Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018
Made 2018-03-08 · Text as of 2026-10-01
Public law and official guidance, published as research. Not legal, tax or financial advice.
About this law
- Language
- English; Dzongkha
- Kind
- Regulation
- Country
- Bhutan
- Subjects
- Livestock, Environment, Food and nutrition, Cultivated plants
- Keywords
- animal feed/feedstuffs, animal health, quarantine, biodiversity, protection of environment, food safety and quality, genetically modified organism (GMO), institution, governance, authorization/permit, biosafety, inspection, internal trade, international trade, invasive alien species, liability/compensation, monitoring, offences/penalties, packaging/labelling, seeds/planting material, processing/handling, risk assessment/management, fees/royalties, standards, biotechnology, plant production, plant protection
- Categories
- *, agriculture
Where to read it
No source link is recorded for this law.
Text
The law's own text, section by section, as held. Each section has its own link.
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་ སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018 Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018 table of Contents ChaPteR i ................................................................................1 PReliMinaRy ..........................................................................1 Title and Commencement .............................................................1 Scope .............................................................................................1 Repeal ...........................................................................................1 ChaPteR ii ...............................................................................3 oRganiZation and Biosafety adMinistRation ..................................................................3 National Biosafety Board ..............................................................3 Functions of the National Biosafety Board ...................................4 Meetings of the Board ...................................................................6 Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority .....................7 Functions of the Authority ............................................................7 Biosafety Technical Working Group .............................................9 Functions of the Biosafety Technical Working Group ................10 Meetings of the Biosafety Technical Working Group ................. 11 Grievance Redressal Committee ................................................. 11 Meetings of the Grievances Redressal Committee .....................12 ChaPteR iii ...........................................................................13 RisK assessMent, ManageMent and CoMMuniCation ................................................................13 འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། དཀར་ཆག ལེའུ་༡པ། .........................................................................................................................................................༡ སྔོན་བརྗོད། .....................................................................................................................................................༡ མཚན་གནས་དང་འགོ་བཙུགས། ................................................................................................................༡ ཁྱབ་དབང་། ....................................................................................................................................................༡ ཆ་མེད། ............................................................................................................................................................༡ ལེའུ་༢པ། .........................................................................................................................................................༣ སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བདག་སྐྱོང་གི༌ལས༌ཚོགས། .............................................................................................༣ རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས། ..............................................................................................༣ རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ། .......................................................................༤ བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ཞལ་འཛོམས། ................................................................................................................. ༦ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན། .............................................................................. ༧ དབང་འཛིན་གྱི་མཛད་སྒོ། ............................................................................................................................ ༧ སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན། ....................................................................................... ༩ སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱི་མཛད་སྒོ། ...............................................................༡༠ སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འཛོམས། ......................................................༡༡ རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་། ..........................................................................................................༡༡ རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཞལ་འཛོམས། .............................................................................