων 71 * Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων € 460.756.713 * Μετά τις 31/12/2009, όπου έληξαν τα επιχειρησιακά προγράµµατα ΕΠ ΑΑ ΑΥ και ΠΕΠ, τα έργα γέφυρες προσδιορίζονται να είναι δεκαεπτά (17). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 247 ∆ράση 2. Έργα αναδασµών ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Σηµαντικό χαρακτηριστικό των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στην Ελλάδα είναι ότι οι περισσότερες από αυτές αποτελούνται από µικρά αγροτεµάχια (µέσο µέγεθος αγροτεµαχίου 0,7 Ha), τα οποία βρίσκονται σε µεγάλη απόσταση µεταξύ τους. Η υλοποίηση της δράσης των εκούσιων αναδασµών κρίνεται απαραίτητη, προκειµένου να επιτευχθεί η αύξηση της βιωσιµότητας των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στις περιοχές που θα εφαρµόζονται αναδασµοί µέσω της µείωσης των εισροών και την αύξηση της παραγωγικότητας. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η συγκέντρωση της διάσπαρτης ιδιοκτησίας µε την παράλληλη κατασκευή έργων που θα καταστήσουν λειτουργικό το νέο κτηµατικό καθεστώς και θα αντιµετωπίσουν µία από τις σηµαντικότερες διαρθρωτικές αδυναµίες του γεωργικού τοµέα στην Ελλάδα, που είναι ο µικρός και κατακερµατισµένος κλήρος. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Εκούσιοι αναδασµοί (µελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, µελέτη αναδασµού, µελέτη – κατασκευή παράλληλων έργων αναδασµού) Παράλληλα έργα σε περιοχές περατωθέντων αναδασµών (µελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων των παράλληλων έργων, µελέτη των παράλληλων έργων µε την κατασκευή των συνοδών αποστραγγιστικών έργων και του απαραίτητου αγροτικού δικτυου). Στους αναδασµούς που θα γίνονται δεν πρέπει να αλλοιώνεται το τοπίο και να διαταράσσεται η βιοποικιλότητα. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆/νση Τοπογραφικής συνεπικουρούµενη από τη ∆/νση Πολιτικής Γης και από τη ∆/νση Τεχνικών Μελετών και Κατασκευών του ΥΠΑΑΤ µε τις Αρµόδιες Περιφερειακές Υπηρεσίες . ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το ύψος ενίσχυσης ανέρχεται στο 100% της ∆ηµόσιας δαπάνης του Μέτρου γιατί αφορά ∆ηµόσια Υποδοµή. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 248 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 125Α2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 13.965.429 5.563.205 19.528.634 0 19.528.634 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων πράξεων 5 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 19.528.634 € Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 249 ∆ράση 3. Αγροτικός εξηλεκτρισµός ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Βελτίωση των οικονοµικών µεγεθών της εκµετάλλευσης και γενικά των γεωργικών υποδοµών, βελτίωση του περιβάλλοντος µε την αποφυγή χρήσης ρυπογόνων πηγών ενέργειας (πετρέλαιο), ασφάλεια και εργονοµία για τους χρήστες του τροφοδοτούµενου εξοπλισµού. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η ηλεκτροδότηση ή και επέκταση του ηλεκτρικού δικτύου µε σκοπό την βελτίωση της βιωσιµότητας των γεωργικών και κτηνοτροφικών εκµεταλλεύσεων. Οι παρεµβάσεις θα πραγµατοποιούνται µε απόλυτο σεβασµό στο φυσικό περιβάλλον και στο τοπίο της υπαίθρου, ώστε αυτό να παραµείνει αναλλοίωτο. Απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση των έργων είναι η αδειοδότηση τους από τις αρµόδιες εθνικές αρχές. Τα έργα εξηλεκτρισµού (επέκταση δικτύων) σταµατούν εκτός των ορίων της αγροτικής εκµετάλλευσης. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Το έργο αφορά υποδοµή δηµόσιου χαρακτήρα µέχρι τα όρια των γεωργικών εκµεταλλέυσεων (όπως κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, θερµοκήπια) το κόστος αφορά τα αναγκαία έργα υποδοµής και τον απαραίτητο εξοπλισµό (όπως στύλοι, µετασχηµατιστές, καλώδια) ΦΟΡΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆/νση Αξιοποίησης Εγγειοβελτιωτικών Έργων και Μηχ. Εξοπλισµού µε τις Αρµόδιες Περιφερειακές Υπηρεσίες. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το ύψος ενίσχυσης ανέρχεται µέχρι το 100% της ∆ηµόσιας δαπάνης του Μέτρου ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 125Α3 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 7.142.770 2.845.362 9.988.132 20.000.000 29.988.132 % 71,51% 28,49% 33,31% 67% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων πράξεων 380 ΠΑΑ Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 29.988.132 € Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 250 ∆ράση 4. Βελτίωση βοσκοτόπων ΚΑΤΑΡΓΕΙΤΑΙ Η ∆ΡΑΣΗ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 251 ∆ράση 5. Βελτίωση προσπελασιµότητας στις αγροτικές εκµεταλλεύσεις (Αγροτική οδοποιία) ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Στη χώρας µας, τόσο λόγω της ιδιαίτερης γεωµορφολογίας που παρουσιάζει (ορεινοί όγκοι και νησιωτικός χαρακτήρας) όσο και της διασποράς των αγροτικών εκµεταλλεύσεων, υπάρχει ανάγκη κατασκευής αλλά και βελτίωσης της προσβασιµότητας προς τις γεωργικές εκµεταλλεύσεις µέσω της βελτίωσης της αγροτικής οδοποιίας. Το υπάρχον αγροτικό δίκτυο εµφανίζει προβλήµατα βατότητας, ιδιαίτερα κατά τους χειµερινούς µήνες, ενώ απαιτείται και η διάνοιξη νέου. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η επέκταση και βελτίωση της βατότητας του αγροτικού οδικού δικτύου για την βελτίωση της προσβασιµότητας των γεωργικών εκµεταλλεύσεων µε στόχο τη µείωση του κόστους µεταφοράς των προϊόντων, την ευκολότερη και ταχύτερη πρόσβαση των γεωργικών µηχανηµάτων, την ταχύτερη και ασφαλέστερη µεταφορά των ευπαθών προϊόντων. Η εξασφάλιση της εύκολης και ασφαλούς προσπελασιµότητας στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις στις αγροτικές περιοχές καθ όλη την διάρκεια του χρόνου και η βελτίωση και εκσυγχρονισµός των καλλιεργητικών µεθόδων (πρόσβαση µηχανών, εύκολη διακίνηση της παραγωγής κ.ο.κ) συµβάλλει στην βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των εκµεταλλεύσεων µε θετικές επιπτώσεις στο αγροτικό εισόδηµα. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ • Μελέτη και κατασκευή έργων αγροτικής οδοποιίας • Χωµατουργικές εργασίες (όπως διανοίξεις, επιχώσεις τάφρων, διευθετήσεις χειµάρρων) • Τεχνικά έργα (όπως γέφυρες, ισόπεδες διαβάσεις) • Στρώση του οδοστρώµατος για την εξασφάλιση της βατότητας περιλαµβανοµένης και της ασφαλτοτσιµεντόστρωσης. Σηµειώνεται ότι έργα συνολικού κόστους 500.000€ πλέον Φ.Π.Α. και για δηµοτικά διαµερίσµατα µέχρι 3.000 κατοίκους των περιοχών παρέµβασης του άξονα 3 δεν θα χρηµατοδοτούνται στο πλαίσιο της δράσης αυτής. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆/νση Τεχνικών Μελετών και Κατασκευών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων µε τις αρµόδιες ΠεριφερειακέςΠεριφερειακές Αυτοδιοικήσεις. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 252 ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το ύψος ενίσχυσης ανέρχεται στο 100% της ∆ηµόσιας δαπάνης του Μέτρου γιατί αφορά ∆ηµόσια Υποδοµή. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 125Α5 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 3.570.700 1.422.408 4.993.108 0 4.993.108 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων πράξεων 1 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 4.993.108€ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΜΕΤΡΟΥ ΜΕΤΡΟ 125Α Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 354.177.881 141.088.706 495.266.587 20.000.000 515.266.587 % 71,51% 28,49% 96,12% 4% 100% € 468.000.000 468.000.000 0 468.000.000 € 354.177.881 609.088.706 963.266.587 20.000.000 983.266.587 Εθνικές Πιστώσεις ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 253 ΤΙΤΛΟΣ ΥΠΟΜΕΤΡΟΥ Βελτίωση και ανάπτυξη της υποδοµής που σχετίζεται µε την ανάπτυξη και προσαρµογή της δασοκοµίας ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (β) (v) και 30 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Σηµείο 5.3.1.2.5 Παράρτηµα II, του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 125 Β ∆ασοκοµικός Τοµέας ∆ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ∆ΑΣΟΚΟΜΙΑΣ ∆ράση: ∆ιάνοιξη και Βελτίωση δασικού οδικού δικτύου εντός των υπό εκµετάλλευση δασών ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Το δασικό οδικό δίκτυο εντός των υπό εκµετάλλευση δηµοσίων δασών αποτελεί τη βάση για την ορθολογική διαχείριση και την αποτελεσµατικότερη εκµετάλλευση αυτών. Η απαραίτητη προσπέλαση και διάνοιξη των δασών µε δασοδρόµους συµβάλλει αφενός στην ορθολογική διαχείριση και αξιοποίηση των προϊόντων και των υπηρεσιών τους για το κοινωνικό σύνολο και αφετέρου στην αειφόρο ανάπτυξη και καλύτερη ποιότητα ζωής. Πέραν αυτού εξασφαλίζεται η δυνατότητα διαχείρισης των δασικών οικοσυστηµάτων, η υλοποίηση των αναγκαίων αναδασώσεων καθώς και η πρόσβαση σε αισθητικά τοπία µε συνέπεια την οικοτουριστική ανάπτυξη. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η αποτελεσµατικότερη εκµετάλλευση (µε την ευρύτερη έννοιά της) των δασών και δασικών εκτάσεων της χώρας, οι καλύτερες συνθήκες διαβίωσής του ορεινού πληθυσµού και η ανάπτυξη του οικοτουρισµού. Tο δασικό οδικό δίκτυο που έχει διανοιγεί ή πρόκειται να διανοιγεί στα δάση και δασικές εκτάσεις της χώρας και το οποίο για να είναι προσπελάσιµο απαιτείται η διαρκής βελτίωσή του, εξυπηρετεί έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω σκοπούς: Την εκµετάλλευση των δασών και δασικών εκτάσεων, µε την ευρύτερη έννοιά της, που περιλαµβάνει όλες τις συναφείς φάσεις από την αναδάσωση και καλλιέργεια των δασοσυστάδων µέχρι την συγκοµιδή των δασικών προϊόντων. Την πρόσβαση προς στις υφιστάµενες τεχνικές εγκαταστάσεις (∆ασοφυλάκεια, παρατηρητήρια, δασικοί οικισµοί, εγκαταστάσεις µεταποίησης δασικών προϊόντων, δασικά φυτώρια, εκτροφεία θηραµάτων, κ.λ.π). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 254 Την εκµετάλλευση των λειτουργιών του δάσους που αναφέρονται τόσο στον τουρισµό και στην αναψυχή, όσο και την εξυπηρέτηση των γεωργικών εκµεταλλεύσεων που βρίσκονται εντός των δασικών περιοχών. Την πρόσβαση για την εκτέλεση δασικών έργων (φραγµάτων, δεξαµενών, υδραυλάκων, ποτιστρών, έργων σταθεροποίησης εδαφών, κ.λ.π). Την αποκόµιση (παραλαβή και µετατόπιση) των προϊόντων και κυρίως του ξύλου και ρητίνης και τη µεταφορά τους από το υλοτόµιο µέχρι τους τόπους συγκέντρωσης ή τα κέντρα επεξεργασίας ή κατανάλωσής τους. Την διακίνηση του προσωπικού που ασχολείται µε την επιτήρηση και άλλες δασικές εργασίες των δασών και δασικών εκτάσεων. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Όλη η χώρα. Επιλέξιµες δράσεις: Μελέτες και έργα ∆ιάνοιξης νέων δασικών οδών στα δηµόσια δάση και δασικές εκτάσεις, που κρίνεται αναγκαίο για την εξυπηρέτηση ενός ή περισσοτέρων σκοπών που αναφέρονται παραπάνω καθώς και έργα Βελτίωσης του υπάρχοντος δασικού οδικού δικτύου στα δηµόσια δάση και δασικές εκτάσεις,που περιλαµβάνουν εργασίες όπως: Μελέτη δρόµου – Τεχνικών έργων Χάραξη δρόµου (κατά µήκος τοµή - κατά πλάτος τοµές - Τεχνικά έργα) Χωµατουργικές εργασίες (Εκσκαφές – Επιχώσεις) Κατασκευή Υποδοµών - Υπόστρωσης - Ασφαλτικών Τεχνικά έργα ( Οχετοί – Γέφυρες - Τοίχοι αντιστήριξης – ∆ανειοθάλαµοι – Τάφροι – Κόµβοι σύνδεσης) Έργα Ασφάλειας – Σήµανσης (Πινακίδες- ∆ιαγράµµισης κ.λ.π.) ΦΟΡΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆/νση ∆ιαχείρισης ∆ασών και ∆ασικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων πράξεων 30 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 14.982.960€ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 255 ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το ύψος ενίσχυσης ανέρχεται στο 100% της ∆ηµόσιας δαπάνης του Μέτρου γιατί αφορά ∆ηµόσια Υποδοµή. ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΜΕΤΡΟΥ ΜΕΤΡΟ 125Β Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 10.714.700 4.268.260 14.982.960 0 14.982.960 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΠΡΟΚΑΤΑΒΟΛΩΝ Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Σύµφωνα µε τα άρθρα 4 και 8 του Καν. (ΕΚ) 1320/2006 για τη θέσπιση µεταβατικών κανόνων όσων αφορά στη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης που προβλέπεται από τον Καν. (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, οι πληρωµές δύναται να βαρύνουν το ΕΓΤΑΑ. Το συνολικό ποσό των ανειληµµένων υποχρεώσεων των Νοµικών ∆εσµεύσεων για Εγγειοβελτιωτικά Έργα και ∆ράσεις (∆ράση 1 – Υποµέτρο Α – Γεωργικός Τοµέας) που αναλήφθηκαν κατά την τρέχουσα προγραµµατική περίοδο και θα ολοκληρωθούν στην 4η Προγραµµατική Περίοδο ανέρχεται σε 151.000.000 € και αφορά 34 έργα, τα οποία περιλαµβάνονται στο συνολικό ποσό των 649.975.542 € του Υποµέτρου Α- Γεωργικός Τοµέας. ∆εδοµένου ότι το ΕΠ ΑΑ ΑΥ και τα ΠΕΠ ∆υτ. Ελλάδας και Στ. Ελλάδας του Γ΄ΚΠΣ θα λήξουν στις 31/12/2009 και τα ΠΕΠ Ν. Αιγαίου, Ηπείρου, ∆υτ. Μακεδονίας και ΑΜΘ έληξαν στις 30-6-2009, η τιµή στόχος του δείκτη θα προσαρµοστεί ακριβώς στο τέλος του 2009... Αναλυτικός πίνακας για τα έργα αυτά παρατίθεται στο υποκεφάλαιο 5.1. ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ΜΕΤΡΟ 125 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 364.892.581 145.356.965 510.249.546 20.000.000 530.249.546 % 71,51% 28,49% 96,23% 4% 100% € 468.000.000 468.000.000 468.000.000 € 364.892.581 613.356.965 978.249.546 20.000.000 998.249.546 Κατανοµή Συγχρηµατοδοτούµενων Εθνικές Πιστώσεις ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ Σηµειώνεται ότι για το σύνολο των δράσεων θα ακολουθηθούν οι διαδικασίες που προβλέπονται για της δηµόσιες συµβάσεις µε πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 256 5.3.1.2.6. Αποκατάσταση του γεωργικού παραγωγικού δυναµικού που έχει πληγεί από φυσικές καταστροφές και εισαγωγή των κατάλληλων δράσεων πρόληψης ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Αποκατάσταση του γεωργικού παραγωγικού δυναµικού που έχει πληγεί από φυσικές καταστροφές και εισαγωγή των κατάλληλων δράσεων πρόληψης ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρο 20 (β) (vi) του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, Σηµείο 5.3.1.2.6 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Κοινοτικές Κατευθυντήριες γραµµές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τοµέα της Γεωργίας και της ∆ασοκοµίας 2007-2013 (2006/C319/EK) ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 126 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Οι ζηµιές που προκαλούνται στη γεωργία από φυσικές καταστροφές και δυσµενή καιρικά φαινόµενα ή κλιµατικά γεγονότα κλονίζουν σοβαρά την οικονοµία των παραγωγών, οι οποίοι µη έχοντας τη δυνατότητα να αντιµετωπίσουν τις δαπάνες αποκατάστασής τους και να συνεχίσουν οµαλά την παραγωγική τους δραστηριότητα έχουν ανάγκη από την κάλυψη και συµπαράσταση της πολιτείας, µέσω της χορήγησης οικονοµικών ενισχύσεων. Ως φυσικές καταστροφές νοούνται εκείνες που προκαλούνται από σεισµούς, χιονοστιβάδες, κατολισθήσεις, πληµµύρες κ.ά. Ως έκτακτα γεγονότα θεωρούνται οι πυρκαγιές, που έχουν ως αποτέλεσµα εκτεταµένες απώλειες. Ως ζηµιές από δυσµενή καιρικά φαινόµενα ή κλιµατικά γεγονότα µπορούν να θεωρηθούν αυτές που προκαλούνται π.χ. από παγετό, χαλάζι, πάγο, βροχή ή ξηρασία. Οι ανωτέρω ζηµιές, για να εµπίπτουν στο Μέτρο, θα πρέπει από το συγκεκριµένο συµβάν να έχει καταστραφεί άνω του 30% είτε της µέσης ετήσιας παραγωγής του γεωργού κατά την προηγούµενη τριετή περίοδο, είτε του µέσου όρου τριετίας που έχει υπολογισθεί µε βάση την προηγούµενη πενταετία, αφαιρουµένων της υψηλότερης και χαµηλότερης τιµής. Το συµβάν πρέπει να χαρακτηρίζεται επίσης από χωρική και χρονική έκταση ικανή για την δηµιουργία των καταστροφών σε γεωργικές καλλιέργειες, ζωικό κεφάλαιο και υποδοµές. Να σηµειωθεί ότι δεν υπάρχει διαφοροποίηση µεταξύ ορεινών – µειονεκτικών και άλλων περιοχών, από την άποψη ποσοστού ζηµιών που λαµβάνονται υπόψη και ότι, σε κάθε περίπτωση, δαπάνες για τις οποίες δύναται να παρέχεται ενίσχυση (επιλέξιµες δαπάνες) θεωρούνται εκείνες που Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 257 πραγµατοποιήθηκαν µετά την ηµεροµηνία των καιρικών φαινοµένων που προκάλεσαν τις ζηµιές. Οι ενισχύσεις διασφαλίζουν µερικώς την δυνατότητα των γεωργών και των κτηνοτρόφων, που επλήγησαν να ανασυστήσουν τις εκµεταλλεύσεις τους και να παραµείνουν στις αγροτικές περιοχές της χώρας ζώντας αξιοπρεπώς και συνεχίζοντας την οικονοµική τους δραστηριότητα. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το Μέτρο αποσκοπεί στην επαναφορά της εκµετάλλευσης στην προ της ζηµίας κατάσταση, χωρίς σοβαρές, µη αναστρέψιµες επιπτώσεις στο εισόδηµα του γεωργού ή κτηνοτρόφου, καθώς και στην πρόληψη τέτοιων ζηµιών, συµβάλλοντας έµµεσα στην ανταγωνιστικότητα της γεωργίας. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Η αποκατάσταση των ζηµιών, µε τη χορήγηση οικονοµικών ενισχύσεων, αφορά αναλυτικά και εξειδικευµένα φυτικό, ζωικό και πάγιο κεφάλαιο (γεωργοκτηνοτροφικά κτίσµατα, θερµοκήπια, µηχανολογικό και γεωργικό εξοπλισµό, γεωργικά µηχανήµατα, περιφράξεις, τοίχους αντιστήριξης, σωλήνες άρδευσης και µεταφοράς νερού για ύδρευση ζώων, δίκτυα άρδευσης, σταφιδόπανα, υποστυλώσεις καλλιεργειών, ζώα, κ.λ.π.). Η διάρκεια εφαρµογής του Μέτρου ταυτίζεται µε την διάρκεια της 4ης Προγραµµατικής Περιόδου, αλλά η ζηµιά προς αποκατάσταση είναι δυνατόν να έχει προκληθεί και κατά τα προηγούµενα τρία (3) έτη. Σε κάθε περίπτωση όµως, για να πραγµατοποιηθεί η αποκατάσταση µέσω του Μέτρου, δεν θα πρέπει να έχει παρέλθει χρονικό διάστηµα µεγαλύτερο των τριών (3) ετών από την πρόκληση της ζηµιάς και βέβαια αυτή δεν θα πρέπει να έχει αποκατασταθεί από το ΕΠΑΑ-ΑΥ. Λόγω του συγχρόνου της εφαρµογής του ΕΠΑΑ-ΑΥ, τυχόν περίοδοι επιλεξιµότητας ζηµιών εντός της 3ης Προγραµµατικής Περιόδου θα προσδιορισθούν σε επόµενη φάση. Βασική ανάγκη του Μέτρου αποτελεί η ταχύτητα διεκπεραίωσης των διαδικασιών, µέσα σε εύλογο χρονικό διάστηµα, η οποία θα δώσει τη δυνατότητα στους πληγέντες να προβούν στην αποκατάσταση των ζηµιών των εκµεταλλεύσεών τους, ώστε να τις επαναφέρουν στην παραγωγή. Επειδή το Μέτρο δεν περιλαµβάνει νέες επενδύσεις στη γεωργία, αλλά ακριβώς έρχεται αρωγός σε αναφυόµενα προβλήµατα στο ήδη υφιστάµενο καθεστώς της, σηµειώνεται υπογραµµισµένα η σηµαντικότητά του, όπου µέσα από την επίτευξη του στόχου: θα προκύψουν θετικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, γιατί µε το κίνητρο των οικονοµικών ενισχύσεων, οι ζηµιωθέντες παραγωγοί που εντάσσονται στο πρόγραµµα θα προβαίνουν σε ανασύσταση του πάγιου φυτικού και ζωικού κεφαλαίου, Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 258 θα επανέλθουν οι συνθήκες εργασίας των ζηµιωθέντων αγροτών, θα συνεχισθεί οµαλά όλο το φάσµα των παραγωγικών δραστηριοτήτων. ∆ράσεις Πρόληψης: ∆ράσεις πρόληψης είναι η τήρηση προτύπων ασφαλείας στην εργασία, η ενεργητική προστασία φυτικού κεφαλαίου από παγετό, η προστασία από το χαλάζι, από την ξηρασία και από πυρκαγιές. Οι παρεµβάσεις πρόληψης θα πραγµατοποιηθούν µέσω σχετικών επενδύσεων στο Μέτρο 121 «Εκσυγχρονισµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων». ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Γεωργοί και κτηνοτρόφοι που οι γεωκτηνοτροφικές τους εκµεταλλεύσεις ζηµιώνονται από φυσικές καταστροφές, έκτακτα γεγονότα (πυρκαγιές) και από δυσµενή καιρικά φαινόµενα ή κλιµατικά γεγονότα, όπως αυτά ορίζονται ανωτέρω. ∆ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΟΤΙ ΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΜΟΝΟ ΟΙ ΕΠΕΝ∆ΥΤΙΚΕΣ ∆ΑΠΑΝΕΣ Η αποκατάσταση των ζηµιών αναφέρεται αποκλειστικά σε κάλυψη δαπανών της επένδυσης και όχι σε απώλεια εισοδήµατος ή απώλεια παραγωγής. ∆ιευκρινίζεται ότι οι οικονοµικές ενισχύσεις στόχο έχουν την υποβοήθηση των παραγωγών για ανασύσταση του ζηµιωµένου κεφαλαίου των εκµεταλλεύσεων τους και δεν σχετίζονται κατά κανένα τρόπο µε ασφάλιση του φυτικού, ζωικού και παγίου κεφαλαίου. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Ο Οργανισµός Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ). ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το ύψος ενίσχυσης ανέρχεται στο 100% της ∆ηµόσιας δαπάνης του Μέτρου. Από 1η Ιανουαρίου 2010 το ποσοστό ενίσχυσης θα µειωθεί στο 50% και οι γεωργοί πρέπει να έχουν συνάψει ασφαλιστική σύµβαση, η οποία να καλύπτει τουλάχιστον το 50% της µέσης ετήσιας παραγωγής ή του σχετικού µε την παραγωγή εισοδήµατος. Από αυτή την προϋπόθεση µπορεί να γίνει παρέκκλιση µόνο εάν το κράτος-µέλος µπορεί να δείξει µε πειθώ ότι παρά τις όλες λογικές προσπάθειες που έγιναν, δεν ήταν διαθέσιµη συµφέρουσα ασφάλεια κατά τη στιγµή που συνέβη η ζηµιά. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 126 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 7.142.154 2.845.116 9.987.270 0 9.987.270 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% Ο προϋπολογισµός είναι καθαρά ενδεικτικός, καθώς δεν έχουν εξατοµικευθεί ακόµη οι ζηµιές, οπότε και θα αναπροσαρµοστούν οι πιστώσεις σε µεταγενέστερη φάση του Προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 259 ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Επιδόσεων Στηριζόµενη περιοχή πληγεισών γεωργικών εκτάσεων 400* ha * Ο τιµή στόχος του δείκτη είναι καθαρά ενδεικτική, καθώς δεν έχουν εξατοµικευθεί ακόµη οι ζηµιές, οπότε και θα αναπροσαρµοστούν οι πιστώσεις σε µεταγενέστερη φάση του Προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 260 5.3.1.3. Μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας της γεωργικής παραγωγής και των προϊόντων 5.3.1.3.1. Εκπλήρωση των προτύπων µε βάση την κοινοτική νοµοθεσία ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Εκπλήρωση των προτύπων µε βάση την κοινοτική νοµοθεσία. Το µέτρο αφορά ανειληµµένες υποχρεώσεις. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (γ) (i) και 31 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Άρθρο 21 και σηµείο 5.3.1.3.1 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 131 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η προσαρµογή των γεωργικών εκµεταλλεύσεων στα νεοεισαχθέντα στην ελληνική νοµοθεσία κοινοτικά πρότυπα, που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, τη ∆ηµόσια υγεία, την υγεία των ζώων και των φυτών, την καλή διαβίωση των ζώων και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας, εµπλέκει σηµαντικό αριθµό γεωργών. Για τα πρότυπα αυτά επειδή τις περισσότερες φορές επιβάλλουν στους γεωργούς νέες υποχρεώσεις που οδηγούν σε µείωση του εισοδήµατός τους είτε άµεσα είτε µέσω του πρόσθετου κόστους απαιτείται για να διευκολυνθούν οι γεωργοί ώστε να προχωρήσουν στην ταχύτερη και αποτελεσµατικότερη προσαρµογή των εκµεταλλεύσεών τους προς όφελος και του κοινωνικού συνόλου, κρίνεται απαραίτητο να δοθούν ενισχύσεις. Το µέτρο θα καλύψει τµήµα των δαπανών και το διαφυγόν εισόδηµα µε στόχο την ταχύτερη εφαρµογή και τήρηση των προτύπων αυτών. Το µέτρο αφορά πληρωµή ανειληµµένων υποχρεώσεων του προτύπου «Ηλεκτρονική σήµανση αιγοπροβάτων». Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 261 ΤΥΠΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση παρέχεται ετησίως µε φθίνουσα µορφή για µέγιστο διάστηµα 5 ετών από την ηµεροµηνία που το πρότυπο καθίσταται υποχρεωτικό σύµφωνα µε την κοινοτική νοµοθεσία κατά περίπτωση επιλεχθέντος προτύπου. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Το µέτρο αφορά ανειληµµένες υποχρεώσεις. ∆ικαιούχοι της ενίσχυσης δύνανται να κριθούν φυσικά ή νοµικά πρόσωπα, κάτοχοι αιγοπροβάτων εφόσον: Πληρούν τις προϋποθέσεις σχετικά µε το Μητρώο Αιγοπροβάτων και τις υγειονοµικές διατάξεις και προβαίνουν ή έχουν προβεί σε σήµανση των ζώων τους µε ενώτια (συµβατική σήµανση) σύµφωνα µε τη διαδικασία και τις προϋποθέσεις που ισχύουν κάθε φορά. Αναλαµβάνουν την υποχρέωση από την ηµεροµηνία υπογραφής της σύµβασης και καθ’ όλη την περίοδο χορήγησης της ενίσχυσης: Να διατηρούν εκµετάλλευση αιγοπροβάτων Να προβαίνουν στη συµβατική και ηλεκτρονική σήµανση των ζώων τους σύµφωνα µε τη διαδικασία και τις προϋποθέσεις που ορίζονται στις εθνικές διατάξεις όπως ισχύουν κάθε φορά. Να τηρούν τις διατάξεις της Εθνικής και Κοινοτικής νοµοθεσίας. Να παραµείνουν στο πρόγραµµα µέχρι τη λήξη της σύµβασής τους. Να υποβάλλουν κατ’ έτος αίτηση πληρωµής / δήλωση εφαρµογής. Να δέχονται και να διευκολύνουν τους ελέγχους που πραγµατοποιούν Εθνικά και Κοινοτικά όργανα. ∆εν έχουν δικαίωµα συµµετοχής στο εν λόγω καθεστώς ενίσχυσης όσοι είναι δικαιούχοι του καθεστώτος πρόωρης συνταξιοδότησης. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΡΟΤΥΠΩΝ, ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΛΕΞΙΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ 29 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) ΑΡΙΘ. 1698/2005, ΟΠΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΙΣΧΥΕΙ, ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Ηλεκτρονική σήµανση αιγοπροβάτων. Τεκµηρίωση επιλογής. Ο αριθµός των αιγοπροβάτων στην Ελλάδα είναι µεγάλος 14 εκατ. περίπου και απαιτείται ηλεκτρονική σήµανση για να αρθούν και τα προβλήµατα υγειονοµικού Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 262 ελέγχου και οι επιπτώσεις στη δηµόσια υγεία, υγεία ζώων, µετακινήσεις ζώων, εµπόριο ζώων. Το σύστηµα µε την τεχνολογία της ηλεκτρονικής αναγνώρισης καθιστά δυνατή την ατοµική αναγνώριση των ζώων και τις εκµ/σεις στις οποίες γεννήθηκαν. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ Η ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΩΝ ΠΟΥ ΑΠΟΡΡΕΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΣΤΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ∆ΑΠΑΝΕΣ ΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ Η στήριξη παρέχεται στα πρότυπα που αφορούν τους τοµείς της προστασίας του περιβάλλοντος, της ∆ηµόσιας υγείας, της υγείας ζώων και φυτών, των συνθηκών καλής διαβίωσης των ζώων και της εργασιακής ασφάλειας εφόσον: Έχουν εισαχθεί πρόσφατα στην Εθνική νοµοθεσία κατ’ εφαρµογή της Κοινοτικής ∆ηµιουργούν σηµαντική επίπτωση στο τυπικό λειτουργικό κόστος της εκµετάλλευσης Αφορούν σηµαντικό αριθµό γεωργών. Η προµήθεια και η τοποθέτηση του σχετικού εξοπλισµού (ηλεκτρονικών ποµποδεκτών) η οποία επιβάλλεται στον κάτοχο αιγοπροβάτων από τον Καν. 21/2004, από την 1.1.2008, προκαλεί µια σηµαντική δαπάνη για τον κάτοχο της εκµετάλλευσης και συνεπώς απώλεια εισοδήµατoς. Σκοπός του µέτρου είναι η κάλυψη της απώλειας του εισοδήµατος του παραγωγού µε µια εφάπαξ ενίσχυση, την οποία θα λάβει µετά την πρώτη τοποθέτηση της ηλεκτρονικής σήµανσης στο κοπάδι του. ΠΟΣΟ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΑΝΑ ΕΠΙΛΕΞΙΜΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΟΣΟΥ ΑΥΤΟΥ. ΑΠΟ∆ΕΙΚΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ 2 ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 48 ΤΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΠΟΥ ΝΑ ΕΠΙΤΡΕΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΝΑ ΕΛΕΓΞΕΙ ΤΗΝ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ Ηλεκτρονική Σήµανση Αιγοπροβάτων Α. Το συνολικό ποσό ενίσχυσης ανά εκµετάλλευση υπολογίζεται από τη σχέση: Α = Β x 26,17 ΕΥΡΩ Όπου: Α = το συνολικό ποσό ενίσχυσης ανά εκµετάλλευση Β = Ο αριθµός των αιγοπροβάτων, ηλικίας άνω των 6 µηνών, του έτους ένταξης 26,17 = η συνολική ενίσχυση ανά αιγοπρόβατο στην 5ετία. Στο ποσό αυτό περιλαµβάνονται η αγορά κι εγκατάσταση microchip σε µικρά και µεγάλα ζώα και το ανάλογο απόθεµα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 263 Β. Το κατά τον ανώτερο τρόπο υπολογισθέν ποσό χορηγείται σε πέντε ετήσιες δόσεις το ύψος της καθεµιάς υπολογίζεται µε βάση τη συνολική ενίσχυση (Α) και τα ακόλουθα ποσοστά κατά περίπτωση δόσης: Ποσά ενίσχυσης Ηλεκτρονική Σήµανση – Ύψος ενίσχυσης ΕΥΡΩ / αιγοπρόβατο / έτος Ποσά σε € Σύνολο 1ο έτος 2ο έτος 3ο έτος 4ο έτος 5ο έτος 26,17 7,234 6,234 5,234 4,234 3,234 Αιτιολόγηση του ύψους ενίσχυσης Υπολογισµός λειτουργικού κόστους για την Ηλεκτρονική Σήµανση ανά αιγοπρόβατο Ποσά σε € 1 ο έτος 2ο έτος 3ο έτος 4ο έτος 5ο έτος Σύνολο Microchip Μεγάλα Αιγοπρ. 3,30 2,64 1,98 1,32 0,66 9,9 Microchip Μικρά Ζώα 4,95 3,95 2,95 1,95 0,95 14,75 Απόθεµα 15% 0,33 0,32 0,3 0,29 0,28 1,52 Σύνολο 8,58 6,91 5,23 3,56 1,89 26,17 ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΠΟΣΟ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Ι. Το συνολικό ποσό για όλα τα πρότυπα δεν µπορεί να υπερβεί τα 10.000 € ανά γεωργική εκµετάλλευση. II. Το συνολικό ποσό για την ηλεκτρονική σήµανση δεν µπορεί να υπερβεί τα 3.000 ΕΥΡΩ ανά εκµετάλλευση ΙΙΙ. Η ενίσχυση χορηγείται ετησίως µε τη µορφή κατ’ αποκοπή ενίσχυσης η οποία µειώνεται προοδευτικά σε ισόποσες δόσεις (µέχρι πέντε). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 264 ΙV. Η ενίσχυση µπορεί να παρέχεται για περίοδο 5 ετών το πολύ από την ηµεροµηνία κατά την οποία το πρότυπο καθίσταται υποχρεωτικό στην Εθνική Νοµοθεσία σε συµφωνία µε την Κοινοτική Νοµοθεσία. Τελική ηµεροµηνία πληρωµής των δικαιούχων ήταν η 20-7-2009 και στο µέτρο δεν εντάχθηκαν νέοι δικαιούχοι κατά την προγραµµατική περίοδο 2007-2013.. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 131 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 5.711.945 2.275.385 7.987.330 0 7.987.330 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η Γενική ∆ιεύθυνση Κτηνιατρικής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Με νοµική βάση τον Καν. 1320/06 δικαιούχοι του παρόντος µέτρου θεωρούνται οι δικαιούχοι του αντίστοιχου µέτρου 5.1 του ΕΠΑΑ, εφόσον υπέγραψαν συµβάσεις µέχρι την 31/12/2006. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Επιδόσεων Αριθµός δικαιούχων οι οποίοι ενισχύθηκαν για τήρηση προτύπων 3.509 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 265 5.3.1.3.2. Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Συµµετοχή γεωργών σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (γ) (ii) και 32 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 22 και σηµείο 5.3.1.3.2 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 132 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Οι γεωργοί θα πρέπει να παρακινηθούν να συµµετάσχουν σε Εθνικά και Κοινοτικά προγράµµατα που αφορούν την ποιότητα. Επειδή η συµµετοχή στα συστήµατα αυτά επιφέρει κατά κανόνα πρόσθετες δαπάνες και υποχρεώσεις που δεν αντισταθµίζονται από την αγορά, θεωρείται απαραίτητη, τουλάχιστον για ένα ορισµένο χρονικό διάστηµα, η οικονοµική στήριξη των γεωργών. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το µέτρο αποσκοπεί στη στήριξη µεθόδων παραγωγής που αποβλέπουν στη βελτίωση της ποιότητας των γεωργικών προϊόντων µε στόχους: Την παροχή εγγυήσεων στους καταναλωτές ως προς την ποιότητα ή τη διαδικασία παραγωγής των γεωργικών προϊόντων και τροφίµων Την επίτευξη προστιθέµενης αξίας για τα πρωτογενή γεωργικά προϊόντα και τη βελτίωση των δυνατοτήτων διάθεσης τους στην αγορά. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Η στήριξη παρέχεται σε γεωργούς οι οποίοι συµµετέχουν οικειοθελώς σε Εθνικά και Κοινοτικά προγράµµατα παραγωγής γεωργικών προϊόντων του παραρτήµατος I της συνθήκης που προορίζονται µόνο για ανθρώπινη κατανάλωση. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 266 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΩΝ ΚΑΘΕΣΤΩΤΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΛΕΞΙΜΑ ΓΙΑ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟΥ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΧΟΡΗΓΗΘΕΙ ΣΤΗΡΙΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ 1. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΩΝ ΚΑΘΕΣΤΩΤΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ • Κοινοτικά καθεστώτα ποιότητας Βιολογική παραγωγή στο πλαίσιο του Καν. 2092/91 του Συµβουλίου, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007. • Εθνικά καθεστώτα ποιότητας Σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης στη φυτική παραγωγή (AGRO 2) Σύστηµα διαχείρισης για τη διασφάλιση της ποιότητας του χοίρειου κρέατος (AGRO 3) Τα ανωτέρω εθνικά συστήµατα ποιότητας εισήχθησαν : Agro 2 στις 23/12/1999 Agro 3 στις 04/07/2002 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ. ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Εφαρµόζονται οι προδιαγραφές και κατευθύνσεις του Καν. 2092/91, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007. Η στήριξη χορηγείται µόνο σε γεωργικά προϊόντα και τρόφιµα που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι του προγράµµατος της βιολογικής παραγωγής µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα εφόσον: Εντάσσουν στο σύστηµα της βιολογικής παραγωγής µέρος ή το σύνολο της εκµετάλλευσης Συνάπτουν συµβόλαιο µε ένα εγκεκριµένο Οργανισµό πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων και προσκοµίζουν στις ελεγκτικές αρχές βεβαίωση του Οργανισµού για την τήρηση των διατάξεων του Καν. 2092/91, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007. Εφαρµόζουν πιστά τις κατευθύνσεις, προδιαγραφές και τεχνικές όπως προβλέπονται στον Καν. 2092/91, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007. ∆έχονται και διευκολύνουν τους ελέγχους που πραγµατοποιούν εξουσιοδοτηµένα Εθνικά και Κοινοτικά Όργανα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 267 Κατάλογος γεωργικών προϊόντων και τροφίµων που είναι επιλέξιµα για στήριξη, εφόσον φέρουν ή προορίζεται να φέρουν ενδείξεις περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής τους. Ελιές επιτραπέζιες – ελαιοποίησης ∆ηµητριακά Βρώσιµα όσπρια Οινάµπελοι, σταφιδάµπελοι Αρωµατικά και φαρµακευτικά φυτά Εκτροφές αιγοπροβάτων, βοοειδών, χοίρων, πουλερικών για την παραγωγή κρέατος ή και γάλακτος ή και αυγών. Έλαια – λίπη Προϊόντα αλευροποιϊας, αρτοποιϊας ζαχαροπλαστικής, ζυµαρικά Οίνος, όξος Προϊόντα γαλακτοκοµίας Παρασκευάσµατα κρεάτων Μέλι και µελισσοκοµικά προϊόντα Προσδιορισµός των αρχών που είναι επιφορτισµένες µε την επίβλεψη της λειτουργίας του συστήµατος και περιγραφή των οργανωτικών ρυθµίσεων για την επίβλεψη. Την εποπτεία του συστήµατος της βιολογικής παραγωγής όπως προβλέπεται στον Καν. 2092/91, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007 την έχει η ∆/νση Βιολογικής γεωργίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. Η πιστοποίηση και ο έλεγχος της τήρησης των προϋποθέσεων της βιολογικής παραγωγής όπως προβλέπεται στον Καν. 2092/91, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007. γίνεται από αναγνωρισµένους ανεξάρτητους πιστοποιητικούς φορείς. Ο έλεγχος των φορέων πιστοποίησης γίνεται από τον Οργανισµό Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων, ο οποίος είναι θεσµικός φορέας στο χώρο της ποιότητας των ελληνικών γεωργικών προϊόντων και λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 268 ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΗ ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ (AGRO 2) ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της στήριξης µπορούν να κριθούν γεωργοί φυσικά πρόσωπα και νοµικά πρόσωπα κάτοχοι γεωργικής εκµετάλλευσης εφόσον εντάξουν µία τουλάχιστον από τις επιλέξιµες καλλιέργειές τους στο σύστηµα της ολοκληρωµένης διαχείρισης σύµφωνα µε τις κατευθύνσεις και προδιαγραφές του πρότυπου Agro 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ H ολοκληρωµένη διαχείριση στη γεωργική παραγωγή θεωρείται ως µία από τις προαιρετικές, αλλά πλέον αναγκαίες µορφές παραγωγικής διαδικασίας της σύγχρονης γεωργικής πρακτικής, συµβάλλοντας στη δηµιουργία ανταγωνιστικού πλεονεκτήµατος για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα. Πρόκειται για ένα σύστηµα διαχείρισης που στηρίζεται στην ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων, των λιπασµάτων και των φυτοπροστατευτικών, κατά την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας, γεγονός που οδηγεί στη µείωση του κόστους παραγωγής και την ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον. Το σύστηµα εφαρµόζεται είτε σε συλλογική βάση από οµάδες παραγωγών, είτε από µεµονωµένους παραγωγούς, µε επιστηµονική υποστήριξη και παρακολούθηση από επιβλέποντα γεωτεχνικό σύµβουλο. Η εφαρµογή του Σύστηµα Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης στη Φυτική Παραγωγή, βασίζεται στα πρότυπα AGRO 2-1 & 2-2 που έχει εκπονήσει ο AGROCERT – Οργανισµός Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων, ο οποίος είναι θεσµικός φορέας στο χώρο της ποιότητας των ελληνικών γεωργικών προϊόντων και λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. Το Σύστηµα χαρακτηρίζεται από διαφάνεια και είναι ανοικτό σε όλους τους παραγωγούς, εξασφαλίζει την πλήρη ιχνηλασιµότητα των προϊόντων και ανταποκρίνεται στις υπάρχουσες και τις µελλοντικές δυνατότητες διάθεσης στην αγορά. Η εφαρµογή του Συστήµατος Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης έχει ως αποτέλεσµα την παραγωγή προϊόντων ανωτέρας ποιότητας µε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, ενώ η τήρηση των προδιαγραφών ελέγχεται από ανεξάρτητους οργανισµούς ελέγχου. Επισηµαίνεται ότι οι προδιαγραφές που περιέχονται στα πρότυπα AGRO 2-1 & 2-2 υπερκαλύπτουν τις κανονιστικές απαιτήσεις σχετικά µε τη δηµόσια υγεία, την υγεία των ζώων και το περιβάλλον, καθώς και µε τους κανόνες ορθής γεωργικής πρακτικής, που προβλέπονται στα παραρτήµατα III KAI IV του ΚΑΝ(ΕΚ)73/2009. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 269 Από το 2001 µέχρι σήµερα στην Ελλάδα έχουν ενταχθεί στο σύστηµα περισσότερα από 20.000 Ηα , αριθµός που αναµένεται να αυξηθεί σηµαντικά στο άµεσο µέλλον. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΑΝ. 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Ειδικότερα πληρούνται τα κριτήρια του Καν. 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, ως ακολούθως : Η ιδιοτυπία του τελικού προϊόντος που απορέει από τις αναλυτικές υποχρεώσεις από τη διαδικασία παραγωγής όπως προβλέπονται στο πρότυπο Agro 2. Εδικότερα η γεωργική εκµετάλλευση υποχρεούται να εφαρµόζει τις νοµικές απαιτήσεις του προτύπου στη βάση των οποίων είναι: Ο σπόρος θα πρέπει να προέρχεται από αναγνωρισµένη πηγή και να τηρείται αρχείο ανά αγροτεµάχιο µε τον αριθµό της παρτίδας, το όνοµα της ποικιλίας, παραστατικά αγοράς και ποιότητας. Η διαχείριση του εδάφους θα γίνεται βάση ειδικού σχεδίου που συντάσσεται από τον επιβλέποντα σε συνεργασία µε το δικαιούχο και θα αφορά την καταλληλότητα και βελτίωση του αγροτεµαχίου, την αύξηση της οργανικής ουσίας, τη µηχανική κατεργασία, τη συµπίεση, την απολύµανση. Η λίπανση θα γίνεται βάση σχεδίου το οποίο θα συντάσσεται από τον επιβλέποντα σε συνεργασία µε τον δικαιούχο και θα περιλαµβάνει τον προσδιορισµό των απαιτήσεων των φυτών σε σχέση µε τις συγκεντρώσεις του εδάφους, συστάσεις για την ποσότητα και τον τύπο του λιπάσµατος, χρόνο και συχνότητα εφαρµογής, αποθήκευση, χρήση στοιχείων εφαρµογής των λιπασµάτων. Η άρδευση θα γίνεται βάση σχεδίου το οποίο θα συντάσσεται από τον επιβλέποντα σε συνεργασία µε τον δικαιούχο και περιλαµβάνει τον υπολογισµό των απαιτήσεων σε νερό σε συνδυασµό µε τις λοιπές επικρατούσες συνθήκες, την µέθοδο άρδευσης, την ποιότητα και την παροχή του αρδευτικού νερού. Η φυτοπροστασία θα γίνεται βάση σχεδίου το οποίο θα συντάσσεται από τον επιβλέποντα σε συνεργασία µε τον δικαιούχο και περιλαµβάνει τη µέθοδο και τα µέσα φυτοπροστασίας, την επιλογή του φυτοπροστατευτικού µέσου, την καταγραφή εφαρµογής κάθε µέσου, τα µέσα ατοµικής προστασίας, τον χρόνο αναµονής πριν τη συγκοµιδή, τα µέσα εφαρµογής, τη διαχείριση των πλεονασµάτων, αναλύσεις υπολειµµάτων, διαχείριση φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Ο τρόπος και ο χρόνος συγκοµιδής καθώς επίσης οι απαραίτητοι µετασυλλεκτικοί χειρισµοί, σε ό,τι αφορά την υγιεινή των εργαζοµένων, το πλύσιµο, τη χρήση χηµικών µέσων, τη συσκευασία, την αποθήκευση, θα γίνονται βάση σχεδίου ενώ οφείλει να παρακολουθεί µαθήµατα κατάρτισης για τη συνεχή βελτίωση του συστήµατος και της διαχείρισης της εκµετάλλευσης. Η τήρηση τωνπροϋποθέσεων ελέγχεται από ανεξάρτητο φορέα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 270 Το σύστηµα είναι ανοικτό για όλους τους παραγωγούς Το σύστηµα χαρακτηρίζεται από διαφάνεια και εγγυάται πλήρη ιχνηλασιµότητα. Ειδικότερα : Ως ιχνηλασιµότητα νοείται το σύνολο των ενεργειών που συνδέουν και συσχετίζουν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο το τελικό προϊόν µε το αγροτεµάχιο από το οποίο προέρχεται (ταυτότητα αγροτεµαχίου), έτσι ώστε να είναι δυνατή από τον πελάτη η ανίχνευση της πορείας παραγωγής και προέλευσης του, µέσω των προτύπων AGRO 2.1 και AGRO2.2. Η γεωργική εκµετάλλευση πρέπει να καθιερώσει διαδικασίες για τον εντοπισµό της προέλευσης του γεωργικού προϊόντος από τη µονάδα της αρχικής του παραγωγής µέχρι την παράδοση στον πελάτη. Η διαδικασία πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον τα κάτωθι: Κάθε παραγωγός που είναι ενταγµένος στο σύστηµα καθώς και τα αγροτεµάχια του πρέπει να φέρουν κωδικοποίηση, η οποία να είναι µοναδική για κάθε παραγωγό και για κάθε αγροτεµάχιο του. Όλες οι βασικές λειτουργίες, διαδικασίες, ενέργειες του συστήµατος που απαιτούν τεκµηρίωση πρέπει να βασίζονται και να τεκµηριώνονται µε το σύστηµα της συγκεκριµένης «µοναδικής» κωδικοποίησης (πχ. Οδηγίες, καταγραφές εισροών κλπ), έτσι ώστε να υπάρχει ιχνηλασιµότητα σε όλη την παραγωγική διαδικασία. Η διαδικασία ιχνηλασιµότητας πρέπει να διασφαλίζει τον ξεχωριστό χειρισµό «συµβατικών» και «προϊόντων ολοκληρωµένης διαχείρισης» από την µονάδα της αρχικής τους παραγωγής µέχρι την παράδοση στον πελάτη. Ο βαθµός λεπτοµέρειας της ιχνηλασιµότητας πρέπει να ικανοποιεί τουλάχιστον τις παρακάτω βασικές απαιτήσεις: Πρέπει να τηρείται σύστηµα ιχνηλασιµότητας σε επίπεδο αγροτεµαχίου µέχρι το στάδιο της συγκοµιδής. Πρέπει να τηρείται σύστηµα ιχνηλασιµότητας σε επίπεδο παραγωγού κατά την παράδοση της συγκοµιδής. Ο βαθµός λεπτοµέρειας της ιχνηλασιµότητας από την παράδοση της συγκοµιδής έως και το τελικό προϊόν πρέπει να αποτελεί συνάρτηση των απαιτήσεων που έχουν οριστεί από την ίδια τη γεωργική εκµετάλλευσης, βάσει νοµοθεσίας και συµβάσεων µε πελάτες. Σε εξαγώγιµα προϊόντα συνιστάται η τήρηση συστήµατος ιχνηλασιµότητας σε επίπεδο παραγωγού. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 271 Το σύστηµα συµβάλει στη µετατροπή της συµβατικής παραγωγής σε ποιοτική συνεπώς δεν συµβάλει στην αύξηση της παραγωγής ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΛΕΞΙΜΑ ΓΙΑ ΣΤΗΡΙΞΗ. Ελιές επιτραπέζιες – ελαιοποίησης ∆ηµητριακά Βρώσιµα όσπρια Οινάµπελοι, σταφιδάµπελοι Αρωµατικά και φαρµακευτικά φυτά ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΑΡΧΗΣ Η ΑΡΧΩΝ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΦΟΡΤΙΣΜΕΝΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΒΛΕΨΗ Η εποπτεία του συστήµατος γίνεται από Οργανισµό Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων, ο οποίος είναι θεσµικός φορέας στο χώρο της ποιότητας των ελληνικών γεωργικών προϊόντων και λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. Ο έλεγχος και η πιστοποίηση της τήρησης των προδιαγραφών και κατευθύνσεων του AGRO 2 γίνεται από ανεξάρτητους αναγνωρισµένους πιστοποιητικούς οργανισµούς. Ο έλεγχος των φορέων πιστοποίησης γίνεται από τον Οργανισµό Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων. ΣΥΣΤΗΜΑ ∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ∆ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΧΟΙΡΕΙΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ (AGRO 3) ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της στήριξης µπορούν να κριθούν γεωργοί φυσικά πρόσωπα και νοµικά πρόσωπα κάτοχοι γεωργικής εκµετάλλευσης κάτοχοι µονάδων εκτροφής χοιρινών εφόσον εντάξουν τη µονάδα τους στο σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης σύµφωνα µε τις κατευθύνσεις και προδιαγραφές του πρότυπου Agro 3. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ Η διαρκώς αυξανόµενη κατανάλωση χοιρινού κρέατος σε συνδυασµό µε τις υψηλές απαιτήσεις των καταναλωτών, την είσοδο στην αγορά οµοειδών προϊόντων από άλλες χώρες, διαµορφώνουν νέες συνθήκες υψηλού ανταγωνισµού κατατάσσοντας Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 272 τον τοµέα της χοιροτροφίας ως τον πιο δυναµικό κλάδο της εντατικής κτηνοτροφίας στη χώρα µας. Η εφαρµογή σύγχρονων µορφών οργάνωσης της παραγωγής, µε ταυτόχρονη τήρηση κανόνων που αφορούν τη δηµόσια υγεία, την υγεία και τις συνθήκες διαβίωσης των ζώων, αναµένεται να έχουν ως αποτέλεσµα τη ραγδαία ανάπτυξη του κλάδου και την ανάδειξη της ποιότητας των προϊόντων χοιροτροφίας. Ο AGROCERT σε συνεργασία µε επιστηµονικούς και παραγωγικούς φορείς, εκπόνησε τη σειρά προτύπων AGRO 3-1, 3-2, 3-3 & 3-4, που αφορούν κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας (παραγωγή ζωωτροφών, εκτροφή χοίρων, σφαγή, τυποποίηση). Η εφαρµογή των απαιτήσεων των παραπάνω προτύπων οδηγεί στην πιστοποίηση της ποιότητας του χοίρειου κρέατος µε την απονοµή πιστοποιητικών και τη χορήγηση σηµάτων. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΝ. 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Το Σύστηµα ∆ιαχείρισης για τη ∆ιασφάλιση της Ποιότητας του Χοίρειου Κρέατος χαρακτηρίζεται από διαφάνεια και είναι ανοικτό σε όλους τους παραγωγούς, εξασφαλίζει την πλήρη ιχνηλασιµότητα των προϊόντων και ανταποκρίνεται στις υπάρχουσες και τις µελλοντικές δυνατότητες διάθεσης στην αγορά. Η εφαρµογή του έχει ως αποτέλεσµα την παραγωγή προϊόντων ανωτέρας ποιότητας µε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, ενώ η τήρηση των προδιαγραφών ελέγχεται από ανεξάρτητους οργανισµούς ελέγχου. Επισηµαίνεται ότι οι προδιαγραφές που περιέχονται στα πρότυπα AGRO 3-1, 3-2, 3-3 & 3-4 υπερκαλύπτουν τις κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης σχετικά µε τη δηµόσια υγεία, την υγεία των ζώων και το περιβάλλον, που προβλέπονται στον ΚΑΝ(ΕΚ)73/2009. Ειδικότερα : α) Η ιδιοτυπία του τελικού προϊόντος στο πλαίσιο των συστηµάτων αυτού του είδους απορρέει από αναλυτικές υποχρεώσεις ως προς τις γεωργικές µεθόδους παραγωγής οι οποίες διασφαλίζουν: ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, στα οποία συγκαταλέγεται η διαδικασία παραγωγής ή ποιότητα του τελικού προϊόντος σαφώς ανώτερη των συνήθως εµπορικών προτύπων όσον αφορά τη δηµόσια υγεία, την υγεία και την καλή διαβίωση των ζώων ή την προστασία του περιβάλλοντος Η ιδιοτυπία του τελικού προϊόντος, απορρέει από το γεγονός ότι µε την εφαρµογή των φιλοπεριβαλλοντικών αυτών Συστηµάτων, παράγονται πιστοποιηµένα, ποιοτικά και ασφαλή αγροτικά προϊόντα για τους καταναλωτές, που είναι σαφώς ανώτερα από τα συµβατικά παραγόµενα προϊόντα. Στην περίπτωση του προτύπου AGRO 3.1, AGRO 3.2, AGRO 3.3, AGRO 3.4 που αφορά χοίρειο κρέας αναφερόµαστε στην ποιότητα του τελικού προϊόντος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 273 Συγκεκριµένα στα πρότυπα αυτά οι προδιαγραφές διαχείρισης σχετικά µε τη ν δηµόσια υγεία, την υγεία των ζώων και το περιβάλλον υπερκαλύπτουν τις κανονιστικές απαιτήσεις που προβλέπονται στον Καν. 1782/2003 (Μετρήσεις, εκµ/σεων, αναλύσεις, εκπαιδεύσεις, τεχνικό προσωπικό σε κάθε στάδιο παραγωγικής διαδικασίας – παραγωγή ζωοτροφών, εκτροφή χοίρων , σφαγή, τυποποίηση). Όλα αυτά οδηγούν στην εξασφάλιση επί πλέον βελτιωµένης ποιότητας του τελικού προϊόντος. β) Τα συστήµατα επιβάλλουν ειδικές προδιαγραφές για την παραγωγή προϊόντων, η τήρηση των οποίων ελέγχεται από ανεξάρτητο οργανισµό ελέγχου Όσον αφορά τον τοµέα της χοιροτροφίας, σύµφωνα µε τα πρότυπα της σειράς AGRO 3, καθιερώνονται προδιαγραφές και κανόνες που διασφαλίζουν την υγιεινή και την ασφάλεια σε όλα τα στάδια, από την παραγωγή των ζωοτροφών µέχρι τη συσκευασία του χοιρινού κρέατος. Τα πρότυπα αυτά µπορούν να εφαρµοστούν από επιχειρήσεις παραγωγής ζωοτροφών χοιροτροφίας (AGRO 3.1), χοιροτροφικές µονάδες (AGRO 3.2), αλλά και από σφαγεία (AGRO 3.1), τυποποιητήρια κρέατος και αλλαντοβιοµηχανίες (AGRO 3.4). Οι επιχειρήσεις µπορούν να εφαρµόσουν τα πρότυπα, ανάλογα µε τη δραστηριότητά τους, είτε το καθένα ξεχωριστά ή να επιλέξουν την πιστοποίηση όλων των προτύπων της σειράς, έτσι ώστε να ενταχθούν στο Σύστηµα ∆ιαχείρισης για τη ∆ιασφάλιση του Χοίρειου Κρέατος, προκειµένου τα προϊόντα τους να γίνουν αναγνωρίσιµα, να αυξηθεί η προστιθέµενη αξία τους και να αποκτήσουν την εµπιστοσύνη των καταναλωτών. Ειδικότερα, 1. Το πρότυπο AGRO 3.1 : Περιλαµβάνει τις ειδικές απαιτήσεις ως προς τις οποίες πρέπει να συµµορφώνονται οι παραγωγικές µονάδες για την υγιεινή και την ασφάλεια των ζωοτροφών χοιροτροφίας. 2. Το πρότυπο AGRO 3.2 : Σκοπός αυτού του προτύπου είναι η καθιέρωση και πιστοποίηση συγκεκριµένων κανόνων για την εκτροφή των χοίρων στις χοιροτροφικές µονάδες, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η υγεία των εκτρεφόµενων ζώων και κατ΄ επέκταση η υγιεινή και η ασφάλεια του παραγόµενου χοιρινού κρέατος. 3. Το πρότυπο AGRO 3.3 : Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 274 Περιλαµβάνει ειδικές απαιτήσεις ως προς τις οποίες τα σφαγεία οφείλουν να συµµορφώνονται διαρκώς, προκειµένου να µπορέσουν να απολάβουν της πιστοποίησης και του δικαιώµατος χρήσης της ειδικής σήµανσης. Οι προδιαγρφές του AGRO 3.3 υπερβαίνουν εκείνες του αντίστοιχου Κοινοτικού Προτύπου. 4. Το πρότυπο AGRO 3.4 : Το πρότυπο περιγράφει τις ειδικές προδιαγραφές και τους συγκεκριµένους κανόνες για τον τεµαχισµό, την αποστέωση, την επεξεργασία και τη συσκευασία του χοιρινού κρέατος, ως προς τις οποίες τα τυποποιητήρια οφείλουν να συµµορφώνονται. γ) Τα συστήµατα αυτά είναι ανοικτά σε όλους τους παραγωγούς και µπορούν να εφαρµόζονται ατοµικά από µεµονωµένους παραγωγούς, είτε συλλογικά από οµάδες παραγωγών. δ) Τα συστήµατα χαρακτηρίζονται από διαφάνεια και εγγυώνται την πλήρη ιχνηλασιµότητα των προϊόντων Η πιστοποίηση χορηγείται µετά από τη διενέργεια εξειδικευµένων ελέγχων και επιθεωρήσεων, δειγµατοληψιών γεωργικών προϊόντων, εργαστηριακών αναλύσεων, ελέγχων ιχνηλασιµότητας κλπ, από εξειδικευµένο επιστηµονικό προσωπικό, µε αµεροληψία, αντικειµενικότητα και διαφάνεια, σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας. Η ιχνηλασιµότητα των προϊόντων αποτελεί την καρδιά ενός συστήµατος ∆ιασφάλισης Πιστοποιηµένης Παραγωγής. Θα πρέπει να είναι αξιόπιστη και να παρέχει µε άµεσο τρόπο τις πληροφορίες που ζητούνται κάθε φορά. Εξάλλου, η τήρηση και κοινοποίηση σχετικών πληροφοριών, για κάθε στάδιο της παραγωγικής και µεταποιητικής διαδικασίας, είναι υποχρεωτική από τον κανονισµό ΚΑΝ (Ε.Ε.) 852/2004. Σύµφωνα µε την απόφαση 402669/11.12.2001 της Γενικής ∆ιεύθυνσης Κτηνιατρικής του Υπουργείου Γεωργίας, κάθε χοιροτροφική µονάδα κωδικοποιείται µε τα γράµµατα EL και εξαψήφιο αριθµό, από τον οποίο τα δύο πρώτα ψηφία υποδηλώνουν το νοµό της έδρας της εκµετάλλευσης και τα υπόλοιπα τέσσερα τον αύξοντα αριθµό της µονάδας. Αυτή είναι και η βάση για την ταυτοποίηση των παραγώγων της χοιροτροφικής µονάδας. Σε αυτόν τον αλφάριθµο προστίθεται τετραψήφιος αριθµός ενδεικτικός της µητέρας του παραγώγου (Η σήµανση των χοιροµητέρων, άρα και η τήρηση στοιχείων που τις αφορά είναι υποχρεωτική από τη νοµοθεσία). Ένας τριψήφιος αριθµός που δηλώνει τον αριθµό του κελιού πάχυνσης ακολουθούµενος από άλλον Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 275 έναν τριψήφιο αριθµό που αντιστοιχεί στην ηµέρα του έτους, δηλωτικός της ηµέρας σφαγής συµπληρώνουν τα στοιχεία των παραγώγων της µονάδας. Για τα προϊόντα σφαγείου σήµερα απαιτείται η σφαγή να γίνεται αποκλειστικά σε σφαγεία που έχουν κωδικό αριθµό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ίδιο συµβαίνει και µε τα τυποποιητήρια-συσκευαστήρια. Στο σφαγείο γίνεται καταχώρηση των στοιχείων (µπορεί να προστεθεί και ο αύξων αριθµός σφαγής του ζώου ανά ηµέρα) και προστίθεται ο κωδικός αριθµός του σφαγείου (νέος τριψήφιος αλφάριθµος). Τέλος η ταυτότητα των τεµαχίων συµπληρώνεται επιπλέον και µε τον τριψήφιο κωδικό αριθµό του τυποποιητηρίου. ε) Τα συστήµατα ανταποκρίνονται στις υπάρχουσες ή προβλέψιµες δυνατότητες διάθεσης στην αγορά. Επειδή αφορά µετατροπή συµβατικών παραγωγών σε ποιοτικές δεν υφίσταται πρόβληµα διάθεσης, άλλωστε το γεγονός ότι προσφέρονται εγγυήσεις στους καταναλωτές δεν αντιµετωπίζονται προβλήµατα διάθεσης. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Μόνο Χοίριο Κρέας ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΦΟΡΤΙΣΜΕΝΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΒΛΕΨΗ. Η γεωργική εκµετάλλευση ή η µονάδα χοιροτροφίας επιθεωρείται και ελέγχεται σε τακτική βάση, από ανεξάρτητους, εγκεκριµένους, ιδιωτικούς φορείς πιστοποίησης για τη διαπίστωση της συµµόρφωσης µε τις απαιτήσεις και επιβλέπεται, από τον AGROCERT. Η εποπτεία του συστήµατος γίνεται από Οργανισµό Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων, ο οποίος είναι θεσµικός φορέας στο χώρο της ποιότητας των ελληνικών γεωργικών προϊόντων και λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων σύµφωνα µε το ισχύον θεσµικό πλαίσιο ((ΚΥΑ 267600, ΦΕΚ 510 Β΄/10.04.07). Επισηµαίνεται ότι, θα πρέπει να εφαρµόζονται πλήρως οι απαιτήσεις των προτύπων και να ακολουθούνται συστηµατικά από πλήρεις καταγραφές και τήρηση σχετικών αρχείων, προκειµένου να αποδεικνύεται η διαχρονική τήρησή τους και η επιχείρηση να είναι σε θέση να επιθεωρείται από κάθε ενδιαφερόµενο τρίτο µέρος, είτε κατά την διαδικασία των αυτοελέγχων, είτε κατά τη διαδικασία των επιθεωρήσεων του φορέα πιστοποίησης ή του AGROCERT. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 276 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ Ποσό της στήριξης ανά είδος επιλέξιµου συστήµατος Α. Στήριξη στους γεωργούς που συµµετέχουν στον Καν.2092/91 όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007. Φυτική παραγωγή i. ∆ενδρώδη, Αµπέλι µέχρι 1700 € ετησίως ανά εκµετάλλευση ii. Φυτά µεγάλης καλλιέργειας µέχρι 1500 € ετησίως ανά εκµετάλλευση Ζωϊκή παραγωγή Μέχρι 1800 € ετησίως ανά εκµετάλλευση Β. Στήριξη στους γεωργούς που συµµετέχουν στα εθνικά προγράµµατα ποιότητας. i. Σύστηµα Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης στη Φυτική Παραγωγή (AGRO 2) Όλες οι καλλιέργειες µέχρι 1400 € ετησίως ανά εκµετάλλευση ii. Σύστηµα ∆ιαχείρισης για τη ∆ιασφάλιση της ποιότητας του χοιρείου κρέατος AGRO 3 Μέχρι 3000 € ετησίως ανά εκµετάλλευση. Η στήριξη παρέχεται στους δικαιούχους για πέντε έτη. ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ Η ετήσια ενίσχυση στο καθεστώς ποιότητας του Καν.(ΕΟΚ) 2092/91 και στα εθνικά προγράµµατα ποιότητας υπολογίζεται µε βάση τα ακόλουθα σταθερά κόστη: Τις δαπάνες που συνεπάγεται η ένταξη στο καθεστώς ποιότητας Την ετήσια εισφορά συµµετοχής Τις δαπάνες ελέγχου που συνδέονται µε την τήρηση των προδιαγραφών που ορίζονται σε κάθε καθεστώς ποιότητας. Βλέπε σχετικό παράρτηµα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 277 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 132 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 21.426.308 8.535.288 29.961.596 0 29.961.596 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% ΑΠΟΦΥΓΗ ∆ΙΠΛΗΣ ΕΠΙ∆ΟΤΗΣΗΣ Γεωργοί που έχουν ενταχθεί στα µέτρα 3.1 (Βιολογική Γεωργία) και 3.2. (Βιολογική Κτηνοτροφία) του Άξονα 3 (Γεωργοπεριβαλλοντικά) του ΕΠΑΑ ή εντάσσονται στα µέτρα 2.1.4 / 1 και 2.1.4 / 2 του άξονα 2 δύναται να ενταχθούν στο παρόν µέτρο υπό τον όρο ότι από τις ενισχύσεις των ανωτέρω µέτρων θα αφαιρούνται τα σταθερά κόστη που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισµό της ενίσχυσης του παρόντος µέτρου. ΣΥΝΑΦΕΙΑ ΠΡΩΤΟΥ ΠΥΛΩΝΑ Τα κριτήρια και οι κανόνες για τη διασφάλιση ότι τα καθεστώτα στήριξης που αναφέρονται στο Παράρτηµα Ι και στο άρθρο 2 παράγραφος 2 του Καν.(ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, της Επιτροπής δεν ενισχύονται από άλλα µέσα της ΚΓΠ είναι τα ακόλουθα : Οι ενισχύσεις για τη συµµετοχή των γεωργών σε συστήµατα ποιότητας (α) Κοινοτικά του καν. 2092/91, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007. (β) Εθνικά δεν µπορούν να δίνονται στους δικαιούχους των ενισχύσεων του Καν (ΕΚ) 73/2009 και στα καθεστώτα ενίσχυσης του Κεφαλαίου 5 του Προγράµµατος. Στα πλαίσια του παρόντος µέτρου δεν χορηγούνται ενισχύσεις στα οπωροκηπευτικά. Επίσης, βάσει του Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου καταβάλλεται στήριξη υπό τη µορφή πρόσθετης ενίσχυσης σε γεωργούς οι οποίοι: α) καλλιεργούν και παράγουν σίτο υψηλής ποιότητας, σύµφωνα µε το εθνικό καθεστώς ποιότητας του Συστήµατος Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης Agro 2.1 και 2.2, και β) παράγουν ελαιοκοµικά προϊόντα Προστατευόµενης Ονοµασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.) ή Προστατευόµενης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.), και παράλληλα πληρούν τις πρόσθετες ποιοτικές υποχρεώσεις των αρχών της Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης σύµφωνα µε το εθνικό πρότυπο Agro 2.1 και 2.2 ή των αρχών της βιολογικής γεωργίας σύµφωνα µε την εθνική και κοινοτική νοµοθεσία, για τα έτη 2010, 2011 και 2012. