Seed Rules and Regulations of Bhutan 2018
Made 2018-06 · Text as of 2026-10-01
Public law and official guidance, published as research. Not legal, tax or financial advice.
About this law
- Language
- English; Dzongkha
- Kind
- Regulation
- Country
- Bhutan
- Subjects
- Cultivated plants
- Keywords
- seeds/planting material, access-to-justice, authorization/permit, biosafety, certification, classification/declassification, data collection/reporting, alternative dispute settlement, genetic resources, genetically modified organism (GMO), governance, hygiene/sanitary procedures, inspection, institution, internal trade, international trade, liability/compensation, monitoring, offences/penalties, quarantine, registration, research, fees/royalties, standards, traditional knowledge/indigenous knowledge, biotechnology, plant production, plant protection
- Categories
- *, agriculture
Where to read it
No source link is recorded for this law.
Text
The law's own text, section by section, as held. Each section has its own link.
འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༡༨། Seed Rules and Regulations of Bhutan 2018 June 2018 PUBLISHED BY: Department of Agriculture Ministry of Agriculture & Forests Thimphu # 322228, 331316, 336462 Fax # 336186 Email: doa@moaf.gov.bt Printed at United Printing Press འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༡༨། Seed Rules and Regulations of Bhutan 2018 June 2018 སོ་ནམ་ལས་ཁུངས། སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག། དཔལ་ལྡན་འབྲུག་གཞུང་། ཐིམ་ཕུ། Department of Agriculture Ministry of Agriculture and Forests Royal Government of Bhutan, Thimphu 2 སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག། Royal Government of Bhutan Ministry of Agriculture and Forests Thimphu : Bhutan བློན་པོ། MINISTER BAFRA/MoAF/5-1/ 2470 དབྱིན་ཚེས༔་༠༡/༠༧/༢༠༡༨ གཞུང་གི་གསལ་བསྒྲགས། གནད་དོན༔ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༠༠ ཅན་མའི་དོན་ཚན་ ༢༡.༢ པའི་ནང་སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་ལུ་དབང་ཚད་ གནང་སྟེ་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༠༠ ཅན་མའི་དགོངས་དོན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ་འདི་ཕྱིར་སྤྲེལ་འབདཝ་ཨིན། བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ གི་དབྱིན་ཟླ་ ༧ པའི་དབྱིན་ཚེས་༡ ལས་འགོ་བཟུང་བསྟར་སྤྱོད་འབད་དགོཔ་ དང་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༠༦ ཅན་མ་དང་ ད་ཚུན་སྤྲོད་ཡོད་པའི་བཀའ་རྒྱ་དང་ འཕྲི་སྣོན་གང་ རུང་ཚུ་ ཆ་མེད་བཏངམ་ཨིན། འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ་དང་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ ཁྲིམས་ ༢༠༠༠ ཅན་མའི་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ལུ་ བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ནིའི་ འགན་ཁུར་ཡོད། ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ བློན་པོ། སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག། འདྲ༔ ༡- མི་རྫེ ་འཁྲི་འཛིན་ བློན་པོ་ལྷན་ཚོགས་ ཐིམ་ཕུག། ༢- མི་རྫེ ་ཁྲིམས་སྤྱི་བློན་པོ་ འབྲུག་གི་མངོན་མཐོ་ཁྲིམས་ཀྱི་འདུན་ས་ ཐིམ་ཕུག། ༣- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ ནང་སྲིད་དང་སྲོལ་འཛིན་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༤- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ དངུལ་རྩིས་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། 3 བློན་པོ། MINISTER BAFRA/MoAF/5-1/ 2470 July 01, 2018 GOVERNMENT NOTIFICATION Subject: Seed Rules and Regulations of Bhutan 2018 In exercise of the authority granted by Section 21.2 of the Seed Act of Bhutan 2000, the Ministry of Agriculture and Forests is pleased to issue the Seed Rules and Regulations of Bhutan 2018 to facilitate the implementation of the provisions of the Seed Act of Bhutan 2000. The Rules and Regulations will come into enforcement with effect from 1st July 2018 and shall supersede the Seed Rules and Regulations of Bhutan 2006 and all previous orders and any amendments issued till now. The concerned agencies as mentioned in the Seed Rules and Regulations of Bhutan 2018 shall be responsible for the implementation of this Rules and Regulations. Yeshey Dorji MINISTER Ministry of Agriculture and Forests Cc: 1. The Hon’ble Chairman, Council of Ministers, Thimphu 2. The Hon’ble Chief Justice, Supreme Court of Bhutan, Thimphu 3. The Hon’ble Minister, Ministry of Home and Cultural Affairs, Thimphu 4. The Hon’ble Minister, Ministry of Finance, Thimphu 4 ༥- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༦- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ ཞབས་ཏོག་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༧- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ བརྡ་དོན་དང་བརྒྱུད་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༨- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ ལས་གཡོག་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༩- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༡༠- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ ཤེས་རིག་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༡༡- མི་རྫེ ་བློན་པོ་ ཕྱི་འབྲེལ་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༡༢- མི་རྫེ ་འཁྲི་འཛིན་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་ ཐིམ་ཕུག། ༡༣- དྲུང་ཆེན་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་ ཐིམ་ཕུག། ༡༤- དྲུང་ཆེན་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༡༥- དྲུང་ཆེན་ གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༡༦- དྲུང་ཆེན་ རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ལྷན་ཚོགས་ ཐིམ་ཕུག། ༡༧- རྩོད་དཔོན་ཡོངས་ཁྱབ་ རྩོད་དཔོན་ཡོངས་ཁྱབ་ཡིག་ཚང་ ཐིམ་ཕུག། ༡༨- རྩི་ཞིབ་ཡོངས་ཁྱབ་ རྒྱལ་གཞུང་རྩིས་ཞིབ་དབང་འཛིན་ ཐིམ་ཕུག། ༡༩- འཁྲི་འཛིན་ རྒྱལ་གཞུང་ཞི་གཡོག་ལྷན་ཚོགས་ ཐིམ་ཕུག། ༢༠- འཁྲི་འཛིན་ ངན་ལྷད་བཀག་སྡོམ་ལྷན་ཚོགས་ ཐིམ་ཕུག། ༢༡- དྲུང་ཆེན་ཡོངས་ཁྱབ་ འབྲུག་ཚོང་དང་བཟོ་གྲའི་ཚོགས་སྡེ་ ཐིམ་ཕུག། ༢༢- གུང་བློན་ རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་དམག་སྡེ་ ལུང་བསྟན་ཕུག་ ཐིམ་ཕུག། ༢༣- དམག་སྡེའི་འགོ་འཛིན་ སྐུ་སྲུང་དམག་སྡེ་ བདེ་ཆེན་ཆོས་གླིང་ ཐིམ་ཕུག། ༢༤- རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་དམག་སྡེའི་གརྩོ་འཛིན་ རྒྱལ་གཞུང་འབྲུག་གི་དགག་སྡེ་ ཐིམ་ཕུག། ༢༥- ཡོངས་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ ཐིམ་ཕུག། ༢༦- ཡོངས་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ སྒོ་ནོར་ལས་ཁུངས་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༢༧- ཡོངས་ཁྱབ་མདོ་ཆེན་ སོ་ནམ་ཚོང་འབྲེལ་ནང་མཉམ་ལས་ཚོགས་སྡེ་ལས་ཁུངས་ ཐིམ་ཕུག། ༢༨- མདོ་ཆེན་ ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ཀ་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༢༩- མདོ་ཆེན་ སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༣༠- མདོ་ཆེན་ མི་མང་གསོ་བའི་ལས་ཁུངས་ གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༣༡- མདོ་ཆེན་ བསྟན་རྒྱས་ལས་ཁུངས་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་ ཐིམ་ཕུག། ༣༢- དྲགོས་རྫོང་བདག་ག་ར་ལུ། ༣༣- དྲགོས་ཁྲོམ་དཔོན་ག་ར་ལུ། 5 5. The Hon’ble Minister, Ministry of Health, Thimphu 6. The Hon’ble Minister, Ministry of Works and Human Settlement, Thimphu 7. The Hon’ble Minister, Ministry of Information and Communication, Thimphu 8. The Hon’ble Minister, Ministry of Labour and Human Resources, Thimphu 9. The Hon’ble Minister, Ministry of Economic Affairs, Thimphu 10. The Hon’ble Minister, Ministry of Education, Thimphu 11. The Hon’ble Minister, Ministry of Foreign Affairs, Thimphu 12. The Hon’ble Chairman, National Council of Bhutan, Thimphu 13. The Hon’ble Cabinet Secretary, Cabinet Secretariat, Thimphu 14. The Hon’ble Secretary, Ministry of Agriculture and Forests, Thimphu 15. The Hon’ble Secretary, Ministry of Health, Thimphu 16. The Hon’ble Secretary, National Environment Commission, Thimphu 17. The Attorney General, Office of Attorney General, Thimphu 18. The Auditor General, Royal Audit Authority, Thimphu 19. The Chairman, Royal Civil Service Commission, Thimphu 20. The Chairperson, Anti-Corruption 21. The Secretary General, Bhutan Chamber of Commerce and Industry, Thimphu 22. The Chief Operations Officer, Royal Bhutan Army, Lungtenphug 23. The Commandant, Royal Body Guard, Dechencholing 24. The Chief of Police, Royal Bhutan Police 25. The Director General Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority, MoAF, Thimphu 26. The Director General, Department of Livestock, MoAF, Thimphu 27. The Director General, Department of Agriculture Marketing and Cooperatives, Thimphu 28. The Director, Department of Forest and Park Services, MoAF, Thimphu 29. The Director, Department of Agriculture, MoAF, Thimphu 30. The Director, Department of Public Health, MoH, Thimphu 31. The Director, Department of Trade, MoEA, Thimphu 32. All Dasho Dzongdags 33. All Dasho Thrompons དཀར་ཆག ལེའུ་༡པ།............................................................................................༡ སྔོན་བརྗོད། ..........................................................................................༡ མཚན་གནས་དང་འགོ་འཛུགས། ........................................................................༡ ཆ་མེད། .............................................................................................༡ ལེའུ་༢པ། .......................................................................................... ༢ བཀོད་ཚོགས་གཞི་བཙུགས་དང་འཛིན་སྐྱོང་། ............................................................. ༢ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་གྱི་བཀོད་ཚོགས། ..................................................................... ༢ འཐུས་མི། .......................................................................................... ༢ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ལཱ་འགན། ....................................................... ༢ བཅའ་ཡིག་གི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། .................................................................... ༤ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་། .............................................................. ༤ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གི་ལཱ་འགན། .................................................... ༤ དབྱེ་མ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་གྱི་འཐུས་མི། .............................................................. ༥ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་གྱི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། ..................................................... ༦ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས། ..................................................................... ༧ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ནིའི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། ........................................... ༧ ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་གི་ཐོ་བཀོད། .......................................................................༨ སོན་འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་མི་གི་ཐོ་བཀོད། .................................................................༨ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་སོན་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཐོ། ............................༩ ལེའུ་༣པ། ......................................................................................... ༡༠ སོན་བཙོང་ནིའི་ཚད་འཛིན། ............................................................................ ༡༠ སོན་ཚུ་ནང་འཁོད་ཀྱི་བཀོལ་སྤྱོད། ..................................................................... ༡༠ སོན་ནང་འདྲེན། .................................................................................... ༡༡ རིགས་བསྲེ་སོན། ................................................................................... ༡༣ སོན་ཕྱིར་ཚོང་། ...................................................................................... ༡༣ ལེའུ་༤པ། ......................................................................................... ༡༥ སོན་གྱི་གནས་ཚད་དང་ངོ་སྦྱོར། ........................................................................ ༡༥ སོན་གྱི་གནས་ཚད། ................................................................................. ༡༥ སོན་ངོ་སྦྱོར་འབད་མི་ལས་སྡེ། ......................................................................... ༡༥ སོན་ངོ་སྦྱོར་འབད་ནིའི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། ............................................................. ༡༥ སོན་གྱི་ངོ་སྦྱོར་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་ཐངས། ................................................................... ༡༥ ངོ་སྦྱོར་ལག་ཁྱེར་གྱི་ འཐུས། .......................................................................... ༡༦ Table of Contents CHAPTER I .......................................................................................................... 1 PRELIMINARY ...................................................................................................... 1 Title and Commencement ....................................................................................... 1 Repeal ..................................................................................................................... 1 CHAPTER II ......................................................................................................... 2 ESTABLISHMENT OF BOARD AND MANAGEMENT .................................... 2 National Seed Board ............................................................................................... 2 Members ................................................................................................................. 2 Function of the National Seed Board ...................................................................... 2 Rules of Procedure .................................................................................................. 4 Variety Release Committee (VRC) ......................................................................... 4 Functions of the Variety Release Committee .......................................................... 4 Variety Release Committee Member ...................................................................... 5 Procedure for Release of Varieties .......................................................................... 6 Notification of varieties ........................................................................................... 7 Procedure for Notification of Varieties ................................................................... 7 Registration of Nursery Operator ............................................................................ 8 Registration as Seed growers .................................................................................. 8 National lists of Notified kinds or varieties of seeds .............................................. 9 CHAPTER III ..................................................................................................... 10 REGULATION OF SALE OF SEED ................................................................... 10 Domestic Use of Seeds ......................................................................................... 10 Import of Seed ....................................................................................................... 11 Hybrid Seeds ......................................................................................................... 13 Export of Seed ....................................................................................................... 13 CHAPTER IV ...................................................................................................... 15 SEED STANDARDS & CERTIFICATION ......................................................... 15 Seed Standards ...................................................................................................... 15 Seed Certification Agency ..................................................................................... 15 Procedure for Seed Certification ........................................................................... 15 Grant of Seed Certificate ....................................................................................... 16 Seed Certification Fee ........................................................................................... 16 ལག་ཁྱེར་ཆ་མེད་གཏང་ཐངས། ........................................................................ ༡༦ མཐོ་གཏུགས། .....................................................................................༡༧ ཕྱི་རྒྱལ་སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་ལག་ཁྱེར་ལས་སྡེ། ...........................................................༡༧ ལེའུ་༥པ། ......................................................................................... ༡༨ སོན་གྱི་ཞིབ་དཔྱད། ................................................................................. ༡༨ སོན་གྱི་ཞིབ་དཔྱད་པ། ............................................................................... ༡༨ སོན་གྱི་ཞིབ་དཔྱད་པ་གི་དབང་ཚད། .................................................................... ༡༨ དཔེ་ཚད་བརྟག་ཞིབ་འབད་ཐོག་སོན་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནིའི་བྱ་སྒོ་ལམ་ལུགས། ................................. ༡༩ ལེའུ་༦པ། ......................................................................................... ༢༡ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་། ........................................................................ ༢༡ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ། .................................................................... ༢༡ ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་། ......................................................... ༢༡ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་སྙན་ཞུ། ................................................................༢༢ རྩོད་རྙོག་འདུམ་འགྲིག་གི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། .........................................................༢༢ བཙན་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་བསགས་མཛོད་ལོག་སྤྲོད། .....................................................༢༣ ལེའུ་༧པ། ........................................................................................ ༢༤ གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་བྱ། .......................................................................... ༢༤ སོན་ཞིབ་དཔྱད་པའི་འཁྲི་བ། ......................................................................... ༢༤ ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་གོ་ལས་འབད་ཡོད་པའི་དང་ལེན་གྱི་སྲུང་སྐྱོབ། ..................................... ༢༤ སོན་རིགས་བཙོང་ནིའི་དང་འབྲེལ་བའི་གནོད་འགེལ། .................................................... ༢༤ སོན་རིགས་ཀྱི་ངོ་སྦྱོར་དང་འབྲེལ་བའི་གནོད་འགེལ། ......................................................༢༦ ཁྲིམས་མཐུན་དབང་འཛིན་ལུ་རྒོལ་འགོག། ..............................................................༢༦ ཐོ་བཀོད་མ་འབད་བའི་གནོད་འགེལ། ..................................................................༢༦ ལེའུ་༨པ། ........................................................................................ ༢༧ སྣ་ཚོགས། ....................................................................................... ༢༧ འཕྲི་སྣོན། ........................................................................................ ༢༧ ངེས་ཚིག། ........................................................................................ ༢༧ ཟུར་ཤོག། .........................................................................................༢༩ Revocation of Certificate ...................................................................................... 16 Appeal ................................................................................................................... 17 Foreign Seed Certification Agency ....................................................................... 17 CHAPTER V ....................................................................................................... 18 SEED INSPECTION ............................................................................................ 18 Seed Inspector ....................................................................................................... 18 Powers of Seed Inspector ...................................................................................... 18 Procedure for Seed Inspection by Sample Testing ................................................ 19 CHAPTER VI ...................................................................................................... 21 SEED TESTING LABORATORY ....................................................................... 21 Central Seed Testing Laboratory ........................................................................... 21 Referee Seed Testing Laboratory .......................................................................... 21 Report of Seed Testing Laboratory ....................................................................... 