Expropriation of Land holdings for Public Purposes, Payments of Compensation and Resettlement Proclamation, No. 1161 of 2019

nU¶T Uz¤È ±.œ.q.Ü *¹þ1 Negarit G. P.O.Box 80001 ÃNÇ êU Unit Price የኢትዮጵያ ፋዯራሊዊ ዱሞክራሲያዊ ሪፐብሉክ ፋዯራሌ ነጋሪት ጋዜጣ FEDERAL NEGARIT GAZETTE OF THE FEDERAL DEMOCRATIC REPUBLIC OF ETHIOPIA በኢትዮጵያ ፋዯራሊዊ ዱሞክራሲያዊ ሪፐብሉክ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጠባቂነት የወጣ ማውጫ አዋጅ ቁጥር ፩ሺ፩፻፷፩/፪ሺ፲፩ ዓ.ም ሇሕዝብ ጥቅም ሲባሌ የመሬት ይዞታ የሚሇቀቅበት፣ካሣ የሚከፇሌበት እና ተነሺዎች መሌሰው የሚቋቋሙበትን ሁኔታ ሇመወሰን የወጣ አዋጅ…..……………………………..……ገጽ ፲፩ሺ፻፺ CONTENT PROCLAMATION NO.1161/2019 Expropriation of Land holdings for Public Purposes, Payments of Compensation and Resetlement of Displaced People Proclamation…………………………………………………Page 11794 አዋጅ ቁጥር ፩ሺ፩፻፷፩/፪ሺ፲፩ ሇሕዝብ ጥቅም ሲባሌ የመሬት ይዞታ የሚሇቀቅበት፣ካሣ የሚከፇሌበት እና ተነሺዎች መሌሰው የሚቋቋሙበትን ሁኔታ ሇመወሰን የወጣ አዋጅ መንግስት ሇሕዝብ አገሌግልት ሇሚያከናውናቸው የሌማት ሥራዎች መሬትን መጠቀም አስፇሊጊ ስሇሆነ፤ የአገሪቱ ከተሞች ከጊዜ ወዯ ጊዜ እያዯጉና የነዋሪዎቹም ቁጥር እየጨመረ በመሄደ በከተሞች ፕሊን መሠረት ሇመኖሪያ ቤት ግንባታ፣ ሇመሠረተ ሌማት፣ ሇኢንቨስትመንትና ሇላልች አገሌግልቶች የሚውሌ የከተማ መሬትን መሌሶ ማሌማት አስፇሊጊ በመሆኑ፣እንዱሁም በገጠር ሇሚከናወኑ የሌማት ሥራዎች መሬት አዘጋጅቶ ማቅረብ በማስፇሇጉ፤ የመሬት ይዞታ እንዱሇቅ ሇተዯረገ ባሇይዞታ ተገቢና ተመጣጣኝ ካሣና የተነሽ ዴጋፌ ሇመክፇሌ ግምት ውስጥ መግባት የሚገባቸውን መሠረታዊ መርሆዎችን ሇይቶ መወሰን በማስፇሇጉ፤ PROCLAMATION NO.1161/2019 A PROCLAMATION TO DETERMINE EXPROPRIATION OF LANDHOLDINGS FOR PUBLIC PURPOSE, PAYMENTS OF COMPENSATION AND RESETLEMENT WHERE AS, it is necessary that government needs to use land for development works it carries out for public services; WHEREAS, land expropriation has become necessary to address the steadily growing urban population which requires more land for building houses, infrastructure; and for redevelopment of the urban slams to invigorate investment and other services; and for development activities in rural areas; WHEREAS, it is essential to determine the types of compensable properties and lost economic interests and the principles thereof and establish the methods of valuation in order to pay land holders whose landholdings and property are expropriated or damaged or lost their economic interests in the 25 th Year No. 90 ADDIS ABABA, 23 rd , September, 2019 ሃያ አምስተኛ ዓመት ቁጥር ፺ አዱስ አበባ መስከረም፲፪ ቀን ፪ሺ፲ ዓ.ም https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11795 ካሣውን የመተመን፣ የመክፇሌ እና ተነሺዎችን መሌሶ የማቋቋም ሥሌጣንና ኃሊፉነት ያሇባቸውን አካሊት በግሌጽ ሇይቶ ሇመወሰን በማስፇሇጉ፤ በነባሩ ሕግ ያጋጠሙ የሕግ ክፌተቶችን ሇማስተካከሌና ላልች የመሬት ይዞታ የሚሇቀቅበትን እና ካሣ የሚከፇሌበት ሥርዓቱን ይበሌጥ ውጤታማ የሚያዯርጉ ዴንጋጌዎችን ማካተት አስፇሊጊ ሆኖ በመገኘቱ፤ ከይዞታ መነሳትና ካሳ ክፌያ ጋር ተያይዞ ስሇሚኖር የቅሬታ አቀራረብና ውሳኔ አሰጣጥ ስርዓት በግሌጽ መወሰን አስፇሊጊ በመሆኑ፤ የፋዯራሌ መንግሥት የመሬት አጠቃቀም ሕግ የማውጣት ሥሌጣን እንዲሇው በሕገ መንግስቱ አንቀጽ ፶() በመዯንገጉ፣ ሇህዝብ ጥቅም ሲባሌ የሚሇቀቅ ንብረትን በሚመሇከት ተመጣጣኝ ካሣ በቅዴሚያ እንዱከፇሌ በአንቀጽ ፵() በመዯንገጉ እንዱሁም ተነሺዎች በመንግስት ዕርዲታ እንዱቋቋሙ በአንቀጽ ፵() የተቀመጠውን መሠረተ ሀሳብ በዝርዝር መዯንገግ በማስፇሇጉ፤ በኢትዮጵያ ፋዯራሊዊ ዱሞክራሲያዊ ሪፐብሉክ ሕገ መንግሥት አንቀጽ ፶()(ሀ) መሠረት የሚከተሇው ታውጇሌ፡፡ .አጭር ርዕስ ይህ አዋጅ “ሇሕዝብ ጥቅም ሲባሌ የመሬት ይዞታ የሚሇቀቅበት፣ካሣ የሚከፇሌበት እና ተነሺዎች መሌሰው የሚቋቋሙበትን ሁኔታ ሇመወሰን የወጣ አዋጅ ቁጥር ፩ሺ፩፻፷፩/፪ሺ፲፩” ተብል ሉጠቀስ ይችሊሌ፡፡ process of expropriation fair and equitable compensation; WHERE AS, it is necessary to identify and define the powers and responsibilities of authorities which are in charge of property valuation; payment of compensation and resettlement; WHEREAS, it is necessary to rectify and fill gaps envisaged in the former law and to include other provisions to make the system of expropriation of land holdings and payment of compensation more effective; WHERE AS, it is necessary to determine the decision making process and grievances procedure related with the expropriation and payment of compensation ; WHEREAS, it is necessary to enact detailed laws to implement the general powers given to the Federal Government under the Constitution of Federal Democratic Republic of Ethiopia to enact laws regarding land use under Article 51(5); and Expropriate of Private property for Public Purposes and payment of fair and equitable compensation to the expropriated land holders under Article 40(8) and provide support to resettle displaced people under Article 44 (2); NOW, THEREFORE, in accordance with Article 55 (2) ( a) of the Constitution of the Federal Democratic Republic of Ethiopia, it is hereby proclaimed as follows; 1. Short Title This Proclamation may be cited as the“Expropriation of Land holdings for Public Purposes, Payments of Compensation and Resetlement Proclamation No. 1161/2019”. ፲፩ሺ፻፺ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11796 .ትርጓሜ የቃለ አገባብ ላሊ ትርጉም የሚያሰጠው ካሌሆነ በስተቀር በዚህ አዋጅ ውስጥ: /"የህዝብ ጥቅም" ማሇት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገዴ ማሕበራዊና ኢኮኖሚያዊ ሌማትን ሇማጎሌበት የክሌሌ ካቢኔ፤ የአዱስ አበባ፤ የዴሬዲዋ ወይም አግባብ ባሇው የፋዯራሌ አካሌ በመሬት አጠቃቀም ዕቅዴ ወይም በሌማት ዕቅዴ ወይም በመሠረተ ሌማት መሪ ፕሊን መሠረት ሇሕዝብ የተሻሇ የጋራ ጥቅምና ዕዴገት ያመጣሌ ተብል የተወሰነው ነው፡፡ /"የንብረት ካሣ" ማሇት የመሬት ይዞታውን እንዱሇቅ ሇሚወሰንበት ባሇይዞታ በመሬቱ ሊይ ሇሰፇረው ንብረት ወይም ሊዯረገው ቋሚ ማሻሻያ በዓይነት ወይም በገንዘብ ወይም በሁሇቱም የሚከፇሌ ክፌያ ነው፡፡ /"የሌማት ተነሽ ካሣ" ማሇት ባሇይዞታው የመሬት ይዞታውን ሲሇቅ በመሬቱ ሊይ የመጠቀም መብቱ በመቋረጡ ምክንያት የሚዯርስን ጉዲት ሇማካካስ የሚከፇሌ ክፌያ ነው፡፡ /“የሌማት ተነሽ ዴጋፌ" ማሇት የመሬት ባሇይዞታ ከመሬቱ በጊዜያዊም ሆነ በቋሚነት ሲነሳ ከአዱሱ አካባቢ ጋር መሊመዴ እንዱችሌ ከንብረት እና ከሌማት ተነሽ ካሣ በተጨማሪ በዓይነት ወይም በገንዘብ የሚሰጥ ዴጋፌ ነው፡፡ /“የኢኮኖሚ ጉዲት ካሣ” ማሇት ከቦታቸው ያሌተነሱ ነገር ግን መሬት ሇሕዝብ ጥቅም በመሇቀቁ ምክንያት በመቀጠር ወይም በመነገዴ ወይም በማከራየት እና ከመሳሰለት ያገኙት የነበረ ገቢ በመቋረጡ ሇሚዯርስ ጉዲት የሚከፇሌ ካሣ ነው፡፡ /“የማህበራዊ ትስስር መቋረጥና ሥነ-ሌቦና ጉዲት ካሣ” ማሇት ሇተነሺ ከነበረበት አካባቢ በመነሳቱ የነበረው ማህበራዊ ትስስር በመቋረጡ የሚከፇሌ 2. Definition Unless the context requires otherwise, in this Proclamation: 1/“Public Purpose” means decision that is made by the cabinet of a Regional State, Addis Ababa, Dire Dawa or the appropriate Federal Authority on basis of approved land use plan or; development plan or; structural plan under the belief that the land use will directly or indirectly bring better economic and social development to the public; 2/“Property Compensation" means, payment to be made in cash or in kind or in both to a person for his property or permanent improvements situated on his expropriated landholding; 3/ “Displacement Compensation” means payment to be made to a land holder for the loss of his use right on the land as a result of expropriation; 4 / Displacement Assistance” means payment to be made, in addition to property and displacement compensations, for a landholder who permanently or temporarily displaced in order to help him adjust to the new place; 5/“Economic Loss Compensation” means payment to be made to those who are not displaced but who suffer loss of employment, trade; or rentals, or similar activities as a consequence of expropriation of land for public purposes; 6/“Social Ties Discontinuance and Moral Damage Compensation” means payment to be made to displaced people for the breakup of their social ties and moral ፲፩ሺ፻፺ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11797 የማህበራዊ ትስስር መቋረጥ እና የሥነ-ሌቦና ጉዲት ማካካሻ ክፌያ ነው፡፡ /"መሌሶ ማቋቋም" ማሇት ሇሌማት ተብል በተወሰዯው መሬት ምክንያት የሚያገኙት ጥቅም ሇሚቋረጥባቸው ተነሺዎች ዘሊቂ የገቢ ምንጭ እንዱኖራቸው የሚሰጥ ዴጋፌ ነው፡፡ /"ቀመር" ማሇት ሇህዝብ ጥቅም በሚሇቀቅ መሬት ሊይ ሇሠፇረ ንብረት ወጥ የሆነ የካሣ ስላት የሚሰራበት ዘዳ ነው፡፡ /"ቋሚ ማሻሻያ" ማሇት በይዞታው ሊይ የምንጣሮ፣ ዴሌዯሊና እርከን ሥራ፣ ውሃ መከተር ሥራ እና የግቢ ንጣፌና ማስዋብ የመሳሰለትን ሥራዎች ያጠቃሌሊሌ፡፡ ‹፲/"የማቋቋሚያ ማዕቀፌ" ማሇት ሇህዝብ ጥቅም ሲባሌ ከመሬት ይዞታቸው እንዱነሱ ሲዯረግ ዘሊቂ የሆነ የገቢ ምንጭ ሉኖራቸው የሚያስችሌ የሥራ መርሐ ግብር ነው፡፡ ፲/"የወሌ ይዞታ" ማሇት ከመንግሥት ወይም ከግሌ ይዞታነት ውጭ የሚገኝና የአካባቢው ማህበረሰብ ሇግጦሽ፣ ሇዯንና ሇማህበራዊ አገሌግልት በጋራ የሚጠቀሙበት የመሬት ይዞታ ነው፡፡ ፲/"ክሌሌ" ማሇት በኢትዮጵያ ፋዯራሊዊ ዳሞክራሲያዊ ሪፐብሉክ ሕገ መንግሥት አንቀጽ ፵() የተመሇከተው ማንኛውም ክሌሌ ነው፡፡ ፲/"የከተማ አስተዲዯር" ማሇት በሕግ የከተማ አስተዲዯር ሥሌጣንና ተግባር የተሰጠው አካሌ ነው፡፡ ፲/“መሠረተ ሌማት" ማሇት ከመሬት በሊይ ወይም ከመሬት በታች ያሇ መንገዴ፣ የባቡር ሀዱዴ፣ የአውሮፕሊን ማረፉያ፣ የቴላኮሙኒኬሽን፣ የኤላክትሪክ ኃይሌ፣ የመስኖ፣ የውሃ መስመር ወይም የፌሳሽ ማስወገጃ መስመር ሲሆን ላልች ተያያዥ ግንባታዎችንም ይጨምራሌ፡፡ damage suffered; 7/“Resettlement” means support provided to people who are not physically displaced but lost their economic benefit due to expropriation of land for public purposes and so as to enable them generate sustainable income. 