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 278 Για την αποφυγή επικάλυψης µεταξύ πρώτου και δεύτερου πυλώνα, δεν είναι δικαιούχοι της πρόσθετης ενίσχυσης σκληρού σίτου, ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών, κατά τα έτη 2010, 2011 και 2012, όσοι γεωργοί συγχρηµατοδοτούνται για τις ίδιες δράσεις και για το ίδιο έτος ενίσχυσης στο πλαίσιο του παρόντος Μέτρου 132 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013. ∆εν είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου δαπάνες ολοκληρωµένης διαχείρισης στην καλλιέργεια ελιάς, για µέλη ΟΕΦ (η οποία συµµετέχει στη δράση (βiv) «Έργα πρακτικής επίδειξης των τεχνικών ελαιοκαλλιέργειας που έχουν ως στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση του τοπίου, όπως η βιολογική, η ορθολογική και η ολοκληρωµένη γεωργία»), τα οποία ενισχύονται για δαπάνες ανάπτυξης και εφαρµογής συστήµατος ολοκληρωµένης διαχείρισης. Στον Οδηγό Εφαρµογής για την υλοποίηση των προγραµµάτων των ΟΕΦ προβλέπεται διάκριση της υποοµάδας εντός της ΟΕΦ, η οποία υλοποιεί ολοκληρωµένη διαχείριση. Παράλληλα, µε στόχο την πλήρη εξασφάλιση της συµπληρωµατικότητας και της βέλτιστης αξιοποίησης της κοινοτικής χρηµατοδότησης καθώς και την αποφυγή οποιασδήποτε επικάλυψης, έχει συσταθεί µονάδα εντός της Ειδικής Υπηρεσίας ∆ιαχείρισης του ΠΑΑ, η οποία µεριµνά για τον έλεγχο των ανωτέρω. Θεσπίστηκαν διοικητικοί κανόνες και έχουν προβλεφθεί, όπου ενδείκνυται διασταυρωτικοί έλεγχοι από τις αρµόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου και του Οργανισµού Πληρωµών. Οι αναλύσεις δειγµάτων ελληνικού µελιού (βιοολογικού) σε διαπιστευµένα εργαστήρια, δε θα είναι επιλέξιµες στο Μέτρο 132. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ ∆εν υπάρχουν νοµικές δεσµεύσεις της προηγούµενης προγραµµατικής περιόδου. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Επιδόσεων Αριθµός στηριζόµενων γεωργικών εκµεταλλεύσεων που συµµετέχουν σε συστήµατα για την ποιότητα 6.000 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 279 5.3.1.3.3. ∆ραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Ενηµέρωση – προώθηση των προϊόντων στο πλαίσιο συστηµάτων για την ποιότητα των τροφίµων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (γ) (iii) και 33 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 23 και σηµείο 5.3.1.3.3 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 133 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Μετά τις πρόσφατες διατροφικές κρίσεις απαίτηση των καταναλωτών αποτελεί η ενηµέρωσή τους σε ότι αφορά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις προδιαγραφές των προϊόντων διατροφής. Τα προϊόντα που παράγονται στο πλαίσιο Εθνικών και Κοινοτικών προγραµµάτων ποιότητας συνήθως έχουν υψηλότερη τιµή την οποία όµως είναι πρόθυµος να καταβάλλει ο καταναλωτής αν έχει ασφαλή εχέγγυα για το προϊόν που αγοράζει. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το µέτρο αποσκοπεί στην παροχή στήριξης σε «οµάδες» παραγωγών που παράγουν προϊόντα ποιότητας µε στόχους: Την ενηµέρωση των καταναλωτών σε ότι αφορά την διαθεσιµότητα και τις προδιαγραφές των προϊόντων Την προώθηση των προϊόντων αυτών ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Η στήριξη παρέχεται σε οµάδες παραγωγών προϊόντων ποιότητας των καθεστώτων που χρηµατοδοτούνται στο πλαίσιο του µέτρου 132. Μέσω του µέτρου θα χρηµατοδοτηθούν δράσεις ενηµέρωσης, προώθησης και διαφήµισης που περιλαµβάνονται σε επιχειρησιακά σχέδια δράσης µέγιστης διάρκειας τριών ετών. Για την εφαρµογή του καθεστώτος, οι επιλέξιµες δράσεις αφορούν: Α) ενηµέρωση Β) προώθηση Γ) διαφήµιση Αναλυτικότερα οι ενέργειες: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 280 Α) Εκτύπωση, διανοµή ενηµερωτικών φυλλαδίων, αφισών ανά προϊόν στα οποία θα περιγράφονται τα ειδικά χαρακτηριστικά και τα πλεονεκτήµατα του προϊόντος ιδίως σε ότι αφορά την ποιότητα και τις µεθόδους παραγωγής, την καλή διαβίωση των ζώων, την προστασία του περιβάλλοντος θα εκλαϊκεύονται οι τεχνικές και επιστηµονικές γνώσεις τις οποίες θα πρέπει να γνωρίζει ο καταναλωτής για το προϊόν οδηγίες (συνταγές) χρήσης για κάθε προϊόν Β) ∆ιαφηµιστικές καταχωρήσεις στα ΜΜΕ, δηµιουργία ιστοσελίδων και ενηµερωτικών ταινιών (video, cd, dvd) ανά προϊόν. Γ) ∆ιοργάνωση, συµµετοχή συνεδρίων, πανελλήνιων εκθέσεων προϊόντων ποιότητας και συµµετοχή σε εµποροπανηγύρεις ∆) Οργάνωση επισκέψεων στις µονάδες παραγωγής, µαθητών σπουδαστών, οµάδων καταναλωτών κ.τ.λ. Ε) Προώθηση διακίνησης στην εσωτερική αγορά Για να κριθούν οι πιο πάνω ενέργειες επιλέξιµες θα πρέπει να συντρέχουν οι ακόλουθες προϋποθέσεις : 1) ∆εν θα γίνεται αναφορά στον τόπο καταγωγής του προϊόντος εφόσον η αναφορά αυτή µπορεί να αποτελέσει βασικό µήνυµα για την προώθηση του. Αναφορά στον τόπο καταγωγής του προϊόντος επιτρέπεται µόνο στις περιπτώσεις : των προϊόντων του κανονισµού 510/2006 του Συµβουλίου καθώς και των προϊόντων που εµπίπτουν στο πεδίο εφαρµογής του Κανονισµού 479/2008 εφόσον ο τόπος καταγωγής αποτελεί δευτερεύον στοιχείο σε σχέση µε το βασικό µήνυµα και συνεπώς δεν µπορεί να επηρεάσει τους καταναλωτές να αγοράσουν το συγκεκριµένο προϊόν. 2) Σε κάθε περίπτωση Κοινοτικών καθεστώτων ποιότητας, θα εµφανίζεται το Κοινοτικό λογότυπο που προβλέπεται κατά περίπτωση καθεστώτος. 3) ∆εν µπορούν να αποτελέσουν αντικείµενο ενίσχυσης στα πλαίσια του παρόντος µέτρου, δραστηριότητες ενηµέρωσης, προώθησης και διαφήµισης στις ακόλουθες περιπτώσεις : για δραστηριότητες που δεν αφορούν την Εσωτερική Αγορά για δραστηριότητες όπως π.χ υλικό ενηµέρωσης το οποίο δεν είναι σύµφωνο µε τις Κοινοτικές Κανονιστικές διατάξεις ή δεν πληρούν τα κριτήρια επιλεξιµότητας για δραστηριότητες και ενέργειες για τις οποίες δεν υπάρχει έγκριση από την Υπηρεσία Εφαρµογής 4) Οι δαπάνες για τις µελέτες και τη δηµοσιοποίηση των επιχειρησιακών σχεδίων δεν µπορούν να υπερβαίνουν το 20% του κόστους του προγράµµατος δράσεων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 281 ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Στήριξη 70% στο σύνολο των επιλέξιµων δαπανών. Ο ΦΠΑ δεν θεωρείται επιλέξιµη δαπάνη. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Οµάδα παραγωγών. Οµάδα παραγωγών νοείται µία οργάνωση οποιασδήποτε νοµικής µορφής η οποία απαρτίζεται από φορείς που συµµετέχουν ενεργά σε συστήµατα για την ποιότητα τροφίµων στο πλαίσιο του µέτρου 132. Επαγγελµατικές και / ή διεπαγγελµατικές οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν έναν ή περισσότερους τοµείς δεν µπορούν να χαρακτηριστούν ως οµάδες παραγωγών. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ∆ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΝΑ ΤΥΧΟΥΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΣΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ, ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΜΕΤΡΟ «ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΣΕ ΚΑΘΕΣΤΩΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ» Περιλαµβάνονται τα Βιολογικά προϊόντα του Καν.2092/91, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν (ΕΚ) 834/2007 και τα προϊόντα που καλύπτονται από τα εθνικά συστήµατα και περιγράφονται στο µέτρο 132. ΣΥΝΟΧΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΠΥΛΩΝΑ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ∆ΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΟΤΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ∆ΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΛΕΓΕΙ ΓΙΑ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ∆ΕΝ ΧΟΡΗΓΕΙΤΑΙ ΣΤΗΡΙΞΗ ∆ΥΝΑΜΕΙ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) 1405/2006 . Στο πλαίσιο του µέτρου δεν είναι επιλέξιµες δραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης βιολογικού µελιού και µελισσοκοµικών προϊόντων στα µικρά νησιά του Αιγαίου, δεδοµένου ότι ανάλογες δράσεις υλοποιούνται στο πλαίσιο του Καν. (ΕΚ) 1405/2006 του Συµβουλίου σχετικά µε τον «καθορισµό ειδικών µέτρων για τη γεωργία στα µικρά νησιά του Αιγαίου». Οι δράσεις που χρηµατοδοτούνται από τη στήριξη για την αγροτική ανάπτυξη δεν µπορούν να χρηµατοδοτηθούν ταυτόχρονα από τον Καν.2826/2000 του Συµβουλίου, και τον Καν. 2702/1999 του Συµβουλίου όπως έχει τροποποιηθεί από τον Καν.2060/2004 του Συµβουλίου, οι οποιοι έχουν αντικατασταθεί από τον Καν. 3/2008 του Συµβουλίου. Για τη διασφάλιση της τήρησης των δεσµεύσεων θα γίνεται διασταύρωση των στοιχείων µε τις δράσεις που εντάσσονται στον Καν. 2826/2000 του Συµβουλίου, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν. 3/2008 του Συµβουλίου και τακτική ενηµέρωση από την αρµόδια υπηρεσία εφαρµογής για τις δράσεις του µέτρου 133 προς την αρµόδια υπηρεσία εφαρµογής του Καν.2826/2000, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν. 3/2008 του Συµβουλίου. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 282 ΣΥΝΑΦΕΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΠΥΛΩΝΑ. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ∆ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΠΟΥ ΤΙΣ ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΥΝ ΟΤΙ ΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΕΠΩΦΕΛΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΠΩΦΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΤΑΙ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) 2826/2000, ΟΠΩΣ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΝ. 3/2008 . Οι δραστηριότητες προώθησης και ενηµέρωσης οι οποίες είναι επιλέξιµες για στήριξη βάσει του άρθρου 33 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, πρέπει να είναι δράσεις σχεδιασµένες για να παρακινήσουν τους καταναλωτές να αγοράσουν βιολογικά προϊόντα ή τρόφιµα τα οποία συµπεριλαµβάνονται στο πρόγραµµα αγροτικής ανάπτυξης του σχετικού µέτρου µε το άρθρο 32 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, (κωδικός µέτρου 132). Προκειµένου να µην εγκριθούν δραστηριότητες και να µην χρηµατοδοτηθούν δαπάνες που ενισχύονται βάσει του Κανονισµού 2826/00, όπως αντικαταστάθηκε από τον Καν. 3/2008, πραγµατοποιούνται έλεγχοι από την Υπηρεσία Εφαρµογής, τόσο στο στάδιο του προενταξιακού ελέγχου (διοικητικός έλεγχος) όσο και στο στάδιο των µεταενταξιακών ελέγχων (διοικητικός και επιτόπιος έλεγχος). ∆ε θα είναι επιλέξιµες στο πλαίσιο του Μέτρου 133 οι δράσεις της έκδοσης ενηµερωτικού έντυπου υλικού, της διοργάνωσης – συµµετοχής σε ηµερίδες και της µελέτης αγοράς για το βιολογικό µέλι. Εξαιρείται και είναι επιλέξιµη η συµµετοχή σε εκθέσεις. Στο πλαίσιο του Μέτρου 133 «∆ραστηριότητες Ενηµέρωσης και Προώθησης» δεν είναι επιλέξιµες οι δράσεις ενηµέρωσης και προώθησης βιολογικού µελιού και µελισσοκοµικών προϊόντων από Μελισσοκοµικούς Συνεταιρισµούς που δραστηριοποιούνται στα µικρά νησιά του Αιγαίου Πελάγους. Στο πλαίσιο του Μέτρου 133 «∆ραστηριότητες Ενηµέρωσης και Προώθησης» δεν είναι επιλέξιµες οι δράσεις ενηµέρωσης και προώθησης βιολογικού µελιού και µελισσοκοµικών προϊόντων από Μελισσοκοµικούς Συνεταιρισµούς που δραστηριοποιούνται στα µικρά νησιά του Αιγαίου Πελάγους. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΡΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ, ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ∆ΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Ο δικαιούχος από τη στιγµή της υπογραφής της σύµβασης και οπωσδήποτε πριν την έναρξη της κάθε δραστηριότητας, θα πρέπει να καταθέτει το συνολικό επιχειρησιακό σχέδιο τριετούς διάρκειας που περιλαµβάνει τις προτεινόµενες δράσεις ενηµέρωσης, προώθησης και/ή διαφήµισης, σύµφωνο µε τις Κοινοτικές κανονιστικές διατάξεις, ώστε να εγκρίνεται προηγουµένως από τον Φορέα Εφαρµογής. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΤΩΝ ΕΠΙΛΕΞΙΜΩΝ ∆ΑΠΑΝΩΝ Επιλέξιµες κρίνονται οι δαπάνες για : Μελέτες Αγοράς Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 283 Σχεδιασµό, εκτύπωση, διανοµή ενηµερωτικών φυλλαδίων, αφισών, ανά προϊόν ή οµάδα προϊόντων ∆ιαφηµιστικές καταχωρήσεις στα ΜΜΕ ∆ιοργάνωση - συµµετοχή σε συνέδρια-εµπορικές εκθέσεις-εκθέσεις αγροτικών προϊόντων και τροφίµων. ∆ραστηριότητες δηµοσίων σχέσεων (µε τα ΜΜΕ, δηµοσιογράφους, διατροφολόγους) Παράλληλες εκδηλώσεις (Γευσιγνωσίες, προβολές µικρής διάρκειας µέσω καταστηµάτων, οργάνωση επιχειρηµατικών συναντήσεων κ.λ.π.) ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Συγχρηµατοδοτούµενο µέτρο, µε συµµετοχή της οµάδας παραγωγών στο 30% του επιλέξιµου κόστους. Η ∆ηµόσια δαπάνη ανέρχεται στο 70% του επιλέξιµου κόστους. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 133 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 21.426.308 8.535.288 29.961.596 13.000.000 42.961.596 % 71,51% 28,49% 69,74% 30% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Επιδόσεων Αριθµός στηριζόµενων πράξεων 1.500 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 284 5.3.1.4.4. Εκµεταλλεύσεις υπό αναδιάρθρωση λόγω µεταρρύθµισης κοινής οργάνωσης αγοράς ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Εκµεταλλεύσεις υπό αναδιάρθρωση λόγω µεταρρύθµισης κοινής οργάνωσης αγοράς. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 20 (δ) (ιιι) και 35α του Καν. 1698/2005 Άρθρα 24α και σηµείο 5.3.1.4.4 Παράρτηµα ΙΙ του Καν. 1974/2006 ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 144 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Στήριξη αναδιάρθρωσης, αρχής γενοµένης από το δηµοσιονοµικό έτος 2011, για τις γεωργικές εκµεταλλεύσεις των γεωργών που πλήττονται από ουσιαστικές περικοπές της αξίας των άµεσων ενισχύσεων που παρέχονται δυνάµει του κανονισµού (ΕΚ) 1782/2003 του Συµβουλίου. Η στήριξη αυτή θα παρέχεται στους γεωργούς που ενδιαφέρονται να προσαρµοστούν στις µεταβαλλόµενες συνθήκες, µέσω της αναδιάρθρωσης των οικονοµικών δραστηριοτήτων τους εντός και εκτός της γεωργίας. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΑΓΟΡΑΣ Από το 2010, σύµφωνα µε το άρθρο 135 του Καν (ΕΚ) 73/2009 γίνεται δηµοσιονοµική µεταφορά, για την αναδιάρθρωση των γεωργικών εκµεταλλεύσεων, στις περιοχές παραγωγής του καπνού, ποσού που αντιπροσωπεύει το 50% του τριετούς µέσου όρου του συνολικού ποσού της ενίσχυσης που έλαβαν οι καπνοπαραγωγοί κατά τα έτη 2000, 2001, 2002. Το ποσό της µεταφοράς διατίθεται ως συµπληρωµατική κοινοτική στήριξη για την εφαρµογή µέτρων Αγροτικής Ανάπτυξης, υπέρ των περιοχών καπνοπαραγωγής, των οποίων οι παραγωγοί έλαβαν ενίσχυση σύµφωνα µε τον Καν(ΕΟΚ)2075/92 του Συµβουλίου, για την κοινή οργάνωση αγοράς του ακατέργαστου καπνού, κατά τα έτη 2000, 2001, 2002. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η προσαρµογή των εκµεταλλεύσεων καπνού που πλήττονται από την µεταρρύθµιση Κοινής Οργάνωσης Αγοράς και η αναδιάρθρωση των οικονοµικών τους δραστηριοτήτων εντός και εκτός γεωργίας, µέσω µεταβατικής στήριξης για τα έτη Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 285 2011, 2012, 2013, η οποία παρέχεται µέσω της υποβολής τριετούς επιχειρηµατικού σχεδίου. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Το µέτρο θα εφαρµοσθεί στις καπνοπαραγωγικές περιοχές της χώρας, όπως αυτές περιγράφονται στο κεφάλαιο 5 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 (ΠΑΑ). ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι του µέτρου θα είναι παραγωγοί: • Των οποίων οι άµεσες ενισχύσεις των γεωργικών εκµεταλλέυσεων της παραγράφου 1, του άρθρου 35α του Καν. 1698/2005 του Συµβουλίου, όπως τροποποιηµένος ισχύει, έχουν µειωθεί, από το 2010, σε ποσοστό µεγαλύτερο του 25%, σε σχέση µε το έτος 2009, σύµφωνα µε το άρθρο 135 του Καν. 73/2009. Στην περίπτωση όπου, λόγω θανάτου ή µεταβίβασης δικαιωµάτων σε συγγενείς α’ ή β’ βαθµού, ο αρχηγός της εκµετάλλευσης, κατά την υποβολή της αίτησης ενίσχυσης είναι άλλος από εκείνον του έτους 2009, η ενίσχυση καταβάλλεται στον υφιστάµενο αρχηγό της εκµετάλλευσης. • Καταθέτουν τριετές επιχειρηµατικό σχέδιο για την αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων της εκµετάλλευσής, περιλαµβανόµενης της διαφοροποίησης και εκτός γεωργίας. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕ∆ΙΟΥ Το επιχειρηµατικό σχέδιο περιλαµβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: 1. Συνοπτική περιγραφή της κατάστασης που βρισκόταν η εκµετάλλευση, στην οποία θα περιλαµβάνονται τα βασικά στοιχεία αναγνώρισης της εκµετάλλευσης (µέγεθος, δοµή) και του κατόχου της. 2. Συνοπτική περιγραφή των βασικών παραµέτρων της προβλεπόµενης αναδιάρθρωσης των οικονοµικών δραστηριοτήτων της εκµετάλλευσης εντός (αλλαγή κλάδου παραγωγής, αλλαγή είδους και µεθόδου καλλιέργειας) και εκτός γεωργίας. 3. Συγκεκριµένους στόχους που τίθενται µέσα στο Επιχειρηµατικό Σχέδιο 4. Χρονοδιάγραµµα και συνοπτική περιγραφή των δράσεων για την επίτευξη των στόχων. 5. Προβλεπόµενη κατάσταση της εκµετάλλευσης µετά το πέρας των δράσεων που προβλέπονται στο επιχειρηµατικό σχέδιο. Η πρόοδος σε σχέση µε το επιχειρηµατικό σχέδιο αξιολογείται µετά την πάροδο δώδεκα µηνών. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΛΗΡΩΜΗΣ Η στήριξη καταβάλλεται µε τη µορφή φθίνουσας, κατ’ αποκοπή ενίσχυσης ως ακολούθως: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 286 • Το έτος 2011 καταβάλλεται το 25% της συνολικής απώλειας των ετών 2010, 2011 και 2012 σε σχέση µε το 2009, χωρίς το ποσό αυτό να µπορεί να υπερβεί τα 4.500 ΕΥΡΩ. • Το έτος 2012 καταβάλλεται το 17% της συνολικής απώλειας των ετών 2010, 2011 και 2012 σε σχέση µε το 2009, χωρίς το ποσό αυτό να µπορεί να υπερβεί τα 3.000 ΕΥΡΩ. • Το έτος 2013 καταβάλλεται το 8% της συνολικής απώλειας των ετών 2010, 2011 και 2012 σε σχέση µε το 2009, χωρίς το ποσό αυτό να µπορεί να υπερβεί τα 1.500 ΕΥΡΩ. Σε καµία περίπτωση, το συνολικό ποσό των ενισχύσεων, την τριετία, δεν θα ξεπεράσει το 50% της µείωσης των άµεσων ενισχύσεων, σε σύγκριση µε το 2009, σύµφωνα µε τον καν. (ΕΚ) 1782/2003. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας εφαρµογής είναι η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ του ΥΠΑΑΤ. ΣΥΝΟΧΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΠΥΛΩΝΑ Ουδεµία επικάλυψη δράσεων υφίσταται µεταξύ των δράσεων του µέτρου και των δράσεων του πυλώνα Ι, στον τοµέα του καπνού. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 144 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 157.169.209 62.609.218 219.778.427 0 219.778.427 % 71,51% 28,49% 100,00% 0% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτες Στόχος Επιδόσεων Πλήθος επιχειρήσεων που έλαβαν ενίσχυση 44.000 Συνολικό ποσό επενδύσων 219.778.427 € Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 287 5.3.2. Άξονας 2: Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου 1. Γενικά – Εισαγωγή Α) Υδατικό Περιβάλλον-Εθνική Στρατηγική για τους Υδάτινους πόρους Όπως αναφέρθηκε εκτενώς στo κεφάλαιο 3.1.3., η Ελλάδα έχει σχετικά επαρκείς – µε υψηλά ποιοτικά χαρακτηριστικά - ποσότητες υδατικών πόρων αλλά εντοπίζονται σηµαντικά προβλήµατα όσον αφορά στην αξιοποίησή τους και τη βέλτιστη διαχείρισή τους. Μερικοί από τους κυριότερους λόγους που προκαλούν προβλήµατα στην αξιοποίηση των υδατικών πόρων της χώρας είναι: η άνιση κατανοµή των υδατικών πόρων στο χώρο και στο χρόνο, η άνιση κατανοµή της ζήτησης στο χώρο, η αναντιστοιχία της γεωµορφολογίας της χώρας µε την κατανοµή της προσφοράς, η εξάρτηση της βόρειας Ελλάδας από τις επιφανειακές απορροές ποταµών που προέρχονται από γειτονικά κράτη, τα πολλά άνυδρα ή µε ελάχιστους υδατικούς πόρους νησιά της χώρας. Σύµφωνα µε στοιχεία που προέρχονται από το Εθνικό Πρόγραµµα ∆ιαχείρισης και Προστασίας των Υδατικών Πόρων (Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, 2007) σε 5 από τα 14 υδατικά διαµερίσµατα της χώρας (Αν. Πελοποννήσου, Αν. Στερεάς Ελλάδας, Θεσσαλίας, Κρήτης, Ν. Αιγαίου) παρατηρούνται ελλείψεις µεταξύ προσφοράς και της ζήτησης ανά υδατικό διαµέρισµα, ενώ στο µακροπρόθεσµο σενάριο αναµένονται προβλήµατα και σε άλλα 2 υδατικά διαµερίσµατα. Παρόλο που η κυριότερη χρήση νερού κατανέµεται στην γεωργία µε >84%, η απόδοση της είναι χαµηλή. Στο 92% των αρδευόµενων εκτάσεων της χώρας η άρδευση γίνεται µε συστήµατα & τεχνικές υψηλών απωλειών (µεγαλύτερες του 50%) µε συνέπεια την υπερεκµετάλλευση των υδροφορέων. Οι πιο σηµαντικές πιέσεις που ασκούνται στους υδατικούς πόρους της χώρας προέρχονται από τις αρδευτικές δραστηριότητες, οι οποίες ασκούνται σε 117.487,58 Ηα στο σύνολο της χώρας, εκ των οποίων τα 2.315.074 στρ. βρίσκονται στην Θεσσαλία και τα 2.822.525 στην κεντρική Μακεδονία. Από αυτά, τα 35-40% αρδεύονται µε βαρύτητα, 50-55% µε συστήµατα τεχνητής βροχής και µόνο 10% µε σύγχρονα συστήµατα άρδευσης όπως στάγδην κ.α. Αποτελεί λοιπόν βασικό στόχο του ΠΑΑ η προώθηση της ορθολογικής χρήσης των υδατικών πόρων αφενός µέσω εγγειοβελτιωτικών έργων για εξοικονόµηση νερού άρδευσης (Άξονας 1), αφετέρου µέσω εφαρµογής γεωργικών πρακτικών που αποσκοπούν σε µειωµένη χρήση νερού (άξονας 2). Παράλληλα, η ποιοτική κατάσταση των υδατικών πόρων είναι γενικά καλή, σύµφωνα µε τα κριτήρια που θέτει η Κοινοτική και Ελληνική νοµοθεσία ως προς τους γενικούς δείκτες και τις τοξικές ουσίες (συµπεριλαµβανοµένων των φυτοφαρµάκων), παρόλο που σηµαντικά προβλήµατα απαντώνται σε περιοχές µε αυξηµένη γεωργική δρα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 288 στηριότητα (λόγω της συχνά εντατικής και µη ορθολογικής χρήσης λιπασµάτων, εντοµοκτόνων, ζιζανιοκτόνων, κλπ.). Αξίζει να σηµειωθεί πάντως ότι ο χαρακτηρισµός της ποιότητας ως αποδεκτής βασίζεται κυρίως στα κριτήρια που αφορούν επιµέρους χρήσεις των πόρων (π.χ. πρόσληψη για παραγωγή πόσιµου νερού, άρδευση, διαβίωση ιχθύων) και όχι σε κριτήρια που σχετίζονται µε την λειτουργία των οικοσυστηµάτων και την εν γένει περιβαλλοντική τους κατάσταση, κριτήρια, τα οποία εξάλλου δεν έχουν ακόµα διαµορφωθεί και αποτελούν έναν από τους στόχους της Οδηγίας 2000/60. Ο βασικός στόχος της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60 για την επίτευξη καλής ποιότητας υδάτων σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προϋποθέτει την υλοποίηση διακριτών ενδιάµεσων σταδίων, που ρητά αναφέρονται στην Οδηγία. Τα πιο πιεστικά από άποψη χρόνου ενδιάµεσα στάδια απορρέουν από τα άρθρα 3, 5 και 6 της Οδηγίας και αφορούν στον προσδιορισµό των επιµέρους λεκανών απορροής και τις µελέτες των πιέσεων, των επιπτώσεων και των οικονοµικών παραµέτρων που σχετίζονται µε τη χρήση των υδάτων σε κάθε υδατική περιφέρεια. Για την εφαρµογή των Άρθρων 5, 6, 8, 11 και 13 της Οδηγίας έχει προγραµµατιστεί ή υλοποιείται σηµαντικός αριθµός δράσεων που προβλέπεται να ολοκληρωθούν µέχρι το τέλος του 2008. Σε εφαρµογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ εκδόθηκε ο Ν. 3199/2003 για την προστασία και διαχείριση των υδάτων µε στόχο την εναρµόνιση της Κοινοτικής Οδηγίας στο ελληνικό δίκαιο. Σε µεγάλο βαθµό ο Ν. 3199/2003 αναφέρεται στη διοικητική οργάνωση του εθνικού φορέα διαχείρισης µε τη θέσπιση της Εθνικής Επιτροπής Υδάτων µε όλους τους αρµόδιους φορείς, του Εθνικού Συµβουλίου Υδάτων, της Κεντρικής Υπηρεσίας Υδάτων, των ∆ιευθύνσεων Υδάτων των Περιφερειών, και των Περιφερειακών Συµβουλίων Υδάτων. Για κάθε έναν από τους παραπάνω φορείς καθορίζονται η σύνθεση και οι επιµέρους αρµοδιότητες. Στο Νόµο γίνεται επίσης σύντοµη αναφορά στις βασικές αρχές για τα σχέδια διαχείρισης (προγράµµατα µέτρων, παρακολούθησης) και τη χρήση των υδάτων (κανόνες, αδειοδοτήσεις, κόστος). Η εναρµόνιση ουσιαστικών θεµάτων της Οδηγίας προβλέπεται µε την έκδοση ενός Προεδρικού ∆ιατάγµατος και Υπουργικών Αποφάσεων εκ των οποίων οι επτά έχουν ήδη εκδοθεί. Παράλληλα, ως πολύ σηµαντική δράση θεωρείται και η κατάρτιση Σχεδίου για το Εθνικό Πρόγραµµα ∆ιαχείρισης και Προστασίας των Υδατικών Πόρων. Το Σχέδιο αυτό αποτελεί επικαιροποίηση του αντίστοιχου Σχεδίου του ΥΠ.ΑΝ (2003), και αποτελεί δοµικό στοιχείο για την έναρξη εφαρµογής της Οδηγίας τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Με το Προεδρικό ∆ιάταγµα 51/8.3.2007 (ΦΕΚ 54Α), το οποίο εναρµονίζει τα σηµαντικά θέµατα της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, επιδιώκεται η ολοκληρωµένη προστασία και ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων (των εσωτερικών επιφανειακών, των µεταβατικών, των παράκτιων και υπόγειων νερών) της χώρας. Ειδικότερα, δράσεις που απαιτούνται σε εφαρµογή του Π∆, περιλαµβάνουν: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 289 • Προσδιορισµό των υδατικών διαµερισµάτων και καθορισµό και ένταξη υδατίνων σωµάτων σε αυτές • Προσδιορισµό περιβαλλοντικών στόχων • Εκτίµηση πιέσεων και ανάλυση επιπτώσεων • Οικονοµική ανάλυση • Σύνταξη µητρώου προστατευόµενων περιοχών • Κατάρτιση Σχεδίων διαχείρισης και προστασίας των Υδατικών ∆ιαµερισµάτων • Σύνταξη και εφαρµογή Προγραµµάτων Παρακολούθησης • Σύνταξη Προγραµµάτων Μέτρων • ∆ηµοσιοποίηση των Σχεδίων ∆ιαχείρισης • Εκπλήρωση υποχρεώσεων στην Επιτροπή ΕΚ Το Π∆ συνοδεύεται από Παραρτήµατα (Ι-ΙΧ), όπου αναλυτικά εξειδικεύονται όλα τα θέµατα που αναφέρονται στα άρθρα του. Μέχρι το 2009 αναµένεται να προσδιορισθούν από τα Κ-Μ τα µέτρα που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων της Οδηγίας, µε οικονοµικά αποτελεσµατικό τρόπο, λαµβάνοντας υπόψη τα προγράµµατα παρακολούθησης, τις αναλύσεις των χαρακτηριστικών των υδατικών διαµερισµάτων, τις επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων κλπ. Μέχρι στιγµής έχουν καλυφθεί οι υποχρεώσεις του Άρθρου 3 για την οριοθέτηση των λεκανών απορροής, οι οποίες ανέρχονται σε 45 (www.minenv.gr/nera) και αναµένεται να γίνει µέχρι τον ∆εκέµβριο του 2007 η αποτίµηση της κατάστασης σε αυτές. Οι αρµόδιες υπηρεσίες προχωρούν στην κατάρτιση των 14 προκαταρκτικών διαχειριστικών σχεδίων, τα οποία αναµένεται να είναι έτοιµα το 2008. Όπως φαίνεται και από την αποτύπωση των περιοχών σε χάρτες, πολλές από τις λεκάνες απορροής εµπίπτουν σε περιοχές εφαρµογής γεωργοπεριβαλλοντικών µέτρων. Παραδείγµατα είναι: Λεκάνη Στρυµόνα (GR06), Νέστου (GR07), Αχέροντα & Λούρου (GR13), Άραχθου (GR14), Αχελώου (GR15), Πηνειού (GR16), Αλιάκµονα (GR02), Αξιού (GR03), Αλιάκµονα (GR04), Βοιωτικού Κηφισού (GR23), Πηνειού Ηλείας (GR28), Έβρου (GR09, GR10). Ο άξονας 2 συµβάλλει στην εθνική στρατηγική για τους υδάτινους πόρους µε δράσες που σχετίζονται είτε άµεσα (προστασία υγροτοπικών συστηµάτων) είτε έµµεσα (νιτρορύπανση) στην προστασία του υδάτινου δυναµικού της χώρας. Αναλυτικότερα στο πλαίσιο της προστασίας υγροτοπικών συστηµάτων έχουν επιλεγεί συγκεκριµένες περιοχές για εφαρµογή γεωργοπεριβαλλοντικών µέτρων που στοχεύουν στην µείωση κατανάλωσης νερού και χρήσης λιπασµάτων. Αυτές είναι: Λίµνες ∆. Μακεδονίας µέχρι συνολική έκταση 10.000 Ha. Λίµνες Λιµνοθάλασσες Θράκης µέχρι συνολική έκταση 20.000 Ha. Λίµνη Παµβώτιδα µέχρι συνολική έκταση 3.000 Ha. ∆έλτα Έβρου µέχρι συνολική έκταση 9.000 Ηα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 290 Άλλα υγροτοπικά συστήµατα µέχρι 30.000 Ha στα οποία περιλαµβάνονται µεταξύ των άλλων: Το Νότιο τµήµα του κόλπου Αµβρακικού, δηλ. η περιοχή που γεωγραφικά ανήκει στο Ν. Αιτωλοακαρνανίας. (Το βόρειο τµήµα του κόλπου Αµβρακικού προτείνεται στη ∆ράση 2.1 «Προστασία των ευαίσθητων από νιτρικά περιοχών» στην ευπρόσβλητη από νιτρορύπανση περιοχή της πεδιάδας Άρτας-Πρέβεζας, µε αποτέλεσµα την ολοκληρωµένη αντιµετώπιση της ρύπανσης στον κόλπο). Υγροτοπικά συστήµατα περιοχής Λιµνοθάλασσας Μεσολογγίου-Αιτωλικού. Λεκάνη του ποταµού Αγγίτη. Περιλαµβάνει πεδινές αρδευόµενες γεωργικές εκτάσεις των ∆ήµων Προσοτσάνης, Σιταγρών και Καλαµπακίου του Ν. ∆ράµας και των ∆ήµων Αλιστράτης, Κορµίστας, Νέας Ζίχνης και Πρώτης του Ν. Σερρών. Λιµνοθάλασσα Κοτυχίου-∆. Στροφυλιάς Έµµεσα θετικές επιπτώσεις για την προστασία των υδάτινων πόρων προέρχονται και από τις άλλες δράσεις του µέτρου όπως είναι η νιτρορύπανση. Αναλυτικότερα ιδιαίτερα σηµαντικές στο πλαίσιο των αγροτικών δραστηριοτήτων είναι οι επιβαρύνσεις που προέρχονται από την χρήση νιτρικών σε ευαίσθητες περιοχές. Ειδικά όσον αφορά στον ευτροφισµό, έχουν θεσµοθετηθεί σύµφωνα µε τα κριτήρια των Οδηγιών 91/271 και 91/676, 27 ποταµοί / παραπόταµοι και 5 λίµνες της χώρας ως ευαίσθητες/ευπρόσβλητες περιοχές. Για τις περιοχές, για τις οποίες έχουν εκπονηθεί Σχέδια ∆ράσης (οι 7 περιοχές, που παρουσιάζονται στον ακόλουθο πίνακα 1) σε εφαρµογή της Οδηγίας 91/676/ΕΟΚ, επιβάλλεται η χρήση πρακτικών που απορρέουν από τους Κώδικες Ορθής Γεωργικής Πρακτικής. Ο στόχος είναι να υπάρξει σταδιακή αποκατάσταση και να αποφευχθεί η περαιτέρω επιβάρυνση των περιοχών. Οι περιοχές, για τις οποίες έχουν συνταχθεί σχέδια δράσης και έχουν περιληφθεί στις δράσεις του µέτρου 214 του ΠΑΑ, έχουν µια εκτιµώµενη έκταση 250.000 Ha. Στις περιοχές αυτές έχει προβλεφθεί στο πλαίσιο του µέτρου η παροχή ενισχύσεων σε αγρότες, οι οποίοι αναλαµβάνουν παραπάνω δεσµεύσεις µε στόχο αφενός τον περιορισµό της ποσότητας νερού που χρησιµοποιείται για άρδευση και αφετέρου τη βελτιστοποίηση των ποσοτήτων λιπασµάτων και φυτοφαρµάκων. Ωστόσο, λόγω και των έντονων προβληµάτων και της κοινωνικής απαίτησης για ταχύτερη αποκατάσταση κρίνεται απαραίτητη η ενθάρρυνση των γεωργών να αναλάβουν πρόσθετες υποχρεώσεις πέραν των υποχρεωτικών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 291 Πίνακας 1: Περιοχές ενταγµένες στην δράση της νιτρορύπανσης του ΠΑΑ α/α Πρόγραµµα ∆ράσης περιοχής ΚΥΑ ενσωµάτωσης Έκταση (Ha) 1 Ανατολικής και ∆υτικής Θεσσαλίας (συµπεριλαµβανοµένου και ενός τµήµατος του Ν. Φθιώτιδας) 25638/2905/18.10.2001 (ΦΕΚ 1422/Β΄/22.10.2001) 110.000 2 Κωπαϊδικού πεδίου 20417/2520/7.9.2001 (ΦΕΚ 1195/Β΄/14.9.2001) 30.000 3 Λεκάνης Πηνειού Ηλείας 20418/2521/7.9.2001 (ΦΕΚ 1197/Β΄/14.9.2001) 5.000 4 Κάµπου Θεσσαλονίκης-Πέλλας-Ηµαθίας (συµπεριλαµβανοµένου και του Ν. Κιλκίς) 16175/824/12.4.2006 (ΦΕΚ 530/Β΄/28.4.2006) 70.000 5 Λεκάνης Στρυµόνα 50982/2309/11.12.2006 (ΦΕΚ 1894/Β΄/29.12.2006) 20.000 6 Πεδιάδας Άρτας – Πρέβεζας 50981/2808/11.12.2006 (ΦΕΚ 1895/Β΄/29.12.2006) 10.000 7 Αργολικού Πεδίου 20416/2519/01 (ΦΕΚ 1196/Β) 5.000 Σύνολο 250.000 Β) Περιοχές Natura Όπως αναφέρθηκε εκτενώς στο Κεφάλαιο 3.1.3.1, σηµαντική έκταση της χώρας έχει ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό ∆ίκτυο Natura 2000. Το ∆ίκτυο Natura 2000 στην Ελλάδα περιλαµβάνει 151 Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ – Οδηγία 79/409/ΕΚ) και 239 Τόπους Κοινοτικής Σηµασίας (ΤΚΣ – Οδηγία 92/43/ΕΚ). Περίπου η µισή έκταση του ∆ικτύου αποτελείται από δάση και θαµνότοπους. Αρκετά µεγάλη είναι και η έκταση του θαλάσσιου χώρου (Πίνακας 2). Πίνακας 2. Ποσοστό που καταλαµβάνουν οι χρήσεις γης εντός του Natura 2000 (Στοιχεία από την αποτύπωση του CORINE landcover) α/α Χρήσεις γης Ποσoστό έκτασης του Natura 2000 (%) 1 Αστικοποιηµένες περιοχές 0,5 2 Αγροτικές περιοχές – λιβάδια 9 3 Αγροτικές περιοχές µε εκτάσεις φυσικής βλάστησης 5 4 ∆άση 23 5 Βοσκότοποι 11 6 Θάµνοι 24 7 Παραλίες – Βράχοι 0,5 8 Βάλτοι – αραιή βλάστηση 5 9 Εσ. ύδατα - αλυκές – λιµνοθάλασσες 3 10 Θάλασσα – ωκεανός 19 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 292 Για την προστασία και διαχείριση των περιοχών Natura 2000 ακολουθείται κατά κύριο λόγο η προσέγγιση του χαρακτηρισµού σε εθνικό επίπεδο σύµφωνα µε τη διαδικασία του ν. 1650/86, η οποία λαµβάνει υπόψη το σύνολο των προστατευτέων αντικειµένων των περιοχών. Σύµφωνα µε αυτή τη διαδικασία, για τον χαρακτηρισµό µιας περιοχής ως προστατευόµενης, προαπαιτείται η εκπόνηση Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) από δηµόσιο φορέα ή ιδιώτες, µετά από την έγκριση των προδιαγραφών της από τα Υπουργεία ΠΕΧΩ∆Ε και Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων, και η έγκρισή της µε ΚΥΑ των συναρµόδιων Υπουργών, µετά από την προβλεπόµενη διαδικασία δηµόσιας διαβούλευσης. Με την ανωτέρω διαδικασία έχουν χαρακτηριστεί 12 περιοχές, οι οποίες καλύπτουν εκτάσεις εντός του ∆ικτύου Natura 2000 αλλά και εκτός αυτού. Οι χαρακτηρισµένες περιοχές καλύπτουν 17% της έκτασης του Natura 2000 (Πίνακας 3). Συνολικά, µέχρι σήµερα εκπονήθηκαν ή βρίσκονται στο στάδιο εκπόνησης 84 ΕΠΜ που καλύπτουν 162 περιοχές του ∆ικτύου Natura 2000 (ολόκληρες ή τµήµα αυτών) και περίπου 57% της συνολικής έκτασης του ∆ικτύου Natura 2000. Πίνακας 3. Περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί µε το ν. 1650/86 ΠΕΡΙΟΧΗ Νοµοθέτηµα χαρακτηρισµού 1 Κόλπος Λαγανά Ζακύνθου ΦΕΚ 906/∆/22-12-99 (πρόκειται για Π∆) Τροποποίηση ΦΕΚ 1272/∆/27-11-03 (Πρόκειται για Π∆) 2 Σχινιάς - Μαραθώνας ΦΕΚ 395/∆/3-7-00 (Πρόκειται για Π∆) 3 Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων ΦΕΚ 519/28-5-92 (Πρόκειται για Π∆) ΦΕΚ 621/∆/19-6-03 (ΚΥΑ υπ’ αρ. 23537/6-5-03) 4 Λίµνη Παµβώτιδα Ιωαννίνων ΦΕΚ 649/∆/25-6-03 (ΚΥΑ υπ’ αρ. 22943/5-6-03) Τροποποίηση ΦΕΚ 1250/∆/26-11-03 (ΚΥΑ υπ’ αρ. 46003/19-11-03) 5 Λίµνες Κορώνεια – Βόλβη, Μακεδονικά Τέµπη και ευρύτερη περιοχή τους ΦΕΚ 248/∆/5-3-04 (ΚΥΑ υπ’ αρ. 6919/11-2-04) 6 Ορεινοί όγκοι της Πίνδου ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 (ΚΥΑ υπ’ αρ. 23069/31-5-05) 7 Υγρότοποι Μεσολογγίου - Αιτωλικού και ευρύτερη περιοχή τους ΦΕΚ 477/D/31-5-06 (ΚΥΑ υπ’ αρ. 22306/26-5-06) 8 ∆ιαχείριση και προστασία του ∆άσους ∆αδιάς ΦΕΚ 911/∆/13-10-06 (ΚΥΑ υπ’ αρ. 35633/30-8-06) 9 Λίµνη Κερκίνη και ευρύτερη περιοχή της ΦΕΚ 98/ΤΑΑΠΘ/8-11-06 (ΚΥΑ υπ’ αρ. 42699/19-10-06) 10 ∆έλτα Έβρου και ευρύτερη περιοχή του ΦΕΚ 102/∆/16-3-2007 (ΚΥΑ 4110/29-1-07) 11 Υγρότοπος και ακτή Ψαλιδίου του ∆ήµου Κω Έχει εκδοθεί ΦΕΚ 571/∆/6-7-06 (Πρόκειται για Π∆) 12 Βιότοποι Οχιάς Μήλου Έχει εκδοθεί ΚΥΑ προδιασφάλισης υπ’ αρ. 49567 διετούς διάρκειας (ΦΕΚ 1071/∆/22-12 2006) Οι εκτάσεις των χαρακτηρισµένων περιοχών ανά Περιφέρεια και το καθεστώς προστασίας τους αναφέρονται στον Πίνακα 4. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 293 Πίνακας 4. Εκτάσεις χαρακτηρισµένων περιοχών σε εθνικό επίπεδο ανά Περιφέρεια Περιφέρεια Έκταση περιοχών χαρακτηρισµένων µε το Ν. 1650/86 (ha) Έκταση Natura εντός χαρακτηρισµένω ν περιοχών (ha) Έκταση Natura 2000 χωρίς χαρακτηρισµ ό (ha) Ποσοστό Natura 2000 που έχει χαρακτηριστ εί / Περιφέρεια (%) 1 Ανατολική Μακεδονία – Θράκη 62.571 55.725 246.058 18 2 Κεντρική Μακεδονία 268.993 109.569 318.722 26 3 ∆υτική Μακεδονία 0 0 103.015 0 4 Ήπειρος 236.298 105.340 152.169 41 5 Θεσσαλία 230.139 219.709 320.564 41 7 ∆υτική Ελλάδα 59.505 34.719 179.613 16 6 Ιόνια Νησιά 14.168 7.869 143.039 5 8 Στερεά Ελλάδα 0 0 191.102 0 9 Αττική 1.439 1.240 49.550 2 10 Πελοπόννησος 0 0 255.353 0 11 Βόρειο Αιγαίο 0 0 140.537 0 12 Νότιο Αιγαίο 7.685 5.531 225.801 2 13 Κρήτη 0 0 285.775 0 Σύνολο 880.798 539.702 2.611.298 Το οργανωτικό σχήµα που επιλέχθηκε µέχρι σήµερα για τη διοίκηση των προστατευόµενων περιοχών είναι αυτό του Φορέα ∆ιαχείρισης. Τα ∆ιοικητικά Συµβούλια των Φορέων ∆ιαχείρισης απαρτίζονται από εκπροσώπους της κεντρικής, περιφερειακής και τοπικής διοίκησης, εκπροσώπους τοπικών κοινωνικών οµάδων, ερευνητές και εκπροσώπους ΜΚΟ. Περαιτέρω οι προστατευόµενες περιοχές διέπονται από κανονισµούς διοίκησης και λειτουργίας στους οποίους καθορίζονται τα αναγκαία µέτρα οργάνωσης και λειτουργίας των προστατευόµενων αντικειµένων και εξειδικεύονται οι γενικοί όροι και περιορισµοί άσκησης δραστηριοτήτων και εκτέλεσης έργων που καθορίζονται µε το νοµοθέτηµα κήρυξης των περιοχών. Επίσης καταρτίζονται πενταετή σχέδια διαχείρισης των προστατευόµενων περιοχών. Με τα σχέδια αυτά προσδιορίζονται, στο πλαίσιο των γενικότερων όρων και προϋποθέσεων που τίθενται στα νοµοθετήµατα κήρυξης, οι κατευθύνσεις και οι προτεραιότητες για την υλοποίηση των έργων και δράσεων και την εφαρµογή µέτρων που απαιτούνται για την αποτελεσµατική προστασία και διαχείριση των κατά περίπτωση προστατευόµενων αντικειµένων. Τα Σχέδια ∆ιαχείρισης συνοδεύονται από προγράµµατα δράσης. Μέχρι σήµερα έχουν ιδρυθεί 27 Φορείς ∆ιαχείρισης, οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε έκταση περίπου 1.600.000 ha. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 294 Οι 27 Φορείς ∆ιαχείρισης προγραµµατίζουν την ολοκλήρωση εκπόνησης των διαχειριστικών σχεδίων των περιοχών ευθύνης τους. Οι 27 αυτές περιοχές, έχουν ενταχθεί στο Ε.Π. «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» (ΕΠΠΕΡ) του Γ’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης του ΥΠΕΧΩ∆Ε (νυν Υπ. Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής) και το χρονοδιάγραµµα αυτό είναι δεσµευτικό για το Ε.Π «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ». Η εκπόνηση των διαχειριστικών σχεδίων που αφορούν τις υπόλοιπες περιοχές Natura 2000 θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2012,. Η υποχρέωση αυτή της Ελλάδας προκύπτει από τον κατάλογο των Τόπων Κοινοτικής Σηµασίας (ΤΚΣ) της Μεσογειακής Ζώνης στην οποία ανήκει η χώρα εξ ολοκλήρου, η οποία εγκρίθηκε µε την απόφαση 2006/613/ΕΚ. Σύµφωνα µε την Οδηγία 93/43/ΕΟΚ, οι ΤΚΣ θα πρέπει το αργότερο µέσα σε 6 έτη από το χαρακτηρισµό τους, να οριστούν από τα ΚΜ ως Ειδικές Ζώνες ∆ιατήρησης. Από τις 27 περιοχές των Natura 2000, που τα διαχειριστικά τους σχέδια έχουν ενταχθεί στο ΕΠΠΕΡ έχουν ολοκληρωθεί τα εξής: 1. Περιοχή Λίµνης Παµβώτιδας 2. Περιοχή Εθνικού Πάρκου Σχοινιά - Μαραθώνα 3. Περιοχή ∆ρυµών Βίκου – Αώου και Πίνδου 4. Περιοχή Εθνικού ∆ρυµού Πάρνηθας 5. Περιοχή Λιµνών Κορώνειας και Βόλβης 6. Περιοχή Στενών και Εκβολών ποταµών Αχέροντα και Καλαµά 7. Περιοχή Θαλάσσιου Πάρκου Αλοννήσου – Βόρειων Σποράδων 8. Περιοχή Όρους Πάρνωνα – Υγροτόπου Μούστου 9. Περιοχή Εθνικού ∆ρυµού Σαµαριάς Από τις 27 περιοχές των Natura 2000, που τα διαχειριστικά τους σχέδια έχουν ενταχθεί στο ΕΠΠΕΡ µέχρι τα µέσα του 2010 προβλέπεται να ολοκληρωθούν τα εξής: 1. Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου 2. Περιοχή ∆έλτα Νέστου – Βιστωνίδας – Ισµαρίδας 3. Περιοχή Λιµνοθάλασσας Μεσολογγίου 4. Περιοχή Εθνικού Πάρκου ∆άσους ∆αδιάς – Λευκίµης – Σουφλίου 5. Περιοχή Υγροτόπων Κοτυχίου – Στροφυλιάς 6. Περιοχή Εθνικού ∆ρυµού Ολύµπου 7. Περιοχή Εθνικού Πάρκου ∆έλτα Έβρου 8. Περιοχή Εθνικού ∆ρυµού Οίτης 9. Περιοχή Καρπάθου - Σαριάς 10. Περιοχή Λίµνης Κερκίνης Σερρών 11. Περιοχή Οροσειράς Ροδόπης Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 295 12. Περιοχή Χελµού – Βουραικού Αχαΐας 13. Περιοχή Υγροτόπων Αµβρακικού 14. Περιοχή Εθνικού ∆ρυµού Παρνασσού 15. Περιοχή Εθνικού ∆ρυµού Πρεσπών 16. Περιοχή ∆έλτα Αξιού – Λουδία – Αλιάκµονα Θεσ/νικης 17. Περιοχή Εθνικού ∆ρυµού Αίνου 18. Περιοχή Λίµνης Κάρλας Εκτός των παραπάνω µέχρι το τέλος του 2010 προβλέπεται να ολοκληρωθούν άλλα 26 διαχειριστικά σχέδια. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής έχει χρονοδιάγραµµα για τα έτη 2011 και 2012 προκειµένου να ολοκληρωθεί το σύνολο των διαχειριστικών σχεδίων Natura. Όσον αφορά για τις επιπλέον υποχρεώσεις των γεωργών, αυτές θα διερευνηθούν και θα καθοριστούν, όταν παραληφθούν τα εγκεκριµένα διαχειριστικά σχέδια και τότε θα προωθηθεί περαιτέρω αναθεώρηση του ΠΑΑ όσον αφορά και τις περιοχές Natura,. Θα πρέπει να σηµειωθεί ωστόσο, ότι για όλους τους Εθνικούς ∆ρυµούς έχουν εκπονηθεί δασικά διαχειριστικά σχέδια, στοιχεία των οποίων θα ενσωµατωθούν στα διαχειριστικά σχέδια των αντίστοιχων προστατευόµενων περιοχών που υπάγονται σε διαχείριση από Φορέα ∆ιαχείρισης. Σχετικά µε τις γεωργικές δραστηριότητες σε θεσµοθετηµένες περιοχές Natura υπάρχει ειδική µνεία στην ΚΥΑ 324032/24-12-2004 για την «Εφαρµογή του καθεστώτος της Πολλαπλής Συµµόρφωσης και λοιπά συµπληρωµατικά µέτρα σε εκτέλεση του Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου», η οποία καθορίζει τις ελάχιστες δεσµεύσεις που καλείται να εφαρµόσει ο γεωργός σε αγροτεµάχια που εµπίπτουν σε περιοχές Natura: • Να συµµορφώνεται µε τα διαλαµβανόµενα στα εξειδικευµένα σχέδια διαχείρισης ή διαχειριστικά µέτρα για την προστασία της περιοχής και των ειδών, όπου αυτά υπάρχουν • Να πραγµατοποιεί το θερισµό από το κέντρο του αγροτεµαχίου προς το εξωτερικό, περιστροφικά ή σε λωρίδες εφόσον το µέγεθος του αγροτεµαχίου και τα διαθέσιµα µέσα το επιτρέπουν • Να εφαρµόζει τη νοµοθεσία περί θήρας και συλλογής ειδών όπως προβλέπεται στην υπ’ αριθµ. ΚΥΑ 414985/1985 (Β 757), άρθρο 6, παρ.2 άρθρο 6, παρ. 3γ, στο Π∆ 86/1969 (Α7), άρθρο 256, παρ. 2 και στο Π∆ 67/1981 (Α43), άρθρα 2 &3 παρ.1. Εφόσον επιθυµεί να µην διενεργείται θήρα στο αγροτεµάχιο του, αναρτά κατάλληλη σήµανση µετά από άδεια από το οικείο ∆ασαρχείο. • Να µην καταστρέφει τη φυσική αυτοφυή βλάστηση στα όρια των αγροτεµαχίων και στις νησίδες εντός των αγροτεµαχίων του Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 296 • Να µην εισάγει την καλλιέργεια ξενικών ειδών χωρίς την ειδική άδεια από τις αρµόδιες υπηρεσίες του ΥΠΑΑΤ • Στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις όπου υπάρχει συγκέντρωση κοπριάς αυτή να γίνεται σε καλυµµένο χώρο, όπου λαµβάνονται τα κατάλληλα µέτρα για την αποφυγή έκπλυσης ρυπαντών • Να µην χρησιµοποιεί για τη βόσκηση των ζώων του (από 1/3 – 31/8) νησίδες φυσικής βλάστησης όπου αναπαράγονται αποικιακά, είδη άγριας πανίδας. Οι περιοχές αυτές φέρουν σήµανση µε ευθύνη των τοπικών αρχών. • Να µην καταστρέφει φυσικές υδατοσυλλογές • Να µην καλλιεργεί γενετικά τροποποιηµένα φυτά. Επιπλέον στο πλαίσιο του Μέτρου 211 (Εξισωτική αποζηµίωση) οι αγρότες που λαµβάνουν την ενίσχυση για αγροτεµάχια που βρίσκονται σε περιοχές Natura 2000, πρέπει να εφαρµόζουν επίσης τις παραπάνω αναφερόµενες πρακτικές. Οι συγκεκριµένες ενισχύσεις αφορούν σε 12.593 αγροτικές εκµεταλλεύσεις σε περιοχές NATURA οι οποίες αντιστοιχούν σε 233 χιλιάδες εκτάρια. Για την προστασία των περιοχών Natura εφαρµόζονται ∆ράσεις στο πλαίσιο του Μέτρου 2.1.3., ενώ, για την ενδυνάµωση της προστασίας, το σύνολο των Μέτρων, Υποµέτρων και ∆ράσεων του Άξονα εφαρµόζονται κατά προτεραιότητα στις περιοχές αυτές. Ειδικότερα : Στο ΠΑΑ εφαρµόζονται στο πλαίσιο του µέτρου 214 δράσεις (Βιολογική Γεωργία, Βιολογική Κτηνοτροφία, Εκτατικοποίηση κτηνοτροφίας, Προστασία υγροτοπικών συστηµάτων, προστασία των ευαίσθητων στα νιτρικά περιοχών, προστασία εθνικού θαλάσσιου πάρκου Ζακύνθου, προώθηση γεωργικών πρακτικών για την προστασία της άγριας ζωής κ.α) σε περιοχές που εµπίπτουν σε περιοχές Natura, των οποίων η συνολική έκταση εκτιµάται σε 115.000 Ha, σε συνολική έκταση γεωργικών εκτάσεων σε περιοχές Natura 447.948 Ha. Επίσης, δράσεις σε περιοχές Natura αναλαµβάνονται στο πλαίσιο του µέτρο 216 (µη παραγωγικές επενδύσεις), καθώς και στο πλαίσιο του µέτρου 211 της εξισωτικής αποζηµίωσης σε έκταση 233.000 Ha. Αναµαίνεται η εκπόνηση του συνόλου των Κανονιστικών ∆ιατάξεων που θα διέπουν τον προσδιορισµό των περιοχών Υψηλής Φυσικής Αξίας (HNV) µέχρι το τέλος του 2009. Κατά συνέπεια η εφαρµογή δράσεων σε περιοχές (HNV) αναµαίνεται να ενεργοποιηθεί µέχρι το τέλος του 2009. Επιπρόσθετα αναφέρεται ότι για το σύνολο των αγροπεριβαλλοντικών δράσεων οι δεσµεύσεις-υποχρεώσεις των παραγωγών αλλά και το ύψος ενίσχυσης θα επαναπροσδιορίζεται µε βάση την έγκριση των διαχειριστικών σχεδίων των περιοχών του δικτύου Natura 2000. Το χρονοδιάγραµµα έγκρισης των διαχειριστικών σχεδίων παρατίθεται στο Παράρτηµα 8 του ΠΑΑ. Το χρονοδιάγραµµα αυτό είναι Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 297 δεσµευτικό µε αναµενόµενο έτος έγκρισης σηµαντικού αριθµού διαχειριστικών σχεδίων το 2009. Επίσης αναφέρεται ότι η αναλυτική περιγραφή σε ότι αφορά τις ελά;χιστες απαιτήσεις για τα λιπάσµατα και τα φυτοπροστατευτικά προίόντα παρουσιάζεται στο εισαγωγικό µέρος του Μέτρου 2.1.4. Εφαρµογή των µέτρων του Άξονα 2 Στο πλαίσιο του άξονα 2 προτείνονται παρεµβάσεις ορθολογικής διαχείρισης της γεωργικής και δασικής γης που θα συµβάλλουν στην προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος (γενικός στόχος) µέσω της εξυπηρέτησης των ακόλουθων προτεραιοτήτων (ειδικών στόχων). Της προστασίας του εδάφους Της προστασίας των υδατικών πόρων Της άµβλυνσης των κλιµατικών µεταβολών Της προστασίας της βιοποικιλότητας Της προστασίας – διατήρησης του αγροτικού τοπίου Της βελτίωσης της οικολογικής σταθερότητας των δασών Ειδικότερα: Α. Προστασία εδάφους Για την προστασία του εδάφους οι παρεµβάσεις επικεντρώνονται σε µέτρα – υποµέτρα και δράσεις που αποσκοπούν κυρίως στην πρόληψη του φαινοµένου της ερηµοποίησης ιδίως µέσω της συνέχισης της γεωργικής δραστηριότητας, της αντιδιαβρωτικής προστασίας και της προώθησης συστηµάτων φιλικών προς το περιβάλλον ως ακολούθως. Μέτρο Υποµέτρο ∆ράση Εξισωτική ορεινών περιοχών - Εξισωτική µειονεκτικών Βιολογική γεωργία Βιολογική κτηνοτροφία Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις Προώθηση πρακτικών παραγωγής, φιλικών προς το περιβάλλον Εκτατικοποίηση κτηνοτροφίας Αποκατάσταση αναβαθµίδων Μη παραγωγικές επενδύσεις σε γεωργικές εκτάσεις Προστασία αναβαθµίδων – φυτοφρακτών Αναδηµιουργία φυτοφρακτών ∆άσωση γεωργικών εκτάσεων - ∆άσωση µη γεωργικών εκτάσεων - Αποκατάσταση δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 298 Β. Προστασία των υδατικών πόρων Για την προστασία των υδατικών πόρων οι παρεµβάσεις θα επικεντρωθούν κυρίως σε περιοχές που έχουν χαρακτηρισθεί ευπρόσβλητες στα νιτρικά και στα υγροτοπικά συστήµατα µε την προώθηση πρακτικών καλλιέργειας που θα συµβάλλουν στη µείωση των εισροών (λιπάσµατα, φυτοφάρµακα, νερό). Οι παρεµβάσεις για την προστασία των υδατικών πόρων που αναφέρονται στη συνέχεια ενδυναµώνονται από τις αντίστοιχες παρεµβάσεις για την προστασία του εδάφους π.χ. η βιολογική γεωργία συµβάλλει στη µείωση της χηµικής ρύπανσης των νερών, η δάσωση συµβάλλει στον εµπλουτισµό του υπόγειου υδροφορέα κλπ. καθώς και τα µέτρα του Άξονα 1, όπως εκσυγχρονισµός αρδευτικών δικτύων, ταµιευτήρες κ.λ.π. Μέτρο Υποµέτρο ∆ράση Προστασία των ευαίσθητων στα νιτρικά περιοχών Προστασία υγροτοπικών συστηµάτων Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις Γεωργοπεριβαλλοντικές δράσεις για την προστασία των υδάτινων πόρων Ολοκληρωµένη ∆ιαχείριση στην παραγωγή προϊόντων που δεν προορίζονται για τη διατροφή του ανθρώπου Γ. Άµβλυνση κλιµατικών αλλαγών Για την άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών οι παρεµβάσεις επικεντρώνονται στη βελτίωση του ισοζυγίου των αερίων θερµοκηπίου κυρίως µέσω της µείωσης των εκποµπών οξειδίων του αζώτου και της αύξησης της φυτικής µάζας για την µείωση του CO2 της ατµόσφαιρας. Στην επίτευξη αυτού του στόχου θα συµβάλλει το σύνολο των παρεµβάσεων για την προστασία του εδάφους και των νερών καθώς και αυτά που αφορούν την βελτίωση της οικολογικής σταθερότητας των δασών, ενώ ενδυναµώνονται από την προώθηση της καλλιέργειας ενεργειακών φυτών ∆. Προστασία της βιοποικιλότητας Στην προστασία της άγριας χλωρίδας και πανίδας συµβάλλει το σύνολο των παρεµβάσεων για την προστασία του εδάφους, των νερών και κυρίως αυτών που αφορούν την οικολογική σταθερότητα των δασών. Παράλληλα στο πλαίσιο των γεωργοπεριβαλλοντικών ενισχύσεων προτείνονται οι ακόλουθες εξειδικευµένες δράσεις. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 299 Μέτρο Υποµέτρο ∆ράση Ενισχύσεις Natura 2000 ∆ιατήρηση απειλούµενων αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων ∆ιατήρηση εκτατικών καλλιεργειών που κινδυνεύουν από γενετική διάβρωση ∆ιατήρηση των γενετικών πόρων της κτηνοτροφίας Προώθηση πρακτικών για την προστασία της άγριας ζωής Προστασία θαλάσσιου πάρκου Ζακύνθου Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις Ειδικές παρεµβάσεις για τη βιοποικιλότητα Μακροχρόνια παύση της εκµετάλλευσης γεωργικών γαιών Ηλεκτροφόρος περίφραξη Μη παραγωγικές επενδύσεις Συνοδευτικές δράσεις για την προστασία της Άγριας ζωής Τεχνητές φωλιές Ενισχύσεις Natura 2000 (δασικά) Ε. Προστασία του αγροτικού τοπίου Προτείνονται εξειδικευµένες παρεµβάσεις για την προστασία του αγροτικού τοπίου ως ακολούθως: Μέτρο Υποµέτρο ∆ράση Προστασία του Ελαιώνα της Άµφισσας Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις Προστασία αγροτικού τοπίου ∆ιατήρηση της παραδοσιακής πρακτικής στον αµπελώνα της Ν. Θήρας Μη παραγωγικές επενδύσεις Προστασία φυτοφρακτών και αναβαθµίδων Αποκατάσταση αναβαθµίδων ΣΤ. Βελτίωση της οικολογικής σταθερότητας των δασών και ενίσχυση του πολυλειτουργικού τους ρόλου. Οι παρεµβάσεις θα επικεντρωθούν κυρίως στην αύξηση της δασοκάλυψης µέσω της πρώτης δάσωσης γεωργικών και µη γαιών και ιδίως της αποκατάστασης του δασοκοµικού δυναµικού που έχει πληγεί από φυσικές καταστροφές και της λήψης µέτρων πρόληψης των πυρκαγιών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 300 2. Συµπληρωµατικότητα Οι παρεµβάσεις του άξονα 2 συµπληρώνουν και συµπληρώνονται από τις παρεµβάσεις του άξονα 1 και ιδίως αυτών που αφορούν επενδύσεις στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις µέσω της προώθησης πρακτικών και συστηµάτων εξοικονόµησης νερού, της προώθησης ενεργειακών φυτών, της κατασκευής ταµιευτήρων και εκσυγχρονισµού αρδευτικών δικτύων, της προώθησης µεθόδων παραγωγής προϊόντων και τροφίµων ποιότητας, της χρήσης υπηρεσιών παροχής γεωργο δασοκοµικών συµβουλών, της ενθάρρυνσης για την εισαγωγή των νεοεισερχοµένων προτύπων στην εκµετάλλευση κλπ. • Σε όλες τις περιπτώσεις που οι παρεµβάσεις αφορούν διαχείριση γεωργικής γης οι δεσµεύσεις που αναλαµβάνονται είναι επιπλέον αυτών της πολλαπλής συµµόρφωσης. • Τα µέτρα του Άξονα 2 οµαδοποιούνται µε βάση την κατάταξη του άρθρου 36 ως ακολούθως: Μέτρα που στοχεύουν στην αειφορική χρήση της γεωργικής γης Μέτρα που στοχεύουν στην αειφορική χρήση της δασικής γης Κοινοί ∆είκτες Αποτελεσµάτων - Άξονας 2: Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου Η υλοποίηση του παρεµβάσεων που περιλαµβάνονται στον Άξονα 2 αναµένεται να επιφέρει τα ακόλουθα αποτελέσµατα: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 301 Κοινοί ∆είκτες Αποτελεσµάτων – Άξονας 2: Βελτίωση του περιβάλλοντος και της υπαίθρου ΑΞΟΝΑΣ 2 Γεωργική περιοχή µε επιτυχή διαχείριση γης η οποία συµβάλλει στη βιοποικιλότητα, στη ποιότητα νερού στην καταπολέµηση των κλιµατικών αλλαγών, στην ποιότητα του εδάφους, στην αποφυγή της περιθωριοποίησης και εγκατάλειψης γης (εκτάρια) ∆ασική περιοχή µε επιτυχή διαχείριση γης η οποία συµβάλλει στη βιοποικιλότητα, στη ποιότητα νερού στην καταπολέµηση των κλιµατικών αλλαγών, στην ποιότητα του εδάφους, στην αποφυγή της περιθωριοποίησης και εγκατάλειψης γης (εκτάρια) Βιοποικιλότητα Ποιότητα νερού Κλιµατική αλλαγή Ποιότητα εδάφους Αποφυγή περιθωριοπ οίησης Βιοποικιλότητα Ποιότη τα νερού Κλιµατική αλλαγή Ποιότητα εδάφους Αποφυγή περιθωριοποίησης ΑΠΌ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ ΠΑΑ 3.222.000 407.800 689.800 3.146.754 2.360.000 130.100 130.100 130.100 ΑΠΟ ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΝΕΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ 16.140 ΣΥΝΟΛΟ 3.222.000 407.800 689.800 3.146.754 2.360.000 130.100 146.240 130.100 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 302 5.3.2.1. Μέτρα που στοχεύουν στην αειφορική χρήση της γεωργικής γης Στην οµάδα αυτή έχουν περιληφθεί τα ακόλουθα µέτρα: Μέτρο 211 :Ενισχύσεις για φυσικά µειονεκτήµατα στους γεωργούς ορεινών περιοχών Μέτρο 212:Ενισχύσεις στους γεωργούς περιοχών µε µειονεκτήµατα εκτός των ορεινών Μέτρο 213: Ενισχύσεις NATURA 2000 και ενισχύσεων που συνδέονται µε την οδηγία 2000/60/ΕΚ. Μέτρο 214 : Γεωργοπεριβαλλοντικές Ενισχύσεις Μέτρο 216: Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις ενώ δεν περιλαµβάνονται το υποµέτρο που αφορά ενισχύσεις που συνδέονται µε την οδηγία 2000/60/ΕΚ και το µέτρο 215 «Ενισχύσεις για την καλή διαβίωση των ζώων», που θα υποβληθούν όταν θα υπάρξει η σχετική ετοιµότητα . Τα µέτρα αυτά που αποσκοπούν, πρωταρχικά, στη στήριξη του εισοδήµατος των παραγωγών µε ενισχύσεις που θα πρέπει να αντισταθµίζουν το πρόσθετο κόστος και το διαφυγόν εισόδηµα των παραγωγών που απορρέει από το µεινέκτηµα της συγκεκριµένης περιοχής για την πρωτογενή παραγωγή, µέτρα που ενισχύουν τους παραγωγούς που αναλαµβάνουν εθελοντικά αγροπεριβαλλοντικές δεσµεύσεις καθώς και µέτρα που δίνουν κίνητρα για την αύξηση της αισθητικής αξίας µίας περιοχής. Mε τα µέτρα αυτά, αντιµετωπίζονται προβλήµατα, αδυναµίες κι απειλές που εντοπίστηκαν σχετικά µε την προστασία του εδάφους, την προστασία των νερών, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την άµβλυνση των κλιµατολογικών αλλαγών. Η τεκµηρίωση αναγκαιότητας εφαρµογής των µέτρων, οι στόχοι, το πεδίο εφαρµογής, τα ύψη ενίσχυσης και κάθε άλλη λεπτοµέρεια ορίζονται στα τεχνικά δελτία που ακολουθούν. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 303 5.3.2.1.1. Ενισχύσεις στους γεωργούς ορεινών περιοχών για φυσικά µειονεκτήµατα ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Ενισχύσεις στους γεωργούς ορεινών περιοχών για φυσικά µειονεκτήµατα ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (i) και 37 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 64 και σηµείο 5.3.2.1.1 Παράρτηµα II, του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 211 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Το χαρακτηριστικό γνώρισµα των ορεινών περιοχών είναι τα µεγάλα υψόµετρα και οι απότοµες κλίσεις, που αποτελούν και τα κύρια φυσικά µειονεκτήµατα των περιοχών αυτών. Τα µειονεκτήµατα αυτά είτε από µόνα τους, είτε σε συνδυασµούς περιορίζουν τις επιλογές των γεωργών στα είδη και τις ποικιλίες που επιβιώνουν στις συνθήκες αυτές (κυρίως εκτατικές παραγωγές), ενώ αυξάνουν τα κόστη (λειτουργίας και συναλλαγής και κατ’ επέκταση επιδρούν αρνητικά στα εισοδήµατα των γεωργών, µε συνέπεια µεγάλες εκτάσεις να εγκαταλείπονται ή να επικρατεί τάση εγκατάλειψης µε αρνητικές συνέπειες στη διατήρηση της υπαίθρου, την προστασία του περιβάλλοντος και την πρόληψη των φυσικών καταστροφών. Υπό την έννοια αυτή η διατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας στις περιοχές αυτές κρίνεται επιβεβληµένη και ένα µέσον που µπορεί να συµβάλλει στην επίτευξη αυτού του στόχου είναι η εξισωτική αποζηµίωση, µέσω της οποίας αντισταθµίζεται η απώλεια εισοδήµατος και τα κόστη από την επίδραση των µόνιµων µειονεκτηµάτων. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το µέτρο, µέσω της αντιστάθµισης των απωλειών εισοδήµατος και πρόσθετου κόστους, απόρροια των φυσικών µειονεκτηµάτων, αποσκοπεί να ενθαρρύνει την συνέχιση της γεωργικής δραστηριότητας στις ορεινές περιοχές µε στόχους: την προστασία του περιβάλλοντος µέσω: της διατήρησης του αγροτικού τοπίου και των χαρακτηριστικών του της διατήρησης και παραγωγής αειφορικών συστηµάτων τη διατήρηση, σε συνδυασµό και µε άλλα µέτρα, ενός ελάχιστου ορίου πληθυσµού στις περιοχές αυτές. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 304 ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Γεωγραφικό πεδίο (περιοχές παρέµβασης) ∆ηµοτικά ή κοινοτικά διαµερίσµατα ή οικισµοί που περιλαµβάνονται στον πίνακα των ορεινών (3.3) περιοχών της οδηγίας 85/148/ΕΟΚ, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει. Τοµείς παρέµβασης Το τµήµα των οικογενειακών γεωργικών εκµεταλλεύσεων (φυτικής και ζωϊκής παραγωγής) που χρησιµοποιούν τουλάχιστον 2 Ha γεωργικής γης εντός των ορίων των περιοχών παρέµβασης συνυπολογιζοµένης και της χρησιµοποιούµενης γεωργικής έκτασης στις µειονεκτικές και µε ειδικά προβλήµατα περιοχές (3.4 και 3.5). Σηµειώνουµε ότι µέσα στις περιοχές του µέτρου 211 υπάρχουν περίπου 160.000 Ηα περιοχών NATURA 2000. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι του µέτρου µπορούν να κριθούν φυσικά πρόσωπα, εφόσον κατά περίπτωση πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις: 1. Φυσικά πρόσωπα Είναι γεωργοί µόνιµοι κάτοικοι ∆ηµοτικού ή κοινοτικού διαµερίσµατος ή οικισµού των περιοχών παρέµβασης. Κατά παρέκκλιση δύνανται να κριθούν δικαιούχοι και µόνιµοι κάτοικοι λοιπών περιοχών, εφόσον έχουν την ιδιότητα του µετακινούµενου κτηνοτρόφου στις περιοχές αυτές. Είναι ενήλικα άτοµα µε πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα και δεν έχουν αποχωρήσει (είτε λόγω συνταξιοδότησης, είτε λόγω ένταξής τους στο µέτρο της πρόωρης συνταξιοδότησης) από την ενεργό επαγγελµατική δραστηριότητα. Κατέχουν νόµιµα και αξιοποιούν οικογενειακή γεωργική εκµετάλλευση εντός των ορίων των περιοχών παρέµβασης µεγέθους ελάχιστης χρησιµοποιούµενης έκτασης 2 Ha. 2. Οι δικαιούχοι της προηγούµενης προγραµµατικής περιόδου όσον αφορά στις ορεινές περιοχές, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις της παραγράφου 1 ανωτέρω. Οι δικαιούχοι αυτοί αφορούν φυσικά και νοµικά πρόσωπα τα οποία πρέπει να συµπληρώσουν υποχρεωτικά την 1η πενταετία ένταξης στο µέτρο. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΙ Για την εφαρµογή του παρόντος οι ακόλουθοι ορισµοί έχουν τις αντίστοιχες έννοιες: Γεωργός φυσικό πρόσωπο Γεωργός νοείται το φυσικό πρόσωπο το οποίο είναι κάτοχος κι αρχηγός γεωργικής εκµετάλλευσης από την οποία αντλεί τουλάχιστον το 25% των συνολικών του εισοδηµάτων και δεν έχει µόνιµη εξωγεωργική απασχόληση. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 305 Σαν µόνιµα απασχολούµενοι σε εξωγεωργικούς τοµείς νοούνται : Οι µόνιµοι ή µε σχέση αορίστου ή ορισµένου χρόνου υπάλληλοι του ευρύτερου ∆ηµόσιου ή Ιδιωτικού τοµέα. Οι επαγγελµατίες (Γιατροί, ∆ικηγόροι, Γεωπόνοι, κ.λπ.) ανεξάρτητα τόπου µόνιµης κατοικίας µε εξαίρεση τους µικροεπαγγελµατίες µόνιµους κατοίκους ∆ηµοτικών ή Κοινοτικών διαµερισµάτων ή οικισµών πληθυσµού µέχρι 2000 των περιοχών παρέµβασης. Οι ηµεροµίσθιοι εργάτες που πραγµατοποιούν πάνω από 140 ηµεροµίσθια ετησίως µε εξαίρεση τους αλιεργάτες, δασεργάτες κι εργάτες γης. Μετακινούµενος κτηνοτρόφος Νοείται ο κτηνοτρόφος, ανεξάρτητα τόπου µόνιµης κατοικίας (ή έδρας), εφόσον µετακινεί µόνιµα για χρονικό διάστηµα τουλάχιστον 5 µηνών στους βοσκότοπους των περιοχών παρέµβασης τουλάχιστον 5 ζωικές µονάδες. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Αρµόδια υπηρεσία για την εφαρµογή του παρόντος µέτρου ορίζεται η ∆ιεύθυνση Προγραµµατισµού και Γεωργικών ∆ιαρθρώσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 1. Η ∆ιαχειριστική Αρχή του ΠΑΑ ή άλλη εξουσιοδοτηµένη υπηρεσία εγκρίνει κάθε µία ΠΡΑΞΗ και τις εντάσσει στοΠΑΑ. 2. Οι δικαιούχοι υποβάλλουν αίτηση στις αρµόδιες αρχές του τόπου της µόνιµης κατοικίας τους ταυτόχρονα µε την υποβολή της Ενιαίας Αίτησης. 3. Οι αιτήσεις ελέγχονται από τις Περιφερεικές Υπηρεσίες καθώς και τα Περιφερειακά Γραφεία του ΟΠΕΚΕΠΕ. 4. Η πληρωµή των δικαιούχων πραγµατοποιείται από τον ΟΠΕΚΕΠΕ απευθείας στους οικείους τραπεζικούς λογαριασµούς των δικαιούχων γεωργών µετά την πραγµατοποίηση διοικητικών, διασταυρωτικών και επιτόπιων ελέγχων. ∆ΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ∆ΙΚΑΙΟΥΧΩΝ 1. Περίοδος 5ετούς δέσµευσης Οι δικαιούχοι για χρονικό διάστηµα 5 ετών από το έτος της πρώτης ένταξής τους αναλαµβάνουν τις ακόλουθες δεσµεύσεις: α) Να παραµείνουν µόνιµοι κάτοικοι του ∆ηµοτικού ή κοινοτικού διαµερίσµατος ή οικισµού, που δήλωσαν στην ένταξη τόπο µόνιµης κατοικίας (ή έδρας). β) Να παραµείνουν γεωργοί αξιοποιώντας τουλάχιστον 2 Ha στις ορεινές (3.3) περιοχές. γ) Οι µετακινούµενοι κτηνοτρόφοι θα πρέπει να διατηρήσουν την ιδιότητά τους αυτή µετακινούµενοι σε βοσκοτόπια των περιοχών παρέµβασης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 306 δ) Με την επιφύλαξη πρόσθετων δεσµεύσεων στα πλαίσια κανονιστικών απαιτήσεων να τηρούν: Τους κανόνες της πολλαπλής συµµόρφωσης όπως ισχύουν για την εφαρµογή των άρθρων 3 και 4 (κανονιστικά πρότυπα, παράρτηµα III) και 5 (Κώδικες ορθής και περιβαλλοντικής πρακτικής, παράρτηµα IV) του Καν.73/2009. Οι ενταγµένοι σε γεωργοπεριβαλλοντικά προγράµµατα τις πρόσθετες υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτά. ε) Να υποβάλλουν κατ’ έτος αίτηση συµµετοχής – πληρωµής στ) Να δέχονται και να διευκολύνουν τους ελέγχους που πραγµατοποιούν εξουσιοδοτηµένα Εθνικά και Κοινοτικά όργανα. 2. Περίοδος µονοετούς δέσµευσης Μετά την ολοκλήρωση της 5ετούς δέσµευσης, οι δικαιούχοι δύνανται να συνεχίσουν στο µέτρο µε µονοετείς ανανεωµένες κατ’ έτος δεσµεύσεις, τηρώντας τις υποχρεώσεις α) έως στ) της παραγράφου 1 ανωτέρω. ΕΙ∆ΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ Στην περίπτωση που οι δικαιούχοι του παρόντος µέτρου αξιοποιούν εκτάσεις στο πεδίο παρέµβασης του µέτρου 212 (εξισωτική µειονεκτικών περιοχών) η εν λόγω έκταση λαµβάνεται υπόψη στον υπολογισµό του ελάχιστου ορίου των 2 Ha, µπορεί όµως να ληφθεί υπόψη στον υπολογισµό του συνολικού ποσού της ενίσχυσης µε βάση τα αντίστοιχα ποσά του µέτρου 212. ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΥΨΟΥΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗΣ – ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ Για τον υπολογισµό του ετήσιου ύψους ενίσχυσης ανά δικαιούχο λαµβάνονται υπόψη: Το µέγεθος σε Ha της χρησιµοποιούµενης επιλέξιµης έκτασης της γεωργικής εκµετάλλευσης στις περιοχές παρέµβασης. Στην περίπτωση κοινόχρηστων βοσκότοπων λαµβάνεται υπόψη για κάθε δικαιούχο η έκταση του βοσκότοπου που του αναλογεί µε βάση το δικαίωµα χρήσης. Το µέσο ανά Ha ύψος ενίσχυσης, όπως ορίζεται στη συνέχεια. Καλλιεργούµενες εκτάσεις µε χαρτογραφική αναφορά µέχρι 15 Ha. Αξιοποιούµενοι βοσκότοποι µε χαρτογραφική αναφορά µέχρι 50 Ha. Για τον προσδιορισµό του µέσου ανά Ha ύψους ενίσχυσης λαµβάνεται υπόψη: Η οικονοµική επίπτωση των µειονεκτηµάτων στην διαµόρφωση του άµεσου γεωργικού εισοδήµατος σε σχέση µε ανάλογες γεωργικές εκµεταλλεύσεις των πεδινών περιοχών. Η ενδυνάµωση της στρατηγικής για την επίτευξη των στόχων, ιδίως αυτών της ανανέωσης (µακροχρόνια) του αγροτικού πληθυσµού και της προώθησης Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 307 αειφορικών συστηµάτων µε διαφοροποίηση των ποσών µε προτεραιότητα στα µικρά νησιά του Αιγαίου (λόγω του πρόσθετου µειονεκτήµατος της αποµόνωσης), στους νέους γεωργούς (συµπληρωµατικό κίνητρο εγκατάστασης – παραµονής) και στις εκτατικές παραγωγές. ∆εν θα παρέχεται καµία ενίσχυση σε παραγωγές εντατικής γεωργίας, όπως βαµβάκι, καπνός, κηπευτικά (πλην πατάτας) και ανθοκοµικές καλλιέργειες, µπανάνα εσπεριδοειδή, σακχαρότευτλα και στους δικαιούχους που δεν τηρούν τους κανόνες της πολλαπλής συµόρφωσης που βρίσκουν εφαρµογή στην εκµετάλευσή τους. Το ύψος ενίσχυσης τηρεί τις προϋποθέσεις του άρθρου 37(3) του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, όπως φαίνεται στο συνηµµένο Παράρτηµα (δεν υπάρχει υπεραντιστάθµιση). ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Ποσά σε € / Ha Νέοι Γεωργοί µικρότεροι των 40 ετών Λοιποί ∆ικαιούχοι Με πράσινο πιστοποιητικό Νέοι γεωργοί ή /και διάδοχοι πρόωρης Συνταξιοδότησης Μικρά νησιά Αιγαίου του Καν. 1405/06 Λοιπών περιοχών Τρόπος Αξιοποίησης της Έκτασης 2007 - 2013 2007-2013 2007-2013 2000-2013 Ζωοτροφές Αρωµατικά και φαρµακευτικά φυτά Ψυχανθή , σιτηρά Είδη εκτός διατροφής 140 125 110 100 Λοιπές καλλιέργειες 80 80 80 80 Βοσκότοποι 160 150 140 110 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 211 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 313.977.046 101.635.983 415.613.029 0 415.613.029 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% € 352.000.000 352.000.000 352.000.000 € 313.977.046 453.635.983 767.613.029 0 767.613.029 Αρχική Ανακατανοµή Εθνικές Πιστώσεις ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Σύµφωνα µε το άρθρο 3 παρ. 2 δεύτερο εδάφιο του Κανονισµού 1320/2006 οι πληρωµές που αφορούν τις µη πολυετείς δεσµεύσεις που αναλήφθηκαν µέχρι την 31 ∆εκεµβρίου 2006 πρέπει να πληρούν τα κριτήρια επιλεξιµότητας της νέας περιόδου, εφόσον παρατείνονται µετά την 31 ∆εκεµβρίου 2008 (πολλαπλή συµµόρφωση). Ανειληµµένες υποχρεώσεις ανέρχονται στο ποσό των 130 εκατ. ΕΥΡΩ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 308 ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων εκµεταλλεύσεων σε ορεινές περιοχές 62.000 Επιδόσεων Στηριζόµενες γεωργικές εκτάσεις σε ορεινές περιοχές 1.200.000 ha Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 309 5.3.2.1.2. Ενισχύσεις στους γεωργούς περιοχών µε µειονεκτήµατα, εκτός των ορεινών περιοχών ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Ενισχύσεις στους γεωργούς περιοχών µε µειονεκτήµατα, εκτός των ορεινών περιοχών ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (ii) και 37 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 64 και σηµείο 5.3.2.1.2 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 212 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Μεταξύ των φυσικών µειονεκτηµάτων που χαρακτηρίζουν τις µειονεκτικές περιοχές είναι το άγονο των εδαφών που έχει σαν αποτέλεσµα µειωµένες αποδόσεις τουλάχιστον κατά 20% σε σχέση µε τον αντίστοιχο εθνικό µέσο όρο και το µεγάλο ποσοστό φτωχών βοσκοτόπων, µειονεκτήµατα που έχουν σαν συνέπεια την µείωση των εισοδηµάτων των κατοίκων τους και να δηµιουργούν συνθήκες (τάσεις) µείωσης του πληθυσµού, ενός πληθυσµού που η παρουσία του κρίνεται απαραίτητη για τη διατήρηση της υπαίθρου, την πρόληψη των φυσικών καταστροφών και γενικότερα την προστασία του περιβάλλοντος. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το µέτρο, µέσω της αντιστάθµισης των απωλειών εισοδήµατος και πρόσθετου κόστους, απόρροια των φυσικών µειονεκτηµάτων, αποσκοπεί να ενθαρρύνει την συνέχιση της γεωργικής δραστηριότητας στις Μειονεκτικές περιοχές µε στόχους: την προστασία του περιβάλλοντος µέσω: της διατήρησης του αγροτικού τοπίου και των χαρακτηριστικών του της διατήρησης και παραγωγής αειφορικών συστηµάτων τη διατήρηση, σε συνδυασµό και µε άλλα µέτρα, ενός ελάχιστου ορίου πληθυσµού στις περιοχές αυτές. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Γεωγραφικό πεδίο (περιοχές παρέµβασης) Οι περιοχές (ζώνες) όπως περιλαµβάνονται στον κατάλογο της οδηγίας 85/148/ΕΟΚ, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει µε τις ενδείξεις «πίνακας µειονεκτικών περιοχών (3/4)» και «πίνακας µειονεκτικών περιοχών (3/5)». Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 310 Το µέτρο θα αναθεωρηθεί µε τις ενδιάµεσες περιοχές όπως θα καθοριστούν από 1-1 2010 (άρθρο 50.3 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και άρθρο 93 παρ. 1.) Τοµείς παρέµβασης Το τµήµα των οικογενειακών εκµεταλλεύσεων (φυτικής και ζωικής παραγωγής), που βρίσκεται εντός των ορίων των περιοχών παρέµβασης, εφόσον το χρησιµοποιούµενο τµήµα έχει µέγεθος τουλάχιστον 2 Ha γεωργικής γης συνυπολογιζοµένης και της χρησιµοποιούµενης γεωργικής έκτασης στις ορεινές περιοχές (3.3). Σηµειώνουµε ότι µέσα στις περιοχές του µέτρου 212 υπάρχουν περίπου 68.000 Ηα περιοχών NATURA 2000. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι του µέτρου µπορούν να κριθούν φυσικά και νοµικά πρόσωπα, εφόσον κατά περίπτωση πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις: 1. Φυσικά πρόσωπα Είναι γεωργοί µόνιµοι κάτοικοι ∆ηµοτικού ή κοινοτικού διαµερίσµατος ή οικισµού των περιοχών παρέµβασης. Κατά παρέκκλιση δύνανται να κριθούν δικαιούχοι και µόνιµοι κάτοικοι λοιπών περιοχών, εφόσον έχουν την ιδιότητα του µετακινούµενου κτηνοτρόφου στις περιοχές αυτές. Είναι ενήλικα άτοµα µε πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα και δεν έχουν αποχωρήσει (είτε λόγω συνταξιοδότησης, είτε λόγω ένταξής τους στο µέτρο της πρόωρης συνταξιοδότησης) από την ενεργό επαγγελµατική δραστηριότητα. Κατέχουν νόµιµα και αξιοποιούν οικογενειακή γεωργική εκµετάλλευση εντός των ορίων των περιοχών παρέµβασης µεγέθους ελάχιστης χρησιµοποιούµενης έκτασης 2 Ha. 2. Οι δικαιούχοι της προηγούµενης προγραµµατικής περιόδου όσον αφορά στις µειονεκτικές περιοχές, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις της παραγράφου 1 ανωτέρω. Οι δικαιούχοι αυτοί αφορούν φυσικά και νοµικά πρόσωπα τα οποία πρέπει να συµπληρώσουν υποχρεωτικά την 1η πενταετία ένταξης στο µέτρο. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΙ Για την εφαρµογή του παρόντος οι ακόλουθοι ορισµοί έχουν τις αντίστοιχες έννοιες: Γεωργός φυσικό πρόσωπο Γεωργός νοείται το φυσικό πρόσωπο το οποίο είναι κάτοχος κι αρχηγός γεωργικής εκµετάλλευσης από την οποία αντλεί τουλάχιστον το 25% των συνολικών του εισοδηµάτων και δεν έχει µόνιµη εξωγεωργική απασχόληση. Σαν µόνιµα απασχολούµενοι σε εξωγεωργικούς τοµείς νοούνται : Οι µόνιµοι ή µε σχέση αορίστου ή ορισµένου χρόνου υπάλληλοι του ευρύτερου ∆ηµόσιου ή Ιδιωτικού τοµέα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 311 Οι επαγγελµατίες (Γιατροί, ∆ικηγόροι, Γεωπόνοι, κ.λπ.) ανεξάρτητα τόπου µόνιµης κατοικίας µε εξαίρεση τους µικροεπαγγελµατίες µόνιµους κατοίκους ∆ηµοτικών ή Κοινοτικών διαµερισµάτων ή οικισµών πληθυσµού µέχρι 2000 των περιοχών παρέµβασης. Οι ηµεροµίσθιοι εργάτες που πραγµατοποιούν πάνω από 140 ηµεροµίσθια ετησίως µε εξαίρεση τους αλιεργάτες, δασεργάτες κι εργάτες γης. Μετακινούµενος κτηνοτρόφος Νοείται ο κτηνοτρόφος, ανεξάρτητα τόπου µόνιµης κατοικίας (ή έδρας), εφόσον µετακινεί µόνιµα για χρονικό διάστηµα τουλάχιστον 5 µηνών στους βοσκότοπους των περιοχών παρέµβασης τουλάχιστον 5 ζωικές µονάδες. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Αρµόδια υπηρεσία για την εφαρµογή του παρόντος µέτρου ορίζεται η ∆ιεύθυνση Προγραµµατισµού και Γεωργικών ∆ιαρθρώσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΈΝΤΑΞΗΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 1.Η ∆ιαχειριστική Αρχή του ΠΑΑ ή άλλη εξουσιοδοτηµένη υπηρεσία εγκρίνει κάθε µία ΠΡΑΞΗ και τις εντάσσει στοΠΑΑ. 2.Οι δικαιούχοι υποβάλλουν αίτηση στις αρµόδιες αρχές του τόπου της µόνιµης κατοικίας τους ταυτόχρονα µε την υποβολή της Ενιαίας Αίτησης. 3.Οι αιτήσεις ελέγχονται από τις Περιφερεικές Υπηρεσίες καθώς και τα Περιφερειακά Γραφεία του ΟΠΕΚΕΠΕ. 4.Η πληρωµή των δικαιούχων πραγµατοποιείται από τον ΟΠΕΚΕΠΕ απευθείας στους οικείους τραπεζικούς λογαριασµούς των δικαιούχων γεωργών µετά την πραγµατοποίηση διοικητικών, διασταυρωτικών και επιτόπιων ελέγχων. ∆ΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ∆ΙΚΑΙΟΥΧΩΝ 1. Περίοδος 5ετούς δέσµευσης Οι δικαιούχοι για χρονικό διάστηµα 5 ετών από το έτος της πρώτης ένταξής τους αναλαµβάνουν τις ακόλουθες δεσµεύσεις: α) Να παραµείνουν µόνιµοι κάτοικοι του ∆ηµοτικού ή κοινοτικού διαµερίσµατος ή οικισµού, που δήλωσαν στην ένταξη τόπο µόνιµης κατοικίας (ή έδρας). β) Να παραµείνουν γεωργοί αξιοποιώντας τουλάχιστον 2 Ha στις µειονεκτικές (3.4 και 3.5 ) περιοχές. γ) Οι µετακινούµενοι κτηνοτρόφοι θα πρέπει να διατηρήσουν την ιδιότητά τους αυτή µετακινούµενοι σε βοσκοτόπια των περιοχών παρέµβασης. δ) Με την επιφύλαξη πρόσθετων δεσµεύσεων στα πλαίσια κανονιστικών απαιτήσεων να τηρούν: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 312 Τους κανόνες της πολλαπλής συµµόρφωσης όπως ισχύουν για την εφαρµογή των άρθρων 3 και 4 (κανονιστικά πρότυπα, παράρτηµα III) και 5 (Κώδικες ορθής και περιβαλλοντικής πρακτικής, παράρτηµα IV) του Καν.73/2009. Οι ενταγµένοι σε γεωργοπεριβαλλοντικά προγράµµατα τις πρόσθετες υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτά. ε) Να υποβάλλουν κατ’ έτος αίτηση συµµετοχής – πληρωµής στ) Να δέχονται και να διευκολύνουν τους ελέγχους που πραγµατοποιούν εξουσιοδοτηµένα Εθνικά και Κοινοτικά όργανα. 2. Περίοδος µονοετούς δέσµευσης Μετά την ολοκλήρωση της 5ετούς δέσµευσης, οι δικαιούχοι δύνανται να συνεχίσουν στο µέτρο µε µονοετείς ανανεωµένες κατ’ έτος δεσµεύσεις, τηρώντας τις υποχρεώσεις α) έως στ) της παραγράφου 1 ανωτέρω. ΕΙ∆ΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ Στην περίπτωση που οι δικαιούχοι του παρόντος µέτρου αξιοποιούν εκτάσεις στο πεδίο παρέµβασης του µέτρου 211(εξισωτική ορεινών περιοχών) η εν λόγω έκταση λαµβάνεται υπόψη στον υπολογισµό του ελάχιστου ορίου των 2 Ha, µπορεί όµως να ληφθεί υπόψη στον υπολογισµό του συνολικού ποσού της ενίσχυσης µε βάση τα αντίστοιχα ποσά του µέτρου 211. ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΥΨΟΥΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗΣ – ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ Για τον υπολογισµό του ετήσιου ύψους ενίσχυσης ανά δικαιούχο λαµβάνονται υπόψη: Το µέγεθος σε Ha της χρησιµοποιούµενης επιλέξιµης έκτασης της γεωργικής εκµετάλλευσης στις περιοχές παρέµβασης. Στην περίπτωση κοινόχρηστων βοσκότοπων λαµβάνεται υπόψη για κάθε δικαιούχο η έκταση του βοσκότοπου που του αναλογεί µε βάση το δικαίωµα χρήσης. Το µέσο ανά Ha ύψος ενίσχυσης, όπως ορίζεται στη συνέχεια. Καλλιεργούµενες εκτάσεις µε χαρτογραφική αναφορά µέχρι 15 Ha. Αξιοποιούµενοι βοσκότοποι µε χαρτογραφική αναφορά µέχρι 50 Ha. Για τον προσδιορισµό του µέσου ανά Ha ύψους ενίσχυσης λαµβάνεται υπόψη: Η οικονοµική επίπτωση των µειονεκτηµάτων στην διαµόρφωση του άµεσου γεωργικού εισοδήµατος σε σχέση µε ανάλογες γεωργικές εκµεταλλεύσεις των πεδινών περιοχών. Η ενδυνάµωση της στρατηγικής για την επίτευξη των στόχων, ιδίως αυτών της ανανέωσης (µακροχρόνια) του αγροτικού πληθυσµού και της προώθησης αειφορικών συστηµάτων µε διαφοροποίηση των ποσών µε προτεραιότητα στα µικρά νησιά του Αιγαίου (λόγω του πρόσθετου µειονεκτήµατος της αποµόνωσης), στους Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 313 νέους γεωργούς (συµπληρωµατικό κίνητρο εγκατάστασης – παραµονής) και στις εκτατικές παραγωγές. ∆εν θα παρέχεται καµία ενίσχυση σε παραγωγές εντατικής γεωργίας, όπως βαµβάκι, καπνός, κηπευτικά (πλην πατάτας)και ανθοκοµικές καλλιέργειες, µπανάνα, εσπεριδοειδή, σακχαρότευτλα και στους δικαιούχους που δεν τηρούν τους κανόνες της πολλαπλής συµόρφωσης που βρίσκουν εφαρµογή στην εκµετάλευσή τους. Το ύψος ενίσχυσης τηρεί τις προϋποθέσεις του άρθρου 37(3) του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, όπως φαίνεται στο συνηµµένο Παράρτηµα (δεν υπάρχει υπεραντιστάθµιση). ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Ποσά σε € / Ha Νέοι Γεωργοί µικρότεροι των 40 ετών Λοιποί ∆ικαιούχοι Με πράσινο πιστοποιητικό Νέοι γεωργοί ή /και διάδοχοι πρόωρης Συνταξιοδότησης Μικρά Νησιά Αιγαίου του Καν. 1405/06 Λοιπών περιοχών Τρόπος Αξιοποίησης της Έκτασης 2007 - 2013 2007-2013 2007-2013 2000-2013 Ζωοτροφές Αρωµατικά & φαρµακευτικά φυτά Ψυχανθή, σιτηρά, Είδη εκτός διατροφής 125 110 100 100 Λοιπές καλλιέργειες 65 65 65 65 Βοσκότοποι 150 140 125 110 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 212 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 115.072.913 37.249.693 152.322.606 0 152.322.606 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% € 190.000.000 190.000.000 190.000.000 € 115.072.913 227.249.693 342.322.606 0 342.322.606 Αρχική Ανακατανοµή Εθνικές Πιστώσεις ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Σύµφωνα µε το άρθρο 3 παρ.2 δεύτερο εδάφιο του Καν. 1320/2006 οι πληρωµές που αφορούν τις µη πολυετείς δσµεύσεις που αναλήφθηκαν µέχρι τη 31 ∆εκεµβρίου 2006, πρέπει να πληρούν τα κριτήρια επιλεξιµότητας της νέας περιόδου εφόσον παρατείνονται µετά την 31 ∆εκεµβρίου 2008 (πολλαπλή συµµόρφωση). Ανειληµµένες υποχρεώσεις ανέρχονται στο ποσό των 40.000.000. ΕΥΡΩ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 314 ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων εκµεταλλεύσεων σε περιοχές µε µειονεκτήµατα, εκτός των ορεινών περιοχών 36.000 Επιδόσεων Περιοχές γεωργικών εκτάσεων στηριζόµενες σε περιοχές µε µειονεκτήµατα, εκτός των ορεινών περιοχών 710.000 ha Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 315 5.3.2.1.3. Ενισχύσεις Natura 2000 και ενισχύσεις που συνδέονται µε την Οδηγία 2000/60/ΕΚ ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Ενισχύσεις γεωργών που ασκούν γεωργική δραστηριότητα σε περιοχές Natura 2000 ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iii) και 38 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Σηµείο 5.3.2.1.3 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 213 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας υπεύθυνος για την εφαρµογή του µέτρου ορίζεται η ∆/νση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ∆ίνονται κίνητρα σε γεωργούς για την λήψη κατάλληλων µέτρων προστασίας σε περιοχές του δικτύου ΝΑΤURA 2000, ώστε να αποφεύγεται η υποβάθµιση των φυσικών οικοτόπων που εµπίπτουν στην Οδηγία περί Φυσικών Ενδιαιτηµάτων καθώς και των οικοτόπων που είναι σηµαντικοί για την προστασία των ειδών των παραρτηµάτων της Οδηγίας, καθώς και για να αντισταθµιστούν τα ειδικά µειονεκτήµατα που προκύπτουν από την εφαρµογή των οδηγιών 79/409/ΕΟΚ και 92/43/ΕΟΚ και να εξασφαλιστεί αποδοτική και θετική περιβαλλοντική διαχείριση των σχετικών περιοχών. Συµπληρωµατικότητα σύµφωνα µε το άρθρο 2(2) του καν. 1974/06, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Ο τύπος των δεσµεύσεων του παρόντος µέτρου δεν ενισχύεται από τις δράσεις των ΚΟΑ. ΣΤΟΧΟΣ Η προστασία και βελτίωση των οικοσυστηµάτων της άγριας χλωρίδας και άγριας πανίδας και των ειδών που καλύπτονται από τις Οδηγίες 92/43/ΕΚ (Φυσικών Οικοτόπων) και 79/407ΕΟΚ (αγρίων πτηνών). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 316 ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Το µέτρο θα εφαρµοσθεί στις γεωργικές εκτάσεις των περιοχών Natura 2000, όπως αυτές έχουν καθορισθεί, λαµβάνοντας υπόψη οποιεσδήποτε µελλοντικές προσθήκες περιοχών στη λίστα περιοχών του δικτύου Natura 2000. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι του µέτρου µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα, εντός περιοχών του δικτύου Natura 2000 εφόσον στα αγροτεµάχια που βρίσκονται στις περιοχές εφαρµογής εκτός από την τήρηση της πολλαπλής συµµόρφωσης αναλαµβάνουν και τις ακόλουθες δεσµεύσεις : α. Να πραγµατοποιούν το θερισµό από το κέντρο του αγροτεµαχίου προς το εξωτερικό, περιστροφικά ή σε λωρίδες εφόσον το µέγεθος του αγροτεµαχίου και τα διαθέσιµα µέσα το επιτρέπουν. β. Να µην καταστρέφουν τη φυσική αυτοφυή βλάστηση στα όρια των αγροτεµαχίων και στις νησίδες εντός των αγροτεµαχίων τους γ. Να µη χρησιµοποιούν για τη βόσκηση των ζώων τους (από 1η Μαρτίου έως 31η Αυγούστου εκάστου έτους) νησίδες φυσικής βλάστησης όπου αναπαράγονται ή φωλιάζουν αποικιακά ή µόνιµα είδη άγριας πανίδας. Οι περιοχές αυτές θα φέρουν σήµανση µε ευθύνη των τοπικών αρχών, η οποία θα διατηρείται µε ευθύνη του αγρότη. δ. Να µην καταστρέφουν ή αλλοιώνουν φυσικές υδατοσυλλογές και φυσικά υδατικά µορφολογικά στοιχεία. ε. Να τηρήσουν το σύνολο των δεσµεύσεων, όπως αυτές θα οριστούν κατά περίπτωση (είτε τύπου καλλιέργειας είτε περιοχής Natura 2000) στα εγκεκριµένα ∆ιαχειριστικά Σχέδια των περιοχών. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Γραµµή βάσης Οι συνήθεις καλλιεργητικές πρακτικές που είναι : � Θερισµός από την περιφέρεια του αγροτεµαχίου προς το κέντρο Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 317 � Καταστροφή της αυτοφυούς βλάστησης (ζιζανιοκτονία) µε χηµικά ή µηχανικά µέσα � Βόσκηση στο σύνολο της έκτασης � Καταστροφή των φυσικών υδατοσυλλογών κατά την άσκηση των καλλιεργητικών πρακτικών (όργωµα – θερισµός) Επιπλέον δεσµεύσεις που δηµιουργούν προϋποθέσεις ενίσχυσης � Θερισµός από το κέντρο προς την περιφέρεια του αγροτεµαχίου � ∆ιατήρηση της αυτοφυούς βλάστησης � Μη χρησιµοποίηση για βόσκηση των ζώων από 1η Μαρτίου έως 31η Αυγούστου των νησίδων φυσικής βλάστησης, όπου αναπαράγονται ή φωλιάζουν είδη άγριας πανίδας. � Να µην καταστρέφουν τους φυσικούς υδατοσυλλέκτες ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ Το µέτρο θα συµβάλλει στην προστασία της βιοποικιλότητας και ιδίως της άγριας ορνιθοπανίδας. ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Οι πρόσθετες δεσµεύεις σε σχέση µε τη γραµµή βάσης αυξάνουν τις µεταβλητές δαπάνες (κόστος καλλιέργειας, κόστος θερισµού, κόστος εξεύρεσης πρόσθετων βοσκοτόπων) συνεπώς µειώνουν το εισόδηµα κατά το ύψος της µείωσης του Ακαθάριστου Κέρδους. ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Με βάση τις πρόσθετες δεσµεύσεις και τις αγρονοµικές υποθέσεις το ύψος ενίσχυσης ορίζεται σε 50 €/Ηα ετησίως. Το ύψος αυτό θα αναθεωρηθεί ώστε να λάβει υπόψη του την προσθήκη των επιπλέον δεσµεύσεων που θα προκύψουν µετά το 2009 από τα εγκεκριµένα διαχειριστικά σχέδια κατά περίπτωση ή κατά περιοχή Natura 2000. ΑΠΟΦΥΓΗ ∆ΙΠΛΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗΣ Η παρούσα δράση δεν εφαρµόζεται στα πλαίσια του µέτρου της τήρησης των προτύπων (άρθρο 31 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει), όσον αφορά στην εφαρµογή των Οδηγιών του Συµβουλίου 79/409/ΕΟΚ και 92/43/ΕΟΚ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 318 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 213 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 6.090.123 1.971.404 8.061.527 0 8.061.527 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία δείκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων εκµεταλλεύσεων σε περιοχές Natura 2000 4.000 Επιδόσεων Στηριζόµενες γεωργικές εκτάσεις Natura 2000 32.000 Ηα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 319 5.3.2.1.4. Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρα 27 και 28 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η γεωργία αποτελεί δραστηριότητα η οποία συµβάλλει στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών (θέσεις εργασίας), στην παραγωγή ασφαλών γεωργικών προϊόντων και τροφίµων, στη διατήρηση της φυσιογνωµίας της υπαίθρου και του κοινωνικού ιστού ενώ παράλληλα µέσω των αιώνων έχει συµβάλλει στη δηµιουργία ποικίλων ηµιφυσικών οικοτόπων και τοπίων τα οποία πέραν της αισθητικής αποτελούν ενδιαίτηµα για την πλούσια πανίδα και χλωρίδα της χώρας µας. Παράλληλα όµως η εγκατάλειψη των παραδοσιακών πρακτικών καλλιέργειας και ιδίως η εντατική χρήση λιπασµάτων, παρασιτοκτόνων, οι αδόκιµες πρακτικές άρδευσης, το υψηλό επίπεδο εκµηχάνισης, η ακατάλληλη χρήση της γης, οι ανθρώπινες παρεµβάσεις και φυσικές καταστροφές είτε άµεσα είτε έµµεσα µέσω αλληλεπιδράσεων, θέτουν σε κίνδυνο την περιβαλλοντική κληρονοµιά κυρίως µέσω της ποιοτικής και ποσοτικής υποβάθµισης ή και καταστροφής (σηµειακά) των φυσικών πόρων (έδαφος, νερό, αέρα) και της βιοποικιλότητας και κατ’ επέκταση στην αειφορία και την ποιότητα ζωής. Με στόχο την επιτάχυνση της άµβλυνσης των πιέσεων που εξακολουθεί να δέχεται το περιβάλλον από τη γεωργική δραστηριότητα αλλά και να ικανοποιηθεί η απαίτηση του κοινωνικού συνόλου για προστασία και βελτίωση της περιβαλλοντικής κληρονοµιάς κρίνεται απαραίτητο και κατά την ∆’ Προγραµµατική Περίοδο οι γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις να συνεχίσουν να διαδραµατίζουν εξέχοντα ρόλο στη στήριξη της αειφόρου αγροτικής ανάπτυξης. Στην κατεύθυνση αυτή θα βοηθήσει ο πυλώνας 1 κυρίως µέσω της Πολλαπλής Συµµόρφωσης (υποχρεωτικοί κανόνες που εφαρµόζονται απ’ όλες τις εκµεταλλεύσεις), η διαφοροποίηση (αύξηση των διαθέσεων πιστώσεων) και η Ενιαία Ενίσχυση (αποσύνδεση των ενισχύσεων από την παραγωγή). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 320 ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Στόχος των γεωργοπεριβαλλοντικών µέτρων είναι η στήριξη µεθόδων γεωργικής παραγωγής που αποσκοπούν: στην προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος και των φυσικών του πόρων (έδαφος, νερό, αέρα) στη διατήρηση της βιοποικιλότητας ιδίως των γενετικών πόρων στη διατήρηση του γεωργικού τοπίου και των χαρακτηριστικών του. Οι στόχοι αυτοί ενδυναµώνονται από τα λοιπά µέτρα του Άξονα 2 και τα µέτρα του Άξονα 1. Ο στόχος θα επιτευχθεί µε τη συνέχιση εφαρµογής των παλαιών µέτρων (δηλαδή των µέτρων που εφαρµόσθηκαν την Γ΄ Προγραµµατική Περίοδο στο πλαίσιο του ΕΠΑΑ) µε την θεσµοθέτηση νέων στο πλαίσιο του Καν. 1698/05, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, καθώς επίσης όπου απαιτείται ενδυνάµωσή τους µε την προώθηση καθεστώτος ενίσχυσης µη παραγωγικών δαπανών. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Το πεδίο εφαρµογής ορίζεται κατά περίπτωση της δράσης Στο πλαίσιο εφαρµογής του µέτρου θα εφαρµοσθούν τα ακόλουθα υποµέτρα και δράσεις: Υποµέτρο 1 Προώθηση πρακτικών παραγωγής φιλικών προς το περιβάλλον ∆ράση 1.1 Βιολογική γεωργία ∆ράση 1.2 Βιολογική κτηνοτροφία ∆ράση 1.3 Εκτατικοποίηση κτηνοτροφίας ∆ράση 1.4 Αµειψισπορά µε ξηρικές καλλιέργειες σε εκτάσεις µε πρώην καλλιέργεια καπνού Υποµέτρο 2 Γεωργοπεριβαλλοντικές δράσεις για την προστασία των υδατικών πόρων ∆ράση 2.1 Προστασία των ευαίσθητων στα νιτρικά περιοχών ∆ράση 2.2. Προστασία υγροτοπικών συστηµάτων ∆ράση 2.3 Σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης στην παραγωγή καπνού. Υποµέτρο 3 Ειδικές δράσεις για τη διατήρηση της Βιοποικιλότητας ∆ράση 3.1 ∆ιατήρηση απειλούµενων αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων ∆ράση 3.2 ∆ιατήρηση εκτατικών καλλιεργειών που κινδυνεύουν από γενετική διάβρωση ∆ράση 3.3 Προώθηση γεωργικών πρακτικών για την προστασία της άγριας ζωής ∆ράση 3.4 ∆ιατήρηση γενετικών πόρων στην κτηνοτροφία. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 321 ∆ράση 3.5 Προστασία Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου ∆ράση 3.6 Μακροχρόνια παύση της εκµετάλλευσης γεωργικών γαιών Υποµέτρο 4 Προστασία του αγροτικού τοπίου που διαµόρφωσε η γεωργική δραστηριότητα ∆ράση 4.1 Προστασία παραδοσιακού Ελαιώνα Άµφισσας ∆ράση 4.2 ∆ιατήρηση αµπελοκοµικής πρακτικής στον αµπελώνα Ν. Θήρας Στο πλαίσιο των γεωργοπεριβαλλοντικών ενισχύσεων δεν προβλέπονται ειδικές δράσεις που να εξυπηρετούν τον ειδικό στόχο της άµβλυνσης των κλιµατικών αλλαγών. Η προτεραιότητα αυτή εξυπηρετείται κυρίως από τα µέτρα της διατήρησης της οικολογικής σταθερότητας των δασών ενώ το σύνολο των δράσεων των γεωργοπεριβαλλοντικών ενισχύσεων συµβάλλει στη βελτίωση του ισοζυγίου των αερίων θερµοκηπίου όπως π.χ. η βιολογική γεωργία, και η προστασία των ευαίσθητων στα νιτρικά περιοχών λόγω των µειωµένων χηµικών εισροών και της µεθοδολογίας εφαρµογής συµβάλλουν στη µείωση των εκποµπών οξειδίων του Αζώτου και βελτιώνουν την οργανική ουσία των εδαφών. Αναλυτική περιγραφή των δράσεων του µέτρου (Λογική παρέµβασης, προτεραιότητες που εξυπηρετούν, πεδίο εφαρµογής, δικαιούχοι, ύψη ενίσχυσης κλπ) αναφέρονται στα Τεχνικά ∆ελτία που ακολουθούν. ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΟΤΙ ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΙΝΑΙ ΟΜΟΙΕΣ ΜΕ ΑΥΤΕΣ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ (ΕΚ)1782/2003 Οι απαιτήσεις της πολλαπλής συµµόρφωσης που εφαρµόζονται στο πλαίσιο του παρόντος µέτρου είναι ταυτόσηµες µε αυτές που ορίζονται στον Κανονισµό 1782/2003. Οι κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής που θεσπίζονται στο πλαίσιο των προγραµµάτων δράσης των ευπρόσβλητων στα νιτρικά περιοχών αποτελούν γραµµή βάσης για το σύνολο των µέτρων, υποµέτρων και δράσεων, που εφαρµόζονται στις περιοχές αυτές. Η τήρηση των δεσµεύσεων που ορίζεται στα υποµέτρα και δράσεις του παρόντος µέτρου αποτελούν προϋποθέσεις για τη συµµετοχή των δικαιούχων στη χορήγηση των ενισχύσεων. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Οι γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις χορηγούνται σε γεωργούς που αναλαµβάνουν σε εθελοντική βάση τις γεωργοπεριβαλλοντικές υποχρεώσεις όπως εξειδικεύονται κατά περίπτωση δράσης. Όπου απαιτείται ενδυνάµωση της παρέµβασης για την επίτευξη του περιβαλλοντικού στόχου οι ενισχύσεις µπορούν να χορηγηθούν και σε άλλους διαχειριστές γης εφόσον αξιοποιούν νόµιµα γεωργικές εκτάσεις στις περιοχές παρέµβασης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 322 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ∆ΙΑΦΟΡΩΝ ΤΥΠΩΝ ∆ΕΣΜΕΥΣΕΩΝ, ΒΑΣΕΙ ΤΩΝ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ Ο διαφορετικός τύπος των δεσµεύσεων, που αναλαµβάνεται, δικαιολογείται από το είδος των προβληµάτων που θα πρέπει να αντιµετωπισθούν, της πηγής που τα προκαλεί, της ελεγξιµότητάς τους και της πολυεπίπεδης ενέργειάς τους, ώστε να επιτευχθεί το µέγιστο περιβαλλοντικό όφελος σε όλους τους τοµείς προτεραιότητας. Ενδεικτικά αναφέρεται η περίπτωση της µόνιµης αγρανάπαυσης, η οποία συµβάλλει στη µείωση της κατανάλωσης νερού, στη µείωση της κατανάλωσης λιπασµάτων και φυτοπροστατευτικών ουσιών και χρησιµοποιείται σαν χώρος οικολογικής αντιστάθµισης (βιοποικιλότητα) ενώ αυξάνει τη φυτική µάζα για την απορρόφηση του CO2 (κλιµατική αλλαγή). ΟΙ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ, ΠΟΥ ΘΕΣΠΙΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ • Λιπάσµατα Μόνο λιπάσµατα που διαθέτουν άδεια κυκλοφορίας µπορούν να χρησιµοποιηθούν (ν. 1565/85 όπως έχει τροποποιηθεί µε τους ν. 2325/95 και 2732/95). • Φυτοπροστασία Ισχύουν οι διατάξεις της οδηγίας 91/414/ΕΟΚ όπως αυτές έχουν ενσωµατωθεί στην Εθνική νοµοθεσία µε το Π∆ 115 (ΦΕΚ 104/ 30.5.97) «Έγκριση, διάθεση στην αγορά και έλεγχος φυτοπροστατευτικών προϊόντων σε συµµόρφωση προς την οδηγία 91/414/ΕΟΚ του Συµβουλίου όπως έχει συµπληρωθεί». Ειδικότερα: Επιτρέπεται η διάθεση στην αγορά και η χρήση µόνο εγκεκριµένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Στη συσκευασία τα φυτοπροστατευτικά προϊόντά πρέπει να φέρουν σήµανση µε τους όρους προς τους οποίους απαρέγκλιτα πρέπει να συµµορφώνεται ο χρήστης και περιλαµβάνουν µεταξύ άλλων : ενδείξεις για τη φύση ειδικών κινδύνων για τον άνθρωπο, τα ζώα ή το περιβάλλον, µέτρα προφύλαξης για την προστασία του ανθρώπου, των ζώων ή του περιβάλλοντος, τις χρήσεις για τις οποίες έχει εγκριθεί το φυτοπροστατευτικό προϊόν, τις ειδικές γεωργικές, φυτοϋγείας και περιβαλλοντικές συνθήκες υπό τις οποίες το προϊόν µπορεί να χρησιµοποιηθεί ή πρέπει αντιθέτως να αποκλεισθεί, οδηγίες χρήσης και δοσολογία εφαρµογής, το χρονικό διάστηµα ασφάλειας που πρέπει να τηρείται για κάθε χρήση µεταξύ εφαρµογής και σποράς ή φύτευσης ή πρόσβασης ανθρώπων ή συγκοµιδής ή κατανάλωσης και την ηµεροµηνία λήξης του προϊόντος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 323 Για τους παραβάτες των παραπάνω διατάξεων προβλέπονται ποινικές και διοικητικές κυρώσεις που ορίζονται από το Ν. 721/77 (ΦΕΚ 242Α/1-12-1977), όπως τροποποιήθηκε από το Ν. 2538/97. ΤΑ ΜΕΤΡΑ, ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΤΩΝ ∆ΙΚΑΙΟΥΧΩΝ ΜΕΣΩ ∆ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 39 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 4 ∆ΕΥΤΕΡΟ Ε∆ΑΦΙΟ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) ΑΡΙΘ. 1698/2005, ΟΠΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΙΣΧΥΕΙ Η ένταξη των δικαιούχων στις δράσεις του παρόντος µέτρου θα πραγµατοποιείται µετά από αξιολόγηση της συµβατότητας και κανονικότητας της υποβληθείσας πρότασης (όροι – προϋποθέσεις – αναληφθείσες δεσµεύσεις) ενώ, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο, η επιλογή των δικαιούχων θα πραγµατοποιείται και µε την αξιολόγηση (βαθµολόγηση) πρόσθετων κριτηρίων οικονοµικής, κοινωνικής και κυρίως περιβαλλοντικής αποτελεσµατικότητας. ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Συµπληρωµατικότητα Τα γεωργοπεριβαλλοντικά µέτρα που εφαρµόζονται, στα πλαίσια των ΚΟΑ και των καθεστώτων άµεσης στήριξης δεν εµποδίζουν την χορήγηση ενισχύσεων στα πλαίσια του παρόντος υπό την προϋπόθεση ότι οι ενισχύσεις αυτές είναι συµπληρωµατικές και συνάδουν µε τα εν λόγω µέτρα. Επιτρέπεται ο συνδυασµός δράσεων και µέτρων υπό την προϋπόθεση ότι ο συνδυασµός αυτός είναι συµπληρωµατικός και συµβατός. Στην περίπτωση των συνδυασµών που αναφέρονται ανωτέρω για τον καθορισµό του ύψους της στήριξης, λαµβάνεται υπόψη το ειδικό διαφυγόν εισόδηµα και το πρόσθετο κόστος που απορρέει από τον συνδυασµό. Μετατροπή υποχρεώσεων Κατά τη διάρκεια της περιόδου δέσµευσης και µέχρι τη λήξη της δύναται να γίνει µετατροπή µιας υποχρέωσης σε άλλη, που περιλαµβάνεται στο παρόν πρόγραµµα, εφόσον συντρέχουν οι ακόλουθες προϋποθέσεις: η µετατροπή αποφέρει αδιαµφισβήτητα οφέλη για το περιβάλλον η αναληφθείσα αρχικά υποχρέωση ενισχύεται σηµαντικά Η γεωργοπεριβαλλοντική δέσµευση που µετατρέπεται παύει να υφίσταται χωρίς να απαιτείται επιστροφή ποσού. Αναπροσαρµογή συµβάσεων Οικειοθελής αναπροσαρµογή Στην περίπτωση αύξησης της έκτασης της εκµετάλλευσης η αύξηση αυτή µπορεί να συµπεριληφθεί στις αναληφθήσες δεσµεύσεις για το υπόλοιπο της περιόδου δέσµευσης µε τους όρους που ισχύουν. Η επιπλέον αυτή έκταση δεν µπορεί να υπερβεί το 20% της αρχικής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 324 Υποχρεωτική αναπροσαρµογή Στις περιπτώσεις κανονιστικών ή Εθνικών απαιτήσεων, οι δικαιούχοι υποχρεούνται στην αναπροσαρµογή των συµβάσεών τους, στα πλαίσια των νέων υποχρεώσεων. Στην περίπτωση αδυναµίας προσαρµογής απαλλάσσονται των προβλεπόµενων κυρώσεων. Μεταβίβαση εκµεταλλεύσεων Εφόσον κατά την περίοδο της δέσµευσης, ο δικαιούχος µεταβιβάσει µέρος ή το σύνολο της εκµετάλλευσής του σε άλλο πρόσωπο, το πρόσωπο αυτό θα πρέπει να υποκαταστήσει το δικαιούχο στη δέσµευση για το υπόλοιπο της περιόδου δέσµευσης. Αν δεν συµβεί αυτό ο δικαιούχος θα πρέπει να επιστρέψει τις ενισχύσεις που έχει πάρει. Ωστόσο, στις ακόλουθες περιπτώσεις ο δικαιούχος απαλλάσσεται των υποχρεώσεων και δεν επιστρέφει τις ενισχύσεις: Στην περίπτωση οριστικής παύσης της γεωργικής δραστηριότητας το τελευταίο έτος της δέσµευσης και εφόσον δεν είναι εφικτή η ανάληψη της δέσµευσης από διάδοχο γεωργό. Στην περίπτωση υποχρεωτικής αναπροσαρµογής των συµβάσεων και εφόσον δεν είναι εφικτή η ανάληψή τους. ∆ιακοπή συµβάσεων Οι δικαιούχοι δύνανται να διακόψουν την τήρηση των συµβατικών τους υποχρεώσεων πριν από τη λήξη της περιόδου δέσµευσής τους στις ακόλουθες περιπτώσεις: Μεταβίβασαν το σύνολο της εκµετάλλευσής τους µε τους όρους που προαναφέρθηκαν Τέθηκαν πρόσθετοι όροι τους οποίους τεκµηριωµένα δεν µπορεί να τηρήσει Συντρέχει περίπτωση ανωτέρας βίας και εφόσον τα παραστατικά τεκµηρίωσής της κατατεθούν εντός 20 εργάσιµων ηµερών από την ηµεροµηνία που ο δικαιούχος δύναται να το πράξει. Στην περίπτωση που την περίοδο εκπλήρωσης µιας δέσµευσης η γεωργική εκµετάλλευση αποτελεί αντικείµενο αναδασµού, βάσει του άρθρου 45 παράγραφος 4 του Καν. 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, εγκεκριµένου από αρµόδια ∆ηµόσια Αρχή, τότε: Εφόσον η ενταγµένη έκταση δεν µειωθεί περισσότερο από 50% ή ο δικαιούχος εξασφαλίσει επιλέξιµη έκταση ισοδύναµη µε την αρχική και παράλληλα προβεί σε τροποποίηση της σύµβασής του, δύναται να κριθεί δικαιούχος των ενισχύσεων και για το υπόλοιπο της περιόδου δέσµευσης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 325 Εφόσον η µείωση υπερβαίνει το 50% και ο δικαιούχος αδυνατεί να εξασφαλίσει συµπληρωµατική επιλέξιµη έκταση απαλλάσσεται των υποχρεώσεων χωρίς να ζητείται επιστροφή χρηµάτων. Σηµειώνεται ότι η διάταξη δεν αφορά περιπτώσεις µερικής ή ολικής συνένωσης εκµεταλλεύσεων για τη δηµιουργία µιας νέας εκµετάλλευσης. Στην περίπτωση που συµβεί αυτό η νέα εκµετάλλευση αναλαµβάνει όλες τις υποχρεώσεις των αρχικών εκµεταλλεύσεων, µεταξύ των οποίων είναι και η τήρηση της πολλαπλής συµµόρφωσης. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆ιαδικασία ένταξης Οι ενδιαφερόµενοι για να τύχουν των ενισχύσεων της παρούσας θα πρέπει να υποβάλλουν φάκελο υποψηφιότητας προς έγκριση στις υπηρεσίες που έχουν ορισθεί για το σκοπό αυτό. Ο φάκελος θα περιέχει αίτηση εκδήλωσης ενδιαφέροντος, και τα λοιπά δικαιολογητικά που θα ορίζονται στην πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Οι δικαιούχοι αναλαµβάνουν τις δεσµεύσεις τουλάχιστον για πέντε (5) έτη. Οι δικαιούχοι θα πρέπει να δέχονται και να διευκολύνουν τους ελέγχους που πραγµατοποιούν εξουσιοδοτηµένα Εθνικά και Κοινοτικά Όργανα. Οι δικαιούχοι ενηµερώνονται για τους όρους και προϋποθέσεις και λοιπές υποχρεώσεις που προβλέπονται κατά περίπτωση δέσµευσης και των επιπτώσεων που θα έχουν, σε περίπτωση αθέτησής τους. ∆ιαδικασία πληρωµής Η πληρωµή των δικαιούχων γίνεται από τον οργανισµό πληρωµής µε τη διαδικασία που ορίζεται στον Καν. 1290/05, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Κυρώσεις Οι δικαιούχοι που αθετούν τις συµβατικές υποχρεώσεις, χωρίς να συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας ή δηλώνουν ανακριβή στοιχεία, υφίστανται τις ανάλογες κυρώσεις. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το ύψος ενίσχυσης υπολογίζεται µε βάση την απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος ανά τύπο επιπλέον δέσµευσης σε σχέση µε τη γραµµή βάσης (υποχρεωτικές δεσµεύσεις), όπως αυτό περιγράφεται κατά περίπτωση δράσης. Η γραµµή βάσης και κατ’ επέκταση οι υπολογισµοί του ύψους ενίσχυσης θα αναθεωρηθούν κατά το µέρος που θα υπάρξει επικάλυψη των επιπλέον δεσµεύσεων ως ακολούθως : Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 326 Στις περιοχές στις οποίες θα κριθεί απαραίτητη η καλλιέργεια και ενσωµάτωση στο έδαφος ψυχανθών στο πλαίσιο ειδικής µελέτης για την εφαρµογή των κωδίκων ορθής γεωργικής και περιβαλλοντικής πρακτικής (πολλαπλή συµµόρφωση). Στις περιοχές Natura µε την έκδοση των Σχεδίων ∆ιαχείρισής τους. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 1.005.652.779 325.534.972 1.331.187.751 3.000.000 1.334.187.751 % 75,55% 24,45% 99,78% 0% 100% Ενδεικτικός Προϋπολογισµός ∆ράσεων του Μέτρου 214. Ποσά σε εκατ. ευρώ ΥΠΟΜΕΤΡΟ ∆ΡΑΣΗ ΣΥΝΟΛΟ ∆.∆. ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΟ ΝΕΟ 1.1 480,61 337,01 143,60 1.2 164,51 119,36 45,15 1.3 30,45 22,13 8,32 1.4 60,52 0,00 60,52 ΣΥΝΟΛΟ 1 736,09 478,50 257,59 2.1 400,50 273,39 127,11 2.2 42,09 22,08 20,02 2.3 60,52 0,00 60,52 ΣΥΝΟΛΟ 2 503,11 295,47 207,64 3.1 26,57 15,81 10,76 3.2 3,02 0,82 2,20 3.3 3,02 0,21 2,81 3.4 25,02 0,00 25,02 3.5 3,94 0,00 3,94 3.6 11,16 10,62 0,54 ΣΥΝΟΛΟ 3 72,72 27,45 45,27 4.1 15,16 10,06 5,10 4.2 4,10 2,85 1,25 ΣΥΝΟΛΟ 4 19,26 12,91 6,35 1.331,19 814,33 516,86 214/1 214/2 214/3 214/4 ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ ∆ικαιούχοι των παλαιών µέτρων (παλαιοί δικαιούχοι) αναγνωρίζονται κατά την ∆’ Προγραµµατική Περίοδο εκείνοι (-ες) που υπέγραψαν συµβάσεις µέχρι την 31/12/2006 στα πλαίσια της ισχύουσας νοµοθεσίας και τηρούν τις συµβατικές τους υποχρεώσεις µέχρι τη λήξη της αναληφθείσας δέσµευσης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 327 Τα παλαιά µέτρα, µε την επιφύλαξη τυχόν τροποποιήσεων στα πλαίσια κανονιστικών απαιτήσεων, διέπονται από την ισχύουσα, κατά την περίοδο ένταξής τους, νοµική βάση (συµβατικές υποχρεώσεις, ύψη ενίσχυσης κ.λ.π.), όπως ορίζεται στον πίνακα ΙΙ. Κατά παρέκκλιση των ανωτέρω οι παλαιοί δικαιούχοι υποχρεούνται: να εφαρµόζουν τις απαιτήσεις της Πολλαπλής Συµµόρφωσης σε αντικατάσταση των απαιτήσεων των Κωδίκων Ορθής Γεωργικής Πρακτικής και να αναπροσαρµόσουν τις συµβάσεις τους εφόσον προβλέπεται σχετικός όρος σ’ αυτές. Οι συµβάσεις των δικαιούχων δύνανται να παραταθούν για χρονικό διάστηµα δύο ετών µε τους όρους και τις προϋποθέσεις της 4ης προγραµµατικής περιόδου. Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/2006 σύµφωνα µε τον ακόλουθο πίνακα αντιστοίχισης. Πίνακας Ι αντιστοιχίας µεταξύ των µέτρων στους καν. (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 και (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Μέτρα δυνάµει του καν. (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 Κωδικοί βάσει των καν. της Επιτροπής (ΕΚ) αριθ. 817/2004 και (ΕΚ) αριθ. 141/2004 Κατηγορίες δυνάµει του καν. (ΕΚ) αριθ. 438/2001 της Επιτροπής Άξονες και µέτρα δυνάµει του καν. (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Κωδικοί δυνάµει του καν. (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άξονας 2 Γεωργοπεριβαλλοντικά µέτρα άρθρα 22, 23 και 24 (στ) / Άρθρο 36 στοιχείο α) σηµείο iv) και άρθρο 39: Γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις 214 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 328 Πίνακας ΙΙ κατάλογος δράσεων που διέπονται από τις µεταβατικές διατάξεις (τίτλος, ΚΑ ΕΠΑΑ, ΚΑ ΠΑΑ, ΚΥΑ εφαρµογής) α/α Τίτλος Μέτρου ΚΑ ΕΠΑΑ ΚΑ ΠΑΑ Κ.Υ.Α. 1 Βιολογική Γεωργία 3.1 2.1.4./1.1 567/125316/19-01-2004 619/135176/21-06-2005 2 Βιολογική Κτηνοτροφία 3.2 2.1.4. / 1.1 101664/2784/28-9-2001 ( ΥΑ ) 586/130492/11-8-2004 ( όπως τροποποιήθηκε και ισχύει) 3 Μακροχρόνια Παύση Εκµετάλλευσης Γεωργικών Γαιών 3.3 2.1.4 /3.6 237/348747/8765/9-9-96 218727/7-7-2006 4 Εκτατικοποίηση Κτηνοτροφίας 3.4 2.1.4/1.3 1565/216267/138/8-1-2004 629/137355/30-8-2005 659/217068/30-5-2006 5 Μείωση της νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης 3.5 2.1.4/ 2.1 570/125759/06.02.2004 628/137354/30.08.2005 6 Περιβαλλοντική Προστασία της Λίµνης Παµβώτιδας από Αγροτικές ∆ραστηριότητες 3.6 2.1.4/ 2.2 131920/2003 7 Απειλούµενες µε εγκατάλειψη φυλές αγροτικών ζώων 3.7 2.1.4/ 3.1 494/279207/3733/20.08.2002 571/125768/06.02.2004 611/133477/20.04.2005 8 ∆ιατήρηση εκτατικών καλλιεργειών που κινδυνεύουν από γενετική διάβρωση 3.8 2.1.4/ 3.2 135644/6-7-2005 9 ∆ιαχείριση των Λιµνών και Λιµνοθαλασσών Θράκης: Περιοχές του ∆ικτύου Φύση 2000 (NATURA) ∆έλτα Νέστου και Λιµνοθάλασσα Κεραµωτής (A 1150010) και οι Λίµνες και Λιµνοθάλασσες της Θράκης (A 1130009) 3.9 2.1.4/ 2.2 535/127796/2004 & 621/135643/2005 10 ∆ιαχείριση παραλίµνιων εκτάσεων της περιοχής του δικτύου ΦΥΣΗ 2000- Λίµνες Βόλβη -Κορώνεια 3.10 2.1.4/ 2.1 642/141608/20-12-2005 11 ∆ιατήρηση Γεωργικών εκτάσεων για την προστασία ειδών άγριας πανίδας 3.13 2.1.4/ 3.3 131921/2003 12 Προστασία Παραδοσιακού Ελαιώνα Άµφισσας 3.14 2.1.4/ 4.1 282328/3-5-2006 13 ∆ιατήρηση παραδοσιακού αµπελώνα Ν.Θήρας 3.15 2.1.4 / 4.2 244543/2006 14 Περιβαλλοντική Προστασία των λιµνών της Περιφέρειας ∆υτικής Μακεδονίας:Λίµνες Βεγορίτιδας Πετρών και λίµνες Χειµαδίτιδας Ζάζαρης 3.16 2.1.4/ 2.2 219845/08.08.2006 15 Προστασία λίµνης ∆οïράνης 3.17 2.1.4/ 2.1 661/282435/19.07.2006 Ειδικές προϋποθέσεις αναφέρονται κατά περίπτωση Τεχνικού ∆ελτίου της αντίστοιχης δράσης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 329 Ανειληµµένες υποχρεώσεις συνεχιζόµενων από την 3η Προγραµµατική Περίοδο : 814.330.580 € ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων και εκµεταλλεύσεων άλλων διαχειριστών γαιών που λαµβάνουν στήριξη 115.000 Συνολική περιοχή που λαµβάνει γεωργοπεριβαλλοντική στήριξη 800.000 ha Συνολικός αριθµός συµβάσεων 115.000 Φυσική περιοχή που λαµβάνει γεωργοπεριβαλλοντική στήριξη στο πλαίσιο του παρόντος µέτρου 800.000 ha Επιδόσεων Αριθµός δράσεων που σχετίζονται µε τους γενετικούς πόρους 3 Όσον αφορά τους δείκτες εκροών (output) σε επίπεδο ∆ράσης, θα υπάρχει για αυτούς αναλυτική αναφορά κατά την πορεία υλοποίησης, στο πλάισιο των Ετήσιων Εκθέσεων ή άλλων εγγράφων παρακολούθησης που αφορούν την υλοποίηση. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 330 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 1 : ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΦΙΛΙΚΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 556.082.779 180.006.853 736.089.632 0 736.089.632 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Το υποµέτρο περιλαµβάνει τις ακόλουθες δράσεις : ∆ράση 1.1. : Βιολογική γεωργία ∆ράση 1.2. : Βιολογική κτηνοτροφία ∆ράση 1.3. : Εκτατικοποίηση της κτηνοτροφίας ∆ράση 1.4.: Αµειψισπορά µε ξηρικές καλλιέργειες Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 331 ∆ράση 1.1: Βιολογική γεωργία ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος συνεπικουρούµενη σε ειδικά θέµατα αρµοδιότητάς της από τη ∆ιεύθυνση Βιολογικής Γεωργίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η Βιολογική παραγωγή αποτελεί µία ολιστική προσέγγιση αειφόρου αγροτικής ανάπτυξης αφού συµβάλλει: στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών (προστιθέµενη αξία) προσφέρει εγγυήσεις στους καταναλωτές και λόγω των µειωµένων ενεργειακών απαιτήσεων του συστήµατος (λιπάσµατα φυτοπροστατευτικά) συµβάλλει στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων σε όλους τους τοµείς προτεραιότητας. Ειδικότερα: στην προστασία του εδάφους µέσω αύξησης οργανικής ουσίας και µείωσης ρύπων στην προστασία των νερών µέσω µείωσης ρύπων στη βελτίωση του ισοζυγίου των αερίων θερµοκηπίου µέσω αύξησης της οργανικής ουσίας των εδαφών και της µείωσης των εκποµπών Ν2Ο και CH4 βελτίωση της βιοποικιλότητας µέσω µείωσης ρύπων και αύξησης οργανικής ουσίας. Πέραν των ανωτέρω για την επιλογή της πρότασης ελήφθησαν υπόψη και τα ακόλουθα: ότι ο µικρός και πολυτεµαχισµένος κλήρος (διαρθρωτικό πρόβληµα της Ελληνικής γεωργίας) και οι ειδικές εδαφοκλιµατολογικές συνθήκες που επικρατούν αποτελούν συγκριτικό πλεονέκτηµα στην προώθηση της βιολογικής παραγωγής στη χώρα µας ότι δεν αντιµετωπίζεται πρόβληµα διάθεσης του προϊόντος, αφού κυρίως αφορά µετατροπή υφιστάµενων συµβατικών συστηµάτων παραγωγής σε βιολογικά ενώ λόγω των εγγυήσεων που προσφέρουν στους καταναλωτές δεν αντιµετωπίζουν προβλήµατα διάθεσης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 332 Η παρέµβαση θα αφορά τη συνέχιση εφαρµογής του παλαιού µέτρου, την καθιέρωση νέου ΣΤΟΧΟΣ Η προστασία των φυσικών πόρων (έδαφος, νερό, αέρα) και η διατήρηση της βιοποικιλότητας Η προσφορά εγγυήσεων στους καταναλωτές για ασφαλή προϊόντα Η αειφόρος αγροτική ανάπτυξη ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Γεωγραφικό πεδίο: Όλη η χώρα Τοµείς παρέµβασης: Όλες οι καλλιέργειες, ενώ εξαιρούνται τα οπωροκηπευτικά και οι καλλιέργειες τα προϊόντα των οποίων µπορούν να χρησιµοποιηθούν για ενεργειακούς σκοπούς. Η δράση θα εφαρµοσθεί σε 180.000 ha. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα εφόσον: Εντάσσουν στο σύστηµα της βιολογικής γεωργίας τον Καν. (ΕΚ) 834/2007τα αγροτεµάχια µε τις καλλιέργειες που επιθυµούν. Συνάπτουν συµβόλαιο µε ένα εγκεκριµένο Οργανισµό Πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων και να προσκοµίζουν στις ελεγκτικές αρχές βεβαίωση του Οργανισµού για την τήρηση των διατάξεων του Καν. 2092/91 Εφαρµόζουν πιστά τις κατευθύνσεις, προδιαγραφές και τεχνικές της βιολογικής γεωργίας, σύµφωνα µε τον Καν. (ΕΚ) 834/2007 Στια αροτραίες καλλιέργειες θέτουν σε αγρανάπαυση το σύνολο της έκτασης του αγροτεµαχίου µια φορά την περίοδο προσαρµογής. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Στο πλαίσιο της παρούσας δράσης δεν ενισχύονται τα οπωροκηπευτικά. ∆εν είναι επιλέξιµη η βιολογική µέθοδος παραγωγής επιτραπέζιων σταφυλιών στο πλαίσιο του Μέτρου 214 / ∆ράση 1.1: Βιολογική Γεωργία. Επίσης, βάσει του Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου καταβάλλεται στήριξη υπό τη µορφή πρόσθετης ενίσχυσης σε γεωργούς οι οποίοι καλλιεργούν και παράγουν ελαιοκοµικά προϊόντα Προστατευόµενης Ονοµασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.) ή Προστατευόµενης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.), και παράλληλα πληρούν τις πρόσθετες ποιοτικές υποχρεώσεις των αρχών της βιολογικής γεωργίας σύµφωνα µε την εθνική και κοινοτική νοµοθεσία, για τα έτη 2010, 2011 και 2012. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 333 Για την αποφυγή επικάλυψης µεταξύ πρώτου και δεύτερου πυλώνα, δεν είναι δικαιούχοι της πρόσθετης ενίσχυσης ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών κατά τα έτη 2010, 2011 και 2012 όσοι γεωργοί συγχρηµατοδοτούνται για τις ίδιες δράσεις και για το ίδιο έτος ενίσχυσης στο πλαίσιο της ∆ράσης 1.1 του Μέτρου 214 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. ΓΡΑΜΜΗ ΒΑΣΗΣ Γραµµή βάσης αποτελούν οι πρακτικές παραγωγής που εφαρµόζονται στη συµβατική γεωργία στο πλαίσιο τήρησης των απαιτήσεων της πολλαπλής συµµόρφωσης ιδίως σε ό,τι αφορά τη διαχείριση του εδάφους, των λιπασµάτων και της φυτοπροστασίας. 2. ΕΠΙΠΛΕΟΝ ∆ΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ∆ΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Ένταξη στο σύστηµα της βιολογικής παραγωγής του Καν. (ΕΚ) 834/2007 Σύµβαση µε πιστοποιητικό οργανισµό Τήρηση των κατευθύνσεων και προδιαγραφών παραγωγής του Καν. (ΕΚ) 834/2007.Αναλύσεις Στια αροτραίες καλλιέργειες θέτουν σε αγρανάπαυση το σύνολο της έκτασης του αγροτεµαχίου τουλάχιστον µια φορά την περίοδο προσαρµογής. 3. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η µετάβαση από το σύστηµα της συµβατικής παραγωγής (χρήση χηµικών) στο σύστηµα της βιολογικής παραγωγής (χρήση βιοθρεπτικών – βιοθεραπευτικών) θα συµβάλει: Στην ελαχιστοποίηση της ρυπογόνου πηγής (χηµικά) νερών και εδάφους. Στη µείωση των εκποµπών οξειδίων του αζώτου (κλιµατικές αλλαγές). Στην αύξηση της οργανικής ουσίας των εδαφών και των µικροοργανισµών (βιοποικιλότητα) Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 334 ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ24 Στους υπολογισµούς λαµβάνεται περίοδος προσαρµογής ως ακολούθως: � Ελαιοκαλλιέργεια, αµπελοκαλλιέργεια τρία (3) έτη � Λοιπές καλλιέργειες δυο (2) έτη Με τον όρο περίοδο προσαρµογής (µετατροπής) νοείται το χρονικό διάστηµα το οποίο απαιτείται για να απαλλαγεί το έδαφος από τα υπολείµµατα των χηµικών εισροών και να γίνει καταπολέµηση των ζιζανίων χωρίς τη χρήση χηµικών. Την περίοδο αυτή τηρείται η διαδικασία της βιολογικής παραγωγής, δηλαδή χρησιµοποιούν βιοθεραπευτικά και βιοθρεπτικά αντί των χηµικών, χωρίς όµως το παραγόµενο προϊόν να πιστοποιείται και σαν βιολογικό. Το προϊόν αρχίζει να πιστοποιείται σαν βιολογικό µετά την παρέλευση της περιόδου προσαρµογής, δηλαδή από του 3ου έτους για τις αροτραίες καλλιέργειες και από του 4 ου έτους για τις µόνιµες φυτείες. Η προτεινόµενη αγρανάπαυση της περιόδου προσαρµογής ενδείκνυται γεωπονικά αφού θα βοηθήσει στην ταχύτερη και ασφαλέστερη αποκατάσταση της µηχανικής ισορροπίας του εδάφους Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος ανά τύπο δέσµευσης. Ειδικότερα: 1. Απώλεια εισοδήµατος Για τον υπολογισµό της απώλειας εισοδήµατος γίνεται σύγκριση του Ακαθάριστου κέρδους25 που επιτυγχάνεται ανάµεσα σε οµοιογενείς και ισοδύναµες εκµεταλλεύσεις συµβατικής και βιολογικής παραγωγής. 2. Πρόσθετο κόστος Στο πρόσθετο κόστος περιλαµβάνονται οι ακόλουθες δαπάνες: 24 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 ,όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5Α του προγράµµατος. 25 Το ακαθάριστο κέρδος ΑΚ προκύπτει από τη σχέση: ΑΚ= ΑΠ-Μ∆ όπου: ΑΠ= Ακαθάριστη πρόσοδος (παραγωγή x τιµή) Μ∆= Μεταβλητές δαπάνες που περιλαµβάνουν δαπάνες βελτιωτικών του εδάφους (χηµικά ή βιοθρεπτικά), δαπάνες φυτοπροστασίας (χηµικά ή βιοθρεπτικά), δαπάνες ξένης και µη αµοιβόµενης εργασίας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 335 α. Το σταθερό κόστος που προκύπτει από την ένταξη - εφαρµογή του Καν. (ΕΚ) 834/2007 λαµβάνεται υπόψη στους υπολογισµούς του ύψους ενίσχυσης µόνο σε γεωργικά προϊόντα τα οποία δεν χρησιµοποιούνται για τη διατροφή του ανθρώπου26 π.χ. βαµβάκι, ζωοτροφές και περιλαµβάνει τις δαπάνες τις οποίες συνεπάγεται η ένταξη στο καθεστώς του Καν. (ΕΚ) 834/2007, η ετήσια εισφορά συµµετοχής συµπεριλαµβανοµένων και των δαπανών ελέγχου που συνδέονται µε την τήρηση των προδιαγραφών. β. Οι δαπάνες διάγνωσης των περιβαλλοντικών προβληµάτων της εκµετάλλευσης για την επιλογή των µέτρων και του τύπου των δεσµέυσεων και µέχρι 15 € / Ha γ. ∆απάνες χηµικών αναλύσεων εδάφους – νερού και µέχρι 30 ΕΥΡΩ/Ha/ετησίως και εφόσον τεκµηριώνεται µε τα ανάλογα παραστατικά πραγµατοποίησης και πληρωµής. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Με βάση τις ανωτέρω µεθοδολογικές προσεγγίσεις το µέγιστο ύψος ενίσχυσης στις κυριότερες καλλιέργειες έχει ως ακολούθως: Καλλιέργεια Με περίοδο προσαρµογής Χωρίς περίοδο προσαρµογής Ελαιοκοµία 756 415 Αµπελοειδή* 900 900 Αραβόσιτος αρδευόµενος (για ζωοτροφή) 600 600 Μηδική αρδευόµενη 600 425 Βαµβάκι αρδευόµενο 534 525 Σιτηρά, ρύζι, όσπρια, ηλίανθος και λοιπές αροτραίες καλλιέργειες 320 247 Κτηνοτροφικά φυτά και λοιπές καλλιέργειες που δεν χρησιµοποιούνται για τη διατροφή του ανθρώπου 360 288 Αρωµατικά φυτά 320 247 26 Το σταθερό κόστος για γεωργικά προϊόντα και τρόφιµα που χρησιµοποιούνται από τον άνθρωπο δύναται να ενισχυθεί από το µέτρο 132 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 336 Κρόκος 900 900 * Εξαιρούνται τα αµπέλια για παραγωγή επιτραπέζιων σταφυλιών, τα οποία καλύπτονται από την ΚΟΑ των οπωροκηπευτικών. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι της ∆ράσης θεωρούνται οι δικαιούχοι του µέτρου 3.1 του ΕΠΑΑ «Βιολογική Γεωργία», εφόσον τηρούν τις συµβατικές τους υποχρεώσεις µέχρι τη λήξη της περιόδου δέσµευσής τους. Για τους εν λόγω δικαιούχους ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 1.1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 363.082.779 117.531.761 480.614.540 0 480.614.540 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 337 ∆ράση 1.2: Βιολογική Κτηνοτροφία ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 , όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος συνεπικουρούµενη σε ειδικά θέµατα αρµοδιότητάς της από τη ∆ιεύθυνση Βιολογικής Γεωργίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η παρέµβαση είναι συνεχιζόµενη και συµπληρώνει την αντίστοιχη της βιολογικής γεωργίας συνεπώς ενισχύει τους ίδιους περιβαλλοντικούς στόχους µέσω της αειφορικής διαχείρισης των βοσκότοπων και την επέκταση της βιολογικής παραγωγής στις ζωοτροφές, ενώ παράλληλα συµβάλλει στην βελτίωση της ευζωίας των ζώων. Η δράση δεν συµβάλλει στην αύξηση της παραγωγής προϊόντων αφού πρόκειται για µετατροπή υφιστάµενων συµβατικών µονάδων σε βιολογικές ενώ λόγω των εγγυήσεων που προσφέρει στους καταναλωτές δεν αντιµετωπίζονται προβλήµατα διάθεσης των προϊόντων. ΣΤΟΧΟΣ Ταυτόσηµος µε αυτόν της βιολογικής γεωργίας ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Γεωγραφικό πεδίο: Όλη η χώρα Τοµείς παρέµβασης Εκτατική και ηµισταυλισµένη βοοτροφία αιγοπροβατοτροφία Η δράση θα εφαρµοσθεί σε 230.000 ha. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 338 ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα εφόσον: Εντάσσονται στο σύστηµα της βιολογικής παραγωγής τηρώντας το σύνολο των όρων και διαδικασιών στον Καν. (ΕΚ) 834/2007όπως ισχύει και εφαρµόζεται. Συνάπτουν συµβόλαιο µε ένα εγκεκριµένο Οργανισµό Πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων και να προσκοµίζουν στις ελεγκτικές αρχές βεβαίωση του Οργανισµού για την τήρηση των διατάξεων του Καν. (ΕΚ) 834/2007Εφαρµόζουν πιστά τις κατευθύνσεις, προδιαγραφές και τεχνικές της βιολογικής κτηνοτροφίας σύµφωνα µε τον Καν. (ΕΟΚ) (ΕΚ) 834/2007. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις δράσεις της ΚΟΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. Γραµµή βάσης Γραµµή βάσης αποτελούν οι πρακτικές παραγωγής που εφαρµόζονται στην συµβατική κτηνοτροφία στο πλαίσιο τήρησης των απαιτήσεων της πολλαπλής συµµόρφωσης. 2. Επιπλέον δεσµεύσεις που δηµιουργούν προϋποθέσεις ενίσχυσης. Ένταξη στο σύστηµα της βιολογικής παραγωγής του Καν. (ΕΚ) 834/2007 Σύµβαση µε πιστοποιητικό οργανισµό Τήρηση των κατευθύνσεων και προδιαγραφών παραγωγής του Καν. (ΕΚ) 834/2007. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η µετάβαση από το σύστηµα της συµβατικής κτηνοτροφίας στο σύστηµα της βιολογικής κτηνοτροφίας θα συµβάλει στην αύξηση της παραγωγής βιολογικών ζωοτροφών (βιολογική γεωργία) γεγονός που οδηγεί στο ίδιο περιβαλλοντικό αποτέλεσµα µε τη δράση 1.1. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 339 ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ27 Σε όλες τις περιπτώσεις στους υπολογισµούς λαµβάνεται ένα (1) έτος περίοδος προσαρµογής. Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος ανά τύπο δέσµευσης. Ειδικότερα: 1. Απώλεια εισοδήµατος Για τον υπολογισµό της απώλειας εισοδήµατος γίνεται σύγκριση του Ακαθάριστου κέρδους28 που επιτυγχάνεται ανάµεσα σε οµοιογενείς και ισοδύναµες εκµεταλλεύσεις συµβατικής και βιολογικής παραγωγής. 2. Πρόσθετο κόστος29 Στο πρόσθετο κόστος περιλαµβάνονται οι ακόλουθες δαπάνες: Οι δαπάνες διάγνωσης των περιβαλλοντικών προβληµάτων της εκµετάλλευσης για την επιλογή των µέτρων και του τύπου των δεσµέυσεων και µέχρι 10 € / Ha 3. Οι δαπάνες που προκύπτουν από την ένταξη – πιστοποίηση του Καν. (ΕΚ) 834/2007καλύπτονται από το µέτρο 132. ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Για πυκνότητα βόσκησης 1 ΜΜΖ/Ηα Ποσά σε ΕΥΡΩ/ΜΜΖ και Ha/ετησίως Κατηγορία ζώου Με περίοδο προσαρµογής Χωρίς περίοδο προσαρµογής Αιγοπρόβατα 180 151 Βοοειδή µε γαλακτοπαραγωγική κατεύθυνση 339 273 Βοοειδή µε κρεοπαραγωγική κατεύθυνση 166 166 27 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 ,όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5Α του προγράµµατος. 28 Το ακαθάριστο κέρδος ΑΚ προκύπτει από τη σχέση: ΑΚ=ΑΠ-Μ∆ όπου: ΑΠ=Ακαθάριστη πρόσοδος (παραγωγή x τιµή) Μ∆=Μεταβλητές δαπάνες που περιλαµβάνουν δαπάνες ζωοτροφών (συµβατικών – βιολογικών), κτηνιατρικής περίθαλψης, ξένης και µη αµοιβόµενης εργασίας 29 Το σταθερό κόστος που προκύπτει από την ένταξη στον Καν. 2092/91 δύναται να καλυφθεί από το µέτρο 132. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 340 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι της ∆ράσης θεωρούνται οι δικαιούχοι του µέτρου 3.2 του ΕΠΑΑ «Βιολογική κτηνοτροφία», εφόσον τηρούν τις συµβατικές τους υποχρεώσεις µέχρι τη λήξη της περιόδου δέσµευσής τους. Για τους εν λόγω δικαιούχους ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 1.2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 124.280.000 40.230.075 164.510.075 0 164.510.075 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 341 ∆ράση 1.3: Εκτατικοποίηση κτηνοτροφίας ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος συνεπικουρούµενη σε ειδικά θέµατα αρµοδιότητάς τους από τις ∆ιεύθυνσεις Εισροών Ζωικής Παραγωγής και Ζωικής Παραγωγής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η ελληνική αιγοπροβατοτροφία και βοοτροφία σε µεγάλο βαθµό στηρίζεται στη χρησιµοποίηση των φυσικών βοσκοτόπων. Η χρησιµοποίηση των φυσικών βοσκοτόπων παρουσιάζει ανοµοιογενή κατανοµή που σχετίζεται µε τον αριθµό των κτηνοτροφικών εκµεταλλεύσεων και των ζώων τους σε κάθε περιοχή. ∆ιακρίνονται δύο κατηγορίες περιπτώσεων: 1. Περιοχές που ο αριθµός των ζώων υπερβαίνει τη βοσκοϊκανότητα της βοσκόµενης έκτασης αλλά υπάρχουν και άλλες γειτονικές εκτάσεις οι οποίες έχουν θετικό ισοζύγιο µεταξύ βοσκοϊκανότητας και βοσκοφόρτωσης (ηπειρωτική χώρα). 2. Περιοχές που ο αριθµός των ζώων υπερβαίνει τη βοσκοϊκανότητα της βοσκόµενης έκτασης, η οποία είναι αποµονωµένη. Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκουν τα νησιά. Βασικό χαρακτηριστικό και των δύο κατηγοριών είναι οι αρνητικές επιπτώσεις λόγω της υπερβόσκησης στο περιβάλλον. Οι παραπάνω περιπτώσεις τεκµηριώνονται µε τα αποτελέσµατα σχετικών εργασιών. Η υπερβόσκηση είναι παράγοντας µείωσης της βιοποικιλότητας αλλά και ερηµοποίησης. Όµως και η µειωµένη χρησιµοποίηση των φυσικών βοσκοτόπων επίσης µπορεί να επιδράσει αρνητικά στη βιοποικιλότητα µέσω της κυριαρχίας διαπλάσεων αποτελούµενων από επεκτατικά είδη ή µε εξαιρετικά µικρό αριθµό ειδών. Η εγκατάλειψη των βοσκοτόπων έχει αρνητικές επιπτώσεις σε είδη της άγριας πανίδας και συγκεκριµένα σε αρπακτικά πουλιά που κινδυνεύουν µε εξαφάνιση καθώς λόγω των διατροφικών τους κυρίως συνηθειών εξαρτώνται από την κτηνοτροφία. Συγκεκριµένα µε την υποχώρηση της βόσκησης συνδέεται η µείωση των πληθυσµών των απειλούµενων ειδών του Βασιλαετού, του Χρυσαετού, του Όρνιου, του Γυπαετού, του Μαυρόγυπα και του Ασπροπάρη. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 342 ΣΤΟΧΟΣ Η δράση αποσκοπεί στη µείωση των πιέσεων που δέχονται οι βοσκότοποι από την υπερβόσκηση µέσω της µείωσης της πυκνότητας βόσκησης τουλάχιστον κατά 20% µε στόχο να επιτευχθεί πυκνότητα 0,8 ΜΜΖ έως 1 ΜΜΖ /Ha εκτός και αν προβλέπεται κάτι διαφορετικό σε σχετική µελέτη. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η δράση θα εφαρµοστεί σε βοσκότοπους που η πυκνότητα βόσκησης κυµαίνεται µεταξύ 1 ΜΜΖ έως 3 ΜΜΖ ανά εκτάριο. Η µείωση της πυκνότητας θα πραγµατοποιηθεί στο πλαίσιο των ακόλουθων παρεµβάσεων. Παρέµβαση Α: Περιοχές της ηπειρωτικής χώρας, όπου η µείωση της Πυκνότητας Βόσκησης θα πραγµατοποιείται µε αύξηση της βοσκούµενης έκτασης. Η επιπλέον έκταση που εντάσσεται είναι ανάλογη µε το βαθµό βοσκοφόρτωσης, και επίσης πρέπει να είναι ιδιωτική (όχι κοινόχρηστη). Παρέµβαση Β: Περιοχές της νησιωτικής χώρας, όπου η µείωση της Πυκνότητας Βόσκησης θα πραγµατοποιείται µε µείωση του ζωικού κεφαλαίου. Η δράση θα εφαρµοσθεί σε 50.000 ha. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ∆ΙΚΑΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ∆ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΤΥΠΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΕΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟ ΜΕ ΤΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ: Η ανάγκη για µείωση της Πυκνότητας Βόσκησης στους επιβαρυµένους βοσκότοπους θα τεκµηριώνεται µε την εκπόνηση µελετών βοσκοϊκανότητας – βοσκοφόρτωσης, οι οποίες θα γίνονται κατά ∆ήµο ή ∆ηµοτικό ∆ιαµέρισµα ή κατά περιοχή βοσκότοπου. Οι µελέτες αυτές θα αποτυπώνουν τη βοσκοϊκανότητα της περιοχής και θα καταδεικνύουν την ανάγκη µείωσης της υφιστάµενης πυκνότητας βόσκησης λόγω ειδικών συνθηκών που επικρατούν στην περιοχή (ξηροθερµικές συνθήκες, µειωµένη βροχόπτωση). Με τον τρόπο αυτό θα καθορίζεται το απαιτούµενο ποσοστό µείωσης της πυκνότητας βόσκησης προκειµένου να επιτευχθεί η αειφορική διαχείριση του βοσκότοπου. Η δικαιολόγηση των διαφορετικών τύπων υποχρεώσεων σχετίζεται άµεσα µε τη δυνατότητα ή αδυναµία εξεύρεσης βοσκοτόπων στις περιοχές παρέµβασης Α και Β αντίστοιχα, µε την αποτροπή των φαινοµένων ερηµοποίησης και της µείωσης της φυσικής βιοποικιλότητας και την αναστροφή αυτών, στόχοι υψηλής προτεραιότητας. Αυτοί θα επιτευχθούν µε την υποχρέωση των δικαιούχων να εφαρµόζουν Σχέδια Περιβαλλοντικής ∆ιαχείρισης προσαρµοσµένα στην περιοχή τους για µια πενταετία. Η επίτευξη αυτών των στόχων θα έχει άµεσα θετικές επιπτώσεις στο αβιοτικό και βιοτικό περιβάλλον των βοσκοτόπων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 343 ΟΙ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Στους βοσκοτόπους δεν ασκείται λίπανση ΤΥΠΟΙ ∆ΙΚΑΙΟΥΧΩΝ: ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα εκτροφείς επιλέξιµων ζώων εφόσον αξιοποιούν βοσκότοπους στις περιοχές παρέµβασης εφόσον αναλάβουν την υποχρέωση να µειώσουν την πυκνότητα βόσκησης τουλάχιστον κατά 20% και µέχρι 0,8 ΜΜΖ – 1 ΜΜΖ/Ha σε σχέση µε την υφιστάµενη, όπως αυτή τεκµηριώνεται από εγκεκριµένες µελέτες βοσκοφόρτωσης – βοσκοϊκανότητας του βοσκοτόπου, εφαρµόζοντας κατά περίπτωση στην ηπειρωτική χώρα τη δέσµευση τύπου Α και στα νησιά τη δέσµευση τύπου Β. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις δράσεις της ΚΟΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. Γραµµή βάσης Οι απαιτήσεις της πολλαπλής συµµόρφωσης που βρίσκουν εφαρµογή στην εκµετάλλευση και ειδικότερα η πυκνότητα βόσκησης της υπάρχουσας κατάστασης του βοσκότοπου όπως ορίζεται στο πλαίσιο ειδικής µελέτης και υπό τον όρο ότι αυτή βρίσκεται εντός των ορίων 1 ΜΜΖ – 3 ΜΜΖ ανά Ha. Ενδεικτικά αναφέρονται οι πυκνότητες βόσκησης σε υπάρχουσες µελέτες βοσκοϊκανότητας – βοσκοφόρτωσης στο συνηµµένο Παράρτηµα 10. ∆εσµεύσεις πλέον της γραµµής βάσης που δηµιουργούν προϋποθέσεις ενίσχυσης. Μείωση της πυκνότητας βόσκησης τουλάχιστον κατά 20% σε σχέση µε την γραµµή βάσης µέσω: αύξηση του βοσκοτόπου µε ιδιωτικό βοσκότοπο στην περιοχή παρέµβασης Α. σφαγής των επιπλέον ζώων στην περιοχή παρέµβασης Β ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η µείωση της πυκνότητας βόσκησης θα µειώσει αντίστοιχα την πίεση στον βοσκότοπο µε σταδιακή αποκατάσταση της χλωρίδας του, γεγονός που θα συµβάλει: • στη µείωση της διάβρωσης του εδάφους • στη βελτίωση της φυτικής του µάζας, συνεπώς στη βελτίωση της βιοποικιλότητας και του ισοζυγίου του άνθρακα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 344 ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ30 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη ανά τύπο δέσµευσης η απώλεια εισοδήµατος, το πρόσθετο κόστος και το κόστος συναλλαγής. Ειδικότερα: � Απώλεια εισοδήµατος α. Περιοχή Α: Επέκταση του βοσκότοπου. ∆εν υπολογίζεται απώλεια εισοδήµατος. β. Περιοχή Β: Σφαγή ζώων. Η απώλεια εισοδήµατος εξαρτάται από τον αριθµό των ζώων που θα οδηγηθούν στη σφαγή και υπολογίζεται µε βάση το Τυπικό Ακαθάριστο Κέρδος31 του ζώου στην 5ετία αφού αφαιρεθούν οι εισπράξεις από την πώληση του σφάγειου. Το ανωτέρω ποσό επιµερίζεται ισόποσα την 5ετία και ανάγεται ανά Ha αξιοποιούµενου βοσκότοπου. � Πρόσθετο κόστος α. Περιοχή Α: Επέκταση βοσκότοπου. Σαν πρόσθετο κόστος λαµβάνεται το ποσό της µίσθωσης του ιδιωτικού βοσκότοπου. 3. Κόστος συναλλαγής ∆ικαιολογείται κόστος συναλλαγής στην περιοχή Β λόγω της πολυπλοκότητας της διαδικασίας για την αποµάκρυνση των ζώων (σφαγή) κυρίως λόγω της αποµόνωσης των νησιών το οποίο υπολογίζεται σε 30 ΕΥΡΩ/ανά αποµακρυνθείσα ΜΜΖ. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗ Α (για όλες τις κατηγορίες ζώων) µέχρι 33 ΕΥΡΩ /Ha/ετησίως. 30 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5 του προγράµµατος. 31 ΤΑΚ υπολογίζεται σύµφωνα µε το αριθµ. 85/377/ΕΟΚ έγγραφο της Επιτροπής αν από την Ακαθάριστη αξία της παραγωγής αφαιρεθούν οι επιµεριζόµενες δαπάνες όπως δαπάνες διατροφής, κτηνιατρικών κλπ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 345 ΠΕΡΙΟΧΗ Β Μέγιστα ποσά ανά αποµακρυνθείσα ΜΜΖ ΕΥΡΩ/ετησίως Περιφέρεια Πρόβατα Αίγες Αν. Μακεδονία- Θράκη Κεντρική Μακεδονία ∆υτ. Μακεδονία 705 625 ∆υτ. Ελλάδας Πελοποννήσου Ιονίων Νήσων Ηπείρου 780 740 Θεσσαλίας 480 550 Στ. Ελλάδος Κρήτης Β. και Ν. Αιγαίου Αττικής 515 550 Μέγιστα ποσά ανά Ha αξιοποιούµενου βοσκοτόπου ΕΥΡΩ/ετησίως Περιφέρεια Πρόβατα Αίγες Αν. Μακεδονία - Θράκη Κεντρική Μακεδονία ∆υτ. Μακεδονία 360 320 ∆υτ. Ελλάδας Πελοποννήσου Ιονίων Νήσων Ηπείρου 400 380 Θεσσαλίας 270 310 Στ. Ελλάδος Κρήτης Β. και Ν. Αιγαίου Αττικής 290 310 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 346 Το ετήσιο ύψος ενίσχυσης ανά Ha αξιοποιούµενου βοσκότοπου υπολογίζεται από τη σχέση: ΕΕ= (α x β) / γ όπου: α = ο αριθµός των ΜΜΖ που αποµακρύνθηκαν β = η ετήσια απώλεια εισοδήµατος ανά αποµακρυνθείσα ΜΜΖ γ = τα Ha του αξιοποιούµενου βοσκότοπου Περιορισµός Το ετήσιο ύψος ενίσχυσης δεν µπορεί να υπερβεί τα 450 ΕΥΡΩ/Ha. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι της παρούσας ∆ράσης θεωρούνται οι δικαιούχοι του µέτρου 3.4 του ΕΠΑΑ 2000-2006 «Εκτατικοποίηση της κτηνοτροφίας», εφόσον τηρούν τις συµβατικές τους υποχρεώσεις. Για τους δικαιούχους αυτούς ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 1.3 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 23.000.000 7.445.218 30.445.218 0 30.445.218 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 347 ∆ράση 1.4: Αµειψισπορά µε ξηρικές καλλιέργειες ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36(α) (iv) και 39 του Κανονισµού (ΕΚ) 1698/2005 Άρθρα 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006 ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας Εφαρµογής ορίζεται η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Μεγάλο µέρος των εκτάσεων, που το 2005 καλλιεργούνταν µε ποτιστικές ποικιλίες καπνού, µετά την µεταρρύθµιση της ΚΟΑ καπνού το 2006, στράφηκαν σε αρδευόµενες καλλιέργειες (αραβόσιτο, βαµβάκι, µηδική), εφόσον αυτές προσέφεραν αυξηµένο γεωργικό εισόδηµα στους παραγωγούς σε σχέση µε τις ξηρικές καλλιέργειες. Με την παρούσα δράση παρέχεται η δυνατότητα στους πρώην καπνοπαραγωγούς που εγκατέλειψαν την καλλιέργεια του καπνού και στράφηκαν σε αρδευόµενες καλλιέργειες να καλλιεργήσουν ξηρικά σε συγκεκριµένο ποσοστό της επιλέξιµης έκτασης. Στόχος της δράσης είναι η προστασία του περιβάλλοντος µε τη µείωση της κατανάλωσης αρδευτικού νερού, τη µείωση της χρήσης χηµικών εισροών και τον περιορισµό των έκλυσης αερίων του θερµοκηπίου (N2O και CO2). Σύµφωνα µε έρευνα του Γεωπονικού Πανεπιστηµίου Αθηνών η αντικατάσταση αρδευόµενων καλλιεργειών µε ξηρικές επιφέρει µικρότερη επιβάρυνση της ατµόσφαιράς µε επιβλαβή αέρια θερµοκηπίου (µείωση κατά 11,33 Kg CO2 ανά Ηα, όπως υπολογίστηκε µετά τη µετατροπή του N2O σε ισοδύναµα CO2 ). ΣΤΟΧΟΣ Η δράση στοχεύει στην προστασία του περιβάλλοντος µε: • τη µείωση της κατανάλωσης αρδευτικού νερού, • τη µείωση της χρήσης χηµικών εισροών και • τον περιορισµό έκλυσης των αερίων του θερµοκηπίου. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Γεωγραφικό πεδίο: Περιοχές καλλιέργειας καπνού (βλέπε κεφ. 5 του ΠΑΑ) Τοµείς παρέµβασης: : Αρδευόµενες καλλιέργειες αραβόσιτου, βαµβακιού και µηδικής, στις περιοχές παρέµβασης Η δράση θα εφαρµοσθεί σε περίπου 20.000 Ha. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 348 ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν γεωργοί, φυσικά και νοµικά πρόσωπα, οι οποίοι στις περιοχές παρέµβασης έχουν ενεργοποιήσει, το 2009, εκτατικά δικαιώµατα προερχόµενα από τον καπνό, εφόσον αναλάβουν την υποχρέωση, για µια 5ετία, να καλλιεργήσουν σε συγκεκριµένο ποσοστό της επιλέξιµης έκτασης, ξηρική αµειψισπορά, όπως σκληρό και µαλακό σιτάρι, βρώµη και βίκος. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις ΚΟΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ. ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Γραµµή βάσης Επιπλέον δεσµεύσεις που δηµιουργούν προϋποθέσεις ενίσχυσης Συµβολή της δράσης στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων προτεραιοτήτων Εντατική καλλιέργεια µε την υποχρέωση τήρησης της πολλαπλής συµµόρφωσης και ειδικότερα της εφαρµογής αµειψισποράς µε έναν από τους παρακάτω τρόπους: 1. Καλλιέργεια και ενσωµάτωση στο έδαφος χειµερινών ψυχανθών, συµπληρωµατικά προς την εαρινή καλλιέργεια, στο 20% της αρόσιµης έκτασης της εκµετάλλευσης, κατ’ έτος 32 , ή Καλλιέργεια ξηρικής αµειψισποράς33 σε ποσοστό: • 80% της επιλέξιµης έκτασης στην περίπτωση που η ποτιστική καλλιέργεια ήταν αραβόσιτος • 65% της επιλέξιµης έκτασης στην περίπτωση που η ποτιστική καλλιέργεια ήταν βαµβάκι • 70% της Η αµειψισπορά των ποτιστικών καλλιεργειών µε ξηρικές καλλιέργειες θα συµβάλλει: • Στη µείωση της κατανάλωσης αρδευτικού νερού • Στην ελαχιστοποίηση των εισροών (χηµικά) σε νερό και έδαφος • Στη µείωση των εκποµπών αερίων θερµοκηπίου (κλιµατική αλλαγή) 32 Η παρούσα δέσµευση της πολλαπλής συµµόρφωσης θα υλοποιείται στο 20% της επιλέξιµης έκτασης. Στην έκταση αυτή, µετά την ενσωµάτωση των χειµερινών ψυχανθών, καλλιεργείται η ποτιστική – ανοιξιάτικη καλλιέργεια. Στην περίπτωση που η ποτιστική, κύρια καλλιέργεια είναι η µηδική (ψυχανθές), δεν απαιτείται συµπληρωµατικά µε αυτή να καλλιεργηθεί χειµερινό ψυχανθές, σε απαίτηση της πολλαπλής συµµόρφωσης. 33 Ενδεικτικά αναφέρονται: σιτηρά, βίκος Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 349 2. Καλλιέργεια ετησίως, τουλάχιστον τριών διαφορετικών (οµάδων) καλλιεργειών στην εκµετάλλευσή του, ή 3. Απαλλαγή από την υποχρέωση της αµειψισποράς εφόσον αποδεδειγµένα το έδαφος του αγροτεµαχίου περιέχει 3% κατ’ ελάχιστο οργανική ουσία. επιλέξιµης έκτασης στην περίπτωση που η ποτιστική καλλιέργεια ήταν µηδική ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ34 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνεται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος σε σχέση µε τη γραµµή βάσης, που είναι οι εντατικές, αρδευόµενες καλλιέργειες. Τύπος δέσµευσης Αγρονοµική υπόθεση Παράµετροι υπολογισµού Καλλιέργεια ξηρικών σε ποσοστό: • 80% της επιλέξιµης έκτασης αραβόσιτου (το υπόλοιπο 20% της επιλέξιµης έκτασης καλλιεργείται µε αραβόσιτο) • 65% της επιλέξιµης έκτασης βαµβακιού (το υπόλοιπο 35% της επιλέξιµης έκτασης καλλιεργείται µε βαµβάκι) • 70% της επιλέξιµης έκτασης µηδικής (το υπόλοιπο 30% της επιλέξιµης έκτασης καλλιεργείται µε µηδική) Η ξηρική καλλιέργεια δεν έχει µεγάλες απαιτήσεις σε νερό, έχει µικρότερες απαιτήσεις σε λιπάσµατα και λοιπές φροντίδες, όµως αποδίδει λιγότερη πρόσοδο από την ποτιστική καλλιέργεια Η απώλεια εισοδήµατος υπολογίζεται από τη διαφορά του ακαθάριστου κέρδους µεταξύ αρδευόµενης και ξηρικής αµειψισποράς (µέση σταθµισµένη τιµή) 34 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 350 ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το µέγιστο ύψος ενίσχυσης ανά Ηα, ετησίως στις κυριότερες καλλιέργειες έχει ως ακολούθως: Ποσά σε € ανά Ηα ετησίως Ποτιστική Καλλιέργεια Ποσοστό ξηρικής αµειψισποράς επί της επιλέξιµης έκτασης ποτιστικών Ύψος ενίσχυσης Αραβόσιτος 80% 600 Βαµβάκι 65% 600 Μηδική 70% 600 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 1.4 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 45.720.000 14.799.799 60.519.799 0 60.519.799 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 351 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 2 : ΓΕΩΡΓΟΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ∆ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ Υ∆ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 380.080.000 123.033.849 503.113.849 0 503.113.849 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Το υποµέτρο περιλαµβάνει τις ακόλουθες δράσεις : ∆ράση 2.1. : Προστασία των ευαίσθητων στα νιτρικά περιοχών ∆ράση 2.2. : Προστασία υγροτοπικών συστηµάτων ∆ράση 2.3. : Σύστηµα Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης στην παραγωγή καπνού Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 352 ∆ράση 2.1: Προστασία των ευαίσθητων στα νιτρικά περιοχών ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Οι πρακτικές που απορρέουν από τους Κώδικες Ορθής Γεωργικής Πρακτικής που έχουν θεσπισθεί ως υποχρεωτικοί στις ευαίσθητες στα νιτρικά περιοχές σε εφαρµογή της Οδηγίας 91/7676/ΕΟΚ παρέχουν προοπτικές σταδιακής αποκατάστασης και κυρίως εγγυήσεις για την αποφυγή περαιτέρω επιβάρυνσης. Ωστόσο, λόγω και των έντονων προβληµάτων και της κοινωνικής απαίτησης για ταχύτερη αποκατάσταση κρίνεται απαραίτητη η ενθάρρυνση των γεωργών να αναλάβουν πρόσθετες υποχρεώσεις πέραν των υποχρεωτικών. ΣΤΟΧΟΣ Η αποκατάσταση του περιβάλλοντος µέσω: Της µείωσης των εφαρµοζόµενων λιπασµάτων σε σχέση µε τα προβλεπόµενα στα αντίστοιχα προγράµµατα ∆ράσης τουλάχιστον κατά 30%. Της µείωσης της κατανάλωσης νερού τουλάχιστον κατά 25%. Της δηµιουργίας χώρων οικολογικής αντιστάθµισης που αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 5% της επιλέξιµεης έκτασης. Ο ανωτέρω στόχος θα επιτευχθεί µε τη συνέχιση εφαρµογής του µέτρου 3.5 και των ειδικών µέτρων 3.10 και 3.17 του ΕΠΑΑ 2000-2006 και την καθιέρωση της νέας δράσης µε ενιαία εφαρµογή στο σύνολο των περιοχών. Στο πλαίσιο εφαρµογής των ανωτέρω µέτρων την περίοδο 2003 – 2006 εντάχθηκαν 11.400 δικαιούχοι µε συνολική επιλέξιµη έκταση 112.800 Ha. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Γεωγραφικό πεδίο εφαρµογής Η δράση θα εφαρµοσθεί στις ακόλουθες περιοχές σε συνολική έκταση 250.000 Ηα: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 353 α/α Πρόγραµµα ∆ράσης περιοχής ΚΥΑ ενσωµάτωσης Έκταση (Ha) 1 Ανατολικής και ∆υτικής Θεσσαλίας (συµπεριλαµβανοµένου και ενός τµήµατος του Ν. Φθιώτιδας) 25638/2905/18.10.2001 (ΦΕΚ 1422/Β΄/22.10.2001) 110.000 2 Κωπαϊδικού πεδίου 20417/2520/7.9.2001 (ΦΕΚ 1195/Β΄/14.9.2001) 30.000 3 Λεκάνης Πηνειού Ηλείας 20418/2521/7.9.2001 (ΦΕΚ 1197/Β΄/14.9.2001) 5.000 4 Κάµπου Θεσσαλονίκης-Πέλλας Ηµαθίας (συµπεριλαµβανοµένου και του Ν. Κιλκίς) 16175/824/12.4.2006 (ΦΕΚ 530/Β΄/28.4.2006) 70.000 5 Λεκάνης Στρυµόνα 50982/2309/11.12.2006 (ΦΕΚ 1894/Β΄/29.12.2006) 20.000 6 Πεδιάδας Άρτας – Πρέβεζας 50981/2808/11.12.2006 (ΦΕΚ 1895/Β΄/29.12.2006) 10.000 7 Αργολικού Πεδίου 20416/2519/01 (ΦΕΚ 1196/Β) 5.000 Σύνολο 250.000 Τοµείς παρέµβασης Η δράση εφαρµόζεται σε αρδευόµενες εκτάσεις που βρίσκονται στην περιοχή παρέµβασης. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα εφόσον αξιοποιούν επιλέξιµες εκτάσεις στις περιοχές παρέµβασης και εφαρµόσουν µια από τις ακόλουθες Μεθοδολογίες (πρακτικές). ΑΡΟΤΡΑΙΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Μεθοδολογία Α: «Συνδυασµός µόνιµης Αγρανάπαυσης και µείωσης λιπαντικών µονάδων» Στα πλαίσια της µεθοδολογίας αυτής οι δικαιούχοι θα πρέπει να τηρήσουν τα ακόλουθα πρότυπα: Αγρανάπαυση Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 354 Να θέσουν σε µόνιµη αγρανάπαυση έκταση που να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 25% της εν δυνάµει αρδευόµενης έκτασης. Για την εν λόγω αγρανάπαυση θα επιλεγούν κατά προτεραιότητα από τα αγροτεµάχια της εκµετάλλευσης, αυτά που γειτνιάζουν µε λίµνες, ποτάµια ή βρίσκονται σε περιοχές που έχει εξαντληθεί ο υδροφόρος ορίζοντας, ενώ κατά τη διάρκεια της δέσµευσης απαγορεύεται η άσκηση οποιασδήποτε γεωργικής δραστηριότητας (όργωµα, λίπανση, άρδευση, ζιζανιοκτονία κλπ). Λίπανση Να µειώσουν κατά 30% τη συνολική εφαρµοζόµενη αζωτούχο λίπανση σε σχέση µε τη λιπαντική αγωγή των αντίστοιχων Προγραµµάτων ∆ράσης στο υπόλοιπο 75% της έκτασης. Μεθοδολογία Β: «Συνδυασµός αµειψισποράς – µείωσης λιπαντικών µονάδων και ακαλλιέργητου περιθωρίου» Στα πλαίσια της µεθοδολογίας αυτής οι δικαιούχοι θα πρέπει να τηρήσουν τα ακόλουθα πρότυπα: Αµειψισπορά Αµειψισπορά τουλάχιστον του 20% της αρδευόµενης επιλέξιµης έκτασης µε στόχο το σύνολο της έκτασης να τεθεί σε αµειψισπορά µία τουλάχιστον φορά στη διάρκεια της 5ετίας. Ως καλλιέργειες αµειψισποράς εφαρµόζονται αποκλειστικά ξηρικές καλλιέργειες. Ακαλλιέργητο περιθώριο Σταθερό ακαλλιέργητο περιθώριο (χώρος οικολογικής αντιστάθµισης) που να αντιστοιχεί κατ’ ελάχιστο στο 5% της έκτασης. Το περιθώριο αυτό µπορεί να είναι περιµετρικά των αγροτεµαχίων, µόνιµη αγρανάπαυση µέρους ή του συνόλου αγροτεµαχίων που γειτνιάζουν µε λίµνες ή ποτάµια. Λίπανση Να µειώσουν κατά 30% τη συνολική αζωτούχο λίπανση σε σχέση µε τη λιπαντική αγωγή των αντίστοιχων Προγραµµάτων ∆ράσης τόσο στο 75% της κύριας καλλιέργειας όσο και στο 20% της καλλιέργειας αµειψισποράς. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις δράσεις της ΚΟΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 355 1. ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1.1 Γραµµή βάσης Το σύνολο των απαιτήσεων της πολλαπλής συµµόρφωσης που βρίσκουν εφαρµογή στην εκµετάλλευση και πλέον αυτών οι ειδικές δεσµεύσεις που απορρέουν από τα προγράµµατα δράσης των ευπρόσβλητων στα νιτρικά περιοχών στη βάση των οποίων είναι: Να εφαρµόζουν τη λιπαντική αγωγή σχετικά µε την ποσότητα και το χρόνο, όπως ορίζεται ανά καλλιέργεια και εδαφική κλάση στα προγράµµατα ∆ράσης και προσδιορίζεται στον πίνακα που ακολουθεί για τα ελαφρά εδάφη. Βαµβάκι Μονάδες αζώτου ανά Ha Γραµµή βάσης Πρόγραµµα ∆ράσης Σύνολο Από κοπριά Θεσσαλία 130 130 Κωπαϊδα 120 120 Πηνειός Ηλείας - Στρυµώνας 130 130 Θεσ/νίκη- Πέλλα Ηµαθία Κιλκίς 140 140 Άρτα -Πρέβεζα 130 130 Αραβόσιτος Μονάδες αζώτου ανά Ha Γραµµή βάσης Πρόγραµµα ∆ράσης Σύνολο Από κοπριά Θεσσαλία 230 170 Κωπαϊδα 220 170 Πηνειός Ηλείας 220 170 Στρυµώνας 280 170 Θεσ/νίκη - Πέλλα – Ηµαθία Κιλκίς 290 170 Άρτα -Πρέβεζα 240 170 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 356 Σιτηρά Μονάδες αζώτου ανά Ha Γραµµή βάσης Πρόγραµµα ∆ράσης Σύνολο Από κοπριά Θεσσαλία 70 70 Κωπαϊδα 70 70 Πηνειός Ηλείας 70 70 Στρυµώνας - Θεσ/νίκη - Πέλλα – Ηµαθία Κιλκίς 120 120 Άρτα -Πρέβεζα - Να χρησιµοποιούν συστήµατα άρδευσης και να εφαρµόζουν τον αριθµό των αρδεύσεων και τη δόση άρδευσης, όπως καθορίζεται ανά καλλιέργεια και εδαφική κλάση στα προγράµµατα ∆ράσης και προσδιορίζεται στον πίνακα που ακολουθεί για τα ελαφρά εδάφη. MΜ νερού ανά Ηα Καλλιέργεια Θεσσαλία Κωπαϊδα Πηνειός Ηλείας Στρυµόνας Θες/νίκη Πέλλα Ηµαθία Αρτα Πρέβεζα Αργολίδα Βαµβάκι 4000 3500 - 4620 5200 5200 Αραβόσιτος 5000 5000 7500 5600 5600 5980 Σιτηρά - - - - - Εσπεριδοειδή 7000 Βερικοκιά 6000 Αγκινάρα 4500 Λάχανο 5000 1.2 ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης (ανάλογα µε τη µεθοδολογία) Μόνιµη αγρανάπαυση τουλάχιστον στο 25% της επιφάνειας της επιλέξιµης έκτασης. Μόνιµο ακαλλιέργητο περιθώριο στο 5% της επιφάνειας της επιλέξιµης έκτασης. Αµειψισπορά µε ξηρική καλλιέργεια τουλάχιστον στο 20% της επιφάνειας της επιλέξιµης έκτασης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 357 Μείωση κατά 30% των εφαρµοζόµενων ποσοτήτων λιπασµάτων και κοπριάς σε σχέση µε τη γραµµή βάσης.Τα µέγιστα επιτρεπόµενα όρια στο πλαίσιο της παρούσας δέσµευσης φαίνονται στους πίνακες που ακολουθούν. Βαµβάκι Μονάδες αζώτου ανά Ha Επί πλέον δέσµευση Πρόγραµµα ∆ράσης Σύνολο Από κοπριά Θεσσαλία 91 91 Κωπαϊδα 84 84 Πηνειός Ηλείας - Στρυµώνας 91 91 Θεσ/νίκη - Πέλλα – Ηµαθία Κιλκίς 98 98 Άρτα -Πρέβεζα 91 91 Αραβόσιτος Μονάδες αζώτου ανά Ha Επί πλέον δέσµευση Πρόγραµµα ∆ράσης Σύνολο Από κοπριά Θεσσαλία 161 119 Κωπαϊδα 154 119 Πηνειός Ηλείας 154 119 Στρυµώνας 196 119 Θεσ/νίκη - Πέλλα – Ηµαθία Κιλκίς 203 119 Άρτα -Πρέβεζα 168 119 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 358 Σιτηρά Μονάδες αζώτου ανά Ha Επί πλέον δέσµευση Πρόγραµµα ∆ράσης Σύνολο Από κοπριά Θεσσαλία 49 49 Κωπαϊδα 49 49 Πηνειός Ηλείας 49 49 Στρυµώνας - Θεσ/νίκη - Πέλλα – Ηµαθία Κιλκίς 84 84 Άρτα -Πρέβεζα - 2. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η µείωση των εφαρµοζόµενων ποσοτήτων λιπάσµατος θα συµβάλει: Στην ταχύτερη απονιτροποίηση των νερών (ποιοτική αποκατάσταση) Στη µείωση των εκποµπών οξειδίων του αζώτου συνεπώς στην άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών Η αγρανάπαυση και αµειψισπορά θα συµβάλουν: Στη µείωση της κατανάλωσης νερού (ποσοτική αποκατάσταση) Στη δηµιουργία χώρων οικολογικής αντιστάθµισης για την άγρια χλωρίδα και πανίδα (προστασία βιοποικιλότητας). 3. ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ35 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος, ανά τύπο δέσµευσης και µεθοδολογία, σε σχέση µε τη γραµµή βάσης. Ειδικότερα: 35 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5Α του προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 359 3.1 Απώλεια εισοδήµατος Μεθοδολογία Α Συνδυασµός Αγρανάπαυσης και λιπαντικών µονάδων Τύπος δέσµευσης Αγρονοµική υπόθεση Παράµετροι υπολογισµού Αγρανάπαυση 25% Από το τµήµα της έκτασης που τίθεται σε αγρανάπαυση δεν προκύπτουν εισόδηµα και δαπάνες. Για τους υπολογισµούς χρησιµοποιείται η µεταβολή του ΤΑΚ36 Μείωση της εφαρµοζόµενης ποσότητας λιπάσµατος 30% Η µείωση της λιπαντικής αγωγής συµβάλλει στη µείωση της παραγωγής άρα και της προσόδου. Η απώλεια εισοδήµατος υπολογίζεται από τη µεταβολή του Ακαθάριστου κέρδους σε συνάρτηση µε τη µεταβολή του όγκου παραγωγής και της µείωσης των δαπανών αγοράς λιπασµάτων τηρουµένων των λοιπών παραµέτρων σταθερών. Μεθοδολογία Β Συνδυασµός αµειψισποράς ακαλλιέργητου περιθωρίου και µείωσης λιπαντικής αγωγής. Τύπος δέσµευσης Αγρονοµική υπόθεση Παράµετροι υπολογισµού Μείωση εφαρµοζόµενων ποσοτήτων λιπάσµατος 30% Όπως και στην Α. Όπως και στην Α. 36 Το ΤΑΚ υπολογίζεται µε βάση την µεθοδολογία RICA (έγγραφο 35/377/ΕΟΚ της Επιτροπής) αν από την Ακαθάριστη αξία παραγωγής αφαιρεθούν οι επιµεριζόµενες δαπάνες ανά προϊόν. Τέτοιες δαπάνες για τη φυτική παραγωγή είναι: δαπάνες αγοράς σπόρων, λιπασµάτων, φυτοπροστασίας, άρδευσης, εµπορίας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 360 Αµειψισπορά µε ξηρική καλλιέργεια το 20% της επιφάνειας Η ξηρική καλλιέργεια δεν έχει απαιτήσεις σε νερό, έχει µικρότερες απαιτήσεις σε λιπάσµατα και λοιπές φροντίδες, όµως αποδίδει λιγότερη πρόσοδο από την κύρια καλλιέργεια. Η απώλεια εισοδήµατος υπολογίζεται από τη σχέση: (ΤΑΚΑ – ΤΑKΞ) x 0,20 όπου ΤΑΚΑ = το τυπικό ακαθάριστο κέρδος της αρδευόµενης καλλιέργειας και ΤΑΚΞ το ΤΑΚ της ξηρικής. Ακαλλιέργητο περιθώριο 5% Ισχύει αντίστοιχα όπως και στην αγρανάπαυση της µεθοδολογίας Α. Όπως και στην µεθοδολογία Α. 3.2 Πρόσθετο κόστος Μεθοδολογίες Α και Β Σαν πρόσθετο κόστος λαµβάνονται οι δαπάνες διάγνωσης της περιβαλλοντικής κατάστασης της εκµετάλλευσης για την επιλογή των µέτρων και του τύπου των δεσµεύσεων και µέχρι 15€\Ha. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Με βάση τις ανωτέρω µεθοδολογικές προσεγγίσεις και υπολογισµούς το µέγιστο ύψος ενίσχυσης στις κυριότερες καλλιέργειες έχει ως ακολούθως: Μεθοδολογία Α Ποσά σε ΕΥΡΩ/Ha/έτος Περιφέρεια Καλλιέργεια Αν. Μακεδονίας Θράκης Κεντ. Μακεδονίας ∆υτ. Μακεδονίας ∆υτ. Ελλάδας Πελοποννήσου Ιονίων Νήσων Ηπείρου Θεσσαλίας Στ. Ελλάδος Κρήτης Β. & Ν. Αιγαίου Αττικής Αραβόσιτος 405 405 585 451 Βαµβάκι 339 312 431 350 Κηπευτικά 600 600 600 600 Σακχαρότευτλα 565 565 600 565 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 361 Μεθοδολογία Β Ποσά σε ΕΥΡΩ/Ha/έτος Περιφέρεια Καλλιέργεια Αν. Μακεδονίας Θράκης Κεντ. Μακεδονίας ∆υτ. Μακεδονίας ∆υτ. Ελλάδας Πελοποννήσου Ιονίων Νήσων Ηπείρου Θεσσαλίας Στ. Ελλάδος Κρήτης Β. & Ν. Αιγαίου Αττικής Αραβόσιτος 331 298 524 372 Βαµβάκι 263 206 337 271 Κηπευτικά 600 600 600 600 Σακχαρότευτλα 525 525 600 525 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι της ∆ράσης θεωρούνται οι δικαιούχοι των µέτρων 3.5 «Μείωση της Νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης», 3.10 «∆ιαχείριση παραλίµνιων εκτάσεων της περιοχής ∆ικτύου ΦΥΣΗ 2000 ‘Λίµνες Βόλβη – Κορώνεια’», 3.17 «Προστασία Λίµνης ∆οϊράνης» του ΕΠΑΑ, εφόσον τηρούν τις συµβατικές τους υποχρεώσεις µέχρι τη λήξη της περιόδου δέσµευσης. Για τους εν λόγω δικαιούχους ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 2.1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 302.560.000 97.940.227 400.500.227 0 400.500.227 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 362 ∆ράση 2.2: Προστασία υγροτοπικών συστηµάτων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Τα υγροτοπικά συστήµατα (λίµνες, λιµνοθάλασσες, ∆έλτα, κ.λ.π.) δέχονται πιέσεις από την εντατικοποίηση της γεωργικής δραστηριότητας (συνεχής καλλιέργεια, υπεραρδεύσεις, υπερλιπάνσεις) µε συνέπεια να δηµιουργούνται προϋποθέσεις υποβάθµισης του συνολικού οικοσυστήµατος. Οι ορθές γεωργικές και περιβαλλοντικές συνθήκες και οι κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης της πολλαπλής συµµόρφωσης συµβάλλουν στη µείωση των κινδύνων, ωστόσο η λήψη πρόσθετων µέτρων µπορεί να τους αποτρέψει και να συµβάλει στην αποκατάσταση των οικολογικών λειτουργιών των υγροτοπικών συστηµάτων. ΣΤΟΧΟΣ Η µείωση των πιέσεων που δέχονται τα υγροτοπικά συστήµατα από τη γεωργική δραστηριότητα µέσω της µείωσης της κατανάλωσης νερού κατά 25% και της δηµιουργίας χώρων οικολογικής αντιστάθµισης τουλάχιστον 5% της επιλέξιµης επιφάνειας. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Γεωγραφικό Πεδίο Εφαρµογής Λίµνες ∆. Μακεδονίας µέχρι συνολική έκταση 10.000 Ha. Λίµνες Λιµνοθάλασσες Θράκης µέχρι συνολική έκταση 20.000 Ha. Λίµνη Παµβώτιδα µέχρι συνολική έκταση 3.000 Ha. ∆έλτα Έβρου µέχρι συνολική έκταση 9.000 Ηα. Άλλα υγροτοπικά συστήµατα µέχρι 30.000 Ha στα οποία περιλαµβάνονται µεταξύ των άλλων: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 363 Το Νότιο τµήµα του κόλπου Αµβρακικού, δηλ. η περιοχή που γεωγραφικά ανήκει στο Ν. Αιτωλοακαρνανίας. (Το βόρειο τµήµα του κόλπου Αµβρακικού προτείνεται στη ∆ράση 2.1 «Προστασία των ευαίσθητων από νιτρικά περιοχών» στην ευπρόσβλητη από νιτρορύπανση περιοχή της πεδιάδας Άρτας-Πρέβεζας, µε αποτέλεσµα την ολοκληρωµένη αντιµετώπιση της ρύπανσης στον κόλπο). Υγροτοπικά συστήµατα ∆έλτα Aχελώου, Λιµνοθάλασσα Μεσολογγίου Αιτωλικού και εκβολές Ευήνου (GR 2310001 και GR 2310002), Λίµνη Οζερός (GR 2310008) και Λίµνες Τριχωνίδα – Λυσιµαχίας (GR 2310009) Λεκάνη του ποταµού Αγγίτη. Περιλαµβάνει πεδινές αρδευόµενες γεωργικές εκτάσεις των ∆ήµων Προσοτσάνης, Σιταγρών και Καλαµπακίου του Ν. ∆ράµας και των ∆ήµων Αλιστράτης, Κορµίστας, Νέας Ζίχνης και Πρώτης του Ν. Σερρών. Λιµνοθάλασσα Κοτυχίου-∆. Στροφυλιάς Κοιλάδα Σπερχειού που ανήκει στο GR 2440002. Τοµείς παρέµβασης Η δράση εφαρµόζεται σε αρδευόµενες γεωργικές εκτάσεις µε ετήσιες καλλιέργειες, µηδική και τριφύλλι (πολλαπλών κοπών) που βρίσκονται εντός του γεωγραφικού πεδίου εφαρµογής. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα που αξιοποιούν αρδευόµενες εκτάσεις στις περιοχές παρέµβασης εφόσον εφαρµόσουν µια από τις ακόλουθες µεθοδολογίες (πρακτικές). Μεθοδολογία Α : Αγρανάπαυση Να θέσουν σε µόνιµη αγρανάπαυση έκταση που να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 25% της εν δυνάµει αρδευόµενης έκτασης. Για την εν λόγω αγρανάπαυση θα επιλεγούν κατά προτεραιότητα από τα αγροτεµάχια της εκµετάλλευσης αυτά που γειτνιάζουν µε λίµνες, ποτάµια ή βρίσκονται σε περιοχές που έχει εξαντληθεί ο υδροφόρος ορίζοντας. Κατά τη διάρκεια της πενταετούς δέσµευσης απαγορεύεται η άσκηση οποιασδήποτε γεωργικής δραστηριότητας (όργωµα, λίπανση, άρδευση, ζιζανιοκτονία κ.λ.π.). Ειδική Περίπτωση Ειδικά στο ∆έλτα του Νέστου (GR 1150010) σε γεωργικές εκτάσεις 300 Ηα που οριοθετούνται Νότια, Νοτιοδυτικά και ∆υτικά του οικισµού ∆ασοχωρίου και των εγκαταστάσεων της Φωνής της Αµερικής που περιβάλλεται από δασικές εκτάσεις, εκτάσεις του ∆έλτα και τον οικισµό, οι αγρότες δύνανται να θέσουν σε µόνιµη αγρανάπαυση το σύνολο της χρησιµοποιούµενης γεωργικής έκτασης (Χάρτης Περιοχής ∆έλτα Νέστου στο Παράρτηµα 2). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 364 Η περιοχή είναι σηµαντική για αναπαραγόµενα, διαβατικά και διαχειµαζόµενα υδρόβια, αρπακτικά και στρουθιόµορφα για περίπου 32 είδη ορνιθοπανίδας. Ενδεικτικά αναφέρονται ορισµένα είδη όπως Branta ruficollis (ξεχειµωνιάζει), Haliaeetus albicilla (5 άτοµα που µένουν όλο τον χρόνο), Aquila heliaca (ξεχειµωνιάζει), Galliango media (25 άτοµα που ξεχειµωνιάζουν), Larus audouinii (µετανάστευση), Cygnus olor (χειµώνας), Anser erythropus (χειµώνας) κλπ. Απειλή για τα ανωτέρω είδη της άγριας ορνιθοπανίδας αποτελεί η εντατικοποίηση της γεωργίας ιδίως η καλλιέργεια, η χρήση χηµικών κλπ, ενώ απειλή µπορεί να αποτελέσει και ο ανθρώπινος παράγων λόγω των καταστροφών που υφίσταται οι καλλιέργειες. Παράλληλα στο γειτονικό δάσος ζουν αγριογούρουνα τα οποία ολοκληρώνουν τις καταστροφές στις καλλιεργούµενες εκτάσεις. Για την αντιµετώπιση της κατάστασης αυτής προτείνεται η παρούσα ενέργεια σαν γεωργοπεριβαλλοντική και όχι στο πλαίσιο των ενισχύσεων NATURA του µέτρου 213 δοθέντος ότι η προτεινόµενη δέσµευση στη φάση αυτή δεν επέχει θέση απαγόρευσης αλλά οικειοθελούς συµµετοχής µε τους ίδιους περιβαλλοντικούς στόχους (προστασία νερών – προστασία βιοποικιλότητας). Μεθοδολογία Β : Συνδυασµός αµειψισποράς και ακαλλιέργητου περιθωρίου Αµειψισπορά Αµειψισπορά τουλάχιστον του 20% της έκτασης µε στόχο το σύνολο της εντάξιµης έκτασης που βρίσκεται εντός του πεδίου εφαρµογής να τεθεί σε αµειψισπορά µία τουλάχιστον φορά κατά τη διάρκεια της 5ετίας. Ως καλλιέργειες αµειψισποράς εφαρµόζονται αποκλειστικά ξηρικές καλλιέργειες. Ακαλλιέργητο περιθώριο Σταθερό ακαλλιέργητο περιθώριο (χώρος οικολογικής αντιστάθµισης) που να αντιστοιχεί κατ’ ελάχιστο στο 5% της έκτασης. Το περιθώριο αυτό µπορεί να είναι περιµετρικά των αγροτεµαχίων, µόνιµη αγρανάπαυση µέρους ή του συνόλου αγροτεµαχίων που γειτνιάζουν µε λίµνες ή ποτάµια, ή βρίσκονται σε περιοχές που έχει εξαντληθεί ο υδροφόρος ορίζοντας, ενώ σε περίπτωση επικλινών εκτάσεων θα χρησιµοποιηθεί για τη δηµιουργία µόνιµων ζωνών ανάσχεσης. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις δράσεις της ΚΟΑ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 365 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. Γραµµή βάσης Οι πρακτικές παραγωγής στη βάση των απαιτήσεων της πολλαπλής συµµόρφωσης Η διατήρηση αυτοφυών θάµνων και δένδρων και της χλωρίδας πέριξ της ρίζας τους ως ακολούθως: θάµνοι: 0,5 µ. δένδρα: προβολή της κόµης Η γραµµή βάσης και κατ΄επέκταση οι υπολογισµοί θα αναθεωρηθούν µετά την έκδοση των Σχεδίων ∆ιαχείρισης των περιοχών NATURA και κατά το µέρος των απαιτήσεων που επικαλύπτουν τις επιπλέον δεσµεύσεις. 2. ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης που δικαιολογούν ενίσχυση Μόνιµη αγρανάπαυση τουλάχιστον στο 25% της επιφάνειας του επιλέξιµου αγροτεµαχίου πέραν της γραµµής βάσης. Μόνιµη αγρανάπαυση στο 100% της επιφάνειας του επιλέξιµου αγροτεµαχίου πέραν της γραµµής βάσης. Σταθερό ακαλλιέργητο περιθώριο (µόνιµη αγρανάπαυση) στο 5% της επιφάνειας του επιλέξιµου αγροτεµαχίου πέραν της γραµµής βάσης. Αµειψισπορά µε ξηρική καλλιέργεια τουλάχιστον στο 20% της επιφάνειας του επιλέξιµου αγροτεµαχίου πέραν της γραµµής βάσης ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Μεθοδολογία Α Γενική περίπτωση αγρανάπαυση 25% Η αγρανάπαυση (µόνιµη και ακαλλιέργητο περιθώριο) συµβάλλει: Στη µείωση της κατανάλωσης νερού, συνεπώς στη συνολική προστασία του οικοσυστήµατος. Στη µείωση των χηµικών εισροών, συνεπώς στην ποιοτική προστασία του οικοσυστήµατος. Στη δηµιουργία χώρων οικολογικής αντιστάθµισης για την ανάπτυξη της άγριας χλωρίδας – πανίδας (βιοποικιλότητα). Στην αύξηση της µόνιµης φυτικής µάζας, συνεπώς µείωση του ισοζυγίου του CO2. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 366 Ειδική περίπτωση αγρανάπαυση 100% ∆οθέντος ότι στο σύνολο των εκτάσεων δεν θα πραγµατοποιηθεί καµία αγροτική δραστηριότητα (λίπανση, χηµική ζιζανιοκτονία, άρδευση, βόσκηση κλπ) η παρέµβαση θα έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσµα στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων, ιδίως: • Της προστασίας της βιοποικιλότητας, κυρίως της άγριας χλωρίδας και πανίδας, αφού θα αποτελέσει καθόλη την περίοδο της δέσµευσης µόνιµο χώρο οικολογικής αντιστάθµισης. • Της ποσοτικής και ποιοτικής προστασίας των νερών (εκτιµάται ότι θα υπάρξει µείωση των χηµικών εισροών κατά 50 tn τουλάχιστον και της κατανάλωσης νερού κατά 1,5 εκ. m3). Μεθοδολογία Β Η αµειψισπορά συµβάλλει: Στη µείωση της κατανάλωσης νερού (ποσοτική προστασία) Στη µείωση των χηµικών εισροών Στη βελτίωση της δοµής του εδάφους. ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ37 ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος. Οι αγρονοµικές υποθέσεις και οι παράµετροι υπολογισµού είναι όµοιες µε τους αντίστοιχους τύπους δεσµεύσεων της ∆ράσης 2.1. ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Μεθοδολογία Α (αγρανάπαυση 25%) 37 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 , όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5Α του προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 367 Ποσά σε ΕΥΡΩ/Ha/έτος Περιφέρεια Καλλιέργεια Αν. Μακεδονίας Θράκης Κεντρικής Μακεδονίας ∆υτ. Μακεδονίας ∆υτ. Ελλάδας Πελοποννήσου Ιονίων Νήσων Ηπείρου Θεσσαλίας Στ. Ελλάδας Κρήτης Β. και Ν. Αιγαίου Αττικής Αραβόσιτος 273 270 418 287 Βαµβάκι 222 198 272 198 Κηπευτικά 600 600 600 600 Σακχαρότευτλα 530 530 600 530 Μεθοδολογία Α (Ειδική περίπτωση αγρανάπαυση 100%) Καλλιέργεια Ποσό σε €/Ηα/έτος Αραβόσιτος 1.000 Βαµβάκι 850 Κηπευτικά 1.000 Σακχαρότευτλα 1.000 Σιτηρά και λοιπά ξηρικά 380 Μεθοδολογία Β (αµειψισπορά 20% - περιθώριο 5%) Ποσά σε ΕΥΡΩ/Ha/έτος Περιφέρεια Καλλιέργεια Αν. Μακεδονίας Θράκης Κεντρικής Μακεδονίας ∆υτ. Μακεδονίας ∆υτ. Ελλάδας Πελοποννήσου Ιονίων Νήσων Ηπείρου Θεσσαλίας Στ. Ελλάδας Κρήτης Β. και Ν. Αιγαίου Αττικής Αραβόσιτος 205 222 318 196 Βαµβάκι 154 151 172 151 Κηπευτικά 600 600 600 600 Σακχαρότευτλα 463 484 536 440 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 368 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι της ∆ράσης θεωρούνται οι δικαιούχοι των µέτρων 3.9 «∆ιαχείριση λιµνών και λιµνοθαλασσών Θράκης» (µέτρο που εφαρµόσθηκε στις περιοχές ∆έλτα Νέστου, Λιµνοθάλασσα Κεραµωτής, λιµνοθάλασσες Θράκης), 3.16 «Περιβαλλοντική προστασία Λιµνών Περιφέρειας ∆. Μακεδονίας» (µέτρο που εφαρµόσθηκε στις παραλίµνιες εκτάσεις των λιµνών Βεγορίτιδας, Πετρών, Χειµαδίτιδας, Ζάζαρης), του ΕΠΑΑ, εφόσον τηρούν τις συµβατικές τους υποχρεώσεις µέχρι τη λήξη της περιόδου δέσµευσης. Για τους εν λόγω δικαιούχους ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 2.2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 31.800.000 10.293.823 42.093.823 0 42.093.823 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 369 ∆ράση 2.3 : Σύστηµα Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης στην παραγωγή καπνού ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας Εφαρµογής ορίζεται η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η γεωργία µε τη µορφή που ασκείται (εντατικοποίηση, εκµηχάνιση, αλόγιστη και λαθεµένη χρήση λιπασµάτων, παρασιτοκτόνων, νερού) έχει δηµιουργήσει αρκετά προβλήµατα τόσο στο περιβάλλον όσο και στους καταναλωτές, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που ανάλογα προβλήµατα δηµιουργούνται στους ίδιους τους παραγωγούς από την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας. Η ολοκληρωµένη διαχείριση της γεωργικής παραγωγής αποτελεί ένα πολυδιάστατο δηµιουργικά εξελισσόµενο σύστηµα σύγχρονης παραγωγικής διαδικασίας στο γεωργικό τοµέα, το οποίο ικανοποιεί την κοινωνική απαίτηση για αειφόρο αγροτική ανάπτυξη µε σεβασµό στο περιβάλλον και την ασφάλεια των παραγόµενων προϊόντων, ενώ παράλληλα παρέχει ασφάλεια και στους χώρους δουλειάς. Προκειµένου να επιτευχθεί η µετάβαση από τη συµβατική παραγωγή καπνού σ’ αυτή της ολοκληρωµένης διαχείρισης κρίνεται απαραίτητη η καθιέρωση ενός καθεστώτος ενίσχυσης των παραγωγών που θα καλύπτει το πρόσθετο κόστος, την απώλεια εισοδήµατος και τις δαπάνες συναλλαγής, που συνεπάγεται η προσαρµογή αυτή. Αντίστοιχο καθεστώς για προϊόντα που χρησιµοποιούνται για τη διατροφή του ανθρώπου εφαρµόζεται στο πλαίσιο του µέτρου 132. Πέραν των υποχρεώσεων που συνεπάγεται η εφαρµογή της ολοκληρωµένης διαχείρισης, για τη βελτίωση της οργανικής ουσίας των φτωχών, καταπονηµένων εδαφών, που για χρόνια καλλιεργείται ο καπνός και τη βελτίωση της βιοποικιλότητας, κρίνεται σκόπιµο να αναληφθεί από τους παραγωγούς µια σειρά αναγκαίων, συµπληρωµατικών περιβαλλοντικών δεσµεύσεων, όπως χλωρή λίπανση, ακαλλιέργητο περιθώριο και χειρονακτική αποµάκρυνση ζιζανίων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 370 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Βασικά Σηµεία) 1. Πολλαπλασιαστικό υλικό Η εκµετάλλευση θα πρέπει να χρησιµοποιεί πιστοποιηµένο σπόρο ποικιλιών που είναι καταχωρηµένες στους κοινοτικούς καταλόγους ή εισάγεται νοµίµως ως προς την ισοδυναµία της χώρας προέλευσης, ενώ σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να τηρούνται τα απαραίτητα στοιχεία για έλεγχο (αριθµός παρτίδας, όνοµα της παραγωγού εταιρείας, όνοµα ποικιλίας κατά αγροτεµάχιο, παραστατικά αγοράς και πιστοποιητικό ποιότητας). 2. ∆ιαχείριση εδάφους Η διαχείριση εδάφους γίνεται βάση σχεδίου λαµβάνοντας υπόψη τις εδαφοκλιµατικές συνθήκες, τη µηχανική του σύσταση, την οργανική ουσία, την κλίση προκειµένου να αποφευχθούν: Η µείωση της οργανικής ουσίας Η µηχανική σύσταση και δοµή Η διάβρωση 3. Θρέψη φυτών Η εφαρµογή των λιπασµάτων βάση σχεδίου βασίζεται στον υπολογισµό των απαιτήσεων των φυτών µετά από αναλύσεις του εδάφους, νερού και όπου απαιτείται της φυλλοδιαγνωστικής. Ειδικά σηµεία που αφορούν τη λίπανση: • Σχεδιασµός εναλλαγής καλλιεργειών και διαχείρισης του εδάφους για τη µείωση της απώλειας οργανικής ουσίας και θρεπτικών ουσιών. • Γραµµική εφαρµογή του λιπάσµατος και εφαρµογή του µέσω του αρδευτικού. • Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να καταγράφονται ανά αγροτεµάχιο η ηµεροµηνία εφαρµογής, ο τύπος του λιπάσµατος, ο τρόπος και η ποσότητα εφαρµογής και οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν τον χρόνο εφαρµογής. • Η επιφανειακή λίπανση χορηγείται σε δόσεις, ενώ στην περίπτωση που η ποσότητα της δόσης υπερβαίνει τα 50 Kgr/Ha θα πρέπει να χρησιµοποιείται άζωτο αργής αποδέσµευσης. • Για να µειωθεί ο κίνδυνος έκπλυσης νιτρικών και φωσφορικών το σχέδιο λίπανσης θα λαµβάνει κάθε φορά τον ρυθµό ανοργανοποίησης των οργανικών λιπασµάτων, της οργανικής ουσίας και των επιφανειακών απορροών ενώ συνιστάται η φυτοκάλυψη των επιφανειών µετά τη συλλογή των εαρινών και δηµιουργία ζωνών ανάσχεσης για την αποφυγή απορροών τους χειµερινούς µήνες. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 371 • Ο λιπασµατοδιανοµέας θα πρέπει να είναι κατάλληλος για την συγκεκριµένη χρήση και να διατηρείται (συντηρείται) σε καλή κατάσταση για οµοιόµορφη εφαρµογή. • Η αποθήκευση των λιπασµάτων θα πρέπει να γίνεται σε χώρους καθαρούς και ξηρούς µακριά από αποδέκτες επιφανειακών νερών ή πηγές, ενώ στον ίδιο χώρο δεν µπορούν να αποθηκευτούν φυτοφάρµακα τρόφιµα και πολλαπλασιαστικό υλικό. • ∆εν επιτρέπεται η χρήση λυµάτων ή υγρών αποβλήτων, ενώ σε περίπτωση χρήσης κοπριάς αυτή θα πρέπει να είναι χωνεµένη, απαλλαγµένη παθογόνων και να ενσωµατωθεί άµεσα στο έδαφος. 4. Άρδευση • Η άρδευση γίνεται βάση σχεδίου. Το σχέδιο λαµβάνει υπόψη του: Τις νόµιµες και ρυθµιστικές διαδικασίες για την άντληση νερού και τη χρήση του. Τις επιτρεπόµενες ποσότητες νερού όπως προκύπτουν από τα προγράµµατα δράσης των ευπρόσβλητων περιοχών και για τις λοιπές περιοχές τα πρακτικά άρδευσης των Νοµαρχιακών Αυτοδιοικήσεων. Τις απαιτήσεις των φυτών όπως αυτ5ές προσδιορίζεται κάθε φορά µε βάση τον τύπο του εδάφους, την κλίση, τις καιρικές συνθήκες. 5. Φυτοπροστασία • Η φυτοπροστασία γίνεται βάση σχεδίου το οποίο στηρίζεται: Στην συνδυασµένη εφαρµογή µεθόδων µε προτεραιότητα στην εφαρµογή µεθόδων καλλιεργητικών, µηχανικών και βιολογικών. Τα χρησιµοποιούµενα φυτοπροστατευτικά προϊόντα θα πρέπει να πληρούν την κείµενη νοµοθεσία όσον αφορά την µεταφορά, αποθήκευση, εφαρµογή, διαχείριση των µη χρησιµοποιηθέντων και καταστροφή των µέσων συσκευασίας. Η προστασία των καλλιεργειών και η καταπολέµηση των ζιζανίων θα πρέπει να γίνεται µε την ελάχιστη χρήση χηµικών. • Ειδικότερα σηµεία: Οι γεωργοί θα πρέπει να υιοθετούν το σύστηµα της ολοκληρωµένης φυτοπροστασίας. Η επιλογή του φυτοπροστατευτικού προϊόντος θα γίνεται µε βάση τις πληροφορίες που δίδονται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. • Οι παραγωγοί υποχρεούνται: Χρησιµοποιούν µόνον εγκεκριµένα για την καλλιέργεια φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 372 Ακολουθούν τις οδηγίες της ετικέτας κατά την εφαρµογή των φυτοπροστατευτικών προϊόντων ή των βιολογικών σκευασµάτων. Μη χρησιµοποιούν φυτοπροστατευτικά προϊόντα που είναι απαγορευµένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση Λαµβάνουν υπόψη τους περιορισµούς που υπάρχουν σχετικά µε τα υπολείµµατα ορισµένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων στις χώρες όπου διατίθενται τα προϊόντα τους. Συµβουλεύονται τους αγοραστές των προϊόντων τους για τυχόν πρόσθετους εµπορικούς περιορισµούς. Να καταγράφουν τα εξής στοιχεία: α) αγροτεµάχιο β) ηµεροµηνία και ώρα εφαρµογής γ) στόχος και αιτιολογία εφαρµογής δ) είδος, συγκέντρωση και συνολική ποσότητα του κάθε φυτοπροστατευτικού προϊόντος (αν έγινε µίγµα) ή άλλου µέσου ε) όγκος ψεκαστικού υγρού που χρησιµοποιήθηκε στ) τύπος ψεκαστικού µηχανήµατος, είδος µπεκ, πίεση ψεκασµού, µέση ταχύτητα κατά τον ψεκασµό, όνοµα του χειριστή του ψεκαστικού µηχανήµατος ζ) χρόνος αναµονής πριν τη συγκοµιδή 6. Περιβάλλον – Βιοποικιλότητα Συντάσσεται σχέδιο διαχείρισης του περιβάλλοντος στο οποίο περιλαµβάνεται ο τρόπος για την εκτίµηση ή τη µέτρηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον από την εφαρµογή του συστήµατος καθώς και τα προβλεπόµενα µέτρα για την αντιµετώπισή τους. ΣΤΟΧΟΣ Το µέτρο αποσκοπεί στην επέκταση της δυνατότητας εφαρµογής της ολοκληρωµένης διαχείρισης, µε βάση το πρότυπο AGRO 2, στην καλλιέργεια καπνού και κρίνεται απαραίτητη προκειµένου να ενδυναµωθεί ο περιβαλλοντικός ρόλος της δράσης, µέσω της ορθολογικής διαχείρισης της παραγωγής µε στόχο τη µείωση των ενεργειακών εισροών (χηµικά λιπάσµατα – φυτοφάρµακα) κατά 30% στο σύνολο των αρροτραίων καλλιεργειών, την παροχή εγγυήσεων στους καταναλωτές και την ασφάλεια στο χώρο της εργασίας. Οι πρόσθετες δεσµεύσεις, αµειψισπορά µε ψυχανθές τουλάχιστον στο 20% της επιλέξιµης έκτασης για χλωρά λίπανση, ακαλλιέργητο περιθώριο τουλάχιστον στο 5% της επιλέξιµης έκτασης και χειρονακτική αποµάκρυνση ζιζανίων, έχουν σαν στόχο τη βελτίωση της οργανικής ουσίας του εδάφους, την εξοικονόµηση νερού και τη βελτίωση της βιοποικιλότητας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 373 ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η δράση θα εφαρµοστεί στις περιοχές καπνοπαραγωγής της χώρας (βλέπε κεφ. 5 του ΠΑΑ) Η δράση θα εφαρµοσθεί σε περίπου 12.800 ha. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν καπνοπαραγωγοί, φυσικά και νοµικά πρόσωπα οι οποίοι έχουν ενεργοποιήσει, το 2009, εκτατικά δικαιώµατα προερχόµενα από τον καπνό στις περιοχές παρέµβασης και εντάσσουν την καλλιέργεια καπνού στο σύστηµα της ολοκληρωµένης διαχείρισης µε βάση τις κατευθύνσεις και προδιαγραφές του Προτύπου AGRO 2 καθώς επίσης αναλαµβάνουν και τις ακόλουθες πρόσθετες δεσµεύσεις: ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ • Συνδυασµός αµειψισποράς και ακαλλιέργητου περιθωρίου Αµειψισπορά µε ψυχανθή τουλάχιστον στο 20% της επιλέξιµης έκτασης για χλωρά λίπανση, µε στόχο το σύνολο της έκτασης να τεθεί σε αµειψισπορά µια φορά τουλάχιστον στην πενταετία. Το ψυχανθές δε συγκοµίζεται, ενσωµατώνεται την κατάλληλη χρονική περίοδο για να παρέχει το µέγιστο των θρεπτικών και η έκταση αυτή δεν καλλιεργείται µε καπνό. Όσον αφορά στο ποσοστό έκτασης, στο οποίο καλλιεργούνται ψυχανθή διευκρινίζεται ότι: – Στο 20% της έκτασης, στην οποία καλλιεργείται καπνός µε το Σύστηµα Ολοκληρωµένης ∆ιαχείρισης (75% της επιλέξιµης έκτασης) εγκαθίσταται και ενσωµατώνεται στο έδαφος χειµερινό ψυχανθές για χλωρά λίπανση, συµπληρωµατικά µε τον καπνό (στα πλαίσια της Πολλαπλής Συµµόρφωσης και αποτελεί γραµµή βάσης). – Στο 20% της επιλέξιµης έκτασης, το οποίο είναι διαφορετικό από την έκταση που καλλιεργείται µε καπνό (75% της επιλέξιµης έκτασης), εγκαθίσταται ψυχανθές, το οποίο κόβεται και παραµένει στο έδαφος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, στα πλαίσια της πρόσθετης δέσµευσης. Η καλλιέργεια των ψυχανθών στην περίπτωση αυτή γίνεται εκ περιτροπής έτσι ώστε στο διάστηµα της πενταετίας να ωφεληθεί όλη η επιλέξιµη έκταση. • Ακαλλιέργητο περιθώριο τουλάχιστον στο 5% της επιλέξιµης έκτασηςκαι το οποίο αφορά στο ακαλλιέργητο περιθώριο πλάτους κατ΄ ελάχιστο ενός µέτρου περιµετρικά της επιλέξιµης έκτασης. Το σύνολο του ακαλλιέργητου Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 374 περιθωρίου θα πρέπει να αθροίζει στο 5% της επιλέξιµης έκτασης. Στα πλαίσια της Πολλαπλής Συµµόρφωσης δεν υπάρχει δέσµευση για ακαλλιέργητο περιθώριο µέχρι το τέλος του 2011. Για τα αγροτεµάχια που γειτνιάζουν µε υδάτινους όγκους (και µόνο), από 1-1-2012, δεν επιτρέπεται η καλλιέργεια σε απόσταση µικρότερη του ενός µέτρου από τις όχθες τους (δέσµευση Πολλαπλής Συµµόρφωσης). Λόγω του ότι ο καπνός στην Ελλάδα αποτελεί ως επί τω πλείστον εντατική µονοκαλλιέργεια, επιλέχθηκε η πρόσθετη δέσµευση του 5% ακαλλιέργητου περιθωρίου σε όλα τα αγροτεµάχια, επιπλέον της Πολλαπλής Συµµόρφωσης. Τα περιβαλλοντικά οφέλη από το ακαλλιέργητο περιθώριο αφορούν στην αύξηση της βιοποικιλότητας (οικολογικά ενδιαιτήµατα ή/και διαδρόµους) καθώς επίσης και στην διατήρηση ή/και δηµιουργία γραµµικών αρχιτεκτονικών στοιχείων. • Χειρονακτική αποµάκρυνση ζιζανίων, στο 75% της επιλέξιµης έκτασης που καλλιεργείται µε καπνό. Απαγορεύεται κάθε χρήση χηµικού ζιζανιοκτόνου. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις δράσεις της ΚΟΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 375 ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Γραµµή βάσης Επιπλέον δεσµεύσεις που δηµιουργούν προϋποθέσεις ενίσχυσης Συµβολή της δράσης στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων προτεραιοτήτων Η πρακτική καλλιέργεια της συµβατικής παραγωγής µε βάση τις απαιτήσεις της πολλαπλής συµµόρφωσης και ειδικότερα: 1. Να εφαρµόζει αµειψισπορά µε έναν από τους παρακάτω τρόπους: Καλλιέργεια και ενσωµάτωση στο έδαφος χειµερινών ψυχανθών, συµπληρωµατικά προς την εαρινή καλλιέργεια, στο 20% της αρόσιµης έκτασης της εκµετάλλευσης, κατ’ έτος, ή Καλλιέργεια ετησίως, τουλάχιστον τριών διαφορετικών (οµάδων) καλλιεργειών στην εκµετάλλευσή του, ή Απαλλαγή από την υποχρέωση της αµειψισποράς εφόσον αποδεδειγµένα το έδαφος του αγροτεµαχίου περιέχει 3% κατ’ ελάχιστο οργανική ουσία. 2. Για τα αγροτεµάχια που γειτνιάζουν µε υδάτινους όγκους, από 1-1-2012, δεν επιτρέπεται η καλλιέργεια σε απόσταση µικρότερη του ενός µέτρου από τις όχθες τους. • Μετάβαση από το σύστηµα της συµβατικής παραγωγής καπνού στο σύστηµα της ολοκληρωµένης διαχείρισης µέσω του προτύπου AGRO 2 και • Αµειψισπορά µε ψυχανθή, τουλάχιστον στο 20% της επιλέξιµης έκτασης για χλωρά λίπανση, • Χειρονακτική αποµάκρυνση ζιζανίων. • Ακαλλιέργητο περιθώριο τουλάχιστον στο 5% της επιλέξιµης έκτασης Λόγω της ελεγχόµενης και συνεχώς βελτιούµενης διαχείρισης εδάφους, Λίπανσης και φυτοπροστασίας το σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης συµβάλλει: Στην προστασία της δοµής και της οργανικής ουσίας του εδάφους Στην ελαχιστοποίηση των πηγών ρύπανσης µε χηµικά (λιπάσµατα – φυτοφάρµακα) των νερών και των εκποµπών οξειδίων του Αζώτου (αέρια θερµοκηπίου) Στην οικονοµία νερού (ελεγχόµενη άρδευση) Ο συνδυασµός αµειψισποράς και ακαλλιέργητου περιθωρίου συµβάλλει: • στη βελτίωση της οργανικής ουσίας του εδάφους, • στην εξοικονόµηση νερού και • στη βελτίωση της βιοποικιλότητας Η χειρονακτική αποµάκρυνση ζιζανίων συµβάλλει στη βελτίωση της βιοποικιλότητας. Για τη µετάβαση από το σύστηµα της συµβατικής παραγωγής στο σύστηµα της ολοκληρωµένης διαχείρισης του προτύπου AGRO 2 τηρούνται οι ακόλουθες δεσµεύσεις: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 376 Στάδιο 1: Προετοιµασία I. Κατανοµή αρµοδιοτήτων και συνεργασία µε εξειδικευµένο σύµβουλο για εκπόνηση της µελέτης, ανάπτυξης και υποστήριξης της εφαρµογής του συστήµατος Ολοκληρωµένη Φυτοπροστατευτική ∆ιαχείριση (ΟΦ∆) καλλιεργειών, σύµφωνα µε τα πρότυπα AGRO 2.1 / AGRO 2.2. II. Σύνταξη ιδιωτικού συµφωνητικού, µεταξύ του φορέα υλοποίησης και των παραγωγών – µελών της για τη δέσµευσή τους ως προς την υιοθέτηση συστήµατος ΟΦ∆ . III. Ενηµέρωση – αρχική εκπαίδευση προσωπικού και παραγωγών για το σύστηµα (AGRO 2.1 / AGRO 2.2) και των απαιτήσεών του από εξειδικευµένο σύµβουλο. IV. ∆ιαγνωστική µελέτη των διαδικασιών µε έµφαση στην υφιστάµενη κατάσταση και τις αποκλίσεις του φορέα από το πρότυπο. Απόδοση προτάσεων εκ µέρους των συµβούλων προς τον φορέα για µελέτη, συζήτηση, προσαρµογή. V. Καθορισµός και κοινοποίηση της «Πολίτικής της Εκµετάλλευσης». VI. Ενηµέρωση διοίκησης και προσωπικού. Στάδιο 2: Προγραµµατισµός I. Καταγραφές (ακριβής αριθµός παραγωγών, δηµιουργία βάσης δεδοµένων συσχέτισης αγροτεµαχίων και ενεργειών – ευρηµάτων). II. Αποτύπωση υφιστάµενης κατάστασης ως προς τις απαιτήσεις των προτύπων (σύνταξη και αξιολόγηση ειδικού ερωτηµατολογίου, interviews, παρατηρήσεις και µετρήσεις, µελέτη υπαρχόντων ευρηµάτων). III. Καθορισµός και αξιολόγηση περιβαλλοντικών θεµάτων. IV. Καθορισµός και υιοθέτηση νοµικών και άλλων απαιτήσεων. V. Καθορισµός τεκµηριωµένων και µετρήσιµων σκοπών και στόχων. VI. Πρόγραµµα βελτίωσης για επίτευξη σκοπών – στόχων. Στάδιο 3: Εκτέλεση I. Σύνταξη και τεκµηρίωση σχεδίων διαχείρισης. II. Σύνταξη φόρµας οδηγιών III. Τεκµηρίωση, τελική µορφοποίηση τυποποίηση και έλεγχος όλων των εγγράφων. IV. Σύνταξη εγχειριδίου ΟΦ∆. V. Προσχεδιασµός και ανάπτυξη συστήµατος µέτρησης προδιαγραφών και ιχνηλασιµότητας. VI. Ανάπτυξη συστήµατος επικοινωνίας ειδικά για την ΟΦ∆. VII. Υιοθέτηση συστήµατος Πρόληψης – Αντιµετώπιση κρίσεων. VIII. Προσδιορισµός απαιτήσεων για εκπαίδευση – επιµόρφωση. Καθορισµός προγράµµατος εκπαίδευσης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 377 IX. Εφαρµογή προγράµµατος εκπαίδευσης – κατάρτισης εµπλεκοµένων στο σύστηµα. X. Αναλύσεις φυτικών υπολειµµάτων. Στάδιο 4: Έλεγχος I. Εγκατάσταση συστήµατος παρακολούθησης και µετρήσεων. II. Έκδοση οδηγιών – εντύπων – Τήρηση αρχείων. III. Καθορισµός συστήµατος εσωτερικών επιθεωρήσεων. IV. Εγκατάσταση διαδικασιών µη συµµορφώσεων. V. Έλεγχος τελικού προϊόντος (αναλύσεις υπολειµµάτων). VI. ∆ιορθωτικές ενέργειες (τροποποιήσεις, βελτιώσεις). VII. Τελικές αξιολογήσεις από το σύµβουλο ικανότητας εφαρµογής και λειτουργίας σύµφωνα µε το πρότυπο. VIII. Έκθεση προς τη ∆ιοίκηση. Στάδιο 5: Ανασκόπηση I. Ανασκόπηση του συστήµατος. II. Προετοιµασία διαδικασιών για πιστοποίηση. III. Επιβεβαίωση αποτελεσµατικής λειτουργίας του συστήµατος. IV. Σύνταξη φακέλου αίτησης προς τον πιστοποιητικό φορέα. V. Αίτηση για πιστοποίηση. Στάδιο 6: Πιστοποίηση I. Επιθεώρηση από αρµόδιο πιστοποιητικό φορέα II. Έκδοση πιστοποιητικού. Στάδιο 7: Συνεχής Βελτίωση I. Προγραµµατισµός και έναρξη υλοποίησης των µέτρων που θα εξασφαλίσουν την συνεχή βελτίωση, ενέργεια που απαιτείται για τη διατήρηση της πιστοποίησης. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ - ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Λόγω της ελεγχόµενης και συνεχώς βελτιούµενης διαχείρισης εδάφους, λίπανσης και φυτοπροστασίας σύστηµα ολοκληρωµένης διαχείρισης, συµβάλλει Στην προστασία της δοµής και της οργανικής ουσίας του εδάφους Στην ελαχιστοποίηση των πηγών ρύπανσης µε χηµικά (λιπάσµατα – φυτοφάρµακα) των νερών και των εκποµπών οξειδίων του Αζώτου (αέρια θερµοκηπίου) Στην οικονοµία νερού (ελεγχόµενη άρδευση) Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 378 ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Ο συνδυασµός αµειψισποράς και ακαλλιέργητου περιθωρίου συµβάλλει: • στη βελτίωση της οργανικής ουσίας του εδάφους, • στην εξοικονόµηση νερού και • στη βελτίωση της βιοποικιλότητας Η χειρονακτική αποµάκρυνση ζιζανίων συµβάλλει στη βελτίωση της βιοποικιλότητας και στην εξάλειψη των χηµικών εισροών (ζιζανιοκτόνα). ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ38 ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνεται υπόψη το πρόσθετο κόστος που συνεπάγονται οι επιπλέον δεσµεύσεις και αφορούν ∆απάνες παροχής υπηρεσιών ειδικών για τη σύνταξη και παρακολούθηση των σχεδίων, την πιστοποίηση, την κατάρτιση. ∆απάνες αγοράς ειδικού εξοπλισµού, όπως παγίδες, πεχάµετρο, αγωγιµόµετρο, πενετρόµετρο, στερεοσκόπιο ∆απάνες Αναλύσεων εδάφους, νερού, φυλλοδιαγνωστικής, υπολειµµάτων ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ Συνδυασµός αµειψισποράς και ακαλλιέργητου περιθωρίου Για τον υπολογισµό του ύψους ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη: Η απώλεια εισοδήµατος από το ακαλλιέργητο περιθώριο στο 5% της επιλέξιµης έκτασης και Η απώλεια εισοδήµατος από την καλλιέργεια των ψυχανθών στο 20% της επιλέξιµης έκτασης, για να χρησιµοποιηθεί για χλωρά λίπανση και να µην καλλιεργηθεί µε καπνά. Χειρονακτική αποµάκρυνση ζιζανίων Το πρόσθετο κόστος για τη χειρονακτική διαχείριση των ζιζανίων 38 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στην επικαιροποιηµένη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 ,όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5 του προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 379 ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το ύψος ενίσχυσης ορίζεται σε 936€/Ha ετησίως. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 2.3 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 45.720.000 14.799.799 60.519.799 0 60.519.799 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 380 Υποµέτρο 3 : Ειδικές ∆ράσεις για τη ∆ιατήρηση της Βιοποικιλότητας ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 3 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 54.940.000 17.784.360 72.724.360 3.000.000 75.724.360 % 75,55% 24,45% 96,04% 4% 100% Το υποµέτρο περιλαµβάνει τις ακόλουθες δράσεις : ∆ράση 3.1. : ∆ιατήρηση απειλούµενων αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων ∆ράση 3.2. : ∆ιατήρηση εκτατικών καλλιεγειών που κινδυνεύουν από γενετική διάβρωση ∆ράση 3.3. : Προώθηση γεωργικών πρακτικών για την προστασία της άγριας ζωής ∆ράση 3.4. : ∆ιατήρηση γενετικών πόρων στην κτηνοτροφία ∆ράση 3.5. : Προστασία Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου ∆ράση3.6. :Μακροχρόνια παύση της εκµετάλλευσης γεωργικών γαιών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 381 ∆ράση 3.1 : ∆ιατήρηση απειλούµενων αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων συνεπικουρούµενη σε ειδικά θέµατα αρµοδιότητάς τους από τη ∆ιεύθυνση Εισροών Ζωικής Παραγωγής και τα Κέντρα Γενετικής Βελτίωσης Ζώων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Χαρακτηριστικό στοιχείο της πλούσιας βιοποικιλότητας της χώρας µας αποτελούν οι αυτόχθονες φυλές αγροτικών ζώων, οι οποίες κινδυνεύουν µε εξαφάνιση (εγκατάλειψη ή αντικατάσταση µε εντατικής µορφής παραγωγικά ζώα), κυρίως λόγω της εκτατικής τους µορφής και των µικρών τους αποδόσεων. Για την αντιστροφή αυτής της τάσης απαραίτητη προϋπόθεση είναι η αντιστάθµιση των µειωµένων εισοδηµάτων. Η δράση αποτελεί συνέχεια της αντίστοιχης του µέτρου 3.7 του Ε.Π.Α.Α. ΣΤΟΧΟΣ Η ∆ράση αποσκοπεί στη στήριξη των γεωργών, προκειµένου να διατηρήσουν ή και να αυξήσουν τον αριθµό των απειλούµενων από εγκατάλειψη αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων µέχρι ένα ελάχιστο αποδεκτό αριθµό ασφάλειας µε στόχο: Τη διατήρηση της βιοποικιλότητας των αυτοχθόνων αγροτικών ζώων που κινδυνεύουν µε εξαφάνιση. Τη διατήρηση των παραδοσιακών εκτατικών συστηµάτων εκτροφής. Στην επίτευξη του στόχου θα συµβάλει η ενίσχυση τόσο των αρσενικών αναπαραγωγών ζώων όσο και των θηλυκών αναπαραγωγών ζώων καθώς και η δράση «∆ιατήρηση γενετικών πόρων στην κτηνοτροφία». Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 382 ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Γεωγραφικό πεδίο: Όλη η χώρα Τοµείς παρέµβασης: Οι φυλές των ζώων ανά περιοχή όπως εµφανίζονται στον πίνακα (κατάλογος επιλέξιµων φυλών) του παραρτήµατος, όπως αυτός αναθεωρείται και εµπλουτίζεται κάθε φορά. Η δράση θα εφαρµοσθεί σε 15.000 MMZ. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα κάτοχοι επιλέξιµων απειλούµενων αυτόχθονων φυλών αγροτικών ζώων εφόσον : Εκτρέφουν τουλάχιστον (1) ένα καθαρόαιµο θηλυκό ζώο αναπαραγωγής που µπορεί να διατεθεί για αναπαραγωγή. Στο πρόγραµµα εντάσσονται και αρσενικά ζώα αναπαραγωγής προκειµένου να διατηρηθεί η καθαρότητα της φυλής στους τοµείς βοοτροφίας, αιγοπροβατοτροφίας και χοιροτροφίας εφόσον πληρούν την αναλογία ένα (1) αρσενικό έναντι δεκαπέντε (15) θηλυκών ζώων αναπαραγωγής. Στα ιπποειδή ενισχύονται τόσο τα θηλυκά αναπαραγωγά ζώα όσο και τα αρσενικά αναπαραγωγά ζώα. Έχουν καταχωρηµένα τα επιλέξιµα ζώα σε γενεαλογικό µητρώο, το οποίο να τηρείται σύµφωνα µε τους ζωοτεχνικούς κοινοτικούς κανόνες. Για κάθε µεταβολή ενηµερώνουν το αρµόδιο Κέντρο Γενετικής Βελτίωσης και να εφαρµόζουν τις οδηγίες του. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΦΥΛΩΝ ΠΟΥ ΚΙΝ∆ΥΝΕΥΟΥΝ ΝΑ ΑΠΟΛΕΣΘΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΘΗΛΥΚΩΝ ΖΩΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΙΣ ΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. Πηγή : Κέντρα Γενετικής Βελτίωσης Ζώων (Κ.Γ.Β.Ζ.) Είδος ζώου Φυλή Περιοχή κατανοµής Αριθµός θηλυκών ζώων Γενεαλογικά Βιβλία ΚΓΒΖ Κατερίνης Θεσσαλία, Κεντρ. Μακεδονία 238 Καρδίτσας Ελληνικός Βούβαλος Υγρότοποι σε όλη την Ελλάδα 2.662 Σύνολο Ελληνική Βραχυκερατική Όλη η Ελλάδα 3.994 Σύνολο Τήνου Κυκλάδες - Αθήνας Κέας Κυκλάδες - Αθήνας Βοοειδή Συκιάς Χαλκιδική - Θεσ/νίκης Κατσικά Ήπειρος 1.980 Ιωαννίνων Πρόβατα Ζακύνθου Ζάκυνθος 860 Αθήνας Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 383 Είδος ζώου Φυλή Περιοχή κατανοµής Αριθµός θηλυκών ζώων Γενεαλογικά Βιβλία ΚΓΒΖ Φλώρινας Πελαγονίας Όλη η Μακεδονία 136 Θεσ/κης Σαρακατσάνικο Όλη η Ελλάδα 1.190 Καρδίτσας, Ιωαννίνων, ∆ράµας Γλώσσας Σκοπέλου Μαγνησία, Β. Σποράδες, Λάρισα 3.165 Καρδίτσας Κύµης Εύβοια 904 Αθήνας Αγρινίου Αιτωλ/νία, Άρτα 1.242 Αθήνας Θράκης Θράκη - ∆ράµας Καλαρρύτικο Ήπειρος, Θεσσαλία, Αιτ/νία 5.714 Καρδίτσας, Ιωαννίνων, Αθήνα Πηλίου Μαγνησία, Λάρισα 2.591 Καρδίτσας Καταφυγίου ∆. και Κ. Μακεδονία - Θεσ/νίκης Ρουµλουκίου ∆. και Κ. Μακεδονία - Θεσ/νίκης ∆ράµας ∆ράµα - ∆ράµας Ικαρίας Ν. Σάµου - Αθήνας Λευκίµης Κέρκυρα - Ιωαννίνων Άργους Πελοπόννησος - Αθήνας Σερρών Σέρρες 6.523 Θεσ/νίκης Αίγες Σκοπέλου Β. Σποράδες, Μαγνησία, Λάρισα 7.901 Καρδίτσας Χοίροι Εγχώριος Ελληνικός χοίρος Όλη η Ελλάδα 145 Όλα Θεσσαλίας Θεσσαλία και όµοροι νοµοί: Καρδίτσα, Λάρισα, Μαγνησία, Τρίκαλα, Κοζάνη, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Ιωάννινα και Ευρυτανία 528 Καρδίτσας Σκύρου Θεσ/κη, Εύβοια, Θεσσαλία, Στ. Ελλάδα, Κέρκυρα 121 Όλα Μεσσαρά Κρήτη, Πελοπόννησος, 171 Αθήνας Πηνείας Ζάκυνθος, Πελοπόννησος, Αιτωλ/νία, Αττική 80 Αθήνας Πίνδου Ήπειρος, Μακεδονία, Θεσσαλία και Στερεά Ελλάδα 2.691 Όλα Ίπποι Ηλείας Ζάκυνθος, Πελοπόννησος, Αιτωλοακαρνανία, Αττική Αθήνας Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 384 Σηµείωση : Οι φυλές στις οποίες δεν αναφέρεται ο αριθµός των θηλυκών ζώων, διαθέτουν πολύ µικρό αριθµό ζώων που δεν είναι εγγεγραµµένα στα γενεαλογικά βιβλία. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Βάσει του Καν. (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου, καταβάλλεται στήριξη υπό τη µορφή πρόσθετης ενίσχυσης σε γεωργούς ορεινών και µειονεκτικών περιοχών οι οποίοι διατηρούν αιγοπρόβατα, για τα έτη 2010, 2011 και 2012. Για την αποφυγή επικάλυψης µεταξύ πρώτου και δεύτερου πυλώνα, δεν είναι δικαιούχοι της πρόσθετης ενίσχυσης αιγοπροβάτων κατά τα έτη 2010, 2011 και 2012 όσοι γεωργοί συγχρηµατοδοτούνται για τις ίδιες δράσεις και για το ίδιο έτος ενίσχυσης στο πλαίσιο του Μέτρου 214, ∆ράση 3.1 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. Γραµµή βάσης Οι βελτιωµένες και εντατικά εκτρεφόµενες φυλές αγροτικών ζώων. 2. ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης που δικαιολογούν ενίσχυση. Η µη αντικατάσταση των τοπικών φυλών µε βελτιωµένες φυλές αλλά η διατήρηση και όπου αυτό είναι δυνατόν η αύξηση του αριθµού των θηλυκών. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η διάσωση των τοπικών φυλών θα συµβάλλει: • Στη συνολική µείωση των πιέσεων που δέχονται όλοι οι πόροι του περιβάλλοντος λόγω της εκτατικής τους µορφής. • Στη διατήρηση των γενετικών πόρων (βιοποικιλότητα) ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ39 39 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 ,όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5Α του προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 385 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος ανά ΜΜΖ διατηρούµενης τοπικής φυλής. Ειδικότερα: Ο βασικός λόγος του κινδύνου εξαφάνισης των τοπικών φυλών είναι οι µικρές τους αποδόσεις σε σχέση µε τις βελτιωµένες και εντατικά εκτρεφόµενες φυλές και το υψηλό κόστος διατήρησής τους και κατά συνέπεια απώλεια εισοδήµατος και πρόσθετο κόστος αντίστοιχα. Η απώλεια εισοδήµατος υπολογίζεται από τη µεταβολή του µέσου Ακαθάριστου κέρδους40 των απειλούµενων φυλών σε σχέση µε το µέσο ακαθάριστο κέρδος των αντίστοιχων βελτιωµένων φυλών. Ανάλυση παραµέτρων που συµµετέχουν στον υπολογισµό της ενίσχυσης Ποσά ΕΥΡΩ/ΜΜΖ/ετησίως Απώλεια εισοδήµατος παραγωγικών ζώων Είδος ζώου ∆ιαφεύγον εισόδηµα λόγω µειωµένων αποδόσεων ∆ιαφεύγον εισόδηµα από απώλεια κοινοτικών ενισχύσεων Πρόσθετο κόστος εκτροφής µη παραγωγικών ζώων Σύνολο 1 2 3 4 5=2+3+4 Βοοειδή 112,0 200,0 23,0 335,0 Πρόβατα 198,0 - 23,0 221,0 Αίγες 171,0 - 23,0 194,0 Χοίροι 196,0 - 23,0 219,0 Ιπποειδή - - 350,0 350,0 ∆ιευκρινήσεις – Τεκµηρίωση παραµέτρων α. Για τους υπολογισµούς: 40 Ακαθάριστο κέρδος: Η ακαθάριστη αξία της παραγωγής αφού αφαιρεθούν οι µεταβλητές δαπάνες (δαπάνες ζωοτροφών, κτηνιατρικών φαρµάκων κλπ). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 386 • Σαν παραγωγικά ζώα ελήφθησαν µόνο τα θηλυκά βοοειδή, αιγοπρόβατα και χοίροι και • Σαν µη παραγωγικά τα αρσενικά βοοειδή, αιγοπρόβατα και χοίροι που είναι απαραίτητα σε µια κανονική εκτροφή (1 αρσενικό ανά 15 θηλυκά) καθώς επίσης το σύνολο των ιπποειδών (αρσενικά και θηλυκά). β. Η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος παραγωγικών και µη παραγωγικών ζώων εµφανίζεται στον ανωτέρω πίνακα και τεκµηριώνεται στη µελέτη του Γεωπονικού Πανεπιστηµίου Αθηνών. γ. Το διαφυγόν εισόδηµα από την απώλεια κοινοτικών ενισχύσεων στα βοοειδή αφορά ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο του άρθρου 69 του Καν. 73/2009 σε βελτιωµένες φυλές ενώ αποκλείονται οι αυτόχθονες (τοπικές) δοθέντος ότι δεν πληρούν τα κριτήρια επιλεξιµότητας. • Συνολικό ύψος ποιοτικού παρακρατήµατος και εφαρµογή άρθρου 69 του Κανονισµού (ΕΚ) 73/2009του Συµβουλίου στη χώρα µας Το συνολικό ποσό του ποιοτικού παρακρατήµατος, που µπορεί να διατεθεί στο πλαίσιο του άρθρου 69 του Κανονισµού (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου στον τοµέα του βοείου κρέατος στην Ελλάδα ανέρχεται σε 8,8 εκατοµ. Ευρώ. Προτάθηκε από την υπηρεσία µας να χορηγηθεί σε εν δυνάµει βιώσιµες εκµεταλλεύσεις οι οποίες παράγουν καλής ποιότητας σφάγια ταύρων. Στόχος του εν λόγω τρόπου χορήγησης της ενίσχυσης είναι η παραγωγή µοσχαριών καλύτερης ποιότητας τα οποία σήµερα είναι σε µεγάλο βαθµό υποβαθµισµένα και δίνουν πολύ µικρό βάρος σφάγιου. Επίσης µε τη χορήγηση σε µονάδες µε ένα ελάχιστο µέγεθος (15 γεννήσεις ετησίως µε στόχο τις 20 γεννήσεις ετησίως), προωθείται η δηµιουργία οργανωµένων µονάδων µε καλή διαχείριση και αναβαθµισµένο ζωικό κεφάλαιο. Οι βοοτροφικές µονάδες αναµένεται να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους και την βιωσιµότητά τους. • Ανάλυση όρων επιλεξιµότητας σφαγίων ταύρων Για το 2006 οι δικαιούχοι θα πρέπει να είχαν 15 γεννήσεις µοσχαριών (αρσενικών και θηλυκών) στην εκµετάλλευση ετησίως, ελάχιστο βάρος σφαγίου ταύρου 240 κιλά, ποιότητα σφαγίου R και πάνω και λίπος σφάγιου κατηγορία 3 και κάτω, βάσει της κοινοτικής κλίµακας ταξινόµησης SEUROP. Η ενίσχυση αφορούσε αποκλειστικά τους παραγόµενους από τις παραπάνω εκµεταλλεύσεις ταύρους δηλαδή ταύρους που γεννήθηκαν στις εκµ/σεις ή που θεωρούνται ότι γεννήθηκαν (αγοράσθηκαν µε τις µητέρες τους) και παχύνθηκαν στην εκµετάλλευση. Τελικά λόγω του περιορισµένου αριθµού επιλέξιµων ταύρων (17.800) χορηγήθηκαν 450 Ευρώ ανά επιλέξιµο σφάγιο ταύρου ανεξάρτητα αριθµού γεννήσεων µοσχαριών. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 387 Για το 2007 οι δικαιούχοι θα πρέπει να έχουν επίσης 15 γεννήσεις µοσχαριών (αρσενικών και θηλυκών) στην εκµετάλλευση, ελάχιστο βάρος σφάγιου ταύρου 250 κιλά, ποιότητα σφάγιου R και πάνω και λίπος σφάγιου κατηγορία 3 και κάτω βάσει της κοινοτικής κλίµακας ταξινόµησης SEUROP. Για τα µικρά νησιά του Αιγαίου Πελάγους ισχύουν 10 γεννήσεις ελάχιστο βάρος σφάγιου ταύρου 220 κιλά, ποιότητα σφάγιου R- και πάνω και λίπος σφάγιου κατηγορία 3 και κάτω της κοινοτικής κλίµακας ταξινόµησης SEUROP. Η ενίσχυση αφορά τους παραγόµενους από τις παραπάνω εκµεταλλεύσεις ταύρους (έχουν γεννηθεί στις εκµ/σεις ή αγοράσθηκαν µε τις µητέρες τους). Το ύψος ενίσχυσης θα οριστεί βάσει του συνολικού αριθµού επιλέξιµων ταύρων και του συνολικά διαθέσιµου ποσού των 8,8 εκατ. Ευρώ. Για το 2008 οι όροι χορήγησης είναι ίδιοι µε αυτούς του 2007 µε εξαίρεση ότι δικαιούχοι για τα σφάγια καλής ποιότητας ταύρων µπορεί να είναι και οι παχυντές των επιλέξιµων ζώων εφόσον ο αρχικός δικαιούχος παραχωρεί στον παχυντή, το δικαίωµά του στην ενίσχυση δεδοµένου ότι πολλοί παραγωγοί πωλούν τα µοσχάρια τους για περαιτέρω πάχυνση στους παχυντές. • Αποκλεισµός ταύρων απειλούµενων αυτόχθονων φυλών από την ενίσχυση σφάγιων ταύρων του Οι κτηνοτρόφοι, που συµµετέχουν στο πρόγραµµα διατήρησης αυτόχθονων φυλών δεν είναι δυνατόν να πληρούν τους όρους επιλεξιµότητας για το ποιοτικό παρακράτηµα του άρθρου 69 του Καν. (ΕΚ) 73/2009 µε δεδοµένο το γενετικό δυναµικό του ζωικού τους κεφαλαίου. Τα σφάγια ταύρων των φυλών Κατερίνης και Βραχυκερατικής οι οποίες ανήκουν στις απειλούµενες αυτόχθονες φυλές δεν ξεπερνούν τα 150 κιλά και εποµένως αποκλείονται από την εν λόγω ενίσχυση. Μετά από µια περίοδο προσαρµογής και βελτίωσης των µονάδων εκτιµούµε ότι το ποσό ανά σφάγιο ταύρου θα είναι περί τα 200 Ευρώ ανά σφάγιο ταύρου. Στο πλαίσιο της δράσης 214 του ΠΑΑ όπως είναι προφανές στον υπολογισµό του ύψους ενίσχυσης για τα βοοειδή (135 Ευρώ ανά ΜΜΖ), δε λήφθηκε υπόψη η µεγάλη διαφορά σφάγιων των αυτόχθονων φυλών και των βελτιωµένων φυλών βοοειδών η οποία κυµαίνεται στα 100 κιλά και περισσότερο καθώς και το ποσό ενίσχυσης που χορηγείται στο πλαίσιο του άρθρου 69 του Καν. (ΕΚ) 73/2009και αφορά βοοειδή τα οποία είναι βαριά και γενικά ζώα µε βελτιωµένο γενετικό υλικό. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 388 ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Είδος ζώων ΕΥΡΩ/ΜΜΖ ετησίως Βοοειδή 335 Πρόβατα 221 Αίγες 194 Χοίροι 219 Ιπποειδή 350 ∆εν ενισχύονται: Bοοειδή και ιπποειδή ηλικίας µικρότερης των 6 µηνών Aιγοπρόβατα ηλικίας µικρότερης του έτους Mη αναπαραγωγά ζώα ανεξαρτήτως ηλικίας και είδους. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι του µέτρου θεωρούνται και οι αντίστοιχοι δικαιούχοι του µέτρου 3.7 «Πρόγραµµα απειλούµενων µε εγκατάλειψη φυλών αγροτικών ζώων». Για τους δικαιούχους αυτούς (παλαιοί δικαιούχοι) ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 3.1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 20.072.000 6.497.410 26.569.410 0 26.569.410 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 389 ∆ράση 3.2: ∆ιατήρηση Εκτατικών καλλιεργειών που κινδυνεύουν από Γενετική ∆ιάβρωση ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων συνεπικουρούµενη σε ειδικά θέµατα αρµοδιότητάς της από τη ∆ιεύθυνση Εισροών Φυτικής Παραγωγής. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Οι φυτογενετικοί πόροι στην Ελλάδα είναι ανάλογοι µε το πλούσιο φυσικό της περιβάλλον και τη µακρά γεωργική της ιστορία. Λαµβάνοντας υπόψη το µικρό της µέγεθος, η Ελλάδα θεωρείται µία από τις πλουσιότερες χώρες φυσικής βλάστησης και αγρίων συγγενικών ειδών καλλιεργητικών φυτών (CWRs) στην Ευρώπη. Οι ντόπιες ποικιλίες καταλάµβαναν κυρίαρχη θέση µέχρι πριν από κάποιες δεκαετίες στην χώρα µας, συνδράµοντας καθοριστικά στο παραγόµενο προϊόν της ελληνικής γεωργίας. Όµως µε την έλευση της σύγχρονης γεωργίας που είναι προσαρµοσµένη στις ανάγκες της αγοράς, η Ελλάδα υπέστη δραµατικές απώλειες στο καλλιεργούµενο γενετικό υλικό της, το οποίο εκτοπίστηκε από ανώτερες σύγχρονες ποικιλίες που παρήχθησαν από τα τοπικά Ινστιτούτα Βελτίωσης ή εισήχθησαν από το εξωτερικό. Η διάβρωση ήταν ιδιαίτερα έντονη και ταχεία στα καλλιεργούµενα σιτηρά, όπου οι τοπικοί πληθυσµοί και ποικιλίες που καλλιεργούνται σήµερα µόλις και φθάνουν το 1% της συνολικής έκτασης. Μία ανάλογη τάση, αλλά µε 15ετή – 20ετή καθυστέρηση σε σύγκριση µε αυτήν των σιτηρών, αρχίζει να διαφαίνεται πλέον και για τις καλλιέργειες λαχανικών, όπου τα τελευταία χρόνια οι τοπικές ποικιλίες εκτοπίζονται ραγδαία ακόµη και από τα περιβόλια των αγροτικών νοικοκυριών. Οι παραδοσιακές ποικιλίες συνεχίζουν να χρησιµοποιούνται στην καλλιέργεια πολλών οπωροφόρων δένδρων (ελιά, µηλιά, κερασιά, βερικοκιά, αχλαδιά, φιστικιά) και στο αµπέλι. Ωστόσο, ο αριθµός των ποικιλιών που χρησιµοποιούταν σε µεγάλη κλίµακα έχει µειωθεί σηµαντικά. Με βάση τα παραπάνω είναι αναγκαίο να περιλαµβάνονται στο Μέτρο για προληπτικούς λόγους και τοπικές ποικιλίες που αυτή τη στιγµή δεν αντιµετωπίζουν άµεσο ενδεχόµενο να χαθούν αλλά βρίσκονται σε πρόδροµο στάδιο απώλειας. Αυτή η επιλογή σχετίζεται µε τη γενική τάση εγκατάλειψης των παραδοσιακών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 390 καλλιεργειών που σηµαίνει ότι υπάρχει η περίπτωση σε µερικά χρόνια να µειωθεί σηµαντικά η έκταση καλλιέργειάς τους ή ακόµα και να µηδενιστεί. Η παρέµβαση είναι συνέχεια αντίστοιχης που εφαρµόσθηκε στο πλαίσιο του µέτρου 3.8 του ΕΠΑΑ 2000-2006. ΣΤΟΧΟΣ Σκοπός της ∆ράσης είναι η διατήρηση εκτατικών τοπικών καλλιεργειών που κινδυνεύουν από Γενετική ∆ιάβρωση. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Γεωγραφικό πεδίο: Όλη η χώρα Τοµείς παρέµβασης (κατάλογος επιλέξιµων ειδών και ποικιλιών) Τα είδη και ποικιλίες που περιλαµβάνονται στον κατάλογο απειλούµενων µε γενετική διάβρωση, όπως ισχύει κάθε φορά Η ∆ράση θα περιλαµβάνει τις ενέργειες : 1. Καλλιέργεια ετήσιων και πολυετών φυτών 2. ∆ιατήρηση ντόπιων ειδών πολυετών καλλιεργειών που περιλαµβάνονται στον κατάλογο των απειλούµενων µε γενετική διάβρωση 3. Αναπαραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού από τα καλλιεργούµενα φυτά, ετήσια και πολυετή είδη και ποικιλίες. Η δράση θα εφαρµοσθεί σε 4.380 ha. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι των ενισχύσεων µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα καλλιεργητές ποικιλιών που κινδυνεύουν από γενετική διάβρωση, εφόσον καλλιεργούν το απειλούµενο είδος ή ποικιλία που επιλέγουν και προσιδιάζει στις τοπικές συνθήκες σύµφωνα µε τις οδηγίες των αρµόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. διαθέτουν εάν αυτό του ζητηθεί, στην αρµόδια Υπηρεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων µέρος του παραγόµενου γενετικού υλικού. τηρούν αρχεία καλλιέργειας σύµφωνα µε τις υποδείξεις των αρµόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις δράσεις της ΚΟΑ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 391 Στο Παράρτηµα 11 του ΠΑΑ επισυνάπτεται σε πίνακα ο κατάλογος µε τις Τοπικές Ποικιλίες που περιλαµβάνονται στον Εθνικό Κατάλογο, καθώς ο κατάλογος µε τις Τοπικές Ποικιλίες που δεν περιλαµβάνονται στον Εθνικό Κατάλογο και είναι αποτέλεσµα της Οµάδας Εργασίας Τοπικών Ποικιλιών, η οποία συστάθηκε µε την υπ΄αριθµ. 28065/3-4-2009 απόφαση. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 392 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. Γραµµή βάσης Οι εντατικά καλλιεργούµενες και παραγωγικότερες ποικιλίες και είδη. 2. ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης που δικαιολογούν ενίσχυση Η ένταξη σε πεντετές προγραµµατισµό της καλλιέργειας και διατήρησης τουλάχιστον µίας από τις ποικιλίες ή είδος που κινδυνεύει. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η διάσωση των τοπικών ειδών και ποικιλιών θα συµβάλει Λόγω της εντατικής τους µορφής στη µείωση των πιέσεων που δέχεται το έδαφος, το νερό και ο αέρας Στη διατήρηση των γενετικών πόρων. ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ41 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος. Ειδικότερα: Ο βασικός λόγος του κινδύνου εξαφάνισης των τοπικών ειδών και ποικιλιών είναι οι µικρές τους αποδόσεις σε σχέση µε άλλα είδη και ποικιλίες εντατικής καλλιέργειας. Για την αντιστροφή της κατάστασης απαιτείται αντιστάθµιση της απώλειας εισοδήµατος, η οποία υπολογίζεται από τη µεταβολή του µέσου Τυπικού Ακαθάριστου Κέρδους των απειλούµενων ειδών και ποικιλιών σε σχέση µε το µέσο ΤΑΚ χώρας των αντίστοιχων ειδών και ποικιλιών. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Καλλιέργεια ΕΥΡΩ/Ha/ετησίως Σιτηρά 270 41 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 , όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5 του προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 393 Φασόλια 570 Ρεβύθια 290 Φακή 460 Άµπελος 870 Εσπεριδοειδή 870 Ακρόδρυα 870 Κηπευτικά 570 Ελιές 700 φρούτα 870 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι των ενισχύσεων θεωρούνται και οι δικαιούχοι (παλαιοί δικαιούχοι) που εντάχθηκαν στο πλαίσιο εφαρµογής του µέτρου 3.8 του ΕΠΑΑ. Για τους δικαιούχους αυτούς ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 3.2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 2.280.000 738.048 3.018.048 0 3.018.048 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 394 ∆ράση 3.3: Προώθηση γεωργικών πρακτικών για την προστασία της άγριας ζωής ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η συνέχιση της γεωργικής δραστηριότητας ως άµεσα συνδεδεµένης µε τη διατήρηση της άγριας ζωής αποτελεί το αντικείµενο του συγκεκριµένου µέτρου. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται µία όλο και πιο έντονη υποβάθµιση του ρόλου των αγροτικών γαιών ως βιοτόπων για τα είδη της άγριας ζωής. Από τη µία πληθαίνουν αρνητικές για την άγρια ζωή δράσεις όπως οι αποξηράνσεις και η ρύπανση των υγροτόπων, το παράνοµο κυνήγι, η εντατικοποίηση της γεωργίας και η αυξηµένη χρήση λιπασµάτων και φυτοφαρµάκων, η χρήση δηλητηριωδών δολωµάτων, κ.α. και από την άλλη η εγκατάλειψη των µη προσοδοφόρων αγροτικών γαιών και των µειονεκτικών περιοχών από τους γεωργούς. Αυτό αποβαίνει τελικά σε βάρος της άγριας πανίδας στην οποία συγκαταλέγονται και απειλούµενα ή προστατευόµενα είδη, τα οποία χάνουν τους βιοτόπους που χρησιµοποιούν εδώ και χρόνια κυρίως ως τόπους διατροφής και αναπαραγωγής. Η ευρωπαϊκή πολιτική για το περιβάλλον µέσω του δικτύου NATURA 2000 διασφαλίζει τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων της άγριας πανίδας και της αυτοφυούς χλωρίδας µε βάση συγκεκριµένα µέτρα. Από το 1979, µε τις Συµβάσεις της Βέρνης και της Βόννης, αλλά και µε τα σηµαντικότερα νοµοθετήµατα για τη φύση, την Οδηγία για τα πτηνά (79/409) και την Οδηγία για τους οικοτόπους (92/43), η Ε.Ε. και τα κράτη µέλη της έχουν αναλάβει διεθνείς δεσµεύσεις για την προστασία των αποδηµητικών ειδών, της άγριας ζωής γενικότερα και των φυσικών οικοτόπων στην Ευρώπη. Οι γεωργικές εκτάσεις αποτελούν αναπόσπαστο τµήµα των βιοτόπων της άγριας ζωής. Οι εκτάσεις αυτές συχνά υποστηρίζουν την άγρια πανίδα προσφέροντας τροφή, χώρους φωλιάσµατος ή ακόµα και χώρους κυνηγιού. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 395 Η συνέχιση της γεωργικής δραστηριότητας που είναι άµεσα συνδεδεµένη µε τη διατήρηση της άγριας ζωής και κατ’ επέκταση τη διατήρηση της βιοποικιλότητας αποτελεί αντικείµενο του συγκεκριµένου µέτρου. ΣΤΟΧΟΣ Η εφαρµογή του συγκεκριµένου µέτρου αποσκοπεί στη διατήρηση των γεωργικών εκµεταλλεύσεων οι οποίες συντελούν: Στη διατήρηση και την προστασία της απειλούµενης και σπάνιας άγριας ζωής, της οποίας ο βιότοπος εξαρτάται µερικώς από τις γεωργικές εκµεταλλεύσεις. Στην προστασία και διαχείριση της άγριας πανίδας που συνδέεται στενά ή εξαρτάται από τις αγροτικές γαίες και οι πληθυσµοί της έχουν υποστεί σοβαρή µείωση κατά τις τελευταίες δεκαετίες. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ Γεωγραφικό Πεδίο Εφαρµογής Εφαρµόζεται σε περιοχές που περιλαµβάνουν γεωργικά ενδιαιτήµατα απειλούµενων και σπάνιων ειδών άγριας πανίδας. Προτεραιότητα θα δοθεί σε περιπτώσεις που αφορούν είδη που περιλαµβάνονται στο παράρτηµα Ι της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ και στο παράρτηµα ΙΙ της Οδηγίας 92/43 ΕΟΚ. Επίσης θεωρείται σκόπιµο να περιληφθούν όλα τα είδη που συνιστούν τον πανευρωπαϊκό δείκτη πτηνών αγροοικοσυστηµάτων (farmland birds indicator). Τοµείς παρέµβασης Επιλέξιµες περιοχές είναι οι περιοχές που αποτελούν βιοτόπους των ειδών της πανίδας τα οποία αναφέρονται στη συνέχεια, Η δράση θα εφαρµοσθεί σε 3.000 ha. Α. Οι βιότοποι της αρκούδας και του τσακαλιού ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ι : Ο Βιότοπος της αρκούδας Οι βιότοποι της Αρκούδας (Ursus arctos) συναντώνται στις οροσειρές της Ροδόπης και της Πίνδου, σε δύο αποµονωµένους πληθυσµιακά πυρήνες, αν και υπάρχει επικοινωνία µε πληθυσµούς των όµορων χωρών (Βουλγαρία και Αλβανία). Οι ετήσιες ζηµιές σε ζωικό κεφάλαιο και καλλιέργειες κυµαίνονται από 84.000 – 145.000 Ευρώ. Μεγάλο ποσοστό των ζηµιών µπορεί να αποδοθεί στην απουσία κατάλληλων προληπτικών µέτρων όπως σκύλοι φύλαξης, περιφράξεις. Το είδος τελεί υπό καθεστώς ολοκληρωτικής προστασίας. Οι κυριότερες τροφές της αρκούδας είναι: κεράσια, κορόµηλα, δαµάσκηνα, µήλα, αγριόµηλα, γκόρτσια, αχλάδια, βατόµουρα, σµέουρα, καρποί αγριοτριανταφυλλιάς, φράουλες, κράνα, σταφύλια, φουντούκια, καρύδια, κάστανα, καλαµπόκι, σιτηρά, µηδική, ηλίανθος κ.λπ. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 396 Επιλέξιµες είναι οι γεωργικές εκτάσεις που καλλιεργούνται µε καλαµπόκι, ηλίανθο, αµπέλια, δενδρώδεις καλλιέργειες (όπως αχλάδια, µήλα, κεράσια, κορόµηλα, δαµάσκηνα, φουντούκια, καρύδια, κάστανα), κηπευτικά, σιτηρά και µηδική. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΙΙ : Ο Βιότοπος του τσακαλιού Ο βιότοπος του Τσακαλιού (Canis aureus). Σύµφωνα µε στοιχεία του WWF, στην Ελλάδα το τσακάλι απαντάται µόνο σε περιοχές µε µεσογειακή βλάστηση και µικρής έκτασης καλλιέργειες καθώς και υγροτόπους και παραποτάµια δάση χαµηλού υψοµέτρου και εντοπίζεται πλέον σε επτά αποµονωµένες υποπεριοχές. Πρόκειται για έναν ανώτερο καταναλωτή που αποτελεί σηµαντικότατο δείκτη υγείας των περιοχών όπου επιβιώνει. Σήµερα, θεωρείται το σπανιότερο είδος της οικογένειας των κυνοειδών στην Ελλάδα και ένα από τα πλέον απειλούµενα άγρια θηλαστικά της χώρας, καθώς οι βασικοί κίνδυνοι για το είδος είναι η ανθρωπογενής θνησιµότητα, ο κατακερµατισµός του βιοτόπου (αποξηράνσεις µικρών λιµνών και υγροτόπων, ευθυγράµµιση κοιτών ποταµών, µπαζώµατα, εκχερσώσεις, εγκατάλειψη της υπαίθρου, κ.α.), η έλλειψη φυσικής λείας και η αρνητική στάση των κατοίκων της υπαίθρου. Το είδος χαρακτηρίζεται ως ‘είδος κοινοτικού ενδιαφέροντος’ σε περιοχές του ∆ικτύου Φύση 2000 και αναµένεται σύντοµα να χαρακτηρισθεί ως ‘τρωτό’ και απαντάται σε Έβρο, Νέστο – Βιστωνίδα, Σέρρες, Χαλκιδική, Φωκίδα, Πελοπόννησο και Σάµο. Οι κυριότερες τροφές του τσακαλιού είναι τρωκτικά, έντοµα, φρούτα και καρποί, νεκρά ζώα και σε σπάνιες περιπτώσεις µπορεί να επιτεθεί σε αιγοπρόβατα. Επιλέξιµες είναι οι γεωργικές εκτάσεις που καλλιεργούνται µε δενδρώδεις καλλιέργειες (όπως αχλάδια, µήλα, κεράσια, κορόµηλα, δαµάσκηνα, φουντούκια, καρύδια, κάστανα), κηπευτικά και αµπέλι. Β. Βιότοποι Άγριας Πτηνοπανίδας Σε αυτή την Ενέργεια εντάσσονται οι βιότοποι πολλών σηµαντικών, σπάνιων ή απειλούµενων ειδών ορνιθοπανίδας, εκ των οποίων 23 είδη αναφέρονται και στο παράρτηµα Ι της Κ.Ο. 79/409 και αποτελούν είδη προτεραιότητας σε κοινοτικό επίπεδο. Επίσης, οι βιότοποι ειδών των οποίων οι πληθυσµοί έχουν υποστεί σοβαρή µείωση κατά τις τελευταίες δεκαετίες (Sfougaris et al. 1998, Sfougaris and Tsiligiannis 2004, Σφουγγάρης και Τσιλιγιάννης 2004, Merken et al. 2006). Εφαρµόζονται δύο ενέργειες: 1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΙΙΙ : ∆ιαχείριση αροτραίων καλλιεργειών Η ενέργεια αυτή στοχεύει στο να εξασφαλίσουν τροφή τα πτηνά από ασυγκόµιστη παραγωγή. Περιλαµβάνει αρπακτικά και στρουθιόµορφα είδη, καθώς και είδη που συνιστούν τον πανευρωπαϊκό δείκτη πτηνών αγροοικοσυστηµάτων. Από τα αρπακτικά, κάποια διατρέφονται στη ζώνη των καλλιεργειών µε έντοµα, µικροθηλαστικά και µικροπούλια που ενδιαιτούν κυρίως στις ζώνες των φυτοφρακτών, ενώ κάποια άλλα ενδιαιτούν σε σανοδοτικά φυτά, σιτηρά και µηδική Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 397 που επίσης αποτελούν περιβάλλον ανάπτυξης µικροπανίδας (Sfougaris et al. 1998, Sfougaris and Tsiligiannis 2004, Σφουγγάρης και Τσιλιγιάννης 2004, Merken et al. 2006). Από τα υπόλοιπα είδη, άλλα φωλιάζουν σε γέρικα δένδρα που βρίσκονται στις παρυφές ή διάσπαρτα εντός της ζώνης των εκτατικών καλλιεργειών, άλλα τρέφονται κυρίως µε έντοµα που βρίσκουν µέσα στα χωράφια, φωλιάζοντας στη ζώνη των φυτοφρακτών και άλλα φωλιάζουν στην περιοχή, εντός των καλλιεργειών ή στους φυτοφράκτες. Εποµένως, η διατήρηση της ζώνης των εκτατικών καλλιεργειών και επιπλέον µιας ακαλλιέργητης ζώνης στις παρυφές των χωραφιών, αλλά και των φυτοφρακτών που βρίσκονται εντός αυτής, αποτελεί ζωτικής σηµασίας παράµετρο για όλα τα παραπάνω είδη, αφού συνδέεται άµεσα µε την αφθονία της τροφής τους και παράλληλα λειτουργούν ως χώροι φωλιάσµατος και αναπαραγωγής (Tucker and Evans 1997, Tucker et al. 1994, Sfougaris et al. 1998, Sfougaris and Tsiligiannis 2004, Σφουγγάρης και Τσιλιγιάννης 2004, Merken et al. 2006). Ειδικά για το κιρκινέζι, το οποίο θεωρείται είδος προτεραιότητας, παγκοσµίως απειλούµενο µε εξαφάνιση, επιλέξιµες θεωρούνται οι καλλιέργειες σιτηρών που είναι το σηµαντικότερο ενδιαίτηµα του είδους στη Θεσσαλία και τους νοµούς Αιτωλοακαρνανίας, Φθιώτιδας, Φωκίδας, Αρκαδίας, Φλώρινας, Ιωαννίνων, Κιλκίς και στη Ν. Λήµνο, ενώ η παρουσία αναπαραγωγικών πληθυσµών κιρκινεζιού συνδέεται και µε τη παρουσία παλαιών αγροτικών κτισµάτων στο αγροτικό τοπίο (Tucker and Evans 1997; Ν. Κόρδαρης, Σχεδιασµός περιοχής ειδικής διαχείρισης στη Θεσσαλία για την προστασία του κιρκινεζιού (Falco naumanni), 2003, Sfougaris et al. 2004, Maredis and Sfougaris 2004, Σφουγγάρης και συν. 2005)). Επίσης, εντάσσεται στο µέτρο και το απειλούµενο είδος Νανόχηνα το οποίο χρησιµοποιεί για τη διατροφή του αγροτικές εκτάσεις στην περιφέρεια των υγροτόπων Έβρου, Ισµαρίδας και Κερκίνης. Στον Πίνακα που ακολουθεί περιλαµβάνονται αναλυτικά τα είδη που εντάσσονται στην Ενέργεια ΙΙΙ, καθώς και οι καλλιέργειες που θεωρούνται επιλέξιµες. Κοινό Όνοµα Λατινική Ονοµασία Επιλέξιµες Καλλιέργειες ΑΡΠΑΚΤΙΚΑ Βασιλαετός Aquila heliaca Σιτηρά Φιδαετός Circaetus gallicus Σιτηρά Αετογερακίνα Buteo rufinus Σιτηρά Λιβαδόκιρκος Circus pygargus Σιτηρά Βαλτόκιρκος Circus cyaneus Σιτηρά Σαϊνι Accipiter brevipes Σιτηρά Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 398 Κιρκινέζι Falco naumanni Σιτηρά Χρυσαετός Aquila chrysaetos Σιτηρά, σανοδοτικά φυτά και µηδική Γυπαετός Gypaetus barbatus Σανοδοτικά φυτά και µηδική Όρνιο Gyps fulvus Σανοδοτικά φυτά και µηδική Σπιζαετός Hieraaetus fasciatus Σανοδοτικά φυτά και µηδική Μαυροπετρίτης Falco eleonorae Σανοδοτικά φυτά και µηδική Χρυσογέρακο Falco biarmicus Σανοδοτικά φυτά και µηδική Πετρίτης Falco peregrinus Σανοδοτικά φυτά και µηδική ΣΤΡΟΥΘΙΟΜΟΡΦΑ Γαλιάντρα Melanocorypha calandra Σιτηρά Μικρογαλιάντρα Calandrella brachydactyla Σιτηρά Χαµοκελάδα Anthus campestris Σιτηρά Βλάχος Emberiza hortulana Σιτηρά Γαϊδουροκεφαλάς Lanius minor Σιτηρά Γιδοβύζι Caprimulgus europaeus Σιτηρά Βαλκανοτσικλιητάρα Dendrocopous syriacus Σιτηρά Καµπίσια Πέρδικα Perdix perdix Σιτηρά Χαλκοκουρούνα Corarias garrulus Σιτηρά Μουστακοτσιροβάκος Sylvia ruepelli Σανοδοτικά φυτά και µηδική ∆ενδροσταρήθρα Lullula arborea Σιτηρά, σανοδοτικά φυτά και µηδική Υ∆ΡΟΒΙΑ Νανόχηνα Anser erythropus Σιτηρά ΠΟΥΛΙΑ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΑΓΡΟΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Πεδινή Πέρδικα Perdix perdix Σιτηρά και ψυχανθή Ορτύκι Coturnix coturnix Σιτηρά και ψυχανθή Κολχικός φασιανός Phasianus colchicus Σιτηρά και ψυχανθή Βραχοκιρκίνεζο Falco tinnunculus Σιτηρά Πετροτριλίδα Burhinus oedicnemus Σιτηρά Καληµάνα Vanellus vanellus Σιτηρά Φάσσα Columba palumbus Σιτηρά Τρυγόνι Streptopelia turtur Σιτηρά Κατσουλιέρης Galerida cristata Σιτηρά Σταρήθρα Alauda arvensis Σιτηρά Χελιδόνι Hirudo rustica Σιτηρά Κιτρινοσουσουράδα Motacilla flava Σιτηρά Καστανολαίµης Saxicola ruberta Σιτηρά Θαµνοτσιροβάκος Sylvia communis Σιτηρά Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 399 Αετοµάχος Lanius collurio Σιτηρά Κοκκινοκεφαλάς Lanius senator Σιτηρά Ψαρόνι Sturnus vulgaris Σιτηρά ∆εντροσπουργίτης Passer montanus Σιτηρά Καρδερίνα Carduelis carduelis Σιτηρά Χρυσοτσίχλονο Emberiza citrinella Σιτηρά Τσιφτάς Miliaria calandra Σιτηρά 2. ΕΝΕΡΓΕΙΑ IV: ∆ιαχείριση ορυζώνων Η ενέργεια στοχεύει στη χειµερινή κατάκλυση των ορυζώνων, ώστε να δηµιουργούνται τεχνητές υγροτοπικές επιφάνειες κατά το τρίµηνο Νοέµβριος – ∆εκέµβριος – Ιανουάριος. Αυτή η ενέργεια θα συµβάλλει στην ανάπτυξη προσωρινά κατακλυζόµενων περιοχών για την προστασία και διατήρηση της πτηνοπανίδας της συγκεκριµένης περιοχής. Έτσι, στην Ενέργεια IV εντάσσονται τα υδρόβια και παρυδάτια είδη Χαλκόκοτα (Plegadis falcinellus), Πορφυροτσικνιά (Ardea purpurea) και άλλα ερωδιόµορφα, πελαργοί (Ciconia nigra και Ciconia ciconia), γλαρόνια. Βιότοποι των συγκεκριµένων ειδών θεωρούνται οι υγροτοπικές επιφάνειες των ορυζώνων και κατ’ επέκταση επιλέξιµες εκτάσεις θεωρούνται οι ορυζώνες στην περιοχή ∆έλτα Αξιού – Εκβολές Λουδία – ∆έλτα Αλιάκµονα – Αλυκή Κίτρους, Σπερχειός – Μαλλιακός Κόλπος, και Αµβρακικός Κόλπος – ∆έλτα Λούρου και Αράχθου, ∆έλτα Καλαµά Αµβρακικός Κόλπος – Λιµνοθάλασσα Κατάφουρκο και Κορακονήσια και εκβολές ποταµού Στρυµόνα. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι των ενισχύσεων µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα, που αξιοποιούν γεωργικές εκτάσεις στις επιλέξιµες περιοχές και εφόσον κατά περίπτωση: • Στους βιότοπους της αρκούδας και του τσακαλιού Αφήνουν ασυγκόµιστη παραγωγή από τα επιλέξιµα είδη καλλιεργειών που να αντιστοιχεί στο 10% της καλλιεργούµενης επιφάνειας και µέχρι 1 Ha. Στην εν λόγω έκταση απαγορεύεται ο ψεκασµός µε φυτοπροστατευτικά προϊόντα και ζιζανιοκτόνα που περιέχουν τοξικές δραστικές ουσίες. • Στους βιότοπους της ορνιθοπανίδας Αφήνουν ασυγκόµιστη παραγωγή από τα επιλέξιµα είδη καλλιεργειών που να αντιστοιχεί στο 30% της καλλιεργούµενης επιφάνειας (η δέσµευση αυτή δεν ισχύει για τους ορυζώνες) και µέχρι 1 Ha. Κατακλύζουν τους ορυζώνες µε νερό καθόλη τη διάρκεια του χειµώνα (δηµιουργία τεχνητού χειµερινού βιοτόπου) Πλέον των ανωτέρω: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 400 Οι ενισχυόµενες εκτάσεις θα πρέπει να µένουν ελεύθερης πρόσβασης στην άγρια ζωή Να διατηρούνται τα υπάρχοντα µονοπάτια και τα µικρά αρδευτικά κανάλια Να µην χρησιµοποιούν δηλητηριασµένα δολώµατα Να διατηρήσουν τις υπάρχουσες αγροικίες στους βιότοπους του κιρκινεζιού Το χρονικό διάστηµα 15 Μαρτίου έως 10 Ιουνίου να µην κάνουν χρήση εντοµοκτόνων ευρέως φάσµατος στην εξωτερική ζώνη πλάτους 12 µέτρων των εγροτεµαχίων που καλλιεργούνται µε σιτηρά. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις δράσεις της ΚΟΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ 1. ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Γραµµή βάσης Κατά περίπτωση : Η συγκοµιδή ολόκληρης της παραγωγής από τις καλλιεργούµενες εκτάσεις, µε αποτέλεσµα να µην υπάρχει η ανάλογη τροφή για την άγρια ζωή Η έγκαιρη προετοιµασία των ορυζώνων για τη σπορά. ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης που δηµιουργούν προϋποθέσεις ενίσχυσης Ασυγκόµιστη κατά περίπτωση παραγωγή προκειµένου να χρησιµοποιηθεί για τη διατροφή της άγριας ζωής Χειµερινή κατάκλυση ορυζώνων που έχει σαν συνέπεια την καταστροφή των αναχωµάτων, την καθυστέρηση προεοιµασίας και σποράς (οψίµιση) 2. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η ασυγκόµιστη παραγωγή όπως και η κατάκλυση των ορυζώνων θα συµβάλει στη διατροφή της άγριας ζωής (προστασία και διατήρηση βιοποικιλότητας). 3. ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ42 42 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 401 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος ανά τύπο δέσµευσης. Απώλεια εισοδήµατος α. Για τις ασυγκόµιστες εκτάσεις Η απώλεια εισοδήµατος προκύπτει από την απώλεια της ασυγκόµιστης παραγωγής και υπολογίζεται σαν ποσοστό 10% ή 30% (κατά περίπτωση δέσµευσης) του ακαθάριστου κέρδους43 της επιλέξιµης καλλιέργειας. β. Οι ορυζώνες που υφίσταντα χειµερινή κατάκλυση αποδίδουν λόγω οψίµισης µειωµένη κατά µέσο όρο 10% παραγωγή, σε σχέση µε τους λοιπούς οριζώνες, γεγονός που συνεπάγεται απώλεια εισοδήµατος, το ύψος του οποίου υπολογίζεται σαν ποσοστό της ακαθάριστης αξίας της παραγωγής, δεδοµένου ότι οι µεταβλητές δαπάνες έχουν πραγµατοποιηθεί στο σύνολό τους. Πρόσθετο κόστος Σαν πρόσθετο κόστος λαµβάνονται οι ακόλουθες δαπάνες : Στους ορυζώνες Οι δαπάνες αποκατάστασης των αναχωµάτων, Οι δαπάνες παροχής υπηρεσιών από τον Οργανισµό Εγγείων Βελτιώσεων και µέχρι 100€/Ηα/ετησίως, εφόσον τεκµηριωθούν µε παραστατικά. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 , όπως τροποποιήθηκε και ισχύει,και παρατίθεται στο παράρτηµα 5 του προγράµµατος. 43 Το ακαθάριστο κέρδος προκύπτει αν από την ακαθάριστη αξία παραγωγής αφαιρεθούν οι µεταβλητές δαπάνες. Για τη συγκεκριµένη περίπτωση έχουν πραγµατοποιηθεί όλες οι δαπάνες πλην της συλλογής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 402 ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Βιότοπος αρκούδας – τσακαλιού Ποσά σε €/Ηα/ετησίως Καλλιέργεια Β. Ελλάδα ∆. Ελλάδα, και Πελ/σος Θεσσαλία Στ. Ελλάδα Αραβόσιτος 94 93 148 98 Νωπά φρούτα 257 398 695 718 Καρποί µε κέλυφος 409 330 310 294 Σταφύλια οινοποιήσιµα 224 181 196 208 Επιτραπέζια Σταφύλια 524 570 524 570 Κηπευτικά 570 570 570 570 Σιτηρά 29 27 31 31 Ηλίανθος 28 28 33 28 Μηδική 97 128 30 64 Βιότοπος Ορνιθοπανίδας α. ∆ιαχείριση αροτραίων καλλιεργειών Ποσά σε €/Ηα/ετησίως Καλλιέργεια Β. Ελλάδα ∆. Ελλάδα, Ιόνια και Πελ/σος Θεσσαλία Στ. Ελλάδα , Κρήτη και Αιγαίο Σιτηρά 86 82 93 94 Ψυχανθή 563 382 268 281 Μηδική 292 383 91 193 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 403 β. ∆ιαχείριση ορυζώνων Καλλιέργεια Ενίσχυση σε ΕΥΡΩ / HA/έτος Ρύζι (µε ΟΕΒ) 305 Ρύζι (χωρίς ΟΕΒ) 205 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι της ∆ράσης θεωρούνται και οι δικαιούχοι του γεωργοπεριβαλλοντικού µέτρου 3.13 «∆ιατήρηση γεωργικών εκτάσεων για την προστασία της άγριας ζωής» του ΕΠΑΑ 2000-2006, που εντάχθηκαν σε αντίστοιχες δράσεις του µέτρου αυτού. Για τους δικαιούχους αυτούς ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 3.3 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 2.280.000 738.048 3.018.048 0 3.018.048 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 404 ∆ράση 3.4 : ∆ιατήρηση γενετικών πόρων στην κτηνοτροφία ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρo 39 παρ. (5) του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 28 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Υπηρεσία Εφαρµογής ορίζεται η ∆ιεύθυνση Εισροών Ζωικής Παραγωγής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Μία από τις βασικές προϋποθέσεις για τον εκσυγχρονισµό της παραγωγικής βάσης της κτηνοτροφίας µε περιβαλλοντική διάσταση αποτελεί η χρησιµοποίηση από τους κτηνοτρόφους του κατάλληλου για κάθε περιοχή αναπαραγωγικού υλικού. Η δυνατότητα αυτή παρέχεται από τις δράσεις της προτεινόµενης παρέµβασης γιατί ακριβώς εφαρµόζεται το άρθρο 39 παράγραφος 5, που προβλέπει στήριξη για τη διατήρηση των γενετικών πόρων στη γεωργία για πράξεις που δεν προβλέπονται στις παραγράφους 1- 4 του ίδιου άρθρου. Σηµειώνεται ότι ανάλογη παρέµβαση υπήρξε στα πλαίσια του µέτρου 5.1 «Ολοκληρωµένο πρόγραµµα υπηρεσιών στήριξης των κτηνοτρόφων της Ελληνικής υπαίθρου για την παραγωγή και χρησιµοποίηση του κατάλληλου για την κάθε περιοχή ζωικού αναπαραγωγικού κεφαλαίου»του ΕΠΑΑ-ΑΥ 2000-2006, µε ιδιαίτερη επιτυχία. ΣΤΟΧΟΣ ∆ιατήρηση και αξιοποίηση των γενετικών πόρων στη κτηνοτροφία µε την εξασφάλιση δοµών και υπηρεσιών στήριξης για χρησιµοποίηση από τους κτηνοτρόφους του κατάλληλου για κάθε περιοχή αναπαραγωγικού υλικού. ∆ηµιουργία και στήριξη σύγχρονων δοµών και οργανώσεων για τον έλεγχο της γενεαλογίας και των αποδόσεων της κάθε φυλής. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Γεωγραφικό πεδίο εφαρµογής: Όλη η χώρα Τοµείς παρέµβασης: Τοπικές – εγχώριες και προσαρµοσµένες φυλές ή και οµοιογενείς πληθυσµοί αγροτικών ζώων, όπως εµφανίζονται στον ακόλουθο πίνακα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 405 ΕΙ∆ΟΣ ΦΥΛΗ ΒΟΟΕΙ∆Η Βραχυκερατική, Κατερίνης, Συκίας, εγχώριος Βούβαλος, ασπρόµαυρη και ασπροκόκκινη* ΠΡΟΒΑΤΑ Καραγκούνικη,Μυτιλήνης, Σφακίων, Καρύστου, Φριζάρτα, Ορεινό Ηπείρου, Σερρών, Χίου, Κεφαλληνίας, Καλαρρύτικη, Πηλίου, Γλώσσας Σκοπέλου, Θράκης, Κατσικά Ιωαννίνων, Σαρακατσάνικη, Άργους, Κύµης, Ζακύνθου, Φλώρινας, Αγρινίου ΑΙΓΕΣ Εγχώρια (Βλάχικη), Σκοπέλου ΙΠΠΟΙ Σκύρου, Πηνείας, Μεσσαρά Κρήτης, Θεσσαλίας, Πίνδου *η ασπρόµαυρη και ασπροκόκκινη φυλή αγελάδων είναι προσαρµοσµένες ελληνικές φυλές που προέρχονται από φυλές αγελάδων Holstein. ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ∆ΡΑΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΣΤΗΡΙΞΗ Τήρηση στοιχείων γενεαλογίας και ελέγχου αποδόσεων των ζώων (ποσοτικός και ποιοτικός έλεγχος) Ενηµέρωση και παροχή συµβουλών για τη διάδοση του κατάλληλου για την κάθε περιοχή ζωικού αναπαραγωγικού υλικού. Η ενηµέρωση (όχι κατάρτιση ή εκπάιδευση) στα πλαίσια των κατά τόπους συγκεντρώσεων των κτηνοτρόφων που συµµετέχουν στο πρόγραµµα, αφορά στη σωστή διαχείριση των ποιµνίων τους και στη συνεργασία αυτών µε τους ελεγκτές (εξειδικευµένα άτοµα που συγκεντρώνουν τα γενεολογικά στοιχεία και τα στοιχεία αποδόσεων των ζώων. Η ενηµέρωση θα αφορά κατά γενικό κανόνα τρία (3) σεµινάρια ή ηµερίδες για κάθε φορέα ανά έτος. Επίσης θα περιλαµβάνει την πρόσληψη συµβούλου για την ενηµέρωση, δαπάνες για ενοικιάσεις αιθουσών, αµοιβές εισηγητών, δαπάνες µετακίνησης και διανυκτέρευσης. Επίσης θα περιλαµβάνει δαπάνες για την έκδοση έντυπου και εποπτικού υλικού. Σηµειώνεται ότι δεν υπάρχει καµία επικάλυψη (διοικητικοί έλεγχοι) µε το Πρόγραµµα Πλάισιο της ΕΕ για Έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη και δράσεις επίδειξης. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Φορέας αναπαραγωγής προβάτων φυλής Χίου, Φορέας αναπαραγωγής αγελάδων ασπρόµαυρης και ασπροκόκκινης φυλής, Ενώσεις και Συνεταιρισµοί που διαθέτουν νοµική υπόσταση και ασκούν κτηνοτροφικές δραστηριότητες οι ίδιοι ή/και τα µέλη τους. Επισηµαίνεται, ότι εφόσον κατά τη διάρκεια υλοποίησης του προγράµµατος Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 406 δηµιουργηθεί φορέας αναπαραγωγής µιας εκ των φυλών που αναφέρονται στον παραπάνω πίνακα, ο εν λόγω φορέας τίθεται εν δυνάµει δικαιούχος του προγράµµατος. Οι ανωτέρω είναι πρωτοβάθµιοι κτηνοτροφικοί συνεταιρισµοί ή ενώσεις γεωργικών και κτηνοτροφικών συνεταιρισµών, που δεν έχουν σχέση µε ενώσεις αναπαραγωγής (breeding associations) ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Ορίζονται κατά περίπτωση δράσης Ενίσχυση σε ποσοστό µέχρι 100% του διοικητικού κόστους για την καθιέρωση και διατήρηση γενεαλογικών βιβλίων και µητρώων Ενίσχυση σε ποσοστό µέχρι 70% του κόστους για τον ατοµικό έλεγχο της ποιοτικής και ποσοτικής απόδοσης των ζώων και τον προσδιορισµό της γενετικής ποιότητάς τους εξαιρουµένων των δαπανών που αφορούν ελέγχους που διενεργεί ο ιδιοκτήτης Ενίσχυση σε ποσοστό έως 100% του κόστους ενηµέρωσης και παροχής συµβουλών για τη διάδοση και χρήση του κατάλληλου για την κάθε περιοχή και κτηνοτρόφο ζωικού αναπαραγωγικού υλικού, ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 3.4 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 18.900.000 6.118.027 25.018.027 3.000.000 28.018.027 % 75,55% 24,45% 89,29% 11% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 407 ∆ράση3.5: Προστασία Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας υπεύθυνος για την εφαρµογή του µέτρου ορίζεται η ∆/νση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου (Ε.Θ.Π.Ζ.) ιδρύθηκε, λαµβάνοντας υπόψη τα άρθρα 18,19,20, του νόµου 1650/ 86 (σύµφωνα µε τον οποίο, η φύση και το τοπίο προστατεύονται και διατηρούνται, ώστε να διασφαλίζονται οι φυσικές διεργασίες, η αποδοτικότητα των φυσικών πόρων, η ισορροπία και η εξέλιξη των οικοσυστηµάτων καθώς και η ποικιλοµορφία, η ιδιαιτερότητα ή η µοναδικότητά τους) και το άρθρο 15 του Νόµου 2742/ 99. Χαρακτηρίστηκε µε το Π.∆. 906/∆/1999, όπως τροποποιήθηκε από το Π.∆. 1272/∆/2003 και το έτος 2008 θα τεθεί σε ισχύ ο Κανονισµός Λειτουργίας και ∆ιοίκησης (διοικητική πράξη – Υπουργική απόφαση, η οποία µεταξύ των άλλων αφορά και τον τρόπο άσκησης των επιτρεπόµενων δραστηριοτήτων, κατά περιοχή Ζώνης του «Πάρκου»). Τα προσδιοριζόµενα στον Κανονισµό για την άσκηση της αγροτικής δραστηριότητας αποτελούν τη βάση (επίπεδο αναφοράς) για τη διαχείριση του Ε.Θ.Π.Ζ. και της Περιφερειακής του Ζώνης. Ως Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου (ΕΘΠΖ) χαρακτηρίζεται η θαλάσσια έκταση του κόλπου του Λαγανά και νήσων Στροφάδων και η χερσαία έκταση του ∆ήµου Ζακυνθίων (τέως ∆ήµος Ζακυνθίων και κοινότητες Βασιλικού, Αργασίου) και του ∆ήµου Λαγανά (τέως κοινότητες Καλαµακίου, Παντοκράτορα, Λιθακιάς, Κερίου) (Ν. Ζακύνθου). Ως Περιφερειακή Ζώνη του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου, χαρακτηρίζεται η χερσαία έκταση του ∆ήµου Ζακυνθίων (τέως κοινότητες Βασιλικού, Αργασίου, Αµπελοκήπων) και του ∆ήµου Λαγανά (τέως κοινότητες Καλαµακίου, Παντοκράτορα, Λιθακιάς, Κερίου) (Ν. Ζακύνθου). Συνολικά, το Πάρκο περιλαµβάνει 89,2 km2 θαλάσσιας έκτασης, 14,2 km2 χερσαίας έκτασης, ενώ η περιφερειακή ζώνη του καταλαµβάνει έκταση 31,2 km2. Το σύνολο της χερσαίας περιοχής και της περιφερειακής ζώνης του Ε.Θ.Π.Ζ. υπάγεται διοικητικά στους δήµους Λαγανά και Ζακυνθίων. Η γεωργική γη καταλαµβάνει έκταση 24,54 km2 δηλαδή ποσοστό 54,05% της συνολικής χερσαίας περιοχής (45,2 km2). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 408 Στη θαλάσσια περιοχή απαντώνται η µεσογειακή φώκια (Monachus monachus) (που έχει καταγραφεί ως κινδυνεύον είδος στο κόκκινο βιβλίο) και το ρινοδέλφινο (Tursiops truncates), τα οποία περιλαµβάνονται στο Παράρτηµα ΙΙ της Οδηγίας 92/43/ΕΕ. Η παραλία των Σενακίων δε αποτελεί την πιο σηµαντική παραλία ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta στη Μεσόγειο. Η θαλάσσια χελώνα Caretta caretta περιλαµβάνεται στα είδη πανίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης που απειλούνται µε εξαφάνιση, γι’ αυτό και η προστασία του είδους και των βιοτόπων του θεωρείται προτεραιότητα από την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Σκοπός χαρακτηρισµού του Ε.Θ.Π.Ζ. είναι η διαφύλαξη της σηµαντικότατης φυσικής κληρονοµιάς και η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας της θαλάσσιας παράκτιας έκτασης και των νησίδων του κόλπου Λαγανά και των νήσων Στροφάδων, νοµού Ζακύνθου, µε παράλληλη ανάπτυξη δραστηριοτήτων που εναρµονίζονται µε την προστασία της φύσης και του τοπίου στην ευρύτερη περιοχή αυτών. Η υφιστάµενη κατάσταση στον πρωτογενή τοµέα έχει ως ακολούθως: ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Η γεωργία στη Ζάκυνθο και ιδιαίτερα στην περιοχή του Πάρκου ασκείται µε όρους συµβατικής γεωργίας µε κύριο χαρακτηριστικό την αλόγιστη χρήση χηµικών λιπασµάτων και φυτοπροστατευτικών προϊόντων µε συνέπεια την επιβάρυνση των νερών (υπόγειων και επιφανειακών) και γενικότερα του οικοσυστήµατος µε νιτρικά και φωσφορικά ιόντα και υπολείµµατα φυτοφαρµάκων και ζιζανιοκτόνων. Ελαιοκαλλιέργεια Ασκείται κυρίως µε όρους συµβατικής γεωργίας. Καταλαµβάνει έκταση 1.935 Ha εκ των οποίων µόνο 16 Ha έχουν ενταχθεί στο σύστηµα της βιολογικής παραγωγής. Αµπελοκαλλιέργεια Η αµπελοκαλλιέργεια καταλαµβάνει συνολική έκταση 1.328 Ha µε κύριο χαρακτηριστικό τον πολυποικιλιακό χαρακτήρα και τη µοναδικότητά τους όπως π.χ. η «κορινθιακή σταφίδα Ζακύνθου» που η καλλιέργειά της χρονολογείται από το 1.516 ενώ ορισµένες οινοποιήσιµες ποικιλίες µνηµονεύονται από το έτος 1601 γεγονός που υπαγορεύει την ανάγκη διάσωσής τους. Αροτραίες εκτάσεις Οι αροτραίες εκτάσεις στην περιοχή του Πάρκου εκτιµάται ότι καταλαµβάνουν επιφάνεια περίπου 1590 Ha. Σκληρό σιτάρι Η κύρια καλλιέργεια είναι αυτόχθονες τοπικές ποικιλίες σκληρού σίτου, όπως είναι: «Ντόπιο», «Μαυραγάνι», «Γρινιάς», «Ξυλόκαστρο». Ζακυνθινό πεπόνι Καλλιέργείται σαν ξηρικό σε αµµοαργιλώδη έως αργιλοπηλώδη εδάφη επί σειρά 5-7 ετών χωρίς αµειψισπορά ή αγρανάπαυση. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 409 Ζακυνθινό νεροκρέµµυδο Είναι αρδευόµενη καλλιέργεια και απαιτεί ειδική τεχνική για την καλλιέργειά της. Στην περιοχή του Πάρκου καλλιεργείται κυρίως στα ∆ηµοτικά διαµερίσµατα Αργασίου και Βασιλικού. Ζακυνθινή φράουλα Καλλιεργείται στο ∆ηµοτικό διαµέρισµα Αργασίου σε συνολική έκταση 0,4 Ηα. ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ Σε σχέση µε το εκτρεφόµενο ζωϊκό κεφάλαιο το πρόβατο Ζακύνθου αποτελεί αυτόχθονη φυλή µε επισφαλή βαθµό κινδύνου εξαφάνισης. Προέρχεται από την ιταλική φυλή Bergamaska και εισήχθη στη Ζάκυνθο από τους Ενετούς. Η συνολική έκταση των βοσκοτόπων είναι 1.578 Ha ενώ ο συνολικός αριθµός των αιγοπροβάτων που θα µπορούσαν να κάνουν χρήση τους αριθµεί 411,6 ΜΜΖ. Με βάση πρόταση του σχεδίου διαχείρισης αειφορικής ανάπτυξης και προστασίας του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου (Natura), βασική προϋπόθεση για να διατηρήσει ο βοσκότοπος το ρόλο του στο οικοσύστηµα του πάρκου είναι ο περιορισµός του χρόνου αξιοποίησής του από τα ζώα. ΣΤΟΧΟΣ Στόχος της δράσης είναι η προστασία του πάρκου από οχλήσεις της γεωργικής δραστηριότητας. ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ � Προώθηση της βιολογικής παραγωγής. Η διαδικασία της βιολογικής παραγωγής θεωρείται µια ολιστική προσέγγιση αειφόρου αγροτικής ανάπτυξης αφού συµβάλλει µέσω της αντικατάστασης των χηµικών µε βιοθρεπτικά και βιοθεραπευτικά Στην προστασία του εδάφους µέσω της αύξησης της οργανικής ουσίας και της µείωσης των χηµικών ρύπων. Στην προστασία των νερών από χηµικούς ρύπους (νιτρικά, φωσφορικά, φυτοπροστατευτικές ουσίες) Στην παροχή εγγυήσεων στους καταναλωτές, ασφάλεια στην εργασία και προστιθέµενη αξία στα προϊόντα. � Προώθηση πρακτικών µόνιµης αγρανάπαυσης και αµειψισποράς στις αροτραίες εκτάσεις. Η µόνιµη αγρανάπαυση αποτελεί χώρο οικολογικής αντιστάθµισης και συµβάλλει στην προστασία της βιοποικιλότητας (άγρια χλωρίδα – πανίδα) ενώ παράλληλα συµβάλλει στη µείωση των χηµικών ρύπων αφού δεν πραγµατοποιείται καµία γεωργική δραστηριότητα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 410 στην αύξηση της φυτικής µάζας για απορρόφηση του CO2 (κλιµατικές αλλαγές). Η αµειψισπορά µε ξηρικά ψυχανθή θα συµβάλλει στον εµπλουτισµό του εδάφους µε οργανική ύλη και προστασία από τη διάβρωση. � Προώθηση ορθολογικότερης χρήσης των βοσκοτόπων µέσω της σύντµησης του χρόνου βοσκής. Οι βοσκότοποι αποτελούν βασικό οικότοπο της τοπικής άγριας χλωρίδας και ενδηµικών και αποδηµητικών ειδών άγριας πανίδας. Για τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας κρίνεται απαραίτητο η αποσυµφόρηση των βοσκοτόπων από την πίεση που δέχονται από τη βόσκηση ιδίως την περίοδο φωλιάσµατος της άγριας ορνιθοπανίδας. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Γεωγραφική Κάλυψη Το µέτρο θα εφαρµοστεί στις γεωργικές εκτάσεις που βρίσκονται εντός της περιοχής του Ε.Θ.Π.Ζ και της περιφερειακής του ζώνης. Τοµεακή Κάλυψη Τοµέας Έκταση σε Ha Αροτραίες καλλιέργειες 1.590 Βοσκότοποι 1.578 Σύνολο τοµεακής κάλυψης 6.431 ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι των γεωργοπεριβαλλοντικών ενισχύσεων της παρούσας δράσης µπορούν να κριθούν αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα εφόσον αξιοποιούν εκτάσεις ή εκτρέφουν ζώα στην περιοχή του πάρκου. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 411 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΥΛΩΝΑ 1 Ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από τις δράσεις της ΚΟΑ. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. Γραµµή βάσης α. Η συµβατική παραγωγή µε την υποχρέωση τήρησης των απαιτήσεων της πολλαπλής συµµόρφωσης. β. Η διατήρηση αυτοφυών θάµνων και δένδρων και της βλάστησης εκατέρωθεν της ρίζας τους ως ακολούθως: για δένδρα η κάθετη προβολή της κόµης για τους θάµνους 0,5 µ. εκατέρωθεν της ρίζας. γ. Η δυνατότητα αξιοποίησης του βοσκότοπου ολόκληρο το έτος. 2. ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης που δικαιολογούν απώλεια εισοδήµατος και πρόσθετο κόστος στο πλαίσιο της παρούσας δράσης: Μόνιµη αγρανάπαυση στις ξηρικές αροτραίες καλλιέργειες το οποίο να καλύπτει τουλάχιστον το 25% της επιφάνειας του αγροτεµαχίου πέραν της γραµµής βάσης. Αγρανάπαυση ή αµειψισπορά µε ξηρικά ψυχανθή µία τουλάχιστο φορά την 5ετία στο σύνολο των αρδευόµενων αγροτεµαχίων. Περιορισµός του χρόνου βόσκησης των βοσκοτόπων σε 6 µήνες. Οι ηµεροµηνίες εισόδου και εξόδου από τον βοσκότοπο θα ορίζονται από την οικεία ∆/νση Αγροτικής Ανάπτυξης µε βάση την κατάσταση του βοσκότοπου. 3. ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης που δικαιολογούν απώλεια εισοδήµατος και πρόσθετο κόστος που αποτελούν αντικείµενο άλλων µέτρων και δράσεων. (Συµπληρωµατικότητα) Ένταξη στο σύστηµα της βιολογικής παραγωγής του συνόλου των καλλιεργειών που βρίσκονται στην περιοχή του πάρκου και του συνόλου του εκτρεφόµενου σ’ αυτό ζωϊκού κεφαλαίου. Η ένταξη στις δράσεις 1.1 (βιολογική γεωργία), 1.2 (βιολογική κτηνοτροφία), 132 (Στήριξη γεωργών που συµµετέχουν σε συστήµατα ποιότητας) και 133 (στήριξη οµάδων παραγωγών για δραστηριότητες ενηµέρωσης και προώθησης προϊόντων και τροφίµων ποιότητας) γίνεται κατά προτεραιότητα µε τους όρους, προϋποθέσεις, ύψη ενίσχυσης που ισχύουν στα αντίστοιχα µέτρα και δράσεις. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 412 ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Οι αναληφθείσες δεσµεύσεις θα συµβάλλουν στην προστασία της συγκεκριµένης περιοχής NATURA µέσω: της προστασίας του εδάφους από τη διάβρωση και του εµπλουτισµού του µε οργανική ουσία της προστασίας των νερών από χηµικούς ρύπους της δηµιουργίας και διατήρησης χώρων οικολογικής αντιστάθµισης (προστασία βιοποικιλότητας) ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ∆ΡΑΣΗ44 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης για τις δεσµεύσεις που καλύπτονται από την παρούσα δράση λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος που συνεπάγονται για τον αγρότη η ανάληψη των εν λόγω δεσµεύσεων. Ειδικότερα: 1. Απώλεια εισοδήµατος � Φυτική παραγωγή Για τον υπολογισµό της απώλειας εισοδήµατος λαµβάνεται υπόψη η µεταβολή του Ακαθάριστου κέρδους κατά περίπτωση δέσµευσης. Σηµειώνεται ότι για τον υπολογισµό του Ακαθάριστου κέρδους λαµβάνεται υπόψη η ακαθάριστη αξία της παραγωγής αφού αφαιρεθούν οι δαπάνες καλλιέργειας, αγοράς σπόρων, αγοράς λιπασµάτων και φυτοπροστατευτικών προϊόντων και δαπάνες ξένης και άϋλης εργασίας. Στην περίπτωση της αγρανάπαυσης στις αρδευόµενες καλλιέργειες η συνολική απώλεια επιµερίζεται ισόποσα στην διάρκεια της 5ετίας. � Ζωϊκή παραγωγή ∆εν υπολογίζεται απώλεια εισοδήµατος. 2. Πρόσθετο κόστος � Ζωϊκή παραγωγή Σαν πρόσθετο κόστος λαµβάνονται οι δαπάνες αγοράς ζωοτροφών για τη θρέψη των ζώων κατά το χρονικό διάστηµα απαγόρευσης βόσκησης. 44 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 , όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5 του προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 413 ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. ∆εσµεύσεις που ενισχύονται στο πλαίσιο της παρούσας ∆ράσης. Ποσά σε €/Ηα/ετησίως Σιτηρά 68 Αραβόσιτος 186 Ψυχανθή 319 Κηπευτικά 600 Βοσκότοποι 180 2. ∆εσµεύσεις που ενισχύονται στο πλαίσιο άλλων µέτρων και δράσεων. Ισχύουν τα ποσά που αναφέρονται κατά περίπτωση στα αντίστοιχα Τεχνικά ∆ελτία. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ Ισχύει για την πληρωµή των δεσµεύσεων που καλύπτονται από την παρούσα δράση. Για την πληρωµή των λοιπών δράσεων ισχύουν χρηµατοδοτικοί πίνακες των αντίστοιχων Τεχνικών ∆ελτίων. ΜΕΤΡΟ 214 3.5 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 2.980.000 964.641 3.944.641 0 3.944.641 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 414 ∆ράση 3.6 : Μακροχρόνια παύση της εκµετάλλευσης γεωργικών γαιών ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας υπεύθυνος για την εφαρµογή του µέτρου ορίζεται η ∆/νση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων . ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Οι γεωργικές δραστηριότητες συνδέονται άµεσα µε τους φυσικούς οικότοπους και τη ζωή σε αυτούς. Ενώ σε πολλές περιπτώσεις οι γεωργικές καλλιέργειες εντάσσονται αρµονικά στο φυσικό οικοσύστηµα, σε άλλες περιπτώσεις τείνουν να το συµπιέσουν και να περιορίσουν το βιότοπο σηµαντικών ειδών. Κάτι τέτοιο χαρακτηρίζει πολλά υγροτοπικά οικοσυστήµατα. Σε υγρότοπους µε αναγνωρισµένη µεγάλη φυσική αξία, η γεωργική χρήση όχι µόνο δεν πρέπει να διαταράσσει τα οικοσυστήµατα αλλά να συµβάλει και στην ανάδειξή τους. Για να αντιµετωπισθούν αποτελεσµατικά οι διαταραχές σε υγρότοπους εξαιτίας της γεωργικής χρήσης το πρόγραµµα δίνει κίνητρα για την εγκατάλειψη της χρήσης αυτής µε στόχο την βελτίωση της κατάστασης των υγροτοπικών οικοσυστηµάτων και αποκατάσταση των λειτουργιών του. Το µέτρο είναι συνεχιζόµενο και εγκρίθηκε σαν πρόγραµµα µε την αριθ. Ε(96) 1144/19-7-96, απόφαση της Επιτροπής και εφαρµόστηκε µε βάση τους όρους, προϋποθέσεις που είχαν ορισθεί µε τις ακόλουθες αποφάσεις: την αριθ. 237/348747/8765/9-9-96 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονοµικών και Γεωργίας, όπως τροποποιήθηκε µε την αριθ. 218727/7-7-2006 και την 79184/1957/6-11-96, απόφαση του Υπουργού Γεωργίας, όπως τροποποιήθηκε από τις 218727/7-7-2006 και 221179/19-9-2007 όµοιες Το πρόγραµµα προέβλεπε αρχικά δύο µέτρα, το Α και το Β. Το µέτρο Α είχε σαν βασικό στόχο την βελτίωση της βιοποικιλότητας της αυτοφυούς χλωρίδας και της άγριας πανίδας, καθώς και στην αναβάθµιση του αγροτικού τοπίου σε υποβαθµισµένες περιοχές. Το µέτρο Β είχε σαν στόχο την προστασία των νερών από την ρύπανση και τον ευτροφισµό, την δηµιουργία ρυθµιστικών ζωνών (Buffer Zones) σε απόσταση µέχρι 150µ. από τις όχθες ποταµών, 600µ. από τις όχθες λιµνών και 1.000µ. από την ακτογραµµή. Στο µέτρο Α εντάχθηκαν τελικά 56 εκτάσεις µε συνολική έκταση 19.311,6 Ηα. Για την διασφάλιση της κανονικότητας των διατάξεων εφαρµογής πραγµατοποιήθηκε από τις Ελληνικές Αρχές καθολικός έλεγχος των δικαιούχων. Ο έλεγχος ολοκληρώθηκε και πλέον συνεχίζουν την εφαρµογή του προγράµµατος µόνο αυτοί οι δικαιούχοι που κρίθηκαν ότι πληρούσαν όλες τις προϋποθέσεις για ένταξη στο πρόγραµµα και έχουν εκπληρώσει τους όρους και τις δεσµεύσεις που απορρέουν Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 415 από τις συµβάσεις τους. Οι υπόλοιποι έχουν απενταχθεί και δεν είναι πλέον δικαιούχοι του προγράµµατος. Οι εν λόγω δικαιούχοι του µέτρου Α΄ θα συνεχίζουν να αναγνωρίζονται δικαιούχοι και κατά την τέταρτη προγραµµατική περίοδο. ∆εν θα γίνει ένταξη νέων δικαιούχων, µε τους όρους και προϋποθέσεις του µέτρου Α΄ κατά την τέταρτη προγραµµατική περίοδο. Το µέτρο Β΄ δεν έτυχε της ίδιας υποδοχής µε αυτή του µέτρου Α, αφού εντάχθηκαν µόλις 26 εκτάσεις µε 174,82 Ηα έκταση. Οι εν λόγω δικαιούχοι του µέτρου Β΄ θα συνεχίζουν να αναγνωρίζονται δικαιούχοι και κατά την τέταρτη προγραµµατική περίοδο. Στο µέτρο δεν προβλέπεται να ενταχθούν νέοι δικαιούχοι. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι των ενισχύσεων µπορούν να θεωρηθούν από τους δικαιούχους των περιπτώσεων Α και Β µόνο εκείνοι για τους οποίους τεκµηριώνεται η επιλεξιµότητα των πράξεων και η τήρηση των συµβατικών υποχρεώσεων που ανέλαβαν. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 3.6 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 8.428.000 2.728.187 11.156.187 0 11.156.187 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 416 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 4 : ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΠΟΥ ∆ΙΑΜΟΡΦΩΣΕ Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ∆ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 4 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 14.550.000 4.709.910 19.259.910 0 19.259.910 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Το υποµέτρο περιλαµβάνει τις ακόλουθες δράσεις : ∆ράση 4.1.: Προστασία παραδοσιακού ελαιώνα Άµφισσας ∆ράση 4.2.: ∆ιατήρηση αµπελοκοµικής πρακτικής στον αµπελώνα Ν. Θήρας Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 417 ∆ράση 4.1: Προστασία παραδοσιακού Ελαιώνα Άµφισσας ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας υπεύθυνος για την εφαρµογή του µέτρου ορίζεται η ∆/νση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Ο Ελαιώνας της Άµφισσας, που εκτείνεται και στις παρυφές της Αράχωβας, αποτελεί αµιγή µη γραµµική καλλιέργεια ελαιοδένδρων. Τα δένδρα είναι µεγάλης ηλικίας (σε ποσοστό 70% είναι ηλικίας άνω των 150 ετών), µε κορµούς µε βαθιές πτυχώσεις και ανεπτυγµένη κώµη, το ύψος των οποίων σε πολλές περιπτώσεις φθάνει τα 10 µέτρα. Το στοιχειώδες αγροτεµάχιο είναι το «λαχίδι». Τα λαχίδια χωρίζονται µε αναχώµατα τα λεγόµενα «τράφια», τα οποία συγκρατούν το νερό της βροχής, ενώ στις επικλινείς εκτάσεις έχουν δηµιουργηθεί αναβαθµίδες. Αξίζει να σηµειωθεί, ότι διαµέσου του Ελαιώνα διέρχεται το ιστορικό µονοπάτι που οδηγεί στο Μαντείο των ∆ελφών. Η µορφή των ελαιοδένδρων σε συνδυασµό µε την τεχνική της καλλιέργειας (τράφια – αναβαθµίδες), ενώ προσδίδει στο αγροτικό τοπίο µια διαφορετική αισθητική και µοναδικότητα, που θα πρέπει να διατηρηθεί, παράλληλα, επιδρά αρνητικά στην παραγωγικότητά του (µείωση παραγωγής – αύξηση του κόστους), µε συνέπεια να κινδυνεύει ποικιλοτρόπως η διατήρησή του. Συµπληρωµατικότητα σύµφωνα µε το άρθρο 2(2) του Καν. 1974/06, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Στο αριθ. 8441/27-7-2005 έγγραφο του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοινώνεται ότι η Κυβέρνηση της Ελλάδας αποφάσισε την εφαρµογή καθεστώτος πλήρους αποδέσµευσης των ενισχύσεων από την παραγωγή σε όλους τους τοµείς των προϊόντων που περιλαµβάνονται στο άρθρο 64 και το παράρτηµα VII σηµεία Η και Θ του Καν.73/2009 του συµβουλίου µεταξύ των οποίων και του ελαιολάδου. Στο ίδιο έγγραφο φαίνεται ότι η Ελλάδα προτίθεται να εφαρµόσει µόνο την παρ. 4 του άρθρου 110θ για παρακράτηση 5% στον τοµέα του ελαιολάδου. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι είναι ειληµµένη απόφαση να µην εφαρµοστεί στην Ελλάδα το µέτρο της διατήρησης ελαιώνων µε περιβαλλοντική και κοινωνική αξία του κεφαλαίου 10β του καν.864/2004 του Συµβουλίου. Συνεπώς δεν υπάρχει λόγος Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 418 λήψης µέτρων για τη διασφάλιση της µη ένταξης γεωργών στα δυο µέτρα ταυτόχρονα. Άλλωστε ο τύπος των δεσµεύσεων της παρούσας δράσης δεν ενισχύεται από την ΚΟΑ. ΣΤΟΧΟΣ Στόχος της δράσης είναι η διατήρηση του παραδοσιακού ελαιώνα και των χαρακτηριστικών του τοπίων στη µορφή που είναι σήµερα. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η δράση εφαρµόζεται στα ελαιοτεµάχια του Ελαιώνα Άµφισσας και µέχρι συνολική έκταση 8.000 Ηα εφόσον τα ελαιοτεµάχια αυτά: α. βρίσκονται εντός των ορίων του παραδοσιακού ελαιώνα δηλ. συνδέονται µε τον οδικό άξονα Άµφισσας – Ιτέας ή τον οδικό άξονα Άµφισσας - ∆ελφών – Αράχωβας µέσω διαδροµής που διέρχεται αποκλειστικά και µόνο από εκτάσεις καλυµµένες από ελαιόδεντρα ή κείνται εντός του ελαιώνα που περιβάλλει το χωριό της Αγίας Ευθυµίας. β. καλύπτονται από υψίκορµα ελαιόδεντρα µεγάλης ηλικίας ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Στη δράση µπορούν να ενταχθούν µόνο αγρότες φυσικά και νοµικά πρόσωπα που αξιοποιούν ελαιοτεµάχια που κείνται εντός του πεδίου, εφόσον αναλάβουν : Να διατηρήσουν τα ελαιόδενδρα στη µορφή που έχουν σήµερα (κορµοί, κώµη, ύψος) και να µην προβούν σε ενέργειες ανανέωσής τους όπως: αυστηρό κλάδεµα για να µειωθεί το ύψος των δένδρων ή καρατόµηση για επαναδιαµόρφωση των δένδρων, µε σκοπό να µην αλλοιωθεί η όψη που έχουν σήµερα τα ελαιόδενδρα (κορµοί, κώµη, ύψος) και κατ’ επέκταση το αγροτικό τοπίο. Να µην καταστρέψουν τα χαρακτηριστικά αναχώµατα (τράφια) µε τη χρήση µηχανικών µέσων. Η ζιζανιοκτονία στα τράφια θα γίνεται µόνο χειρονακτικά προκειµένου να διατηρηθούν τα «λαχίδια» στη µορφή που είναι σήµερα. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. Γραµµή βάσης � Η διατήρηση των ελαιοδένδρων και ορθολογική διαχείριση των υπολειµµάτων του κλαδέµατος Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 419 � Η συνήθης πρακτική για τη διαχείριση γηρασµένων και µεγάλο ύψος ελαιώνων προκειµένου να καταστούν παραγωγικότερα που είναι: • Η µείωση του ύψους των δένδρων και η αύξηση της κόµης τους µε στόχους τη µείωση του κόστους και την αύξηση της παραγωγής. Οι στόχοι αυτοί επιτυγχάνονται είτε µε αυστηρό κλάδεµα (κύριους βραχίονες) είτε µε κορµοτόµηση για επαναδιαµόρφωση της κόµης. Η καταπολέµηση των ζιζανίων µε µηχανικά ή χηµικά µέσα. 2. ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης που δικαιολογούν ενίσχυση. Η βασική δέσµευση δεν είναι η διατήρηση της ελαιοκαλλιέργειας ή ενός ελαιώνα στην περιοχή, αλλά η διατήρηση του παραδοσιακού ελαιώνα της Άµφισσας στην κατάσταση και µορφή που έχει σήµερα σε ό,τι αφορά την ηλικία των δένδρων, τους κορµούς µε τις βαθιές πτυχώσεις, το ύψος και τη µορφή της κόµης και τα χαρακτηριστικά «λαχίδια» µε τα αναχώµατά τους. Για την υλοποίηση της δέσµευσης αναλαµβάνονται οι ακόλουθες επιµέρους δεσµεύσεις. ∆εν θα προβούν στη χρήση πρακτικών όπως π.χ. αυστηρό κλάδεµα ή κορµοτόµηση που θα συµβάλλουν στη µείωση του ύψους και της µορφής της κόµης των δένδρων. Επιτρεπτές πρακτικές µπορεί να είναι η αφαίρεση ξηρών τµηµάτων και ελαφρό κλάδεµα που δεν θα µειώνεται το ύψος και θα αλλοιώνεται το σχήµα της κόµης Η ζιζανιοκτονία στα τράφια θα γίνεται µόνο χειρονακτικά (σε καµιά περίπτωση δεν θα γίνεται χρήση µηχανικών ή χηµικών) ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η διατήρηση του ελαιώνα της Άµφισσας θα συµβάλλει στη διατήρηση του αγροτικού τοπίου και των χαρακτηριστικών του, όπως διαµορφώθηκαν στην πορεία των χρόνων, και τις παλιές γεωργικές πρακτικές, ενώ παράλληλα θα δηµιουργηθούν χώροι οικολογικής αντιστάθµισης για την προστασία της άγριας χλωρίδας και πανίδας (βιοποικιλότητα). ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ45 45 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 , όπως τροποποιήθηκε και σιχύει, και παρατίθεταοι στο παράρτηµα 5Α του προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 420 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνονται υπόψη η απώλεια εισοδήµατος και το πρόσθετο κόστος ως ακολούθως: 1. Απώλεια εισοδήµατος Η µη ανανέωση της κόµης των δένδρων έχει σαν συνέπεια τη µείωση των εν δυνάµει ανθοφόρων βλαστών (βλαστοί παρελθόντος έτους) µε αποτέλεσµα τη µείωση της παραγωγής και κατ΄επέκταση της προσόδου. Για τον υπολογισµό της απώλειας εισοδήµατος χρησιµοποιούνται συγκριτικά στοιχεία µέσης σταθµισµένης παραγωγής του ελαιώνα τις χρονικές περιόδους 1971 – 1980, 1981 – 1990 και 1991 – 200046 Πρόσθετο κόστος Σαν πρόσθετο κόστος λαµβάνονται υπόψη οι ακόλουθες δαπάνες: α. ∆απάνες που οφείλονται στην πρόσθετη εργασία που προκύπτει λόγω του ύψους των δένδρων (µέχρι 10 µέτρα) κατά το κλάδεµα (ελαφρύ) β. Οι δαπάνες της πρόσθετης εργασίας για την καταπολέµηση των ζιζανίων χειρονακτικά. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το ύψος ενίσχυσης ορίζεται σε 870 ΕΥΡΩ/Ha ετησίως όταν ο Ελαιώνας έχει τράφια (αναχώµατα) και σε 550 ΕΥΡΩ/Ha ετησίως όταν ο Ελαιώνας δεν έχει τράφια (αναχώµατα). ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι της ∆ράσης θεωρούνται και οι δικαιούχοι του αντίστοιχου γεωργοπεριβαλλοντικού µέτρου 3.14 του ΕΠΑΑ : «Προστασία παραδοσιακού ελαιώνα της Άµφισσας». Για τους δικαιούχους αυτούς ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 4.1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 11.450.000 3.706.424 15.156.424 0 15.156.424 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% 46 Πηγή: Μελέτη Ένωσης Γεωργικών Συνεταιρισµών Άµφισσας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 421 ∆ράση 4.2: ∆ιατήρηση αµπελοκοµικής πρακτικής στον αµπελώνα Ν. Θήρας ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (iv) και 39 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 27 και σηµείο 5.3.2.1.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Φορέας υπεύθυνος για την εφαρµογή του µέτρου ορίζεται η ∆/νση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Στα νησιά Θήρα (Σαντορίνη) και Θηρασία, λόγω των ειδικών οικολογικών συνθηκών που επικρατούν (συχνοί και ισχυρής εντάσεως άνεµοι, εδάφη ξηρά και φτωχά) έχει επικρατήσει ένα ιδιόρρυθµο κυπελλοειδές στεφανωτό ή µε γυριστές, που έχει σκοπό να προφυλάξει τους βλαστούς και τα σταφύλια από τη σφοδρότητα των ανέµων που πνέουν στα νησιά αυτά και που προκαλούν µηχανικές βλάβες, τόσο λόγω αποκολλήσεως ολόκληρων βλαστών, όσο και σχισίµατα στα φύλλα ή τραύµατα των πράσινων οργάνων και των σταφυλιών από τους κόκκους της άµµου που µεταφέρουν. Στις πιο υπήνεµες θέσεις των νησιών αυτών βρίσκει κανείς το κυπελλοειδές µε κουλούρα. Η χρήση αυτών των ιδιόρρυθµων κυπελλοειδών συνέβαλε στη διαµόρφωση των Θηραϊκών αµπελώνων και του ευρύτερου Θηραϊκού τοπίου. Το παραδοσιακό κλάδεµα και η διαµόρφωση του Θηραϊκού αµπελώνα είναι µοναδικά σε παγκόσµια κλίµακα. Συµπληρωµατικότητα σύµφωνα µε το άρθρο 2(2) του Καν. 1974/06, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Η ενίσχυση δεν εµπίπτει στις περιπτώσεις του άρθρου 2 του Καν.(ΕΚ) 1974/06, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, δεδοµένου ότι η δράση στοχεύει στη διατήρηση των παραδοσιακών τεχνικών κλαδέµατος και όχι του αµπελώνα. ΣΤΟΧΟΣ Με το µέτρο καθιερώνεται καθεστώς ενίσχυσης προκειµένου οι αγρότες να αναλάβουν δεσµεύσεις που υπερβαίνουν την εφαρµογή της πολλαπλής συµµόρφωσης µε στόχο την προστασία του θηραϊκού τοπίου και των χαρακτηριστικών του όπως έχει διαµορφωθεί στην πορεία των χρόνων και κυρίως: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 422 Τη διάσωση των γεωργικών πρακτικών που τείνουν να εκλείψουν κάτω από οικονοµικές πιέσεις Την προστασία του εδάφους από τη διάβρωση, αποσάθρωση και αλλαγή χρήσης µέσω της συνέχισης της γεωργικής δραστηριότητας Τη δηµιουργία χώρων οικολογικής αντιστάθµισης ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Γεωγραφικό Πεδίο Εφαρµογής Το µέτρο θα εφαρµοστεί σε γεωργικές εκτάσεις των νησιών Θήρα και Θηρασία. Τοµείς παρέµβασης Επιλέξιµες για ενίσχυση είναι οι γεωργικές εκτάσεις εντός της περιοχής παρέµβασης, οι οποίες καλλιεργούνται µε αµπέλια και µέχρι συνολική έκταση 1.500 Ηa. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της δράσης µπορούν να κριθούν φυσικά πρόσωπα νόµιµοι κάτοχοι επιλέξιµων αµπελοτεµαχίων εφόσον: τηρήσουν το παραδοσιακό κλάδεµα των αµπελιών ώστε να παραµείνει ο αµπελώνας στην παραδοσιακή του µορφή δηµιουργήσουν χώρο οικολογικής αντιστάθµισης 0,5µ. πέριξ του αγροτεµαχίου και δεν κάνουν χρήση χηµικής ή µηχανικής καταπολέµησης των ζιζανίων σ’ αυτό. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ: (Α) ΤΟ ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, (Β) ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΦΘΕΙΣΑΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ (Γ) ΤΟ ΥΨΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. Γραµµή βάσης Η συνήθης αµπελοκοµική πρακτική κλαδέµατος των οινοποιήσιµων ποικιλιών (1 έως 3 οφθαλµοί, συνήθως 2 ανάλογα µε την κατάσταση του πρέµνου). Η καταπολέµηση των ζιζανίων µε µηχανικά ή χηµικά µέσα. 2. ∆εσµεύσεις πάνω από τη γραµµή βάσης που δικαιολογούν ενίσχυση. ∆ιατήρηση του παραδοσιακού τρόπου κλαδέµατος Η δηµιουργία χώρου οικολογικής αντιστάθµισης πέριξ του αγροτεµαχίου ελάχιστου πλάτους 0,5µ. και η καταπολέµηση των ζιζανίων µόνο χειρονακτικά. ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ Η δράση θα συµβάλλει: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 423 Στη διάσωση της µοναδικής στο είδος της, σε παγκόσµιο επίπεδο, παραδοσιακής πρακτικής κλαδέµατος (χαρακτηριστικό του τοπίου). Στην προστασία του εδάφους από την αποσάθρωση (άνεµοι). Στην προστασία της βιοποικιλότητας. ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ47 Για τον υπολογισµό της ενίσχυσης λαµβάνεται υπόψη µόνο το πρόσθετο κόστος (δεν υπολογίζεται απώλεια εισοδήµατος). Για τους υπολογισµούς κατά τύπο δέσµευσης λαµβάνονται τα ακόλουθα: • Κλάδεµα Το παραδοσιακό κλάδεµα της Σαντορίνης απαιτεί διπλάσιο χρόνο σε σχέση µε τη συνήθη πρακτική κλαδέµατος της γραµµής βάσης και εξειδικευµένο στο σύστηµα αυτό κλαδευτή. Έχει υπολογισθεί ότι απαιτούνται επί πλέον 10 ηµεροµίσθια/Ha. Η δαπάνη για τα ηµεροµίσθια αυτά και τη συνήθη αµοιβή του εξειδικευµένου κλαδευτή ( 60 ΕΥΡΩ/ηµερησίως) είναι 600 ΕΥΡΩ/Ha. • Χειρονακτική καταπολέµηση ζιζανίων. Υπολογίζεται ότι απαιτούνται 6 ηµεροµίσθια ανά Ha ετησίως και µε βάση το συνήθες ηµεροµίσθιο η δαπάνη ανέρχεται σε 300 ΕΥΡΩ/ Ηa. ΥΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η µέγιστη ενίσχυση ορίζεται σε 900 ΕΥΡΩ/Ηa/ετησίως. ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η νοµική βάση για τη συνέχιση εφαρµογής αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι της ∆ράσης θεωρούνται και οι δικαιούχοι του αντίστοιχου γεωργοπεριβαλλοντικού Μέτρου 3.15 του ΕΠΑΑ : «∆ιατήρηση παραδοσιακού αµπελώνα Ν. Θήρας». Για τους δικαιούχους αυτούς ισχύουν οι γενικές µεταβατικές διατάξεις του µέτρου. 47 Περισσότερες πληροφορίες σχετικά µε την καταλληλότητα της µεθοδολογίας και την ακρίβεια των στοιχείων και των υπολογισµών του ύψους ενίσχυσης περιλαµβάνονται στη µελέτη του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του άρθρου 48 του Καν. 1974/06 , όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και παρατίθεται στο παράρτηµα 5 του προγράµµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 424 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 214 4.2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 3.100.000 1.003.486 4.103.486 0 4.103.486 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 425 5.3.2.1.6 Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (vi) και 41 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 29 και σηµείο 5.3.2.1.6 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 216 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Ορισµένες επενδύσεις παρότι η εκτέλεσή τους θα συνέβαλλε πολλαπλασιαστικά στην προστασία του περιβάλλοντος δεν πραγµατοποιούνται επειδή από οικονοµικής πλευράς κρίνονται ασύµφορες (υψηλό κόστος χωρίς παράλληλα να βελτιώνουν την οικονοµική θέση της εκµετάλλευσης). Από την άποψη αυτή και προκειµένου να ενδυναµωθεί η αποτελεσµατικότητα των περιβαλλοντικών δράσεων κρίνεται απαραίτητη η στήριξη των γεωργών να πραγµατοποιήσουν επενδύσεις, που είναι συµβατές και συµπληρωµατικές µε τις αναληφθείσες περιβαλλοντικές δράσεις και µεγιστοποιούν το περιβαλλοντικό όφελος. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Οι παρεµβάσεις που προβλέπονται στο παρόν µέτρο αποσκοπούν στη στήριξη των γεωργών να πραγµατοποιήσουν µη παραγωγικές δαπάνες, που συνδέονται µε τις δεσµεύσεις των παρεµβάσεων του Μέτρου 214, µε στόχο τη µεγιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτελέσµατος. Η εξειδίκευση του στόχου γίνεται κατά περίπτωση δράσης. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Με τον όρο µη παραγωγικές επενδύσεις νοούνται οι επενδύσεις που δεν οδηγούν σε σηµαντική αύξηση της αξίας ή αποδοτικότητας της εκµετάλλευσης. Με βάση τον ανωτέρω ορισµό µπορούν οι κατωτέρω παρεµβάσεις να χαρακτηρισθούν µη παραγωγικές επενδύσεις και να αποτελέσουν τις επιµέρους δράσεις του παρόντος. Υποµέτρο 1. Συνοδευτικές δράσεις για την προστασία της άγριας ζωής ∆ράση 1.1 Αγορά και εγκατάσταση ηλεκτροφόρου περίφραξης της άγριας ορνιθοπανίδας Υποµέτρο 2. Προστασία Φυτοφρακτών και αναβαθµίδων ∆ράση 2.2 Αποκατάσταση αναβαθµίδων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 426 ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Για την καταβολή της ενίσχυσης τηρούνται οι διατάξεις του Καν. 1290/05, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, όπως εξειδικεύονται στις αποφάσεις εφαρµογής. Για την ένταξη των δικαιούχων στις επιµέρους δράσεις θα πρέπει να υποβληθεί φάκελος υποψηφιότητας. Το περιεχόµενο, η υπηρεσία υποβολής και ο τρόπος αξιολόγησής του θα ορίζεται κατά περίπτωση στις αποφάσεις εφαρµογής. ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση χορηγείται µε τη µορφή επιδότησης κεφαλαίου σαν ποσοστό των επιλέξιµων δαπανών µε τους όρους που ορίζονται κατά περίπτωση στις δράσεις. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 216 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 6.397.598 2.070.935 8.468.533 2.200.000 10.668.533 % 75,55% 24,45% 79,38% 21% 100% Μέτρα δυνάµει του Καν. (ΕΚ) 1257/99 ΚΑ βάσει του Καν. 817/2004 Άξονες και µέτρα δυνάµει του Καν. (ΕΚ) 1698/05 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΑ ΚΥΑ Άξονας 2 Γεωργοπεριβαλλοντικά µέτρα άρθρα 22, 23 και 24 (στ) Άρθρα 36 και 41 216 216 ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός γεωργικών εκµεταλλεύσεων και εκµεταλλεύσεων άλλων διαχειριστών γαιών που λαµβάνουν στήριξη 2.500 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 10.668.533 € Όσον αφορά τους δείκτες εκροών (output) σε επίπεδο ∆ράσης, θα υπάρχει για αυτούς αναλυτική αναφορά κατά την πορεία υλοποίησης, στο πλαίσιο των Ετήσιων Εκθέσεων ή άλλων εγγράφων παρακολούθησης που αφορούν την υλοποίηση. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 427 Υποµέτρο 1: Συνοδευτικές δράσεις για την προστασία της άγριας ζωής ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (vi) και 41 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 29 και σηµείο 5.3.2.1.6 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 216 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Οι γεωργικές εκτάσεις ανέκαθεν αποτελούσαν αναπόσπαστο τµήµα των βιοτόπων της άγριας ζωής, αφού στις εκτάσεις αυτές βρίσκει κατά κανόνα την τροφή της η άγρια πτηνοπανίδα. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις που η συνύπαρξη γεωργοκτηνοτροφικής δραστηριότητας και άγριων ειδών όπως η Αρκούδα και ο Λύκος στο ίδιο περιβάλλον, δηµιουργεί αφενός προβλήµατα οικονοµικής βιωσιµότητας για τις εκµεταλλεύσεις, λόγω των µεγάλων ζηµιών που αποδίδονται στα άγρια ζώα και αφετέρου, ανθρωπογενή θνησιµότητα για τα άγρια ζώα. Τα µεγαλύτερα προβλήµατα εντοπίζονται κυρίως στην µελισσοκοµία και δευτερευόντως στις λοιπές κτηνοτροφικές µονάδες, στα κηπευτικά, στα αµπέλια και στις αροτραίες και δενδρώδεις καλλιέργειες. Στην άµβλυνση του προβλήµατος µπορεί να συµβάλλει η δράση της παρούσας παρέµβασης. ΣΤΟΧΟΣ Προστασία της βιοποικιλότητας ∆ιατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας στις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η ∆/νση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Το πεδίο εφαρµογής περιγράφεται κατά περίπτωση δράσης. ∆ράση 1.1. Αγορά - εγκατάσταση ηλεκτροφόρου περίφραξης ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 216 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 2.619.809 848.046 3.467.855 1.000.000 4.467.855 % 75,55% 24,45% 77,62% 22% 100% Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 428 ∆ΡΑΣΗ 1.1. ΑΓΟΡΑ – ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΦΟΡΟΥ ΠΕΡΙΦΡΑΞΗΣ ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Γεωγραφικό πεδίο (περιοχές παρέµβασης) Η δράση µπορεί να εφαρµοσθεί µόνο στις περιοχές που αποτελούν οικότοπους της Αρκούδας. Τοµείς παρέµβασης Η δράση καλύπτει την οργανωµένη µελισσοκοµία κατά προτεραιότητα και την κτηνοτροφία που ασκείται στις περιοχές παρέµβασης. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι µπορούν να κριθούν κατά προτεραιότητα συστηµατικοί µελισσοκόµοι που µετακινούνται στις περιοχές παρέµβασης και κτηνοτρόφοι µε εκτατικές εκτροφές αιγοπροβάτων που διαµένουν ή µετακινούνται στις περιοχές παρέµβασης, µε προτεραιότητα τις µονάδες που έχουν ενταχθεί στα µέτρα του παρόντος άξονα, εφόσον: ∆εν έχουν ενισχυθεί για την ίδια δράση από άλλο πρόγραµµα. Υποβάλλουν αρµοδίως αίτηση µε τα απαραίτητα δικαιολογητικά. Αναλάβουν την υποχρέωση τουλάχιστον για µια 5ετία: Να διατηρήσουν – χρησιµοποιούν την ηλεκτροφόρο περίφραξη στον τόπο µετακίνησής τους. Να δέχονται και να διευκολύνουν τους ελέγχους, που πραγµατοποιούν Εθνικά και Κοινοτικά Όργανα. Οι µελισσοκόµοι να είναι κάτοχοι µελισσοκοµικού βιβλιαρίου σε ισχύ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ ΠΡΟΣ ΣΤΗΡΙΞΗ Η αγορά και εγκατάσταση ηλεκτροφόρου περίφραξης, η οποία περιλαµβάνει : Φωτοβολταϊκό σύστηµα (ηλιακό πάνελ), καλώδιο (σύρµα) φράκτη για περίφραξη (η περίφραξη µπορεί να περιλαµβάνει µέχρι 4 σειρές καλώδιο για την προστασία από επιθέσεις αρκούδας), τεντωτήρας συρµάτων, για να συντηρείται ευθυτενές το σύρµα µετάδοσης παλµών, σετ πόρτας, µονωτήρας για τη στήριξη του σύρµατος (σε ξύλο ή σίδερο), όργανο ελέγχου, µπαταρία, ξύλινοι ή µεταλλικοί πάσσαλοι. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΜΕ ΤΙΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 36(A, IV) ΤΟΥ ΚΑΝ 1698/2005, ΟΠΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΙΣΧΥΕΙ. Αποτελεί τον καλύτερο τρόπο πρόληψης των ζηµιών που προκαλεί η Αρκούδα στην οργανωµένη µελισσοκοµία, στην κτηνοτροφία και στις µικροκαλλιέργειες και κατ’ επέκταση στη µείωση της ανθρωπογενούς θνησιµότητας των ζώων αυτών. Συµβολή στην προστασία της βιοποικιλότητας. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 429 ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση χορηγείται µε τη µορφή επιδότησης κεφαλαίου (βάσει παραστατικών) και το ύψος της δύναται να φθάσει στο 80% των επιλέξιµων δαπανών ανά κτηνοτροφική µονάδα ή µελισσοκοµική µονάδα 100 κυψελών 48 . ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 216 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 1 ∆ΡΑΣΗ 1.1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 2.619.809 848.046 3.467.855 1.000.000 4.467.855 % 75,55% 24,45% 77,62% 22% 100% 48 Με βάση τις τρέχουσες τιµές της αγοράς το κόστος αγοράς και εγκατάστασης ανέρχεται σε 2.200€/0,05Ηα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 430 ∆ΡΑΣΗ 1.2. ΑΓΟΡΑ – ∆ΙΑΤΗΡΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΙΜΕΝΙΚΟΥ. Η συγκεκριµένη δράση καταργείται. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 431 ∆ΡΑΣΗ 1.3. ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΙ∆ΙΚΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΓΡΙΑΣ ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙ∆ΑΣ Η συγκεκριµένη δράση καταργείται Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 432 Υποµέτρο 2: Προστασία Φυτοφρακτών και Αναβαθµίδων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (α) (vi) και 41 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 29 και σηµείο 5.3.2.1.6 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 216 ΛΟΓΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Οι αναβαθµίδες αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία που διαµόρφωσε η γεωργική δραστηριότητα στην πορεία των χρόνων. Τα στοιχεία αυτά πέραν της αισθητικής που προσδίδουν στο αγροτικό τοπίο αποτελούν ενδιαίτηµα της άγριας πανίδας και παράλληλα µέσα για την ανάσχεση των νερών της βροχής και της προστασίας του εδάφους από τη διάβρωση. Η διατήρηση των αναβαθµίδων και γενικότερα των χαρακτηριστικών του αγροτικού τοπίου αποτελεί δέσµευση των γεωργών στο πλαίσιο εφαρµογής της πολλαπλής συµµόρφωσης και η οποιαδήποτε επίπτωση από την ενέργεια αυτή στο εισόδηµα των γεωργών δεν ενισχύεται. Ωστόσο στην πορεία των χρόνων από την επίδραση φυσικών καταστροφών ή και ανθρωπογενών παρεµβάσεων ορισµένες αναβαθµίδες έχουν υποστεί σοβαρές καταστροφές µε συνέπεια ο µόνος τρόπος για τη διατήρησή τους να αποτελεί η επαναδηµιουργία τους όπου έχουν εξαφανισθεί ή η αποκατάστασή τους όπου έχουν υποστεί σοβαρές ζηµιές. ΣΤΟΧΟΣ Το υποµέτρο αποσκοπεί στην καθιέρωση οικονοµικών ενισχύσεων στους γεωργούς που θα προβούν στην επαναδηµιουργία των αναβαθµίδων τους µε στόχο την αποκατάσταση της αισθητικής και περιβαλλοντικής αξίας του αγροτικού τοπίου. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η ∆/νση Χωροταξίας και Προστασίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. ∆ΡΑΣΕΙΣ Για την επίτευξη του στόχου θα εφαρµοσθεί η δράση: Αποκατάσταση αναβαθµίδων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 433 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 216 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 3.777.789 1.222.890 5.000.679 1.200.000 6.200.679 % 75,55% 24,45% 80,65% 19% 100% Σηµειώνεται ότι η χρηµατοδότηση θα ισχύσει για τις υποχρεώσεις που αναλήφθηκαν στο πλαίσιο του αντίστοιχου Γεωργοπεριβαλλοντικού Μέτρου του Εγγράφου Προγραµµατισµού Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΠΑΑ) την περίοδο 2000-2006 και για µια καινούργια προκήρυξη. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 434 ∆ΡΑΣΗ 2.1 : ΑΝΑ∆ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΟΦΡΑΚΤΩΝ Η δράση καταργείται. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 435 ∆ΡΑΣΗ 2.2 : ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙ∆ΩΝ ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι της ∆ράσης µπορούν να κριθούν κάτοχοι γεωργικών εκτάσεων στις οποίες υπάρχουν παραδοσιακά λιθόκτιστες αναβαθµίδες οι οποίες έχουν υποστεί ζηµιές σε ποσοστό τουλάχιστον 10% µε αίτιο τις πληµµύρες ή άλλες φυσικές καταστροφές. ∆ΕΣΜΕΥΣΕΙΣ Οι δικαιούχοι αναλαµβάνουν τις ακόλουθες δεσµεύσεις α. Να ανακατασκευάσουν τα τοιχία αντιστήριξης που έχουν υποστεί ζηµιές από ξηρολιθοδοµή µε τις διαστάσεις και την τεχνοτροπία των ήδη υπαρχόντων µε βάση µελέτη αρµοδίως εγκεκριµένη. β. Να τηρήσουν στο σύνολο της εκµετάλλευσής τους τις δεσµεύσεις που απορρέουν από την εφαρµογή της πολλαπλής συµµόρφωσης περιλαµβανοµένης και της διατήρησης των αναβαθµίδων (τοιχία αντιστήριξη – διόδου προσπέλασης κλπ). ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ ΠΡΟΣ ΣΤΗΡΙΞΗ Στο επιλέξιµο κόστος περιλαµβάνονται: Οι δαπάνες αγοράς – µεταφοράς της πέτρας Οι δαπάνες του τεχνίτη ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ΤΗΣ ∆ΡΑΣΗΣ ΜΕ ΤΙΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 36, Α, IV ΤΟΥ ΚΑΝ. 1698/05, ΟΠΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ Οι αναβαθµίδες αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο αγροτικού τοπίου που διαµόρφωσε η γεωργική δραστηριότητα και παράλληλα οικότοπο για πολλά είδη της άγριας πανίδας (βιοποικιλότητα) και µέσον για την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση (ερηµοποίηση). ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Οι ενδιαφερόµενοι µετά από πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος θα πρέπει να υποβάλλουν αίτηση µε τα δικαιολογητικά που ορίζονται στα οποία περιλαµβάνεται και σχετική µελέτη. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 436 ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση χορηγείται µε τη µορφή επιδότησης κεφαλαίου (βάση παραστατικών) και το ύψος της δύναται να φθάσει στο 80% του συνολικού επιλέξιµου κόστους και µέχρι 100 ΕΥΡΩ ανά m3 παρέµβασης49 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Οι δράσεις εφαρµόσθηκαν την Γ΄ Προγραµµατική Περίοδο στο πλαίσιο εφαρµογής των µέτρων 3.11 και 3.12 του ΕΠΑΑ και η νοµική βάση συνέχισης πληρωµής των υποχρεώσεων που αναλήφθηκαν αποτελεί το άρθρο 3 του Καν. 1320/06. Για τους δικαιούχους αυτούς ισχύουν οι γενικές δεσµεύσεις των µεταβατικών µέτρων των γεωργοπεριβαλλοντικών ενισχύσεων. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 216 ΥΠΟΜΕΤΡΟ 2 ∆ΡΑΣΗ 2.2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 3.777.789 1.222.890 5.000.679 1.200.000 6.200.679 % 75,55% 24,45% 80,65% 19% 100% 49 Πηγή Νοµαρχιακές Αυτοδιοικήσεις Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 437 5.3.2.2 Μέτρα που στοχεύουν στην αειφορική χρήση δασικής γης Στη δεύτερη οµάδα µέτρων θα υπάρχουν παρόµοια µέτρα και δράσεις που αφορούν σε πρώτη δάσωση γεωργικών γαιών πρώτη δάσωση µη γεωργικών γαιών ενισχύσεις Natura 2000 αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και την εισαγωγή δράσεων πρόληψης και στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις δηλαδή µέτρα που αποσκοπούν, πρωταρχικά, στη στήριξη του εισοδήµατος των ∆ασοκτηµόνων µε ενισχύσεις που θα πρέπει να αντισταθµίζουν το πρόσθετο κόστος και το διαφυγόν εισόδηµα των ∆ασοκτηµόνων που απορρέει από τους περιορισµούς των οδηγιών 79/409/ΕΟΚ και 92/43/ΕΟΚ που εφαρµόζονται στις συγκεκριµένες περιοχές. Μέτρα που ενισχύουν τους παραγωγούς που αναλαµβάνουν να δασώσουν γεωργικές και µη γεωργικές γαίες, καθώς και µέτρα που δίνουν κίνητρα για την αύξηση της αισθητικής αξίας µίας περιοχής προς όφελος του κοινού. Επίσης µε το µέτρο αποκατάστασης του δασοκοµικού δυναµικού και την εισαγωγή δράσεων πρόληψης για την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές και δράσεις αντιπληµµυρικών και αντιδιαβρωτικών έργων για την αποφυγή επιπτώσεων πληµµύρων µε σκοπό την διασφάλιση της προστασίας των εδαφών, της υδατικής ισορροπίας, την πρόληψη των φυσικών κινδύνων (πυρκαγιές, πληµµύρες και διάβρωση του εδάφους) και την άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών. Με τα µέτρα αυτά, αντιµετωπίζονται προβλήµατα, αδυναµίες και απειλές που εντοπίστηκαν σχετικά µε την προστασία του εδάφους, την προστασία των νερών, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την άµβλυνση των κλιµατολογικών µεταβολών και την οικολογική σταθερότητα των δασικών οικοσυστηµάτων. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 438 5.3.2.2.1. Πρώτη δάσωση γεωργικών γαιών ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Πρώτη δάσωση γεωργικών γαιών ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρο 43 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 31 του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει και Παράρτηµα II, σηµείο 5.3.2.2.1 ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 221 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Για την µεγιστοποίηση των αποτελεσµάτων των παρεµβάσεων για την προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, ιδίως σε ό,τι αφορά την ενίσχυση της αντιδιαβρωτικής προστασίας, τον εµπλουτισµό του υπόγειου υδροφορέα, την διατήρηση της βιοποικιλότητας και την αύξηση της φυτικής µάζας για την άµβλυνση των κλιµατικών µεταβολών, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η επέκταση και βελτίωση των δασικών πόρων µε παράλληλη άµβλυνση των πιέσεων που δέχονται οι φυσικοί πόροι και η βιοποικιλότητα από την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας, ιδιαίτερα των επιβαρυµένων χωραφιών που καλλιεργούνταν µε καπνό. Αποτέλεσµα που µπορεί να επιτευχθεί µέσω του µέτρου της δάσωσης γεωργικών γαιών. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το µέτρο αποσκοπεί στην επέκταση και βελτίωση των ∆ασικών πόρων, µέσω της στήριξης της πρώτης ∆άσωσης γεωργικών γαιών, µε στόχο την προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος και ιδίως: Την ενίσχυση της αντιδιαβρωτικής προστασίας Τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και Την άµβλυνση των κλιµατικών µεταβολών Η επίτευξη των ανωτέρω στόχων θα γίνει µέσω της συνέχισης εφαρµογής του παλαιού µέτρου και την καθιέρωση νέου. ΠΕ∆ΙΟ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ∆ΑΣΩΘΟΥΝ Γεωγραφικό πεδίο (περιοχές παρέµβασης): Επιλέξιµες περιοχές θα είναι οι περιοχές οι οποίες είναι κατάλληλες για δάσωση για περιβαλλοντικούς λόγους, όπως είναι η προστασία από διάβρωση, η διατήρηση της Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 439 βιοποικιλότητας ή η επέκταση των δασικών πόρων που συµβάλλουν στην άµβλυνση των κλιµατικών µεταβολών, συµπεριλαµβανοµένης της µείωσης των εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου. Οι περιοχές Παρέµβασης είναι όλη η χώρα µε προτεραιότητα στις περιοχές που χαρακτηρίζονται από τα εξής κριτήρια: Επικλινείς εκτάσεις µε κλίση πάνω από 10%, για την προστασία των εδαφών από την διάβρωση. Εκτάσεις που γειτνιάζουν µε δασικά οικοσυστήµατα, έτσι ώστε η δάσωση σε αυτές τις εκτάσεις να γίνει µε είδη που θα είναι στην ίδια ζώνη βλάστησης και θα είναι προσαρµοσµένα στις τοπικές συνθήκες για την διατήρηση της βιοποικιλότητας της περιοχής και την αύξηση του ποσοστού της δασοκάλυψης µε σκοπό την άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών. Εκτάσεις που βρίσκονται σε περιοχές καπνοπαραγωγής Εκτάσεις που σύµφωνα µε το σχέδιο πυροπροστσίας έχουν χαρακτηριστεί σε ζώνη µέτριου ή υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς. Η επιλεξιµότητα των εντασσόµενων εκτάσεων διασφαλίζεται σύµφωνα µε την νοµοθεσία του Κράτους – Μέλους και αποτελεί ευθύνη του. Τοµείς παρέµβασης: Το σύνολο των γεωργικών γαιών µε προτεραιότητα: τις καλλιέργειες καπνού που τελούν υπό καθεστώς διαρθρωτικών µεταβολών τις αρόσιµες γαίες τις µόνιµες φυτείες που τελούν υπό καθεστώς διαρθρωτικών µεταβολών Η στήριξη καλύπτει µία ή περισσότερες από τις ακόλουθες δράσεις: ∆απάνες εγκατάστασης Ετήσια πριµοδότηση ανά δασωµένο εκτάριο για την κάλυψη των δαπανών συντήρησης Ετήσια πριµοδότηση ανά Ha για την κάλυψη των απωλειών εισοδήµατος που απορρέει από τη δάσωση ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΓΗΣ Γεωργικές νοούνται οι γαίες (εκτάσεις) στις οποίες ασκείται συστηµατικά η γεωργική δραστηριότητα µε οικονοµικά αποτελέσµατα τουλάχιστον την τελευταία τριετία. Τέτοιες γαίες µπορούν να θεωρηθούν: Οι αρόσιµες γαίες, εφόσον αξιοποιήθηκαν τουλάχιστον µία φορά την τελευταία τριετία Οι βοσκότοποι, εφόσον αξιοποιήθηκαν µία φορά την τελευταία τριετία Οι συστηµατικοί δενδρώνες, αµπελώνες και λοιπές µόνιµες φυτείες. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 440 ∆εν δύνανται να θεωρηθούν γεωργικές εκτάσεις για την εφαρµογή του παρόντος οι εγκαταλελειµµένες εκτάσεις ή οι εκτάσεις που βρίσκονται υπό καθεστώς αγρανάπαυσης για χρονικό διάστηµα περισσότερο των τριών ετών, καθώς και οι εκτάσεις, οι οποίες µε βάση το Εθνικό ∆ίκαιο δεν µπορούν να χρησιµοποιηθούν για γεωργική χρήση. Είδη ταχείας ανάπτυξης για βραχυπρόθεσµη χρήση, νοούνται τα είδη για τα οποία το χρονικό διάστηµα που µεσολαβεί µεταξύ δύο υλοτοµήσεων στο ίδιο αγροτεµάχιο είναι µικρότερος από 15 έτη. ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΟΥ Το φυσικό πρόσωπο, το οποίο έχει κύριο ταµείο ασφάλισης τον ΟΓΑ, εφόσον από τα στοιχεία της φορολογικής του δήλωσης προκύπτει ότι τουλάχιστον το 25% του συνολικού του εισοδήµατος προέρχεται από γεωργικές δραστηριότητες και επιπροσθέτως διαθέτουν αντίστοιχο ποσοστό του χρόνου τους για την γεωργική τους εκµετάλλευση. Το νοµικό πρόσωπο, εφόσον από το καταστατικό του προκύπτει ότι η κύρια δραστηριότητά του είναι η άσκηση γεωργικής δραστηριότητας και από τους διαθέσιµους ισολογισµούς των τριών τελευταίων ετών ή άλλο ισοδύναµο στοιχείο προκύπτει ότι τουλάχιστον το 50% των συνολικών του εισοδηµάτων προέρχεται από την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας και επιπροσθέτως διαθέτουν αντίστοιχο ποσοστό του χρόνο τους για την γεωργική τους εκµετάλλευση. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ 1. ∆ΑΠΑΝΕΣ ΠΡΩΤΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ∆ικαιούχος της πρώτης εγκατάστασης µπορεί να κριθεί οποιοδήποτε πρόσωπο, µε προτεραιότητα τους γεωργούς και τις ενώσεις τους, που κατέχει νόµιµα και αξιοποιεί επιλέξιµες εκτάσεις στην περιοχή παρέµβασης, εφόσον δασώνει την εν λόγω έκταση µε τα είδη που θα καθορίζονται σε εγκεκριµένη µελέτη από τις ∆/νσεις ∆ασών, και που θα προσιδιάζουν στις τοπικές συνθήκες (εξαιρούνται ρητά τα χριστουγεννιάτικα δένδρα) και παράλληλα αναλαµβάνει τις ακόλουθες δεσµεύσεις: α) Να διατηρήσει την φυτεία τουλάχιστον για 15 έτη µε εξαίρεση τα είδη ταχείας ανάπτυξης β) Να τηρεί τις υποχρεωτικές απαιτήσεις που προβλέπονται στα άρθρα 4 και 5 και στα παραρτήµατα III και IV του Καν. (ΕΚ)73/2009. γ) Να δέχεται και να διευκολύνει τους ελέγχους που πραγµατοποιούν εξουσιοδοτηµένα Εθνικά και Κοινοτικά Όργανα ∆εν µπορούν να κριθούν δικαιούχοι έστω κι αν πληρούν τις ανωτέρω προϋποθέσεις οι δικαιούχοι της Πρόωρης Συνταξιοδότησης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 441 2. ∆ΑΠΑΝΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ∆ικαιούχοι των δαπανών συντήρησης µπορούν να κριθούν οι δικαιούχοι της προηγούµενης κατηγορίας, µε εξαίρεση τις δηµόσιες αρχές και τους Οργανισµούς Ιδιωτικού ∆ικαίου στους οποίους οι δηµόσιες αρχές συµµετέχουν µε ποσοστό άνω του 50% στο µετοχικό κεφάλαιο, εφόσον υποβάλλουν κατ’ έτος αίτηση πληρωµής και πιστοποιηθεί, ότι τηρούνται στο σύνολό τους οι αναληφθείσες δεσµεύσεις. ∆εν δικαιούνται ενισχύσεων για δαπάνες συντήρησης, έστω κι αν πληρούν τις ανωτέρω προϋποθέσεις, οι εκτάσεις που έχουν δασωθεί µε είδη ταχείας ανάπτυξης για βραχυπρόθεσµη καλλιέργεια. 3. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΓΙΑ ΑΠΩΛΕΙΑ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑΤΟΣ ∆ικαιούχοι των ενισχύσεων για απώλεια εισοδήµατος µπορούν να κριθούν οι δικαιούχοι της προηγούµενης παραγράφου 2. «∆απάνες Συντήρησης». ∆εν δικαιούνται ενισχύσεων για απώλεια εισοδήµατος, έστω κι αν πληρούν τις ανωτέρω προϋποθέσεις, οι εκτάσεις που έχουν δασωθεί µε είδη ταχείας ανάπτυξης για βραχυπρόθεσµη καλλιέργεια. ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΩΝ ∆ΑΠΑΝΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ο υπολογισµός των δαπανών εγκατάστασης γίνεται µε βάση το πραγµατικό κόστος των αναδασωτικών εργασιών που περιλαµβάνονται σε µελέτη, αρµοδίως εγκεκριµένη χωρίς όµως το ύψος αυτό να µπορεί να υπερβεί τις ισχύουσες σε Εθνικό επίπεδο Αναλυτικές Τιµές Αναδασωτικών Εργασιών (Α.Τ.Α.Ε.). Στις επιλέξιµες δαπάνες µπορούν να συµπεριληφθούν: Το κόστος σύνταξης µελέτης Το κόστος εγκατάστασης το οποίο περιλαµβάνει το κόστος του υλικού φύτευσης και τις δαπάνες που συνδέονται άµεσα µε τη φύτευση. ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΩΝ ∆ΑΠΑΝΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ Οι πρακτικές για τη διατήρηση της φυτείας καθόλη την περίοδο της δέσµευσης περιγράφονται αναλυτικά στην εγκεκριµένη µελέτη για την εγκατάσταση της φυτείας. Από τις πρακτικές αυτές το κόστος αυτών, που θα πραγµατοποιηθεί πραγµατικά την πρώτη 5ετία αποτελεί τις επιλέξιµες δαπάνες και µπορεί να αποτελέσει αντικείµενο ενίσχυσης υπό τον όρο ότι αυτές δεν θα υπερβαίνουν τις οριζόµενες στις Αναλυτικές Τιµές Αναδασωτικών Εργασιών (ΑΤΑΕ). Στις επιλέξιµες δαπάνες µπορούν να συµπεριληφθούν: Οι δαπάνες για την συµπλήρωση αστοχιών εγκατάστασης και µέχρι ποσοστό 10% Οι δαπάνες για την καταπολέµηση ανεπιθύµητων φυτών Οι δαπάνες άρδευσης Οι δαπάνες για τη λίπανση Η ενίσχυση χορηγείται ετησίως και µέχρι 5 έτη. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 442 ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑΤΟΣ Ο υπολογισµός της απώλειας εισοδήµατος, προκύπτει από τη διαφορά του Μέσου Ακαθάριστου Κέρδους από την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας (είδος καλλιέργειας ή αξιοποίησης) και του µέσου Ακαθάριστου Κέρδους ειδών δάσωσης, που παρέχουν εισόδηµα π.χ. καστανιές, καρυδιές χωρίς το ύψος αυτό να µπορεί να υπερβεί για τους δικαιούχους γεωργούς και ενώσεις τους τα 700 ΕΥΡΩ ανά Ha και για τους λοιπούς δικαιούχους τα 150 ΕΥΡΩ ανά Ha. ΑΠΟ∆ΕΙΞΕΙΣ ΌΠΩΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΟ ΆΡΘΡΟ 48.2 ΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΣΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙΤΡΕΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΝΑ ΕΛΕΓΞΟΥΝ ΤΗΝ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ Υπάρχουν στην Μελέτη τεκµηρίωσης του ύψους ενίσχυσης του Μέτρου στο Παράρτηµα 6 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013. ΣΥΝ∆ΕΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΕΘΝΙΚΑ / ΥΠΟ-ΕΘΝΙΚΑ ∆ΑΣΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Ή ΙΣΟ∆ΥΝΑΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ∆ΑΣΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ Το µέτρο συνδέεται συµπληρωµατικά µε τα ∆ασικά έργα που περιλαµβάνονται στα ετήσια ∆ασικά Προγράµµατα (Ετήσιο Νοµαρχιακό Αναπτυξιακό Πρόγραµµα ∆ασοπονίας), που συντάσσονται από τις ∆/νσεις ∆ασών των Νοµών µε βάση τα διαλαµβανόµενα στην 162115/21-07-1982 «Κατάρτιση και υποβολή ετησίων προγραµµάτων δασικών έργων και εργασιών», θεωρούνται από τις ∆/νσεις ∆ασών Περιφέρειας και εγκρίνονται από το Νοµαρχιακό Συµβούλιο, το οποίο και καθορίζει τις προτεραιότητες των προβλεπόµενων έργων, σύµφωνα µε τις υφιστάµενες δασοπονικές αναπτυξιακές ανάγκες και σύµφωνα µε τα προβλεπόµενα στην παρ. 7 του άρθρου 10 του ν. 2503/97 (ΦΕΚ 107/Τ.Α’ /30-05-1997). Συγκεκριµένα το κάθε ετήσιο ∆ασικό Πρόγραµµα περιλαµβάνει έργα αναδάσωσης που πραγµατοποιούνται σε επίπεδο Νοµού. Το Μέτρο αυτό συµβάλλει στην κοινοτική στρατηγική κατευθυντήρια γραµµή 3.2 «Βελτίωση του περιβάλλοντος και του τοπίου» (απόφαση του Συµβουλίου σχετικά µε τις κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες γραµµές για την αγροτική ανάπτυξη 2007 – 2013, (2009/61/ΕΚ) L55/20)). Επίσης το Μέτρο συνδέεται µε το Κοινοτικό σχέδιο δράσης για τα δάση (COM (2006) 302 τελικό 15-06-2006 – SEC (2006)748) και συγκεκριµένα συνεισφέρει στους 2 από τους 4 βασικούς στόχους του οι οποίοι επιγραµµατικά είναι: Βελτίωση και προστασία του περιβάλλοντος και η Συµβολή στην ποιότητα ζωής Επιπλέον συνδέεται µε την «∆ασική Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης», (COM (1998)649.03/11/98) και συγκεκριµένα µε τα ειδικά ζητήµατα που αφορούν την δασοκοµία όπως: Τη ∆ιατήρηση της δασικής βιοποικιλότητας, η υλοποίηση του µέτρου να γίνεται κατά τρόπο που να µην επηρεάζει αρνητικά περιοχές, οικοτόπους και τοπία Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 443 οικοσυστηµάτων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον ή είναι αξιοσηµείωτα από οικολογική άποψη. Οι κλιµατικές αλλαγές, όπου η συµβολή της ∆ασοκοµίας για την δέσµευση του άνθρακα δύναται να είναι η αύξηση της έκτασης των δασών µέσω της δάσωσης γεωργικής γης, µε είδη που είναι προσαρµοσµένα στις τοπικές συνθήκες ή κατά προτίµηση, αυτόχθονα είδη ή είδη τοπικής προέλευσης. ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΣΧΕ∆ΙΑ ∆ΑΣΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΗΚΑΝ ΣΑΝ ΥΨΗΛΗΣ Ή ΜΕΣΗΣ ΕΠΙΚΙΝ∆ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ∆ΑΣΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΥΝ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΑΥΤΑ ΤΑ ΣΧΕ∆ΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Σύµφωνα µε την Ε(93) 1619 ΤΕΛΙΚΟ / 24-06-1993 Απόφαση της Επιτροπής που δηλώνει ότι το «Σύνολο της Ελληνικής Επικράτειας», έχει ταξινοµηθεί σε ζώνη υψηλού κινδύνου. Η απόφαση αυτή λήφθηκε στα πλαίσια εφαρµογής της παρ. 2 και 5 του άρθρου 2 του Καν. 2158/1992 «για την πυροπροστασία των κοινοτικών δασών» Τα ∆ασικά έργα και εργασίες προβλέπουν έργα αντιπυρικής προστασίας δασών (αντιπυρικές ζώνες, αντιπυρικούς δρόµους, υδατοδεξαµενές, παρατηρητήρια, συντήρηση δρόµων, δασοκοµικούς χειρισµούς κ.λ.π.) και εκπονούνται στα πλαίσια των παραπάνω ετήσιων δασικών προγραµµάτων, είναι σύµφωνα µε τα σχέδια πρόληψης που έχουν εκπονηθεί τόσο σε κεντρικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο και που εντάσσονται στον γενικότερο σχεδιασµό στα πλαίσια εφαρµογής της παρ. 5 του άρθρου 1 της ΚΥΑ αριθ. 12030 Φ.109.1./99 (ΦΕΚ 713/Τ.Β’ /19-05-1999). Κάθε χρόνο και πριν την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου συνεδριάζει το «Συντονιστικό Νοµαρχιακό Όργανο» σε κάθε Νοµό και αποφασίζει την λήψη των αναγκαίων προληπτικών και κατασταλτικών µέτρων κατά των πυρκαγιών των ∆ασών. Στην απόφαση αυτή καθορίζεται η οργάνωση και ο συντονισµός για τον αντιπυρικό αγώνα, η πρόληψη και η καταστολή των πυρκαγιών κατά των δασών, δασικών εκτάσεων και γεωργοκτηνοτροφικών εκµεταλλεύσεων και οι υποχρεώσεις και οι ευθύνες των εµπλεκόµενων ∆ηµοσίων Υπηρεσιών, των ΟΤΑ κ.λ.π., για τα απαραίτητα προληπτικά και κατασταλτικά µέτρα που επιβάλλεται να ληφθούν από αυτές. Θα επιλεχθούν περιοχές εφαρµογής του Μέτρου που έχουν χαρακτηριστεί σε επίπεδο χώρας, σαν ζώνη µέτριου ή υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 444 ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ 1. ∆απάνες πρώτης ∆άσωσης Η ενίσχυση χορηγείται µε τη µορφή επιδότησης κεφαλαίου και το ύψος της δύναται να φθάσει: Στις ορεινές και µειονεκτικές περιοχές, το 80% των επιλέξιµων δαπανών µε εξαίρεση τις περιπτώσεις που δικαιούχος είναι ∆ηµόσια αρχή Το 100% των επιλέξιµων δαπανών, εφόσον δικαιούχος είναι ∆ηµόσια αρχή Το 70% των επιλέξιµων δαπανών σε κάθε άλλη περίπτωση. Το συνολικό ύψος της ενίσχυσης για τις δαπάνες πρώτης δάσωσης δεν µπορεί να υπερβεί τα ποσά που αναφέρονται στον παρακάτω πίνακα. ∆ΑΠΑΝΕΣ ∆ΑΣΩΣΗΣ ΕΙ∆ΟΣ ΦΥΤΕΙΑΣ € / Ha Με περίφραξη* (€ /Ha) Φυτευτικός σύνδεσµος 3,2m x3,2 m (1000 φυτά/Ha) 5.904,58 8.854,38 Φυτευτικός σύνδεσµος 6 mx6 m (280 φυτά/Ha) 3.125,38 6.075,18 *Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και εφόσον από τη σχετικά µελέτη τεκµηριώνεται η ανάγκη κατασκευής περίφραξης για την επιτυχή ανάπτυξη της φυτείας Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής όπως τροποποιήθηκε και ισχύει και µόνο για τις δαπάνες εγκατάστασης 2. ∆απάνες συντήρησης Η ενίσχυση χορηγείται ετησίως και µέχρι 5 έτη και δύναται να φθάσει το ποσοστό της προηγούµενης παραγράφου. Το συνολικό ύψος της ενίσχυσης για τις δαπάνες συντήρησης δεν µπορεί να υπερβεί τα ποσά που αναφέρονται στον παρακάτω πίνακα. ∆ΑΠΑΝΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙ∆ΟΣ ΦΥΤΕΙΑΣ Έτη 1-2 (€/Ha) Έτη 3-5 (€/Ha) Φυτευτικός σύνδεσµος 3,2 mx3,2 m (1000 φυτά/Ha) 3.398,00 500,00 Φυτευτικός σύνδεσµος 6x6 (280 φυτά/Ha) 1.001,84 140,00 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 445 3. Απώλεια εισοδήµατος Η ενίσχυση χορηγείται ετησίως επί 15 έτη το πολύ και δύναται να φτάσει µέχρι 700 €/Ha στους γεωργούς ή στις ενώσεις τους που καλλιεργούσαν τη πριν από τη δάσωσή τους και µέχρι 150 €/Ha σε οποιοδήποτε άλλο φυσικό πρόσωπο ή πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου. Η ετήσια πριµοδότηση για την εισοδηµατική απώλεια υπολογίζεται ανάλογα µε τη χρήση της γης πριν από τη δάσωση και δεν δύναται να υπερβεί τα ποσά που αναφέρονται στον παρακάτω πίνακα. α/α Είδος καλλιέργειας Μέσο ακαθάριστο κέρδος (€/Ha) 1 Αρδευόµενες αροτραίες (πλην αραβοσίτου καρπού µηδικής και τριφυλλιών) 700 2 Κηπευτικά 700 3 Μποστανικά 700 4 Όσπρια 700 5 ∆ενδρώδεις καλλιέργειες 700 6 Αµπελώνες 700 7 Αραβόσιτος καρπός 700 8 Μηδική/τριφύλλια 600 9 Σκληρό σιτάρι 650 10 Μαλακό σιτάρι 350 11 Κριθάρι, λοιπά χειµερινά σιτηρά 300 12 Ηλίανθος 450 13 Λοιπές ξηρικές αροτραίες καλλιέργειες (βίκος, κτηνοτροφικά φυτά για χόρτο κ.λ.π.) 250 14 Βαµβάκι 700 15 Γλυκάνισο, σακχαρότευτλα, καπνά, κρόκος 700 16 Αρωµατικά φυτά 700 H Ελλάδα θα υλοποιήσει το παρόν Μέτρο υπό τον κανόνα των ενισχύσεων ήσσονος σηµασίας (de minimis). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 446 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 221 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 89.921.865 29.108.170 119.030.035 14.000.000 133.030.035 % 75,55% 24,45% 89,48% 11% 100% ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΑΛΑΙΑ ΜΕΤΡΑ Με τον όρο παλαιά µέτρα νοούνται τα µέτρα που εφαρµόσθηκαν στα πλαίσια του άξονα 4 του ΕΠΑΑ «∆ασώσεις γεωργικών γαιών» στο οποίο περιλαµβάνονται: α. Το παλαιό καθεστώς στήριξης πριν από το έτος 1992, Καν. 1609/89 β. «Η δάσωση γεωργικών γαιών» στα πλαίσια του Καν. 2080/92 γ. «Η ∆άσωση γεωργικών γαιών» στα πλαίσια του Καν. 1257/99 Η νοµική βάση για τη συνέχιση των µέτρων αυτών αποτελεί ο Καν. 1320/06 άρθρο 3 της Επιτροπής. ∆ικαιούχοι (παλαιοί) των παλαιών µέτρων µπορούν να αναγνωρισθούν στα πλαίσια εφαρµογής του παρόντος οι δικαιούχοι των δύο πρώτων (α και β) και από το τρίτο της µόνο εκείνοι των οποίων η απόφαση ένταξής τους πραγµατοποιήθηκε µέχρι την 31/12/06 στα πλαίσια εφαρµογής της ΚΥΑ 312268/9023/507/02, όπως ισχύει, η οποία αποτελεί αναπόσπαστο τµήµα του παρόντος. Με την επιφύλαξη τροποποιήσεων, στα πλαίσια κανονιστικών απαιτήσεων για τους παλιούς δικαιούχους, ισχύει το νοµικό πλαίσιο ένταξής τους (∆εσµεύσεις, ύψος ενίσχυσης, κυρώσεις κλπ) Οι ανειληµµένες υποχρεώσεις των παλιών δικαιούχων των Καν. 2080/92 και 1257/99, ανέρχονται στο ποσό των 110.000.000 €. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η ΕΙ∆ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΠΑΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός δικαιούχων που λαµβάνουν ενίσχυση δάσωσης 32.500 Επιδόσεων Αριθµός εκταρίων δασωµένης γης 39.600 ha Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 447 ΕΝ∆ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ∆ΑΣΟΠΟΝΙΚΩΝ ΕΙ∆ΩΝ ΓΙΑ ΑΝΑ∆ΑΣΩΣΕΙΣ ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΩΝΟΦΟΡΑ 1 Ερυθρελάτη Picea excelsa 2 Ελάτη η λευκή Abies alba 3 Ελάτη η υβριδογενής Abies borisii-regis (Abies alba x Abies cephalonica ) 4 Ελάτη η κεφαλληνιακή Abies cephalonica 5 Πεύκη η λευκόδερµη Pinus heldreichii var. leucodermis 6 Πεύκη η δασική Pinus sylvestris 7 Πεύκη η µαύρη Pinus nigra 8 Πεύκη η τραχεία Pinus halepensis ssp brutia 9 Πεύκη η χαλέπιος Pinus halepensis ssp halepensis 10 Κουκουναριά Pinus pinea 11 Πεύκη η βαλακανική ή πενταβέλονη Pinus peuce 12 Κυπαρίσσι αειθαλές Cupressus sempervirens 13 Ίταµος Taxus baccata 14 Ψευδοτσούγκα Pseudotsuga menziensii 15 Λάριξ Ευρωπαική Larix europaea 16 Κέδρος του Λιβάνου Cedrus libani ssp. libani 17 Κέδρος ο βραχύφυλλος Cedrus libani ssp. brevifolia 18 Άρκευθος Juniperus sp. ΠΛΑΤΥΦΥΛΛΑ 1 Λεύκη ( όλοι οι κλώνοι και τα υβρίδια) Populus sp. 2 Καρυδιά η βασιλική Juglans regia 3 Καστανιά Castanea sativa 4 Φράξος ο οξύκαρπος, νερόφραξος Fraxinus angustifolia ssp oxycarpa 5 Σφένδαµος o ψευδοπλάτανος Acer pseudoplatanus 6 Σφένδαµος ο πλατανοειδής -νεροπλάτανος Acer platanoides 7 Σκλήθρο κολλώδες Alnus glutinosa 8 Αρκουδοπούρναρο Ilex aquifolium 9 ∆άφνη η ευγενής Laurus nobilis 10 Πλάτανος ο ανατολικός Platanus orientalis 11 Λικιδάµβαρη η ανατολική, Υγράµβαρη Liquidambar orientaliw 12 Ιπποκαστανιά Aesculus hippocastanus 13 Σηµύδα η κρεµοκλαδής Beula pendula 14 ∆ρύς η χνοώδης Quercus pubescens 15 ∆ρύς η ευθύφλοιος Quercus cerris 16 Αριά Quercus ilex 17 ∆ρύς η πλατύφυλλη Quercus frainetto (Quercus conferta) 18 Βαλανιδιά Quercus ithaburensis ssp macrolepis Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 448 (Quercus aegilops) 19 ∆ρύς η πετραία Quercus petraea ( Q. sessiliflora) 20 ∆ρύς η ποδισκοφόρος Quercus robur ssp. pedunculiflora 21 ∆ρύς η µακεδονική Quercus trojana ssp. trojana 22 Φελλοδρύς Quercus suber 23 Οξυά η δασική Fagus sylvatica 24 Οξυά η µοισιακή Fagus moesiaca 25 Οξυά η ανατολική Fagus orientalis 26 Μαστιχόδενδρο Pistacia lentiscus var.chia 27 Μελικοκκιά Celtis australis 28 Κουτσουπιά Cercis siliquastrum 29 Χαρουπιά (Ξυλοκερατιά) Ceratonia siliqua 30 Λεπτοκαρυά Corylus avellana 31 Μουριά η λευκή Morus alba 32 Μουριά η µαύρη Morus nigra 33 Ιτιές (όλα τα είδη) Salix spp. 34 Κερασιά Prunus avium 35 Φιλύρα η καρδιοειδής Tilia cordata 36 Φιλύρα η πλατύφυλλη Tilia platyphyllos 37 Φιλύρα η πιληµατώδης Tilia tomentosa 38 Σορβιά η οικιακή Sorbus domestica 39 Αλµυρίκι (όλα τα είδη) Tamarix s.p 40 Ψευδακακία Robinia pseudoakakia Ο ελάχιστος αριθµός δένδρων ανά Ha θα καθορίζεται ανάλογα µε το δασικό είδος που επιλέγεται και ενδεικτικά ως ακολούθως: α. Κωνοφόρα : 1000 φυτά ανά Ha. β. Πλατύφυλλα : 1000 φυτά ανά Ha. γ. Για τα πλατύφυλλα Βασιλική καρυδιά, Λεύκη, Καστανιά η κοινή, Χαρουπιά, Μουριά, Μελικοκκιά, Μαστιχόδενδρο,, Πλατάνι : 280 φυτά ανά Ha. Ο ελάχιστος, καθώς και ο συνολικός αριθµός δένδρων ανά Ha, καθώς και το κατάλληλο δασικό ή δασικά είδη, που θα χρησιµοποιηθούν στις αναδασώσεις θα τεκµηριωθούν και θα καθοριστούν από την µελέτη ή και το «Τεχνικό ∆ελτίο Περιγραφής Εργασιών» µε βάση : Τους τιθέµενους σκοπούς του Μέτρου και την ζώνη δασικής βλάστησης, στην οποία ευρίσκεται η υπό αναδάσωση περιοχή. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 449 5.3.2.2.3.