22 Procedure for Dispute Settlement ......................................................................... 22 Return of Seized Stock .......................................................................................... 23 CHAPTER VII .................................................................................................... 24 OFFENCES AND PENALTIES ........................................................................... 24 Liability of Seed Inspector .................................................................................... 24 Protection of action taken in good faith ................................................................ 24 Offence Relating to Sale of Seed .......................................................................... 24 Offence Relating to Seed Certification ................................................................. 26 Obstruction of Lawful Authority .......................................................................... 26 Unlisted Offences .................................................................................................. 26 CHAPTER VIII .................................................................................................. 27 MISCELLANEOUS ............................................................................................. 27 Amendment ........................................................................................................... 27 Definitions ............................................................................................................. 27 ANNEXURES ...................................................................................................... 29 ཟུར་གས། ཟུར་གས་༡(ཀ) པ། ..............................................................................༢༩ ཀ) ལོ་ཐོག་གི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་་ས་འཆར་ལ་ནིའི་ཐོ་ཡིག ............................... །༢༩ ཟུར་གས་༡(ཁ) པ། ..............................................................................༣༣ ཁ) མ་ར་གི་ལོ་ཐོག་གི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་་ཐོ་ཡིག། ........................................༣༣ ཟུར་གས་༡(ག) པ། ..............................................................................༣༥ ག) ཆག་སོན་་རིགས་ དང་ ནགས་ཚལ་་ང་ རིགས་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་་ཐོ་ཡིག། .................༣༥ ཟུར་གས་༢ པ། ..................................................................................༣༨ ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ག་ཐམ་་དོན་ལུ་ ག་མེད་སྤྲོད་ནིའི་མཁོ་གལ་ང་ཤོས་ཀྱི་དྲན་ཐོ། .༣༨ ཟུར་གས་༣ པ། .................................................................................. ༣༩ སོན་འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་མི་གི་ཐོ་བཀོད་འ་ཤོག། (ར/གཞུང་)ཟུར་གས་༥ པ། ..........................༣༩ ཟུར་གས་༤ པ། ..................................................................................༤༠ ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་ཐོ་བཀོད་འ་ཤོག། ...............................................................༤༠ ཟུར་གས་༥ པ། ..................................................................................༤༡ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ ཡང་ན་ སོན་ཚུ་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཐོ་ཡིག་ ...............༤༡ ཟུར་གས་༦ པ། ................................................................................. ༥༢ ཞིབ་འཚོལ་དང་ དཔེ་ོན་་དོན་ལུ་བཙུག་ནིའི་་ཆའི་ནང་འདྲེན་་ངས་ཚད། ............................ ༥༢ ཟུར་གས་༧ པ། ................................................................................. ༥༤ འག་ལུ་ཡོད་པའི་ ནགས་ཚལ་་ང་གི་རིགས་སྣ། ................................................... ༥༤ ཟུར་གས་༨ པ། ..................................................................................༦༢ འག་ལུ་ཡོད་པའི་མཛས་རྒྱན་སྔོ་ང་གི་ཐོ། ............................................................༦༢ ཟུར་གས་༩ པ། .................................................................................. ༦༩ སོན་ངོ་སྦྱོར་དོན་་ཞུ་ཡིག་འ་ཤོག། .................................................................. ༦༩ ཟུར་གས་༡༠ པ། ................................................................................ ༧༠ སོན་/ ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་ངོ་སྦྱོར་་ཞིབ་དཔྱད་སྙན་ཞུ། ................................................. ༧༠ ཟུར་གས་༡༡ པ། ................................................................................ ༧༢ སོན་་ལག་ཁྱེར། ................................................................................. ༧༢ ཟུར་གས་༡༢ པ། ................................................................................ ༧༣ ་འཐུས་ཟུར་བ .................................................................................. ༧༣ ANNEXURE ANNEXURE I .......................................................................................................29 A. Performa for Submission of Field Crop Variety Release Proposal ...................29 B. Performa for Release of Horticulture Crop Varieties ........................................33 C. Performa for Feed and Fodder crops and Tree species .....................................35 ANNEXURE II ......................................................................................................38 Check list or minimum requirement for issuance of clearance for nursery establishment license .............................................................................................38 ANNEXURE III .....................................................................................................39 Registration Form for Seed Grower (Private/Government) ...................................39 ANNEXURE IV ....................................................................................................40 Nursery Registration Form ....................................................................................40 ANNEXURE V ......................................................................................................41 National list of notified kinds or varieties ..............................................................41 ANNEXURE VI ....................................................................................................52 Quantity permitted for Import of planting materials for Research and Demonstration ........................................................................................................52 ANNEXURE VII ...................................................................................................54 List of Forestry Tree Species Available in Bhutan .................................................54 ANNEXURE VIII ..................................................................................................62 List of Ornamental Plants Available in Bhutan ......................................................62 ANNEXURE IX ....................................................................................................69 Application Form for Seed Certification ................................................................69 ANNEXURE X ......................................................................................................70 Inspection report for seeds/nursery certification ....................................................70 ANNEXURE XI ....................................................................................................72 SeedCertificate .......................................................................................................72 ANNEXURE XII ...................................................................................................73 Schedule of fees for various sevices ......................................................................73 ༡ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༠༠ ཅན་མའི་དོན་ཚན་ ༢༡.༢ པ་གིས་དབང་ཚད་གནང་སྟེ་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་ ཏེ་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གིས་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༠༠ ཅན་མའི་དགོངས་དོན་ཚུ་ལག་ ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ་འདི་ ཆ་འཇོག་འབདཝ་ཨིན། ལེའུ་༡ པ། སྔོན་བརྗོད། མཚན་གནས་དང་འགོ་འཛུགས། ༡ བཅའ་ཡིག་འདི་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ་ཟེར་བརྗོད་དགོ། ༢ བཅའ་ཡིག་འདི་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་བློན་པོ་གིས་བསྟར་སྤྱོད་ཀྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང་མི་ནང་གསལ་བཀོད་ འབད་ཡོད་པའི་ཟླ་ཚེས་ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་བསྟར་སྤྱོད་འབད་དགོ། ཆ་མེད། ༣ བཅའ་ཡིག་འདི་གིས་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་༢༠༠༦ ཅན་མ་འདི་ཆ་མེད་བཏངམ་ཨིན། 1 In exercise of the authority granted by Section 21(2) of the Seeds Act of Bhutan 2000, the Ministry of Agriculture and Forests hereby adopts the Seed Rules and Regulations of Bhutan, 2018 to facilitate the implementation of the provisions of the Seeds Act of Bhutan, 2000. CHAPTER I PRELIMINARY Title and Commencement 1. This Rule is called the Seed Rules and Regulations of Bhutan 2018. 2. It shall come into force from the date specified in the notification issued by the Minister. Repeal 3. This Rule repeals the Seed Rules and Regulations of Bhutan 2006. ལེའུ་༢ པ། བཀོད་ཚོགས་གཞི་བཙུགས་དང་ འཛིན་སྐྱོང་། རྒྱལ་ཡོངས་སོན་གི་བཀོད་ཚོགས། ༤ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༣ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་བདག་སྐྱོང་ཐབས་ནིའི་གནད་དོན་ཚུ་ལུ་ བསླབ་ བྱ་བྱིན་ནི་དང་ལཱ་འགན་སྤྲོད་ཡོད་མི་ཚུ་གྲུབ་ཐབས་ལུ་ལྷན་ཁག་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་གི་བཀོད་ཚོགས་གཞི་ བཙུགས་འབདཝ་ཨིན འཐུས་མི། ༥ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་འདི་གི་འཐུས་མི་གཤམ་གསལ་ལྟརཿ (༡) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་དྲུང་ཆེན་ (ཁྲི་འཛིན) ། (༢) ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ཀ་ཞབས་རྟོགས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགོ་འཛིན། (འཐུས་མི་) ། (༣) སྒོ་ནོར་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ འགོ་འཛིན། (འཐུས་མི་)། (༤) འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གི་་ འགོ་འཛིན། (འཐུས་མི་)། (༥) རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་ལྟེ་བ་གི་ལས་རིམ་མདོ་ཆེན་ (འཐུས་མི་)། (༦) རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ལྟེ་བ་གི་ལས་རིམ་མདོ་ཆེན་ (འཐུས་མི་) ། (༧) སྒེར་གི་སོན་རིགས་ཚོང་སྡེ་གི་ངོ་ཚབ་ (འཐུས་མི་) ། (༨) སོ་ནམ་པ་ཚུ་གི་ངོ་ཚབ་ (འཐུས་མི་) ། (༩) དོན་ཚན་མཁས་མཆོག་ (དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན) ། (༡༠) སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་་ འགོ་འཛིན། (འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན) ། རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ལཱ་འགན། ༦ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་ འབད་དགོཔ་གཤམ་གསལ་ལྟརཿ (༡) ལྷན་ཁག་ལུ་ སོན་རིགས་ ཡང་ན་ རྣམ༌པ༌དང༌འབྲེལ༌བའི༌ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ ངེས་པར་མཁོ་ཚེ་ སོན་གི་སྤུས་ཚད་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་གི་དོན་་ལུ་གལ་ཆེ་བའི་བསླབ་བྱ་བྱིན་ནི། ༢ 2 CHAPTER II ESTABLISHMENT OF BOARD AND MANAGEMENT National Seed Board 4. In accordance with Section 3 of the Act, the Ministry hereby establishes a National Seed Board to advise on matters arising out of the administration of the Act and to carry out the functions assigned to it. Members 5. The National Seed Board shall consist of the following members: (i) Hon’ble Secretary, MoAF, Chairperson; (ii) Head of the Department, DoFPS, member; (iii) Head of the Department, DoL, member; (iv) Head of BAFRA, member; (v) Program Director, National Seed Centre, member; (vi) Program Director, National Biodiversity Centre, member; (vii) One representative of Pvt. Seed Company, member; (viii) One representative of Farmer, member; (ix) Subject Matter Specialist (need based); and (x) Head, Department of Agriculture, member secretary. Function of the National Seed Board 6. The National Seed Board shall carry out the following functions: (1) Advise the Ministry regarding notification of such kinds/varieties of seeds which it deems necessary or expedient to regulate the quality of seeds; (༢) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་ཕུལ་བའི་ གསར་བཏོན་འབད་ཡོད་པའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུའི་ ཐོ་ཡིག་འདི་ངོས་ལེན་དང་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ནི། (༣) སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་ བརྟག་དཔྱད་དང་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་དོན་ལུ་ བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་དང་གནད་ཚད་ཚུ་ གྲྲོས་འདེབས་འབད་ནི། (༤) ལྷན་ཁག་ལུ་ སྤུས་དག་གི་གནད་ཚད་ཉུང་ཤོས་དང་སོན་གི་སྐྱེས་ཚད་ཀྱི་སྐོར་ལས་བསླབ་བྱ་བྱིན་ནི། (༥) བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གི་དོན་ལུ་ ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་གང་རུང་ནང་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ སོན་ངོ་སྦྱོར་ འབད་མི་ལས་སྡེ་གང་རུང་གཅིག་གི་ འོས་འབབ་ཡོད་མེད་སྐོར་ ལྷན་ཁག་ལུ་གྲྲོས་འདེབས་འབད་ནི། (༦) སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་གིས་ དཔེ་ཚད་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་དང་ སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་འབད་མི་ ལས་སྡེ་གིས་ ངོ་སྦྱོར་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ བཀལ་ནི་ཨིན་པའི་འཐུས་ གྲྲོས་འཆར་བཀོད་ནི། (༧) ལྷན་ཁག་ལུ་ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཚུ་གཞི་བཙུགས་ཡོད་མེད་སྐོར་བསླབ་བྱ་བྱིན་ནི། (༨) ཡན་ལག་ཁྲིམས་ཡིག་ བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་དང་ ཚོགས་གྲངས་གཏན་འཁེལ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ བཀོད་ ཚོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི། (༩) གསར་བཏོན་ ཐོ་བཀོད་ དང་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་སོན་དབྱེ་མ་འདྲཝ་ ཡང་ན་ རིགས་ཚུ་གི་ ཐོ་ དེབ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི། (༡༠) རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཐོ་ཡིག་ནང་ལས་ མཁོ་མེད་པའི་རིགས་ཚུ་ཕྱིར་བཏོན་འབད་ནིའི་ ངོས་ལེན་འབད་ནི། (༡༡) བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱིས་གནང་ཡོད་པའི་ ལཱ་འགན་གང་རུང་ལུ་ ལྷན་ཐབས་རྐྱབ་ནི་ ཡང་ན་ ལཱ་འགན་དང་ འབྲེལ་བའི་ལཱ་གཞན་ཚུ་འབད་ནི། (༡༢) དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ དེའི་ལཱ་འགན་ཚུ་འགྲུབ་ནིའི་ལུ་ ཚོགས་ཆུང་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི། ༣ 3 (2) Approve and notify the list of released varieties submitted by Variety Release Committee; (3) Recommend procedures and standards for certification, tests and analysis of seeds; (4) Advise the Ministry on the minimum standards on purity and germination of seeds; (5) Recommend on the suitability of any Seed Certification Agency established in any foreign country for the purpose of the Act; (6) Propose fee to be charged for analysis of samples by the Central Seed Testing Laboratory and for certification by the Seed Certification Agency; (7) Advise the Ministry regarding the establishment of seed testing laboratories; (8) Formulate bylaws, rules of procedures and fix the quorum, and conduct of all businesses that it transacts. (9) Maintain records of all released, registered, and notified varieties/kinds of seeds; (10) Approve de-notification of obsolete varieties from national list; (11) Carry out such other pertinent functions that are supplemental, or consequential to any of the functions conferred by the Act; and (12) Constitute committees to fulfill its functions where necessary. བཅའ་ཡིག་གི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། ༧ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ལཱ་འགན་དེ་ གཤམ་གསལ་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་དགོཿ (༡) ཞལ་འཛོམས་འཚོག་ནི་གི་དོན་ལུ་ བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ གསུམ་དཔྱ་གཉིས་ཀྱི་ ཚོགས་གྲངས་ འགྲུབ་ཨིན། (༢) བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ཞལ་འཛོམས་དེ་ ལོ་ངོ་རེ་ལུ་ཉུང་ཤོས་ཚར་གཅིག་འཚོག་དགོ། (༣) འཐུས་མི་ཅིག་གིས་ ཞལ་འཛོམས་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་མ་ཚུགས་པའི་སྐབས་ འབྲེལ་ཡོད་འཐུས་མི་ འདི་གིས་ མི་ངོམ་ཅིག་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ཆོགཔ་དང་ དེ་ཡང་ཞལ་འཛོམས་ཀྱི་སྔ་གོང་ལས་ ཁྲི་འཛིན་གིས་ གནང་བ་འགྲྲོལ་དགོ། དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་། ༨ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༣.༤ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ གསརཔ་ གསར་བཏོན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ བརྟག་ཞིབ་འབད་ནི་དང་ རིགས་མ་འདྲ་བའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱི་གྲྲོས་ འདེབས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་གི་ཚོགས་ཆུང་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་དགོ། དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གི་ལཱ་འགན། ༩ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གི་ལཱ་འགན་ཚུ་གཤམ་གསལ་ལྟརཿ (༡) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་འབད་ནའི་དོན་ལུ་ གནས་ཚད་ཀྱི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་གཞི་བཙུགས་དང་ཆ་ འཇོག་འབད་ནི། (༢) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་འབད་ནའི་དོན་ལུ་ ཟུར་སྦྲགས་༡(ཀ) པ་ (འབྲུ་སྣ་ལོ་ཐོག) ཟུར་སྦྲགས་ ༡(ཁ) པ་ (ལྡུམ་ར་གི་ལོ་ཐོག) ཟུར་སྦྲགས་༡(ག) པ་ (ཆག་དང་ཙྭ་ཆག་གི་ལོ་ཐོག་ དེ་ལས་ ཤིང་གི་ རིགས་སྣ) ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་མི་ལྟར་ གྲྲོས་འཆར་ཚུ་མགྲྲོན་བརྡ་འབད་ནི། (༣) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་གི་གྲྲོས་འཆར་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་དང་སྒྲིག་མཐུན་གི་སྒོ་ལས་ གྲྲོས་འཆར་ ངོས་ལེན་འབད་ནི་ ཡང་ན་ ཆ་མེད་གཏང་ནི། ༤ 4 Rules of Procedure 7. The National Seed Board shall function in accordance to the procedure prescribed herein: (1) Two-third member of the Board shall constitute a quorum to convene a meeting (2) The Board meeting shall convene at least once in a year (3) Where a member is not able to attend the meeting, a suitable candidate maybe nominated by the concerned member with the approval of the Chairperson prior to the meeting. Variety Release Committee (VRC) 8. In accordance with Section 3.4 of the Act, the National Seed Board shall establish a Variety Release Committee for the purpose of assessing new varieties for release, and recommending notification of varieties. Functions of the Variety Release Committee 9. The Variety Release Committee shall carry out following functions: (1) Establish and adopt standard procedures for release of a variety; (2) Invite proposals for release of varieties as per the prescribed Performa in Annexure IA- Field crops, Annexure I B- Horticulture crops, Annexure I C- Feed and Fodder crops and Tree species. (3) Scrutinize variety release proposals and formally accept for release or reject proposals; (༤) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསརཔ་ཚུ་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ལུ་ གྲྲོས་འཆར་བཀོད་ནི། (༥) རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཐོ་ཡིག་ནང་ལས་ མཁོ་མེད་པའི་རིགས་ཚུ་ཕྱིར་བཏོན་འབད་ནི་གི་ གྲྲོས་འཆར་བཀོད་ནི། ཕྱིར་བཏོན་འབད་ནི་གི་ལག་ལེན་དེ་ རིམ་པ་བཟོ་སྟེ་འབད་དགོཔ་དང་ དེ་ཡང་ བསགས་མཛོད་ནང་གནས་ ཡོད་མི་ཚུ་ཚོང་སྒྱུར་འབད་ནི་དང་ ངོ་སྦྱོར་འབད་ཡོད་པའི་སོན་རིགས་སྤེལ་ནི་ཚུ་བཤོལ་བཞག་ནི། (༦) འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལུ་ དགོས་མཁོ་ནམ་འབྱུང་དང་བསྟུན་ཏེ་ ཡོངས་རྫོགས་ ཀྱི་ཐོ ཡང་ན་ གསར་བཏོན་འབད་ཡོད་པའི་ཐོ་དེབ་ཚུ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་ རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ གྲྲོགས་སྐུལ་དང་དུས་མཐུན་བཟོ་ནི་ལུ་ མཐུན་བསྒྲིག་འབད་ནི། (༧) གསར་བཏོན་དང་ ཐོ་བཀོད་ཁྱབ་བསྒྲགས་ དེ་ལས་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་ཡོད་པའི་དབྱེ་མ་འདྲཝ་ཡང་ན་ སོན་ རིགས་ཚུ་གི་ ཐོ་དེབ་ཚུལ་མཐུན་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི། (༨) སོན་རིགས་ཚོང་ལས་དང་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ དང་འདོད་ཡོད་མི་སྒེར་གི་སོན་རིགས་ ཚོང་སྡེ་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནི། (༩) རྒྱལ་ཡོངས་རིགས་རྒྱུན་མཛོད་ནང་མཁོ་མེད་པའི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་རིགས་སོན་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི་དོན་ ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ལྟེ་བ་དང་འབྲེལ་བ་འཐབ་ནི་། (༡༠) མི་མང་དང་སྒེར་གི་ལས་རིམ་ཚུ་ལས་ ངོ་སྤྲོད་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ བརྩི་འཇོག་འབད་ནི་གི་ དོན་ལུ་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ལམ་སྟོན་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ ལམ་སྟོན་བཟོ་ནི། (༡༡) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གི་ཞལ་འཛོམས་དེ་ ལོ་རེ་ནང་ཚར་ཅིག་ ཡང་ན་ དགོས་མཁོ་ ནམ་འབྱུང་དང་བསྟུན་ཏེ་འཚོག་ནི། དབྱེ་་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་གི་འཐུས་མི། ༡༠ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གི་འཐུས་མི་གཤམ་གསལ་ལྟརཿ (༡) སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མདོ་ཆེན་ (ཁྲི་འཛིན)། (༢) སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གྲྲོས་སྟོན་པ་ (འཐུས་མི)། ༥ 5 (4) Propose for notification of new varieties to National Seed Board; (5) Propose for de-notification of obsolete varieties from