8/“Valuation ” means a common compensation valuation method used to calculate the value of property on expropriated land; 9/“Permanent Improvement” means improvements made permanently to the land like clearing, leveling and terracing the land, including the costs of water reservoir and other agricultural infrastructure and urban courtyard floors and other decoration works. 10/“Resettlement package” means work program to people whose landholding is expropriated for public purpose so as to enable them generate sustainable income; 11/“Communal landholding” means land which is neither state owned nor individually held; and which is held and used by communities for grazing, forestry, and other social services, etc; 12/ "Region" means any region referred to in Article 47(1) of the Federal Democratic Republic of Ethiopia Constitution; 13/“Urban administration" means an organ to which urban administrative powers and duties have been given by law; 14/“Infrastructure” means road, railway, airport, telecommunication, electric power, irrigation, water supply line or sewerage line found on or below the ground and includes other related constructions. ፲፩ሺ፻፺ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11798 ፲/"የአገሌግልት መስመር" ማሇት ሇህዝብ ጥቅም ሲባሌ የሚሇቀቅ መሬት ከመሬቱ በሊይ ወይም ውስጥ የተዘረጋ የውሃ፣ የፌሳሽ፣ የኤላክትሪክ ወይም የስሌክ መስመር ሲሆን ላልች ተመሳሳይ ስራዎችንም ይጨምራሌ፡፡ ፲/"ተነሺ" ማሇት ሇሕዝብ ጥቅም መሬት በሚሇቀቅበት ጊዜ በተሇቀቀው መሬት ሊይ ይኖር የነበሩ ባሇይዞታ፣ ተከራይ፣ ተቀጥሮም ሆነ በግሌ ይሰራ የነበረ፣እና በጥገኝነት ይኖር የነበረን ያጠቃሌሊሌ፡፡ ፲/"አቤቱታ ሰሚ" ማሇት በዚህ አዋጅ አፇፃፀም ሊይ ሇሚነሳ ቅሬታ የሚመሇከት እና ውሳኔ የሚሰጥ አካሌ ነው፡፡ ፲/"ይግባኝ ሰሚ" ማሇት አቤቱታ ሰሚ አካሌ የሰጠውን ውሳኔ በይግባኝ ተመሌክቶ ውሳኔ የሚሰጥ አካሌ ነው፡፡ ፲/"እውቅና ያሇው ገማች" ማሇት ቋሚ ንብረቶችን ሇመገመት አግባብ ባሇው አካሌ እውቅና የተሰጠው ገማች አካሇ ነው፡፡ ፳/"አስቸኳይ ሌማት" ማሇት በመዯበኛው የጊዜ ሰላዲ መሄዴ የማይችሌና ሇከፌተኛ ወጪ ሉዲርግ ወይም ከፌተኛ ገንዘብ ሉያሳጣ የሚችሌ መሆኑ ተረጋግጦ በመንግስት የተወሰነ የሌማት አይነት ነው፣ ፳/"ውስብስብ መሰረተ ሌማት" ማሇት በተሇመዯው አሰራር የማይሰራ፣በአገር ውስጥ ባሇው ባሇሙያ የማይሰራ፣ እቃዎችም በክምችት የማይያዝበት፣ ከአገር ውጪ ግዥ የሚጠይቅ እና መሰሌ ስራ ሆኖ በመሰረተ ሌማት ባሇሙያ የተረጋገጠ እና በመሰረተ ሌማት ተቋም ሀሊፉ የፀዯቀ ተጨማሪ ጊዜ የሚያስፇሌገው የመሰረተ ሌማት አይነት ነው፣ 15/ "Utility line" means water, sewerage, electric or telephone line existing on or under a land to be expropriated for public purpose; 16/“Displaced People” means a person,households,firms,or public or private institutions who has been living in occupied land,including tenants,employed and self employoyed persons on the land for public benefit, 17/” Complaint Hearing Body” means the body that deals with and resolves complaints about the implementation of this Proclamation. 18/”Appeal body” means a body that reveiws the decision g iven by a compliant hearing body and pass its decision. 19/”Recognized Evaluater” means an evaluator that has been accredited by the appropriate body for the estimation of fixed assets. 20/Urgent Development” means a development which does not be implemented by the normal schedule and which the government ensures it as costly or potentially costly. 21/ Complex Infrastructure” means infrastructure which can not be done as usual ,can not be done by the country’s professionals, where goods are not stored, requires purchasing abroad, and a similar act proved by an infrastructure expert and approved by the Head of Infrastructure Institution and is type of infrastructure that needs more time. ፲፩ሺ፻፺ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11799 ፳/"ሀገራዊ ወይም ክሌሊዊ ፊይዲ ያሊቸው ሌማቶች" ማሇት ሇኢትዮዽያ እዴገትና ትራንፍርሜሸን ከፌተኛ ሇውጥ የሚያመጡ የሌማት ፕሮጀክቶች ወይም የትብብር መስኮችን ሇማስፊት በሚዯረጉ እንቅስቃሴዎች ሀገሪቱ ከላልች ሀገሮች ጋር ሇሚኖራት የተሻሇ ግንኙነት መሰረት እንዱጥለ የታቀደ ሌማቶች ናችው፡፡ ፳/ሰው" ማሇት ማንኛውም የተፇጥሮ ሰው ወይም በሕግ የሰውነት መብት የተሰጠው አካሌ ነው፡፡ ፳/ማንኛውም በወንዴ ጾታ የተዯነገገው የሴትንም ፆታ ይጨምራሌ፡፡ . የተፇጻሚነት ወሰን ይህ አዋጅ ሇሕዝብ ጥቅም ሲባሌ የመሬት ይዞታ የሚሇቀቅበትን፣ ካሣ የሚከፇሌበትንና ተነሺዎች መሌሰው የሚቋቋሙበትን ሁኔታ በሚመሇከት በመሊ ሀገሪቱ በከተማም ሆነ በገጠር ተፇጻሚ ይሆናሌ፡፡ .መርሆዎች /የመሬት ይዞታ ሇሕዝብ ጥቅም እንዱሇቀቅ የሚዯረገው በመሬት አጠቃቀም ዕቅዴ ወይም በከተሞች መዋቅራዊ ዕቅዴ ወይም በመሠረተ ሌማት መሪ ፕሊን መሠረት መሆን አሇበት፡፡ /ሇሕዝብ ጥቅም መሬት ሲሇቀቅ የሚከፇሌ ካሣና የሚሰጥ የማቋቋሚያ ዴጋፌ የተነሺዎችን የኑሮ ሁኔታ የሚያሻሻሌና የሚያስቀጥሌ መሆን አሇበት፡፡ / በፋዯራሌ መንግስትም ሆነ በክሌሌ መንግስታት፤በአዱስ አበባ ወይም ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች ሇሚከናወኑ የሌማት ሥራዎች በአንዴ አካባቢ ሇሚገኙ ቦታዎች ሇሠፇረ ንብረት እና ተጓዲኝ ጥቅም ማጣት የሚከፇሌ የካሣ ነጠሊ ዋጋ ተመን ተመሳሳይ መሆን አሇበት፡፡ 22/”Development of National or Regional Significance” means a development that is intended to bring great chanage on the bases of development projects or creat better relations with other countries through development projects or activities to promote change in Ethiopia. 23/”Person” meanS any natural or legal person. 24/Any expression in the Masculine gender includes the Feminine. 3. Scope of Application This Proclamation shall apply throughout the country in rural and urban centers in matters relating to land expropriation; payment of compensation; and resettlement of landholders whose land is expropriated for public purpose. 4. Principles 1/ Expropriation of land for public purposes shall be made only on the basis of approved land use plan; urban structural plan; or development master plan. 2/Compensation and resettlement Assistance Compensation for the expropriated land shall sustainably restore and improve the livelihood of displaced people. 3/The amount of compensation to be paid at Federal, or Regional or Addis Ababa or DireDawa level for similar properties and economic losses in the same areas shall be similar. ፲፩ሺ፻፺ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11800 /ሇሕዝብ ጥቅም መሬት እንዱሇቀቅ ሲዯረግ አሰራሩ ግሌጽ፣አሳታፉ፣ ፌትሃዊ እና ተጠያቂነትን የተከተሇ መሆን አሇበት፡፡ ክፌሌ ሁሇት መሬት ሇማስሇቀቅ ስሇሚፇፀም ሥነ-ሥርዓት .የሚሇቀቀው መሬት ሇሕዝብ ጥቅም መሆኑን ስሇመወሰን /አግባብ ያሇው የፋዯራሌ አካሌ ወይም የክሌለ፤አዱስ አበባ ወይም ዴሬዲዋ ካቢኔ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ የተሻሇ ሌማት ያመጣሌ ብል በመሬት አጠቃቀም እቅዴ ወይም በሌማት እቅዴ ወይም በመሠረተ ሌማት መሪ ፕሊን መሠረት የሚሇቀቀውን መሬት ሇሕዝብ ጥቅም መሆኑን ይወስናሌ፡፡ / በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ  መሠረት ሇመወሰን መሪ ፕሊኑ ዝርዝር የማስፇፀሚያ ፕሊን ሉኖረው ይገባሌ፡፡ /ሇሕዝብ ጥቅም መሬት አንዱሇቀቅ ሲወስን ሇካሣ እና መሌሶ ማቋቋም የሚያስፇሌግ በጀትና በጀቱ በማን እንዯሚሸፇን አብሮ መወሰን አሇበት፡፡ /የመሬት ባሇይዞታዎች በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ  እና  የተገሇፀው መስፇርት ሳይሟሊ መሬታቸው ሇሕዝብ ጥቅም እንዱሇቀቅ የሚሰጥ የሕዝብ ጥቅም ውሳኔ ሊይ አቤቱታ ሉያቀርቡ ይችሊለ፡፡ /የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ  ዴንጋጌ ቢኖርም እንዯ አስፇሊጊነቱ የክሌለ፣ የአዱስ አበባ እና የዴሬዲዋ ካቢኔ ሇሕዝብ ጥቅም ሲባሌ መሬት ማስሇቀቅ ውሳኔ የመስጠት ሥሌጣኑን ሇከተማ ወይም ሇወረዲ አስተዲዯሩ በውክሌና ሉሰጥ ይችሊሌ፡፡ 4/Where land is expropriated for public purpose, the procedure shall be transparent, participatory,fair and accountable. Part II Procedure to Expropriate Land 5. Decision on Expropriation for Public Purpose 1/ The appropriate Federal Authority, or a Regional, Addis Ababa, Dire Dawa cabinet shall decide on the basis of an approved land use plan; or master plan; or structural plan whether the expropriated land directly or indirectly brings better development and is beneficial to the public. 