Πρώτη δάσωση µη γεωργικών γαιών ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Πρώτη δάσωση µη γεωργικών γαιών Το Μέτρο αυτό καταργείται Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 450 5.3.2.2.4. Ενισχύσεις Natura 2000 ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Ενισχύσεις Natura 2000 ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (β) (iv) και 46 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 30 και σηµείο 5.3.2.2.4 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 224 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Κίνητρα σε ιδιώτες δασοκτήµονες (Ιδιώτες ιδιοκτήτες δασών ή ενώσεις τους, και µισθωτές των ιδιόκτητων αυτών εκτάσεων) για την λήψη κατάλληλων µέτρων προστασίας σε περιοχές του δικτύου ΝΑΤURA 2000, ώστε να αποφεύγεται η υποβάθµιση των φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων των ειδών , καθώς και οι ενοχλήσεις που έχουν επιπτώσεις στα είδη, εφ’ όσον οι ενοχλήσεις αυτές θα µπορούσαν να έχουν σηµαντικές επιπτώσεις όσον αφορά τους στόχους που τίθενται από την οδηγία 92/43/ΕΟΚ και την 79/409/ΕΟΚ και για την διευθέτηση συγκεκριµένων προβληµάτων που απορρέουν από την εφαρµογή τους. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η διαφύλαξη, βελτίωση και αποκατάσταση µιας επαρκούς ποικιλίας και έκτασης βιοτόπων και οικοτόπων για όλα τα είδη της άγριας πτηνοπανίδας και η διατήρηση των κατάλληλων συνθηκών φωλεοποίησης και αναπαραγωγής των ειδών του παραρτήµατος Ι της οδηγίας 79/409/ ΕΟΚ. Η στήριξη ετησίως και ανά εκτάριο δάσους σε ιδιώτες ιδιοκτήτες δασών ή ενώσεις τους, για να αντισταθµίσει το κόστος και το διαφυγόν εισόδηµα εξαιτίας των περιορισµών στη χρήση των δασών και άλλων δασικών εκτάσεων, που οφείλονται στην εφαρµογή των οδηγιών 79/409/ΕΟΚ και 92/43/ΕΟΚ στη συγκεκριµένη περιοχή. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι του Μέτρου θα είναι ιδιώτες δασοκτήµονες δασών ή ενώσεις τους και παράλληλα αναλαµβάνουν τις ακόλουθες δεσµεύσεις: α) Να τηρούν σε ολόκληρη την εκµετάλλευση τις υποχρεωτικές απαιτήσεις που προβλέπονται στα άρθρα 4 και 5 και στα παραρτήµατα III και IV του Καν. (ΕΚ)73/2009. β) Να δέχονται και να διευκολύνουν τους ελέγχους που πραγµατοποιούν εξουσιοδοτηµένα Εθνικά και Κοινοτικά Όργανα Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 451 . ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Ιδιωτικά δάση και δασικές εκτάσεις που περιλαµβάνονται στο δίκτυο Νatura 2000, στα πλαίσια εφαρµογής των σχετικών διατάξεων των οδηγιών 79 / 409 /EOK και 92 /43 / EOK και έχουν εκδοθεί τα σχετικά Προεδρικά ∆ιατάγµατα ή ΚΥΑ για τον χαρακτηρισµό και την προστασία τους, καθώς και σε περιοχές Natura, για τις οποίες υπάρχει εγκεκριµένη ειδική περιβαλλοντική µελέτη (ΕΠΜ), αλλά όχι ακόµη νοµοθετήµατα κήρυξής τους σε εθνικό επίπεδο. Πέρα από αυτό το µέτρο µπορεί να εφαρµοστεί και σε περιοχές του δικτύου Natura 2000, στις οποίες ενδιαιτούν είδη για τα οποία υπάρχουν εγκεκριµένα σχέδια διαχείρισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Εξαιτίας των φετινών δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα, που είχαν σαν αποτέλεσµα µια τεράστια οικολογική καταστροφή πολύτιµων δασικών οικοσυστηµάτων, στην επιλεξιµότητα των εκτάσεων θα δοθεί προτεραιότητα στις πληγείσες περιοχές. Συγκεκριµένα το Μέτρο θα εφαρµοστεί στις παρακάτω περιοχές του Πίνακα 1: Πίνακας 1: Περιοχές Natura 2000 µε εγκεκριµένες ΕΠΜ και κήρυξη σε εθνικό επίπεδο σύµφωνα µε το ν. 1650/86 που θα εφαρµοστεί το Μέτρο. Α/Α ΠΕΡΙΟΧΗ NATURA 2000 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΠΜ ΑΡ. Π∆ ή ΑΡ. ΦΕΚ 1 GR 2210002 - Κόλπος Λαγανά Ζακύνθου (Ακρ. Γεράκι – Κέρι) και Νησίδες Μαραθονήσι και Πελούζο (ΤΚΣ) Κόλπος Λαγανά Ζακύνθου ΦΕΚ 906/∆/22-12-99 Τροποποίηση ΦΕΚ 1272/∆/27-11-03 2 GR 2210003 ΝΗΣΟΙ ΣΤΡΟΦΑ∆ΕΣ (ΤΚΣ) Κόλπος Λαγανά Ζακύνθου ΦΕΚ 906/∆/22-12-99 Τροποποίηση ΦΕΚ 1272/∆/27-11-03 3 GR 2210004 ΝΗΣΙ∆ΕΣ ΣΤΑΜΦΑΝΙ & ΑΡΠΙΙΑ (ΖΕΠ) Κόλπος Λαγανά Ζακύνθου ΦΕΚ 906/∆/22-12-99 Τροποποίηση ΦΕΚ 1272/∆/27-11-03 4 GR 1430004 ΕΘΝΙΚΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΑΡΚΟ ΑΛΟΝΝΗΣΟΥ ΒΟΡΕΙΩΝ ΣΠΟΡΑ∆ΩΝ, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΣΚΟΠΕΛΟΣ (ΤΚΣ) Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων ΚΥΑ 23537/6-5-03 ΦΕΚ 621/∆/19-6-03 5 GR 1430005 ΝΗΣΙΑ ΚΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΑ, ΠΙΠΕΡΙ, ΨΑΘΟΥΡΑ ΚΑΙ ΓΥΡΩ ΝΗΣΙ∆ΕΣ ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΝΗΣΟΙ Α∆ΕΛΦΟΙ, ΛΕΘΟΥΣΑ, ΓΑΙ∆ΟΥΡΟΝΗΣΙΑ Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων ΚΥΑ 23537/6-5-03 ΦΕΚ 621/∆/19-6-03 6. GR1220001 ΛΙΜΝΕΣ ΒΟΛΒΗ ΚΑΙ ΛΑΓΚΑ∆Α - ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ (ΤΚΣ) Λίµνες Κορώνεια – Βόλβη, Μακεδονικά Τέµπη και ευρύτερη περιοχή τους ΚΥΑ 6919/11-2-04 ΦΕΚ 248/∆/5-3-04 7. GR1220003 ΣΤΕΝΑ ΡΕΝΤΙΝΑΣ – ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ (ΤΚΣ) Λίµνες Κορώνεια – Βόλβη, Μακεδονικά ΚΥΑ 6919/11-2-04 ΦΕΚ 248/∆/5-3-04 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 452 Τέµπη και ευρύτερη περιοχή τους 8. GR1220009 ΛΙΜΝΕΣ ΒΟΛΒΗ ΚΑΙ ΛΑΓΚΑ∆Α ΚΑΙ ΣΤΕΝΑ ΡΕΝΤΙΝΑΣ Λίµνες Κορώνεια – Βόλβη, Μακεδονικά Τέµπη και ευρύτερη περιοχή τους ΚΥΑ 6919/11-2-04 ΦΕΚ 248/∆/5-3-04 9. GR1310001 ΒΑΣΙΛΙΤΣΑ (ΤΚΣ) Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 10. GR1310002 ΕΘΝΙΚΟΣ ∆ΡΥΜΟΣ ΠΙΝ∆ΟΥ (ΤΚΣ) Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 11. GR1310003 ΕΘΝΙΚΟΣ ∆ΡΥΜΟΣ ΠΙΝ∆ΟΥ (ΒΑΛΙΑ ΚΑΛΝΤΑ) – ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ (ΤΚΣ) Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 12. GR2130001 ΕΘΝΙΚΟΣ ∆ΡΥΜΟΣ ΒΙΚΟΥ ΑΩΟΥ (ΤΚΣ) Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 13. GR2130002 ΚΟΡΥΦΕΣ ΟΡΟΥΣ ΣΜΟΛΙΚΑ (ΤΚΣ) Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 14. GR2130004 ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΖΑΓΟΡΙΟΥ (ΤΚΣ) Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 15. GR2130006 ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΤΣΟΒΟΥ (ΑΝΗΛΙΟ – ΚΑΤΑΡΑ) (ΤΚΣ) περίπου η µισή περιοχή είναι στην κήρυξη Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 16. GR2130008 ΟΡΟΣ ΜΙΤΣΙΚΕΛΙ (ΤΚΣ/ΖΕΠ) περίπου η µισή περιοχή είναι στην κήρυξη Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 17. GR2130009 ΟΡΟΣ ΤΥΜΦΗ (ΓΚΑΜΙΛΑ) (ΖΕΠ) Ορεινοί Όγκοι της Πίνδου ΚΥΑ 23069/31-5-05 ΦΕΚ 639/∆/14-6-05 18. GR2310015 ∆ΕΛΤΑ ΑΧΕΛΩΟΥ, ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ – ΑΙΤΩΛΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΚΒΟΛΕΣ ΕΒΥΝΟΥ, ΝΗΣΟΙ ΕΧΙΝΑ∆ΕΣ, ΝΗΣΟΣ ΠΕΤΑΛΑΣ, ∆ΥΤΙΚΟΣ ΑΡΑΚΥΝΘΟΣ ΚΑΙ ΣΤΕΝΑ ΚΛΕΙΣΟΥΡΑΣ (ΖΕΠ) τµήµα της περιοχής είναι στην κήρυξη (δεν είναι ο ∆υτικός Αράκυνθος) Υγρότοποι Μεσολογγίου – Αιτωλικού και ευρύτερη περιοχής τους ΚΥΑ 22306/26-5-06 ΦΕΚ 477/∆/31-5-06 19. GR2310001 ∆ΕΛΤΑ ΑΧΕΛΩΟΥ, ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ – ΑΙΤΩΛΙΚΟΥ, ΕΚΒΟΛΕΣ ΕΒΥΝΟΥ, ΝΗΣΟΙ ΕΧΙΝΑ∆ΕΣ, ΝΗΣΟΣ ΠΕΤΑΛΑΣ (ΤΚΣ) Υγρότοποι Μεσολογγίου – Αιτωλικού και ευρύτερη περιοχής τους ΚΥΑ 22306/26-5-06 ΦΕΚ 477/∆/31-5-06 20 GR2310005 ΟΡΟΣ ΒΑΡΑΣΟΒΑ (ΤΚΣ) τµήµα της περιοχής είναι στην κήρυξη (δεν είναι το ανατολικό τµήµα) Υγρότοποι Μεσολογγίου – Αιτωλικού και ευρύτερη περιοχής τους ΚΥΑ 22306/26-5-06 ΦΕΚ 477/∆/31-5-06 21 GR2310010 ΟΡΟΣ ΑΡΑΚΥΝΘΟΣ ΚΑΙ ΣΤΕΝΑ ΚΛΕΙΣΟΥΡΑΣ (ΤΚΣ) πολύ µικρό τµήµα της περιοχής είναι στην κήρυξη (δεν είναι ο Αράκυνθος) Υγρότοποι Μεσολογγίου – Αιτωλικού και ευρύτερη περιοχής τους ΚΥΑ 22306/26-5-06 ΦΕΚ 477/∆/31-5-06 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 453 22 GR1110002 ∆ΑΣΟΣ ∆Α∆ΙΑΣ – ΣΟΥΦΛΙ ∆ιαχείριση και Προστασία του ∆άσους ∆αδιάς Έχει εκδοθεί ΦΕΚ 911/∆/13-10-06 (ΚΥΑ υπ’ αριθ. 35633/30-8-06) 23 GR1260008 ΤΕΧΝΗΤΗ ΛΙΜΝΗ ΚΕΡΚΙΝΗΣ – ΟΡΟΣ ΚΡΟΥΣΙΑ (ΖΕΠ) Λίµνη Κερκίνη και ευρύτερη περιοχή της Έχει εκδοθεί ΦΕΚ 98/ΤΑΑΠΘ/8-11-06 (ΚΥΑ υπ’ αριθ. 42699/19-10-06) 24 GR1110006 ∆ΕΛΤΑ ΕΒΡΟΥ (ΖΕΠ) ∆έλτα Έβρου και ευρύτερη περιοχή του Έχει εκδοθεί ΦΕΚ 102/∆/16-3-07 (ΚΥΑ 4110/29-1-07) 25 GR 2520003 ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑ ΜΟΥΣΤΟΥ (ΤΚΣ) Όρος Πάρνων και υγρότοπος Μουστού ΚΥΑ σε στάδιο τελικών υπογραφών GR2520006 ΟΡΟΣ ΠΑΡΝΩΝΑΣ (ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΑΛΕΒΗΣ) (ΤΚΣ) Όρος Πάρνων και υγρότοπος Μουστού ΚΥΑ σε στάδιο τελικών υπογραφών GR2540001 ΟΡΟΙ ΓΙ∆ΟΒΟΥΝΙ, ΓΑΙ∆ΟΡΟΒΟΥΝΙ, ΧΙΟΝΟΒΟΥΝΙ, ΚΟΡΑΚΙΑ, ΚΑΛΟΓΕΡΟΒΟΥΝΙ, ΚΟΥΛΟΧΕΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑΣ (ΤΚΣ) Όρος Πάρνων και υγρότοπος Μουστού ΚΥΑ σε στάδιο τελικών υπογραφών 26 GR2110001 ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ, ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑ ΚΑΤΑΦΟΥΡΚΟ ΚΑΙ ΚΟΡΑΚΟΝΗΣΙΑ (ΖΕΠ) Αµβρακικός κόλπος και ευρύτερη περιοχή του Έχει υπογραφεί από όλους τους συναρµόδιους Υπουργούς, αναµένεται η έκδοση ΦΕΚ 27 GR1130009 ΛΙΜΝΕΣ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΕΣ ΘΡΑΚΗΣ – ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΖΩΝΗ (ΤΚΣ) ∆έλτα Νέστου – Βιστωνίδας – Ισµαρίδας και ευρύτερη περιοχή τους Τελική επεξεργασία σχεδίου ΚΥΑ Επιλέξιµες δράσεις, οι οποίες θα είναι σχετικές µε τα διαχειριστικά µέτρα που προτείνονται από τα εγκεκριµένα προεδρικά διατάγµατα ή ΚΥΑ και τις εγκεκριµένες ειδικές περιβαλλοντικές µελέτες. Tέτοιες δράσεις δύναται να είναι : 1. Η διατήρηση ώριµων συνδενδριών, ή συστάδων κατά τη διαχείριση δάσους µε πρεµνοφυή µορφή. 2. Η διατήρηση ανυλοτόµητων συστάδων, σε ρεµατιές, µισγάγγειες και βραχώδεις περιοχές για τη διασφάλιση των διαδρόµων επικοινωνίας (corridors) των ειδών της άγριας πανίδας και την αποφυγή της διάσπασης της συνέχειας του δασικού τοπίου. 3. Να µην καταστρέφεται ή υποβαθµίζεται η παρόχθια βλάστηση και ειδικότερα να µην επιτρέπεται η υλοτοµία όλων των ειδών των δένδρων εκατέρωθεν των χειµάρρων σε πλάτος 30 µ (ελάχιστο) έως - 50 µ (µέγιστο) από το κέντρο της κοίτης του ρέµατος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 454 4. Να µην επιτρέπονται οι υλοτοµικές εργασίες σε ακτίνα 50 µέτρων από τις φωλιές των αρπακτικών ειδών ή όπως θα προσδιορίζεται από το αντίστοιχο προεδρικό διάταγµα ή την αντίστοιχή εγκεκριµένη ειδική περιβαλλοντική µελέτη στις εγκεκριµένες περιοχές. 5. Να απαγορεύεται η αποµάκρυνση όλων των κακόµορφων δένδρων, κατακειµένων δένδρων και υπερώριµων ατόµων, πολύτιµων για την ορνιθοπανίδα. Ειδικότερα σε περιοχές ορνιθολογικού ενδιαφέροντος πρέπει να τροποποιείται µερικώς η διαδικασία της καλλιέργειας των συστάδων στο στάδιο της αρνητικής επιλογής και να διατηρούνται και λίγα ανεπιθύµητα άτοµα (κακόµορφα, δέντρα µε κουφάλες κ.λ.π.). 'Έτσι θα αφήνονται µετά από κάθε φάση 2 -6 µη επιθυµητά ζωντανά άτοµα (κακόµορφα, στρεβλά, κουφαλερά, µε προσβολές, διχαλωτά κ.α) συνολικού όγκου τουλάχιστον 8 κ.µ. ανά εκτάριο ). 6. Να απαγορεύεται η υλοτοµία των ωρίµων συστάδων Platanus orientalis σε παραποτάµιες συστάδες σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ). 7. Να µην επιτρέπεται η υλοτοµία της Κρασπεδικής Ζώνης πλάτους 50 µ (ελάχιστο) έως 100µ (µέγιστο). Η κρασπεδική ζώνη είναι το τελευταίο κοµµάτι του δάσους στη ζώνη των δασοορίων. Επίσης να µην επιτρέπεται η υλοτοµία και των µεµονοµένων δέντρων που φύονται πέραν της γραµµής των δασοορίων. 9. Η διατήρηση διακένων λόγω της υψηλής βιοποικιλότητας των ίδιων των λιβαδιών και της ύπαρξης µεταβατικών οικοτόπων που έχουν σαν συνέπεια τον αυξηµένο αριθµό ειδών της αγρίας πανίδας γιατί αυτά τα διάκενα αποτελούν σηµαντικές θέσεις των ενδιαιατηµάτων τους. «∆ιάκενο» θεωρείται κάθε µη καλυπτόµενος από δέντρα χώρος σε συστάδες µε συγκόµωση > 70%, του οποίου η µέγιστη διάµετρος είναι µεγαλύτερη από το µέγιστο ύψος των δέντρων που βρίσκονται στις παρυφές του. 8. Να µην εκτελούνται ενρητινώσεις πρινώνων και δρυοδασών . Οι πρινώνες µπορεί να αποτελούν πρόδροµες φυτοκοινωνίες δρυοδασών και εποµένως η καταστροφή τους για φύτευση κωνοφόρων µπορεί να έχει µακροπρόθεσµα αρνητικές συνέπειες στις θέσεις φωλιάσµατος, στα ενδιαιτήµατα και στην ίδια τη δοµή των ειδών της ορνιθοπανίδας, καθώς και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας των συγκεκριµένων δασικών οικοσυστηµάτων. ΟΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΟΥ ΚΑΘΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ Ο∆ΗΓΙΩΝ 79/409/EΟΚ ΚΑΙ 92/43/ΕΟΚ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΓΙΑ Ι∆ΙΩΤΕΣ Ι∆ΙΟΚΤΗΤΕΣ ∆ΑΣΩΝ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΑΠΟΡΡΕΟΥΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ/ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ ∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Το Μέτρο θα εφαρµοστεί σε Ιδιωτικά δάση και δασικές εκτάσεις που περιλαµβάνονται στο ∆ίκτυο Natura 2000, στα πλαίσια εφαρµογής των σχετικών διατάξεων των οδηγιών 79/409/ΕΟΚ και 92/43/ΕΟΚ και πιο συγκεκριµένα σε περιοχές που έχουν εκδοθεί τα σχετικά Προεδρικά ∆ιατάγµατα που περιγράφουν τις επιτρεπόµενες και απαγορευµένες χρήσεις και δραστηριότητες, καθώς και σε περιοχές Natura, για τις οποίες υπάρχει εγκεκριµένη ειδική περιβαλλοντική µελέτη (ΕΠΜ) η οποία ορίζει τις επιτρεπόµενες και απαγορευµένες χρήσεις, οι οποίες θα είναι και οι επιλέξιµες Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 455 δράσεις του Μέτρου και που θα καθορίζουν και τις δεσµεύσεις που θα αναλαµβάνουν οι δασοκτήµονες στις περιοχές αυτές. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΑΙΤΙΟΛΟΓΟΥΝ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ∆ΙΑΦΥΓΟΝ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ∆ΑΣΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ∆ΑΣΙΚΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ, ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΟΦΕΙΛΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ Ο∆ΗΓΙΩΝ 79/409/EΟΚ ΚΑΙ 92/43/EΟΚ ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟΧΗ Για την χορήγηση της στήριξης θα υποβάλλεται από τον ∆ασοκτήµονα προς την αρµόδια δασική αρχή τεχνική έκθεση, στην οποία θα περιγράφονται οι συγκεκριµένες δράσεις, που θα αναλάβει µέσα στα πλαίσια των επιλέξιµων δράσεων που περιγράφονται στο Τεχνικό ∆ελτίο. Για κάθε δράση για την οποία θα αιτείται ο δικαιούχος στήριξη θα κοστολογείται και θα αιτιολογείται το ύψος της απώλειας εισοδήµατος, ώστε να εγκρίνεται το κατάλληλο επίπεδο στήριξης µεταξύ της ελάχιστης πληρωµής των 40 €/Ha και της µέγιστης των 200 €/Ha. ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΟΤΙ ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΑΡΚΕΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΕΙΝΑΙ ΟΜΟΙΕΣ ΜΕ ΑΥΤΕΣ ΠΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ (ΕΚ) 73/2009 Η αρθµ. 324032/24-12-2004 ΚΥΑ (ΦΕΚ 1921/Β΄/2004), µε θέµα «Εφαρµογή του καθεστώτος της πολλαπλής συµµόρφωσης και λοιπά συµπληρωµατικά µέτρα σε εκτέλεση του Κανονισµού (ΕΚ) 73/2009 του Συµβουλίου» και η Υπουργική Απόφαση 262021 (ΦΕΚ 538/Β΄/21-04-2005), µε θέµα «Λεπτοµέρειες εφαρµογής της υπ’ αριθ. 324032/24-12-2004 απόφασης των Υπουργών Οικονοµίας και Οικονοµικών, Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και ∆ηµοσίων Έργων και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων «Εφαρµογή του καθεστώτος της πολλαπλής συµµόρφωσης και λοιπά συµπληρωµατικά µέτρα σε εκτέλεση του Κανονισµού (ΕΚ) 73/2009του Συµβουλίου». ΑΠΟ∆ΕΙΚΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΠΩΣ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ 48 (2) ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) 1974/2006, ΟΠΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΙΣΧΥΕΙ, ΠΟΥ ΕΠΙΤΡΕΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΝΑ ΕΛΕΓΞΟΥΝ ΤΗΝ ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΤΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ Υπάρχουν στην Μελέτη τεκµηρίωσης του ύψους ενίσχυσης του Μέτρου στο Παράρτηµα 6 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013. ΎΨΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η στήριξη θα χορηγείται για επτά (7) έτη και θα περιορίζεται µεταξύ των κατώτατων και ανώτατων ποσών που καθορίζονται στο Παράρτηµα του Κανονισµού 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει: Ελάχιστη πληρωµή: 40 ΕΥΡΩ ανά εκτάριο Μέγιστη πληρωµή: 200 ΕΥΡΩ ανά εκτάριο. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 456 Το συνολικό ύψος της ενίσχυσης που θα αντισταθµίζει το κόστος και το διαφυγόν εισόδηµα δεν µπορεί να υπερβεί τα ποσά που αναφέρονται στον παρακάτω πίνακα. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ & ΕΙ∆Η ∆ΑΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΕΙΣΟ∆ΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑ ΕΚΤΑΡΙΟ (€/Ηα/έτος) ΧΑΛΕΠΙΟΣ ΠΕΥΚΗ - ΤΡΑΧΕΙΑ ΠΕΥΚΗ - ΚΟΥΚΟΥΝΑΡΙΑ ΚΥΠΑΡΙΣΣΟΣ 80 ΛΟΙΠΑ ΚΩΝΟΦΟΡΑ 145 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΡΗΤΙΝΗΣ 165 ΠΛΑΤΥΦΥΛΛΑ 160 ΣΥΝ∆ΕΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΕΘΝΙΚΑ / ΥΠΟ-ΕΘΝΙΚΑ ∆ΑΣΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Η ΙΣΟ∆ΥΝΑΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ∆ΑΣΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ Το Μέτρο συνδέεται συµπληρωµατικά µε τα Ετήσια Προγράµµατα ∆ασικών Έργων και Εργασιών ∆ηµόσιας και µη ∆ηµόσιας ∆ασοπονίας που συντάσσονται κάθε χρόνο σε επίπεδο Νοµού και περιλαµβάνουν έργα και εργασίες που εκπονούν οι Περιφερειακές ∆ασικές Υπηρεσίες σε προστατευόµενες περιοχές, όπως περιοχές Natura, Εθνικούς ∆ρυµούς, ∆ιατηρητέα Μνηµεία της Φύσης και Αισθητικά ∆άση. Το µέτρο συνδέεται επίσης µε το Κοινοτικό σχέδιο δράσης για τα δάση (COM (2006) 302 τελικό 15.6.2006) και συγκεκριµένα συνεισφέρει στους 2 από τους 4 βασικούς στόχους του οι οποίοι επιγραµµατικά είναι: βελτίωση και προστασία του περιβάλλοντος συµβολή στην ποιότητα ζωής. Επίσης, στο 6ο Κοινοτικό πρόγραµµα δράσης για το περιβάλλον, άρθρα 2 και 6 τα οποία προβλέπουν την στήριξη µέτρων για την ποιοτική αναβάθµιση των φυσικών οικοσυστηµάτων. ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΣΧΕ∆ΙΑ ∆ΑΣΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΗΚΑΝ ΣΑΝ ΥΨΗΛΗΣ Η ΜΕΣΗΣ ΕΠΙΚΙΝ∆ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ∆ΑΣΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΥΝ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΑΥΤΑ ΤΑ ΣΧΕ∆ΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Οι προτεινόµενες δράσεις του Μέτρου θα είναι σύµφωνες µε τα σχέδια πρόληψης που έχουν εκπονηθεί τόσο σε κεντρικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο και που εντάσσονται στον γενικότερο σχεδιασµό στα πλαίσια εφαρµογής της παρ. 5 του άρθρου 1 της Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) αριθ. 12030 Φ.109.1./99 (ΦΕΚ 713/Τ.Β’ /19-05-1999) και θα έχουν προτεραιότητα οι περιοχές που βρίσκονται σε υψηλή ζώνη επικινδυνότητας από τις πυρκαγιές, καθώς επίσης και µε τις προληπτικές δράσεις που θα αναλαµβάνουν οι ιδιώτες δασοκτήµονες σαν Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 457 αποτέλεσµα των παραπάνω εγκεκριµένων Προεδρικών ∆ιαταγµάτων που αφορούν αυτές τις περιοχές. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆/νση Αισθητικών ∆ασών, ∆ρυµών και Θήρας, του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 224 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 7.613.654 2.464.579 10.078.233 0 10.078.233 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός δασοκοµικών εκµεταλλεύσεων που λαµβάνουν ενίσχυση σε περιοχή Natura 2000 330 Επιδόσεων Στηριζόµενη δασική γη (εκτάρια) σε περιοχή Natura 2000 6.600 ha Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 458 5.3.2.2.6. Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 16α (1α), 36 (β) (vi) και 48 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρα 30,33 και σηµείο 5.3.2.2.6 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ MΕΤΡΟΥ 226 ΤΙΤΛΟΣ MΕΤΡΟΥ «Αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και εισαγωγή δράσεων πρόληψης» ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Οι δασικές πυρκαγιές έχουν καταστροφικές συνέπειες στο περιβάλλον και ειδικότερα στα δάση της χώρας µας, προκαλώντας την έντονη διάβρωση, απερήµωση, απώλεια της βιοποικιλότητας και των ενδιαιτηµάτων, καθώς επίσης και την υποβάθµιση της ποιότητας του νερού. Για την αποτροπή αυτών των φαινοµένων υπάρχει ανάγκη άµεσης αποκατάστασης του δασοκοµικού δυναµικού σε δάση και δασικές εκτάσεις που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές και πυρκαγιές και την εισαγωγή των κατάλληλων δράσεων πρόληψης σε δάση και δασικές εκτάσεις που χαρακτηρίζονται ως υψηλού ή µέσου κινδύνου για δασικές πυρκαγιές σύµφωνα µε τα σχέδιο δασοπροστασίας. Επίσης η χώρα µας είναι από τις περισσότερο χειµαρρόπληκτες. Κάθε χρόνο 86 περίπου εκατοµµύρια κυβικά µέτρα εδάφους αποσπώνται από τις ορεινές και ηµιορεινές περιοχές, µεταφέρονται και αποθέτονται στις πεδινές, προκαλώντας σοβαρές πληµµύρες και άλλες καταστροφές, όπως υποβάθµιση των εδαφών και επιζήµιες προσχώσεις στις πεδινές περιοχές. Οι πρόσφατες δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα είχαν σαν αποτέλεσµα την τεράστια οικολογική καταστροφή πολύτιµων δασικών οικοσυστηµάτων. Μετά τις άµεσες επιπτώσεις αυτών των πυρκαγιών πολλές δραστηριότητες ή δευτερεύοντα φαινόµενα ακολουθούν, όπως η διάβρωση του εδάφους και οι αλλαγές στο υδρολογικό σύστηµα των περιοχών. Αυτές οι επιπτώσεις αποτελούν σοβαρούς λόγους για την άµεση και αποτελεσµατική αποκατάσταση αυτών των καµένων δασικών εκτάσεων. Σύµφωνα µε την έκθεση για την συνολική αποτύπωση των οικολογικών επιπτώσεων των καλοκαιρινών πυρκαγιών στην Πελοπόννησο που πραγµατοποιήθηκε από το WWF (World Wide Fund for Nature) Ελλάς σε συνεργασία µε το εργαστήριο ∆ασικής Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 459 ∆ιαχείρισης και Τηλεπισκόπησης του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, οι συνολικές καµένες εκτάσεις της Πελοποννήσου φτάνουν τα 177.265,4 Ha, εκ των οποίων τα 55% (97.518 Ha), είναι δάση και δασικές εκτάσεις. Οι περιοχές µε ιδιαίτερη οικολογική αξία που επλήγησαν σοβαρά από τις πυρκαγιές είναι οι εξής: ∆άσος και Λίµνη Καϊάφα: κάηκαν 757,7 Ha (22,5% της προστατευόµενης περιοχής) Ολυµπία: Κάηκαν 67 Ha (21,3% της προστατευόµενης περιοχής) Οροπέδιο Φολόης: Κάηκαν 2.994,3 Ha (30,7% της προστατευόµενης περιοχής) Όρος Ταΰγετος: Κάηκαν 8.654,2 Ha (16,3% της προστατευόµενης περιοχής) Όρος Πάρνωνας: Κάηκαν 4.506,6 Ha (8,1% της προστατευόµενης περιοχής) Όρη Μπαρµπάς και Κλωκός, φαράγγι Σελινούντα: Κάηκαν 3.047,6 Ha (50,4% της προστατευόµενης περιοχής) Φαράγγι Βουραικού: Κάηκαν 636,2 Ha (29,2% της προστατευόµενης περιοχής) Από τις δορυφορικές εικόνες του Ευρωπαϊκού Συστήµατος Πληροφοριών για τις δασικές πυρκαγιές (EFFIS), οι καµένες εκτάσεις δασών και δασικών εκτάσεων στην Εύβοια ανέρχονται σε 24.342 Ha. Το µεγάλο πρόβληµα µετά από µια δασική πυρκαγιά και που χρειάζεται άµεση αντιµετώπιση είναι ο κίνδυνος διάβρωσης των εδαφών τα οποία έχουν χάσει το προστατευτικό τους κάλυµµα και οι πληµµύρες που ακολουθούν. Γι’ αυτό πριν από οποιαδήποτε αναδάσωση πρέπει να γίνουν τα κατάλληλα έργα αποτροπής της διάβρωσης και συγκράτησης των επιφανειακών ρεόντων υδάτων. Γι’ αυτό προτείνονται παρεµβάσεις µε ορεινά αντιπληµµυρικά και αντιδιαβρωτικά έργα για την αποφυγή αυτών των επιπτώσεων. Όσον αφορά τα έργα αναδάσωσης, αυτά θα πρέπει να γίνουν µετά το πέρας του ενός έτους, γιατί τα πλατύφυλλα είδη τόσο τα αείφυλλα όσο και τα φυλλοβόλα πρεµνοβλαστάνουν και ριζοβλαστάνουν γρήγορα µετά από µια πυρκαγιά, οπότε η φυσική αναγέννηση είναι εξασφαλισµένη και µετά θα πρέπει να ακολουθήσει η επέµβαση µε έργα αναδάσωσης, έτσι ώστε να υποβοηθούν τµήµατα στα οποία δεν υπάρχει φυσική αναγέννηση ή να βοηθηθεί τεχνικά αυτή. Τούτου δοθέντος ο ακριβής αριθµός των εκτάσεων που θα αναδασωθούν τεχνητά θα προσδιοριστεί σαν αποτέλεσµα ερευνών πεδίου και παρατηρήσεων για τη διαπίστωση της φυσικής αναδάσωσης. Οι αναδασώσεις θα γίνουν µε την ευθύνη και εποπτεία της δασικής υπηρεσίας και της αρµόδιας διεύθυνσης αναδασώσεων ή των οικείων δασαρχείων. Η αναδάσωση είναι ένα πολύ λεπτό και δαπανηρό εγχείρηµα και πρέπει να γίνεται από τους ειδικούς και σύµφωνα µε τις αρχές της αναδάσωσης και µετά από µελέτες αναδάσωσης, οι οποίες θα είναι σύµφωνες µε τις προδιαγραφές αναδάσωσης µιας περιοχής που έχει ορίσει η ∆/νση Αναδασώσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων, έτσι ώστε να τηρούνται οι όροι και τα κριτήρια που τίθενται µε αυτές τις προδιαγραφές για την εξασφάλιση της επιτυχίας των αναδασώσεων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 460 Στα πλαίσια των νέων προκλήσεων οι επιπλέον πιστώσεις στις ∆ράσεις 1 και 3, θα συµβάλλουν αθροιστικά για τη νέα πρόκληση, που θα έχει αποτέλεσµα στην δέσµευση του άνθρακα από τα δάση και στην αποφυγή των εκποµπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2), καθώς επίσης και στην µείωση των αρνητικών επιπτώσεων της αλλαγής του κλίµατος. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Η αποκατάσταση του δασοκοµικού δυναµικού και η βελτίωση των συνθηκών πρόληψης για την αντιπυρική προστασία των δηµόσιων δασών και δασικών εκτάσεων διασφαλίζει την προστασία της βιολογικής ποικιλοµορφίας, την αύξηση της βιοποικιλότητας, την υδατική ισορροπία – λεκάνες απορροής, την πρόληψη των φυσικών κινδύνων (πυρκαγιές, πληµµύρες, διάβρωση του εδάφους) και την άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών. Οι παρεµβάσεις µε ορεινά αντιπληµµυρικά και αντιδιαβρωτικά έργα για αποφυγή των επιπτώσεων πληµµυρών, θα συµβάλλουν στην σταθεροποίηση των εδαφών, τον περιορισµό της παραγωγής φερτών υλών όπως (αποτροπή διαβρώσεων, γεωλισθήσεων, γεωκατακρηµνίσεων, αποσαθρώσεων κ.λ.π.) και τη βελτίωση των υδρολογικών συνθηκών όπως περιορισµό απορροής, αύξηση διήθησης και παραγωγής νερού. Μετά τις δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, κρίνεται επιτακτική η ανάγκη αποκατάστασης αυτών των περιοχών που επλήγησαν, για την άµεση αντιµετώπιση της διάβρωσης των εδαφών να µην χάσουν το προστατευτικό τους κάλυµµα και την αντιµετώπιση των πληµµυρών που συνήθως ακολουθούν µετά από µια δασική πυρκαγιά µε αντιπληµµυρικά έργα (φράγµατα, κ.λ.π). Με τις δράσεις αποκατάστασης του δασοκοµικού δυναµικού από πυρκαγιές και φυσικές καταστροφές, θα διατηρήσουµε και θα αυξήσουµε την δασική έκταση, που θα συµβάλλει στην δέσµευση του άνθρακα και στην αποφυγή των εκποµπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατµόσφαιρα. Στο Μέτρο αυτό θα δοθεί προτεραιότητα για αποκατάσταση των περιοχών που επλήγησαν από τις πρόσφατες πυρκαγιές. Σε πρώτο επίπεδο οι παρεµβάσεις θα αφορούν έργα αντιπληµµυρικά και αντιδιαβρωτικά για την αποφυγή των επιπτώσεων των πληµµυρών και διάβρωσης των εδαφών και σε δεύτερο στάδιο και µε το πέρας του ενός έτους, παρεµβάσεις µε έργα αναδάσωσης για την αποκατάσταση του οικοσυστήµατος και του τοπίου, εκεί που η φυσική αναγέννηση δεν εξασφαλίστηκε ή χρειάζεται τεχνητή υποστήριξη. Θα πρέπει να επισηµάνουµε ότι τα έργα αναδάσωσης θα πραγµατοποιηθούν µετά από µελέτες αναδάσωσης, οι οποίες θα διαµορφώσουν κριτήρια, µε τα οποία θα καθοριστούν οι προτεραιότητες επέµβασης, δεδοµένης της µεγάλης έκτασης των Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 461 καταστροφών. Θα δοθεί προτεραιότητα στις καµένες περιοχές Natura 2000 αυτών των περιοχών, καθώς επίσης και στις επικλινείς εκτάσεις µε κλίση πάνω από 10%, για την προστασία των εδαφών από την διάβρωση. Το µέτρο θα προσαρµοστεί ανάλογα µετά και την τελική αξιολόγηση των επιπτώσεων των πυρκαγιών στα δασικά οικοσυστήµατα. Ύψος Ενίσχυσης: Το ύψος ενίσχυσης ανέρχεται στο 100% της ∆ηµόσιας ∆απάνης του Μέτρου. H Ελλάδα αναλαµβάνει τη δέσµευση ότι θα κοινοποιήσει σχήµα κρατικής ενίσχυσης για το Μ 226 το συντοµότερο δυνατό. Μέχρι την έγκριση του σχήµατος κρατικής ενίσχυσης, η Ελλάδα θα υλοποιήσει το παρόν Μέτρο υπό τον κανόνα των ενισχύσεων ήσσονος σηµασίας (de minimis), σύµφωνα µε τον Καν. (ΕΚ) 1998/2006. ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επ. όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Όλη η χώρα. Επιλέξιµες ∆ράσεις: ∆ράση 1: Βελτίωση των συνθηκών πρόληψης για την αντιπυρική προστασία των δασών και δασικών εκτάσεων και αποκατάσταση δασών και δασικών εκτάσεων που έχουν υποστεί καταστροφές κυρίως από πυρκαγιές ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ- ∆ΑΣΟΚΟΜΙΚΑ ΜΕΤΡΑ 1. Μελέτες αντιπυρικής προστασίας για έργα πρόληψης πυρκαγιών 2. ∆ιάνοιξη αντιπυρικών δασικών δρόµων, σε δάση όπου η προσέγγιση των πυροσβεστικών µέσων δεν είναι δυνατή λόγω έλλειψης οδικού δικτύου, καθώς και χωµατοδρόµων και µονοπατιών µε σκοπό την βελτίωση δασικού οδικού δικτύου αντιπυρικής προστασίας . 3. Μικρά τεχνικά έργα (οχετοί, κλπ) και εργασίες για την βελτίωση και αποκατάσταση της βατότητας των δασικών δρόµων αντιπυρικής προστασίας, έτσι ώστε να είναι εύκολη η πρόσβαση των πυροσβεστικών µέσων για την αντιµετώπιση πυρκαγιών. 4. Κατασκευή σηµείων υδροδότησης (υδατοδεξαµενές, υδροµαστεύσεις, κλπ) και απαραίτητες εργασίες και έργα για την βελτίωση του δικτύου των σηµείων υδροληψίας για τον ανεφοδιασµό των µέσων κατάσβεσης. 5. ∆ιάνοιξη νέων αντιπυρικών ζωνών και βελτίωση των υφιστάµενων. 6. Καθαρισµοί παρεδάφιας βλάστησης κατά µήκος δασικών δρόµων και άλλων περιοχών υψηλού κινδύνου. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 462 7. Έργα προληπτικής δασοκοµίας όπως δασοκοµικές εργασίες µετριάσεως της καύσιµης ύλης και διαφοροποίησης της δοµής της µε σκοπό την µείωση των επιπτώσεων σε περίπτωση πυρκαγιάς. Αραιώσεις πυκνοφυτειών καθώς επίσης και νεαρών και µεγάλης ηλικίας υποβαθµισµένων συστάδων µε σκοπό τη µείωση της συγκόµωσής τους. Αποκλαδώσεις, αποµάκρυνση µέρους εύφλεκτης βλάστησης του υπορόφου των δασών, γεγονότα που οδηγούν στη µείωση της πιθανότητας να εξελιχθεί σε επικόρυφη µια πυρκαγιά και µειώνουν την ταχύτητα µετάδοσης της από δένδρο σε δένδρο. 8. Καλλιεργητικές επεµβάσεις (υλοτοµίες, κλπ) σε δάση κωνοφόρων για την αποµάκρυνση εύφλεκτης βιοµάζας για λόγους προστασίας από δασικές πυρκαγιές. 9. Κατασκευή και βελτίωση µονίµων συστηµάτων επιτήρησης δασικών πυρκαγιών (παρατηρητήρια, καινοτόµα συστήµατα ανίχνευσης – εντοπισµού παρακολούθησης δασικών πυρκαγιών και έγκαιρης ειδοποίησης, βελτιώσεις υποδοµής και υλικοτεχνικού επικοινωνιακού εξοπλισµού, κλπ ) 10. Προµήθεια υλικών επικοινωνίας ( ασύρµατοι, ραδιοζεύξεις , κλπ). ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ∆/νση Προστασίας ∆ασών και Φυσικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 226 ∆ΡΑΣΗ 1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος 1 2 3 = 1+2 4 5 = 3+4 € 26.290.821 9.500.115 35.790.936 0 35.790.936 % 73,46% 26,54% 100,00% 0% 100% € 8.000.000 1.600.000 9.600.000 0 9.600.000 % 83,33% 16,67% 100,00% 0% 100% € 34.290.821 11.100.115 45.390.936 0 45.390.936 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Αρχική Κατανοµή (Χωρίς Νέες Προκλήσεις) Νέες Προκλήσεις Τελική Κατανοµή ∆ράση 2: Ορεινά αντιπληµµυρικά και αντιδιαβρωτικά έργα για αποφυγή των επιπτώσεων πληµµυρών. ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ - ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΑ 1. Φυτοκοµικά εν γένει έργα, όπως αναδασώσεις, αναθαµνώσεις, αναχλοάσεις, επιπέδωση πρανών, βαθµίδωση εδάφους, καλλιέργεια, κλπ. Φυτεύσεις που γίνονται κατά µήκος των πρανών κυρίως από υδρόφιλα είδη (πλατάνια, λεύκες, σκλήθρα, λυγαριές κλπ). Εδώ περιλαµβάνονται και οι περιφράξεις, που γίνονται για την προστασία τους. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 463 2. Ξύλινα αντιδιαβρωτικά έργα, νεκρά ή ζώντα, όπως κορµοφράγµατα, κορµοδέµατα, κλαδοδέµατα, κλαδοπλέγµατα, κλαδοστρώµατα, φακελώµατα, κλπ. 3. Αντιδιαβρωτικά έργα σε µικροχαραδρώσεις, από ξηρολιθοδοµή, λιθοδοµή µε τσιµεντοκονία, σκυρόδεµα, συρµατόπλεχτα κιβώτια, συρµατόπλεγµα δικτυωτό, κλπ. 4. Έργα στη λεκάνη απορροής, για τον περιορισµό της διάβρωσης και τη συγκράτηση του απορρέοντος νερού, αρόσεις, βαθµιδώσεις, τάφροι συγκράτησης του νερού της βροχής, κλπ. 5. Τοίχοι για τη βαθµίδωση επικλινών εδαφών και την αντιστήριξή τους. 6. Έργα αποστράγγισης επικίνδυνων για ολίσθηση εδαφών όπως έργα υδροµάστευσης και τάφροι επενδεδυµένες ή µη για την αποµάκρυνση του νερού και την αποτροπή του εµποτισµού των επικίνδυνων για ολίσθηση επιφανειών, αντιολισθητικά εµπόδια, κλπ. 7. Τα πάσης φύσεως έργα αποτροπής των αποσαθρώσεων και γεωκατακρηµνίσεων και συγκράτησης των παραγόµενων υλικών σε κατάλληλες θέσεις της λεκάνης. ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ – ΤΕΧΝΙΚΑ ΕΡΓΑ 1. Τα πάσης φύσεως φράγµατα, που κατασκευάζονται για τη µείωση της συρτικής δύναµης του νερού (αναβαθµοί) και τη σταθεροποίηση των κοιτών (ζωστήρες). 2. Οι πάσης φύσεως πρόβολοι, που γίνονται για την αποτροπή των πρανικών διαβρώσεων. 3. Τα πάσης φύσεως έργα αύξησης της αντοχής των κοιτών στη διάβρωση (κοιτοστρώσεις, επενδύσεις πρανών από ζώντα ή νεκρά υλικά, κλπ). 4. Τα πάσης φύσεως φράγµατα συγκράτησης φερτών υλικών, όπως και αυτά διαλογής των. 5. Τα φράγµατα ανύψωσης της κοίτης για την αποτροπή ολισθήσεων. 6. Τα έργα διαµόρφωσης κατάλληλων κοιτών (αναχώµατα, παράλληλοι τοίχοι, διευρύνσεις, εκβαθύνσεις, εκτροπές, ευθυγραµµίσεις, κλπ). 7. Τα έργα ανάσχεσης πληµµύρων (φράγµατα ταµίευσης νερού και ρύθµισης της απορροής του, ώστε η παροχή να µη υπερβαίνει τα ασφαλή όρια, έργα αύξησης του χρόνου συρροής, κλπ). 8. Τα έργα εµπλουτισµού των υπόγειων υδάτων. 9. Τα έργα στον κώνο πρόσχωσης περιορισµού της ροής σε ορισµένο χώρο και αποφόρτισης των υδάτων από τις φερτές ύλες. 10. Τα έργα στην κοίτη εκβολής ασφαλούς διοχέτευσης των υδάτων στον τελικό αποδέκτη. 11. Μικρά έργα οδοποιίας, που επηρεάζουν τη λειτουργία των ρευµάτων, όπως ισόπεδες διαβάσεις, σωληνωτοί και πλακοσκεπείς – κιβωτοειδείς οχετοί. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 464 12. Έργα που επιβάλλουν οι οικολογικές και αισθητικές απαιτήσεις (βελτίωση της εµφάνισης των έργων, βελτίωση της ποιότητας του νερού). ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 226 ∆ΡΑΣΗ 2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 19.048.000 6.165.935 25.213.935 0 25.213.935 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% ∆ράση 3: Έργα Αναδάσωσης - Ορεινά αντιπληµµυρικά και αντιδιαβρωτικά έργα αποκατάστασης καµένων εκτάσεων. ΕΡΓΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ – ΦΥΤΟΤΕΧΝΙΚΑ 1. Μελέτες αναδάσωσης για την αποκατάσταση των καµένων δασικών εκτάσεων 2. Έργα αποκατάστασης (αναδασώσεις) δασοκοµικού δυναµικού που έχει υποστεί καταστροφές κυρίως από πυρκαγιές. 3. Υλοτοµία, µεταφορά και αποµάκρυνση καµένων δέντρων. 4. Φυτοκοµικά εν γένει έργα, όπως αναδασώσεις, αναθαµνώσεις, αναχλοάσεις, επιπέδωση πρανών, βαθµίδωση εδάφους, καλλιέργεια, κλπ. Φυτεύσεις που γίνονται κατά µήκος των πρανών κυρίως από υδρόφιλα είδη (πλατάνια, λεύκες, σκλήθρα, λυγαριές κλπ). Εδώ περιλαµβάνονται και οι περιφράξεις, που γίνονται για την προστασία τους. 5. Ξύλινα αντιδιαβρωτικά έργα, νεκρά ή ζώντα, όπως κορµοφράγµατα, κορµοδέµατα, κλαδοδέµατα, κλαδοπλέγµατα, κλαδοστρώµατα, φακελώµατα, κλπ. 6. Αντιδιαβρωτικά έργα σε µικροχαραδρώσεις, από ξηρολιθοδοµή, λιθοδοµή µε τσιµεντοκονία, σκυρόδεµα, συρµατόπλεχτα κιβώτια, συρµατόπλεγµα δικτυωτό, κλπ. 7. Έργα στη λεκάνη απορροής, για τον περιορισµό της διάβρωσης και τη συγκράτηση του απορρέοντος νερού, αρόσεις, βαθµιδώσεις, τάφροι συγκράτησης του νερού της βροχής, κλπ. 8. Έργα αποστράγγισης επικίνδυνων για ολίσθηση εδαφών όπως έργα υδροµάστευσης και τάφροι επενδεδυµένες ή µη για την αποµάκρυνση του νερού και την αποτροπή του εµποτισµού των επικίνδυνων για ολίσθηση επιφανειών, αντιολισθητικά εµπόδια, κλπ. 9. Τα πάσης φύσεως έργα αποτροπής των αποσαθρώσεων και γεωκατακρηµνίσεων και συγκράτησης των παραγόµενων υλικών σε κατάλληλες θέσεις της λεκάνης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 465 ΕΡΓΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ – ΤΕΧΝΙΚΑ ΕΡΓΑ 1. Τα πάσης φύσεως φράγµατα, που κατασκευάζονται για τη µείωση της συρτικής δύναµης του νερού (αναβαθµοί) και τη σταθεροποίηση των κοιτών (ζωστήρες). 2. Οι πάσης φύσεως πρόβολοι, που γίνονται για την αποτροπή των πρανικών διαβρώσεων. 3. Τα πάσης φύσεως έργα αύξησης της αντοχής των κοιτών στη διάβρωση (κοιτοστρώσεις, επενδύσεις πρανών από ζώντα ή νεκρά υλικά, κλπ). 4. Τα πάσης φύσεως φράγµατα συγκράτησης φερτών υλικών, όπως και αυτά διαλογής των. 5. Τα έργα διαµόρφωσης κατάλληλων κοιτών (αναχώµατα, παράλληλοι τοίχοι, διευρύνσεις, εκβαθύνσεις, εκτροπές, ευθυγραµµίσεις, κλπ). 6. Τα έργα στον κώνο πρόσχωσης περιορισµού της ροής σε ορισµένο χώρο και αποφόρτισης των υδάτων από τις φερτές ύλες. 7. Τα έργα στην κοίτη εκβολής ασφαλούς διοχέτευσης των υδάτων στον τελικό αποδέκτη. 8. Μικρά έργα οδοποιίας, που επηρεάζουν τη λειτουργία των ρευµάτων, όπως ισόπεδες διαβάσεις, σωληνωτοί και πλακοσκεπείς – κιβωτοειδείς οχετοί. 9. Έργα που επιβάλλουν οι οικολογικές και αισθητικές απαιτήσεις (βελτίωση της εµφάνισης των έργων, βελτίωση της ποιότητας του νερού). ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 226 ∆ΡΑΣΗ 3 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 67.262.296 23.257.612 90.519.908 0 90.519.908 % 74,31% 25,69% 100,00% 0% 100% € 12.000.000 2.400.000 14.400.000 0 14.400.000 % 83,33% 16,67% 100,00% 0% 100% € 79.262.296 25.657.612 104.919.908 0 104.919.908 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% Αρχική Κατανοµή (Χωρίς Νέες Προκλήσεις) Νέες Προκλήσεις Τελική Κατανοµή ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ΤΩΝ ∆ΡΑΣΕΩΝ 1, 2 & 3: ∆ικαιούχοι των ∆ράσεων 1,2, και 3 είναι οι ∆ασικές Υπηρεσίες των Αποκεντρωµένων ∆ιοικήσεων της Χώρας, καθώς και οι ιδιοκτήτες και οι φορείς διαχείρισης των ανωτέρω δασών και συγκεκριµένα: φυσικά πρόσωπα, νοµικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου και ∆ήµοι ή Κοινότητες. ΦΥΣΗ ΤΩΝ ∆ΡΑΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Τα έργα και οι εργασίες αυτές θα είναι σύµφωνες µε τα σχέδια πρόληψης που έχουν εκπονηθεί τόσο σε κεντρικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο και που εντάσσονται Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 466 στον γενικότερο σχεδιασµό στα πλαίσια εφαρµογής της παραγράφου 5 του άρθρου 1 της ΚΥΑ αριθµ. 12030 Φ.109.1./ 1999 ( ΦΕΚ 713/Τ.Β΄/ 19.5.1999). ΣΥΝ∆ΕΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΕΘΝΙΚΑ / ΥΠΟ-ΕΘΝΙΚΑ ∆ΑΣΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Η ΙΣΟ∆ΥΝΑΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ∆ΑΣΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ Το µέτρο συνδέεται συµπληρωµατικά µε τα ∆ασικά έργα που περιλαµβάνονται στα ετήσια ∆ασικά Προγράµµατα (Ετήσιο Νοµαρχιακό Αναπτυξιακό Πρόγραµµα ∆ασοπονίας), που συντάσσονται από τις ∆/νσεις ∆ασών των Νοµών µε βάση τα διαλαµβανόµενα στην 162115/21-07-1982 «Κατάρτιση και υποβολή ετησίων προγραµµάτων δασικών έργων και εργασιών», θεωρούνται από τις ∆/νσεις ∆ασών Περιφέρειας και εγκρίνονται από το Νοµαρχιακό Συµβούλιο, το οποίο και καθορίζει τις προτεραιότητες των προβλεπόµενων έργων, σύµφωνα µε τις υφιστάµενες δασοπονικές αναπτυξιακές ανάγκες και σύµφωνα µε τα προβλεπόµενα στην παρ. 7 του άρθρου 10 του ν. 2503/97 (ΦΕΚ 107/Τ.Α’ /30-05-1997). Συγκεκριµένα το κάθε ετήσιο ∆ασικό Πρόγραµµα περιλαµβάνει έργα αναδάσωσης που πραγµατοποιούνται σε επίπεδο Νοµού. Το Μέτρο αυτό συµβάλλει στην κοινοτική στρατηγική κατευθυντήρια γραµµή 3.2 «Βελτίωση του περιβάλλοντος και του τοπίου» (απόφαση του Συµβουλίου σχετικά µε τις κοινοτικές στρατηγικές κατευθυντήριες γραµµές για την αγροτική ανάπτυξη 2007 – 2013, (2009/61/ΕΚ) L55/20)). Επίσης το Μέτρο συνδέεται µε το Κοινοτικό σχέδιο δράσης για τα δάση (COM (2006) 302 τελικό 15-06-2006 – SEC (2006)748) και συγκεκριµένα συνεισφέρει στους 2 από τους 4 βασικούς στόχους του οι οποίοι επιγραµµατικά είναι: Βελτίωση και προστασία του περιβάλλοντος και η Συµβολή στην ποιότητα ζωής Επιπλέον συνδέεται µε την «∆ασική Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης», (COM (1998)649.03/11/98) και συγκεκριµένα µε τα ειδικά ζητήµατα που αφορούν την δασοκοµία όπως: Τη ∆ιατήρηση της δασικής βιοποικιλότητας, η υλοποίηση του µέτρου να γίνεται κατά τρόπο που να µην επηρεάζει αρνητικά περιοχές, οικοτόπους και τοπία οικοσυστηµάτων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον ή είναι αξιοσηµείωτα από οικολογική άποψη. Οι κλιµατικές αλλαγές, όπου η συµβολή της ∆ασοκοµίας για την δέσµευση του άνθρακα δύναται να είναι η αύξηση της έκτασης των δασών µέσω των αναδασώσεων, µε είδη που είναι προσαρµοσµένα στις τοπικές συνθήκες ή κατά προτίµηση, αυτόχθονα είδη ή είδη τοπικής προέλευσης. ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΣΧΕ∆ΙΑ ∆ΑΣΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΗΚΑΝ ΣΑΝ ΥΨΗΛΗΣ Η ΜΕΣΗΣ ΕΠΙΚΙΝ∆ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ∆ΑΣΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 467 ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΥΝ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΑΥΤΑ ΤΑ ΣΧΕ∆ΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Σύµφωνα µε την Ε(93) 1619 ΤΕΛΙΚΟ / 24-06-1993 Απόφαση της Επιτροπής που δηλώνει ότι το «Σύνολο της Ελληνικής Επικράτειας», έχει ταξινοµηθεί σε ζώνη υψηλού κινδύνου. Η απόφαση αυτή λήφθηκε στα πλαίσια εφαρµογής της παρ. 2 και 5 του άρθρου 2 του Καν. 2158/1992 «για την πυροπροστασία των κοινοτικών δασών» Τα ∆ασικά έργα και εργασίες προβλέπουν έργα αντιπυρικής προστασίας δασών (αντιπυρικές ζώνες, αντιπυρικούς δρόµους, υδατοδεξαµενές, παρατηρητήρια, συντήρηση δρόµων, δασοκοµικούς χειρισµούς κ.λ.π.) και εκπονούνται στα πλαίσια των παραπάνω ετήσιων δασικών προγραµµάτων, είναι σύµφωνα µε τα σχέδια πρόληψης που έχουν εκπονηθεί τόσο σε κεντρικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο και που εντάσσονται στον γενικότερο σχεδιασµό στα πλαίσια εφαρµογής της παρ. 5 του άρθρου 1 της ΚΥΑ αριθ. 12030 Φ.109.1./99 (ΦΕΚ 713/Τ.Β’ /19-05-1999). Κάθε χρόνο και πριν την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου συνεδριάζει το «Συντονιστικό Νοµαρχιακό Όργανο» σε κάθε Νοµό και αποφασίζει την λήψη των αναγκαίων προληπτικών και κατασταλτικών µέτρων κατά των πυρκαγιών των ∆ασών. Στην απόφαση αυτή καθορίζεται η οργάνωση και ο συντονισµός για τον αντιπυρικό αγώνα, η πρόληψη και η καταστολή των πυρκαγιών κατά των δασών, δασικών εκτάσεων και γεωργοκτηνοτροφικών εκµεταλλεύσεων και οι υποχρεώσεις και οι ευθύνες των εµπλεκόµενων ∆ηµοσίων Υπηρεσιών, των ΟΤΑ (Οργανισµών Τοπικής Αυτοδιοίκησης) κ.λ.π., για τα απαραίτητα προληπτικά και κατασταλτικά µέτρα που επιβάλλεται να ληφθούν από αυτές. Για την εφαρµογή του Μέτρου: � Θα επιλεχθούν περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί σε επίπεδο χώρας, σαν ζώνη µέτριου ή υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς. � Το Μέτρο θα λειτουργεί συµπληρωµατικά µε τα ετήσια εγκεκριµένα Νοµαρχιακά προγράµµατα που συντάσσονται και εγκρίνονται σύµφωνα µε τις διατάξεις του ν. 2503/ 97 και θα εκτελούνται βάσει εγκεκριµένης µελέτης σύµφωνα µε τις σχετικές διατάξεις της κείµενης νοµοθεσίας περί δασοτεχνικών έργων. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ∆ΡΑΣΕΩΝ 2& 3: ∆/νση Αναδασώσεων και Ορεινής Υδρονοµίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 468 ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ ΜΕΤΡΟ 226 (ΧΩΡΙΣ ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ) Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός δράσεων πρόληψης / αποκατάστασης 260 Στηριζόµενη περιοχή πληγέντων δασών 83.860 ha Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 151.524.780 ΜΕΤΡΟ 226 (ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ) Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός δράσεων πρόληψης / αποκατάστασης 50 Στηριζόµενη περιοχή πληγέντων δασών 16.140 ha Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 24.000.000 € Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 469 5.3.2.2.7. Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Στήριξη για µη παραγωγικές επενδύσεις ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 36 (β) (vii) και 49 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Σηµείο 5.3.2.2.7 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 227 ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ «ΣΤΗΡΙΞΗ ΓΙΑ ΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΠΕΝ∆ΥΣΕΙΣ» ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Στην σηµερινή εποχή υπάρχει αυξηµένη ζήτηση για δασική αναψυχή λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής. Τα δάση και οι δασικού χαρακτήρα περιοχές αποτελούν πόλο έλξης ενός συνεχώς αυξανόµενου αριθµού επισκεπτών, που επιδιώκουν την ικανοποίηση συγχρόνων αναγκών, µε την συµµετοχή τους σε διάφορες µορφές υπαίθριας αναψυχής και φυσιολατρικού, περιηγητικού ή οικολογικού τουρισµού, που έχει αυξηθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια. Η επίσκεψη και παραµονή τους στην ύπαιθρο, συνδέεται και µε την επιδίωξη διαφόρων δραστηριοτήτων δασικής αναψυχής, που διευκολύνουν την παραµονή τους στην ύπαιθρο και παρέχουν την ευκαιρία για ευχάριστες δραστηριότητες και περιβαλλοντικού τύπου αναψυχή. Ακόµη θα γίνουν παρεµβάσεις που συνδέονται µε την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων, όπως η βιολογική καταπολέµηση της ασθένειας του έλκους της καστανιάς που θα συµβάλλει στην διατήρηση της βιοποικιλότητας και στην άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Το µέτρο στοχεύει στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων (προστασία της βιοποικιλότητας, διατήρηση του Τοπίου) µε την δηµιουργία µη κερδοφόρων επενδύσεων σε δάση και δασικές εκτάσεις, στοχεύοντας επίσης και στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών και υπηρεσιών αναψυχής, µε την επαύξηση της αξίας αυτών των περιοχών προς όφελος του κοινού. Επίσης η βιολογική καταπολέµηση της ασθένειας του έλκους της καστανιάς που έχει προσβάλλει τα περισσότερα καστανοδάση της χώρας, θα συµβάλλει στην διατήρηση της βιοποικιλότητας, στην άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών και στην βελτίωση της αισθητικής του Τοπίου. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 470 ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Όλη η χώρα, εξαιρουµένων των δασών και δασικών εκτάσεων που βρίσκονται σε περιοχές Natura και περιοχές υψηλής φυσικής αξίας (High nature value), όσον αφορά την ∆ράση Α, η ∆ράση Β «Εκπόνηση µελέτης και εκτέλεση των προβλεπόµενων από αυτή µικρών έργων για την καταπολέµηση του έλκους της καστανιάς» θα εφαρµοστεί σε όλα τα δάση και δασικές εκτάσεις των Νοµών Κοζάνης, Φλώρινας, Καστοριάς, Αχαΐας, Ηλείας, Σερρών, Λέσβου και Χανίων. Επιλέξιµες δράσεις: ∆ΡΑΣΗ 1: «Έργα δασικής αναψυχής σε δηµόσια δάση και δασικές εκτάσεις» Επιλέξιµες δράσεις: ∆ΡΑΣΗ 1: «Έργα δασικής αναψυχής σε δηµόσια δάση και δασικές εκτάσεις» 1. Έργα ∆ασικής Αναψυχής στα ∆ηµόσια δάση και δασικές εκτάσεις που µπορεί να περιλαµβάνουν ενδεικτικά, ανάλογα µε τα ιδιαίτερα οικολογικά και αισθητικά χαρακτηριστικά της περιοχής τα εξής : Αισθητική βελτίωση της βλάστησης και του συνόλου του φυσικού τοπίου µε τους κατάλληλους δασοκοµικούς χειρισµούς ∆ηµιουργία θέσεων θέας Κατασκευή παρατηρητηρίων για παρατήρηση της άγριας ορνιθοπανίδας Κατασκευή, βελτίωση και σήµανση µονοπατιών και σε περίπτωση που το επιτρέπουν οι τοπογραφικές συνθήκες θα υπάρξει µέριµνα για την κατασκευή και χρήση των µονοπατιών από ΑΜΕΑ). Σήµανση του χώρου Περίφραξη ∆ηµιουργία κυρίας εισόδου και χώρων υποδοχής επισκεπτών Κατασκευή χώρων αναψυχής κατά µήκος δρόµων (παρόδια αναψυχή) 2. Έργα ερµηνείας φυσικού περιβάλλοντος µε σκοπό την περιβαλλοντική εκπαίδευση και ενηµέρωση του κοινού (infokiosk, δηµιουργία περιβαλλοντικών µονοπατιών). 3. ∆ιαµόρφωση και Οργάνωση χώρων στάθµευσης οχηµάτων για την ενίσχυση της προσβασιµότητας των χώρων αναψυχής προς όφελος του κοινού. 4. Οργάνωση Χώρων Υπαίθριας Αναψυχής των επισκεπτών. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής του ΠΑΑ Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 471 ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επ. όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 227 ∆ΡΑΣΗ 1 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 2.284.243 739.421 3.023.664 0 3.023.664 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% ∆ΡΑΣΗ 2: «Εκπόνηση µελέτης και εκτέλεση των προβλεπόµενων από αυτή µικρών έργων για την καταπολέµηση του έλκους της καστανιάς» Ορισµός της Ασθένειας: Το έλκος της καστανιάς είναι ασθένεια φλοιού που προκαλείται από το µύκητα Cryphonectria parasitica. Ο µύκητας θεωρείται τραυµατοπαράσιτο. Εποµένως κάθε µορφή πλήγωσης του φλοιού είτε αυτή προέρχεται από φυσικά αίτια (σπάσιµο κλαδιών, ασυνέχεια του φλοιού στις διακλαδώσεις του κορµού, τρίψιµο κλαδιών µεταξύ τους κ.λ.π), είτε από ανθρώπινη παρέµβαση (καλλιεργητικές φροντίδες, κλαδέµατα κ.λ.π), δηµιουργεί εισόδους για τον µύκητα και εµφάνιση νέων ελκών. ∆έντρα που προσβάλλονται, νεκρώνονται σε σύντοµο χρονικό διάστηµα ανάλογα µε την ηλικία τους. Η ασθένεια είναι µεταδοτική, έχει την µορφή επιδηµίας και δεν µπορεί να προβλεφθεί. Η ασθένεια έχει προσβάλλει σχεδόν όλα τα καστανοδάση της χώρας. Η συνολική έκταση που καλύπτεται µε καστανιές στην χώρα µας είναι 43.000 Ηα και το ποσοστό προσβολής της ασθένειας φτάνει στο 70%. Βιολογική καταπολέµηση: Η αντιµετώπιση της ασθένειας επικεντρώνεται στην βιολογική καταπολέµηση της ασθένειας µε την χρήση ιού του γένους Hypovirus µε διπλή περιέλιξη RNA (ds-RNA), ο οποίος όταν προσβάλλει το µύκητα στη φύση τον µετατρέπει από µολυσµατικό (virulent) σε υποµολυσµατικό (hypovirulent). Η βιολογική αυτή καταπολέµηση είναι το αποτέλεσµα της έρευνας του εργαστηρίου ∆ασικής Παθολογίας του Εθνικού Ιδρύµατος Αγροτικής Έρευνας (Ε.Θ.Ι.Α.ΓΕ). Στο εργαστήριο αυτό παρασκευάζεται πάστα η οποία περιέχει µύκητα C. Parasitica µολυσµένο µε τον ιό και συµβατό µε το µύκητα της περιοχής, όπου θα εφαρµοστεί η βιολογική καταπολέµηση. Η πάστα αυτή στη συνέχεια τοποθετείται περιµετρικά των ελκών ασθενών δέντρων τα οποία και επουλώνει. Ο ιός διασπείρεται µε φυσικούς µηχανισµούς και επιφέρει σταδιακά τη συνολική υποβάθµιση της ασθένειας στην ευρύτερη περιοχή µετατρέποντας τον παθογόνο µύκητα σε υπολυσµατικό. Για την εφαρµογή της βιολογικής καταπολέµησης αρχικά συντάσσεται µελέτη για την Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 472 αναγνώριση και χαρτογράφηση των τύπων βλαστικής συµβατότητας του παθογόνου µύκητα σε εθνικό επίπεδο. Η εργασία υπαίθρου γίνεται από εξειδικευµένα συνεργεία που επικεφαλής αυτών είναι ∆ασολόγος ή ∆ασοπόνος και σύµφωνα µε τον γενικό σχεδιασµό τα συνεργεία απλώνουν τον ιό κατά το δυνατόν οµοιόµορφα σε µεγάλες γεωγραφικές περιοχές σύµφωνα µε τους χάρτες της µελέτης. Η εφαρµογή της βιολογικής καταπολέµησης της ασθένειας πραγµατοποιήθηκε στα καστανοδάση του Αγίου όρους (1998 -2000) σε µια έκταση 7.000 εκταρίων µε πολύ θετικά αποτελέσµατα για την εξάλειψη της ασθένειας. Επίσης παρόµοια καταπολέµηση έγινε σε καστανοδάση της αρµοδιότητας του ∆ασαρχείου Αρναίας την περίοδο 2005-2007 και άρχισε ήδη να αποδίδει µε τα ποσοστά υποµολυσµατικότητας να ανέρχονται στο 60-70%. Η εν λόγω δράση περιλαµβάνει και ανειληµµένες υποχρεώσεις της προηγούµενης προγραµµατικής περιόδου. Κατά την ∆’ Προγραµµατική Περίοδο θα εφαρµοστεί ως νέα δράση και θα καλύψει τους Νοµούς Κοζάνης, Φλώρινας, Καστοριάς, Αχαΐας, Ηλείας, Σερρών, Λέσβου, Χανίων, Ξάνθης, Ηµαθίας, και Τρικάλων που δεν είχαν προβλεφθεί στην προηγούµενη προγραµµατική περίοδο και η έκταση που καταλαµβάνει η καστανιά σε αυτούς τους Νοµούς είναι 7.755 Ηα περίπου. Σηµειώνεται δε ότι οι περιοχές της Λέσβου και της Κρήτης που είναι οι µόνες περιοχές που δεν έχουν προσβληθεί από την ασθένεια ακόµη, έχουν προβλεφθεί στο πρόγραµµα, γιατί στην διάρκεια της επταετίας εφαρµογής του προγράµµατος η ασθένεια µπορεί να µεταδοθεί και εκεί. Το συνολικό ποσό της δράσης ανέρχεται σε 5.000.000 € εκ των οποίων µόνο τα 2.000.000 € αφορούν σε ανειληµµένες υποχρεώσεις της προηγούµενης προγραµµατικής περιόδου ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ∆ΙΑΤΑΞΕΙΣ Η ∆ράση αυτή περιλαµβάνει ενέργειες σε συνέχεια του Μέτρου 6.3 του Ε.Π. «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση Υπαίθρου 2000 - 2006», σύµφωνα µε τα άρθρα 4 και 8 του Καν. (ΕΚ) 1320/2006 για τη θέσπιση µεταβατικών κανόνων, όσων αφορά στη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης που προβλέπεται από τον Καν. (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Το ποσό ανέρχεται σε 2.000.000 € ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΝΤΑΙ Τα έργα και οι εργασίες που πρόκειται να υλοποιηθούν θα λειτουργούν συµπληρωµατικά µε τα ετήσια εγκεκριµένα Νοµαρχιακά προγράµµατα που συντάσσονται και εγκρίνονται σύµφωνα µε τις διατάξεις του ν. 2503/ 98. Θα εκτελούνται βάσει εγκεκριµένης µελέτης, που θα συντάσσεται σύµφωνα µε τις προδιαγραφές της 169694/6997/17.10.83 εγκυκλίου «Οδηγίες συντάξεως µελετών διαχείρισης προστατευόµενων φυσικών περιοχών και χώρων υπαίθριας αναψυχής» και της 66102//970/23.21995 Απόφασης του Υπ. ΑΑΤ (Γεωργίας) «Ρύθµιση θεµάτων Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 473 που αφορούν την δηµιουργία χώρων διηµέρευσης και υπαίθριας αναψυχής στα δάση και τις δασικές εκτάσεις της χώρας» και σύµφωνα µε τις σχετικές διατάξεις της κείµενης νοµοθεσίας περί δασοτεχνικών έργων. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ΜΕ ΤΙΣ ∆ΕΣΜΕΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ 36 (Α) (V) ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΚ) ΑΡΙΘ. 1698/2005, ΟΠΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΙΣΧYEI, Η ΜΕ ΑΛΛΟΥΣ ΓΕΩΡΓΟΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ Η επιλεξιµότητα των δράσεων θα συνδέεται µε την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων, όπως την προστασία της βιολογικής ποικιλοµορφίας µέσω δράσεων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ενηµέρωσης και ανάδειξης αυτής µε κατασκευή µικρών έργων ερµηνείας του φυσικού περιβάλλοντος, την κατασκευή περιβαλλοντικών µονοπατιών και την βιολογική καταπολέµηση της ασθένειας του έλκους της καστανιάς. Επίσης µέσω δράσεων µικρής κλίµακας αναδασώσεων για αισθητικούς σκοπούς και της δράσης της βιολογικής καταπολέµησης της ασθένειας της καστανιάς, το µέτρο θα συµβάλλει στην διατήρηση του Τοπίου και έµµεσα στην άµβλυνση των κλιµατικών αλλαγών. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΕΠΑΥΞΗΘΕΙ ΠΡΟΣ ΤΕΡΨΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ. Στο Μέτρο αυτό θα ενταχθούν δράσεις που θα έχουν σαν σκοπό την βελτίωση των υπηρεσιών ∆ηµόσιας αναψυχής, ενισχύοντας τον κοινωνικό ρόλο των δασών καθώς επίσης και την ανάδειξη σηµειακών αισθητικών αξιών (συστάδες αιωνόβιων δέντρων, χλωρίδα, πανίδα κ.λ.π.), καθώς επίσης και την άνετη προσβασιµότητα αυτών των περιοχών µέσα από δράσεις όπως σήµανσης µονοπατιών, κατασκευή µονοπατιών για διάφορες χρήσεις περιβαλλοντικές, πεζοπορίας, ποδηλασίας κ.λ.π. και δηµιουργία - οργάνωση χώρων ανάπαυσης και θέσεων θέας. ΣΥΝ∆ΕΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΕΘΝΙΚΑ / ΥΠΟ-ΕΘΝΙΚΑ ∆ΑΣΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Η ΙΣΟ∆ΥΝΑΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ∆ΑΣΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ Το µέτρο αυτό συνδέεται µε το Κοινοτικό σχέδιο δράσης για τα δάση (COM (2006) 302 τελικό 15.6.2006) και συγκεκριµένα συνεισφέρει στους 2 από τους 4 βασικούς στόχους του οι οποίοι επιγραµµατικά είναι: βελτίωση και προστασία του περιβάλλοντος συµβολή στην ποιότητα ζωής. Στο 6ο Κοινοτικό πρόγραµµα δράσης για το περιβάλλον, άρθρα 2 και 6 τα οποία προβλέπουν την στήριξη µέτρων για την ποιοτική αναβάθµιση των φυσικών οικοσυστηµάτων. Το µέτρο αυτό θα λειτουργεί συµπληρωµατικά µε τα ετήσια εθνικά δασικά προγράµµατα. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 474 ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΣΧΕ∆ΙΑ ∆ΑΣΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΗΚΑΝ ΣΑΝ ΥΨΗΛΗΣ Η ΜΕΣΗΣ ΕΠΙΚΙΝ∆ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ∆ΑΣΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΥΝ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΑΥΤΑ ΤΑ ΣΧΕ∆ΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Οι προτεινόµενες δράσεις του Μέτρου θα είναι σύµφωνες µε τα σχέδια πρόληψης που έχουν εκπονηθεί τόσο σε κεντρικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο και που εντάσσονται στον γενικότερο σχεδιασµό στα πλαίσια εφαρµογής της παρ. 5 του άρθρου 1 της Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) αριθ. 12030 Φ.109.1./99 (ΦΕΚ 713/Τ.Β’ /19-05-1999). ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής του ΠΑΑ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 227 ∆ΡΑΣΗ 2 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 3.806.862 1.232.301 5.039.163 0 5.039.163 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 227 ΣΥΝΟΛΟ Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 6.091.105 1.971.722 8.062.827 0 8.062.827 % 75,55% 24,45% 100,00% 0% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων κατόχων δασών* 112 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 8.062.827 €. * Το Μέτρο αφορά σε µη παραγωγικές επενδύσεις, οι οποίες θα υλοποιηθούν από δηµόσιες υπηρεσίες σε δηµόσια δάση, δεν περιλαµβάνουν ενέργειες οι οποίες προκαλούν αύξηση εισοδήµατος και έτσι δεν αποτελούν κρατική ενίσχυση. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 475 5.3.3. Άξονας 3: Ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας Κατά τη Γ΄ Προγραµµατική Περίοδο στο πλαίσιο του µονοταµειακού Επιχειρησιακού Προγράµµατος (Ε.