national list. The implementation of de-notification shall be done in a phased manner with the sale of the existing stocks and the discontinuation of certified seed multiplication followed by foundation seed and basic seed; (6) Coordinate with Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority to enlist and update as and when necessary a comprehensive list or records of released and notified varieties in the country; (7) Maintain proper records of all released, registered, notified and de-notified varieties/kinds of seeds; (8) Ensure that all private seed companies interested in seed enterprise and variety development are registered; (9) Liaise with National Biodiversity Centre in maintaining germplasm of the obsolete varieties in the national genebank; (10) Formulate guidelines for considering varieties introduced from public and private programmes as per the existing variety release guidelines; and (11) Convene VRC meetings annually or as and when required. Variety Release Committee Member 10. The Variety Release Committee shall consist of following members: (i) Director, DoA, Chairperson (ii) Advisor, DoA, member (༣) སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་འོག་གི་ སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་སྡེ་ཚན་གི་གཙོ་འཛིན་ (འཐུས་མི)། (༤) སྒོ་ནོར་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་ (འཐུས་མི)། (༥) ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ཀ་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་ (འཐུས་མི)། (༦) འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གི་ངོ་ཚབ་ (འཐུས་མི)། (༧) སོ་ནམ་ཞིབ་འཚོལ་དང་གོང་འཕེལ་ལྟེ་བའི་ལས༌རིམ༌མདོ༌ཆེན་ (འཐུས་མི)། (༨) རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་ལྟེ་བའི་ལས་རིམ་མདོ་ཆེན་ (འཐུས་མི)། (༩) རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ལྟེ་བའི་ལས་རིམ་མདོ་ཆེན་ (འཐུས་མི)། (༡༠) ཐབས་རིག་མཁས་མཆོག་(དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན)་ དེ་ལས་ (༡༡) སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་འོག་གི་ སོ་ནམ་ཞིབ་འཚོལ་དང་རྒྱ་སྐྱེད་སྡེ་ཚན་གི་གཙོ་འཛིན་ (འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན)། དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་གི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། ༡༡ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་གཤམ་གསལ་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ལུ་གནས་དགོཔ འདི་ཡང་ཿ (༡) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་འབད་ནིའི་གྲྲོས་འཆར་འདི་ ཟུར་སྦྲགས་༡(ཀ)(ཁ)དང་(ག) པའི་ནང་ ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་པའི་སྒྲིག་བཀོད་དང་འཁྲིལ་ འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན་ལུ་གཏང་དགོཔ་དང་ འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན་ གིས་ཁྲི་འཛིན་གི་གནང་བ་དང་འཁྲིལ་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གི་འཐུས་མི་ཚུའི་ཞལ་ འཛོམས་འཚོག་དགོ། (༢) གྲྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོད་པའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་འདི་ འབྲེལ་ཡོད་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ནང་བཀོད་ཡོད་མི་དགོས་ མཁོ་དང་འཁྲིལ་ མ་འདྲཝ་ ཤོ་མཚུངས་ དེ་ལས་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་དགོ། (༣) གྲྲོས་འཆར་བཀོད་ཡོད་པའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་འདི་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུ་དང་འཕྱདཔ་ད་ འཚོ་ ལུགས་ཡང་ན་ འབུཔ་དང་ནད་གཞི་ལུ་ཐུབ་ཧིང་ སྤུས་ཚད་ཅན་གི་ཁྱད་ཆོས་ ཡང་ན་ དམིགས་གསལ་གི་ ལོ་ཐོག་ཐོན་ཤུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ ཡང་ན་ འཛུགས་སྐྱོང་གི་གནས་སྟངས་ལས་ དྲགཔ་འབད་དགོ། ` ༦ 6 (iii) Chief, APD, DoA, member (iv) One representative, DoL, member (v) One representative, DoFPS, member (vi) One representative, BAFRA, member (vii) One Program Director, ARDC, member (viii) Program Director, NSC; member (ix) Program Director, NBC; member (x) Technical Specialist (need based) and (xi) Chief, ARED, DoA, Member Secretary. Procedure for Release of Varieties 11. The Variety Release Committee shall comply with the following procedure: (1) The proposal for release of variety shall be forwarded to the member secretary in the prescribed format as provided in Annexure I A, B and C, who shall convene a meeting of Variety Release Committee with the approval of the Chairperson; (2) The proposed variety should be distinct, uniform and stable as per the requirement under the relevant Laws; (3) The proposed variety should be superior over the existing varieties in respect of yield or resistance to pest, diseases, quality characteristics or its suitability for a specific cropping system or growing environment; (༤) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་ ད་ལྟོ་ཡོད་མི་དང་གསར་བཏོན་འབད་ཡོད་པའི་དབྱེ་བ་མ་ འདྲཝ་ཚུ་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་སོན་རིགས་ ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲ་བའི་སོན་རིགས་ཨིནམ་སྦེ་ ཚད་ལྡན་བཟོ་དགོ། (༥) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་ སོན་ཚུ་གསར་བཏོན་གི་དོན་ལུ་སྒྲིག་མཐུན་གི་སྒོ་ལས་ ངོས་ལེན་ ཡང་ན་ ཆ་མེད་གཏང་དགོ། དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས། ༡༢ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༤ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་གྲྲོས་འདེབས་དང་འཁྲིལ་ བློན་པོ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཡོད་མི་གི་སོན་གི་རིགས་ ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་དགོ། ༡༣ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་འདི་ གཤམ་གསལ་གི་དབྱེ་བ་མ་འདྲའི་དབྱེ་ཁག་༢ ལུ་འཇུག་དགོཿ (༡) སོན་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་རིགས་ གསར་བཙུགས་ ཡང་ན་ སྔར་སྲོལ་གཉིས་ལས་གང་རུང་ ཚོང་འབྲེལ་གི་ དོན་ལུ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ གལ་སྲིད་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་མི་མང་མཐའ་དོན་ ལུ་ སོན་གི་སྤུས་ཚད་ ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ངེས་པར་མཁོ་བ་ ཡང་ན་ གལ་ཅན་ཨིན་པའི་སྐོར་གི་བསམ་ འཆར་སྐྱེད་ཡོདཔ། དེ་ལས་ (༢) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས གསར་བཏོན་འབད་ནི་དོན་ལུ་ ལོ་ཐོག་གི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ ཚུ་བརྟག་ཞིབ་དང་ གྲྲོས་འཆར་བཀོད་མི་ཚུ། དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ནིའི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། ༡༤ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་དེ་གཤམ་གསལ་ལྟརཿ (༡) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ ཚོགས་ཀྱི་གནང་བ་དང་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཕུལ་དགོ། རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ ཚོགས་ཀྱིས་ དོན་ཁུངས་ག་ར་བརྩི་འཇོག་འབད་ཚར་བའི་ཤུལ་ དེ་བཟུམ་མའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཧྲིལ་པོར་ ཡང་ན་ ཆ་ཤས་སྦེ་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ནིའི་གྲྲོས་འདེབས་བྱིན་ཆོག། ༧ 7 (4) The Variety Release Committee shall regularize all the existing and newly released varieties as notified kinds or varieties of seeds; and (5) The Variety Release Committee shall formally accept or reject seeds for release. Notification of Varieties 12. In accordance with Section 4 of the Act, the Minister shall notify the kinds or varieties of seeds in the country on the recommendation of the National Seed Board. 13. Notification of varieties shall apply to the following two categories of varieties: (1) Any kind of variety, either introduced or traditional, which is grown on a commercial scale, and if the Variety Release Committee is of the opinion that it is necessary or expedient to regulate the quality of seed in public interest; and (2) All crop varieties assessed and proposed for release by Variety Release Committee. Procedure for Notification of Varieties 14. Notification of varieties shall comply to the following procedure: (1) The Variety Release Committee shall submit varieties to the National Seed Board for approval for the purpose of notification. The National Seed Board after considering all facts may recommend the notification of such varieties wholly or partially; ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་གི་ཐོ་བཀོད། ༡༥ ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་གི་ཐོ་བཀོད་དེ་ གཤམ་གསལ་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་དགོ་ཿ (༡) ཚོང་འབྲེལ་གི་ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་ཡང་ན་ སོན་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་ལག་ལེན་འཐབ་ ནིའི་ཆོག་ཐམ་དེ་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཐབས་རིག་གནང་བ་བྱིན་མི་དང་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་གྲྲོས་འདེབས་ཐོག་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་འོག་གི་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་དང་ནང་ བཟོའི་ལས་ཁུངས་ལས་ཟུར་སྦྲགས་༢ པ་དང་འཁྲིལ་ལེན་དགོ། (༢) ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་ཆོག་ཐམ་དེ་ སོན་དང་ལྕངམ་ཚུ་ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ ད་གི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཆོག། (༣) ལྕངམ་གསོ་སྐྱོང་ཁང་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གིས་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་དང་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ རྐྱངམ་ཅིག་འཛུགས་སྐྱོང་དང་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་དགོ། སོན་འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་མི་གི་ཐོ་བཀོད། ༡༦ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་འདི་ཐོ་བཀོད་ལྟེ་བ་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་སོན་འཛུགས་སྐྱོང་ འཐབ་མི་ག་ར་གི་ ཐོ་ཡིག་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་ནིའི་འགན་ཁུར་འབག་དགོ། ༡༧ རྒྱལ་ཁབ་ནང་སོན་འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་ནིའི་དོན་ལས་ ཐོ་བཀོད་ཀྱི་ཞུ་ཡིག་དེ་ གཤམ་གསལ་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་ དང་འཁྲིལ་དགོཿ (ཀ) ཟུར་སྦྲགས་ ༣ ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་པའི་སྒྲིག་བཀོད་ལྟར་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་ འཛིན་དང་ཅིག་ཁར་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཞུ་ཡིག་དང་ཅིག་ཁར་ཚོང་འབྲེལ་ཆོག་ཐམ་གི་འདྲ་ཕུལ་ དགོ། (ཁ) ཞུ་ཡིག་འདི་ངོས་ལེན་འབད་ཐོག་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ ལྕངམ་གསོ་ སྐྱོང་ཁང་ ཡང་ན་ ཚོང་སྡེ་གི་ཇོ་བདག་ལུ་ ཟུར་སྦྲགས་ ༤ པའི་ནང་བཀོད་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་ ཚད་ལྡན་ སྒྲིག་བཀོད་ཐོག་ ཐོ་བཀོད་ཨང་སྤྲོད་དགོ། ༨ 8 Registration of Nursery Operator 15. Registration of nursery operator shall comply to the following requirements: (1) The commercial nursery or seeds operator shall obtain a trade license to operate a business from Department of Cottage and Small Industries, Ministry of Economic Affairs upon issuance of technical clearance from relevant Department and recommendation from Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority issued under Annexure II; (2) Nursery operation license shall not be used for import and export of seeds or seedling; and (3) The nursery operator can grow and sell only the notified kinds or varieties Registration as seed growers 16. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall be the Central Registry responsible for maintaining the list of all the seed growers in the country. 17. The application to be registered as seed growers in the country shall comply to the following procedure: (a) An application shall be submitted to the Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority in the format prescribed in Annexure III for registration along with a copy of trade license; and (b) Upon acceptance of the application, Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall provide a registration number in a standard format as provided in Annexure IV to the proprietor of the nursery or enterprise or the company. ༡༨ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གི་ གསར་བཏོན་ཁྱབ་བསྒྲགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་ ཡོད་པའི་ སོན་དང་ལྕངམ་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུའི་ ཐོ་དེབ་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དགོ། ༡༩ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གི་འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན་གིས་རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ གནང་བའི་ཐོག་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་སྟོན་ ཡང་ན་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོདཔ་ ཡང་ན་ ཁྱབ་བསྒྲགས་ལས་ ཕྱིར་བཏོན་འབད་ཡོད་པའི་ཐོ་ཡིག་ཅིག་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལུ་སྤྲོད་དགོ། ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་ཐོ་ཡིག། ༢༠ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གི་འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན་གིས་ ཟུར་སྦྲགས་༥ པ་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་སྒྲིག་ བཀོད་དང་འཁྲིལ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་ སོན་ཚུ་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཐོ་ཡིག་དེ་ དུས་མཐུན་བཟོ་དགོཔ་དང་ ཐོ་ཡིག་དེ་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལུ་སྤྲོད་དགོ། ༩ 9 18. The Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall also maintain a Central Registry for all varieties, seeds and seedlings, which have been released, notified and de-notified. 19. The member secretary to the Variety Release Committee on the approval from the National Seed Board shall share a list of varieties released/notified/de notified with Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority. National Lists of notified kinds or varieties of seeds 20. The member secretary of the Variety Release Committee shall update the national list of all notified kinds or seeds in the country as per format provided in Annexure V and the updated list shall be shared with Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority. ལེའུ་༣ པ། སོན་བཙོང་ནིའི་ཚད་འཛིན། སོན་ཚུ་ནང་འཁོད་ཀྱི་བཀོལ་སྤྱོད། ༢༡ སོ་ནམ་པ་གང་རུང་གི་ སྒྲིག་གཞི་འདི་གི་དོན་ཚན་༡༣ པ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ཁྲིམས་ནང་ལུ་མ་ཚུདཔའི་ སྔར་ སྲོལ་གི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཚད་ཉུང་སུ་སྦེ་ བརྗེ་སོར་དང་ས་གནས་ཚུ་ནང་ལུ་བཙོང་ཆོག་ནི་ཨིན། ༢༢ སོན་གི་ཚོང་ལཱ་འཐབ་ནི་གི་ཆ་གནས་ཡོད་པའི་ཆོག་ཐམ་ཡོད་མི་མི་ངོམ་གང་རུང་གིས་ སོན་རིགས་ཀྱི་ཚོང་ལཱ་འཐབ་ ཆོག་ནི་དེ་ཡང་ གཤམ་འཁོད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཚུ་གྲུབ་ཡོདཔཿ (༡) སོན་དེའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ངོ་ཕྱེ་ཚུགསཔ། (༢) སོན་དང་ལྕངམ་གི་ རྒྱུ་ཆའི་གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཡོདཔ། (༣) དེ་བཟུམ་མའི་སོན་གི་ཧོད་ཀྱི་ཁ་ཡིག་་ཚུ་ འབྲི་དགོཔ་ཚུ་ཡང་ཿ (ཀ) སོན་འདི་གི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ག་འདི་ གྲངས་སུ་ཚུདཔ་ཨིན་ན། (ཁ) སྤུས་དག་གི་བརྒྱ་དཔྱ་ (ག) སྐྱེས་ཚད་ཀྱི་བརྒྱ་དཔྱ་ (ང) སྒམ་རྐྱབ་པའི་ཚེ་གྲངས་ (ཅ) ཡུན་ཚང་ཚེས་གྲངས་ དང་ (ཆ) སོན་གི་སྐྱོང་བཞག་ གལ་སྲིད་ཡོད་པ་ཅིན། (༤) རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་ དུས་དང་དུས་སུ་ ཆེད་དུ་བཀོད་ཆོག་པའི་དགོས་མཁོ་གཞན་ ཚུ། ༡༠ 10 CHAPTER III REGULATION OF SALE OF SEED Domestic Use of Seeds 21. Any farmer shall be allowed to engage in small-scale exchange and local sale of their traditional varieties, if the varieties for exchange or sale are not covered under Rule 13 of this Rule and Biodiversity Laws. 22. Any person with valid trade license for seed business shall be allowed to carry out seed business on fulfilment of the requirements mentioned below: (1) The seed is identifiable to its kind or variety. (2) The seed conforms to the standards as prescribed in the Minimum Standards for Seed and Planting Materials. (3) The label on the container of such seed shall bear in writing: (a) The kind or variety to which the seed belongs; (b) Purity percentage; (c) Germination percentage; (d) Date of packaging; (e) Date of expiry; and (f) Seed treatment, if any. (4) Other requirements as may be prescribed by National Seed Board from time to time. སོན་ནང་འདྲེན། ༢༣ ལྷན་ཁག་ལུ་བཅའ་ཡིག་དོན་ཚན་༢༡.༡་པ་གི་ དབང་ཚད་གནང་མི་དང་འཁྲིལ་ སོན་ནང་ནང་འདྲེན་གི་ཐད་ གཤམ་ གསལ་གི་དགོས་མཁོ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་དགོཿ (༡) སྔོ་ཤིང་གི་ཟུར་བརྟག་དང་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣིའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུའི་དགོས་མཁོ་ཚུ་གྲུབ་པའི་ཤུལ་ སོན་ནང་ འདྲེན་གཤམ་འཁོད་དགོས་དོན་ཚུ་ལུ་འབད་ཆོགཔ་དེ་ཡང་ཿ (ཀ) ཚོང་འབྲེལ་དོན་ལུ། (ཁ) སྒེར་གི་འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ལུ། (ག) ཞིབ་འཚོལ་དོན་ལུ་ ཡང་ན (ང) སྤེལ་ཞིནམ་ལས་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་དོན་ལུ། (༢) སོན་ནང་འདྲེན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལས་ནང་འདྲེན་ཆོག་ ཐམ་ལེན་དགོ། (༣) ནང་འདྲེན་ཚོང་འབྲོལ་ཆོག་ཐམ་དེ་ སོན་གི་ཚོང་འབྲེལ་དང་ སྤེལ་ཞིནམ་ལས་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་དོན་ལུ་དགོ། (༤) ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་སོན་རིགས་ ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་ཚུ་ ཐད་ཀར་དུ་བཙོང་ནིའི་དོན་ ལུ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ནང་འདྲེན་འབད་ཡོད་མི་ཚུ་ངོ་སྦྱོར་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ སོན་དང་ལྕངམ་གི་་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་གི་ གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་ཚུ་འགྲུབ་དགོ། (༥) རིགས་རྒྱུན་བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སོན་ཚུ་ནང་འདྲེན་འབད་ནི་ལས་བཀག་རྐྱབ་ནི་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐྱེ་ ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འཁྲིལ་དགོ། (༦) བསྐྱལ་ཆས་ཚུ་ གཤམ་འཁོད་དགོས་མཁོ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཡོད་ཚེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་སོན་ནང་འདྲེན་འབད་ནི་ གི་གྲངས་ཚད་ཚུ་ ཚད་མེདཔ་བཟོ་མི་དེ་ཡང༔ (ཀ) རིགས་ ཡང་ན་ རིགས་སྣ་/དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ཁྱད་ཆོས་ངོ་མ་དང་མིང་། ༡༡ 11 Import of Seed 23. In accordance with the power vested upon Ministry under Section 21(1) of the Act, import of seed shall comply with the following requirements: (1) Upon fulfilment of the requirements under Plant Quarantine and Biodiversity law or other relevant laws, import of seed shall be allowed only for the following purpose: (a) Commercial purpose; (b) Private Growers; (c) Research Purpose; and (d) For multiplication and re-export. (2) Import of seeds shall require import permit from Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority. (3) Import license shall be required for commercial and multiplication and re export of seed. (4) Import of notified kind or variety of seeds for direct sale in the country should meet the Minimum Standards for Seed and Planting Materials for certification. (5) Any import of genetically modified seeds shall be prohibited as per the Biosafety laws of the country. (6) No limitation will be imposed on the quantity of seeds that is imported into the country provided the consignment comply to the following requirements: (a) Name and main characteristics of the kind or species/varieties; (ཁ) ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་གི་མིང་དང་ཁ་བྱང་སྦྲགས་ རྒྱལ་ཁབ་/འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ས་གནས་དང་ ངོ་སྦྱོར་ འབད་མི་འགན་ཁུར་ཅན་གི་ལས་སྡེ། (ག) ནང་འདྲེན་འབད་མི་གི་མིང་དང་ཁ་བྱང་། (ང) ནང་འདྲེན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སོན་གི་ དམིགས་བསྐྱེད་དེ་ སྔོ་ཤིང་ཟུར་བརྟག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ནང་ བཀོད་ཡོད་པའི་དགོས་མཁོ་ག་ར་འགྲུབ་ཡོདཔ། (ཅ) ཞིབ་འཚོལ་གི་དོན་ལུ་མ་གཏོགས་ ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་འབད་བའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ སོན་ནང་འདྲེན་དེ་ བཀག་དམ་འབད་དགོ། (ཆ) ཞིབ་འཚོལ་གི་དོན་ལུ་ ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་འབད་བའི་་སོན་དང་ལྕངམ་གི་རིགས་ ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་ འདྲཝ་ཚུ་ ནང་འདྲེན་དང་ དཔྱྤེ་སྟོན་འབད་ནི་དེ་ ཟུར་སྦྲགས་༦ པ་ལྟར་འབད་ཆོག། (ཇ) སྤེལ་ཞིནམ་ལས་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་གི་དོན་ལུ་ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་འབད་བའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་ ནང་འདྲེན་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་ལས་ གནང་བ་ལེན་དགོ། (ཉ) ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་འབད་བའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་ནང་འདྲེན་འབད་དེ་ ལོག་ཕྱིར་ཚོང་གི་དོན་ལུ་ སྤེལ་ཡོད་མི་ཚུ་ ས་གནས་ལུ་བཙོང་མི་ཆོག། (༧) སོན་ནང་འདྲེན་འབད་ནི་དེ་ སྔོ་ཤིང་ཟུར་བརྟག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་ལྟར་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ གཞུང་ འབྲེལ་འཛུལ་སྒོ་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་རྐྱངམ་གཅིག་འབག་དགོ། (༨) སྔོ་ཤིང་ཟུར་བརྟག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ བསྐྱལ་ཆས་ལས་དཔེ་ཚད་ལེན་མི་ཚུ་ གཞུང་འབྲེལ་ འཛུལ་སྒོ་ནང་ལྷོདཔ་ད་ ཟུར་བརྟག་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཆོག། ༡༢ 12 (b) Name and address of exporter with country/place of origin and agency responsible for its certification; (c) The name and address of importer; (d) Intended purpose of the imported seeds meet all the requirements referred in Plant Quarantine Laws; (e) Except for research purposes, import of seeds of non-notified kinds or varieties shall be prohibited; (f) Import of planting materials of non-notified kinds or varieties for Research and Demonstration purpose shall be