2/The Master Plan; referred under sub article 1 of this Article shall have detailed action plan. 3/The budget necessary to cover the costs of compensation and resettelemnt and the responsible body that shall cover these costs shall be made clear at the time when expropriation for public purpose is decided. 4/ Land holders may file objections on the public purpose decision where their land is expropriated in the absence of the fulfillment of the requirements provided under sub articles (1) and (2) of this Article. 5/ Not with standing to sub article 1 of this Article, a Regional፣ Addis Ababa, Dire Dawa cabinet may delegate a Woreda or City Administration to decide on land expropriation for public purpose. ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11801 .መሬት የማስሇቀቅ ሥሌጣን በዚህ አዋጅ አንቀጽ  መሠረት ሇሕዝብ ጥቅም አንዱሇቀቅ ውሳኔ የተሰጠበትን መሬት የከተማው ወይም የወረዲው አስተዲዯር መሬቱ የማስሇቀቅ እና የመረከብ ሥሌጣን አሇው፡፡ .ሇባሇይዞታዎች ቅዴሚያ የማሌማት መብት ስሇመስጠት /በከተማ ሇመሌሶ ማሌማት በተከሇሇ ቦታ ውስጥ ያሇ ባሇይዞታ በፕሊኑ መሠረት ይዞታውን በግሌም ሆነ በጋራ ቅዴሚያ የማሌማት መብት አሇው፡፡ /የገጠር መሬት ባሇይዞታ ሇእርሻ ስራ የሚሇቀቅ ሲሆን አቅሙ ካሇው ይዞታውን በግሌም ይሁን በቡዴን በመሬት አጠቃቀም ፕሊኑ መሠረት ቅዴሚያ የማሌማት መብት አሇው፡፡ /በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ  እና  መሰረት ሇተነሺው ቅዴሚያ የማሌማት መብት የሚጠበቅሇት በፕሊኑ መሠረት ሇማሌማት አቅም ማሳያ ማቅረብ ሲችሌ ነው። /ቅዴሚያ የማሌማት መብት የሚሰጥበት ዝርዝር ሁኔታ እና አቅም ማሳያ መጠንና የጊዜ ገዯብ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ .መሬት የሚሇቀቅበት ሥርዓት /የከተማ አስተዲዯር ወይም የወረዲ አስተዲዯር መሬት ሲያስሇቅቅ መከተሌ ያሇበት ቅዯም ተከተሌ፡ ሀ)ተነሺዎች ከመነሳታቸው ቢያንስ ከአንዴ ዓመት በፉት ስሇሌማቱ ዓይነት፣ጠቀሜታና አጠቃሊይ ሂዯት በማወያየት እንዱያውቁት ማዴረግ አሇበት፡፡ ሇ)በዚህ አንቀፅ ፉዯሌ ተራ (ሀ) የተጠቀሰው ቢኖርም የሚመሇከተው የፋዯራሌ ወይም የክሌሌ መንግሰት ሀገራዊ ወይም ክሌሊዊ ፊይዲ ሊሇው ሇአስቸኳይ ሌማት መሬት እንዱሇቀቅ 6. Powers to Clear Landholdings The City or Woreda administration has the power to order evacuation and takeover land decided to be expropriated for public purpose under Article 5 of this proclamation. 7. Giving Priority Rights to Develop Land for the Landholders 1/ Landholders whose holdings are within the urban area to be redeveloped shall have priority rights to develop their land according to the plan either individually or in a group. 2/ Rural landholders for Agricultural use shall have priority rights to develop their landholdings according to land use plan either individually or in groups. 3/ Priority Rights to develop Land as per sub Article 1 and 2 of this Article will be preserved for the Landholders, when the capacity to develop the land as per the plan is presented. 4/ The details of the the right to develop first and the extent of the capacity to develop, and the time frame shall be determined by a Regulation. 8. Procedure of the Landholding Handover 1/ The City or Woreda Administration shall follow the following orders when land holders hand over their lands: a) shall consult land holders who are to be displaced at least one year before they handover their holdings on the type; benefits and general process of the project. b) notwithstanding to paragraph (a) of this Article, land holders who are to be displaced may be consulted on the type; benefits and general process of the project in less than one year if the concerned Federal or ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11802 ከወሰነ ተነሺዎች ከአንዴ ዓመት ባነሰ ጊዜ ስሇሌማቱ አይነት፣ጠቀሜታና አጠቃሊይ ሂዯት በማወያየት እንዱያውቁት ሉዯረግ ይችሊሌ፡፡ ሐ) እንዱሇቀቅ በተወሰነው ቦታ ሊይ ከሚገኙ ተነሺዎች ወይም ሕጋዊ ወኪልች የባሇመብትነት ማስረጃ እና ካሣ የሚከፇሌባቸውን ንብረቶች የሌኬትና የመጠን መረጃ መሰብሰብ አሇበት። ተነሺዎች ስሇሌማቱ እንዱያውቁት ከተዯረገ በኋሊ የተጨመሩ ማናቸውም ንብረቶች ካሳ አይከፇሌባቸውም፡፡ መ)በዚህ ንዑስ አንቀጽ ፉዯሌ ተራ “ሐ” መሠረት የተሰበሰበውን መረጃ አጣርቶ ሇሌማት ተነሺ የሚሰጥ መብት ተጠቃሚነት ይወስናሌ፣ የካሣ መጠኑንም አስሌቶ ካሣና ላልች ተያያዥ መብቶችን ክፌያ ይከፌሊሌ፡፡ ሠ)ሇሕዝብ ጥቅም እንዱሇቀቅ በተወሰነው ቦታ ሊይ ሇሚገኝ ተነሺ ወይም ሕጋዊ ወኪሌ የሚገባውን የካሣ መጠን እና/ወይም ምትክ ቦታ ስፊትና አካባቢን ወይም ቤት በመግሇጽ በጽሁፌ የማስሇቀቂያ ትዕዛዝ መስጠት አሇበት፡፡ ረ) የሚሇቀቀው ይዞታ የመንግሥት ቤት የሰፇረበት ከሆነ የማስሇቀቂያ ትዕዛዙ የሚዯርሰው ቤቱን ሇሚያስተዲዴረው አካሌ እና ቤቱን ሇተከራየው ሰው ይሆናሌ፡፡ ሰ) ተነሺን ከቦታው ማስነሳት የሚችሇው ሇተነሺው ካሣ ከከፇሇ እና ምትክ ቦታ ወይም ቤት ከሰጠ በኋሊ መሆን አሇበት፡፡ ሸ) መሬት የማስሇቀቅ ስርዓት ዝርዝር አፇጻጸሙ ይህን አዋጅ ሇማስፇጸም በሚወጣ ዯንብ ይወሰናሌ፡፡ /ተነሺ ወይም ሕጋዊ ወኪለ ባሇመብትነቱን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ወይም ሠነዴ በገጠርም ሆነ በከተማ መሬት የማስተዲዯር በሕግ ሥሌጣን ሇተሰጠው አካሌ በሚያወጣው መርሐ-ግብር መሠረት ማቅረብ አሇበት፡፡ Regional State decides that the land is required urgently for investment. c) Collect landholding rights and conduct inventory, amount and size of all compensable properties from displaced people or their legal representatives whose landholdings are determined to be expropriated. Proprerties added after the expropriateion notification is given to the land holder are not compensated. d) Decide the legal rights of the holders by checking the authority of the documents collected as sub article 1 (c) of this article,calculate,determine,and pay the amount of the compensation and other related rights, e) Notify the land holder or his agent in writing to hand over the land expropriated for public purpose with the description of the amount of compensation the landholder shall be paid; and/or the size and location of the land or house in kind compensation. f) Where the building is state owned the order for handing over shall be given to the Housing Administration Authority and to the lessee. g) Pay compensation or provide substitute land before the displacement of people from their landholding. h) The details of expropriation of landholdings procedure shall be provided in a Regulation to be enacted to implement this Proclamation. 2/ Landholders or their agents whose landholdings are to be expropriated shall submit landholding certificates or other proofs that show their landholding rights over the lands that is decided to be expropriated to the urban or rural land administration office on the time schedule of the office. ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11803 /ተነሺው የካሣ ግምት በጽሁፌ እንዱያውቅ ከተዯረገበት ቀን ጀምሮ: ሀ) በሶስት ወር ጊዜ ውስጥ ተገቢው ካሣ ካሌተከፇሇው በመሬቱ ሊይ ከቋሚ ተክሌና ግንባታ በስተቀር ላልች ሥራዎችን መስራት ይችሊሌ፡፡ ሇ) በስድስት ወር ጊዜ ውስጥ ተገቢው ካሣ ካልተከፈሇው በመሬቱ ሊይ ማንኛውንም በፕሊን የሚፈቀድ እና ቀጣይ የቦታውን የልማት ወጪ በመንግስት ሊይ የማያዛባ ሥራ መስራት ይችሊል፡፡ ሐ) በዚህ ንዑስ አንቀጽ በፉዯሌ ተራ “ሀ” እና “ሇ” መሰረት የተሰራ ሥራ ወይም የተዯረገ ሇውጥ በካሣ ስላቱ ውስጥ እንዱገባ መዯረግ አሇበት፡፡ / የማስሇቀቂያ ትዕዛዝ የዯረሰው ባሇይዞታ ትዕዛዙ በዯረሰው በ፴ (ሰሊሳ)ቀናት ውስጥ ካሣ እና ምትክ ቦታ ወይም ቤት መውሰዴ አሇበት፡፡ / የማስሇቀቂያ ትዕዛዝ የዯረሰው ባሇይዞታ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ  መሠረት በተቀመጠ ጊዜ ገዯብ ውስጥ የካሣ ክፌያውን ካሌወሰዯ በከተማው ወይም በወረዲው አስተዲዯር ስም በሚከፇት ዝግ የባንክ ሂሳብ እንዱቀመጥሇት ይዯረጋሌ፡፡ / ሇባሇይዞታ የሚሰጠው የመሌቀቂያ የጊዜ ገዯብ ካሣና ምትክ ቦታ ከተቀበሇ ወይም ካሣው በዝግ ሂሳብ ከተቀመጠበት ቀን ጀምሮ ከ ፩፻፳ (አንዴ መቶ ሀያ) ቀናት መብሇጥ የሇበትም፡፡ / በሚሇቀቀው መሬት ሊይ ሰብሌ፣ ቋሚ ተክሌ ወይም ቋሚ የሆነ ላሊ ንብረት ከላሇ ባሇይዞታው የሌማት ተነሽ ካሣ ከተከፇሇው በኋሊ በ፴ (ሰሊሳ) ቀናት ውስጥ ይዞታውን ሇከተማ ወይም ሇወረዲ አስተዲዯር ማስረከብ አሇበት፡፡ /በሕገ-ወጥ መንገዴ በተያዘ ቦታ ሊይ ሇሰፇረ ንብረት ካሣ መክፇሌ ሳያስፇሌግ ሇ፴ (ሰሊሳ) ቀናት የሚቆይ የጽሁፌ ማስጠንቀቂያ በመስጠት ወይም በቦታው በሰፇረው ንብረት ሊይ በመሇጠፌ እንዱሇቀቅ ይዯረጋሌ፡፡ 3/ As of the date of notification in writing on the amount of compensation, the landholder may: a/ Plant seasonal crops and start other activities on the land other than perennial crops and buildings where the compensation is not paid within three months of the notice on the amount of compensation. b) Begin developing any kind of activity approved by the plan and does not affect the government's ongoing cost of development of the site where compensation is not paid within six months of the notice on the amount of compensation. c) Property developed or any change made under sub articles (a) and (b) of this Article shall be included in the valuation for compensation. 