༡༢ ལེའུ་༣པ། ......................................................................................................................................................༡༣ ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་དང་འཛིན་སྐྱོང་བརྡ་སྤོད། .............................................................................................༡༣ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018 Risk Assessment..........................................................................13 Risk Management .......................................................................14 Risk Communication ..................................................................14 ChaPteR iV ............................................................................15 adMinistRatiVe PRoCeduRe foR gMo aPPRoVal ....................................................................15 Application Procedure ................................................................15 Confidential Business Information .............................................16 Safety Review .............................................................................17 ChaPteR V .............................................................................18 PeRMit PRoCeduRes ........................................................18 Import Permit Procedures ...........................................................18 Revocation of Permit ..................................................................20 Export Procedures .......................................................................21 ChaPteR Vi ............................................................................22 insPeCtion and MonitoRing ......................................22 Power of Inspectors .....................................................................22 General Inspection and Monitoring Requirements .....................23 Inspection of Consignments at the points of entry ......................24 Inspection at processing facility ..................................................25 Inspection of imported products .................................................26 འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ། .........................................................................................................................................༡༣ ཉེན་ཁ་འཛིན་སྐྱོང་། .................................................................................................................................... ༡༤ ཉེན་ཁ་བརྡ་སྤོད། ........................................................................................................................................ ༡༤ ལེའུ་༤པ། ..................................................................................................................................................... ༡༥ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གི་གནང་བ་གི་དོན་ལུ་ བདག་སྐྱོང་གནད་སྤོད། .............................................................................................................................. ༡༥ ཞུ་ཡིག༌ལམ༌ལུགས། .................................................................................................................................. ༡༥ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གསང་བའི་བརྡ་དོན། .........................................................................................................༡༦ ཉེན་སྲུང་བསྐྱར་ཞིབ། ..................................................................................................................................༡༧ ལེའུ་༥པ། ......................................................................................................................................................༡༨ ཆོག་ཐམ་ལམ་ལུགས།...............................................................................................................................༡༨ ནང་འདྲེན་ཆོག་ཐམ་ལམ་ལུགས། ............................................................................................................༡༨ ཆོག་ཐམ་ཆ་མེད། ........................................................................................................................................༢༠ ཕྱིར་ཚོང་གནད་སྤོད། ..................................................................................................................................༢༡ ལེའུ་༦པ།......................................................................................................................................................༢༢ ཞིབ་དཔྱད་དང་ལྟ་རོག ...............................................................................................................................༢༢ ཞིབ་དཔྱད་པ་ཚུའི་དབང་ཚད། ..................................................................................................................༢༢ སྤྱིར་བཏང་ཞིབ་དཔྱད་དང་ལྟ་རོག་གི་དགོས་མཁོ། ...............................................................................༢༣ འཛུལ་སྒོར་སྐྱེལ་ཆས་ཞིབ་དཔྱད། ..........................................................................................................༢༤ བཟོ་འདོན་མཐུན་རྐྱེན་ཞིབ་དཔྱད། ..........................................................................................................