permitted as per Annexure VI; (g) Seeds of non-notified variety imported for multiplication and re export will require approval from Varitey Release Committee prior to importation of such seeds; (h) Import of non-notified variety of seed for re-export upon multiplication shall not be allowed to sell locally. (7) Seed shall be imported only through the official points of entry designated under Plant Quarantine Laws; (8) The samples from the consignment may be subject to quarantine inspection as per the Plant Quarantine laws upon arrival at the official point of entry; (༩) འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལུ་ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སོན་ རིགས་ངོ་སྦྱོར་ལས་སྡེ་གི་ ངོ་སྦྱོར་འབད་ཡོད་པའི་སོན་ཚུ་ ནང་འདྲེན་འབད་བཅུག་ནི་དང་ དེ་ཡང་ དེ་བཟུམ་ མའི་སོན་ཚུ་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཨིནམ་དང་ སྔོ་ཤིང་ཟུར་བརྟག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་ གཞན་འབྲེལ་ཡོད་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཚུ་ལུ་གནས་ཡོདཔ། (༡༠) ཟུར་སྦྲགས་༧ པ་དང་༨ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་འབད་ཡོད་པའི་སོན་ཡང་ན་ ནགས་ཚལ་གི་རྒྱུ་ཆ་དང་ མཛེས་ རྒྱན་སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་སྣ་ཚུ་ ནང་འདྲེན་འབད་ཆོགཔ་དེ་ཡང་ སྒྲིག་གཞིའི་ནང་གསལ་བཀོད་ཡོད་པའི་ དགོས་མཁོ་ག་ར་འགྲུབ་ཡོད་ཚེ། ༢༤ ཟུར་སྦྲགས་༥ པ་ ༧ པ་དང་༨ པ་ནང་ ཐོ་བཀོད་མེད་པའི་འབྲུ་སྣ་ ལྡུམ་ར་རིག་པ་ རྩྭ་ཆག་ ནགས་ཚལ་དང་ མཛེས་རྒྱན་རིགས་སྣ་ ནང་འདྲེན་འབད་ནི་དེ་ ལས་ཁུངས་དང་བསྟུན་གྲྲོས་ཐོག་ གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་བརྩི་ འཇོག་འབད་དགོ། རིགས་བསྲེ་སོན། ༢༥ སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་འོག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་ལྟེ་བ་ས་རོ་དེ་ རིགས་བསྲེ་སོན་ཚུ་ ནང་འདྲེན་དང་བཀྲམ་སྤེལ་ འབད་ནི་གི་དབང་ཚད་ཅན་གི་ལས་སྡེ་ཨིན། ༢༦ ལྕོགས་གྲུབ་ཅན་གི་སྒེར་གི་སོན་རིགས་ཚོང་སྡེ་ ཡང་ན་ ཚོང་ལས་ཚུ་ལུ་ཡང་ ་སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་ཀྱི་ བཟོ་ཡོད་མི་གནས་ཡུན་དང་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ རིགས་བསྲེ་སོན་ཚུ་ ནང་འདྲེན་འབད་ཆོག། ༢༧ ནང་འདྲེན་འབད་ནི་གི་ རིགས་བསྲེ་སོན་གི་དབྱེ་བ་ ཡང་ན་ རྣམ་པའི་ཐད་ ལས་ཁུངས་ཀྱི་གྲྲོས་འདེབས་འབད་ཡོད་ མིད་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་འཇག་གྲུབ་ཡོད་མི་ལུ་ གཞི་བཞག་དགོ། དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ལས་སྡེ་ཚུ་དང་གྲྲོས་སྟོན་ཐོག་ རིགས་བསྲེ་སོན་ནང་འདྲེན་གི་ དོན་ལུ་ འོས་ལྡན་གི་ལམ་སྟོན་དང་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་བཟོ་དགོ། སོན་ཕྱིར་ཚོང་། ༢༨ སོན་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་དོན་ལུ་ བསྟན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་འོག་གི་ ཚོང་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྤྲོད་མི་ ཆ་གནས་ཡོད་པའི་ ཕྱིར་ཚོང་ཆོག་ཐམ་ཅིག་དགོ། ༡༣ 13 (9) Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority may allow import of seed certified by recognized foreign seed certification agency, provided, such seeds are of notified kinds and meets the requirements of Plant Quarantine laws and other relevant laws; (10) Import of seeds or planting materials of forestry and ornamental plant species listed in Annexure VII and Annexure VIII of this Rule, shall be allowed provided it meets all the requirements specified under this Rule; 24. Import of Agriculture, Horticulture, Fodder, Forestry and Ornamental species not listed in Annexure V, VII and VIII shall be considered case by case in consultation with the Department. Hybrid Seeds 25. The National Seed Centre (NSC), Paro, under the Department of Agriculture will be the authorized agency for import and distribution of hybrid seeds. 26. Competent Private Seed companies or enterprises will also be allowed to import hybrid seeds based on the terms and conditions set by the Ministry of Agriculture and Forests. 27. The types or varieties of hybrid seeds to be imported shall be based on the recommendations of the Departments and approved by the National Seed Board. The VRC in consultation with relevant agencies shall develop proper guidelines and procedures for import of the hybrid seeds. Export of Seed 28. All export of seed shall require a valid export license issued by the Department of Trade, Ministry of Economic Affairs. ༢༩ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ག་ར་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ཆོག་ནི་དེ་ཡང་ ནང་འདྲེན་འབད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སོན་གི་གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་ ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཡོདཔ་དང་ གཤམ་འཁོད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཡོདཔཿ ཀ) གལ་སྲིད་ནང་འདྲེན་འབད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་དགོ་པ་ཅིན་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་ འཛིན་ལས་ ཕའི་ཀྲོ་སེ་ནི་ཀྲ་རི་(phytosanitary) ལག་ཁྱེར་ལེན་དགོ། ༣༠ ས་གནས་དང་ གཡུས་ཁའི་རིགས་རྒྱུན་འཐོན་ཁུངས་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོང་དེ་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ དགོ། ༣༡ སྔོ་ཤིང་ཟུར་བརྟག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་འཁྲིལ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་གཞུང་འབྲེལ་འཐོན་སྒོའི་ས་གནས་ཚུ་བརྒྱུད་ དེ་མ་གཏོགས་ འབྲུག་ལས་སོན་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་ཆོག། ༡༤ 14 29. All varieties shall be allowed to be exported, provided it meets the minimum seed standards of the importing country and comply with the requirement prescribed herein under: (a) Obtain phytosanitary certificate from Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority, if required by the importing country. 30. Export of local and indigenous genetic resources shall be governed by the Biodiversity laws. 31. No seed shall be exported from Bhutan, except through the official points of exit designated under Plant Quarantine Laws. ལེའུ་༤ པ། སོན་གི་གནས་ཚད་དང་ངོ་སྦྱོར། སོན་གི་གནས་ཚད། ༣༢ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༥ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གསར་བཏོན་ཚོགས་ཆུང་གིས་ ཁྱབ་བསྒྲགས་ འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་གང་རུང་གི་སྐོར་ དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་སོན་གི་གནས་ ཚད་ཉུང་ཤོས་བཟོ་ནི་དང་ བསྐྱར་བཟོ་འབད་དགོ། ༣༣ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ དེ་བཟུམ་མའི་སོན་བཙོང་ནི་ཚུ་ སོན་དང་་ལྕངམ་གི་་རྒྱུ་ ཆའི་གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་དང་འཁྲིལ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་སྒམ་རྐྱབ་སྟེ་ ངོ་རྟགས་དང་ཁ་ཡིག་བཏགས་ཏེ་ཡོདཔ་ངེས་ གཏན་བཟོ་དགོ། སོན་ངོ་སྦྱོར་འབད་མི་ལས་སྡེ། ༣༤ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༧ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་དེ་ ལྷན་ཁག་ གིས་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོད་པའི་ སོན་ངོ་སྦྱོར་འབད་མི་ལས་སྡེ་ཨིན། སོན་ངོ་སྦྱོར་འབད་ནིའི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། ༣༥ ཞུ་ཡིག་ཕུལ་མི་འདི་གིས་ ངོ་སྦྱོར་གི་ཞུ་ཡིག་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལུ་ ཟུར་སྦྲགས་༩ པའི་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་སྒྲིག་བཀོད་ལྟར་ཕུལ་དགོ། ༣༦ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་པའི་སོན་གི་གནས་ཚད་ཚུ་ངེས་གཏན་ འགྲུབ་ཡོདཔ་དང་བདེན་དཔྱད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ས་ཁོངས་ལྟ་ཞིབ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དགོཔ་དང་ ཟུར་སྦྲགས་༡༠ པ་ལྟར་ ཞིབ་དཔྱད་སྙན་ཞུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་དགོ། ༣༧ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ སོན་གི་གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་ཚུ་འགྲུབ་ཡོད་མེད་བརྟག་ དཔྱད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ དཔེ་ཚད་བརྟག་དཔྱད་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དགོ། ༣༨ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ ངོ་སྦྱོར་འབད་ཡོད་པའི་སོན་ཚུ་གི་སྤུས་ཚད་དེ་ ལྟ་རྟོག་དང་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་དགོཔ་དང་འདིའི་སྙན་ཞུ་དེ་རང་སོའི་ལས་ཁུངས་ལུ་སྤྲོད་དགོ། ༡༥ 15 CHAPTER IV SEED STANDARDS & CERTIFICATION Seed Standards 32. In accordance with Section 5 of the Act, the Variety Release Committee shall fix and revise as deemed necessary, the minimum standards for seeds with respect to seed of any notified kind or variety. 33. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall ensure sale of such seeds is properly packaged, marked and labeled in conformity with the minimum standards for seeds and planting materials. Seed Certification Agency 34. In accordance with Section 7 of the Act, Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall function as the Seed Certification Agency. Procedure for Seed Certification 35. The application for grant of certificate for sale of seeds shall be submitted to Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority in the format provided in Annexure IX. 36. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall conduct field visits to ensure and verify that the prescribed seed standards are met and maintain inspection report as per the Annexure X. 37. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall conduct sample testing to examine if the minimum seed standard is met. 38. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall monitor and evaluate the quality of certified seeds and share the monitoring and evaluation report with the respective Departments. ༣༩ སོན་ཞིབ་དཔྱད་པའི་འགན་ཁུ་དེ་ཡང་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ངོ་སྦྱོར་འབད་ དེ་ཡོད་པའི་སོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཚོང་ལས་ཚུ་ ངོ་སྦྱོར་གི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་ལུ་གནས་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་དང་ སྙན་ཞུ་འབད་ནི། སོན་གི་ངོ་སྦྱོར་སྤྲོད་ཐངས། ༤༠ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ སོན་བཙོང་ནིའི་དོན་ལུ་ སོན་དང་་ལྕངམ་གི་་རྒྱུ་ཆའི་ གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་ཚུ་ལུ་གནས་ཡོད་ཚེ་ ཟུར་སྦྲགས་༡༡ པ་ལྟར་སོན་གི་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་དགོ། ངོ་སྦྱོར་གི་འཐུས། ༤༡ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ སོན་གི་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་ནི་གི་འཐུས་གཏན་འཁེལ་བཟོ་ནི་ དོན་ལུ་ བརྟག་ཞིབ་འབད་བའི་ཤུལ་ གྲྲོས་འཆར་བཀོད་དགོ། ༤༢ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ སོན་ངོ་སྦྱོར་གི་འཐུས་གཏན་འཁེལ་བཟོ་ནི་གི་བརྟག་ཞིབ་ དང་གྲྲོས་འཆར་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཤམ་འཁོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ཚུ་བསམ་ཞིབ་འབད་དགོཔ་ཚུ་ཡང་ཿ (༡) སོན་གི་ཚོང་འབྲེལ་གནས་གོང། (༢) སོན་གི་བཟོ་གྲྭ་ཁྱབ་སྤེལ་གཏང་ནི་ དང་ (༣) ཞབས་ཏོག་གི་རིན་ངོ་ལོག་འཐོབ་ཚུ་ནི། ལག་ཁྱེར་ཆ་མེད་གཏང་ཐངས། ༤༣ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལུ་ ཁུངས་གསལ་གི་གོ་སྐབས་བྱིན་པའི་ཤུལ་ ལག་ཁྱེར་ཆ་མེད་ གཏང་ནི་གི་ཐོབ་དབང་ཡོད་མི་དེ་ཡང་ གལ་སྲིདཿ (༡) ཞུ་ཡིག་ཕུལ་མི་འདི་གིས་ རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་པར་ ལག་ཁྱེར་སྤྲོདཔ་ད་འཁྲིལ་དགོ་པའི་ཆ་རྐྱེན་ ཚུ་ལས་རྒྱབ་འགལ་འབད་ཡོད་ཚེ། (༢) ལག་ཁྱེར་འདི་ ཞུ་ཡིག་གི་དོན་ཁུངས་ནང་གོ་བརྡ་ཕྱི་འགྱུར་སྦེ་སྤྲོད་དེ་ ཡང་ན་བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་ དང་མ་མཐུནམ་པའི་ཐབས་ཤེས་གཞན་གི་སྒོ་ལས་ལེན་ལེནམ་ཨིན་ཚེ། ཡང་ན་ ༡༦ 16 39. The Seed Inspectors shall be responsible to ensure and report on any business pertaining to seed of notified kind or variety that are certified, is in compliance with the certification procedures Grant of Seed Certificate 40. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall grant Seed Certificate as per Annexure XI for sale of seeds upon meeting the Minimum Standards for Seed and Planting Materials. Seed Certification Fee 41. The Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall assess and propose the fee for the issuance of seed certificate. 42. The Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall consider the following criteria while assessing and proposing the fee for seed certification: (1) The market value of the seed; (2) Need for promotion of seed industry; and (3) Recovery of the service costs. Revocation of Certificate 43. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall reserve the right to revoke the certificate after giving an opportunity of showing the cause, if: (1) The applicant, without reasonable cause, has contravened the conditions subject to which the certificate was granted; (2) The certificate is obtained by misrepresentation of an essential fact either in the application or by other means inconsistent with the Act and Rules issued thereunder; or (༣) ཞུ་ཡིག་ཕུལ་མི་འདི་གིས་ བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ཚུ་གི་དགོངས་དོན་གང་རུང་ལས་རྒྱབ་འགལ་ འབད་ཡོད་ཚེ། མཐོ་གཏུགས། ༤༤ མི་ངོམ་གང་རུང་ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་དོན་ཚན་༤༠ དང་༤༣་ པ་དང་འཁྲིལ་བཏོན་པའི་གྲྲོས་ཆོད་ལུ་ཁེ་རྒུད་མ་ བཏུབ་ཚེ་ སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་དེ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ལུ་ ཉིན་གྲངས་༣༠ གི་ནང་འཁོད་ མཐོ་གཏུགས་འབད་དགོ། ༤༥ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་ མཐོ་གཏུགས་པ་འདི་ལུ་ སྙན་གསན་གི་གོ་སྐབས་ལངམ་སྦེ་བྱིན་ དགོཔ་དང་ མཐོ་གཏུགས་འདི་ ག་དེ་མགྱོགས་མགྱོགས་སྙན་གསན་མཇུག་བསྡུ་དགོ། ༤༦ ཉམས་རྒུད་ཅན་གིས་ བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་གྲྲོས་ཆོད་དེ་ དབང་ཁྱབ་ཡོད་མི་ཁྲིམས་འདུན་ལུ་མཐོ་གཏུགས་འབད་ཆོག། ཕྱི་རྒྱལ་སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་ལས་སྡེ། ༤༧ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལུ་ ངོས་འཛིན་ཡོད་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་ འབད་མི་ལས་སྡེ་གི་ཐོ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་ནིའི་འགན་ཁུར་ཨིན། ༡༧ 17 (3) The applicant has contravened any of the provisions of the Act or the Rules issued thereunder. Appeal 44. Any person aggrieved by the decision under Rule 39 and 42 shall appeal to the National Seed Board through the Department of Agriculture within 30 days from the date of decision. 45. The National Seed Board shall give adequate opportunity to the appellant of being heard and shall dispose the appeal as expeditiously as possible. 46. The aggrieved party may appeal to the Court of competent jurisdiction on the decision of the Board. Foreign Seed Certification Agency 47. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall be the responsible agency to maintain the list of recognized foreign seed certification agencies. ལེའུ་༥ པ། སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད། ༤༨ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༤.༡ པ་དང་ ༡༤.༢ དང་འཁྲིལ་ བཅའ་ཡིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དོན་ལུ་ ལྷན་ ཁག་གིས་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་དེ་ སོན་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་གི་དབང་ཚད་ཡོདཔ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན། ༤༩ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ སོན་དང་ལྕངམ་གི་རྒྱུ་ཆའི་གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་དང་ འཁྲིལ་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་སོན་ ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོ། སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ། ༥༠ སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་འདི་གི་འོག་ལུ་གནང་ཡོད་པའི་དབང་ཚད་ཚུ་ལག་ལེན་ འཐབ་དགོ། ༥༡ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་འོག་གི་སྔོ་ཤིང་ཟུར་བཞག་ནད་བརྟག་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་གི་ སོན་ གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་སྦེ་ ལཱ་འགན་འབག་ཆོག། ༥༢ སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་ ལཱ་འགན་འབག་པའི་སྐབས་ ཡིག་ཚང་དང་འབྲེལ་བའི་ངོས་འཛིན་ངོ་རྟགས་འབག་ དགོཔ་དང་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་བའི་སྐབས་སྟོན་དགོ། སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་གི་དབང་ཚད། ༥༣ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༥ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་འབད་ཆོགཔ་དེ་ཡང་ཿ (༡) ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་གང་རུང་གི་དཔེ་ཚད་ལེན་ཆོགཔ་ཡང་ཿ (ཀ) དེ་བཟུམ་མའི་སོན་བཙོང་མིའི་མི་ངོམ་ལས་ དེ་ལས་ (ཁ) དེ་བཟུམ་མའི་སོན་ཚུ་ ཉོ་མི་ཡང་ན་ ལེན་མི་ལུ་ བསྐྱལ་བའི་ སྤྲོད་པའི་ སྤྲོད་ནི་དོན་ལུའི་གྲ་སྒྲིག་ འབད་བའི་མི་ངོམ་ལས། ༡༨ 18 CHAPTER V SEED INSPECTION 48. In accordance with Section 14(1) and 14(2) of the Act, the Ministry designates Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority for inspection of seed for the purpose of implementing this Rule. 49. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall conduct inspection of seed of notified kind or variety as per the Minimum Standards for Seed and Planting Materials. Seed Inspector 50. A seed inspector exercises such powers as conferred under the Act and the Rule. 51. A Plant quarantine inspector under Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority may also function as a seed inspector. 52. A seed inspector while on duty shall carry an official identification card and should be produced on demand. Powers of Seed Inspector 53. In accordance with Section 15 of the Act, a Seed Innspector shall exercise the following power: (1) Take sample of any seed of notified kind or variety from: (a) A person selling such seed; and (b) A person who is in the course of conveying, delivering or preparing to deliver such seed to a purchaser or a consignee. (༢) གནོད་འགེལ་འཐབ་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་འཐོབ་སྲིད་པའི་ཡིད་ཆེས་འབྱུང་པ་ཅིན་ ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཁྲིམས་འདུན་ ལས་བཙན་འཚོལ་བཀའ་འཕྲིན་ཅིག་ཞུ་སྟེ་ རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་དུས་ཚོད་ཁར་ ཁྱིམ་གི་ས་ཁོངས་ ཡང་ན་ བཟོ་བཀོད་ཚུ་ནང་འཛུལ་ཏེ་བཙན་འཚོལ་འབད་ཆོག། (༣) གནོད་འགེལ་འབད་ཡོད་མི་ཡང་ན་ འབད་བའི་བསྒང་ཡོད་པའི་སོན་རིགས་གང་རུང་འཆང་ཡོད་མི་དེ་ལུ་ སོན་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་དུས་ཡུན་མཐོ་ཤོས་ཉིན་གྲངས་༣༠ གི་རིང་ལུ་ ཉོ་བཙོང་འཐབ་མ་ཆོག་པའི་བཀོད་ རྒྱ་ཡིག་ཐོག་ལུ་བྱིན་ནི་དང་ ཡང་ན་ གནོད་འགེལ་ཉེས་བརྗོད་ཀྱི་ཉེས་སྐྱོན་དེ་ སོན་འཆང་མི་ཁོ་རང་གིས་ སེལ་ཐབས་འབད་ཚུགས་ན་མ་གཏོགས་ དེ་མིན་ སོན་གི་བསགས་མཛོད་དེ་འབྱོར་རྟགས་སྤྲོད་ཐོག་ལས་ བཙན་ལེན་འབད་ཆོགཔ་ཨིན། (༤) གོང་གི་དོན་ཚན་་༥༣(༢) པའི་ནང་གསལ་གི་ ས་ཁོངས་གང་རུང་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ ཐོ་དང་ ཐོ་དེབ་ ཡིག་ ཆ་ ཡང་ན་ཅ་ཆས་གཞན་གང་རུང་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་དེ་བཙན་ལེན་འབད་ཆོགཔ་དང་ དེ་བཟུམ་མའི་བཙན་ ལེན་སྐོར་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་ལུ་སྙན་ཞུ་འབད་དགོ། (༥) ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་ག་རུང་ཡོད་པའི་ཧོད་ ཁ་ཕྱེ་ཆོགཔ་ ཡང་ན་ དེ་བཟུམ་མའི་སོན་ཚུ་ བཙོང་ནི་འབད་བཞག་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་གང་རུང་ནང་ ཁྲིམས་འདུན་གི་ བཀའ་རྒྱ་བཅས་ དེ་བཟུམ་མའི་སོན་ཚུ་ཡོད་མེད་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་དོན་ལུ་ འཛུལ་ཆོག། དཔེ་ཚད་བརྟག་ཞིབ་འབད་ཐོག་སོན་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནིའི་བྱ་སྒོ་ལམ་ལུགས། ༥༤ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༦ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ དང་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་གང་རུང་གི་དཔེ་ཚད་ཅིག་ དོན་ཚན་་༥༣.(༡) པའི་འོག་ལུ་བཀོད་ཡོད་པའི་གནས་ སྟངས་ཀྱི་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་དགོ་ཚེ་ ཞིབ་དཔྱད་པ་གིསཿ (༡) མི་ངོམ་ག་ལས་དཔེ་ཚད་ལེན་ནི་ཨིན་མི་དེ་ལུ་ ཡིག་ཐོག་གི་བརྡ་སྐུལ་འབད་དགོ། (༢) བསྐྱལ་ཆས་ལས་ རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་གྲངས་ཚད་ཀྱི་ངོ་ཚབ་དཔེ་ཚད་གསུམ་ སོན་གི་བསགས་མཛོད་ཀྱི་ གྲངས་ཚད་བསྡོམས་ཀྱི་བརྒྱ་དཔྱ་༡༠% ལས་མ་བརྒལཝ་འབད་ལེན་དགོ། (༣) དཔེ་ཚད་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ཐིའུ་དང་རྟགས་བཀལ་ཏེ་འོས་འབབ་ཅན་གི་རྒྱུ་ཆ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ སྒམ་རྐྱབ་སྟེ་ གཤམ་གསལ་གནད་དོན་ཚུ་བརྡ་སྟོན་དགོཿ ༡༩ 19 (2) Enter and search at all reasonable times, any building premises or structure in which he believes that the evidence of commission of an offence is likely to be found, after obtaining a search warrant from the nearest Court of Law. (3) Order in writing the person in possession of any seed in respect of which the offence has been, or is being committed, not to dispose of any stock of such seed for a specific period not exceeding thirty days or, unless the alleged offence is such that the defect may be removed by the possessor of the seed, or seize the stock by giving receipt. (4) Examine any record, register, document or any other material object found in any place mentioned in Rule 52(2) of this Rule and seize the same and inform Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority of such a seizure. (5) Open any container in which any seed of any notified kind or variety may be contained or where any such seed may be kept for sale, or enter any premises with Court order to inspect if such seed of any notified kind or variety is stored. Procedure for Seed Inspection by Sample Testing 54. In accordance with Section 16 of the Act, when a seed inspector intends to take a sample of any seed of any notified kind or variety for analysis under the circumstances mentioned in Rule 52(1), the inspector shall: (1) Give a notice in writing of such intention to the person from whom he intends to take the sample. (2) Take three representative samples of reasonable quantity of the consignment not exceeding 10% of the total amount of the seed stock. (3) Seal and mark each of the samples and package them using appropriate material indicating the following particulars: (ཀ) སོན་གི་དཔེ་ཚད་ཀྱི་དབྱེ་ཁག། (ཁ) དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ། (ག) དཔེ་ཚད་ནམ་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་ནའི་ཚེས་གྲངས། (ང) དཔེ་ཚད་ག་ལས་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན་ནའི་ རྫོང་ཁག་ རྒེད་འོག་ སྤྱི་འོག་དང་ (ཅ) དཔེ་ཚད་དེ་ག་ཅི་གི་དོན་ལུ་ལེན་ལེནམ་ཨིན་ན་དེ་ཚུད་དགོ། (༤) གལ་སྲིད་ཐིའུ་དེ་བྱལ་བྱལཝ་ ཡང་ན་ སྐྱོན་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་བདའ་ཟུན་ནི་དོན་ལུ་ དཔེ་ཚད་གསུམ་ཆ་ རང་གུ་ སོན་ཞིབ་དཔྱད་པ་དང་སོན་བཙོང་མི་ ཡང་ན་ སོན་གི་དཔེ་ཚད་ལེན་མི་ མི་ངོམ་གི་ཐིའུ་དང་མིང་ རྟགས་བཏགས་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟོ་དགོ། (༥) དོན་་ཚན་༥༤.