4/ Land holder who is served with notice to handover his landholding shall take the compensation and replacement plot or house within 30(thirt) days of notice. 5/ Where the land holder who is served with notice fails to comply with the order within the time prescribed under sub article 4 of this Article, the compensation payment shall be deposited in the closed bank account of the city or Woreda Administration. 6/ The land holder may be forced to handover the land within 120 (one hundred and twenty) days of the payment in cash or in kind compensation; or after the cash is deposited in the bank. 7/ Where there is no permanent property or crop on the expropriated land, the land holder shall hand over his landholding within 30 (thirty) days of the payment of compensation to the City or Woreda Administration. 8/ Where the land expropriated is under illegal occupation, the occupant shall evacuate without claim for compensation within 30 (thirty) days of notice. ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11804 /የማስሇቀቂያ ትዕዛዝ የዯረሰው ባሇይዞታ ወይም ባሇንብረት በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ () እና () በተጠቀሰው የጊዜ ገዯብ ውስጥ ያሇ በቂ ምክንያት መሬቱን ካሊስረከበ የከተማ ወይም የወረዲ አስተዲዯሩ መሬቱን በራሱ ይረከባሌ። አስፇሊጊም ሲሆን ሇመረከብ የፖሉስ ኃይሌ ትብብር ሉጠይቅ ይችሊሌ፡፡ . መሬት እንዱሇቀቅሇት የተወሰነሇት አካሌ ኃሊፉነት / መሬት እንዱሇቀቅሇት የተወሰነሇት አካሌ ሇሥራው የሚፇሇገውን መሬት መጠንና የሚገኝበትን ትክክሇኛ ስፌራ የሚያሳይ ውሳኔ የተሰጠበት ማስረጃ ቢያንስ ሥራው ከመጀመሩ ከአንዴ ዓመት በፉት ሇከተማው ወይም ሇወረዲው አስተዲዯር ማቅረብ አሇበት፡፡ /መሬቱ ሇሕዝብ ጥቅም እንዱውሌ ሲወሰን የመሬት ይዞታቸውን እንዱሇቁ ሇሚዯረጉ ባሇይዞታዎች የሚከፇሇውን ካሣ እና የመቋቋሚያ ዴጋፌ ወጪ እንዱሸፌን ከተወሰነ ገንዘቡን ሇከተማው ወይም ሇወረዲው አስተዲዯር ገቢ ያዯርጋሌ፡፡ / በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ  መሠረት ገንዘቡ ገቢ ተዯርጎ ሇተነሺዎች ካሌተከፇሇ የከተማው ወይም የወረዲው አስተዲዯር መሬት አያስሇቅቅም፡፡ ፲. የአገሌግልት መስመሮች ስሇሚነሱበት ሥርዓት /የከተማው ወይም የወረዲው አስተዲዯር በሚሇቀቀው መሬት በሊይ ወይም በታች የአገሌግልት መስመር መኖር አሇመኖሩን የአገሌግልት መሥመር ባሇቤት ሇሆኑ ተቋማት ምሊሽ እንዱሰጡበት በጽሁፌ ጥያቄ ማቅረብ አሇበት፡፡ 9/Where the landholder fails without justifiable reason ,to hand over his landholding within the time prescribed under sub articles 6 and 7 of this article, the City; or Woreda Administration can take over the expropriated land directly, and as may be necessary,may ask cooperation of the police force. 9. Responsibilities of the Land Requiring Body 1/ Land Requiring Body shall submit to the City or Woreda Administration the decision that shows the size and exact location of the land to be expropriated at least one year before the commencement of the project. 2/ Pay the money required for compensation and resettlement to the City or Woreda Administration, when it is decided that compensation and resettlement payment shall be made to thedisplaced people. 3/City or Woreda Administration shall not require handing over of the land until payments are made to landholders who may be displaced as per sub-article 2 this Article. 10. Procedure for Removal of Utility Lines 1/ The City or Woreda Administration shall request in writing utility line owner organizations to reply if they have utility lines over or under ground on the land to be expropriated. ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11805 /በዚህ አንቀፅ ንኡስ አንቀፅ  መሠረት ጥያቄ የቀረበሇት ተቋም ንብረት ካሇው ሇሚነሳው ንብረት ካሣ እውቅና ባሇው ገሇሌተኛ ገማች በማስተመን ከነዝርዝር ማስረጃው ጥያቄው በዯረሰው በ፴ (ሰሊሳ) ቀን ውስጥ በጽሁፌ ሇጠያቂው አካሌ ይሌካሌ፡፡ /የከተማው ወይም የወረዲው አስተዲዯር በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ () መሠረት ግምቱ በዯረሰው በ፴(ሰሊሳ) ቀናት ውስጥ ሇባሇንብረቱ የንብረቱን ግምት ካሣ ይከፌሊሌ፡፡ /የአገሌግልት መስመሩ ባሇቤት ክፌያው በተፇጸመሇት በ፷ (ስሌሳ) ቀናት ውስጥ ካሣ የተከፇሇበትን የአገሌግልት መስመር አጠናቆ ማንሳትና መሬቱን መሌቀቅ አሇበት፡፡ /የዚህ አንቀፅ ንዑስ አንቀፅእንዯተጠበቀ ሆኖ የአገሌግልት መስመሩ ባሇቤት ክፌያው በተፇፀመ በ፩፻፳ (አንዴ መቶ ሀያ) ቀናት ውስጥ ውስብስብነት ያሊቸውን የመሰረተ ሌማት መስመሮች አጠናቆ ማንሳትና መሬቱን መሌቀቅ አሇበት፡፡ /በዚህ አንቀፅ ንዑስ አንቀፅእናበተቀ መጠው የጊዜ ገዯብ መሰረት ሌማቱ ካሌተነሳ በአንቀፅንዑስ አንቀፅመሰረትበማስነሳት ይዞታው የሚወሰዴ ሲሆን በወቅቱ ተገቢውን ስራ ያሌተወጣ የመሰረተ ሌማት ተቋም ሇሚዯርሰው ጉዲት ተጠያቂ ይሆናሌ፡፡ ዝርዝሩ በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ ክፌሌ ሦስት የካሣ አወሳሰን፣ ምትክ አሰጣጥ እና መሌሶ ማቋቋም ፲፩.ሇሕዝብ ጥቅም መሬት ሲሇቀቅ ሇተነሺዎች ስሇሚከፇሌ ካሣ ሇሕዝብ ጥቅም መሬት እንዱሇቀቅ ሲዯረግ 2/ The organization that has utility lines on the expropriated land shall estimate the value of the utility line to be affected and send it with evidence to the City or Woreda Administration that requested it under sub article 1 of this Article within 30 (thirty) days of receiving the request. 3/The city or Woreda Administration shall pay the compensation within 30 (thirty) days of receiving the estimated cost of the utility lines to the owner organization under sub article 2 of this article. 4/ The utility line owner shall remove utility lines and clear the land within 60(sixty) days after the payment has been made. 5/ Notwithstanding to sub Article (4) of this Article, the utility line owner shall remove complex utility lines and clear the land within 120 (one hundred and twenty) days after the payment has been made. 6/ If the development is not cleared with in the time frame set pursuant to sub article 4 and sub artice 5 of this Article,it shall be cleared and expropriated as per sub Article 9 of Article 8.The Institution of the Infrastructure that failed to discharge its responsibility shall be liable for the damage incurred due to this.The details shall be determined by a Regulation. PART III DETERMINATION OF COMPENSATION, SUBSTITUTION AND RESETTLEMENT 11. COMPENSATION TO BE PAID TO LAND HOLDERS WHERE LAND IS EXPROPRIATED FOR PUBLIC PURPOSE Where land is expropriated for public purposes ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11806 ሇተነሺው ባሇው የንብረትና የይዞታ መብት መሠረት የንብረት እና የሌማት ተነሽ ካሣ ይከፇሊሌ፡፡ ፲.የንብረት ካሣ /የመሬት ይዞታን እንዱሇቅ የሚዯረግ ባሇይዞታ በመሬቱ ሊይ ሇሚገኘው ንብረት እንዱሁም በመሬቱ ሊይ ሊዯረገው ቋሚ ማሻሻያ ካሣ ይከፇሇዋሌ፡፡ /በሚሇቀቀው የመሬት ይዞታ ሊይ ሇሰፇረው ንብረት የሚከፇሌ ካሣ ንብረቱን ሇመተካት የሚያስችሌ ይሆናሌ፡፡ / በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ  የተጠቀሰው እንዯተጠበቀ ሆኖ ሇሚነሳው ቤት የሚከፇሇው አነስተኛ የካሣ መጠን እንዯየክሌለ፤እንዯአዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ተጨባጭ ሁኔታ ወይም ክሌለ፤ አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ አስተዲዯር በሚያወጣው ስታንዲርዴ መሰረት ቢያንስ ዝቅተኛውን የቤት ዯረጃ ሉያስገነባ የሚችሌ መሆን አሇበት፡፡ / በመሬት ይዞታው ሊይ ሇተዯረገ ቋሚ ማሻሻሌ የሚከፇሌ ካሣ በመሬቱ ሊይ የዋሇውን ገንዘብና የጉሌበት ዋጋ የሚተካ ክፌያ በአካባቢው ወቅታዊ ዋጋ ተሰሌቶ ይሆናሌ፡፡ /ንብረቱ ከሚገኝበት ስፌራ ወዯ ላሊ አካባቢ ተዛውሮ እንዯገና ሉተከሌና አገሌግልት ሇመስጠት የሚችሌ ከሆነ የማንሻ፣ የማጓጓዣና መሌሶ የመትከያ ወጪ የሚሸፌን ካሣ መከፇሌ አሇበት፡፡ / የተሇያዩ ንብረቶች የሚሰለበት የካሣ ቀመር እና ዝርዝር አፇፃፀማቸው በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ ፲.ስሇ የሌማት ተነሽ ካሳ እና ምትክ ቦታ /በቋሚነት ስሇሚነሳ የገጠር መሬት ባሇይዞታ የሚሰጥ ካሳ እና ምትክ ቦታ: [ ሀ)የመሬት ይዞታውን በቋሚነት እንዱሇቅ compensation for the property and displacement shall be paid to the landholders. 