༢༥ ནང་འདྲེན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུཞིབ་དཔྱད། ..................................................................................................... ༢༦ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018 Violations ....................................................................................28 Monitoring Procedure .................................................................28 ChaPteR Vii ..........................................................................30 laBeling ReQuiReMents..............................................30 Labelling Compliance Monitoring ..............................................31 ChaPteR Viii ........................................................................32 seiZuRe and destRuCtion ...........................................32 Seizure Procedures ......................................................................32 Destruction ..................................................................................33 ChaPteR iX............................................................................34 PuBliC aWaReness and aCCess to infoRMation .......................................................................34 Public Awareness ........................................................................34 Access to Information .................................................................35 ChaPteR X .............................................................................36 liaBility, oBligations and Penalties .................36 Liability .......................................................................................36 Liability of Inspector ...................................................................37 Offences and Penalties under the Act ..........................................37 Civil Offence ...............................................................................38 Criminal Offence .........................................................................41 འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ཁྲིམས་འཆལ། .............................................................................................................................................༢༨ བལྟ་ཞིབ་གནད་སྤོད། .................................................................................................................................༢༨ ལེའུ་༧པ།......................................................................................................................................................༣༠ ཁ་ཡིག་བཏགས་དགོ་པའི་མཁོ་གལ། .....................................................................................................༣༠ ཁ་ཡིག་བཏགས་ནི་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད་མེད་ལྟ་རོག .................................................................................༣༡ ལེའུ་༨པ། ......................................................................................................................................................༣༢ བཙན་ལེན་དང་སོར་བཤིག .......................................................................................................................༣༢ བཙན་ལེན་གནད་སྤོད། ..............................................................................................................................༣༢ སོར་བཤིག .................................................................................................................................................. ༣༣ ལེའུ་༩པ། .....................................................................................................................................................༣༤ མི་མང་གོ་བ་བརྡ་སྤོད་དང་བརྡ་དོན་ཐོབ་ཐབས། ..................................................................................༣༤ མི་མང་གོ་བ་བརྡ་སྤོད། ..............................................................................................................................༣༤ བརྡ་དོན་ཐོབ་ཐབས། ..................................................................................................................................༣༥ ལེའུ་༡༠པ། .................................................................................................................................................. ༣༦ ཉེས་འཁྲི་དང་ཕོག་ལམ་ཉེས་བྱ། .............................................................................................................. ༣༦ ཉེས་འཁྲི། .................................................................................................................................................... ༣༦ ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ཉེས་འཁྲི། ...................................................................................................................... ༣༧ བཅའ་ཡིག་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་བྱ། ..................................................... ༣༧ ཞི་བའི་གནོད་འགེལ། .................................................................................................................................༣༨ ཉེས་ཅན་གནོད་འགེལ། ............................................................................................................................༤༡ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018 ChaPteR Xi............................................................................42 CoMPensation ....................................................................42 Procedures for Cost of Restoration and Remedy ........................42 ChaPteR Xii ..........................................................................43 MisCellaneous .................................................................43 Documentation ............................................................................43 Fees and Fines .............................................................................43 Amendment .................................................................................43 Interpretation and Authority ........................................................43 Definition ....................................................................................44 འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ལེའུ་༡༡པ། ..................................................................................................................................................