(༢) པའི་འོག་ལེན་ཡོད་པའི་དཔེ་ཚད་གསུམ་གི་གྲལ་ལས་ སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་དེ་གིསཿ (ཀ) དཔེ་ཚད་གཅིག་ མི་ངོམ་ག་ལས་ལེན་མི་དེ་ལུ་སྤྲོད་དགོ། (ཁ) དཔེ་ཚད་གཅིག་ དབྱེ་ཞིབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་ལུ་གཏང་དགོ། (ག) དཔེ་ཚད་གསུམ་པ་དེ་ དྲན་ཐོ་གི་དོན་ལུ་ ཡིག་ཚང་ནང་བདག་བཟུང་འབད་དགོ། ༢༠ 20 (a) Type of seed sample; (b) The variety; (c) Date when sample is taken; (d) Dzongkhag, gewog, chiwog or entry point from where the sample is taken; and (e) Purpose for what intention the sample is being taken should be included. (4) Ensure all three samples shall bear the seal and signature of both the seed inspector and the vendor or person from whom the seed sample is taken in a manner that can be detected if the seal is broken or tampered. (5) Out of three samples taken under Rule 53(2), the seed inspector shall: (a) Deliver one sample to the person from whom it has been taken; (b) Send one sample for analysis to the Central Seed Testing Laboratory for analysis; and (c) Retain the third sample in the office for record. ལེའུ་༦ པ། སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་། སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ། ༥༥ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༢ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༠༠ ཅན་མའི་དོན་ཚན་ཚུ་ གི་དགོས་དོན་འགྲུབ་ནི་ལུ་ ལྷན་ཁག་གིས་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཐོག་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ འདི་ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་ཨིནམ་སྦེ་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་དགོ། ༥༦ ངོ་སྦྱོར་ལས་སྡེ་གིས་ སོན་གི་སྤུས་ཚད་ཚད་ལྡན་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ དཔེ་ཚད་ཚུ་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་ ལུ་གཏང་མི་ཚུ་མ་རྩིས་པར་ སོན་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནི་གི་དཔེ་ཚད་རེ་རེ་བཞིན་ལུ་ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་ བ་གིས་ ཟུར་སྦྲགས་༡༢ པའི་འཐུས་ཟུར་དེབ་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་པའི་འཐུས་ཚུ་བཀལ་དགོ། ༥༧ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་གིས་ ངོ་སྦྱོར་འབད་ནི་དོན་ལུ་ སོན་གི་དབྱེ་དཔྱད་དེ་ སོན་གི་གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་ འགྲུབ་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་དོན་ལུ་ ཚད་ལྡན་གི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་ལྟར་འབད་དགོ། ༥༨ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་གིས་ དབྱེ་དཔྱད་ ཡང་ན་ བརྟག་དཔྱད་འགོ་འདྲེན་འཐབ་པའི་སྐབས་ རྒྱལ་སྤྱི་ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་གནས་ཚད་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ནི་ལུ་བརྩོད་ཤུགས་བསྐྱེད་དགོ། ༥༩ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་གིས་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོད་པའི་སོན་གི་དཔེ་ཚད་ཀྱི་དབྱེ་དཔྱད་ཡང་ན་ བརྟག་ དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ཡང་ན་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ཚར་བའི་ཉིན་གྲངས་༣ གི་ནང་འཁོད་ སོན་གི་ཞིབ་དཔྱད་པ་དང་ དཔེ་ཚད་ལེན་ཡོད་པའི་མི་ངོམ་དེ་ལུ་བརྡ་དོན་སྤྲོད་དགོ། ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་། ༦༠ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༣ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༠༠ ཅན་མའི་ དོན་ཚན་ ༡༧ པ་ལྟར་ སོན་གི་དཔེ་ཚད་ཚུ་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ལྷན་ཁག་གིས་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཐོག་ སོན་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཚུ་ རྒྱལ་ཡོངས་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་གི་ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ སྤྱིའི་ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ཨིནམ་སྦེ་གསལ་བསྒྲགས་འབད་དགོ། ༢༡ 21 CHAPTER VI SEED TESTING LABORATORY Central Seed Testing Laboratory 55. In accordance with Section 12 of the Act, the Ministry by notification shall declare existing Seed Testing Laboratory as the Central Seed Testing laboratory for the purpose of fulfilling the provisions of The Seeds Act of Bhutan 2000. 56. The Central Seed Testing laboratory shall levy a fee as prescribed under the Schedule of fee, Annexure XII per sample for conducting seed testing, other than the samples submitted by the certification agency for purposes of seed quality regulation. 57. The Central Seed Testing Laboratory shall carry out analysis of seeds in a standard procedure for the purpose of certification to ensure that the minimum seed standards are met. 58. The Central Seed Testing Laboratory shall strive to comply with the standards of International Seed Testing Association for conducting the test or analysis. 59. The results of seed sample analysis or tests conducted by Central Seed Testing Laboratory shall be communicated to the Seed Inspector and the person from whom the sample has been taken within 3 working days after the completion of analysis or test. Referee Seed Testing Laboratory 60. In accordance with section 13 of the Act, the Ministry shall by notification designate seed testing laboratories as the National and International Referee Seed Testing Laboratory identified by NSB for the analysis of the seed samples sent to it under section 17 of the The Seeds Act of Bhutan 2000. ༦༡ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གང་རུང་ཅིག་ རྒྱལ་སྤྱི་སོན་རིགས་བརྟག་ དཔྱད་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་ཆ་འཇོག་འབད་འབདཝ་ཅིག་ ཁུངས་གཏུག་བརྟག་དཔྱད་ཁང་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དགོ། ༦༢ ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁུངས་གཏུག་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལུ་ ཞུ་བ་འབད་མི་དེ་ལུ་ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ འདི་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་ དབྱེ་དཔྱད་ཀྱི་འཐུས་འབག་དགོ། སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་སྙན་ཞུ། ༦༣ གལ་སྲིད་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་གི་སྙན་ཞུ་ནང་ སོན་རིགས་ཀྱི་དཔེ་ཚད་དེ་ ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་པའི་སོན་ གི་གནས་ཚད་ཉུང་ཤོས་དང་མ་འཁྲིལ་ཚེ་སོན་བཙོང་མི་དེ་ལུ་ཉེས་ཆད་ཚུ བཅའ་ཡིག་འདི་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་མི་ལྟར་ བཀལ་ཆོག། ༦༤ གལ་སྲིད་ སོན་བཙོང་མི་དེ་གི་ སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་གི་སྙན་ཞུ་ལུ་ ཡིད་ཆེས་མ་འབྱུང་ཚེ་ སོན་བཙོང་ མི་དེ་གིས་ དཔེ་ཚད་དེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཁུངས་གཏུག་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལུ་ འཐུས་ཟུར་དེབ་ནང་ཆེད་དུ་ བཀོད་ཡོད་པའི འཐུས་སྤྲོད་པའི་ཤུལ་གཏང་ཆོག། ༦༥ སོན་བཙོང་མི་དེ་གི་ འཐུས་ཟུར་དེབ་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་པའི་འཐུས་ ཡང་ན་ བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་དགོས་མཁོ་དང་ འཁྲིལ་སྤྲོད་པའི་ཤུལ་ དཔེ་ཚད་དེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལུ་གཏང་ཆོག་ནི་དེ་ ཡང་ དཔེ་ཚད་དེ་སྐྱོན་མེདཔ་དང་ སྐྱོན་མེདཔ་དགོ། རྩོད་རྙོག་འདུམ་འགྲིག་གི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས། ༦༦ བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་དབྱེ་དཔྱད་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོད་རྙོག་ཚུ་གཤམ་གསལ་ལྟར་འབྲེལ་བ་འཐབ་དགོཿ (༡) སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་ དབྱེ་དཔྱད་གྲུབ་འབྲས་ལུ་ མ་འགྲིགསཔ་འཐོན་ཚེ་ ཉམས་རྒུད་ཅན་དེ་གིས་ ཡིག་ཐོ་གི་ཞུ་བ་དང་ འཐུས་ སྤྲོད་པའི་ཤུལ་ དཔེ་ཚད་གསུམ་པ་དེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལུ་ ལོག་ དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་དོན་ལུ་གཏང་ཆོག། (༢) དཔེ་ཚད་དབྱེ་དཔྱད་དང་འབྲེལ་བའི་རིན་རེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་ བཀལ་ཚེ་ ཞུ་བ་འབད་མི་དེ་གི་འབག་དགོ། ༢༢ 22 61. The National Seed Board may identify any of the Seed Testing Laboratory as a Referee Seed Testing Laboratory, which will be accredited to International Seed Testing Association. 62. The applicant applying for Referree Seed Testing Laboratory outside the country shall bear the testing fee as per the requirement of the Referee Seed Testing Laboratory. Report of Seed Testing Laboratory 63. In the event, the report of the Central Seed Testing Laboratory reveals that the seed sample does not conform to the prescribed minimum seed standards, the seed dealer shall be liable to pay fines prescribed in this Rule. 64. In the event, the seed dealer is not satisfied with the report of the Central Seed Testing Laboratory, the dealer or agencies may send the sample to National Referee Seed Testing Laboratory upon payment of prescribed fee under the Schedule of fee. 65. The seed dealer may upon payment of fee prescribed under the Schedule of fee or as required by the testing laboratory send the sample to international Referee Seed Testing Laboratory for analysis provided the sample is intact and is not tampered. Procedure for Dispute Settlement 66. Any dispute arising from the result or report relating to laboratory analysis shall be dealt as follows: (1) `On disagreement of the Central and National Referee Seed Testing Laboratorys’ analysis result, the aggrieved applicant may on the written request and payment of fee send the third sample to the International Referee Laboratory for re-examination; (2) Any cost for the analysis of the samples levied by the International Referee Laboratory shall be borne by the applicant; and (༣) གལ་སྲིད་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་ལྟེ་བ་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་ དཔྱད་ཁང་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁུངས་གཏུག་གི་སོན་རིགས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་སྙན་ཞུའི་བར་ནང་ མ་ འགྲིགས་མིན་རེ་འབྱུང་ཚེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁུངས་གཏུག་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གི་གྲུབ་འབྲས་དེ་ཆ་འཇོག་འབད་དགོ། བཙན་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་བསགས་མཛོད་ལོག་སྤྲོད། ༦༧ ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་བཙན་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་བསགས་མཛོད་ལོག་སྤྲོད་དགོཔ་ཡང་ གལ་སྲིདཿ (༡) དཔེ་ཚད་ཀྱི་བརྟག་དཔྱད་འབད་མི་དེ་ བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་གི་དགོངས་དོན་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འབད་ ཡོདཔ་ དེ་ལས་ (༢) སོན་རིགས་འཆང་མི་གིས་སོན་ཞིབ་དཔྱད་པའི་ཡིད་ཆེས་འདྲོངས་ཚུགསཔ་སྦེ་ སྐྱོན་བསལ་འབད་ཡོདཔ། ༢༣ 23 (4) In the event, there is inconsistency between the report of the Central Seed Testing Laboratory or National Referee Seed Testing Laboratory, and International Referee Seed Testing Laboratory, the report of the International Referee Laboratory shall prevail. Return of Seized Stock 67. The inspector shall return the seized stock if: (1) The sample tested is in compliance with provisions of the Act and the Rules; and (2) The defect has been rectified by the possessor to the satisfaction of the Seed Inspector. ལེའུ་༧ པ། གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་བྱ། སོན་ཞིབ་དཔྱད་པའི་འཁྲི་བ། ༦༨ སོན་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་ རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་པར་ ནོར་འཁྲུལ་ཐོག་ སོན་ ཐོ་དེབ་ ཡང་ན་ རྒྱུ་ཆ་གཞན་ཚུ་ བཙན་ལེན་འབད་ཚེ་ ཡང་ན་ བཅའ་ཡིག་འདི་ལས་བརྒལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་འབད་ཡོད་ཚེ་ འབྲུག་གི་ཞི་གཡོག་གི་བཅའ་ ཡིག་དང་འཁྲིལ་དང་ལེན་འབད་ནི་དང་ དེ་ལས་བརྟེན་འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྲིམས་དེབ་འོག་གི་ དང་ལེན་འབད་ནི་ ལས་བཀག་མི་ཚུགས། ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་གོ་ལས་འབད་ཡོད་པའི་དང་ལེན་གི་སྲུང་སྐྱོབ། ༦༩ སོན་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་དང་ བཅའ་ཡིག་འདིའི་དོན་ཚན་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་དོན་ལུ་ དམིགས་ ཏེ་ ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་གོ་ལས་ ལཱ་ག་ཅི་རང་འབད་ཡོད་རུང་ ཡང་ན་ ཁོ་གི་ལཱ་འགན་དང་འཁྲིལ་བའི་ལཱ་ འབད་ཡོད་མེ་དེ་ལུ་ འཁྲི་བ་ག་ནི་ཡང་མི་ཕོག། སོན་རིགས་བཙོང་ནིའི་དང་འབྲེལ་བའི་གནོད་འགེལ། ༧༠ མི་ངོམ་གང་རུང་ཅིག་གི་ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་དོན་ཚན་༢༡ དང་ ༢༢ པ་དང་མ་འཁྲིལ་བའི་ལས་དོན་ག་ཅིག་རང་ འབད་རུང་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་གཤམ་འཁོད་ལྟར་འབྲེལ་བ་འཐབ་དགོཿ (༡) གནོད་འགེལ་དང་པ་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་བཙན་ལེན་འབད་དེ་ ཡིག་ ཐོག་གི་ཉེན་བརྡ་བྱིན་དགོཔ་དང་ འབྲེལ་བའི་ལས་སྡེ་ཚུ་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ བཙན་ལེན་འབད་ཡོད་ པའི་བསྐྱལ་ཆས་ཚུ་གི་ལག་ལེན་གི་གདམ་ཁ་དྲག་ཤོས་འདི་འཚོལ་ཞིབ་འབད་དགོ། གལ་སྲིད་ གདམ་ཁ་ གཞན་མ་འཐོབ་ཚེ་ དེ་བཟུམ་མའི་བསྐྱལ་ཆས་ཚུ་གཏོར་བཤིག་གཏང་དགོ། (༢) གནོད་འགེལ་གཉིས་པ་བསྐྱལ་ཆས་དེ་དབང་བཟུང་འབད་ནི་དང་ ཆོག་ཐམ་དེ་ཟླ་ངོ་དྲུག་གི་དོན་ལུ་ མཚམས་བཀག་བཞག་ནི་དང་ ཁྲིམས་འགལ་འབད་མི་དེ་ལུ་ ཉེས་ཆད་དེ་ སོན་དེའི་ཚོང་འབྲེལ་གནས་ གོང་འདྲ་མཉམ་ཕོག། ༢༤ 24 CHAPTER VII OFFENCES AND PENALTIES Liability of Seed Inspector 68. A Seed Inspector, who wrongfully without reasonable cause seizes seeds, records or other materials, or for any act done beyond the purview of this Rule shall be liable for action in accordance with Bhutan Civil Services Rules and shall not preclude criminal action under Penal Code of Bhutan. Protection of action taken in good faith 69. A seed inspector shall not be liable for anything done by him in good faith for the purposes of enforcing the provisions of the Act or this Rule, or otherwise acting in the course of his duty. Offence Relating to Sale of Seed 70. Any person who carry out any activities in violation to Rule 21 and 22 of this rule is an offence and shall be dealt as follows: (1) For the first offence, Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall seize the items and issue a written warning, and in collaboration with relevant agencies, explore the best alternative use of the seized consignment. In the event, no alternative use is found, such consignment shall be destroyed. (2) For the second offence, the consignment shall be confiscated and the license shall be suspended for six months and the violator shall be liable to pay a fine equivalent to the market value of the seed involved. (༣) གནོད་འགེལ་གསུམ་པ་ ཡང་ན་ དེ་ལས་ལྷག་ཚེ་ ཁྲིམས་འགལ་འབད་མི་དེ་ལུ་ ཉེས་ཆད་དེ་ བསྐྱལ་ཆས་ ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་གནས་གོང་གཉིས་ལྟབ་ཕོག་ནི་དང་ ཆོག་ཐམ་དེ་ཆ་མེད་གཏང་དགོ། ༧༡ ་མི་ངོམ་གང་རུང་ཅིག་ བཅའ་ཡིག་འདིའི་དོན་ཚན་༢༣ དང་༢༦ པ་དང་མ་འཁྲིལ་བར་སོན་ནང་འདྲེན་འབད་ཚེ་ གནོད་འགེལ་ཨིནམ་ལས་ གཤམ་འཁོད་ལྟར་འབྲེལ་བ་འཐབ་དགོཿ (༡) མི་ངོམ་ སྡེ་ཚན་ ཡང་ན་ ལས་ཚོགས་ཀྱིས་ ཆ་གནས་ཅན་གི་ནང་འདྲེན་ཆོག་ཐམ་མེད་པར་ སོན་རིགས་ ནང་འདྲེན་འབད་བའི་ཉེས་ཆད་དེ་ ནང་འདྲེན་འདི་གི་ཚོང་འབྲེལ་གནས་གོང་འདྲ་མཉམ་ཕོགས་མི་དང་སྦྲག་ ཏེ་ སོན་རིགས་འདི་གཞུང་བཞེས་གཏང་དགོ། (༢) གལ་སྲིད་ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་འབད་བའི་དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་རིགས་ཚུ་ ཕྱི་ཁ་ལས་འབྲུག་ལུ་ནང་འདྲེན་ འབད་དེ་ཡོད་ཚེ་ བཅའ་ཡིག་འདིའི་དོན་ཚན་༢༣(༡)(ག)དང་(ང)་ནང་བཀོད་མི་དགོས་དོན་ཚུ་མ་བརྩེ་ པར་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་བཙན་ལེན་འབད་དེ་ ཐེངས་དང་པའི་དོན་ལུ་ ཡིག་ཐོག་གི་ཉེན་བརྡ་བྱིན་དགོ། འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་འབྲེལ་བའི་ལས་ སྡེ་ཚུ་དང་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ བཙན་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་བསྐྱལ་ཆས་ཚུ་གི་ལག་ལེན་གི་གདམ་ཁ་དྲག་ ཤོས་འདི་འཚོལ་ཞིབ་འབད་དགོ། གལ་སྲིད་ གདམ་ཁ་གཞན་མ་འཐོབ་ཚེ་ དེ་བཟུམ་མའི་བསྐྱལ་ཆས་ཚུ་ གཏོར་བཤིག་གཏང་དགོ། (༣) གནོད་འགེལ་གཉིས་པ་བསྐྱལ་ཆས་དེ་དབང་བཟུང་འབད་ནི་དང་ ཆོག་ཐམ་དེ་ཟླ་ངོ་དྲུག་གི་དོན་ལུ་ མཚམས་བཀག་བཞག་ནི་དང་ ཁྲིམས་འགལ་འབད་མི་དེ་ལུ་ ཉེས་ཆད་དེ་ སོན་དེའི་ཚོང་འབྲེལ་གནས་ གོང་འདྲ་མཉམ་ཕོག། (༤) གནོད་འགེལ་གསུམ་པ་ ཡང་ན་ དེ་ལས་ལྷག་ཚེ་ ཁྲིམས་འགལ་འབད་མི་དེ་ལུ་ ཉེས་ཆད་དེ་ བསྐྱལ་ཆས་ ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་གནས་གོང་གཉིས་ལྟབ་ཕོག་ནི་དང་ ཆོག་ཐམ་དེ་ཆ་མེད་གཏང་དགོ། ༧༢ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ངོ་སྦྱོར་་མེད་པར་སོན་རིགས་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་པའི་ཉེས་ཆད་དེ་ བསྐྱལ་ཆས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་གནས་གོང་ལས་བརྒྱ་དཔྱ་༡༠% ཕོགས། ༢༥ 25 (3) For three or more offences, the violator shall be liable to pay the fine equivalent to two times the market value of the consignment and the license shall be cancelled. 71. Any person engaged in import of seed in violation of Rule 23 and 26 of this Rule is an offence and shall be dealt as follows: (1) An individual, group, or an organization importing seed without a valid import permit shall be liable to a fine equivalent to market value of the import along with the confiscation of the seed. (2) If the seed of non-notified varieties are imported from outside Bhutan except for purposes specified under Rule 23(1) (c) & (d) of this Rule, such seeds shall be seized and a written warning shall be issued for the first time. Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority in collaboration with relevant agencies shall explore the best alternative use of the seized consignment. In the event, no alternative use is found, such consignment shall be destroyed. (3) For the second offence, the consignment shall be confiscated and the license shall be suspended for six months and the violator shall be liable to pay a fine equivalent to the market value of the seed involved. (4) For three or more offences, the violator shall be liable to pay the fine equivalent to two times the market value of the consignment and the license shall be cancelled. 72. Export of seed without certification by Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority shall be liable for a fine equivalent to 10% of the market value of the consignment. ༧༣ འབྲུག་ལས་སོན་རིགས་ཀྱི་ནང་འདྲེན་ཡང་ན་ཕྱིར་ཚོང་ཚུ་ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་དོན་ཚན་༢༣.(༧) པའི་ནང་ངོས་ འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་འཛུལ་སྒོ་བརྒྱུད་དེ་མིན་པར་ ས་གནས་གཞན་ལས་འབད་བའི་ཉེས་ཆད་དེ་ བསྐྱལ་ཆས་ཀྱི་ ཚོང་འབྲེལ་གནས་གོང་ལས་ བརྒྱ་དཔྱ་༡༠% ཕོགས་དགོཔ་དང་ སོན་འདི་གཞུང་བཞེས་གཏང་དགོ། སོན་རིགས་ཀྱི་ངོ་སྦྱོར་དང་འབྲེལ་བའི་གནོད་འགེལ། ༧༤ མི་ངོམ་ཅིག་གིས་ སོན་གི་ཚོང་ལཱ་ནང་ལག་ཁྱེར་མེད་པར་ བཅའ་མར་གཏོགས་ཚེ་ ཟུར་སྦྲགས་༡༢པའི་འཐུས་ཟུར་ དེབ་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་པའི་ཉེས་ཆད་ཕོག་ནི་ཁར་ སོན་དེའི་ཚོང་འབྲེལ་གནས་གོང་འདྲ་མཉམ་ཕོག་ནི་དང་ སོན་ དབང་བཟུང་འབད་ནི། གནོད་འགེལ་ཡང་བསྐྱར་འབྱུང་ཚེ་ ཧེ་མའི་གནོད་འགེལ་ལུ་བཀལ་ཡོད་པའི་ཉེས་ཆད་ལས་ ལོག་ལྟབ་ཕོག། ༧༥ ལག་ཁྱེར་གི་ཆ་འཇོག་ཡུན་གནས་བརྒལ་ཏེ་ སོན་རིགས་གང་རུང་ཉོ་བཙོང་འཐབ་མི་ མི་ངོམ་གི་ཉེས་ཆད་དེ་ གྲལ་ གཏོགས་སོན་རིགས་ཀྱི་གནས་གོང་འདྲ་མཉམ་ཕོགས་དགོཔ་དང་ སོན་རིགས་འདི་གཞུང་བཞེས་གཏང་དགོ་། གནོད་འགེལ་ཡང་བསྐྱར་འབྱུང་ཚེ་ ཧེ་མའི་གནོད་འགེལ་ལུ་བཀལ་ཡོད་པའི་ཉེས་ཆད་ལས་ལོག་ལྟབ་ཕོག། ཁྲིམས་མཐུན་དབང་འཛིན་ལུ་རྒོལ་འགོག། ༧༦ མི་ངོམ་ག་འབད་རུང་གིས་ སོན་རིགས་ཞིབ་དཔྱད་པ་ཅིག་ལུ་བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་འདིའི་འོག་ལུ་གནང་ ཡོད་པའི་དབང་ཚད་དང་ལཱ་འགན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལས་རྒོལ་འགོག་འབད་ཚེ་ ཁྲིམས་མཐུན་དབང་འཛིན་ལུ་ རྒོལ་འགོག་གི་གནོད་འགེལ་འཐབ་ཨིནམ་ལས་ དེ་ལུགས་ཀྱི་བྱུང་རྐྱེན་དེ་ཁྲིམས་སྲུངས་ལུ་ འདི་འཕྲོ་ལས་སྙན་ཞུ་ འབད་དགོ། ཐོ་བཀོད་མ་འབད་བའི་གནོད་འགེལ། ༧༧ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་འོག་ལུ་ གནོད་འགེལ་འཐབ་ཡོད་པའི་མི་ངོམ་གང་རུང་གི་ གནོད་འགེལ་དོན་ལུ་དམིགས་ བསལ་གི་ཉེས་བྱ་བཀོད་དེ་མེད་ཚེ་ ཉེས་ཆད་དེ་ རྒྱལ་ཡོངས་སོན་རིགས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ དབང་ཚད་སྤྲོད་ཡོད་པའི་ ཚོགས་ཆུང་གི་གྲྲོས་ཆོད་ལྟར་བཀལ་ཆོག། ༢༦ 26 73. Import or export of seed from Bhutan through entry points other than that designated in Rule 23(7) of this Rule shall be liable for a fine equivalent to 10% of the market value of the consignment and forfeiture of the seed. Offence Relating to Seed Certification 74. A person engaging in seed business without certificate shall be liable for a fine (prescribed in scheduled of fees Annexure XII) plus the payment of fine equivalent to the market value of seed involved and confiscation of seeds. The repeated offence shall be liable for the fine equivalent to double the amount of fines imposed for previous offences. 