12. Property Compensation 1/ The landholder whose land is expropriated shall be paid compensation for the property on the land and the permanent improvement made on the land. 2/The amount of compensation for the property on the land shall cover the cost of replacing the property anew. 3/ Without prejudice to sub article 2 of this Article, the minimum compensation payable to a housing unit, may not, in any way, be less than the current cost of constructing a house per the standard or on the basis of the objective conditions of each Regional State, Addis Ababa and Dire Dawa City Administration. 4/Compensation for permanent improvement to land shall be equal to the current value of capital and labor expended on the land. 5/Where the property on the land can be relocated and continue its service as before, the cost of removing, transporting, and erecting the property shall be paid as compensation. 6/ Valuation methods to determine compensation for various properties and detail prescriptions applicable thereto shall be provided for by a Regulation. 13.Displacement Compensation and Land Substitution 1/ Displacement compensation and land substituttion for Rural Landholders permanently displaced: a) a landholder who is to be diplaced permanently shall ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11807 የሚዯረግ የገጠር መሬት ባሇይዞታ እንዯአከባቢው ሁኔታ ከተወሰዯበት መሬት ተመጣጣኝ ምርት የሚያስገኝ ምትክ መሬት የሚገኝ ሲሆን ምትክ መሬት ይሰጠዋሌ፡፡ ሇ)በዚህ ንዑስ አንቀጽ ፉዯሌ ተራ “ሀ” መሠረት ተመጣጣኝ ምትክ መሬት የሚሰጠው ከሆነ መሬቱን ከመሌቀቁ በፉት በነበሩት ሶስት ዓመታት ውስጥ በየዓመቱ ከመሬቱ ሲያገኝ ከነበረው ከፌተኛውን የአንዴ ዓመት ገቢ በወቅታዊ ዋጋ ተሰሌቶ የሌማት ተነሽ ካሳ ይከፇሇዋሌ፤ ሐ)በዚህ ንዑስ አንቀጽ ፉዯሌ ተራ “ሀ” መሠረት ተመጣጣኝ ምትክ መሬት የማይሰጠው ከሆነ መሬቱን እንዱሇቅ ከመዯረጉ በፉት በነበሩት ሶስት ዓመታት ውስጥ ከመሬቱ ሲያገኝ የነበረውን ከፌተኛ ዓመታዊ ገቢ በአስራ አምስት ተባዝቶ የሌማት ተነሽ ካሳ መከፇሌ አሇበት፡፡ መ)ከመኖሪያ ቦታው የሚነሳ ከሆነ ክሌለ፤አዱስ አበባ ወይም ዴሬዲዋ ከተማ አሰተዲዯሮች በሚያወጡት መመሪያ የሚወሰን ምትክ ቦታ እና የሌማት ተነሽ ዴጋፌ መከፇሌ አሇበት፡፡ ሠ) በጊዜያዊነት ሇሚሇቀቅ መሬት የሚከፇሌ የሌማት ተነሽ ካሣ በማንኛውም ሁኔታ በዘሊቂነት ከሚከፇሌ የሌማት ተነሽ ዴጋፌ መብሇጥ የሇበትም፡፡ ረ) የዚህ ንዑስ አንቀፅ ዝርዝር አፇፃፀም ይህን አዋጅ ሇማስፇጸም በሚወጣ ዯንብ ይወሰናሌ፡፡ / በጊዜያዊነት ስሇሚነሳ የገጠር መሬት ባሇይዞታ የሚሰጥ የሌማት ተነሽ ዴጋፌ ካሳ: ሀ)ይዞታውን ሇተወሰነ ጊዜ እንዱሇቅ ሇሚዯረግ የገጠር መሬት ባሇይዞታ መሬቱ ከመሇቀቁ በፉት በነበሩት ሶስት ዓመታት ውስጥ ያገኘው ከፌተኛ ዓመታዊ ገቢ መሬቱ እስከሚመሇስ ዴረስ ባሇው be substitute for a reasonable proportion of the land taken from the area, shall be given a substitute land if it is available. b) Where equivalent substitute land is given as per paragraph (a) of this sub article, calculated by the current price the land holder shall be paid a one year landholding compensation income which is equal to the highest income he annually used to generate in the last three years preceding the expropriation of the land. c) Where equivalent substitute land as per paragraph (a) of this sub article is not available, the land holder shall be paid displacement compensation which is equivalent to fifteen times the highest annual income he generated during the last three years preceding the expropriation of the land. d) Where the landholder is to be displaced from his residence, land for building houses shall be given; and displacement assistance determined by Directives to be issued by Regional States, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations shall be paid. e) The amount of compensation given to the temporarily dispalced people shall not be greater than the amount of compensation given to permanently displaced people. f) Implementation of this sub article shall be determined by a Regulation to be enacted to implement this Proclamation. 2/ Displacement compensation for temporarily displaced Rural landholders : a) a rural landholder whose landholding has been provisionally expropriated shall, be paid displacement compensation for lost income based on the highest annual income secured during the last three years preceding the ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11808 ጊዜ ታስቦ የሌማት ተነሽ ዴጋፌ ካሣ ይከፇሇዋሌ፡፡ ሇ)በዚህ ንዑስ አንቀጽ ፉዯሌ ተራ “ሀ” የሚከፇሇው የሌማት ተነሽ ካሣ መሬቱ የነበረውን ምርታማነት ሇመመሇስ የሚወስዯውን በአካባቢ የግብርና ተቋም የሚወሰን ተጨማሪ ጊዜ ታሳቢ ማዴረግ አሇበት፡፡ ሐ)መሬቱ ተመሌሶ በፉት ይሰጥ የነበረውን አገሌግልት መስጠት የማይችሌ ከሆነ በቋሚነት እንዯሇቀቀ ተቆጥሮ በዚህ አንቀፅ ንዑስ አንቀፅ  መሰረት የሌማት ተነሽ ካሳ ወይም ምትክ ቦታ ይሰጠዋሌ፤ መ)መሬቱ በጊዜያዊነት በተሇቀቀበት ጊዜ የተከፇሇ የሌማት ተነሽ ካሣ በዚህ ንኡስ አንቀጽ ፉዯሌ ተራ “ሐ” መሠረት በቋሚነት እንዱሇቀቀ ተቆጥሮ ከሚከፇሌ ካሳ ተቀንሶ ሇተነሺው ሌዩነቱ ይሰጠዋሌ፡፡ ሠ)በጊዜያዊነት ሇሚሇቀቅ መሬት የሚከፇሌ የሌማት ተነሽ ካሣ በማንኛውም ሁኔታ በዘሊቂነት ከሚከፇሌ የሌማት ተነሽ ካሣ መብሇጥ የሇበትም፡፡ ረ)የዚህ ንዑስ አንቀፅ ዝርዝር አፇፃፀም ይህን አዋጅ ሇማስፇጸም በሚወጣ ዯንብ ይወሰናሌ፡፡ /ስሇወሌ ይዞታ የሌማት ተነሺ ካሣ በቋሚነት ወይም በጊዜያዊነት ሇሚሇቀቅ የወሌ ይዞታ የሌማት ተነሽ ካሣ ስላት እና አከፊፇሌ ሁኔታ ክሌለ፤አዱስ አበባ፤ዴሬዲዋ በሚያወጣው መመሪያ የሚወሰን ሆኖ መመሪያው ሲወጣ፡ ሀ)ሇተወሰዯው የወሌ መሬት የሌማት ተነሽ ካሣ ስላት የወሌ መሬቱ ይሰጥ የነበረውን ጥቅም ወይም ጥቅሙ የቀረባቸውን የአኗኗር ዘይቤ ወይም መተዲዯሪያ መሠረት ያዯረገ ሉሆን ይገባሌ፡፡ expropriation of the land until repossession of the land. b) Displacement compensation paid under paragraph (a) of this sub article shall take in to consideration the amount of additional time necessary for the land to regain its productivity which shall be determined by the surrounding Agricultural Institution. c) If the land fails to to serve as before,it shall be consided as expropriated permanently and pursuant to sub article 1 of this article, either a displacement compensation or substitute land shall be given to the land holder. d) The displacement compensation paid for temporary expropriation under sub-article (1) of this Article, shall be deducted from payment of compensation paid for the land considered as permanently expropriated and the difference shall be paid to the land holder. e) Displacement compensation for temporary expropriation shall not in any way exceed to the amount of compensation payable to permanent displaced compensation. f) The detail implementation of this sub-article shall be provided in a regulation to be enacted to implement this Proclamation. 3/Displacement Compensation for Communal Landholding The valuation method and manner of payment to permanent and temporary expropriation of communal land holdings shall be determined in a directive to be issued by Regional States, Addis Ababa, Dire Dawa City Administrations and shall take the following into consideration: a) Valuation of displacement compensation for communal landholding shall be based on the use of the communal land; or the lost benefits and livelihood of the displaced People. ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11809 ሇ) የወሌ መሬቱ ተጠቃሚዎች በግሌጽ መሇየት አሇበት፡፡ ሐ)በወሌ መሬቱ ሊይ የሚገኙ የግሌና የወሌ ንብረት መሇየት አሇበት፡፡ መ)የወሌ መሬት በመወሰደ ምክንያት በካሣ የተገኘውን ገንዘብ ሇማህበረሰቡ አባሊት እኩሌ ሉከፇሌ ወይም በዓይነት ሉጠቀሙበት የሚችለበትን መንገዴ መቅረጽ አሇበት፡፡ /በቋሚነት ስሇሚነሳ የከተማ መሬት ባሇይዞታ የሚሰጥ ሌማት ተነሽ ካሳ እና ምትክ ቦታ የከተማ መሬት ባሇይዞታ ከይዞታው በቋሚነት ተነሺ በሚሆንበት ጊዜ የሚከፇሇው የሌማት ተነሽ ካሣ እና የሚሰጠው ምትክ ቦታ በሚከተሇው አግባብ ይሆናሌ፡ ሀ) በቋሚነት ሇሚነሳ የከተማ መሬት ባሇይዞታ ምትክ ቦታ ወይም መኖሪያ ቤት በግዥ እንዱያገኝ ይመቻቻሌ፡፡ ሇ) የሚሰጠው ምትክ ቦታ ከሆነ በቦታው ቤት እስኪገነባ ሇሁሇት ዓመት የሚኖርበት ቤት ያሇኪራይ ይሰጠዋሌ ወይም ሇፇረሰበት ቤት በወቅታዊ የኪራይ ግምት ተሰሌቶ የሁሇት ዓመት የሌማት ተነሽ ካሣ ይከፇሇዋሌ፡፡ ሐ) የሚሰጠው ምትክ ቤት ከሆነ ሇፇረሰበት ቤት በወቅታዊ የኪራይ ግምት ተሰሌቶ የአንዴ ዓመት የሌማት ተነሽ ካሣ ይከፇሇዋሌ፡፡ መ) በዚህ ንኡስ አንቀጽ ፉዯሌ ተራ “ሇ” እና “ሐ” የሚከፇሌ የሌማት ተነሽ ካሣ መጠን ቢያንስ የአካባቢውን ዝቅተኛ የቤት ኪራይ ሇመከራየት ከሚያስችሌ ያነሰ መሆን የሇበትም፡፡ b) Members of the community using the communal land shall be clearly identified. c) Private and communal property on the expropriated communal land shall be identified. d) The method of allocating the displacement compensation money or the use of it in kind to all members of the communal landholding community shall be clearly determined. 