Π.) «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου 2000 2006» (ΕΠΑΑ-ΑΥ) εφαρµόστηκαν για πρώτη φορά Ολοκληρωµένα Προγράµµατα Αγροτικής Ανάπτυξης µε πολυτοµεακό χαρακτήρα και στόχο τη βελτίωση συνολικά της κοινωνικοοικονοµικής κατάστασης σαφώς προσδιορισµένων αγροτικών περιοχών. Στη νέα προγραµµατική περίοδο το στρατηγικό πλαίσιο του Άξονα 3 του ΠΑΑ αφορά τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων των αγροτικών περιοχών (ορεινές, µειονεκτικές, πεδινές) και τη διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας. Οι οµάδες µέτρων, τα µέτρα και οι δράσεις που θα υιοθετηθούν θα έχουν σαν στόχο την οικονοµική, κοινωνική και πολιτιστική αναβάθµιση της υπαίθρου, κατά τρόπο που να εξασφαλίζεται η οικονοµική αυτοδυναµία της, η προστασία του περιβάλλοντος και η διάσωση και διαφύλαξη στοιχείων της πολιτιστικής κληρονοµιάς. Επίσης θα υποστηριχθεί η δηµιουργία και η αναβάθµιση της διαδικτυακής υποδοµής υψηλής ταχύτητας σε αγροτικές περιοχές για την κάλυψη των «λευκών κηλίδων» στον ευρυζωνικό χάρτη της χώρας (κάτω από το 50% του πληθυσµού σε αγροτικές περιοχές δεν έχει ευρυζωνική πρόσβαση), καθόσον στις αγροτικές περιοχές η διείσδυση του internet είναι από δύο έως τέσσερις φορές µικρότερη απ’ ότι στις αστικές περιοχές και αυξάνει και πιο αργά απ’ ότι στις αστικές περιοχές. Ειδικότερα, µέσω του Άξονα 3, επιδιώκεται η εξυπηρέτηση των ακόλουθων ειδικών στόχων του ΕΣΣΑΑ : Βελτίωση της ελκυστικότητας των αγροτικών περιοχών Ενίσχυση της επιχειρηµατικότητας Για την επίτευξη των ανωτέρω η στρατηγική που υιοθετείται επικεντρώνεται : στην αντιµετώπιση προβληµάτων σε γεωγραφικό επίπεδο καθότι ο αγροτικός χώρος παρουσιάζει µεγάλη ποικιλοµορφία και εποµένως η στρατηγική πρέπει να είναι κατάλληλα προσαρµοσµένη στα ειδικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής στην ανάπτυξη όλων των τοµέων της οικονοµίας και στην ενδυνάµωση των πολλαπλασιαστικών επιδράσεων στην τοπική οικονοµία στην αξιοποίηση του ενδογενούς δυναµικού κάθε περιοχής Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 476 στη στήριξη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, στη δηµιουργία κατάλληλων υποδοµών και στην παροχή υπηρεσιών για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του τοπικού πληθυσµού στον εφοδιασµό των αγροτικών περιοχών µε σύγχρονες συνδέσεις στο διαδίκτυο (διαδίκτυο υψηλών ταχυτήτων - ευρυζωνικές συνδέσεις), στην ανάπτυξη και διάχυση των ΤΠΕ στον αγροδιατροφικό τοµέα στο σύνολό του, στην ανάπτυξη του αγροτουρισµού µε την υποστήριξη των ΤΠΕ. στη δηµιουργία θέσεων απασχόλησης (στρατηγική Λισσαβόνας) στην προώθηση ίσων ευκαιριών σε νέους, γυναίκες και ειδικές οµάδες πληθυσµού στην προστασία του φυσικού και πολιτισµικού περιβάλλοντος µέσω εισαγωγής ήπιων αναπτυξιακών δράσεων σε όλα τα επίπεδα στη συνεργασία και το συντονισµό µεταξύ των εµπλεκόµενων κεντρικών και τοπικών φορέων. Η εξυπηρέτηση του πρώτου ειδικού στόχου θα πραγµατοποιηθεί µε δράσεις που αφορούν: βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό που σχετίζονται άµεσα µε την ποιότητα ζωής των κατοίκων και την ανάδειξη των πολιτιστικών στοιχείων της υπαίθρου ανακαίνιση και ανάπτυξη χωριών µε στόχο την προστασία και ανάδειξη του παραδοσιακού και τοπικού οικιστικού περιβάλλοντος των περιοχών παρέµβασης, καθώς και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων διατήρηση και αναβάθµιση της αγροτικής κληρονοµιάς µε στόχο την προστασία και ανάδειξη περιοχών φυσικού κάλους καθώς και των παραδοσιακών στοιχείων της αγροτικής κληρονοµιάς της υπαίθρου ανάπτυξη υποδοµών ευρυζωνικής πρόσβασης µπορεί να περιλαµβάνει α) δηµιουργία νέας ευρυζωνικής υποδοµής συµπεριλαµβανοµένων ευκολιών οπισθόζευξης (π.χ σταθερή, επίγεια ασύρµατη, δορυφορική ή συνδυασµό αυτών) β) αναβάθµιση ήδη υφιστάµενης ευρυζωνικής υποδοµής γ) εγκατάσταση παθητικής ευρυζωνικής υποδοµής (π.χ αγωγοί - ducts, λοιπά στοιχεία δικτύου όπως οπτικές ίνες - dark fibre, κλπ.) µε την πιθανή αξιοποίηση των υποδοµών δικτύων κοινής ωφέλειας όπως Ενέργεια, Μεταφορές, Ύδρευσης, Αποχέτευσης, κλπ Η εξυπηρέτηση του δεύτερου ειδικού στόχου θα πραγµατοποιηθεί µε δράσεις που αφορούν : Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 477 στη διαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες, µε την ενίσχυση επενδύσεων από γεωργούς για την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων που δεν σχετίζονται µε τη γεωργία στη στήριξη δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων µε στόχο την προώθηση της απασχόλησης εκτός του πρωτογενή τοµέα και τη δηµιουργία κατάλληλων προϋποθέσεων για τη συγκράτηση ή/και αύξηση του πληθυσµού στην ύπαιθρο στην ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων µε τη στήριξη µικρής δυναµικότητας υποδοµών διανυκτέρευσης και υποδοµών αναψυχής καθώς και την ανάπτυξη και διάθεση στην αγορά τουριστικών υπηρεσιών που σχετίζονται µε τον τουρισµό της υπαίθρου. Χρηµατοδοτική Βαρύτητα Μέτρων του Άξονα 3: Μέτρα ∆ηµόσια ∆απάνη Κοινοτική Συµµετοχή Για τη ∆ιαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας 56,03 % 56,03 % Για τη Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές 43,97 % 43,97 % Τα µέτρα του Άξονα 3 θα υλοποιηθούν σε γεωγραφικά οριοθετηµένες αγροτικές περιοχές παρέµβασης κυρίως σε: ορεινές και µειονεκτικές περιοχές σύµφωνα µε το Άρθρο 50 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, περιοχές που ο πρωτογενής τοµέας παρουσιάζει µεγάλη σηµασία στην τοπική οικονοµία, περιοχές µε πληθυσµιακή συρρίκνωση και σε περιοχές µε απόσταση από τα µεγάλα αστικά κέντρα Ειδικότερα, η εφαρµογή των Μέτρων του Άξονα 3 θα αφορά κυρίως αγροτικές περιοχές παρέµβασης των Ολοκληρωµένων Προγραµµάτων Ανάπτυξης Αγροτικού Χώρου (ΟΠΑΑΧ) του Ε.Π. «Αγροτική Ανάπτυξη – Ανασυγκρότηση της Υπαίθρου 2000-2006» (ΕΠΑΑ-ΑΥ) και των Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραµµάτων (ΠΕΠ) 2000-2006. (Οι περιοχές εφαρµογής των Ο.Π.Α.Α.Χ. 2000-2006 παρουσιάζονται στο χάρτη που επισυνάπτεται στο τέλος του κεφαλαίου). Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 478 Όσον αφορά στην εφαρµογή των µέτρων του άξονα 3 µέσω της προσέγγισης Leader (άξονας 4) οι περιοχές παρέµβασης θα συµπεριλαµβάνουν εκτός των ορεινών και µειονεκτικών και πεδινές αγροτικές περιοχές. Για την καλύτερη ενηµέρωση, δηµοσιοποίηση και ευαισθητοποίηση του τοπικού πληθυσµού καθώς και την επιτάχυνση της εφαρµογής δύναται να χρησιµοποιηθούν υποστηρικτικοί µηχανισµοί που θα χρηµατοδοτηθούν από την Τεχνική Βοήθεια του ΠΑΑ. Κοινοί ∆είκτες Αποτελεσµάτων – Άξονας 3: Βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές και ενθάρρυνση της διαφοροποίησης της οικονοµικής δραστηριότητας. Η υλοποίηση του παρεµβάσεων που περιλαµβάνονται στον Άξονα 3 αναµένεται να έχει τα ακόλουθα αποτελέσµατα: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 479 ΑΞΟΝΑΣ 3 Αύξηση µη γεωργικής ακαθάριστης προστιθέµενης αξίας στις στηριζόµενες επιχειρήσεις (ΕΥΡΩ) Ακαθάριστος αριθµός νέων θέσεων εργασίας Πρόσθετος αριθµός τουριστών (αριθµός) 313 Πληθυσµός αγροτικών περιοχών που επωφελούνται των βελτιωµένων υπηρεσιών ∆ιαφοροποί ηση προς µη γεωργικές δραστηριότ ητες 311 Στήριξη της δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων 312 Ενθάρρυνσ η τουριστικών δραστηριοτ ήτων 313 ∆ιαφοροποί ηση προς µη γεωργικές δραστηριότ ητες 311 Στήριξη της δηµιουρ γίας και ανάπτυξ ης πολύ µικρών επιχειρή σεων 312 Ενθάρρυ νση τουριστικ ών δραστηρι οτήτων 313 Αριθµός τουριστών χωρίς διανυκτέρ ευση Αριθµός διανυκτερεύ σεων Βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό 321 Ανακαίνιση και ανάπτυξη των χωριών 322 ∆ιατήρηση και αναβάθµιση της αγροτικής κληρονοµιάς 323 Αύξηση της διείσδυσης του διαδικτύου σε αγροτικές περιοχές ΑΠΟ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ ΠΑΑ 2.604.596 1.798.485 12.493.073 278 247 1717 900.000 3.717.000 627.000 230.000 57.400 * ΝΕΕΣ ΠΡΟΚΛΗ ΣΕΙΣ 340.000 >30% ΣΥΝΟΛΟ 2.604.596 1.798.485 12.493.073 278 247 1717 900.000 3.717.000 967.000 230.000 57.400 >30% * Ο δείκτης αναφέρεται σε Μέτρα, τα οποία δεν προβλέπεται να χρηµατοδοτηθούν στο πλαίσιο του ΠΑΑ της Ελλάδας Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 480 Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 481 5.3.3.1. Μέτρα για τη διαφοροποίηση της αγροτικής οικονοµίας Στην πρώτη οµάδα, τα µέτρα αποσκοπούν, πρωταρχικά, στην ανάπτυξη της επιχειρηµατικότητας, τη διαφοροποίηση των αγροτικών δραστηριοτήτων και τη συγκράτηση του πληθυσµού στις αγροτικές περιοχές. Ο τουρισµός, η βιοτεχνία/χειροτεχνία και η παροχή υπηρεσιών στις αγροτικές περιοχές αποτελούν δράσεις υψηλής προτεραιότητας αφού δηµιουργούν ευκαιρίες για τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων εκτός, αλλά και συµπληρωµατικά της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και της δασοκοµίας. Ιδιαίτερη έµφαση θα δοθεί στην ενθάρρυνση εισόδου γυναικών στην αγορά εργασίας. Τα µέτρα αυτά θα συµβάλουν στη διατήρηση της απασχόλησης και τη συγκράτηση του πληθυσµού των αγροτικών περιοχών αξιοποιώντας τα τοπικά συγκριτικά πλεονεκτήµατα που µπορεί να είναι τοπικά αγροτικά προϊόντα, ιδιαίτεροι φυσικοί και πολιτισµικοί πόροι, σε σχέση µε τον τουρισµό και εν γένει την τοπική επιχειρηµατικότητα, δηµιουργώντας προϋποθέσεις ενδογενούς τοπικής ανάπτυξης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 482 5.3.3.1.1. ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ ∆ιαφοροποίηση προς µη γεωργικές δραστηριότητες ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 52 (α) (i) και 53 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Άρθρο 35 και σηµείο 5.3.3.1.1 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 311 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Ένα από τα σηµαντικότερα διαρθρωτικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ελληνική γεωργία είναι η υποαπασχόληση σε σχέση µε την εποχικότητα της γεωργικής δραστηριότητας και την ανεργία στις αγροτικές περιοχές. Επιπλέον, οι απασχολούµενοι στον τοµέα αυτό έρχονται να αντιµετωπίσουν τα προβλήµατα από τις επιπτώσεις της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ). Για τους ανωτέρω λόγους, απαιτούνται παρεµβάσεις οι οποίες θα έχουν σαν στόχο την επέκταση των δραστηριοτήτων των εκµεταλλεύσεων σε τοµείς εκτός της γεωργίας, προκειµένου να αµβλυνθούν τα προαναφερόµενα προβλήµατα, δηµιουργώντας νέες ευκαιρίες για εργασία και επιπλέον εισόδηµα στο αγροτικό νοικοκυριό. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Στόχος του Μέτρου είναι η παροχή δυνατοτήτων δηµιουργίας πολλαπλών δραστηριοτήτων και απόκτησης εναλλακτικών εισοδηµάτων για τη µείωση της υποαπασχόλησης στο γεωργικό τοµέα, τη δηµιουργία ίσων ευκαιριών σε νέους, γυναίκες και ειδικές οµάδες πληθυσµού, τη βελτίωση εισοδηµάτων και τη συγκράτηση του αγροτικού πληθυσµού στην ύπαιθρο. Ιδιαίτερη έµφαση θα δοθεί στην ενθάρρυνση γεωργών των οποίων οι άµεσες ενισχύσεις έχουν µειωθεί από το 2010, σε ποσοτό µεγαλύτερο του 25% σε σχέση µε το έτος 2009, λόγω της µείωσης των άµεσων ενισχύσεων στον τοµέα του καπνού, προκειµένου να επενδύσουν στο πλαίσιο του παρόντος µέτρου και να συµπληρώσουν το εισόδηµά τους. Το Μέτρο περιλαµβάνει την ενίσχυση επενδύσεων από γεωργούς, οι οποίες διαφοροποιούν τις δραστηριότητες µε τις οποίες ασχολούνται στη γεωργική Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 483 εκµετάλλευσή τους, µε την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων που δε σχετίζονται µε τη γεωργία (αγροτικός τουρισµός, βιοτεχνία κ.λ.π.). ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Το Μέτρο θα υλοποιηθεί σε γεωγραφικά οριοθετηµένες περιοχές παρέµβασης οι οποίες θα είναι κυρίως ορεινές και µειονεκτικές σύµφωνα µε το Άρθρο 50 του Καν. 1698/2005, όπως τροποιήθηκε και ισχύει. Στο πλαίσιο του µέτρου εντάσσονται οι ακόλουθες ενδεικτικές δράσεις: Ιδρύσεις, επεκτάσεις, εκσυγχρονισµοί µικρής δυναµικότητας υποδοµών διανυκτέρευσης. Ιδρύσεις, επεκτάσεις, εκσυγχρονισµοί χώρων εστίασης και αναψυχής. Ιδρύσεις, επεκτάσεις, εκσυγχρονισµοί επισκέψιµων αγροκτηµάτων. Ιδρύσεις, επεκτάσεις, εκσυγχρονισµοί επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών για την εξυπηρέτηση του τουρισµού της υπαίθρου (εναλλακτικές µορφές τουρισµού, ειδικές µορφές τουρισµού, χώροι αθλοπαιδιών, χώροι γευσιγνωσίας) Ιδρύσεις, επεκτάσεις, εκσυγχρονισµοί µονάδων οικοτεχνίας, χειροτεχνίας, παραγωγής ειδών παραδοσιακής τέχνης, βιοτεχνικών µονάδων (σε ενδεικτικούς κλάδους µε βάση ταξινόµηση ΚΑ∆ 2008, όπως αυτοί αναφέρονται στον πίνακα της ενότητας «ΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΙ ΤΟΜΕΙΣ». Ιδρύσεις, επεκτάσεις, εκσυγχρονισµοί επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών (σε ενδεικτικούς κλάδους µε βάση ταξινόµηση ΚΑ∆ 2008, όπως αυτοί αναφέρονται στον πίνακα της ενότητας «ΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΙ ΤΟΜΕΙΣ»). Ιδρύσεις, επεκτάσεις, εκσυγχρονισµοί επιχειρήσεων ειδών διατροφής µετά την α΄ µεταποίηση Βελτίωση υποδοµής επιχειρήσεων (των κατηγοριών που αναφέρονται στις δράσεις αυτού του Μέτρου και για τους δικαιούχους αυτού του Μέτρου) µε τη χρήση ανανεώσιµων πηγών ενέργειας (όπως φωτοβολταϊκά, αξιοποίηση βιοµάζας, γεωθερµίας) για την κάλυψη των αναγκών της επιχείρησης. Όσον αφορά στις υποδοµές διανυκτέρευσης (ιδρύσεις, επεκτάσεις και εκσυγχρονισµοί) το επιλέξιµο κόστος θα ανέρχεται µέχρι 600.000 € και έως 40 κλίνες. Τα όρια αυτά ισχύουν και για τη δράση : Επισκέψιµα αγροκτήµατα στην περίπτωση που η παρέµβαση περιλαµβάνει και υποδοµή διανυκτέρευσης. Σηµειώνεται, ότι οι παρεµβάσεις εκσυγχρονισµού των υποδοµών διανυκτέρευσης δύναται να αφορούν είτε ποιοτική αναβάθµιση, είτε και αύξηση της δυναµικότητας. Για τις λοιπές επιχειρήσεις (ιδρύσεις, επεκτάσεις και εκσυγχρονισµοί), το συνολικό κόστος θα ανέρχεται µέχρι 300.000 €. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 484 Οι παρεµβάσεις, θα πρέπει να υλοποιούνται σύµφωνα µε ποιοτικά χαρακτηριστικά που αφορούν τη διατήρηση της τοπικής αρχιτεκτονικής και του τοπικού φυσικού περιβάλλοντος. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ Οι δικαιούχοι της ενίσχυσης είναι γεωργοί, και ειδικότερα φυσικά πρόσωπα που ασκούν δραστηριότητα σε γεωργική εκµετάλλευση κατά κύρια ή µερική απασχόληση κατά τη στιγµή της υποβολής της αίτησης για στήριξη. Εξαιρούνται οι γεωργικοί εργάτες. Οι δικαιούχοι θα επιλέγονται σε συνέχεια προκήρυξης για εκδήλωση ενδιαφέροντος, αξιολόγησης και επιλογής. ΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΙ ΤΟΜΕΙΣ Το µέτρο αφορά πολύ µικρές επιχειρήσεις, κατά την έννοια της σύστασης 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής. Στο πλαίσιο του Μέτρου ενισχύεται, για τους δικαιούχους που αναφέρονται στο παρόν Μέτρο, η ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων σύµφωνα µε τις τέσσερις πρώτες δράσεις ανωτέρω, καθώς και λοιπές επιχειρηµατικές µονάδες σύµφωνα µε τους ακόλουθους κλάδους ΚΑ∆ 2008. Κ.Α.∆. 2008 50 ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΛΑ∆ΟΥ 10.39.22 Παραγωγή µαρµελάδων, ζελέδων και πουρέ και πολτών φρούτων ή καρπών µε κέλυφος 10.71.1 Παραγωγή ψωµιού, νωπών ειδών ζαχαροπλαστικής και γλυκισµάτων 10.72.1 Παραγωγή παξιµαδιών και µπισκότων· παραγωγή διατηρούµενων ειδών ζαχαροπλαστικής 10.82.1 Παραγωγή πάστας κακάου (κακαοµάζας), αποβουτυρωµένης ή µη, βούτυρου, λίπους και λαδιού κακάου και κακάου σε σκόνη 10.82.2 Παραγωγή προϊόντων σοκολατοποιίας και ζαχαροπλαστικής 10.73.1 Παραγωγή µακαρονιών, ρυζοµακάρονων (noodles), κουσκούς και παρόµοιων αλευρωδών προϊόντων 10.83.1 Επεξεργασία τσαγιού και καφέ 10.89.1 Παραγωγή σουπών, αβγών, µαγιών και άλλων προϊόντων διατροφής· εκχυλισµάτων και ζωµών κρέατος, ψαριών και υδρόβιων ασπόνδυλων 11.01.1 Παραγωγή αποσταγµένων αλκοολούχων ποτών 13.20.1 Ύφανση υφασµάτων (εκτός των ειδικών υφασµάτων), από φυσικές ίνες εκτός του βαµβακιού 13.20.2 Ύφανση βαµβακερών υφασµάτων 13.20.3 Ύφανση υφασµάτων (εκτός των ειδικών υφασµάτων), από τεχνητές ή συνθετικές συνεχείς ή 50 Εθνική Ονοµατολογία Οικονοµικών ∆ραστηριοτήτων Κωδικοί Αριθµοί ∆ραστηριότητας 2008. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 485 ασυνεχείς ίνες 13.20.4 Ύφανση υφασµάτων µε πέλος, θηλειωτών υφασµάτων σπογγώδους µορφής (πετσετέ) και άλλων ειδικών υφασµάτων 13.93.1 Κατασκευή χαλιών και κιλιµιών 14.12.1 Κατασκευή ανδρικών ενδυµάτων εργασίας 14.12.2 Κατασκευή γυναικείων ενδυµάτων εργασίας 14.12.3 Κατασκευή άλλων ενδυµάτων εργασίας 15.12.1 Κατασκευή ειδών σελοποιίας και σαγής· αποσκευών, τσαντών και παρόµοιων ειδών· άλλων δερµάτινων ειδών 16.10.1 Παραγωγή ξυλείας, πριονισµένης ή πελεκηµένης κατά µήκος, τεµαχισµένης ή αποφλοιωµένης, µε πάχος > 6 mm· στρωτήρων (τραβερσών) σιδηροδρόµων ή τροχιοδρόµων από µη εµποτισµένη ξυλεία 16.10.2 Παραγωγή ξυλείας συνεχώς διαµορφωµένης κατά µήκος οποιασδήποτε άκρης ή επιφάνειας· ξυλόµαλλου· ξυλάλευρου· ξυλείας σε πελεκούδια ή σε µόρια 16.10.3 Παραγωγή ακατέργαστης ξυλείας· στρωτήρων (τραβερσών) σιδηροδρόµων ή τροχιοδρόµων από ξύλο, εµποτισµένης ή κατά άλλο τρόπο επεξεργασίας 16.23.1 Κατασκευή τεχνουργηµάτων λεπτοξυλουργικής και χονδροξυλουργικής για οικοδοµές (εκτός από τα προκατασκευασµένα κτίρια), από ξύλο 16.29.2 Κατασκευή ειδών από φελλό, άχυρο ή άλλα υλικά σπαρτοπλεκτικής· ειδών καλαθοπλεκτικής 17.21.1 Κατασκευή κυµατοειδούς χαρτιού και χαρτονιού και κιβωτίων από χαρτί και χαρτόνι. 20.14.72 Παραγωγή ξυλάνθρακα 20.41.3 Παραγωγή σαπουνιού, παρασκευασµάτων πλύσης και καθαρισµού 20.41.4 Παραγωγή ευωδών παρασκευασµάτων και κεριών 20.53.1 Παραγωγή αιθέριων ελαίων 23.13.1 Κατασκευή κοίλου γυαλιού 23.41.1 Κατασκευή κεραµικών ειδών οικιακής χρήσης και κεραµικών διακοσµητικών ειδών 23.49.1 Παραγωγή άλλων προϊόντων κεραµικής 25.71.11 Κατασκευή µαχαιριών (εκτός των µαχαιριών για µηχανές) και ψαλιδιών και λεπίδων τους 25.73.1 Κατασκευή εργαλείων χειρός των τύπων που χρησιµοποιούνται στη γεωργία, στην κηπουρική ή στη δασοκοµία 25.73.2 Κατασκευή χειροπρίονων· λεπίδων για πριόνια κάθε είδους 25.73.3 Κατασκευή άλλων εργαλείων χειρός 25.73.4 Κατασκευή εναλλάξιµων εργαλείων για εργαλεία χειρός ή για εργαλειοµηχανές, που είτε λειτουργούν µε ρεύµα είτε χωρίς ρεύµα 28.30.3 Κατασκευή µηχανηµάτων εδάφους Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 486 28.30.4 Κατασκευή χορτοκοπτικών µηχανών για χλοοτάπητες, πάρκα ή αθλητικά γήπεδα 28.30.5 Κατασκευή θεριστικών µηχανηµάτων 28.30.6 Κατασκευή µηχανηµάτων για εκτόξευση, διασπορά ή ψεκασµό υγρών ή κονιοποιηµένων προϊόντων για τη γεωργία ή την κηπουρική 28.30.7 Κατασκευή ρυµουλκούµενων ή ηµιρυµουλκούµενων οχηµάτων που διαθέτουν συστήµατα φόρτωσης ή εκφόρτωσης, για γεωργικούς σκοπούς 28.30.8 Κατασκευή άλλων αγροτικών µηχανηµάτων 28.30.9 Κατασκευή µερών αγροτικών µηχανηµάτων και εξοπλισµού· 31.01 Κατασκευή επίπλων για γραφεία και καταστήµατα 31.02 Κατασκευή επίπλων κουζίνας 31.09.1 Κατασκευή άλλων επίπλων και µερών τους 31.09.91 Υπηρεσίες ταπετσαρίσµατος καρεκλών και καθισµάτων, όχι γραφείου και εκτός οχηµάτων 31.09.92 Υπηρεσίες τελειοποίησης (φινιρίσµατος) νέων επίπλων (εκτός του ταπετσαρίσµατος καρεκλών και καθισµάτων) 32.12.1 Κατασκευή κοσµηµάτων και συναφών ειδών 32.20.1 Κατασκευή πιάνων και άλλων έγχορδων και πνευστών µουσικών οργάνων, ηλεκτρικών οργάνων µε κλίµακα πλήκτρων, µετρονόµων, διαπασών· µηχανισµών για µουσικά κουτιά 32.20.2 Κατασκευή µερών και εξαρτηµάτων µουσικών οργάνων 47.11.10.05 Λιανικό εµπόριο ειδών παντοπωλείου 47.25.2 Λιανικό εµπόριο ποτών σε εξειδικευµένα καταστήµατα 47.78.89.04 Λιανικό εµπόριο διάφορων τουριστικών και λοιπών παρόµοιων ειδών λαϊκής τέχνης 95.23.1 Υπηρεσίες επισκευής υποδηµάτων και δερµάτινων ειδών 79.1 ∆ραστηριότητες ταξιδιωτικών πρακτορείων και γραφείων οργανωµένων ταξιδιών 77.21.10 Υπηρεσίες ενοικίασης και χρηµατοδοτικής µίσθωσης ειδών αναψυχής και αθλητισµού 90.03.11 Υπηρεσίες που παρέχονται από συγγραφείς, συνθέτες, γλύπτες και άλλους καλλιτέχνες, εκτός των καλλιτεχνών του θεάµατος 90.04 Εκµετάλλευση αιθουσών θεαµάτων και συναφείς δραστηριότητες 93.21 ∆ραστηριότητες πάρκων αναψυχής και άλλων θεµατικών πάρκων 93.29 Άλλες δραστηριότητες διασκέδασης και ψυχαγωγίας 93.11 Εκµετάλλευση αθλητικών εγκαταστάσεων 96.01 Πλύσιµο και (στεγνό) καθάρισµα κλωστοϋφαντουργικών και γούνινων προϊόντων 96.02.11 Υπηρεσίες κοµµωτηρίων γυναικών και κοριτσιών 96.02.12 Υπηρεσίες κοµµωτηρίων και κουρείων ανδρών και αγοριών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 487 96.04 ∆ραστηριότητες σχετικές µε τη φυσική ευεξία Σηµειώνεται ότι στο παρόν µέτρο δεν περιλαµβάνονται ενέργειες µεταποίησης/εµπορίας γεωργικών προϊόντων του Παραρτήµατος Ι της Συνθήκης οι οποίες καλύπτονται οριζόντια στο πλαίσιο του Μέτρου 123 του Άξονα 1 του Προγράµµατος. Οι επιλέξιµες/µη επιλέξιµες δαπάνες σύµφωνα µε το άρθρο 55 του Καν. 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, αναφέρονται στα εξής : Κατασκευή ή βελτίωση ακινήτων. Αγορά ή χρηµατοδοτική µίσθωση µε δυνατότητα αγορά καινούργιου µηχανολογικού εξοπλισµού, περιλαµβανοµένου του λογισµικού ηλεκτρονικών υπολογιστών, µέχρι την αγοραστική αξία του περιουσιακού στοιχείου. Άλλες δαπάνες που συνδέονται µε σύµβαση χρηµατοδοτικής µίσθωσης, όπως το περιθώριο κέρδους του εκµισθωτή, έξοδα ανά χρηµατοδότησης τόκων, γενικά έξοδα, ασφάλιστρα δεν είναι επιλέξιµες Γενικές δαπάνες συνδεόµενες µε τα ανωτέρω όπως, αµοιβές αρχιτεκτόνων, µηχανικών και συµβούλων, δαπάνες για µελέτες σκοπιµότητας, δαπάνες για την απόκτηση διπλωµάτων ευρεσιτεχνίας και δαπάνες αδειών εκµετάλλευσης. Η αγορά µεταχειρισµένου εξοπλισµού δεν θεωρείται επιλέξιµη δαπάνη Είναι δυνατή η χρήση του Ταµείου ∆ανειοδότησης Αγροτικής Ανάπτυξης. ΕΝΤΑΣΕΙΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το µέγιστο όριο ενίσχυσης µπορεί να ανέλθει µέχρι 60% και σύµφωνα µε όσα προβλέπονται στον εγκεκριµένο χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων της Χώρας (Ελλάδα Ν. 408/2006) καθώς και τη σχετική υπ’ αριθ. X 299/2010 (ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ 3 ΚΑΙ 4 ΤΟΥ ΠΑΑ 2007-2013) γνωστοποίηση στην Επιτροπή όπως προβλέπεται στον Καν. (ΕΚ) 800/2008. ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση χορηγείται στο δικαιούχο µε τη µορφή επιδότησης κεφαλαίου και το ύψος της υπολογίζεται ως ποσοστό των επιλέξιµων δαπανών της επένδυσης. Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΗ ∆ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΑΛΛΑ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ Ε.Ε. Το µέτρο δεν εντάσσεται σε άλλο χρηµατοδοτικό µέσο. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 488 Ειδικότερα, για τις γεωγραφικά οριοθετηµένες περιοχές παρέµβασης το µέτρο αφορά: α. δικαιούχους γεωργούς β. πολύ µικρές επιχειρήσεις σύµφωνα µε τη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, γ. τους τοµείς και το συνολικό επιλέξιµο κόστος που ορίζονται ανωτέρω, δ. ∆ηµοτικά ∆ιαµερίσµατα έως 3.000 κατοίκους και καλύπτεται στο σύνολό του από το ΕΓΤΑΑ ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Αρµόδια υπηρεσία για την εφαρµογή του παρόντος µέτρου ορίζεται η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 311 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 36.564.774 13.314.376 49.879.150 53.000.000 102.879.150 % 73,31% 26,69% 48,48% 52% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός δικαιούχων 250 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 102.879.150 € Ο ανωτέρω δείκτες θα παρακολουθούνται τόσο συνολικά σε επίπεδο χώρας όσο και σε επίπεδο νοµών – περιοχών που χαρακτηρίζονται από καλλιέργεια καπνού και βάµβακος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 489 5.3.3.1.2. Στήριξη της δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Στήριξη της δηµιουργίας και ανάπτυξης πολύ µικρών επιχειρήσεων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 52 (α) (ii) και 54 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Σηµείο 5.3.3.1.2 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 312 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Ο παραδοσιακός χαρακτήρας οργάνωσης των βιοτεχνικών µονάδων καθώς και το φαινόµενο της διαρκούς γήρανσης του πληθυσµού, το οποίο στερεί από τις περιοχές αυτές τις δυναµικές ηλικίες του πληθυσµού έχουν σαν αποτέλεσµα το χαµηλό επίπεδο των επενδύσεων που πραγµατοποιούνται από τον ιδιωτικό τοµέα στις περιοχές παρέµβασης. Επιπλέον, παρατηρείται η ύπαρξη ορισµένων παραδοσιακών δραστηριοτήτων στον τοµέα της βιοτεχνίας που τείνουν να εξαλειφθούν ή που πρέπει να εκσυγχρονιστούν. Η δηµιουργία και ο εκσυγχρονισµός βιοτεχνικών µονάδων στις αγροτικές περιοχές δίνει τη δυνατότητα ανάπτυξης και διαφοροποίησης της τοπικής παραγωγικής διάρθρωσης. Επιπλέον, συµβάλλει στη δηµιουργία δυνατοτήτων απασχόλησης εκτός του πρωτογενή τοµέα, καθώς και τη δηµιουργία κατάλληλων προϋποθέσεων για τη συγκράτηση του πληθυσµού και των οικονοµικών δραστηριοτήτων στις περιοχές αυτές. Η ανάγκη για την προστασία και αναβάθµιση του περιβάλλοντος µέσω της ορθολογικής διαχείρισης των φυσικών πόρων, µε την παράλληλη έλλειψη συστηµάτων για την προστασία του περιβάλλοντος που παρατηρείται στις υφιστάµενες βιοτεχνίες των αγροτικών περιοχών απαιτεί την ενίσχυση πρωτοβουλιών από τους ιδιώτες που θα εισάγουν ανανεώσιµες πηγές ενέργειας στη λειτουργία της επιχείρησής τους. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Στόχος του Μέτρου είναι η προώθηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας µε την ενίσχυση της επιχειρηµατικότητας σε διάφορους τοµείς της τοπικής οικονοµίας, η δηµιουργία δυνατοτήτων απασχόλησης εκτός του πρωτογενή τοµέα, προκειµένου να Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 490 δηµιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για τη συγκράτηση ή/και αύξηση του πληθυσµού στην ύπαιθρο, µε παράλληλη ενδυνάµωση των πολλαπλασιαστικών επιδράσεων στην τοπική οικονοµία. Ιδιαίτερη βαρύτητα θα δοθεί στην προώθηση ίσων ευκαιριών σε νέους, γυναίκες, συνεταιριστικές οργανώσεις και ειδικές οµάδες πληθυσµού. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Το Μέτρο θα υλοποιηθεί σε γεωγραφικά οριοθετηµένες περιοχές παρέµβασης οποίες θα είναι κυρίως ορεινές και µειονεκτικές σύµφωνα µε το Άρθρο 50 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Το είδος των δράσεων αναφέρεται στη συνέχεια. ΤΥΠΟΙ ΤΩΝ ∆ΙΚΑΙΟΥΧΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Περιλαµβάνεται η στήριξη πολύ µικρών επιχειρήσεων σύµφωνα µε τη σύσταση της Επιτροπής 2003/361/ΕΚ, εκτός αυτών που αφορούν τουριστικές δραστηριότητες. Στο πλαίσιο του µέτρου εντάσσονται οι ακόλουθες ενδεικτικές δράσεις: Ιδρύσεις, επεκτάσεις και εκσυγχρονισµοί βιοτεχνικών µονάδων (σε επιλεγµένους κλάδους σύµφωνα µε ταξινόµηση ΚΑ∆ 2008, όπως αυτοί αναφέρονται στον πίνακα που ακολουθεί) Ιδρύσεις, επεκτάσεις και εκσυγχρονισµοί επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών (σε επιλεγµένους κλάδους µε βάση ταξινόµηση ΚΑ∆ 2008, όπως αυτοί αναφέρονται στον πίνακα που ακολουθεί). Ιδρύσεις, επεκτάσεις και εκσυγχρονισµοί επιχειρήσεων παραγωγής ειδών διατροφής µετά την α΄ µεταποίηση (σε επιλεγµένους κλάδους µε βάση ταξινόµηση ΚΑ∆ 2008, όπως αυτοί αναφέρονται στον πίνακα που ακολουθεί). Βελτίωση υποδοµής επιχειρήσεων (των κατηγοριών που αναφέρονται στις δράσεις αυτού του Μέτρου και για τους δικαιούχους αυτού του Μέτρου) µε τη χρήση ανανεώσιµων πηγών ενέργειας (όπως φωτοβολταϊκά, αξιοποίηση βιοµάζας, γεωθερµίας) για την κάλυψη των αναγκών της επιχείρησης. ∆ικτύωση οµοειδών ή συµπληρωµατικών επιχειρήσεων όλων των κλάδων της τοπικής οικονοµίας. Οι παρεµβάσεις, θα πρέπει να υλοποιούνται σύµφωνα µε ποιοτικά χαρακτηριστικά που αφορούν τη διατήρηση της τοπικής αρχιτεκτονικής και του τοπικού φυσικού περιβάλλοντος.Οι επιλεγµένοι κλάδοι ΚΑ∆ 2008 είναι οι ακόλουθοι : Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 491 Κ.Α.∆. 2008 51 ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΛΑ∆ΟΥ 10.39.22 Παραγωγή µαρµελάδων, ζελέδων και πουρέ και πολτών φρούτων ή καρπών µε κέλυφος 10.71.1 Παραγωγή ψωµιού, νωπών ειδών ζαχαροπλαστικής και γλυκισµάτων 10.72.1 Παραγωγή παξιµαδιών και µπισκότων· παραγωγή διατηρούµενων ειδών ζαχαροπλαστικής 10.82.1 Παραγωγή πάστας κακάου (κακαοµάζας), αποβουτυρωµένης ή µη, βούτυρου, λίπους και λαδιού κακάου και κακάου σε σκόνη 10.82.2 Παραγωγή προϊόντων σοκολατοποιίας και ζαχαροπλαστικής 10.73.1 Παραγωγή µακαρονιών, ρυζοµακάρονων (noodles), κουσκούς και παρόµοιων αλευρωδών προϊόντων 10.83.1 Επεξεργασία τσαγιού και καφέ 10.89.1 Παραγωγή σουπών, αβγών, µαγιών και άλλων προϊόντων διατροφής· εκχυλισµάτων και ζωµών κρέατος, ψαριών και υδρόβιων ασπόνδυλων 11.01.1 Παραγωγή αποσταγµένων αλκοολούχων ποτών 13.20.1 Ύφανση υφασµάτων (εκτός των ειδικών υφασµάτων), από φυσικές ίνες εκτός του βαµβακιού 13.20.2 Ύφανση βαµβακερών υφασµάτων 13.20.3 Ύφανση υφασµάτων (εκτός των ειδικών υφασµάτων), από τεχνητές ή συνθετικές συνεχείς ή ασυνεχείς ίνες 13.20.4 Ύφανση υφασµάτων µε πέλος, θηλειωτών υφασµάτων σπογγώδους µορφής (πετσετέ) και άλλων ειδικών υφασµάτων 13.93.1 Κατασκευή χαλιών και κιλιµιών 14.12.1 Κατασκευή ανδρικών ενδυµάτων εργασίας 14.12.2 Κατασκευή γυναικείων ενδυµάτων εργασίας 14.12.3 Κατασκευή άλλων ενδυµάτων εργασίας 15.12.1 Κατασκευή ειδών σελοποιίας και σαγής· αποσκευών, τσαντών και παρόµοιων ειδών· άλλων δερµάτινων ειδών 16.10.1 Παραγωγή ξυλείας, πριονισµένης ή πελεκηµένης κατά µήκος, τεµαχισµένης ή αποφλοιωµένης, µε πάχος > 6 mm· στρωτήρων (τραβερσών) σιδηροδρόµων ή τροχιοδρόµων από µη εµποτισµένη ξυλεία 16.10.2 Παραγωγή ξυλείας συνεχώς διαµορφωµένης κατά µήκος οποιασδήποτε άκρης ή επιφάνειας· ξυλόµαλλου· ξυλάλευρου· ξυλείας σε πελεκούδια ή σε µόρια 16.10.3 Παραγωγή ακατέργαστης ξυλείας· στρωτήρων (τραβερσών) σιδηροδρόµων ή τροχιοδρόµων 51 Εθνική Ονοµατολογία Οικονοµικών ∆ραστηριοτήτων Κωδικοί Αριθµοί ∆ραστηριότητας 2008. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 492 από ξύλο, εµποτισµένης ή κατά άλλο τρόπο επεξεργασίας 16.23.1 Κατασκευή τεχνουργηµάτων λεπτοξυλουργικής και χονδροξυλουργικής για οικοδοµές (εκτός από τα προκατασκευασµένα κτίρια), από ξύλο 16.29.2 Κατασκευή ειδών από φελλό, άχυρο ή άλλα υλικά σπαρτοπλεκτικής· ειδών καλαθοπλεκτικής 17.21.1 Κατασκευή κυµατοειδούς χαρτιού και χαρτονιού και κιβωτίων από χαρτί και χαρτόνι. 20.14.72 Παραγωγή ξυλάνθρακα 20.41.3 Παραγωγή σαπουνιού, παρασκευασµάτων πλύσης και καθαρισµού 20.41.4 Παραγωγή ευωδών παρασκευασµάτων και κεριών 20.53.1 Παραγωγή αιθέριων ελαίων 23.13.1 Κατασκευή κοίλου γυαλιού 23.41.1 Κατασκευή κεραµικών ειδών οικιακής χρήσης και κεραµικών διακοσµητικών ειδών 23.49.1 Παραγωγή άλλων προϊόντων κεραµικής 25.71.11 Κατασκευή µαχαιριών (εκτός των µαχαιριών για µηχανές) και ψαλιδιών και λεπίδων τους 25.73.1 Κατασκευή εργαλείων χειρός των τύπων που χρησιµοποιούνται στη γεωργία, στην κηπουρική ή στη δασοκοµία 25.73.2 Κατασκευή χειροπρίονων· λεπίδων για πριόνια κάθε είδους 25.73.3 Κατασκευή άλλων εργαλείων χειρός 25.73.4 Κατασκευή εναλλάξιµων εργαλείων για εργαλεία χειρός ή για εργαλειοµηχανές, που είτε λειτουργούν µε ρεύµα είτε χωρίς ρεύµα 28.30.3 Κατασκευή µηχανηµάτων εδάφους 28.30.4 Κατασκευή χορτοκοπτικών µηχανών για χλοοτάπητες, πάρκα ή αθλητικά γήπεδα 28.30.5 Κατασκευή θεριστικών µηχανηµάτων 28.30.6 Κατασκευή µηχανηµάτων για εκτόξευση, διασπορά ή ψεκασµό υγρών ή κονιοποιηµένων προϊόντων για τη γεωργία ή την κηπουρική 28.30.7 Κατασκευή ρυµουλκούµενων ή ηµιρυµουλκούµενων οχηµάτων που διαθέτουν συστήµατα φόρτωσης ή εκφόρτωσης, για γεωργικούς σκοπούς 28.30.8 Κατασκευή άλλων αγροτικών µηχανηµάτων 28.30.9 Κατασκευή µερών αγροτικών µηχανηµάτων και εξοπλισµού· 31.01 Κατασκευή επίπλων για γραφεία και καταστήµατα 31.02 Κατασκευή επίπλων κουζίνας 31.09.1 Κατασκευή άλλων επίπλων και µερών τους 31.09.91 Υπηρεσίες ταπετσαρίσµατος καρεκλών και καθισµάτων, όχι γραφείου και εκτός οχηµάτων 31.09.92 Υπηρεσίες τελειοποίησης (φινιρίσµατος) νέων επίπλων (εκτός του ταπετσαρίσµατος καρεκλών Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 493 και καθισµάτων) 32.12.1 Κατασκευή κοσµηµάτων και συναφών ειδών 32.20.1 Κατασκευή πιάνων και άλλων έγχορδων και πνευστών µουσικών οργάνων, ηλεκτρικών οργάνων µε κλίµακα πλήκτρων, µετρονόµων, διαπασών· µηχανισµών για µουσικά κουτιά 32.20.2 Κατασκευή µερών και εξαρτηµάτων µουσικών οργάνων 47.11.10.05 Λιανικό εµπόριο ειδών παντοπωλείου 47.25.2 Λιανικό εµπόριο ποτών σε εξειδικευµένα καταστήµατα 47.78.89.04 Λιανικό εµπόριο διάφορων τουριστικών και λοιπών παρόµοιων ειδών λαϊκής τέχνης 95.23.1 Υπηρεσίες επισκευής υποδηµάτων και δερµάτινων ειδών 79.1 ∆ραστηριότητες ταξιδιωτικών πρακτορείων και γραφείων οργανωµένων ταξιδιών 77.21.10 Υπηρεσίες ενοικίασης και χρηµατοδοτικής µίσθωσης ειδών αναψυχής και αθλητισµού 90.03.11 Υπηρεσίες που παρέχονται από συγγραφείς, συνθέτες, γλύπτες και άλλους καλλιτέχνες, εκτός των καλλιτεχνών του θεάµατος 90.04 Εκµετάλλευση αιθουσών θεαµάτων και συναφείς δραστηριότητες 93.21 ∆ραστηριότητες πάρκων αναψυχής και άλλων θεµατικών πάρκων 93.29 Άλλες δραστηριότητες διασκέδασης και ψυχαγωγίας 93.11 Εκµετάλλευση αθλητικών εγκαταστάσεων 96.01 Πλύσιµο και (στεγνό) καθάρισµα κλωστοϋφαντουργικών και γούνινων προϊόντων 96.02.11 Υπηρεσίες κοµµωτηρίων γυναικών και κοριτσιών 96.02.12 Υπηρεσίες κοµµωτηρίων και κουρείων ανδρών και αγοριών 96.04 ∆ραστηριότητες σχετικές µε τη φυσική ευεξία ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ∆ικαιούχοι των ανωτέρω επιχειρήσεων µπορούν να είναι φυσικά ή νοµικά πρόσωπα, εκτός των δικαιούχων του Μέτρου 311, κάτοικοι ή µη των περιοχών παρέµβασης του Άξονα 3 που δύνανται να υλοποιήσουν επενδύσεις πολύ µικρών επιχειρήσεων σύµφωνα µε τη σύσταση της Επιτροπής 2003/361/ΕΚ. Οι δικαιούχοι θα επιλέγονται σε συνέχεια προκήρυξης για εκδήλωση ενδιαφέροντος, αξιολόγησης και επιλογής. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΙ∆ΟΥΣ ΤΩΝ ∆ΡΑΣΕΩΝ Περιλαµβάνεται η στήριξη πολύ µικρών επιχειρήσεων σύµφωνα µε τη σύσταση της Επιτροπής 2003/361/ΕΚ, εκτός αυτών που αφορούν τουριστικές δραστηριότητες και όπως αυτές προσδιορίζονται ανωτέρω. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 494 Οι επιλέξιµες/µη επιλέξιµες δαπάνες σύµφωνα µε το άρθρο 55 του Καν. 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, αναφέρονται στα εξής : Κατασκευή ή βελτίωση ακινήτων. Αγορά ή χρηµατοδοτική µίσθωση µε δυνατότητα αγορά καινούργιου µηχανολογικού εξοπλισµού, περιλαµβανοµένου του λογισµικού ηλεκτρονικών υπολογιστών, µέχρι την αγοραστική αξία του περιουσιακού στοιχείου. Άλλες δαπάνες που συνδέονται µε σύµβαση χρηµατοδοτικής µίσθωσης, όπως το περιθώριο κέρδους του εκµισθωτή, έξοδα ανά χρηµατοδότησης τόκων, γενικά έξοδα, ασφάλιστρα δεν είναι επιλέξιµες Γενικές δαπάνες συνδεόµενες µε τα ανωτέρω όπως, αµοιβές αρχιτεκτόνων, µηχανικών και συµβούλων, δαπάνες για µελέτες σκοπιµότητας, δαπάνες για την απόκτηση διπλωµάτων ευρεσιτεχνίας και δαπάνες αδειών εκµετάλλευσης. Η αγορά µεταχειρισµένου εξοπλισµού δεν θεωρείται επιλέξιµη δαπάνη Στο πλαίσιο των δράσεων του µέτρου δύναται να χρηµατοδοτούνται ενέργειες για την εγκατάσταση συστηµάτων διασφάλισης ποιότητας και απόκτηση ποιοτικών σηµάτων. Είναι δυνατή η χρήση του Ταµείου ∆ανειοδότησης Αγροτικής Ανάπτυξης. Το συνολικό κόστος των προαναφερόµενων επενδύσεων ανέρχεται µέχρι 300.000 €. ΕΝΤΑΣΕΙΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Το µέγιστο όριο ενίσχυσης µπορεί να ανέλθει µέχρι 60% και σύµφωνα µε όσα προβλέπονται στον εγκεκριµένο χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων της Χώρας (Ελλάδα Ν. 408/2006), καθώς και τη σχετική υπ’ αριθ. X 299/2010 (ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ 3 ΚΑΙ 4 ΤΟΥ ΠΑΑ 2007-2013) γνωστοποίηση στην Επιτροπή όπως προβλέπεται στον Καν. (ΕΚ) 800/2008. ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση χορηγείται στο δικαιούχο µε τη µορφή επιδότησης κεφαλαίου και το ύψος της υπολογίζεται ως ποσοστό των επιλέξιµων δαπανών της επένδυσης. Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΗ ∆ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΑΛΛΑ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ Ε.Ε. Για τις γεωγραφικά οριοθετηµένες περιοχές παρέµβασης το µέτρο περιορίζεται : α. στην κατηγορία των πολύ µικρών επιχειρήσεων σύµφωνα µε τη σύσταση της Επιτροπής 2003/361/ΕΚ, β. στους τοµείς, επιλεγµένους κλάδους σύµφωνα µε ταξινόµηση ΣΤΑΚΟ∆. και το συνολικό επιλέξιµο κόστος που ορίζονται ανωτέρω, γ. σε παρεµβάσεις σε ∆ηµοτικά ∆ιαµερίσµατα έως 3.000 κατοίκους. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 495 Παρεµβάσεις µε τις προϋποθέσεις και τους περιορισµούς αυτούς, δεν χρηµατοδοτούνται από άλλα χρηµατοδοτικά µέσα της Ε.Ε. ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Αρµόδια υπηρεσία για την εφαρµογή του παρόντος µέτρου ορίζεται η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ. ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 312 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 25.248.134 9.193.634 34.441.768 35.000.000 69.441.768 % 73,31% 26,69% 49,60% 50% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Επιδόσεων Αριθµός στηριζόµενων / συσταθεισών πολύ µικρών επιχειρήσεων 400 Ο ανωτέρω δείκτες θα παρακολουθούνται τόσο συνολικά σε επίπεδο χώρας όσο και σε επίπεδο νοµών - περιοχών που χαρακτηρίζονται από καλλιέργεια καπνού και βάµβακος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 496 5.3.3.1.3. Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 52 (α) (iii) και 55 του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Σηµείο 5.3.3.1.3 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 313 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Στον τοµέα του τουρισµού παρατηρείται η λειτουργία µικρού αριθµού µονάδων, στην πλειονότητα των περιοχών παρέµβασης, οι οποίες είναι κυρίως οικογενειακής µορφής που ακολουθούν παραδοσιακούς τρόπους οργάνωσης. Επιπλέον, παρατηρείται η ύπαρξη ενός σηµαντικού αριθµού περιοχών οι οποίες στερούνται υποδοµών διανυκτέρευσης, µε δυσµενείς επιπτώσεις στις προοπτικές διαφοροποίησης και ανάπτυξης του τοπικού εισοδήµατος και µε αποτέλεσµα τη διαφυγή οικονοµικών πόρων. Παράλληλα, η ανάγκη δηµιουργίας νέων τουριστικών προορισµών και προϊόντων στις αγροτικές περιοχές, λόγω της αυξηµένης ζήτησης των κατοίκων των πόλεων, µε την παράλληλη απαίτηση παροχής υπηρεσιών υψηλής ποιότητας, απαιτεί την οργάνωση και βελτίωση του τουριστικού προϊόντος. Οι περιοχές αυτές µπορούν να αποτελέσουν πόλο έλξης επισκεπτών προσφέροντας εναλλακτικές ή/και ειδικές µορφές τουρισµού, µε την επιµήκυνση της τουριστικής περιόδου, και αξιοποιώντας µε τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα συγκριτικά πλεονεκτήµατα τους, τόσο ως προς το φυσικό όσο και ως προς το πολιτισµικό περιβάλλον, µε αποτέλεσµα τη διαφοροποίηση της τοπικής παραγωγικής δοµής και την ανταγωνιστικότητα της τοπικής οικονοµίας. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Στόχοι είναι, η βελτίωση και οργάνωση του τουριστικού προϊόντος, η ενίσχυση της απασχόλησης, η αύξηση της επισκεψιµότητας των περιοχών παρέµβασης, η συµβολή στην επιµήκυνση της τουριστικής περιόδου, καθώς και η προβολή προώθηση των συγκριτικών πλεονεκτηµάτων των περιοχών. Ιδιαίτερη βαρύτητα θα δοθεί στην προώθηση ίσων ευκαιριών σε νέους, γυναίκες, συνεταιριστικές οργανώσεις και ειδικές οµάδες πληθυσµού. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 497 ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Το Μέτρο θα υλοποιηθεί σε γεωγραφικά οριοθετηµένες περιοχές παρέµβασης οι οποίες θα είναι κυρίως ορεινές και µειονεκτικές σύµφωνα µε το Άρθρο 50 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Στο Μέτρο εντάσσονται ενδεικτικά τα ακόλουθα: α) Παρεµβάσεις δηµοσίου χαρακτήρα: Ίδρυση και εκσυγχρονισµός τοπικών κέντρων τουριστικής πληροφόρησης (γραφεία – περίπτερα ενηµέρωσης και πληροφόρησης), Σήµανση αξιοθέατων και µνηµείων Ποδηλατικές διαδροµές σε περιοχές της αγροτικής υπαίθρου Προβολή και προώθηση των συγκριτικών πλεονεκτηµάτων των περιοχών). Οι τρεις πρώτες δράσεις υλοποιούνται εκτός περιοχών NATURA. Στο πλαίσιο των ανωτέρω παρεµβάσεων θα καλυφθούν δαπάνες που ενδεικτικά αφορούν σε : • Μελέτη και κατασκευή έργου • Απαραίτητο εξοπλισµό • Ενέργειες προβολής και προώθησης (όπως παραγωγή πληροφοριακού και διαφηµιστικού υλικού, καταχωρήσεις, συµµετοχή σε εκθέσεις, ηµερίδες – εκδηλώσεις, ιστοσελίδες και δικτυακοί τόποι) β) Παρεµβάσεις ανάπτυξης επιχειρηµατικής δραστηριότητας: Ίδρυση, επέκταση και εκσυγχρονισµός, µικρής δυναµικότητας υποδοµές διανυκτέρευσης Ίδρυση, επέκταση και εκσυγχρονισµός, χώρων εστίασης και αναψυχής Ίδρυση και εκσυγχρονισµός γραφείων οργάνωσης, πληροφόρησης και προώθησης αγροτικού τουρισµού. Ίδρυση, επέκταση και εκσυγχρονισµός, επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών για την εξυπηρέτηση του τουρισµού, (εναλλακτικές µορφές τουρισµού, ειδικές µορφές τουρισµού, χώροι αθλοπαιδιών, χώροι γευσιγνωσίας, κέντρα δηµιουργικής απασχόλησης ) Βελτίωση υποδοµής επιχειρήσεων (των κατηγοριών που αναφέρονται στις δράσεις της κατηγορίας «παρεµβάσεις ανάπτυξης επιχειρηµατικής δραστηριότητας» αυτού του Μέτρου και για τους δικαιούχους αυτού του Μέτρου) µε τη χρήση ανανεώσιµων πηγών ενέργειας (όπως φωτοβολταϊκά, αξιοποίηση βιοµάζας, γεωθερµίας) για την κάλυψη των αναγκών της επιχείρησης. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 498 Οι επιλέξιµες/µη επιλέξιµες δαπάνες σύµφωνα µε το άρθρο 55 του Καν. 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, αναφέρονται στα εξής : Κατασκευή ή βελτίωση ακινήτων. Αγορά ή χρηµατοδοτική µίσθωση µε δυνατότητα αγορά καινούργιου µηχανολογικού εξοπλισµού, περιλαµβανοµένου του λογισµικού ηλεκτρονικών υπολογιστών, µέχρι την αγοραστική αξία του περιουσιακού στοιχείου. Άλλες δαπάνες που συνδέονται µε σύµβαση χρηµατοδοτικής µίσθωσης, όπως το περιθώριο κέρδους του εκµισθωτή, έξοδα ανά χρηµατοδότησης τόκων, γενικά έξοδα, ασφάλιστρα δεν είναι επιλέξιµες Γενικές δαπάνες συνδεόµενες µε τα ανωτέρω όπως, αµοιβές αρχιτεκτόνων, µηχανικών και συµβούλων, δαπάνες για µελέτες σκοπιµότητας, δαπάνες για την απόκτηση διπλωµάτων ευρεσιτεχνίας και δαπάνες αδειών εκµετάλλευσης. Η αγορά µεταχειρισµένου εξοπλισµού δεν θεωρείται επιλέξιµη δαπάνη Είναι δυνατή η χρήση του Ταµείου ∆ανειοδότησης Αγροτικής Ανάπτυξης. Οι παρεµβάσεις ανάπτυξης επιχειρηµατικής δραστηριότητας αφορούν πολύ µικρές επιχειρήσεις, κατά την έννοια της σύστασης 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, εκτός αυτών που περιλαµβάνονται στο Μέτρο 312 ανωτέρω. Για τις υποδοµές διανυκτέρευσης (ιδρύσεις και εκσυγχρονισµοί), το συνολικό επιλέξιµο κόστος θα ανέρχεται έως 600.000 € και έως 40 κλίνες. Για τις περιπτώσεις εκσυγχρονισµού των υποδοµών διανυκτέρευσης, οι σχετικές παρεµβάσεις θα πρέπει να συνοδεύονται υποχρεωτικά µε αύξηση της δυναµικότητας τους µέχρι το όριο που ορίζεται ανωτέρω, µε προσθήκη καθ’ύψος ή/και κατ’επέκταση. Για τις υπόλοιπες δράσεις (ιδρύσεις και εκσυγχρονισµοί επιχειρήσεων, παρεµβάσεις δηµοσίου χαρακτήρα) το συνολικό επιλέξιµο κόστος θα ανέρχεται µέχρι 300.000 €. Για τα ∆ηµόσια Έργα το συνολικό επιλέξιµο κόστος θα ανέρχεται έως 300.000 € . Σε ότι αφορά το ΦΠΑ δεν είναι δυνατή η συνεισφορά του ΕΓΤΑΑ εξαιρουµένου του ΦΠΑ για τις περιπτώσεις που ορίζονται στο άρθρο 71, παρ. 3(α) του Καν. (ΕΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Οι παρεµβάσεις, θα πρέπει να υλοποιούνται σύµφωνα µε ποιοτικά χαρακτηριστικά που αφορούν τη διατήρηση της τοπικής αρχιτεκτονικής και του τοπικού φυσικού περιβάλλοντος. ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΙ α) Για παρεµβάσεις δηµοσίου χαρακτήρα: Φορείς υλοποίησης δύναται να είναι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης και οι εταιρείες τους, καθώς και συλλογικοί φορείς µη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, των οποίων στον καταστατικό τους σκοπό προβλέπεται η υλοποίηση αντίστοιχων έργων. β) Για παρεµβάσεις ανάπτυξης επιχειρηµατικής δραστηριότητας: Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 499 Φυσικά ή νοµικά πρόσωπα, εκτός των δικαιούχων του Μέτρου 311, κάτοικοι ή µη των περιοχών παρέµβασης του Άξονα 3, που δύνανται να ασκήσουν επιχειρηµατική δραστηριότητα. Η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ επιλέγει τα σχετικά δηµόσια έργα µετά από διαδικασία δηµοσιοποίησης, ενηµέρωσης, υποβολής ενδιαφέροντος και αξιολόγησης. Οι δικαιούχοι λοιπών παρεµβάσεων θα επιλέγονται σε συνέχεια προκήρυξης για εκδήλωση ενδιαφέροντος, αξιολόγησης και επιλογής. ΕΝΤΑΣΕΙΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ α) Για τις παρεµβάσεις δηµόσιου χαρακτήρα, οι οποίες δεν αποτελούν κρατική ενίσχυση, το ύψος ενίσχυσης µπορεί να ανέλθει έως 100% του συνολικού επιλέξιµου προϋπολογισµού. β) Το µέγιστο όριο ενίσχυσης µπορεί να ανέλθει µέχρι 60% και σύµφωνα µε όσα προβλέπονται στον εγκεκριµένο χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων της Χώρας (Ελλάδα Ν. 408/2006) καθώς και τη σχετική υπ’ αριθ. X 299/2010 (ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ 3 ΚΑΙ 4 ΤΟΥ ΠΑΑ 2007 2013) γνωστοποίηση στην Επιτροπή όπως προβλέπεται στον Καν. (ΕΚ) 800/2008. ΕΙ∆ΟΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Η ενίσχυση χορηγείται στο δικαιούχο µε τη µορφή επιδότησης κεφαλαίου και το ύψος της υπολογίζεται ως ποσοστό των επιλέξιµων δαπανών της επένδυσης. Είναι δυνατή η χορήγηση προκαταβολής σύµφωνα µε τα όσα ορίζονται στο άρθρο 56 του Καν. (ΕΚ) 1974/2006 της Επιτροπής όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΗ ∆ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΑΛΛΑ ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ Ε.Ε. Για τις γεωγραφικά οριοθετηµένες περιοχές παρέµβασης το µέτρο περιορίζεται : α. στην κατηγορία των πολύ µικρών επιχειρήσεων σύµφωνα µε τη σύσταση 2003/361/ΕΚ της Επιτροπής, β. στις κατηγορίες παρεµβάσεων που αναφέρονται ανωτέρω και το συνολικό επιλέξιµο κόστος που ενισχύεται, γ. σε παρεµβάσεις σε ∆ηµοτικά ∆ιαµερίσµατα έως 3.000 κατοίκους, δ. για τις υποδοµές διανυκτέρευσης, στο όριο δυναµικότητας που ορίζεται ανωτέρω ενώ στις περιπτώσεις εκσυγχρονισµού τους η σχετική παρέµβαση θα πρέπει να συνοδεύεται υποχρεωτικά µε αύξηση της δυναµικότητάς τους µε προσθήκη καθ’ ύψος ή/και κατ’ επέκταση. Παρεµβάσεις µε τις προϋποθέσεις και τους περιορισµούς αυτούς, δεν χρηµατοδοτούνται από άλλα χρηµατοδοτικά µέσα της Ε.Ε. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 500 ΦΟΡΕΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Αρµόδια υπηρεσία για την εφαρµογή του παρόντος µέτρου ορίζεται: Α. Για τα δηµόσια έργα, η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων. Β. Για τα καθεστώτα ενίσχυσης, η Ειδική Υπηρεσία Εφαρµογής ΠΑΑ . ΧΡΗΜΑΤΟ∆ΟΤΗΣΗ ΜΕΤΡΟ 313 Κοινοτική Συµµετοχή Εθνική Συµµετοχή ∆ηµόσια ∆απάνη Ιδιωτική Συµµετοχή Συνολικό Κόστος [1] [2] [3] = [1]+[2] [4] [5] = [3]+[4] € 175.384.743 63.863.060 239.247.803 229.000.000 468.247.803 % 73,31% 26,69% 51,09% 49% 100% ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥΣ ∆ΕΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΕ Κατηγορία ∆είκτη ∆είκτης Στόχος Αριθµός στηριζόµενων νέων τουριστικών δράσεων 1.350 Επιδόσεων Συνολικό ποσό επενδύσεων 468.247.803 € Ο ανωτέρω δείκτες θα παρακολουθούνται τόσο συνολικά σε επίπεδο χώρας όσο και σε επίπεδο νοµών - περιοχών που χαρακτηρίζονται από καλλιέργεια καπνού και βάµβακος. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 501 5.3.3.2. Μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές Στη δεύτερη οµάδα, τα µέτρα αποσκοπούν, πρωταρχικά, στην ανάπτυξη βασικών υποδοµών και υπηρεσιών στις αγροτικές περιοχές, αλλά και στην ανάδειξη πλεονεκτηµάτων όπως η πολιτιστική κληρονοµιά το αγροτικό και δασικό τοπίο των περιοχών αυτών, µε στόχο την τοπική ανάπτυξη και τη συγκράτηση του πληθυσµού στις περιοχές αντιµετωπίζοντας την απειλή της πληθυσµιακής «αποψίλωσης» και της εγκατάλειψης των αγροτικών περιοχών από τους νέους. 5.3.3.2.1. Βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό ΤΙΤΛΟΣ ΜΕΤΡΟΥ Βασικές υπηρεσίες για την οικονοµία και τον αγροτικό πληθυσµό ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Άρθρα 16α (1) (ζ), 52 (β) (i), 56 Παράρτηµα ΙΙΙ του Κανονισµού (EΚ) 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει Σηµείο 5.3.3.2.1 Παράρτηµα II του Κανονισµού (ΕΚ) 1974/2006, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει ΚΩ∆ΙΚΟΣ ΜΕΤΡΟΥ 321 ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Στις περιοχές παρέµβασης παρατηρείται έλλειψη µικρών υποδοµών για την αντιµετώπιση προβληµάτων από την εποχική υπερχείλιση ποταµών και χειµάρρων που οδηγούν αφενός σε απαξίωση της γεωργικής γης, και αφετέρου σε υποβάθµιση του φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος, µε αποτέλεσµα τις τάσεις εγκατάλειψης τους, την αποδυνάµωση του τοπικού αγροτικού εισοδήµατος, και τη σταδιακή µείωση ροής επισκεπτών στις περιοχές αυτές. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις, παρατηρείται η ύπαρξη σηµαντικών επιφανειακών υδάτων τα οποία δεν αξιοποιούνται λόγω έλλειψης κατάλληλων ταµιευτήρων, ενώ παράλληλα εµφανίζονται διαρροές υδάτων στα υφιστάµενα αρδευτικά δίκτυα ως αποτέλεσµα των φθορών που έχουν υποστεί λόγω της παλαιότητάς τους. Επίσης, το τοπικό δίκτυο αγροτικής οδοποιίας συχνά εµφανίζει προβλήµατα βατότητας, ιδιαίτερα τους χειµερινούς µήνες, µε αποτέλεσµα να υπάρχει δυσκολία και µη ασφαλής προσπελασιµότητα προς τις γεωργικές εκµεταλλεύσεις της περιοχής. Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 502 Οι ανωτέρω συνθήκες δηµιουργούν σοβαρά προβλήµατα τόσο στις συνθήκες εργασίας του αγροτικού πληθυσµού όσο και στην ποιότητα ζωής του τοπικού πληθυσµού γενικότερα. Οι περιοχές παρέµβασης στερούνται επίσης υποδοµών και υπηρεσιών στον τοµέα της κοινωνικής εξυπηρέτησης, επιµόρφωσης και πολιτισµού, µε αποτέλεσµα το χαµηλό βιοτικό επίπεδο των κατοίκων τους. Ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδοµών σε αγροτικες περιοχές του Άξονα 3 Σε συνέχεια των αποφάσεων που ελήφθησαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Ανάκαµψη της Οικονοµίας, όπου µεταξύ άλλων διατίθενται πόροι στα ΚΜ µέσω του ΕΓΤΑΑ µε σκοπό την ανάπτυξη του ευρυζωνικού ∆ιαδικτύου στις αγροτικές περιοχές και δεδοµένου ότι στις αγροτικές περιοχές της Ελλάδας υπάρχει σηµαντική έλλειψη ευρυζωνικών υποδοµών και παροχής υπηρεσιών µε τη χρήση Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ), διαπιστώνεται η ανάγκη επέκτασης/αναβάθµισης των υποδοµών ευρυζωνικού διαδικτύου στις περιοχές παρέµβασης του Άξονα 3. Σύµφωνα µε τα στοιχεία του έτους 2008, η εγχώρια πληθυσµιακή ευρυζωνική κάλυψη προσεγγίζει, χωρίς να υπερβαίνει, τον Ευρωπαϊκό µέσο όρο. Στο σύνολο των 25 Κ-Μ, η Ελλάδα κατέχει την 19η θέση µε ποσοστό 85% σε σχέση µε την συνολική πληθυσµιακή ευρυζωνική κάλυψη και µόλις την 22η θέση µε ποσοστό 50% σε σχέση µε την πληθυσµιακή ευρυζωνική κάλυψη στις αγροτικές και νησιωτικές περιοχές. Η χαµηλή αυτή θέση της Ελλάδας, οφείλεται κατά το µεγαλύτερο ποσοστό στη διαφορετικότητα και στο δύσβατο των ελληνικών αγροτικών περιοχών. Κατά την διάρκεια του Γ’ ΚΠΣ και µέσω του Προγράµµατος «Κοινωνία της Πληροφορίας», µεταξύ των άλλων, υλοποιείται το εθνικό έργο – «Ανάπτυξη της ευρυζωνικής πρόσβασης στις περιφέρειες της Ελλάδας» - για την ευρυζωνικότητα, έργο κρατικής ενίσχυσης, µε αποδοχή EC, απόφαση Ν 210/2006 («µεγάλο έργο»). Επίσης, δηµιουργήθηκαν ευρυζωνικά µητροπολιτικά δίκτυα σε 74 δήµους και ασύρµατα ευρυζωνικά δίκτυα σε 120 δήµους και σε 20 Τοπικές Ενώσεις ∆ήµων και Κοινοτήτων. Σκοπός του «µεγάλου έργου» ήταν η συγχρηµατοδότηση ιδιωτικών εταιριών, για την ανάπτυξη νέων υποδοµών σε υπο-εξυπηρετούµενες (‘λευκές’ και ‘γκρίζες’) περιοχές της ελληνικής επικράτειας, µε σκοπό την προσφορά/ παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών συγκεκριµένου επιπέδου/ ποιότητας προς το ευρύ κοινό. Τη χρονική στιγµή έναρξης του σχεδιασµού της εν λόγω δράσης (αρχές 2005), η γεωγραφική και πληθυσµιακή κάλυψη της χώρας µε ευρυζωνικές υπηρεσίες κυµαίνονταν στο ~13% και ~60% αντίστοιχα. Ως στόχος της δράσης τέθηκε η αύξηση της γεωγραφικής και πληθυσµιακής κάλυψης, ώστε µετά το πέρας του έργου να υπερβαίνει το 60% και 90% αντίστοιχα (συνολική κάλυψη, συµπεριλαµβανοµένων τόσο των υφιστάµενων υποδοµών, όσο και τις νέων υποδοµών που θα υλοποιούνταν µέσω του «µεγάλου έργου»). Οι συγκεκριµένοι δείκτες τέθηκαν και ως ποσοτικά κριτήρια αξιολόγησης και παρακολουθούνται αναλυτικά µέχρι επιπέδου διακριτού ∆ηµοτικού ∆ιαµερίσµατος Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 503 (∆∆). Με βάση τα δεδοµένα της υλοποίησης (νοµικές δεσµεύσεις που έχουν αναληφθεί και την πορεία του έργου), έχουν υπερκαλυφθεί οι ανωτέρω στόχοι του έργου και έχει επιτευχθεί γεωγραφική κάλυψη 68.03% και πληθυσµιακή 90,44%. Το ποσοστό πληθυσµού και έκτασης που δεν προβλέπεται να καλυφθούν (επί του συνολικού πληθυσµού και έκτασης της χώρας) είναι 9,56% και 31,07% αντίστοιχα, είναι δε σαφές ποιες περιοχές επηρεάζονται από την εν λόγω δράση και ποιες παραµένουν λευκές. Συνεπώς, η νέα προτεινόµενη δράση θα εστιάσει στην κάλυψη µέρους των υπόλοιπων λευκών περιοχών της ελληνικής επικράτειας, για τις οποίες δεν υπήρχε σχεδιασµός να καλυφθούν από την συγχρηµατοδοτούµενη µέσω του «µεγάλου έργου» δράση, δε συµβασιοποιήθηκαν ποτέ στο πλαίσιο του «µεγάλου έργου» και παράλληλα αποτελούν περιοχές παρέµβασης του Άξονα 3 του Προγράµµατος Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας 2007 – 2013. Οι εν λόγω περιοχές έχουν χαρακτηριστεί «λευκές περιοχές» (white areas) µε βάση την ανάλυση αγοράς του «µεγάλου έργου». Για να υλοποιηθεί ο εν λόγω στόχος, απαιτείται στις περιοχές παρέµβασης, η δηµιουργία/αναβάθµιση ευρυζωνικών υποδοµών καθώς και η εγκατάσταση παθητικής ευρυζωνικής υποδοµής, προκειµένου να συµβάλουν καθοριστικά στην αγροτική ανάπτυξη, µε την άρση της αποµόνωσης, την ανάπτυξη σχετικών οικονοµικών δραστηριοτήτων, θέσεων απασχόλησης, πρόσβασης σε δίκτυα πληροφοριών και προώθησης τοπικών προϊόντων και υπηρεσιών. ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ Στόχοι του Μέτρου είναι: η προστασία και αξιοποίηση των φυσικών πόρων της υπαίθρου (εδαφικών και υδατικών) για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης του τοπικού και αγροτικού πληθυσµού. η παροχή και βελτίωση υπηρεσιών προς τον αγροτικό και τοπικό πληθυσµό. Οι υπηρεσίες αυτές σχετίζονται άµεσα µε την ποιότητα ζωής των κατοίκων, καθώς και την ενίσχυση της τοπικής οικονοµίας των περιοχών παρέµβασης. η κάλυψη των «λευκών κηλίδων» στον ευρυζωνικό χάρτη της χώρας µε τη δηµιουργία και αναβάθµιση της διαδικτυακής υποδοµής υψηλής ταχύτητας σε αγροτικές περιοχές και συγκεκριµένα σε λευκές περιοχές παρέµβασης του Άξονα 3 (Παράρτηµα ΙΙ: Χάρτης 3, Πίνακας 45). η δηµιουργία/αναβάθµιση της ευρυζωνικής υποδοµής θα βελτιώσει την ποιότητα ζωής των κατοίκων των περιοχών αυτών, µέσω της εξασφάλισης µε ηλεκτρονικό τρόπο ικανοποιητικού επιπέδου υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης και εµπορικών εφαρµογών. Οι ανωτέρω υποδοµές πρόσβασης κρίνονται επίσης αναγκαίες για την αναβάθµιση και βελτίωση των επιχειρηµατικών δραστηριοτήτων των περιοχών, τη Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 504 διατήρηση αλλά και τη δηµιουργία νέων θέσεων εργασίας. Επιπλέον, κατάλληλη δικτυακή υποδοµή µπορεί να υποστηρίξει την εποπτεία-προστασία των περιοχών αυτών από φυσικές καταστροφές, (π.χ. πυρκαγιές, σεισµούς κ.λπ.) και να ενισχύσει άλλες εφαρµογές για την προστασία του περιβάλλοντος. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ∆ΡΑΣΕΙΣ Το Μέτρο θα υλοποιηθεί σε γεωγραφικά οριοθετηµένες περιοχές παρέµβασης οι οποίες θα είναι κυρίως ορεινές και µειονεκτικές σύµφωνα µε το Άρθρο 50 του Καν. 1698/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Οι ενισχυόµενες δράσεις αναφέρονται στη συνέχεια. ΕΙ∆ΟΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΟΜΕΝΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Το µέτρο αφορά παρεµβάσεις δηµιουργίας βασικών υπηρεσιών, συµπεριλαµβανοµένων των δραστηριοτήτων πολιτισµού και αναψυχής, που αφορούν ένα χωριό ή οµάδα χωριών και τη συναφή µικρής κλίµακας υποδοµή. Ως ενδεικτικές δράσεις αναφέρονται: Έργα υποδοµής µικρής κλίµακας όπως: µικρά εγγειοβελτιωτικά έργα, έργα διαχείρισης υδατικών πόρων, µικρά έργα πρόσβασης στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις. Χώροι άσκησης πολιτιστικών, αθλητικών, εκπαιδευτικών, περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων, καθώς και δραστηριοτήτων κοινωνικής προστασίας και αλληλεγγύης, όπως κέντρα φροντίδας παιδιών προσχολικής ηλικίας, δηµοτικές βιβλιοθήκες, ωδεία,. Ανάπτυξη υποδοµών ευρυζωνικής πρόσβασης: Η ανάπτυξη υποδοµών ευρυζωνικής πρόσβασης µπορεί να περιλαµβάνει α) δηµιουργία νέας ευρυζωνικής υποδοµής συµπεριλαµβανοµένων ευκολιών οπισθόζευξης (π.χ σταθερή, επίγεια ασύρµατη, δορυφορική ή συνδυασµό αυτών) και διευκόλυνση πρόσβασης σε αυτή β) αναβάθµιση υφιστάµενης ευρυζωνικής υποδοµής γ) εγκατάσταση παθητικής ευρυζωνικής υποδοµής (π.χ αγωγοί - ducts, λοιπά στοιχεία δικτύου όπως οπτικές ίνες - dark fibre, κλπ.) µε την πιθανή αξιοποίηση των υποδοµών δικτύων κοινής ωφέλειας όπως Ενέργεια, Μεταφορές, Ύδρευσης, Αποχέτευσης, κλπ Αναλυτικότερα, η ανάπτυξη υποδοµών ευρυζωνικού διαδικτύου έχει σχεδιαστεί ως ακολούθως: Θα κατασκευαστούν νέες δηµόσιες παθητικές και ενεργές υποδοµές ευρυζωνική