75. A person engaging in any seed business beyond the validity of the certificate shall be liable for a fine equivalent to the market value of seed involved and the seed shall be confiscated and the repeated offence shall be liable for the fine equivalent to double the amount of fines imposed for previous offences. Obstruction of Lawful Authority 76. Any person who prevents a seed inspector from exercising the power or functions conferred under the Act and the Rules shall be guilty of the offence of obstruction of lawful authority and such incident shall be reported to the police immediately. Unlisted Offences 77. Any person guilty of an offence under this Rule and where no specific penalty for such offense is stated, shall be liable for a fine based on the decision by a committee authorized by the National Seed Board. ལེའུ་༨ པ། སྣ་ཚོགས། འཕྲི་སྣོན། ༧༨ ན་ཁག་གིས་ དགོས་མཁོ་ནམ་འབྱུང་དང་བསྟུན་ཏེ་ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་དགོངས་དོན་དང་ཟུར་སྦྲག་ ཚུ་འཕྲི་སྣོན་ འབད་ཆོག། ངེས་ཚིག། ༧༩ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༢ པའི་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ངེས་ཚིག་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་དོན་ལུ་གཤམ་ གསལ་གི་མིང་ཚིག་ཚུའི་གོ་དོན་འདི་ དོན་ཚན་འདི་ནང་བཀོད་མི་དང་འཁྲིལ་དགོ། “བཅའ་ཁྲིམས་”ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༠༠ ཅན་མ་ལུ་གོ། “ཚོང་ལས་”ཟེར་མི་འདི་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་ ཚོང་ལས་ལུ་གོཝ་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་གྲངས་སུ་བཙོང་ནི་གི་ཚོང་ལས་འབད་མི་ བཙོང་ནིའི་དོན་ལུ་བཞག་ནི་ བཙོང་ནིའི་དོན་ ལུ་གྲ་སྒྲིག་འབད་ནི་ བརྗེ་ཚོང་རྐྱབ་ནི་ཡང་ན་ དེ་མིན་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་ སོན་རིགས་གང་རུང་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ནི་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། “ངོ་སྦྱོར་འབད་ཡོད་པའི་སོན་རིགས་”ཀྱི་གྲངས་སུ་སོན་རིགས་ག་ར་ཚུད་ དེ་ཡང་སོན་རིགས་ཚུ་ཡར་སྐྱེད་ཀྱི་སྐབས་ཞིབ་ དཔྱད་འབད་འབདཝ་འབད་ནི་འདི་གི་དང་ ཚོང་ལམ་གི་དོན་ལུ་འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གིས་ གྲ་སྒྲིག་འབད་འབདཝ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་འབད་ནིའི་ཁྲིམས་དང་དང་སྒྲིགས་གཞི་ཚུའི་དགོས་ མཁོ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ ངོ་སྦྱོར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ ཡང་ན་ དེ་བཟུམ་མའི་སོན་རིགས་ཚུ་ ངོས་འཛིན་འབད་ ཡོད་པའི་ ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་གི་ལས་སྡེ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་འབད་ནིའི་ཁྲིམས་ དང་སྒྲིགས་གཞི་ཚུའི་དགོས་མཁོ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ངོ་སྦྱོར་འབད་འབདཝ། “ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་ལག་ཁྱེར་ལས་སྡེ་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་འོག་ངོས་འཛིན་ཡོད་པའི་ ཕྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་གི་ལས་སྡེ་གང་རུང་ལུ་གོ། “རིགས་རྒྱུན་བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སོན་རིགས་”ཀྱི་གྲངས་སུ་སོན་རིགས་རིན་རྒྱུན་གི་བཟོ་བཟོཝ་/བཟོ་བཅོས་ འབད་འབདཝ་ ཡང་ན་ བཟོ་བཅོས་སྔོ་ཤིང་ལས་སྟོན་ཡོད་པའི་སོན་རིགས་ཚུ་ཚུད། ༢༧ 27 CHAPTER VIII MISCELLANEOUS Amendment 78. The Ministry may amend the provisions of this Rule and the Annexures from time to time. Definitions 79. In addition to the definitions set out in Section 2 of the Act, for the purpose of this Rule, the following terms shall have the meaning ascribed to them hereunder: “Act” means the Seeds Act of Bhutan 2000. “Business” means business pertaining to seed of notified kind or variety and shall include carrying on the business of selling, keeping for sale, offering to sell, bartering or otherwise supplying seeds of any notified kind or variety. “Certified Seed” includes all seeds as shall have been inspected during their period of growth and preparation for market by BAFRA, and found to conform to the requirements of the laws and regulations governing seed certification in the Kingdom and therefore certified; or such seeds as shall have been certified by a recognized foreign seed certification agency subject to the requirements of the laws and regulations governing seed certification in the Kingdom. “Foreign Seed Certification Agency”means any seed certification agency of a foreign country recognized under this Rule. “Genetically Modified Seeds” include seeds genetically engineered/modified or produced from transgenic plants. “ཁ་ཡིག་བཏགས་”ནི་གི་གྲངས་སུ་ ཁ་ཡིག་ག་ར་དང་ གཞན་འབྲི་འབྲིཝ་ རྟགས་བཀལ་བཀལཝ་ཡང་ན་ ཐིག་ཁྲམ་ གི་དཔེ་མཚོན་ བཟོ་རྣམ་གང་རུང་ནང་ འབོར་ཆེན་ནང་ ཡང་ན་ཧོད་ནང་དང་ ཚོང་ཟོ་ཐོ་ཡིག་གི་དཔེ་མཚོན་དང་འབྲེལ་བའི་ སོན་རིགས་གང་རུང་དང་སྦྲགས་མི་ཚུ་ཚུད། “བློན་པོ་”ཟེར་མི་འདི་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་བློན་པོ་ལུ་གོ། “ལྷན་ཁག་”ཟེར་མི་འདི་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་ལུ་གོ། “ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་དོན་༡༣ པའི་འོག་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་ལུ་གོ། “བཅའ་ཡིག་”ཟེར་མི་འདི་ སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་ ༢༠༡༨ ཅན་མ་ལུ་གོ། “སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་འབད་མི་ལས་སྡེ་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཡིག་འདི་གི་དོན་ཚན་༣༤ པའི་འོག་ལུ་གཞི་བཙུགས་ འབད་ཡོད་པའི་ སོན་རིགས་ངོ་སྦྱོར་འབད་མི་ལས་སྡེ་ལུ་གོ། “དཔེ་ཚད་”ཟེར་མི་འདི་དམིགས་བསལ་གི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་རིགས་ཀྱི་ཡོངས་བསྡོམས་ལས་ག་ ཚུད་འབད་གདམ་འཐུ་འབད་ཡོད་པའི་ངོ་ཚབ་ཀྱི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ལུ་གོ། “སོན་གི་སྐྱོང་བཞག་”ཟེར་མི་འདི་ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་ཡོད་མི་ལྟར་ སོན་རིགས་འདི་གུ་རྒྱུ་རྫས་དབུར་ཡོདཔ་ ཡང་ན་སོན་ རིགས་འདི་བཟོ་སྦྱོར་གི་བྱ་རིམ་འོག་བཙུགས་ཡོད་མི་དེ་ལུ་གོ། “སོན་གི་ཚོང་ལས་” ཟེར་མི་འདི་ ཁྱབ་བསྒྲགས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་ཡང་ན་ དབྱེ་བ་མ་འདྲཝ་གི་སོན་ཉོ་ཚོང་འཐབ་མི་ ལུ་གོ། ༢༨ 28 “Labeling” includes all labels, and other written, printed or graphic representations, in any form whatsoever, accompanying and pertaining to any seed whether in bulk or in containers, and representations on invoices. “Minister” means the Minister responsible for the Ministry of Agriculture and Forests. “Ministry” means the Ministry of Agriculture and Forests. “Kind” means one or more related species or subspecies which singly or collectively is known by one common name, for example, corn, wheat, oats, alfalfa and paddy. “Notified Kind or Variety” means any kind or variety notified under section 13 of this Rule. “Rule” means the Seed Rules and Regulations of Bhutan, 2018. “Seed Certification Agency” means the seed certification agency established under section 33 of this Rule. “Sample” means randomly selected representative samples of the total seeds of the specific kind or variety. “Seed”means any planting materials used for sowing or planting, and includes seeds of food, feed, oilseed, forages, vegetable crops, tubers, bulbs, rhizomes, roots, cuttings,ornamental and forestry plantsand all type of grafts and other vegetatively propagated material for food, fiber and timber. “Seed Treatment.” means the seed has received an application of a substance, or that the seed has been subjected to a process, for which a claim is made. “Seed business” means buying and selling of the notified kind or varieties of seeds. ར་གས་༡ (ཀ) པ། ཀ) ལོ་ཐོག་་གས་མ་འཝ་གསར་བཏོན་་ས་འཆར་ལ་་ཐོ་ག། ༡ ལོ་ཐོག་དང་གས་་་་ང་། ཀ) བག་དད་འབད་་ཡོད་པ་གས་མ་འཝ་་ང་། ཁ) ས་འཆར་བད་་ཡོད་པ་གས་མ་འཝ་་ང་། ༢ གས་མ་འཝ་གསར་བཏོན་འབད་་ས་གག་་ཡང་ན་ལས་། ༣ གས་མ་འཝ་གསར་བཏོན་འབད་་ནང་ ལ་གཏོགས་ཡོད་པ་་མ་། ༤ ལ་ཁབ་ནང་འད་ནང་ གས་མ་འཝ་བག་དད་འབད་་ནང་ ལ་གཏོགས་ཡོད་པ་ ་མ་། ༥ གས་མ་འཝ་ཡར་ག་བཏང་། ཀ) འང་ངས་/གས་ད། ཁ) གསར་བགས་་ཆ་་འང་ངས། ག) གས་ད་ལ་་ཐབས་ལམ། ང) གས་ད་ལ་་དགས་ལ། ༦) གསར་བཏོན་འབད་ད་པ་བན་ངས། ཀ) མན་འར་་དགས་བསལ་ས་ངས་། ཁ) སོ་ནམ་པ་་་་མ་ལས་ར་ བགས་་ ཡོདཔ་དཔ་དང་ གལ་ད་བགས་་ཡོད་ པ་ན་ ས་ངས་དང་ སོ་ནམ་པ་་་ངས་ཁ་ག་མ་ག་འག? ག) བ་ོན་འབད་་ཡོད་པ་ ་ན་གནས་ངས་ /སོ་ནམ་དང་འལ་བ་་ན་གནས་ ངས་་ས་ངས། ༢༩ ANNEXURE I - A A. Performa for Submission of Field Crop Variety Release Proposal 1. Name of the crop and species: a) Name of the variety tested: b) Proposed name of the variety: 2. Institution or agency developing the variety: 3. Person(s) involved in variety development: 4. Person(s) involved in in-country variety testing: 5. Variety Improvement a) Parents/pedigree: b) Source of materials in case of introduction: c) Breeding methods: d) Breeding objectives: 6. Justification for release a) Specific areas of adaptation: b) Are farmers already growing it, if so what is the area and number of farmers? c) Recommended ecology/agro-ecological zones 29 ༧) ཐོན་ད་/ལས་དོན་གནས་ད། ཀ) ང་ོགས་/ང་ོགས་ནང་འད་/ོང་ཁག་ནང་འད་ནང་ ལོ་ ར་ཐོན་ད་་མོ་བཏབ་ གནས་ད། (ད་ལག་ན་་ཚད་ག་ ་ང་ངས་ོབས་་ག་ཚད་དང་ ནང་ འད་་གས་མ་འཝ་ལས་ག་པ་བ་ོན་འབད་ད) ཁ) སོ་ནམ་པ་ང་ནང་་ འམས་ོན་ོམ་་ལས་འང་བ་ཐོན་ད་གནས་ད། ག) ར་བཏང་ ད་མས་ཐོན་ད་༼་་/ག་ཊར་༽ ང) གས་ད་ལ་་སོན་་ བདག་འན་འཐབ་་ འགན་ཁག་ཅན་་ལས་། ཅ) བསགས་མཛོད་ནང་་ གས་ད་ལ་་སོན་་ངས་ཚད། ༨ འང་ངས་འལ་བཤད། (གལ་ད་ གས་གས་ལས་ང་བ་ན་་) ཀ) ་ང་་ང་ཚད། མོ། ཕོ། ཁ) བཟོ་བད་རང་གས་ལས་བན་ ད་པར་་། ག) བ་ཆ་ ༥༠ ན་་ཏོག་ཤར་་དོན་་ འར་བ་ན་ངས། ང) ས་རན་ (སོན་ས་ཁར་བགས་ནམ་ལས་ སོན་་འར་་ན་ངས) ཅ) ནང་འད་གནས་ངས་ནང་ ས་་ནང་ དཀའ་ངལ་འག་ག? གལ་ད་ཡོད་པ་ན་ དཀའ་ངལ་བསལ་་ཐབས་ལམ་་གསལ་བད་འབད། ཆ) ་ང་ནད་ག་གཙོ་བོ་་་ལན་ལོག།(ང་་གནས་ངས་འོག) ཇ) ་ང་གནོད་འཔ་གཙོ་བོ་་་ལན་ལོག། (ང་དང་ཚད་འན་གནས་ངས་འོག་ཡང་ ན་ མཛོད་ཁང་ནང་འང་བ་གནོད་འཔ་་བས་་) ཉ) ར་བཏང་གནོན་གས་་ལན་ལོག། ༣༠ 7. Yield/performance data a) Yield data in regional/inter-regional/district trials year-wise (level of fertilizer application, density of plant population and superiority over local controls/standard variety to be indicated): b) Yield data from large-scale demonstrations from farmers’ fields: c) Average yield under normal conditions (kg/ha): d) Agency responsible for maintaining breeders seeds: e) Quantity of breeders seed in stock: 8. Description of parents (if hybrid) a) Plant height: Female: Male: b) Distinguishing morphological traits c) Days to 50% flowering: d) Maturity (range in number of days - seed to seed) e) Is there any problem of synchronization? If yes, mention method(s) to overcome it. f) Reaction to major disease (under field conditions) g) Reaction to major insect pests (under field and controlled conditions including stored pests) h) Reaction to stresses 30 ༩ གས་མ་འཝ་་འལ་བཤད། ཀ) ་ང་་ང་ཚད། ཁ) བཟོ་བད་རང་གས་ལས་བན་ ད་པར་་། • འདབ་མ་་་ཚད། • འདབ་མ་་ན་ན། • འདབ་མ་་ཚོས་ག། • འདབ་མ་་བ་་བས་་ཚོས་ག། • འདབ་མ་་ཁ་བར། • ང་ཁ་འདབ་་ཁ་བར། • ག་མ་་བར། • ག་མ་་ས་གས། • ་ཏོག་ཁག་ཚན་་ང་ཚད། • ་ཏོག་ཁག་ཚན་་ད་ཁག། • ་ཏོག་ཁག་ཚན་་གས་བཏོན། • སོན་འ་འ་། • སོན་འ་བང་བབ་་བབ། • སོན་འ་་དས། • སོན་འ་་་ཚད། • སོན་འ་་བཟོ་མ། • སོན་འ་ ༡༠༠༠ ་ད་ཚད། • བ་ཆ་ ༥༠ ན་་ཏོག་ཤར་་དོན་་ འར་བ་ན་ངས། ༣༡ 9. Description of variety a) Plant height b) Distinguishing morphological characteristics • Leaf width • Blade pubescence • Blade colour • Base leaf sheath colour • Leaf angle • Flag leaf angle • Culm angle • Culm strength • Panicle length • Panicle type • Panicle exertion • Shattering • Panicle threshability • Awning • Grain length • Grain width • Grain shape • 1000-grain weight • Days to 50% flowering 31 ག) ས་རན་ (སོན་ས་ཁར་བགས་ནམ་ལས་ སོན་་འར་་ན་ངས) ང) ས་རན་་ཚན།(་མ་ བར་ན་རམ་ ོགས་ཁམས་ ལ་སོགས་པ) ཅ) ང་དང་ཚད་འན་་གནས་ངས་འོག་ ནད་ག་གཙོ་བོ་་ལན། ཆ) ང་དང་ཚད་འན་་གནས་ངས་འོག་ གནོད་འཔ་་ལན་ལོག། ཇ) སོ་ནམ་ང་་་ད་མ། (དར་ན་ འལ་འ་་དང་ ད་འ་་ལས་བཀག་ གས་་༔ ད་་ལན་ལོག་༔ སོན་ཧ་སག་ ཡང་ན་ ་མཚམས་་བཏབ་པ་གནས་ ངས་་འོས་འབབ་༔ སོན་འབོར་ཚད་ ལ་སོགས་པ་) ཉ) སོན་འ་ ཆག་/ས་་་ཐོན་ད་བས་་ ཟས་བད་་ས་ཚད། ཏ) ར་བཏང་གནོན་གས་་ལན་ལོག། ༡༠ སོ་ནམ་པ་ དང་ ོད་་ ་ལས་ བཟོ་་ཁང་ལ་སོགས་པ་་་ གས་མ་འཝ་་ས་ ན་འབད་ཡོད་པ་བ་དོན། ༡༡ གལ་ད་ སོན་བཟོ་ན་་དོན་་དགས་བསལ་་བ་ོན་ཡོད་། ༡༢ གཞན་འལ་ཡོད་་གནོད་དོན་གང་ང་། གག་་གཙོ་འན་་ང་གས། ༣༢ c) Maturity range in number of days – seed to seed d) Maturity group (early, medium, late etc.) e) Reaction to major diseases under field and controlled conditions f) Reaction to major pests under field and controlled conditions g) Agronomic features (e.g. Resistant to lodging and shattering; fertilizer responsiveness; suitability for early or late sown conditions; seed rate etc.) h) Quality of produce of grain, forage/fiber including nutritive value i) Reaction to stresses 10. Information on the acceptability of the variety by farmers, consumers, industry etc. 11. Specific recommendations if any for seed production 12. Any other pertinent information Signature of the Head of the Institution 32 ར་གས་༡(ཁ) པ། ཁ) མ་ར་ག་པ་ཐོག་་གས་མ་འཝ་གསར་བཏོན་་ཐོ་ག། ༡ ཐོག་དང་གས་་་་ང་། ༢ ཀ༽ བག་དད་འབད་་ཡོད་པ་གས་མ་འཝ་་ང་། ཁ༽ ས་འཆར་བད་་ཡོད་པ་གས་མ་འཝ་་ང་། ༣ ཀ༽ གས་མ་འཝ་གསར་བཏོན་འབད་་ས་གག་་ཡང་ན་ལས་། ཁ༽ གས་མ་འཝ་གསར་བཏོན་འབད་་ནང་ ལ་གཏོགས་ཡོད་པ་་མ་། ༤ གསར་བགས་་ཆ་་འང་ངས། ༥ ཀ༽ གསར་བཏོན་འབད་ད་པ་བན་ངས། ཁ༽ མན་འར་་དགས་བསལ་ས་ངས་། ག༽ སོ་ནམ་པ་་་་མ་ལས་ར་ བགས་་ ཡོདཔ་དཔ་དང་ གལ་ད་བགས་་ཡོད་ པ་ན་ ས་ངས་དང་ སོ་ནམ་པ་་་ངས་ཁ་ག་མ་ག་འག? ༦ བ་ོན་འབད་་ཡོད་པ་ ་ན་གནས་ངས་/སོ་ནམ་དང་འལ་བ་་ན་གནས་ངས་ ་ས་ངས། ༧ གས་མ་འཝ་་འལ་བཤད། ཀ༽ ་ང་་ང་ཚད། ཁ༽ བཟོ་བད་རང་གས་ལས་བན་ ད་པར་་། དར་ན གས་་ ང་་བཟོ་ མ། ་ཏོག་ཤར་ ་ས་ཚོད། མན་འར་ ཡོད་ད། ལོ་ཐོག་བ་ ་ས་ཚོད། ཐོན་གས། ༣༣ ANNEXURE I - B B. Performa for Release of Horticulture Crop Varieties 1. Name of crop and species 2. a) Name of the variety under which tested b) Proposed name of the variety 3. a) Institute or agency responsible for supplying variety (address) b) Name of persons who helped in the development of the variety 4. Source of material in case of introduction 5. a) Justifications for the release of proposed variety b) Specific areas of its adaptation c) Are farmers already growing it? If so what is the area and number of farmers? 6. Recommended ecology/ agro-ecological zones 7. Description of variety a) Plant height b) Distinguishing morphological characteristics Cultivar Tree/Vine appearance Bloom time Self compatibility Harvest time Productivity 33 ག༽ ས་རན། ང༽ ་ང་ནད་ག་གཙོ་བོ་་་ལན་ལོག ཅ༽ ་ང་གནོད་འཔ་གཙོ་བོ་་་ལན་ལོག ༨ ཀ༽ མ་ར་ག་པ་ད་མ་དང་ས་ཚད་ ་ལས་ ར་བཏང་གནོན་གས་་ལན་ ལོག། ཁ༽ ཐོན་ད་གནས་ད། དར་ན་ ང་འས་་རང་གས། གས་ བཟོ་མ་ ོམ་ཚད་ ༼mm༽ ང་ཚད་ ༼mm༽ ་་ས་ (%) ོཝ་ ༩ ཀ༽ གས་ད་ལ་་སོན་་ བདག་འན་འཐབ་་ འགན་ཁག་ཅན་་ལས་། ཁ༽ བསགས་མཛོད་ནང་་ གས་ད་ལ་་སོན་་ངས་ཚད། ༡༠ སོ་ནམ་པ་དང་ ོད་་ ་ལས་ བཟོ་་ཁང་ལ་སོགས་པ་་་ གས་མ་འཝ་་ས་ ན་འབད་ཡོད་པ་བ་དོན། ༡༡ གཞན་འལ་ཡོད་་གནོད་དོན་གང་ང་། གག་་གཙོ་འན་་ང་གས། ༣༤ c) Days to maturity d) Reaction to major diseases e) Reaction to major pests 8. a) Agronomic features, quality, reaction to stresses Ex. Fruits characteristics Cultivars Shape Large (mm) Long (mm) TSS (%) Taste b) Yield data 9. a) Agency responsible for maintaining breeder seed b) Quantity of breeder seed in stock (kg) 10. Information on the acceptability of the variety by farmers/consumers/industry 11. Any other pertinent information Signature of the Head of the Institution 34 ར་གས་༡(ག) པ། ག༽ ཆག་སོན་་གས་ གསར་བཏོན་ཐོ་ག། ༡ ཆག་སོན་་ང་། (ང་ད་དང་ ་ང་ག་པ) ༢ བག་དད་འབད་་ཡོད་པ་གས་མ་འཝ་་ང་། ཀ༽ ས་འཆར་བད་ཡོད་པ་གས་མ་འཝ་་ང་། ༣ གས་མ་འཝ་བམ་ལ་འབད་་་འགན་ར་ཡོད་པ་གག་། ༤ གསར་བཏོན་འབད་ད་པ་བན་ངས། ༥ ལ་ཁབ་ནང་་གསར་བགས་་ལོ། ༦ བ་ོན་འབད་་ཡོད་པ་ ང་་འབད་ས་སོ་ནམ་་ན་ག་པ་ས་ངས་། ཀ༽ སོ་ནམ་པ་བསམ་ལན། ༧ ་ཆག་ས་ཚད་/ཟས་བད་ང་པོ། ༨ བཟོ་བད་རང་གས་/ ་ང་་འལ་བཤད། ༩ གཞན་་དང་ནམ་མ་་གས་་དང་གག་ཁར་མན་འར་ཡོདཔ་དཔ། ༡༠ ཕན་ཐོགས་ཅན་་ད་ས་་མ་། ༡༡ གནོད་པ་ད་ས་་མ་། ༣༥ ANNEXURE I-C C. Performa for Release of Fodder Seeds 1. Crop name: (English and Botanical) 2. Name of the variety tested: a. Proposed name for the variety: 3. Institute responsible for supplying variety: 4. Justification for release: 5. Year of introduction in the country: 6. Recommended agro-ecological zones of cultivation: a. Farmers’ feedback: 7. Fodder quality/Nutritive value: 8. Morphology/Description of plant: 9. Compatibility with other grasses and legumes: 10. Main positive attributes: 11. Main negative attributes: Signature of the Head of the Institution 35 ར་གས་༡(ག) པ། ག༽ ནགས་ཚལ་་ང་ ་ང་/་ཚལ་/ར་ག་/ས་འོག་ག་མ་ སོན་དང་ངམ་བ་ན་ དང་ གས་མ་འཝ་གསར་བཏོན་་ཐོ་ག། ༡ སོན་གས/ངམ་་འང་ངས། ཀ- ་ས།: ཁ- བ་ན་འབད་ས། ༢ གང་དབང་ནགས་ཚལ་ས་ཆ། ༢ གང་་ད་ཚལ། ༣ ར་་ད་ཚལ། ༤ ར་དབང་ས་ཆ། ༢ ་ང་་ང་། ༡ ཚན་ག་་ང་། ༢ ར་བཏང་་ང� ༣ ས་གནས་་ང་། ༣ ན་ཐབས་ང་ལས་བ་ན་འབད་ཡོད་པ་སོན ན། ན། ༤ ན་ཐབས་ང་་ས་གནས། ཀ- ་་ས་་མཚམས། ཁ- མཐོ་ཚད། ག- ད་ས། ང འར་ལམ་ལས་ཐག་ང་ང་། ཅ ན་ཐབས་ང་་ཚོད་ས་ལོ་ཚད། ༥ སོན་བ་ན་འབད་་ནང་ལ་གཏོགས་ཡོད་པ་ང་མ་་་ང་། ཀ ཁ ག ༣༦ ANNEXURE I-C C. Performa for Forestry Tree/Herbs/Shrubs/Tubers/Rhizomes/Seed and Seedling Collection and Variety Release 1. Source of seed/seedling a- Purchased from: b- Collected from: i. SRF land ii. Govt. plantation iii. Private plantation iv. Private registered land 2. Name of the plant: i. Scientific name: ii. Common name: iii. Local name: 3. Seeds collected from Plus Tree : 4. Location of Plus Tree: a- GPS coordinate: b- Altitude: c- Aspect: d- Distance form road head: e- Approx age of the Plus Tree 5. Name of Person(s) involved in seed collection: a b c Yes No 36 ༦ བ་ན་ཁ་གསལ། ཀ བ་ན་འབད་ཡོད་པ་ངས་ཚད། (་/ངས་ཁ) ཁ བ་ན་ས་ངས། ༧ བ་ན་་དས་དོན། (ཕན་པ) ཀ ཁ ༨ གས་ད་ལ་་ཐབས་ལམ། ༩ གས་ད་ལ་་དགས་ལ། ༡༠ ངམ་་བམ་ལ། ཀ- ་མ་། ཁ- གག་་། ག- སོ་ནམ་པ་་ཚན། ༡༡ གལ་ད་ སོན་བཟོ་ན་/བ་ལ་་དོན་་ དགས་བསལ་་བ་ོན་ ཡོད་པ་ན། ༡༢ གཞན་འལ་བ་ཡོད་པ་བ་དོན་གང་ང་། གག་་འ་འན་ང་གས། ༣༧ 6. Collection details: a- Quantity collected (Kg/Nos): b- Date of collection: 7. Purpose of collection: (Uses): a b 8. Breeding methods: 9. Breeding objectives: 10. Description of plant species/variety 11. Justification for notification/release 12. Supply of seedling: a- Individuals b- Institutions c- Farmer groups 13. Specific recommendations if any for seed production/propagation 14. Any other pertinent information Signature of the Head of the Institution 37 ར་གས་༢ པ། ངམ་གསོ་ང་ཁང་ག་བགས་འབད་་ག་ཐམ་་དོན་་ ག་ད་ོད་་མ་གལ་ང་ ཤོས་་ན་ཐོ། ༡) མན་ན། ཀ) ས། ངམ་གསོ་ང་ཁང་་ད་བ། ས་དས་མ་ང་མཐའ་(་ཀར་) ང་འས་་གས། ༠.༢༥ མས་ན་་ང་། ༠.༢༥ ནགས་ཚལ/ཆག། ༠.༡༠ ་ང་ཆ་ཚང་། ༠.༥༠ ཁ) ངམ་གསོ་ང་ཁང་། ག) ང་་མན་ན་དང་་་གཏན་ཏོག་ཏོ། ང) ལག་ཆས་དང་ལག་ཆ་་མན་ན་ཆ་ཚང་།་ ཅ) མཛོད་ཁང་ ཡང་ན་ སོན་ཚོང་འལ་འཐབ་་་དོན་་ཚད་ན་་མན་ན།(ཐད་ ཀར་་ནང་འན་དང་ བམ་ལ་འབད་) ༢) ་ོབས། ཀ) ལས་།(བཟའ་ཚང ཡང་ན་ ་ཁར་ན་ནམ) ཁ) ངམ་གསོ་ང་དང་འལ་བ་བཟོ་ན་དང་གཡོག་བལ་་་ས་ཡོན་ང་མཐའ་ཡོད་ པ་ག་ལ་ཅན་་་ོབས།(་་ཉམས་ོང་/ོང་བར་) ༣) ཚོང་འལ་འཐབ་་དགས་པ་བད་་ཡོད་པ་ སོན་དང་ངམ་་་ད་བ། ༤) འལ་ཡོད་ལས་ངས་་ལས་ཐབས་ག་་ག་ད། ༣༨ ANNEXURE II Check list or minimum requirement for issuance of clearance for nursery establishment license i. Facilities a. Land Type of Nursery Minimum required land (Ac.) Fruit Plants 0.25 Ornamental 0.05 Forest/Fodder 0.10 Integrated 0.50 b. Nursery house, c. Reliable irrigation facilities and water source d. Adequate tools and implement e. Store/adequate facilities for seed dealers (direct import and distribution) ii. Manpower a. Labour (family or hired) b. Skilled manpower with basic knowledge on nursery production and operation (confirmation of work experience/training). iii. Type of seeds and seedlings intended to trade iv. Technical clearance from the relevant Department 38 ར་གས་༣ པ། སོན་འགས་ང་འཐབ་་་ཐོ་བད་འ་ཤོག། (ར/གང་) སོན་་ལས་/གསོ་ང་ཁང་་ང་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ་བདག་་ང་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ་ོད་ལག་ར་ཨང་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ འལ་འན་ཨང་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ག་ཐམ་ཨང་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ས་གནས། ཀ) ས་་ཚད་(་ཀར)་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ཁ) གས་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ག) ད་འོག་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ང) ོང་ཁག་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ངམ་གསོ་ང་ཁང་/སོན་བགས་ཡོད་་ད་བ། ཀ)ལོ་ར། ཁ) ལོ་ར་ང་ཐོན། ག) ན་གནས་་ང་། ་ང་/སོན ་མ་ ཨང ས་གནས་/ར་ བཏང་ང་། ཚན་ག་ ང་། གས་མ་ འཝ། སོན་་འང་ ངས། ་ང་/སོན་་འ་ ཐོག་ངས་ཁ། ན་གསོ། ་ག་ལ་་་ང་གས། ༣༩ Registration Form for Seed Grower (Private/Government) Name of Seed company/Nursery: Name of Owner: CID No Contact No: License No: Location a) Area (acre): b) Village: c) Gewog: d) Dzongkhag: Type of Nursery/Seed Grown: a) Annual b) Bi-annual c) Perennial Plant/Seed Sl. No. Local/Common Name Scientific Name Variety Source of Seed Quantity at initial phase Remark s Signature of the Applicant 39 ANNEXURE III ར་གས་༤ པ། ངམ་གསོ་ང་ཁང་ཐོ་བད་འ་ཤོག། ན་བདག་། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ འག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་མས་དོན་དབང་འན་ས་ ད་་ངམ་གསོ་ང་ཁང་་ གཤམ་ གསལ་ར་ཐོ་བད་འབད་ཡོད། དབང་འན་ས་བཀང་དཔ།(ས་གནས་ ག་ཐམ་ཨང་དང་ ག་ཐམ་འཆང་་་ང་ལ་ སོགས་པ) ོད་ཡོད་པ་ཐོ་བད་ཨང་ འག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་མས་དོན་དབང་འན/ོང་ཁག་ཨང་/ན་ ཨར-༠༡་་་་་་་་་་ས་ངས ང་གས། འགན་འན་འ་དཔོན། ང་གས། བ་དད་པ་་ང་། ་གནས། འག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་མས་དོན་དབང་འན་ སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ན་ཁག། (་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ོང་ཁག།) ༤༠ ANNEXURE IV Nursery Registration Form The Proprietor, BAFRA has registered your nursery as follows: To be filled by Authority (location, license no. and name of holder, etc.) Registration Number awarded: BAFRA/Dz. Code/NR-01/ dated Signature Name of the Inspector Signature Designation Officer In-charge BAFRA, MoAF ( Dzongkhag) 40 ར་གས་༥ པ། ANNEXURE V ལ་ཁབ་ནང་་གསར་བཏོན་/བ་བགས་འབད་ཡོད་པ་གས་་ཐོ་ག National list of notified kinds or varieties I. Field Crops Variety Variety/Breeding line (s) Year of Release Releasing Agency 1. RICE: Oryza sativa 1.1. IR 64 IR 64 1988 RDC- Bajo 1.2. No. 11 No 11 1988 RDC- Bajo 1.3. BR 153 BR 153 1988 RDC- Bajo 1.4. IR 20913 IR 20913-B-26-1-2-2-3 