4/ Displacement compensation and substitute land for Urban Landholders Permanently Displaced Where urban landholders are permanently displaced as a consequence of land expropriation, the valuation of the displacement compensation and substitute land given to them shall be as follows: ‹‹ a) Landholders permanentlydisplaced shall be provided with substitute land for building houses; or an arrangement shall be made to let them purchase housing units; b) Where substitute land is provided, a residential house shall be given to the displaced for two years free of charge until he constructs his residential housing or displacement compensation equal to two years housing rentals estimated on the basis of the rental market comparable to the house of the displaced shall be paid; c) Where a substitute house is provided, the displaced shall be paid a one year displacement compensation equivalent to current rental price of the demolished house; d) Displacement compensation payable under paragraph (b) and (c) of this sub-article shall not be less than the amount necessary to lease the lower standard housing in the area. ፲፩ሺ፻ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11810 ሠ)ተነሺዎች በነበሩበት አካባቢ ሇነበራቸው የማህበራዊ ትስስር መቋረጥና ሇሚዯርስ የሥነ-ሌቦና ጉዲት ማካካሻ ይከፇሊቸዋሌ፡፡ መጠኑ ይህን አዋጅ ሇማስፇጸም በሚወጣ ዯንብ ይወሰናሌ፤ ረ)የሚሇቀቀው የሉዝ ይዞታ ከሆነ የሚሰጠው ምትክ ቦታ ከተሇቀቀው መሬት በዯረጃ እና በስፊት ተመጣጣኝ መሆን አሇበት፡፡ይህንን ሇመፇፀም የማይቻሌ ከሆነ አማራጭ የአፇፃፀም ሁኔታ እንዯየከተሞቹ ተጨባጭ ሁኔታ በመመሪያ የሚወሰን ይሆናሌ፡፡ ሰ) የምትክ ቦታ ወይም ቤት አሰጣጥ፣ የሌማት ተነሽ ካሣ እና ተያያዥ ጉዲዮች ዝርዝር አፇፃፀም ክሌልች፤አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲሮች በሚያወጡት መመሪያ ይወሰናሌ፡፡ /በጊዜያዊነት ስሇሚነሳ የከተማ መሬት ባሇይዞታ የሚሰጥ የሌማት ተነሽ ዴጋፌ፡ ሀ) በጊዜያዊነት ሇሚነሳ የከተማ ባሇይዞታ ተነስቶ ሇሚቆይበት ጊዜ ምትክ ቤት ወይም በወቅታዊ የኪራይ ግምት ተሰሌቶ ተመጣጣኝ ቤት የሚከራይበት ክፌያ እንዱያገኝ ይዯረጋሌ፡፡ ሇ)የከተማ ባሇይዞታዎች በጊዜያዊነት በመነሳታቸው ምክንያት ሊጡት ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ካሳ ይከፇሊቸዋሌ፤ ሐ) የዚህ ንዑስ አንቀጽ ዝርዝር አፇፃፀም ክሌልች፤አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ አስተዲዯ ሮች በሚያወጡት መመሪያ ይወሰናሌ፡፡ ፲.ገቢ በመቋረጡ ስሇሚከፈል የኢኮኖሚ ጉዳት ካሣ /ሇሕዝብ ጥቅም ተብሎ ቦታ እንዲሇቀቅ ከመደረጉ ጋር በተያያዘ ከይዞታው ሳይነሳ በጊዜያዊነት ወይም በዘሊቂነት ሲያገኝ የነበረው e) Displaced People shall be compensated for the breakup of their social ties and moral damage they suffer as result of the expropriation.The amount of compensation shall be determined by the regulation to be enacted to implement this Proclamation. f) Where the expropriated land is under leasehold, the substitute land to be given shall be equivalent to the expropriated land in standard and size. If it is not possible to do this, the alternative operating situations shall be determined by a directive depending on the situation of the cities. g) Provision of substitute land or house, displacement compensation and related matters shall be determined in directives that may be issued by Regional States, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations. 5/Displacement Assistance to Temporarily Displaced Urban Landholders: a) Urban land holders’ temporarilydisplaced shall be provided with substitute housing or compensation to lease a house equivalent to the current rental market of the expropriated house for the period till they displaced. b) Urban land holders shall be paid compensation for the economic loss they suffer due to temporary displacement. c) The details of this sub-article shall be determined by a Directive to be issued by Regional States, Addis Ababa, and Dire Dawa City Administrations. ‹‹ 14. Compensation paid for Economic Loss of Income 1/ a person who lost economic benefit either permanently or temporarily without being displaced as a consequence of land expropriation shall be paid compensation; the person entitled for the compensation, type and amount of ፲፩ሺ፻፲ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11811 ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ሇተቋረጠበት ሰው የጉዳት ካሳ የሚከፈል ሲሆን ካሳው ስሇሚገባው ተጎጂ እና የጉዳት ካሣው መጠንና አይነት ክልለ በሚያወጣው መመሪያ የሚወሰን ይሆናል፤ /በዚህ አንቀፅ ንኡስ አንቀፅ  መሠረት የካሳዉን መጠንና ዓይነት ሇመወሰን ከመቀጠር፣ ከንግድ፣ ከኪራይ ከእርሻ ውጪ መሬትን በመጠቀም የሚገኝ ገቢ እና የመሳሰለ ዓመታዊ የተጣራ ገቢን ታሳቢ ሉያደርግ ይችሊል፡፡ ፲.ከገጠር ወዯ ከተማ ሇተካሇሇ የከተማ አካባቢ ባሇይዞታ የመኖሪያ ቤት መስሪያ ቦታ ስሇመወሰን / ከገጠር ወዯ ከተማ በተካሇሇ የአርሶ አዯር ይዞታ ከመኖሪያ ቤቱ ሇሚነሳ ባሇይዞታ በክሌለ፤በአዱስ አበባ እና በዴሬዲዋ ካቢኔ የሚወሰን ሆኖ የከተማውን ስታንዲርዴ በመጠበቅ ከ፭፻ (አምስት መቶ)ሜትር ካሬ ያሌበሇጠ የመኖሪያ ቤት መስሪያ ቦታ መሰጠት አሇበት፡፡ /ዕዴሜው ፲ ዓመትና በሊይ ሇሆነው የባሇይዞታውን ገቢ በመጋራት አብሮ የሚኖር አርሶ ወይም አርብቶ አዯር ሌጅ የቦታ ስፊቱ የከተማውን አነስተኛ የመሬት ይዞታ ዯረጃ የሆነ ሇመኖሪያ ቤት መስሪያ ቦታ መሰጠት አሇበት፡፡ /የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ ዴንጋጌ ቢኖርም ሇመኖሪያ የሚሰጠው ጠቅሊሊ የቦታ መጠን ከነበረው የመኖሪያ ይዞታ በሊይ መሆን የሇበትም፡፡ /በዚህ አንቀፅ ንዑስ አንቀፅ  የተገሇፀው የመኖሪያ ይዞታ መጠን የባሇይዞታው መኖሪያ ቤት ያረፇበትና የአጥር ግቢውን ይጨምራሌ፡፡ /የዚህ አንቀፅ ዝርዝሩ አፇፃፀም ክሌለ፣አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች compensation shall be determined by the Directives issued by a Regional States. 2/ Incomes generated from employment, rentals, business and the like net annual income except that of the income genereated from agriculture may be considered for determination of the type and amount of compensation as per sub article 1 of this Article. 15. Residential Housing for Peri-Urban Landholders Incorporated in to Towns 1/A peri urban rural land holder whose residence is removed shall be entitled to not more than 500 sq. meters of land for building per the standard of the urban as it is decided by cabinet of the Regional State, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations. 2/ Child of the displaced,peri urban landholder the age of 18 and above shall be provided with the minimum size of land per the standard of the town or city provided he lives with his parent. 3/ Notwithstanding to sub article 1 of this article, the total land size that is given to him shall not exceed the total residential area of thedisplaced landholder. 4/ Residential area under sub article 3 of this Article includes the area within the perimeter fence of the displaced land holder. 5/ The details shall be determined by a Directive to be issued by the Regional State, Addis Ababa and Diredawa City ፲፩ሺ፻፲ ፫ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11812 በሚያወጡት መመሪያ ይወሰናሌ፡፡ ፲. መሌሶ ስሇማቋቋም / የክሌሌ መንግሥት፤የአዱስ አበባ እና የዴሬዲዋ አስተዲዯር ሇካሣ ክፌያ እና ሇመሌሶ ማቋሚያ ፇንዴ ያቋቁማሌ፤ / ክሌልች፤አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች ተነሺዎችን በዘሊቂነት ሇማቋቋም የሚያስችሌ ማቋቋሚያ ማዕቀፌ የመቅረጽ ግዳታ አሇባቸው፡፡ /የከተማ ወይም የወረዲ አስተዲዯር በተቀረፀው ማቋቋሚያ ማዕቀፌና በሚመዯበው ማስፇጸሚያ በጀት ተነሺዎችን የማቋቋም ግዳታ አሇበት፤ /በገጠርም ሆነ በከተማ ሇሕዝብ ጥቅም መሬት የሚሇቀቀው ሇኢንቨስትመንት ከሆነ ተነሺዎች ከኢንቨስትመንቱ የሼር ባሇቤት ሉሆኑ ይችሊለ፡፡ /በገጠርም ሆነ በከተማ የልማት ተነሺ በሼር ሇመጠቀም ፍሊጎት ኖሮት ባሇሀብቱ ይህንን ሇማድረግ የሚያስችሇው ሁኔታ ካሇ ባሇሀብቱ ሇተነሺዎች የኢኮኖሚ አስቻይ ተሇዋጭ መፍትሄ በተነሺው፤በባሇሀብቱ እና በአስተዳደሩ መሰጠት አሇበት፡፡ ዝርዝሩ በደንብ ይወሰናል፡፡ / /የመሌሶ ማቋቋሚያ ማዕቀፌ ይዘትና ዝርዝር አፇፃፀም በዯንብ ይወሰናሌ፡፡ ፲.ንብረት ስሇመገመት /እንዱሇቀቅ በሚፇሇግ መሬት ሊይ ሇሚገኝ ንብረት ካሣ የሚወጣውን አገር አቀፌ ቀመር መሠረት በማዴረግ በተመሰከረሇት የግሌ ዴርጅት ወይም ግሇሰብ አማካሪዎች ይገመታሌ፡፡ /የካሣውን መጠን የሚገምት የተመሰከረሇት የግሌ ዴርጅት ወይም ግሇሰብ አማካሪዎች Administrations. 16. Resettlement 1/Regional States, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations shall establish fund for compensation payment and rehabilitation. 