1989 RDC- Bajo 1.5. Khangma Maap Chumro 1999 RDC Wengkhar 1.6. Bajo Maap 1 CARD21-10-1-1-3-2-1 1999 RDC-Bajo 1.7. Bajo Maap 2 CARD21-14-1-1-3-2-1B 1999 RDC-Bajo 1.8. Bajo Kaap 1 IR61331-2-148-B 1999 RDC-Bajo 1.9. Bajo Kaap 2 IR61328-1-136-2-1-2-3 1999 RDC-Bajo 1.10. Khangma Ray Kaap 2 Khumal 2 2002 RDC Wengkhar 1.11. Yusi Ray Maap Suwon 359/IR41996-118-2 13/Thimphu Maap 2002 RDC Yusipang 1.12. Yusi Ray Kaap YR3825-11-3-2-1/YR3825-11 3-2-1/Barket 2002 RDC Yusipang 1.13. Wengkhar Ray Kaap 6 Khumal 6 2006 RDC Wengkhar 1.14. Jakar Ray Naap Paro china 2006 RC-Jakar 1.15. Yusi Ray Kaap 2 YP5-34-16 Akiyutaka/Naam 2010 RDC Yusipang 1.16. Yusi Ray Maap 2 YP6-35-21 Akiyutaka/Ray Maap 2010 RDC Yusipang 1.17. Wengkhar Ray Kaap10 OR 367-SP 11 2010 RDC Wengkhar 1.18. Bhur Ray Kaap 1 IR 72102-3-115-1-3-2 2010 RDC Samtenling 41 1.19. Bhur Ray Kaap 2 KARJAT 3 2010 RDC Samtenling 1.20. Bhur Kambja 1 APO 2010 RDC Samtenling 1.21. Bhur Kambja 2 IR 70181-5-PM1-1-2-B-1 2010 RDC Samtenling 1.22. Wengkhar Kambja 1 Machapuchray 3 2017 RDC Wengkhar 1.23. Wengkhar Kambja 2 Zangthi 2 2017 RDC Wengkhar 2. MAIZE: Zea mays 2.1. Yangtsipa Suwon 1 1992 RDC Wengkhar 2.2. Chaskharpa SO3TLYQAB05 (Entry 35) 2012 RDC Wengkhar 2.3. Shaphangma ICA V 305 ( Entry No. 38) 2012 RDC Wengkhar 2.4. Bhur Ashom 1 Arun 4 2015 RDC Samtenling 3. WHEAT: Triticum aestivum 3.1. Gumasokha Kaa Agrim 2014 RDC-Bajo 3.2. Bajosokha Kaa Baj 2014 RDC-Bajo 3.3. Bumthang Kaa Drukchu NL 1064 2015 RDC-Jakar 4. FINGER MILLET: Eleusine coracana 4.1. Lingmethang Kongpu 1 3459 2002 RDC Wengkhar 4.2. Limethang Kongpu 2 5459 2002 RDC Wengkhar 5. MUNGBEAN: Vigna radiata 5.1. Limithang Mung 1 KPS 2 2002 RDC Wengkhar 5.2. Limithang Mung 2 Bari Mung 2 2002 RDC Wengkhar 6. MUSTARD: Brassica campestris 6.1. M 27 M 27 1989 RDC Bajo 6.2. Bajo Peka 1 BSA 1994 RDC Bajo 6.3. Bajo Peka 2 PT 30 1994 RDC Bajo 6.4. Yusi Peka 1 Lumle Tori 1 2017 RDC Yusipang 6.5. Yusi Peka 2 Bari Sharisha 15 2017 RDC Yusipang 42 7. SOYBEAN: Glycine max 7.1. One Daughter One Daughter 1994 DSC 7.2. Khangma Libi 2 GC 86018-427-3 2002 RDC Wengkhar 7.3. Brag Brag 2002 DSC 7.4. Khangma Libi 1 AGS 258 1999 RDC Wengkhar II. Fruits and nuts Variety Variety/Breeding line (s) Year of Release Releasing Agency 1. ARECA-NUT: Areca catechu 1.1. Bhur selection Bhur Selection 2004 DSC 2. ALMOND: Prunus dulcis 2.1. Texas Texas 2004 RDC-Bajo 2.2. Drake Drake 2004 RDC-Bajo 2.3. Dhebhar Badhan Dhebhar Badhan 2004 RDC-Bajo 2.4. Kagzi Kagzi 2004 RDC-Bajo 3. APPLE: Malus domestica 3.1. Red Delicious Red Delicious 1994 RDC-Yusipang 3.2. Royal Delicious Royal Delicious 1994 RDC-Yusipang 3.3. Golden Delicious Golden Delicious 1994 RDC-Yusipang 3.4. Jonathan Jonathan 1994 RDC-Yusipang 3.5. Rich Red Rich Red 1994 RDC-Jakar 3.6. Lobo Lobo 2002 RDC-Jakar 3.7. Red Chief Red chief 2004 RDC-Yusipang 3.8. Red Free Red Free 2004 RDC-Yusipang 3.9. Bajo Apple Anna 2002 RDC-Bajo 3.10. Fuji Fuji 2007 DSC 3.11. Mutsu Mutsu 2007 DSC Apple Root Stock 3.12. MM 9 MM 9 2006 DSC 3.13. MM 111 MM 111 2006 DSC 3.14. MM 106 MM 106 1994 RDC-Yusipang 43 4. APRICOT: Prunus armeniaca 4.1. Bajo Khamchung 1 Newcastle 2002 RDC-Bajo 4.2. Shakapara Shakapara 2002 DSC 4.3. Bajokham-2 July Elberta 2004 RDC-Bajo 5. AVOCADO: Persea americana 5.1. Bajo-Gule-1 Bacon 2012 RDC- Bajo 5.2. Bajo-Gule-2 Haas 2012 RDC- Bajo 6. BANANA: Musa spp. 6.1. Jaji Jaji 2002 DSC 6.2. Gheukola Gheukola 2002 DSC 6.3. Chinichampa Chinichampa 2002 DSC 7. CARDAMOM: Amomum subulatum 7.1. Bharlangey Bharlangey 2002 RDC-Jakar 7.2. Golsey Golsey 2002 RDC-Jakar 8. CHERRY: Prunus avium 8.1. Seneca Seneca 2002 DSC 8.2. Royal Ann Royal Ann 2002 DSC 8.3. Jabouney Jabouney 2002 DSC 8.4. Seokham Drukchu Stella 2015 RDC-Yusipang 9. DRAGON FRUIT: Hylocereus undatus 9.1. Gewaringpa 1 Hylocereus undatus 2017 RDC-Wengkhar 10. GOOSEBERRY: Ribesuva crispa 10.1. Bajo Amla Chakiya 2010 RDC-Bajo 11. GRAPES: Vitis vinifera 11.1. Muscate of Alexandria Muscate of Alexandria 2004 RDC-Bajo 11.2. Perlette Perlette 2004 RDC-Bajo 12. GUAVA: Psidium guajava 12.1. Bebsew Shakha Pink Flesh 2010 RDC-Bajo 12.2. Bajo Bebsew Local 2010 RDC-Bajo 13. KIWI: Actinidia deliciosa 13.1. Zhimpeykotong Sep Yellow Joy 2015 RDC-Wengkhar 13.2. Zhimpeykotong Jangkha Wengkhar Green 2015 RDC-Wengkhar 13.3. Zhimpeykotong Phosing Hayward 2015 RDC-Wengkhar 14. LIME: Citrus latifolia 14.1. Bearrs Swingle 2004 RDC-Bajo 44 15. LITCHI: Litchi chinensis 15.1. Bhur Selection 1 Bhur Selection 1 2004 DSC 15.2. Shahi Shahi 2006 DSC 15.3. Early Bedana Early Bedana 2006 DSC 15.4. Bhur Litchi 1 Muzaffarpur 2012 RDC-Samtenling 15.5. Bhur Litchi 2 Bedana 2012 RDC-Samtenling 16. MANDARIN/ORANGE: Citrus reticulata 16.1. Dorokha Selection Dorokha Selection 2004 DSC 16.2. Wengkhar Tshelu 1 Wengkhar Tshelu 1 2007 RDC-Wengkhar 16.3. Wengkhar Tshelu 2 Wengkhar Tshelu 2 2007 RDC-Wengkhar 16.4. Wengkhar Tselu Drukchu Clemintina Nules 2015 RDC-Wengkhar 16.5. Wengkhar Tshelu Ngarm Tarku 2015 RDC-Wengkhar Mandarin Rootstock 16.6. Rangpur Lime Rangpur Lime 2004 RDC-Wengkhar 16.7. Wengkhar Tshelu Rato 1 Trifoliate orange 2006 RDC-Wengkhar 16.8. Carrizo citrange Carrizo citrange 2006 16.9. Troyer citrange Troyer citrange 2006 DSC 16.10. Cleopatra mandarin Cleopatra mandarin 2006 DSC 17. MANGO: Mangifera indica 17.1. Chausa Chausa 2002 DSC 17.2. Bajo Aumchukuli 1 Dashahari 2010 RDC-Bajo 17.3. Bajo Aumchukuli 2 Langra 2010 RDC-Bajo 17.4. Bajo Aumchukuli 3 Amrapali 2010 RDC-Bajo 18. MUSKMELON: Cucumis melo 18.1. Honey Dew Honey Dew 1990 RDC-Bajo 19. PASSION FRUIT: Passiflora edulis 19.1. Local Local 2004 DSC 20. PEACH: Prunus persica 20.1. Bajokham 1 Flordasum 2002 RDC-Bajo 20.2. Nonomiwase Nonomiwase 2002 DSC 20.3. Bajokham 2 July Elberta 2004 RDC-Bajo 20.4. Bathpala Super Bathpala Super 2004 RDC-Jakar 21. PEAR: Pyrus communis 21.1. Hosui Hosui 2002 DSC 45 21.2. Kosui Kosui 2002 DSC 21.3. Bajo Lhee 1 Flemish beauty 2004 RDC-Bajo 21.4. Zhey Lhee Zhey Lhee 2004 RDC-Jakar 21.5. Wengkhar Lhee 1 Chojuro 2010 RDC-Wengkhar 21.6. Wengkhar Lhee 2 Shinko 2012 RDC-Wengkhar 22. PERSIMMON: Diospyros kaki 22.1. Fuyu Fuyu 2004 DSC 22.2. Jiro Jiro 2004 DSC 22.3. Wengkhar Anday 1 Wengkhar Anday 1 2007 RDC-Wengkhar 23. PLUM: Prunus domestica 23.1. Santa Rosa Santa Rosa 2002 DSC 23.2. Oishiwase Oishiwase 2002 DSC 23.3. Jambay Lhakhang Chuli Jambay Lhakhang Chuli 2004 RDC-Jakar 23.4. Soldum Soldum 2012 RDC-Wengkhar 24. POMEGRANATE: Punica granatum 24.1. Bedana Bedana 2004 DSC 24.2. Bajo Seindu 1 Khandari 2010 RDC-Bajo 25. STRAWBERRY: Fragaria ananassa 25.1. Yusi Sagong 1 Chandler 2006 RDC-Yusipang 25.2. Pangtshalu Ngarm Sweet Charlie 2014 RDC-Yusipang 25.3. Pangtshalu Maap Camarosa 2014 RDC-Yusipang 26. WALNUT: Juglans regia 26.1. Kagzi Kagzi 2002 DSC 26.2. Kanthel Kanthel 2004 RDC-Yusipang 26.3. Yusipang 2 Yusipang 2 2004 RDC-Yusipang 46 III. Vegetables Variety Variety/Breeding line (s) Year of release Releasing Agency 1. ASPARAGUS: Asparagus officinalis 1.1. Merry Washington Merry Washington 2002 DSC 1.2. UC-157 UC-157 (Hybrid) 2006 DSC 2. BEANS: Phaseolus vulgaris 2.1. Borloto Borloto 1990 RDC-Bajo 2.2. Pusa parvati Pusa parvati 1990 RDC-Bajo 2.3. Top Crop Top Crop 1990 RDC-Bajo 2.4. Rajma Rajma 1994 RDC-Bajo 2.5. Green arrow Green arrow 1999 RDC-Bajo 2.6. Lingmethang Mung 1 KPS2 2002 RDC-Wengkhar 2.7. Lingmethang Mung 2 Barimung 2002 RDC-Wengkhar 2.8. White No. 1 White No 1 2004 RDC-Bajo 2.9. Selection 9 Selection 9 2004 RDC-Bajo 3. BEETROOT: Beta vulgaris 3.1. DDR DDR 2004 DSC 4. BOTTLE GOURD: Lagenaria siceraria 4.1. Mindapur round Mindapur round 1999 RDC-Bajo 5. BRINJAL: Solanum melongena 5.1. Paro Local. Paro Local 1990 NASEPP 5.2. Big Round Big Round 1990 NASEPP 5.3. Pusa Purple Long Pusa Purple Long 1990 RDC-Bajo 6. BROCCOLI : Brassica oleracea 6.1. Dessico Dessico 1994 RDC-Bajo 7. BULB ONION: Allium cepa 7.1. Senshu Red Senshu Red 1994 NASEPP 7.2. White Creole White Creole 2002 DSC 7.3. Bombay Red Bombay Red 2002 DSC 7.4. Bajo Gop 1 Red Creole 2002 RDC-Bajo 8. BUNCHING ONION: Allium fistulosum 8.1. No. 21 No. 21 2002 DSC 8.2. No. 22 No. 22 2002 DSC 9. CABBAGE: Brassica oleracea (capitata) 47 9.1. Copenhagen Market Copenhagen Market 1990 RDC-Bajo 9.2. Golden Acre Golden Acre 1990 RDC-Bajo 9.3. Green Coronate Green Coronate (Hybrid) 2006 DSC 9.4. Gianty Gianty (Hybrid) 2006 DSC 9.5. T1-163 T1-163 (Hybrid) 2006 DSC 9.6. Bonday Cross Bonday Cross (Hybrid) 2006 DSC 9.7. Lucky Ball Lucky Ball 2007 DSC 10. CAPSICUM: Capsicum annuum 10.1 . California Wonder California Wonder 1990 RDC-Bajo 11. CHILLI: Capsicum annuum 11.1. Sha Ema Sha Ema 1990 DSC 11.2. Super Solo Super solo 2004 RDC-Wengkhar 11.3. Yangtse Ema Yangtse Ema 2007 RDC-Wengkhar 12. CARROT: Daucus carota 12.1. Early Nantes Early Nantes 1990 RDC-Bajo 12.2. Nisa Nisa 2002 DSC 12.3. Wengkhar Lhaphu Maap Khuruda 5 2006 RDC-Wengkhar 12.4. New Khuruda New Khuruda 2006 DSC 12.5. All Seasons Cross All Seasons Cross 2006 DSC 13. CAULIFLOWER: Brassica oleracea 13.1. White Top White Top 1990 RDC-Bajo 13.2. White Summer White Summer 1990 RDC-Bajo 13.3. Wengkhar Metokopi 1 Wengkhar Early 2004 RDC-Wengkhar 13.4. Wengkhar Metokopi 2 Wengkhar Late 2004 RDC-Wengkhar 14. CELERY: Apium graveolens 14.1. Cornel Cornel 2002 DSC 15. CHINESE CABBAGE: Brassica rapa subsp. pekinensis 15.1. Kyoto 1 Kyoto 1 1990 RDC-Bajo 16. CUCUMBER: Cucumis sativus 16.1. Shabi Genchu Shabi Genchu 1990 NASEPP 16.2. Bajo Genchu 1 Bajo Genchu 1 1999 RDC-Bajo 17. GARLIC: Allium sativum 17.1. Local Selection Local Selection 1990 NASEPP 18. JAPANESE GREEN: Brassica spp. 18.1. Taisai Taisai 1990 NASEPP/DSC 48 18.2. Mibuna Mibuna 1990 NASEPP/DSC 19. LADY FINGER: Abelmoschus esculentus 19.1. Kranti Kranti 2002 DSC 20. LETTUCE: Lactuca sativa 20.1. Great Lake Great Lake 1990 NASEPP 20.2. Hogay Petshey Leedo Biscia Rosa 2014 RDC-Yusipang 20.3. Hogay Petshey Thigthra Flashy Trout 2014 RDC-Yusipang 20.4. Hogay Petshey Hyem Green Oak Leaf 2014 RDC-Yusipang 20.5. Hogay Petshey Oro Blush Butter Oak 2014 RDC-Yusipang 21. MUSTARD GREEN: Brassica juncea 21.1. Him Beauty Him Beauty 1990 NASEPP/DSC 21.2. Takana Red Takana Red 1990 NASEPP/DSC 21.3. Taisai Taisai 1990 NASEPP 21.4. Neguna Neguna 1990 NASEPP 21.5. Wengkhar Petshey 1 Wengkhar Peytse 1 2004 RDC Wengkhar 21.6. Wengkhar Petshey 2 Wengkhar Peytse 2 2004 RDC Wengkhar 22. PARSLEY: Petroselinum crispum 22.1. Paramount Paramount 1990 NASEPP 23. PEA: Pisum sativum 23.1. Arkel Arkel 2002 DSC 23.2. Usui Usui 2002 DSC 24. POTATO: Solanum tuberosum 24.1 . Desiree CIP 800048 1988 BNPP 24.2. Khangma Kewa Kaap CIP 378015.13 2002 RDC-Wengkhar 24.3. Nasephey Kewa Kaap CIP-393077.159 2014 National Potato Program 24.4. Yusi Maap CIP 392797.22 2017 RDC-Yusipang 25. PUMPKIN: Cucurbita maxima 25.1. Ramthang Brumsha Ramthang Brumsha 1990 NASEPP 25.2. Tetsu Kabuta Tetsu Kabuta 1990 NASEPP 25.3. Summer Squash Summer Squash 1994 NASEPP 25.4. Wengkhar Kakur Wengkhar Kakur 2007 RDC-Wengkhar 26. RADISH: Raphanus sativus 26.1. Minowase Minowase 1990 NASEPP 26.2. Spring Tokinashi Spring Tokinashi 1990 NASEPP 26.3. Bajo Laphu 1 Hongkong White 2002 RDC-Bajo 49 27. SPINACH: Spinacia oleracea 27.1. All Green All Green 1990 RDC-Bajo 27.2. Leaf Beet Leaf Beet 2002 DSC 28. SUMMER SQUASH: Cucurbita pepo 28.1. Zucchini Zucchini Green 1994 NASEPP 29. TOMATO: Solanum lycopersicum 29.1. Roma Roma 1990 RDC-Bajo 29.2. Nozomi Nozomi 1990 RDC-Bajo 29.3. Cherry Tomato CHT160 1999 RDC-Bajo 29.4. Bajo Lambenda 1 Rattan 2002 RDC-Bajo 30. TURNIP: Brassica rapa 30.1. PTWG Purple Top White Globe 1990 NASEPP 50 IV. Fooder crops Sl No. Variety Year release Releasing Agency Maturity for grazing Recommended Agro-Ecology (Masl) 1 Paspalum Atratum Var.CIAT 26986 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <1500 2 Palisade Grass 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <1500 3 Lucerne Var. Eureka 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) 1000-2800 4 Swede Var. Ostega 2002 RC-Jakar 1 yr (Annual) 2500-2700 5 Oat (FOB) 2002 RC-Jakar 1 yr (Annual) 20-4000 6 Oat (Naked) 2004 RC-Jakar 1 yr (Annual) 200-4000 7 Oat (Sampede) 2004 RC-Jakar 1 yr (Annual) 200-4000 8 Fodder Beet (Alba) 2004 RC-Jakar 1 yr (Annual) 2000-3500 9 Gautemala Grass 2004 RC-Jakar 1 yr (Annual) <1500 10 White Clover Var. Ladino 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) 1700-3300 11 Italian Rye grass Var. Lipo 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) 2000-3000 12 Cocks foot.,Var Amba 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) 2000-3500 13 Tall Fescue Var. Barcel 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) 2000-3500 14 Willow (Fodder tree) 2001 RC-Jakar 3 yr (Perennial) 1700-2800 15 Molases grass 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <2000 16 Ruzi grass 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) 500-2000 17 Sugarcane 2002 RC-Jakar 1 yr (Annual) <1200 18 Fig (Fodder tree) 2001 RC-Jakar 2-3 yrs (Perennial) 300-2000 19 Fodder peanut 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <1500 20 Stylo Var. CIAT 184 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <1200 21 Kikiyu grass 2001 RC-Jakar 1 yr (Perennial) 1000-2300 22 Napier grass 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <2000 23 Greenleaf desomodium 2002 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <1500 24 Guinea grass 2007 RC-Jakar 1 yr (Perennial) >1000 25 Splenda Setaria sphacelata Var. 2016 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <1500 26 Gamba grass Var. Gayanus 2016 RC-Jakar 1 yr (Perennial) At 900 27 hairy vetch Vicia villosa Var. Indian 2016 RC-Jakar 1 yr (Annual) >2000 28 Silverleaf Desmodium uncinatum Var. 2016 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <1000 29 Centro Centrosema pubescens Var. 2016 RC-Jakar 1 yr (Perennial) <900 51 ར་གས་༦ པ། བ་འཚོལ་དང་ ད་ོན་་དོན་་འགས་ང་་་ཆ་ནང་འན་་ངས་ཚད། འགས་ང་་་ཆ་ནང་འན་འབད་་འ་ གཤམ་གསལ་་ག་མ་ ཡང་ན་ ལས་ངས་་ འ་འན་ས་ཆ་འག་འབད་་དང་འལ་ད། ༡ ་ང་ (ང་འས་/ཆག་ ནགས་ཚལ་་ང་ ས་ོར་ང/་ན་ང་དང་ མས་ ན་་ང་) ད་བ། བ་འཚོལ་ས་ངས་ནང། (མཐོ་ཤོས།) སོ་ནམ་པ་ང་ཁ་/ འམས་ོན་ འབད་ས་ས་ངས་ནང། (མཐོ་ཤོས།) ངམ་ ངས་ ༥༠ ངས་ ༢༠༠ ས་འོག་་ག་མ/ ར་ག ་་ ༢༠༠། ་་༥༠༠། ་ང་ག་མ་་ང་/བ་ ང་་ང་/བཏོགས་སོན། ངས་ ༥༠། ངས་ ༡༠༠། ༥༢ Annexure VI Quantity permitted for Import of planting materials for Research and Demonstration The import of planting materials shall be permitted as per the table below or as approved by the Head of the Department. 1. Live plants (Fruits/Fodder, Forest trees, Spices/MAP and Ornamental) Types On- station (Maximum) On-farm/ Demonstration (Maximum) Seedling/Suckers 50 Nos. 200 Nos. Rhizomes/bulb/ tuber/ 200 kgs 500 kgs Scion wood/bud wood/cuttings 50 Nos. 100 Nos. 52 ༢ སོན་་(འ་་ ཚོད་བ་ ས་ོར་ང་ ང་འས་ ཆག་ ནགས་ཚལ་ མས་ན་་ ང་) ད་ཁག། བ་འཚོལ་ས་ ངས་ནང་། སོ་ནམ་པ་ང་ཁ་/ འམས་ོན་འབད་ ས་ས་ངས་ནང། ན་གསོ། སོན་འ་ ང་། ་་ ༡། ་་ ༡། དལ་ག་་་་ཊར་༣ ན། དར་ན་ ་ཏོག་་་དང་འདབ་མ་་ ་་གས། བར་ན་ རམ། ་་ ༥། ་་ ༡༥། དལ་ག་ ་་་ཊར་༣ ལས་༡༥ ན། དར་ན་ ་ཟ་ བོད་ནམ་ ནམ་ མ། ོམ། ་་ ༡༠། ་་ ༣༠། དལ་ག་ ་་་ཊར་༣། དར་ན་ ་་ ཨམ་་་་ ར་་ལ་སོགས་པ། ༥༣ 53 2. Seeds (Cereals, vegetable, spices, fruit, fodder, forest, ornamental) Types On- station On-farm /Demonstration Remarks Small grain 1 kg 3 kgs Up to 3mm in diameter e.g Cole crops, root crops, leafy vegetables, spices, etc. Medium 5 kgs 15 kgs > 3mm upto 15 mm diameter e.g Maize, peas, beans Large 10 kgs 30 kgs >15 mm diameter e.g Avocado, mango, walnut, etc. ར་གས་༧ པ། ANNEXURE VII འག་་ཡོད་པ་ ནགས་ཚལ་་ང་་གས་། List of forestry tree species available in Bhutan Sl no Name of the species Sl no Name of the species 1 Abies densa 35 Albizia lucidior 2 Acacia sp. 36 Albizia gamblei 3 Acacia auriculiformis 37 Albizia sherriffii 4 Acacia catechu 38 Alcimandra cathcartii 5 Acacia lenticularis 39 Alnus nepalensis 6 Acacia mearnsii 40 Alseodaphne owdenii 7 Acacia decurrens 41 Alstonia scholaris 8 Acacia farnesiana 42 Alstonia scholaris 9 Acacia catechu 43 Altingia excelsa 10 Acer sp. 44 Amoora sp. 11 Acer campbellii 45 Amoora rohitooca 12 Acer laevigatum 46 Amoora wallichii 13 Acrocarpus fraxinifolius 47 Annona reticulata 14 Actinidiaceae callosa 48 Anogeissus latifolius 15 Actinidiaceae strigosa 49 Anthocephalus cadamba 16 Actinodaphne obovata 50 Aphanomixis polystachya 17 Actinodaphne sikkimensis 51 Aporosa octandra 18 Adenanthera pavonina 52 Aquilaria malaccensis 19 Adina cordifolia 53 Archidendron monadelpham 20 Aesandra butyracea 54 Artocarpus sp. 21 Aesculus assamica 55 Artocarpus chama 22 Ailanthus sp. 56 Artocarpus heterophyllus 23 Ailanthus excelsa 57 Artocarpus hirsuta 24 Ailanthus grandis 58 Artocarpus lacucha 25 Ailanthus integrifolia 59 Azadirachta indica 26 Alangium sp. 60 Baccaurea ramiflora 27 Alangium alpinum 61 Bambusa balcooa 28 Alangium chinense 62 Bauhinia sp. 29 Albizia sp. 63 Bauhinia purpurea 54 30 Albizia lebbeck 64 Bauhinia variegata 31 Albizia falcataria 65 Bauhinia malabarica 32 Albizia julibrissin 66 Beilschmiedia sp. 33 Albizia odoratissima 67 Beilschmiedia dalzellii 34 Albizia procera 68 Beilschmiedia gammieana Sl no Name of the species Sl no Name of the species 69 Beilschmiedia roxburghiana 107 Castanopsis lanceifolia 70 Benthamidia capitata 108 Castanopsis tribuloides 71 Betula sp. 109 Catunaregam logispina 72 Betula alnoides 110 Cedrela sp. 73 Betula utilis 111 Cedrela toona 74 Bischofia javanica 112 Celtis australis 75 Boehmeria rugulosa 113 Cephalostachyum sp. 76 Bombax ceiba 114 Cephalostachyum fuchsianum 77 Brassaiopsis sp. 115 Chimonobambusa callosa 78 Brassaiopsis hainla 116 Choerospondias axillaris 79 Brassaiopsis hispida 117 Chukrasia tabularis 80 Brassaiopsis mitis 118 Cinnadenia paniculata 81 Bridelia sp. 119 Cinnamomum sp. 82 Bridelia retusa 120 Cinnamomum bejolghota 83 Bridelia tomentosa 121 Cinnamomum glaucescens 84 Bridelia pubescens 122 Cinnamomum impressinervium 85 Calamus sp. 123 Cinnamomum jaylanicum 86 Calamus acanthospathus 124 Cinnamomum tamala 87 Calamus erectus 125 Cladrastis sinensis 88 Calamus tenuis 126 Clerodendium colebrookeanum 89 Calicarpa vestita 127 Clerodendium serratum 90 Calicarpa macrophylla 128 Cocculus laurifolius 91 Calicarpa longiflora 129 Cordia sp. 92 Callicarpa arborea 130 Cordia grandis 93 Callicarpa sp. 131 Cordia obliqua 94 Calophyllum polyanthum 132 Coriaria napalensis 95 Camellia kissii 133 Corylopsis himalayana 96 Camellia sinensis 134 Corylus ferox 97 Canarium sikkimense 135 Crateva religiosa 98 Carpinus viminea 136 Croton himalaicus 55 99 Carpinus faginea 137 Croton tiglium 100 Caryota urens 138 Croton roxburghii 101 Cassia sp. 139 Croton joufra 102 Cassia fistula 140 Croton caudatus 103 Cassia siamea 141 Cupressus corneyana 104 Castanopsis sp. 142 Cupressus cashmeriana 105 Castanopsis hystrix 143 Cyathea spinulosa 106 Castanopsis indica 144 Dalbergia sp. Sl no Name of the species Sl no Name of the species 145 Dalbergia sericea 183 Enkianthus deflexus 146 Dalbergia sissoo 184 Eriobotrya petiolata 147 Dalbergia latifolia 185 Eriobtrya bengalensis 148 Dalbergia rimosa 186 Erycibe laurifolia 149 Daphniphyllum sp. 187 Erythrina sp. 150 Daphniphyllum chartaceum 188 Erythrina arborescens 151 Daphniphyllum himalense 189 Erythrina stricta 152 Delonix regia 190 Erythrina suberosa 153 Dendrocalamus sp. 191 Euonymus sp. 154 Dendrocalamus hamiltonii 192 Euptelea pleiosperma 155 Dendrocalamus nutans 193 Eurya cavinervis 156 Dendrocalamus strictus 194 Eurya acuminata 157 Dendrocnide sinuata 195 Eurya cerasifolia 158 Derbregeasia wallichiana 196 Evodia fraxinifolius 159 Desmodium oojeinense 197 Exbucklandia populnea 160 Dillenia sp. 198 Fagraea obovata 161 Dillenia indica 199 Fargesia sp. 162 Dillenia pentagyna 200 Fargesia bhutanensis 163 Diospyros lanceifolia 201 Ficus sp. 164 Diploknema butyracea 202 Ficus auriculata 165 Dipterocarpus macrocarpus 203 Ficus glaberrima 166 Dodecadenia grandiflora 204 Ficus semicordata 167 Drepanostachyum sp. 205 Ficus hispida 168 Drepanostachyum intermedium 206 Ficus lacor 169 Drimycarpus racemosus 207 Ficus neriifolia 170 Drypetes indica 208 Ficus subincisa 171 Drypetes assamica 209 Ficus conglobata 56 172 Duabanga grandiflora 210 Ficus cyrtophylla 173 Echinocarpus decicarpus 211 Ficus oligodon 174 Ehretia laevis 212 Ficus rumphii 175 Ehretia wallichiana 213 Ficus religiosa 176 Ehretia wallichiana 214 Ficus elastica 177 Ehretia macrophylla 215 Ficus concinna 178 Elaeocarpus ganitrus 216 Fraxinus paxiana 179 Elaeocarpus sikkimensis 217 Gamblea ciliata 180 Elaeocarpus sphaericus 218 Garcinia stipulata 181 Elaeocarpus varuna 219 Garcinia sopsopia 182 Engelhardtia spicata 220 Garcinia xanthochymus Sl no Name of the species Sl no Name of the species 221 Garuga pinnata 256 Juniperus