2/Regional States, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations shall develop resettlement packages that enable displaced people to sustainably resettle. 3/ Urban or Woreda Administrations shall have the duty to resettle the People displaced on the basis of the resettlement package and allocated budget. 4/ If the land expropriation for public purpose is for investment, the people who are displaced may own shares from the investment. 5/ People who are displaced from urban or rural areas and who lost their income as a consequence of land expropriation for public purpose,and who do not own shares from the investment, economic incentives shall be devised by the beneficiaries,the investor and Administration. The details shall be determined by a Regulation. 6/the contents and detail implementation of the resettlement package shall be determined by a Regulation. 17. Valuation of Property 1/ Compensation for the Property situated on land to be expropriated shall be evaluated by Certified Private Institution or individual consultant valuators on the basis of a nationally approved valuation method. 2/ It shall be evaluated by an Autonomous Government Organization established for that purpose where there is no ፲፩ሺ፻፲ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11813 ከላለ ራሱን የቻሇ በመንግሥት በተቋቋመ ተቋም ይገመታሌ፡፡ /በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ እና  መሠረት የካሣውን መጠን የሚገምት ዴርጅት ከላሇ የሚሇቀቀው መሬት እንዯሚገኝበት አካባቢ የሚመሇከተው የወረዲ ወይም የከተማ አስተዲዯር ተገቢው ሙያ ያሊቸው አባሊት የያዘ ገማች ኮሚቴ በማቋቋም የሚገመት ይሆናሌ፡፡ /በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ  መሠረት የሚቋቋመው ገማች ኮሚቴ ሥራውን የሚያከናውንበት የአሠራር ሥርዓት ክሌለ፤አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች በሚያወጡት መመሪያ ይወሰናሌ፡፡ /የዚህ አንቀፅ ንኡስ አንቀፅ፣ እና ቢኖርም የሚነሳው ንብረት የተሇየ እውቀት የሚጠይቅ ሲሆን አግባብ ባሇው የመንግሥት ወይም የግሌ ዴርጅት ሉገመት ይችሊሌ፡፡ / የሚነሳው ንብረት የመንግሥት መሠረተ ሌማት ወይም የአገሌግልት መስመር ከሆነ የካሣ ግምቱ የሚዘጋጀው በንብረቱ ባሇቤት ይሆናሌ፡፡ /የካሣ ግምት የሚሰሊበት ነጠሊ ዋጋ ቢበዛ በየሁሇት ዓመቱ መከሇስ አሇበት፡፡ ፲.አቤቱታ ሰሚ አካሌ እና ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ ስሇማቋቋም /ክሌልች፤አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች በዚህ አዋጅ መሠረት በሚሰጥ ውሳኔ ሊይ ሇሚቀርብ አቤቱታ አቤቱታ ሰሚ አካሌ እና ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ ማቋቋም አሇባቸው፡፡ /ክሌልች፤አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች አቤቱታ ሰሚ አካሌ እና ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ አስፇሊጊ ነው ብሇው በወሰኑት private certified property valuation organization or individual consultant. 3/ Where the organizations under sub articles 1 and 2 of this article do not exist, it shall be, considering location of the expropriated land evaluated by valuation committee established by the relevant Urban or Woreda Administrations comprising proper professionals. ››› 4/ The working procedures of the valuation committee established under sub article 3 of this article shall be determined by the Directive issued by Regional State, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations. 5/ Notwithstanding to sub-article 1,2 and 3 of this article, where the property assessed requires special expertise, the valuation may be made by a relevant Government or Private Organization. 6/ Where the property is state owned infrastructure or utility line; the valuation shall be made by the government entity owning it. 7/ The unit price of compensation valuation shall be revised at most every two years. 18. Establishing Complaint Hearing Body and Appeal Council 1/ Regional States, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations shall establish Complaint Hearing Body and Appeal Hearing Council which shall have jurisdiction to entertain grievances arising from decisions under this Proclamation. 2/Regional States, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations may establish Complaint Hearing Body and Appeal Hearing Council in some of their towns as ፲፩ሺ፻፲፫ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11814 ከተሞቻቸው ሉያቋቁሙ ይችሊለ፡፡ /የአቤቱታ ሰሚ አካሌ እና የይግባኝ ሰሚ ጉባኤ አዯረጃጀት ሥሌጣንና ተግባር ይህን አዋጅ ሇማስፇፀም በሚወጣ ዯንብ ይወሰናሌ፡፡ ፲.አቤቱታ ስሇማቅረብ /የመሬት ይዞታ ማስሇቀቂያ ትዕዛዝ የዯረሰው ወይም እንዱሇቅ ትዕዛዝ በተሰጠበት ንብረት ሊይ መብቴ ወይም ጥቅሜ ተነካብኝ የሚሌ ማንኛውም ተነሽ ትዕዛዙ በዯረሰው በ፴ (ሰሊሳ) ቀናት ውስጥ አቤቱታውን፣ በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፲፰ ንዑስ አንቀጽ  መሠረት ሇሚቋቋመው አቤቱታ ሰሚ አካሌ ማቅረብ ይችሊሌ፤ / በዚህ አንቀፅ ንዑስ አንቀፅ የተጠቀሰው አካሌ የሚቀርብሇትን አቤቱታ ከመረመረ በኋሊ በ፴ (ሰሊሳ) ቀናት ውስጥ ውሳኔ በመስጠት ሇተከራካሪ ወገኖች በጽሁፌ ያሳውቃሌ፡፡ ፳.ስሇ ይግባኝ /በዚህ አዋጅ አንቀፅ ፲ ንዑስ አንቀፅ  መሠረት በተሰጠው ውሳኔ ቅር የተሰኘ ወገን አቤቱታውን ሇይግባኝ ሰሚ ጉባኤ ውሳኔው በጽሁፌ ከዯረሰው ቀን ጀምሮ በ፴ (ሰሊሳ) ቀናት ውስጥ ማቅረብ አሇበት፡፡ /ይግባኝ ሰሚ ጉባኤው በሰጠው ውሳኔ ቅር የተሰኘ ወገን ውሳኔው በጽሁፌ ከዯረሰው ቀን ጀምሮ በ፴ (ሰሊሳ) ቀን ውስጥ ይግባኝ ሇክሌሌ ከፌተኛው ፌርዴ ቤት፣ በአዱስ አበባ እና በዴሬዲዋ ከተሞች ሇፋዯራሌ የመጀመሪያ ዯረጃ ፌርዴ ቤት ማቅረብ ይችሊሌ፡፡ውሳኔ ከተሰጠ በኋሊ ይግባኝ ማሇት የሚፇሌግ ከሆነ ሌማቱ እንዲይጓተት ቦታውን አስረክቦ ክርክሩን የመቀጠሌ መብት አሇው፡፡ /ተነሺው ንብረቱን በማስረከቡ እና በቅሬታ ምክንያት ካሳውን ባሇመውሰደ ሇይግባኙኝ ክርክሩ deemed necessary. 3/The structure, powers and duties of the Complaint Hearing Body and Appeal Hearing Council shall be determined in a Regulation that shall be enacted to implement this Proclamation 19. Complaints 1/Any person who received an order of expropriation of his landholding; or who has an interest or claim on the property to be expropriated may file an application within 30 (thirty) days of service of the order to the Complaint Hearing Body which is established as per sub-article 1 of Article 18 of this proclamation. 2/The body mentioned under sub article 1of this article, after investigating the complaint submitted to it; shall make its decisions within 30 (thirty) days of the filing of the application and notify in written to the parties. 20. Appeal 1/ A party who is aggrieved with the decision given under Article 19 sub article 1of this proclamation shall file an appeal to the Appeal Hearing Council within 30 (thirty) days of the receipt of the written notice of the decision thereof. 2/ A party aggrieved with the decision of the Appeal Hearing Council may file an appeal to the Regional High Court in case of Addis Ababa and Dire Dawa city, Federal First Instance Court within 30 (thirty) days of the receipt of the decision in writing.The party who is dissatisfied with the decision has the right to continue his claim, however, for the continuance of the development, he has to surrender his land holdings. 3/If the land holder faces economic loss due to the expropriation and is unble to file an appeal, the ፲፩ሺ፻፲ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11815 የሚሆን በቂ ገንዘብ ከላሇው እና በዚህ ምክንያት የሚቸገር ከሆነ መንግስት ነፃ የህግ አገሌግልት የሚያገኝበትን ሁኔታ ያመቻቻሌ፡፡ ፳.አቤቱቱ የቀረበበትን ቦታ ስሇመረከብ /የመሬት ማስሇቀቅ ትእዛዝ የዯረሰው ባሇይዞታ በዚህ አዋጅ መሠረት አቤቱታ ያቀረበ ከሆነ የከተማው ወይም የወረዲው አስተዲዯር ቦታውን መረከብ የሚችሇው፡ ሀ) በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፲፱ ንዑስ አንቀጽ  መሠረት አቤቱታ አቅርቦ ውሳኔው ከፀና እና በተሰጠው ውሳኔ ሊይ ይግባኝ ሳያቀርብ ሲቀር፣ ወይም ሇ)በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፳ ንኡስ አንቀጽ  መሠረት ይግባኙን ሳያቀርብ ሲቀር፣ /የዚህ አንቀፅ ንዑስ አንቀፅ  ቢኖርም አቤቱታ የቀረበበትን ቦታ በሕገ ወጥ መንገዴ የተያዘ ቦታ ከሆነ በቦታው ሊይ የሰፇሩ ንብረቶች በማውጣት የተሰራ ግንባታ እንዱፇርስ በማዴረግ የከተማው ወይም የወረዲው አስተዲዯር መሬቱን መረከብ ይችሊሌ። ክፌሌ አራት ሌዩ ሌዩ ዴንጋጌዎች ፳.የፋዯራሌ ተቋማት ሥሌጣንና ተግባር በላሊ ሕግ ሇሚኒስቴሩ የተሰጠ ሥሌጣንና ተግባር እንዯተጠበቀ ሆኖ: /የከተማ ሌማትና ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር: ሀ)ከተማን የሚመሇከቱ የአዋጁ ዴንጋጌዎች በከተሞች መከበራቸውን ይከታተሊሌ፣ ያረጋግጣሌ፣ ሇ)የከተማ ተነሺዎችን በማቋቋም ሥራ ሊይ ዴጋፌ ያዯርጋሌ፣ ሐ)ክሌልች፤አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተሞች government shall arrange for free legal services. 21. Taking Over Land under Complain 1/ If the person who received an order of evacuation of his landholding filed a Complaint application as per this Proclamation, the Woreda or City administration may take over of the land only where: a) The appeal is affirmed as per article 19 sub-article 1of this proclamation and failed to make an appeal on that decision; or b) The land holder failed to make an appeal as per Article 20 sub-article 2 of this proclamation. 2/ Notwithstanding to sub-article 1 of this Article where Land under complain is illegally occupied land, the Woreda or Urban Administration may takeover of the land after removing the property, demolishing building on the land. Part IV Miscellaneous Provisions 22. Powers and Functions of Federal Institutions Without prejudice to powers and functions given to the Ministry under other Laws: 1/ Ministry of Construction and Urban Development shall: a) Ensure and follow up implementation of provisions of this Proclamation pertaining to Urban in Urban Areas; b) Support resettlement of displaced people from urban areas; c) Provide technical and capacity building support to ፲፩ሺ፻፲ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11816 አዋጁን ማስፇጸም እንዱችለ የቴክኒክና አቅም ግንባታ ዴጋፌ ያዯርጋሌ፣ መ)አዋጁን ሇማስፇጸም መመሪያዎች በወቅቱ መውጣታቸውን ይከታተሊሌ፣ይዯግፊሌ፡፡ ሠ)በከተማ ማሌማት ምክንያት የተነሱ ባሇይዞታዎች ያለበትን የኑሮ ሁኔታ ጥናት ያካሂዲሌ፣ ሇታዩ ችግሮች መፌትሄ ይሰጣሌ፡፡ ./ የግብርና ሚኒስቴር ሀ)የገጠር መሬትን የሚመሇከቱ የአዋጁን ዴንጋጌዎች በክሌልች መከበራቸውን ይከታተሊሌ፣ ያረጋግጣሌ፣ ሇ)የገጠር ተነሺዎችን በማቋቋም ሥራ ሊይ ዴጋፌ ያዯርጋሌ፣ ሐ)ክሌልች፤አዱስአበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች አዋጁን ማስፇጸም እንዱችለ የቴክኒክና አቅም ግንባታ ዴጋፌ ያዯርጋሌ፣ ፳.የክሌልች፤የአዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች ሥሌጣንና ተግባር /ይህንን አዋጅ እና አዋጁን ሇማስፇፀም የሚወጣውን ዯንብ እና መመሪያዎች በክሌለ፤ በአዱስ አበባ እና በዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች ወይም ከተሞች እንዱፇጸሙ ክትትሌና ዴጋፌ ያዯርጋሌ፤ /የመሌሶ ማቋቋሚያ ማዕቀፌ ይቀርጻሌ፣ ይተገብራሌ፡፡ይህን ማዕቀፌ የሚተገብር እና የሚመራ ራሱን የቻሇ ተቋም ይቋቋማሌ ወይም ካለት ተቋሞች ይህንን ሀሊፉነት የሚወጣ ይሰየማሌ፤ /ከተሞችና ወረዲዎች አዋጁን ማስፇጸም እንዱችለ የአቅም ግንባታ ዴጋፌ ያዯርጋሌ፡፡ /በሌማት ምክንያት የተነሱ አካሊት ያለበትን የኑሮ Regional States, Addis Ababa, and Dire Dawa City Administrations; d) Follow up and support the issuance of Directives required for the proper implementation of this Proclamation; and e) Asses the living conditions the holders whose land has been expropriated for public purpose for urban development and provide solutions to problems discovered. 2/ Ministry of Agriculture shall a) Follow up and ensure implementation of the provisions of this proclamation pertaining to rural areas in the Regions. b) Support resettlement of displaced people from rural areas. c) Provide technical and capacity building support to Regional States, Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations to enable them implement this Proclamation. 23. Powers and Functions of Regional States,Addis Ababa and Dire Dawa City Administrations 1/ Follow up and ensure the implementation of this Proclamation and the Regulation and Directive enacted under it in Regional States, Addis Ababa Dire Dawa City Administrations; 2/ Develop and implement resettlement packages. An independent entity that implement and govern this framework shall be established or appointed from this institution to bear this responsibility. 3/ provide capacity building support to Urban and Woreda Administrations to enable them implement this Proclamation. 4/ asses the living conditions of the displaced persons and ፲፩ሺ፻፲ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11817 ሁኔታ ጥናት ያካሂዲሌ፣ሇተሇዩ ችግሮች መፌትሄ ይሰጣሌ፡፡ ፳.የወረዲ እና የከተማ አስተዲዯር ኃሊፉነት /ተነሺዎችን ስሇሌማቱ አይነት፣ጠቀሜታና አጠቃሊይ ሂዯቱ ሊይ ግሌጽ ውይይት በማዴረግ እንዱሳተፈ ያዯርጋሌ፣ [/መሬት እንዱሇቁ ሇተዯረጉ ባሇይዞታዎች ተገቢውን ካሣ ይከፌሊሌ ወይም እንዱከፇሌ ያዯርጋሌ፣ /የመሌሶ ማቋቋሚያ ማዕቀፌን ስራ ሊይ ያውሊሌ ፣ /ካሣ ተከፌልበት እንዱሇቀቅ በተወሰነ መሬት ሊይ የሚገኘውን ንብረት በሚመሇከት የተሟሊ መረጃ ይይዛሌ፤ /ተነሺ አርሶ እና/ወይም አርብቶ አዯሮች ኑሮአቸው እንዱሻሻሌ የዴጋፌና ክትትሌ ሥራዎችን ይሠራሌ፤ /ተነሺዎችን የተመሇከተ መረጃና ማስረጃ አዯራጅቶ ይይዛሌ፡፡ ፳.ተጠያቂነት በዚህ አዋጅ የተቀመጡ ግዳታዎችን በህጉ አግባብና በወቅቱ ያሌተገበረ ማንኛውም ግሇሰብ፣ ተቋም እና የተቋም ሀሊፉ አግባብ ባሇው ህግ ተጠያቂ ይሆናሌ፡፡ ፳.ዯንብና መመሪያ የማውጣት ሥሌጣን /የሚኒስትሮች ምክር ቤት ይህን አዋጅ ሇማስፇጸም ዯንብ ያወጣሌ፡፡ /ክሌልች፤ አዱስ አበባ እና ዴሬዲዋ ከተማ አስተዲዯሮች ይህንን አዋጅ እና በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ  መሠረት የሚወጣ ዯንብ ሇማስፇጸም መመሪያ ያወጣለ፡፡ provide solutions to the identified problems. 25.Responsibility of Woreda and Urban Administrations Woreda and Urban Administrations shall: 1/organize consultative meetings with people that are going to be displaced on the type; benefits; and generally the process of the project; 2/Pay or make others pay the compensation to the landholders whose land holdings are expropriated. 3/ Implementing the resettlement packages. 4/Maintain record of the property located on the expropriated land. 5/ Support and ensure the improvement of the livelihood of displaced farmers and pastoralists. 6/Maintain record and evidences relating to the displaced. 25. Accountability Any person, institution and institution who does not implement the provisions of this proclamaition shall be liable under the applicable law. 26. Power to Issue Regulation and Directive 1/The Council of Ministers shall issue regulation for the implementation of this Proclamation. 2/ Region states or Addis Ababa or Dire Dawa City Administrations may issue Directives necessary for the proper implementation of this Proclamation and Regulation issued per sub article 1 of this Article. ፲፩ሺ፻፲፯ https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11818 ፳.የመሸጋገሪያ ዴንጋጌ ይህ አዋጅ ከመጽዯቁ በፉት ክስ ቀርቦባቸው ውሳኔ ያሊገኙ ጉዲዮች በቀዴሞው አዋጅ ፻፶/ሺ፻፺፯ መሠረት ይስተናገዲለ፡፡ ፳.የተሻሩና ተፇፃሚነት የማይኖራቸው ሕጎች /ሇህዝብ ጥቅም ሲባሌ መሬት የሚሇቀቅበትንና ሇንብረት ካሣ የሚከፇሌበትን ሁኔታዎች ሇመወሰን የወጣ አዋጅ ቁጥር ፻፶/፲፻፺፯ በዚህ አዋጅ ተሽሯሌ፡፡ /ከዚህ አዋጅ ጋር የሚቃረን ማንኛውም ሕግ ወይም የተሇመዯ አሰራር በዚህ አዋጅ ውስጥ በተመሇከቱት ጉዲዮች ሊይ ተፇፃሚነት አይኖረውም፡፡ ፳.አዋጁ የሚፀናበት ጊዜ ይህ አዋጅ በፋዳራሌ ነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ ከወጣበት ቀን ጀምሮ የፀና ይሆናሌ፡፡ አዱስ አበባ መስከረም ፲፪ቀን ፪ሺ፲ዓ.ም ሳህሇ ወርቅ ዘውዳ የኢትዮጵያ ፋዯራሊዊ ዱሞክራሲያዊ ሪፐብሉክ ፕሬዚዲንት 27. Transitional Provision Cases pending in a court before the coming into force of this Proclamation shall be disposed under the previous Proclamation No. 455/1997. 28. Repealed and Inapplicable Laws 1/ The "Expropriation of Land holdings for Public Purposes and Payment of Compensation Proclamation No. 455/2005 is hereby repealed. 2/ No law, Regulation, Directive or practice shall, in so far as it is inconsistent with this Proclamation, be applicable with respect to matters provided for by this Proclamation. 29. Effective Date This Proclamation shall enter into force as of its publication in the Federal Negarit Gazette. Done at Addis Ababa, this September 23 rd day of September, 2019 SAHELEWORK ZEWDE PRESIDENT OF THE FEDERAL DEMOCRATIC REPUBLIC OF ETHIOPIA ፲፩ሺ፻፲  https://chilot.me ገፅ Ød‰L nU¶T Uz¤È qÜ R ፺ መስከረም ፲፪qN ፪ሺ፲ ›.M Federal Negarit Gazette No.90, 23rd September ,2019,…........page 11819 https://chilot.me