squamata 222 Gironniera cuspidata 257 Kydia calycina 223 Gliricidia sepium 258 Lagerstroemia sp. 224 Glochidion sp. 259 Lagerstroemia hirsuta 225 Glochidion assamicum 260 Lagerstroemia parviflora 226 Glochidion bhutanicum 261 Larix griffithiiana 227 Glochidion thomsonii 262 Leucaena leucocephala 228 Glochidion oblatum 263 Leucosceptrum canum 229 Glochidion velutinum 264 Ligustrum confusum 230 Glochidion nubigenum 265 Ligustrum compactum 231 Glochidion acuminatum 266 Lindera sp. 232 Glochidion sphaerogynum 267 Lindera pulcherrima 233 Gmelina arborea 268 Lindera heterophylla 234 Gmelina arborea 269 Lindera neesiana 235 Grevillea robusta 270 Lindera bootanica 236 Grewia asiatica 271 Lindera assamica 237 Gynocardia odorata 272 Lithocarpus sp. 238 Helicia nilagirica 273 Lithocarpus dealbatus 239 Heliciopsis terminalis 274 Lithocarpus elegans 240 Heteropanax fragrans 275 Lithocarpus fenestratus 241 Holarrhena pubescens 276 Lithocarpus pachyphyllus 242 Holoptelia integrifolia 277 Lithocarpus listeri 243 Homonoia riparia 278 Litsea sp. 57 244 Hovenia acerba 279 Litsea hookeri 245 Hovenia dulcis 280 Litsea monopetala 246 Hymenodictyon excelsum 281 Litsea sericea 247 Hyptianthera stricta 282 Litsea cubeba 248 Illicium griffithiii 283 Litsea laeta 249 Itea microphylla 284 Litsea elongata 250 Jacaranda mimosifolia 285 Litsea glutinosa 251 Jambosa formosa 286 Litsea panamanja 252 Juglans regia 287 Lyonia sp. 253 Juniperus sp. 288 Lyonia ovalifolia 254 Juniperus pseudosabina 289 Lyonia villosa 255 Juniperus recurva 290 Macaranga sp. Sl no Name of the species Sl no Name of the species 291 Macaranga denticulata 330 Osmanthus fragrans 292 Macaranga pustulata 331 Osmanthus suavis 293 Macropanax undulatus 332 Ostodes paniculata 294 Macropanax sp. 333 Pandanus sp. 295 Magnolia sp. 334 Pandanus nepalensis 296 Magnolia campbellii 335 Pandanus sikkimensis 297 Magnolia globosa 336 Parasassafras confertiflora 298 Mallotus sp. 337 Peltophorum pterocarpum 299 Mallotus philippinensis 338 Pentapanax racemosus 300 Mallotus tetracoccus 339 Persea sp. 301 Mallotus nepalensis 340 Persea Clarkeana 302 Malus baccata 341 Persea fructifera 303 Mangifera sp. 342 Persea odoratissima 304 Mangifera indica 343 Persea bootanica 305 Mangifera sylvatica 344 Persea duthiei 306 Melia azadarach 345 Persea glaucescens 307 Meliosma sp. 346 Phoebe sp. 308 Mesua ferrea 347 Phoebe attenuata 309 Meyna spinosa 348 Phoebe hainesiana 310 Michelia sp. 349 Phoebe lanceolata 311 Michelia cathcartii 350 Phoebe goalparensis 312 Michelia champaca 351 Phoenix rupicola 58 313 Michelia doltsopa 352 Phyllanthus emblica 314 Michelia kisopa 353 Picea sp. 315 Michelia velutina 354 Picea brachytyla 316 Mimusops elengi 355 Picea spinulosa 317 Mitrephora harai 356 Pieris formosa 318 Morinda angustifolia 357 Pinus sp. 319 Morus macroura 358 Pinus bhutanica 320 Morus australis 359 Pinus roxburghii 321 Myrica esculenta 360 Pinus wallichiana 322 Neolamarckia cadamba 361 Pithecellobium dulce 323 Neolitsea foliosa 362 Plectocomia himalayana 324 Neolitsea cuipala 363 Plumeria rubra 325 Neomicrocalamus ringshu 364 Polyalthia simiarum 326 Neonauclea griffithii 365 Populus ciliata 327 Nyctanthes arbor-Tristis 366 Populus rotundifolia 328 Nyssa javanica 367 Premna bracteata 329 Oroxylum indicum 368 Premna bengalensis Sl no Name of the species Sl no Name of the species 369 Prunus sp. 408 Salix longiflora 370 Prunus carmesina 409 Salix oxycarpa 371 Prunus cerasoides 410 Samanea saman 372 Prunus napaulensis 411 Santalum album 373 Pseudostachyum polymorphum 412 Sapindus rarak 374 Pterospermum acerifolium 413 Sapium sp. 375 Pterocarpus santalinus 414 Sapium baccatum 376 Pterygota alata 415 Sapium eugeniifolium 377 Pyrularia edulis 416 Sapium insigne 378 Pyrus pashia 417 Sapium sebiferum 379 Quercus sp. 418 Saprosma ternatum 379 Quercus glauca 419 Sarcosperma arboreum 380 Quercus lamellosa 420 Saurauja napaulensis 381 Quercus lanata 421 Saurauja armata 382 Quercus griffithiii 422 Saurauja griffithii 383 Quercus semecarpifolia 423 Saurauja fasciculata 384 Quercus thomsoniana 424 Saurauja punduana 59 385 Quercus oxyodon 425 Saurauja roxburghii 386 Quercus semiserrata 426 Schima wallichii 387 Quercus acutissima 427 Schima khasiana 388 Quercus senescens 428 Schoepfia griffithiii 389 Quercus rubescens 429 Schoepfia fragrans 390. Racemobambos sp. 430 Shorea robusta 391 Rhododendron sp. 431 Sloanea sp. 392 Rhododendron arboreum 432 Sloanea decicarpus 393 Rhus sp. 433 Sloanea sterculiacea 394 Rhus chinensis 434 Sophora wightii 395 Rhus hookeri 435 Sorbus sp. 396 Rhus paniculata 436 Sorbus griffithiii 397 Rhus succedanea 437 Sorbus microphylla 398 Robinia pseudoacacia 438 Spondias mangifera 399 Salix sp. 439 Spondias pinnata 400 Salix babylonica 440 Sterculia sp. 401 Salix salwinensis 441 Sterculia alata 402 Salix myrtillacea 442 Sterculia villosa 403 Salix obscura 443 Stereospermum sp. 404 Salix wallichiana 444 Stereospermum personatum 405 Salix stomatophora 445 Streblus asper 406 Salix excelsa 446 Styrax serrulatus 407 Salix daltoniana 447 Styrax grandiflora Sl no Name of the species Sl no Name of the species 448 Symplocos sp. 487 Toona sureni 449 Symplocos glomerata 488 Trema politoria 450 Symplocos lucida 489 Trema tomentosa 451 Symplocos paniculata 490 Trewia nudiflora 452 Symplocos spicata 591 Tsuga dumosa 453 Symplocos lucida 592 Turpinia pomifera 454 Symplocos cochinchinensis 593 Ulmus lanceifolia 455 Symplocos ramosissima 594 unspecified bamboo 456 Symplocos dryophila 595 unspecified broadleaf 457 Symplocos sumuntia 596 unspecified chikpala 458 Symplocos pyrifolia 597 unspecified cane 459 Syzigium formosum 598 unspecified conifer 60 460 Syzygium sp. 599 unspecified tree fern 461 Syzygium claviflorum 500 unspecified erect palm 462 Syzygium cumini 501 unspecified rattan, cane 463 Tabernaemontana divaricata 502 Viburnum sp. 464 Talauma hodgsonii 503 Vitex heterophylla 465 Tamarindus indica 504 Vitex negundo 466 Tarennoidea wallichii 505 Vitex quintata 467 Taxus baccata 506 Vitex burmensis 468 Tectona grandis 507 Wallichia densiflora 469 Terminalia sp. 508 Walsura tubulata 470 Terminalia belerica 509 Wendlandia puberula 471 Terminalia catappa 510 Wendlandia speciosa 472 Terminalia chebula 511 Wendlandia grandis 473 Terminalia bialato 512 Wrightia coccinea 474 Terminalia alata 513 Wrightia arborea 475 Terminalia myriocarpa 514 Xantolis hookeri 476 Terminalia procera 515 Yushania sp. 477 Terminalia arjuna 516 Yushania maling 478 Terminalia tomentosa 517 Yushania hirsuta 479 Tetracentron sinense 518 Yushania microphylla 480 Tetradium fraxinifolius 519 Zanthoxylum sp. 481 Tetrameles nudiflora 520 Zanthoxylum armatum 482 Thamnocalamus sp. 521 Zanthoxylum budrunga 483 Thamnocalamus aristatus 522 Zanthoxylum Rhetsa 484 Thevetia peruviana 523 Zizyphus Buddanensis 485 Toona sp. 486 Toona ciliata 61 ར་གས་༨ པ། ANNEXURE VIII འག་་ཡོད་པ་མས་ན་་ང་་ཐོ། List of ornamental plants available in Bhutan Sl. No. Scientific Name Common Name Sl. No. Scientific Name Common Name 1 Abutilon hybridum Flowering maple 28 Ascocentrum himalaicum Orchid 2 Acer spp Maple 29 Asparagus densiflorus Asparagus 3 Achillea millefolium Yarrow 30 Aster sp Michelmas daisy 4 Achimenes 31 Astilbe 5 Aechmea fasciata Urn Plant 32 Aucuba japonica Gold Dust 6 Aeonium spp Aeonium 33 Bambuseae spp Bamboo 7 Aerides multiflorum Orchid 34 Bassia scoparia Burning bush 8 Aerides odoratum Orchid 35 Beaucarnea recurvata Ponytail palm 9 Agapanthus sp African lily 36 Begonia rex Rex begonia 10 Agave americana Century plant 37 Begonia x semperflorens Wax begonia 11 Alcea rosea Holly hock 38 Begonia x tuberhybrida Tuberous begonia 12 Alnus Alder 39 Bellis Daisy 13 Aloe vera Aloe vera 40 Berberis thunbergii Barberry 14 Alstroemeria spp Peruvian lily 41 Bergenia ciliata Elephant's Ears 15 Alyssum Alyssum 42 Bougainvellea glabra Bougainvillea 16 Amaranthus sp Amaranthus 43 Brachyscome iberidifolia Swan River Daisy 17 Amyrallis Amaryllis 44 Brassica oleracea Ornamental cabbage/kale 18 Anemone 45 Buddleja Butterfly bush 19 Anoectochilus brevilabris Orchid 46 Bulbophyllum spp Orchid 20 Anthogonium gracile Orchid 47 Buxus Box 21 Anthurium 48 Caesalpinia pulcherrima Peacock flower 22 Antirrhinum majus Snapdragon 49 Calanthe spp Orchid 62 23 Aorchis spathulata Orchid 50 Calathea sp Zebra plant 24 Aquilegia Columbine 51 Calceolaria crenatiflora Lady's purse 25 Araucaria araucana Monkey puzzel tree 52 Calendula Pot marigold 26 Arctotis African Daisy 53 Calibrachoa Million bells 27 Arundina graminifolia 54 Calliandra Sl. No. Scientific Name Common Name Sl. No. Scientific Name Common Name 55 Callistemon rigidus Bottlebrush 85 Cosmos Cosmos 56 Calluna Heather 86 Cotoneaster Cotoneaster 57 Camellia japonica Camellia 87 Crassla ovata Jade plant 58 Campanula Bellflower 88 Crocosmia Montbretia 59 Campsis grandiflora Trumpet vine 89 Crocus spp Crocus 60 Canna indica Indian shot plant 90 Croton spp Croton 61 Carpobrotus Ice plant 91 Cryptochilus lutea 62 Caryopteris 92 Cryptochilus sanguine 63 Cassia fistula Golden shower tree 93 Cryptomeria japonica Japanes cedar 64 Cedrus deodara Deodar 94 Cupressus calimiana 65 Celosia Cockscomb 95 Cupressus funebaries 66 Centaurea cyanus Cornflower 96 Cupressus orientalis 67 Centranthus ruber Valerian 97 Cupressus sempervies 68 Cephalanthera longifolia Orchid 98 Cycas sp Cycad 69 Ceratostigma griffithii Ceratostigma 99 Cyclamen persicum Sowbread 70 Ceratostylis himalaica Orchid 100 Cymbidium spp Orchids 71 Chaenomeles japonica Japanese quince 101 Dahlia sp 72 Chiloschita spp Orchid 102 Dalbergia sisoo 73 Cholorophytum cosmosum Spider plant 103 Daphne 74 Chrysalidocarpus lutescens Areca palm 104 Delonix regia Royal poinciana/Gulm 63 ohar 75 Chrysantemum Chrysantehemum 105 Delphinium Larkspur 76 Chrysoglossum ornatum 106 Dendrobium spp Orchids 77 Chusua pauciflora 107 Dianthus sp Carnation/Sweet William 78 Clarkia unguiculata Elegant clarkia 108 Diascia sp Diascia 79 Cleisostoma spp Orchids 109 Dicentra spectabilis Bleeding Heart 80 Clematis Old man's beard 110 Dieffenbachia Dumb Canes 81 Cleome Spider flower 111 Digitalis purpurea Foxglove 82 Clerodendron sp 112 Dracaena sanderiana Lucky bamboo 83 Coelogyne sp Orchids 113 Duranta 84 Cornus Dogwood 114 Dypsis lutescens Areca palm Sl. No. Scientific Name Common Name Sl. No. Scientific Name Common Name 115 Echeveria 150 Hedera helix Ivy 116 Echinacea Coneflower 151 Helianthus annuus Sunflower 117 Enkianthus 152 Helichrysum bracteatum Strawflower 118 Epigenium 153 Heliconia spp Lobster claw 119 Epipremium pinnatum Neougella 154 Helleborus sp Hellebore 120 Epipremnum aureum Golden pothos 155 Hemerocallis sp Daylily 121 Eria spp Orchids 156 Hibiscus rosa sinesis Chinese rose/Rose of Sharon 122 Erigeron Fleabane daisy 157 Hippeastrum 123 Erisum sp Wallflower 158 Hosta Planntain lily 124 Eschscholzia californica California poppy 159 Hyacinthus Hyacinth 125 Esmeralda clarkei Orchid 160 Hydrangea macrophylla Hydrangea 126 Euonymous sp. Spindle tree 161 Hyophorbe Bottlepalm 127 Euphorbia milii Crown of thorns 162 Hypericum sp Hypericum 128 Euphorbia pulcherrima Poinsettia 163 Iberis Candytuft 64 129 Ficus benjamina Weeping fig 164 Ilex spp Ilex 130 Ficus elastica Rubber plant 165 Impatiens sp Busy Lizzie 131 Fittonia 166 Indigofera Indigo 132 Forsythia sp Forsythia 167 Ipheion sp Ipheion 133 Freesia sp 168 Ipomea Morning glory 134 Fritillaria sp Fritillaries 169 Iris sp Iris 135 Fuchsia sp Fuchsia 170 Jacaranda mimosifolia 136 Gaillardia Blanket flowers 171 Jacobaea maritima Dusty miller 137 Galanthus Snowdrop 172 Jasminum spp Jasmine 138 Gardenia grandiflora 173 Juniperus sp 139 Gastrochilus spp Orchids 174 Justacia sp 140 Gazania Gazania 175 Kalanchoe sp Widow's thrill 141 Gelsemium sempervirens Yellow Jasmine 176 Kniphofia Red hot poker/torch lily 142 Geranium sp Cranesbill 177 Kohleria 143 Gerbera Gerbera 178 Lagenaria 144 Ginkgo Maidenhair tree 179 Lagerstroemia sp 145 Gladiolus Gladiolus 180 Lantana camara 146 Gloxinia sp Gloxinia 181 Lasthenia sp 147 Godetia amoena Godetia 182 Lathyrus odoratus Sweet pea 148 Gomphrena globosa Globe Amaranth 183 Lavandula Lavender 149 Gypsophila elegans 184 Lavatera Tree mallows Sl. No. Scientific Name Common Name Sl. No. Scientific Name Common Name 185 Leptorchis Vanda Miss Joaquim 219 Papaver Poppy 186 Leucanthemum sp. Shasta daisy 220 Passiflora Passionflower 187 Ligustrum Privet 221 Paulownia Foxglove tree 188 Lilies 222 Pelargonium Geranium 189 Lilium Lily 223 Pennisetum 190 Limonium Statice 224 Penstemon Beard Tongue 191 Linaria spp Toadflax 225 Pentas lanceolata 192 Lisianthus 226 Peperomia caperata 193 Lobelia Lobelia 227 Petunia sp Petunia 194 Lonicera Honeysuckle 228 Phaloenopsis Orchid 65 195 Lunaria Honesty 229 Philodendron sp 196 Lupinus hybrid Lupin 230 Phlox paniculata 197 Lychnis Campion 231 Pieris formosa 198 Magnolia grandiflora 232 Pilea peperomioides Chinese money plant 199 Magnolia liliflora Magnolia 233 Pinus sp Pine 200 Mammillaria 234 Piptanthus nepalensis Evergreen laburnum 201 Matthiola incana Stock 235 Pittosporum 202 Mirabilis jalapa Four o'clock flower 236 Platycerium bifurcatum Staghorn fern 203 Monstera deliciosa Split-Leaf philodendron 237 Platycodon grandiflorus Ballon flower 204 Muscari Grape hyacinth 238 Plectranthus australis Swedish ivy 205 Myosotis Scorpion grasses 239 Plumbago sp Leadwort 206 Myrtus Myrtle 240 Poa Pratensis Kentucky blue grass 207 Nandina Sacred bamboo 241 Polyalthia longifolia False Ashoka 208 Narcissus Daffodil 242 Portulaca grandiflora Moss rose 209 Neanthebella 243 Primula spp Primrose 210 Neoregelia carolinae Blushing Bromeliad 244 Pyracantha Firethorn 211 Nerium oleander Oleander 245 Pyrostegia venusta 212 Oncidium 246 Quercus Oak 213 Ophiopogon Lily turf 247 Rananculus Buttercup 214 Opuntia Prickly pear 248 Rhapis excelsa 215 Oreorchis micrantha 249 Rhododendron spp Rhododendron 216 Orychophragmus 250 Rosa sp Rose 217 Oxalis Triangularis False shamrock 251 Ruellia spp Wild petumia 218 Paeonia Peony 252 Salix Willow Sl. No. Scientific Name Common Name Sl. No. Scientific Name Common Name 253 Salvia Sage 271 Thuja compacta Thuja 254 Sansevieria trifasciata Snake plant 272 Tillandsia sp 255 Schefflera arboricola Umbrella Treee 273 Torenia Wishbone flower 256 Schizanthus 274 Tradescantia spp Wandering jew 275 Trifolium sp. Clover 257 Schulumbergera Christmas cactus 276 Tropaeolum majus Nastrutium 66 bridgesii 258 Sedum 277 Tulipa Tulip 259 Sempervivum arachnoideum Cob web houseleek 278 Vanda spp Orchid 260 Smithiantha sp 279 Verbena Verbena 261 Solanum laxum Potato vine 280 Vinca major Periwinkle 262 Solanum pseudocapsicum Ornamental chilli 281 Viola Pansy 263 Solenostemon Coleus 282 Vriesea sp Flaming Sword 264 Spiraea Spiraea 283 Wisteria floribunda Wisteria 265 Strelitzia reginae Bird of Paradise 284 Xeranthemum annuum 266 Syringa vulgaris Lilac 285 Xerochrysum bracteatum Strawflower 267 Tabernaemontana sp 286 Yucca Yucca 268 Tagetes sp Marigold 287 Zantedeschia arthiopica Calla lily 269 Tamarix Tamarisk 288 Zephyranthes sp Rain lily 270 Tanacetum parthenium Tansies 289 Zinnia elegans Zinnia 67 List of ornamental plants that are permitted for import as of May 2009 Sl. No. Scientific Name Common Name Sl. No. Scientific Name Common Name 1 Acalypha nuda 17 Lewisia tweedyi Lewisia 2 Agrostis spp Bentgrass 18 Linaria bipartita Cloven lip 3 Alsobia sp Alsobia 19 Mathiola incana Stock 4 Armeria sp. Armeria 20 Matricaria sp. Matricaria 5 Cattleya Orchids 21 Mussaenda erythrophylla 6 Carthamus tinctoris Safflower 22 Myrtus Myrtle 7 Centanrea moschata Sweet sultan 23 Nandina Sacred bamboo 8 Chamaedorea sp Cat Palm 24 Nigella sp. Nigella 9 Cirsium japonicum Plumed Thistle 25 Ophiopogon Mondo grass 10 Clerodendron sp. Clerodendron sp. 26 Orychophragmus sp. Orychophragmus 11 Episcia sp Episcia 27 Pentas lanceolata 12 Euphorbia cotinifolia 28 Philadelphus Mock-orange 13 Jatropha podagrica Buddha belly plant 29 Phoenix roebelenii 14 Juniperus sp 30 Plumeria dwarf Plumaria dwarf 15 Justacia sp. 31 Rodgersia pinnata Rodgersia 16 Lantana sellowina 68 ར་གས་༩ པ། སོན་་ོར་ལག་ར་་དོན་་ག་འ་ཤོག། ང་/ང་བཅས་སོན་བཟོ་་་ས་ གཤམ་གསལ་སོན་ /འགས་ང་་ཆ་་ ད་་བད་ཡོད་ པ་གནས་ཚད་ར་ སོན་་ོར་ལག་ར་་དོན་་་ག་ལཝ་ན། ་ག་ལ་་་ང་དང་ཁ་ང་། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ སོན་/འགས་ང་་ཆ་་ཁ་གསལ། ་མ་ ཨང་ ལོ་ཐོག། གས་མ་ འཝ། སོན་་ འང་ངས། ངས་ཚད་ (་/ཨང་) དས་དོན་(ནང་ འད་/་མ་ོད་) ས་ན/ལག་ར་་ཆ་འག་ན་གནས། …………………………………………………………… ་ོར་་དོན་་་འས། ……………………………………………………………………………………… ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ་ག་ལ་་ང་གས། ༦༩ ANNEXURE IX Application Form for Seed Certification To I/we, the seed producers, herewith submit an application for issuance of seed certification for the following seed/planting materials as per prescribed standards: Name and address of applicant Details of seed/planting materials Sl No. Crop Variety Seed Source Quantity (kg/No) Purpose (internal/exter nal supply) Duration/validity of the certificate: Fee for certification: Signature of applicant 69 ར་གས་༡༠ པ། སོན་/ ངམ་གསོ་ང་ཁང་་ོར་ལག་ར་་བ་དད་ན་། ་བདག་་ང་། ཐོ་བད་ཨང་། ས་གནས། འལ་འན་ཨང� བ་དད་་ས་ངས། བ་དད་་ད་བ། སོན་/ངམ་གསོ་ང་ ཁང་། བ་དད་་ཚན། ༡)་ང་བ་དད་པ།(་ཚན་འ་དཔ) ༢) ་ཚན་འས་། ༣) ་ཚན་འས་། ་ོག་་བ་འས་ཁ་གསལ། ་མ་ཨང་། ་ོག་ཨང་། ་ན། ༧༠ ANNEXURE X Inspection Report for Seeds/Nursery Certification Name of owner: Registration no: Location: Contact no: Date of Inspection: Type of Inspection: Seed/Nursery Inspection Team: 1) Plant Inspector (Team leader): 2) Team member: 3) Team member: Detail of Observations: Sl.No. Observations Actions 70 བ་དད་་ཚན་་བ་ོན། ་ མ་ ཨང་། འགས་ ང་ འབད་ ་་ཆ། གས་ མ་འཝ། ་ོར་ འབད་ཡོད་ པ་ངས་ ཚད། (ངས/་ ) གནས་ ང་། (དལ་ མ་) ན་ཅན་ ་ངས་ ཚད། (ངས/་ ) གནས་ ང་། (དལ་ མ་) ན་གས་ོ༼བ་ འཚོལ་/ཚོང་འལ་ རང་ོད༽ ་བདག་་ང་གས། ་ཚན་འ་ད་་ང་གས། ༧༡ Recommendation of the Inspection team Sl. No. Planting Material Variety Quantity certified (Nos/kgs) Value (Nu.) Quantity rejected (Nos/Kgs) Valu e (Nu) Remarks (Research/ Commercial/ Self Use) Signature of owner Signature of team leader 71 ར་གས་༡༡ པ། སོན་ལག་ར། ག་ཨང་། ས་ངས། སོན་་ོར་ལག་ར། ད་ལན་ལག་ར་འ་་ མ་ ་་་་་་་་་་་་་་་ ཚོང་འལ་ག་ཐམ་/ངམ་གསོ་ང་ཁང་་ཐོ་བད་ ཨང་་་་་་་་་འཆང་་་ འག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་མས་དོན་དབང་འན་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ ོང་ཁག་ག་ཚང་ས་ སོན་དང་འགས་ང་་ཆ་་ནང་འད་/་ལ་ཁབ་་ བམ་ ལ་འབད་་དོན་་འག་་སོན་་བཅའ་ག་དང་ག་ག་༢༠༡༨ ཅན་མ་ནང་ ད་་ བད་ཡོད་པ་གནས་ཚད་ང་མཐའ་་འབ་་་ག་བཞག་ཐོག་ གཤམ་གསལ་འགས་ ང་་ཆ་་་དོན་་ ོདཔ་ན། ལོ་ཐོག: གས་མ་འཝ: ངས་ཚད: ོད་པ་ས་ངས: ་ོར་འ་དཔོན: ང་: ་གནས: ་གཡོག་་གས་ ཨང་: : ༧༢ ANNEXURE XI SEED CERTIFICATE Ref. No. Date: Seed Certificate This certificate is hereby granted to Mr./Mrs. holder of Trade Licence Nursery Registration by BAFRA Dzongkhag office for internal/external supply of seeds and planting materials based upon meeting the minimum standards prescribed in the Revised Seed Rules and Regulation of Bhutan 2018 for following planting materials: Crop: Variety: Quantity: Date of Issue: Certifying Officer: Name: Designation: Employee ID: No: SEAL 72 ར་གས་༡༢ པ། ་འས་ར་བ མ་ ཨང་། ་འས་ད་བ། དལ་བོམས། ཀ) ནང་འན་ག་ཐམ། དལ་མ་༣༠༠/-(ཚོང་འལ་དོན་་) དལ་མ་ ༡༠༠/- (ར་དོན་) ཁ) ཕ་་་་་་ལག་ར། དལ་མ་༣༠༠/-(ཚོང་འལ་དོན་་) དལ་མ་ ༡༠༠/- (ར་དོན་) ག) ར་ཚོང་ལག་ར། དལ་མ་༣༠༠/ ང་) ལ་ཁབ་ནང་འད་འལ་ད་་ག་ ཐམ། དལ་མ་༢༠/ ཅ) ནང་འན་/ར་ཚོང་་དོན་་ སོན་་ བ་དད། དལ་མ་༢༠/- ད་ཚད་་་་ ཆ) ནང་འན་/ར་ཚོང་་དོན་་ ་ང་ ་བ་དད། དལ་མ་༢/- ་ང་་་་ ཇ) འལ་གས་འབད་་ ར་བག་ས་ གནས་་ས་། དལ་མ་༥/- ་ང་་་་ ཉ) ང་བཞག་ ས་ོར་་ན་་དང་ བདག་འན་འཐབ་པ་་ཆ་་ ཚོང་འལ་འཐབ་་ ཡང་ན་ འས་ཤོར་་་ཕོག ཏ) ོར་བག་བཏང་། ས་ོར་་ན་་དང་ འལ་བ་འཐབ་པ་་ཆ་་ ཚོང་འལ་འཐབ་་ ཡང་ན་ འས་ཤོར་་་ཕོག ༧༣ ANNEXURE XII Schedule of fees Sl no Type of fee Amount (Nu) A) Issue of import permit Nu. 300/- (commercial); Nu. 100 (personal) B) Issue of Phytosanitary certificate Nu. 300/- (commercial); Nu 100 (personal) C) Export Certificate Nu. 300/ D) In-country Movement Permit Nu. 20/ E) Inspection of seed for import/export Nu. 20/- per sample F) Inspection of plant for import/export Nu. 2/- per plant G) Growth in post-entry quarantine station Nu. 5/- per plant H) Treatment Actual cost of chemical + handling charges to be borne by the trader or defaulter I) Destruction Actual cost of fuel + handling charges to be borne by the trader or defaulter 73 འབྲུག་གི་སོན་རིགས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ ༢༠༡༨། Seed Rules and Regulations of Bhutan, 2018 June 2018 PUBLISHED BY: Department of Agriculture Ministry of Agriculture & Forests Thimphu # 322228, 331316, 336462 Fax # 336186 Email: doa@moaf.gov.bt Printed at United Printing Press