༤༢ རྒུད་འཐུས། .................................................................................................................................................༤༢ བསྐྱར་གསོ་དང་རྒུད་གསོའི་ཟད་འགྲོ་སྤོད་ཐངས། ................................................................................༤༢ ལེའུ་༡༢པ། ..................................................................................................................................................༤༣ སྣ་ཚོགས་དགོངས་དོན། ...........................................................................................................................༤༣ ཡིག་ཆས། ...................................................................................................................................................༤༣ གླ་ཡོན་དང་ཉེས་ཆད། ...............................................................................................................................༤༣ འཕྲི་སྣོན། ....................................................................................................................................................༤༣ གོ་དོན་དང་ཚིག་དོན་གྱི་དབང་ཚད། .......................................................................................................༤༣ ངེས་ཚིག .................................................................................................................................................... ༤༤ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20181 Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018 In exercise of the powers conferred by Chapter 8, Section 56 of the Biosafety Act of Bhutan 2015, the National Biosafety Board hereby adopts the following Rules and Regulations for implementation of the provisions of the Act. ChaPteR i PReliMinaRy title and Commencement 1. The Rules and Regulations shall: (1) Be called the Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018; (2) Come into force from the day of notification of enforcement issued by the Chairperson of the National Biosafety Board. scope 2. This Rules and Regulations shall apply to: (1) All Genetically Modified Organisms (GMOs); (2) Products derived from GMOs; and (3) All stages of import, export, and direct use of any product for food, feed or for processing, which has genetically modified content within Bhutan. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡ འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་༢༠༡༨། དེ་ཡང་འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༡༥ཅན་མའི་དགོངས་དོན་ཚུ་བསར་སོྤད་ཀྱི་དོན་ ལུ་བཅའ་ཁྲིམས་དེའི་ལེའུ་༨པ་དོན་ཚན་༥༦པའི་ནང་བཀོད་པའི་དབང་ཚད་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་གཤམ་གསལ་ ལྟར་ཆ་འཇོག་གྲུབ། ལེའུ་༡པ། སྔོན་བརྗོད། མཚན་གནས་དང་འགོ་བཙུགས། ༡. བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི། (༡) འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་༢༠༡༨ཅན་མ་ཟེར་བརྗོད་ དགོ (༢) རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས་ཁྲི་འཛིན་གྱིས་བསར་སོྤད་ཀྱི་བརྡ་ བསྐུལ་འབད་བའི་ཉིནམ་ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་བསར་སྤོད་འབད་དགོ ཁྱབ་དབང་། ༢. བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་གིས་ཁྱབ་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ག་ར་ལུ། (༢) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ། (༣) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་རྒྱུ་རྫས་ཡོད་མི་ཐོན་སྐྱེད་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ འབྲུག་ནང་འཁོད་ཟ་ཆས་དང་ཆག་ཡང་ན་བཟོ་བཅོས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ནང་ འདྲེན་དང་ཕྱིར་ཚོང་དེ་ལས་ཐད་ཀར་དུ་ལག་ལེན་གྱི་རིམ་པ་ག་ར་ལུ། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20182 3. This Rules and Regulations shall not apply to: (1) Traditional and domestic methods of animal and plant breeding using natural reproductive and selection methods; (2) Traditional and domestic exchange and sale of local seeds, plants, and livestock, for commercial or non commercial purposes, gene sequencing, tissue culture, and other similar methods, which do not involve the use of modern biotechnology; and (3) Products derived from GMOs for pharmaceuticals for human and veterinary use. 4. The following activities are prohibited: (1) Import of any genetically modified organism capable of reproducing; (2) Import of any genetically modified biological material capable of reproducing; (3) Transit of GMOs capable of reproducing through Bhutan; (4) Intentional introduction into environment through cultivation of GMOs capable of reproducing; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢ ༣. བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་གིས་ཁྱབ་ནི་མེདཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) རང་བཞིན་གྱི་རིགས་སྤེལ་དང་གདམ་ཁའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་སྔར་ སོལ་དང་ནང་འཁོད་ཀྱི་ཐོག་ལས་སེམས་ཅན་དང་སྐྱེ་ཤིང་གི་རིགས་སྤེལ་ནི་གི་ ཐབས་ལམ་ཚུ་ལུ། (༢) སྔར་སོལ་དང་ནང་འཁོད༌ཀྱི༌སོན་དང་སྐྱེ་ཤིང་དེ་ལས་སྒོ་ནོར་ཚུ་ཚོང་འབྲེལ་ཡང་ན་ ཚོང་འབྲེལ་མེན་པའི་དོན་ལུ་བརྗེ་སོར་འབད་ནི་འམ་རིགས་རྒྱུན་དབྱེ་དཔྱད་ར་རྒྱུས་ འཕེལ་སྐྱེད་དེ་ལས་དེང་སང་གི་སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིགས་ལག་ལེན་མ་འཐབ་པའི་ཆ་ འདྲ་བའི་ཐབས་ལམ་གཞན་ཚུ་ལུ། (༣) འགྲོ་བ་མི་དང་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་སྨན་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ རིགས་ རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སྐྱེ་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ། ༤. བཀག་དམ་ཅན་གྱི་ལས་དོན་ཚུ་ཡང་གཤམ་གསལ་ལྟར། (༡) ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སྐྱེ་ལྡན་ ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་ནང་འདྲེན་འབད་ནི་དང་། (༢) ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སྐྱེ་ལྡན་ རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་རིགས་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་ནང་འདྲེན་འབད་ནི་དང་། (༣) ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ ལྡན་ཚུ་བརྒྱུད་འགྲུལ་འབད་ནི། (༤) ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ ལྡན་གྱི་རིགས་མནོ་བཞིན་བསམ་བཞིན་དུ་མཐའ་འཁོར་ནང་གསར་བཙུགས་ འབད་ནི། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20183 (5) Any use, including contained use and activities involving GMOs capable of reproducing; and (6) Research and development activities that involves GMOs capable of reproducing. Repeal 5. The Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018 shall supersede all existing government directives, circulars, notifications, executive orders, by-laws and rules governing Biosafety. ChaPteR ii oRganiZation of Biosafety adMinistRation national Biosafety Board 6. The National Biosafety Board established in pursuant to Chapter II, Section 5 of the Act shall be the highest decision making body for issues related to Biosafety. 7. The National Biosafety Board shall consist of the following members; (1) The Minister responsible for Ministry of Agriculture and Forests, who shall serve as the Chairperson; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣ (༥) ཟུར་བཀག་གི་ལག་ལེན་བརྩིས་ཏེ་ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་ རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གྱི་རིགས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི། (༦) ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ ལྡན་ཚུ་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་ཞིབ་འཚོལ་དང་གོང་འཕེལ། ཆ་མེད། ༥. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་༢༠༡༨ཅན་མ་འདི་གིས་སྐྱེ་ལྡན་ ཉེན་སྲུང་ལུ་ཁྱབ་ཡོད་པའི་ཆ་གནས་ཅན་གྱི་གཞུང་གི་བཀོད་ཁྱབ་དང་ཁྱབ་བསྒྲགས་དེ་ ལས་བརྡ་བསྐུལ་དང་འཛིན་སྐྱོང་བཀའ་རྒྱ་དེ་ལས་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་ཚུ་ག་ར་ཆ་མེད་ གཏངམ་ཨིན། ལེའུ་༢པ། སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བདག་སྐྱོང་གི༌ལས༌ཚོགས། རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས། ༦. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་༢པའི་དོན་ཚན་༥པ་ལྟར་གཞི་བཙུགས་འབད་བའི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས་འདི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ཚུའི་ དོན་ལུ་གྲོས་ཐག་གཅད་མི་མངོན་མཐོའི་འདུས་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། ༧. རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ནང་འཐུས་མི་སྦེ་ཚུད་དགོཔ་ཚུ་ཡང་གཤམ་ གསལ་ལྟར། (༡) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི༌ བོན་པོ་འདི་ཁྲི་འཛིན་གྱི༌འགན་འཁུར་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་ནི། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20184 (2) The Head of following Department or Agency, who shall be the members; (a) Department of Agriculture, Ministry of Agriculture and Forests; (b) Department of Livestock, Ministry of Agriculture and Forests; (c) Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests; (d) National Biodiversity Center, Ministry of Agriculture and Forests; (e) Department of Public Health, Ministry of Health; (f) Department of Trade, Ministry of Economic Affairs; (g) Department of Revenue and Customs, Ministry of Finance; (h) Department of Law and Order, Ministry of Home and Cultural Affairs; and (i) Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority, Ministry of Agriculture and Forests who shall serve as the Member Secretary of the Board. (3) One high level representative from the National Environment Commission; (4) One high level representative from the Bhutan Chamber of Commerce and Industry. functions of the national Biosafety Board 8. In accordance with the power conferred under Chapter II Section 8 of the Act, the Biosafety Board shall carry out འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤ (༢) འཐུས་མི་འབད་དགོ་མི་གཤམ་གསལ་ལྟར་གྱི་ལས་ཁུངས་ཡང་ན་ལས་སྡེའི་འགོ་ འཛིན། (ཀ) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་ སོ་ནམ་ལས་ཁུངས། (ཁ) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་ སྒོ་ནོར་ལས་ཁུངས། (ག) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་ ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ཀ་ཞབས་ ཏོག་ལས་ཁུངས། (ང) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ལྟེ་བ། (ཅ) གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་གི་ མི་དམངས་འཕོད་བསྟེན་ལས་ཁུངས། (ཆ) བསན་རྒྱས་ལྷན་ཁག་གི་ ཚོང་འབྲེལ་ལས་ཁུངས། (ཉ) དངུལ་རྩིས་ལྷན་ཁག་གི་ འོང་འབབ་དང་ཅ་དམ་ལས་ཁུངས། (ཏ) ནང་སྲིད་དང་སོལ་འཛིན་ལྷན་ཁག་གི་ བཀའ་ཁྲིམས་བཀོད་འཛིན་ལས་ ཁུངས། (ཐ) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་ དོན་དབང་འཛིན༌འདི༌བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས༌འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན་སྦེ་ཕྱག་ཕྱིད་ ཞུ་ནི། (༣) རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལྷན་ཚོགས་ལས་གོ་གནས་མཐོ་བའི་ངོ་ ཚབ་གཅིག (༤) འབྲུག་ཚོང་དང་བཟོ་གྲྭའི་ཚོགས་སྡེ་ལས་གོ་གནས་མཐོ་བའི་ངོ་ཚབ་གཅིག རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ། ༨. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་༢པའི་དོན་ཚན་༨པའི་ནང་གསལ་ལྟར་དབང་ཚད་སོྤད་ཡོད་མི་དང་ འཁྲིལ་རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་གཤམ་གསལ་གྱི་མཛད་སྒོ་ཚུ་ཚུད་ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20185 following functions but not limited to: (1) Review and recommend to the Royal Government on the national policy matters related to Biosafety in every three years or as and when required; (2) Adopt Rules and Regulations for the implementation of the Act; (3) Approve overall plans and programs requiring decision and or support on policy matters from the agencies involved in the administration of the Biosafety related activities; (4) Ensure smooth coordination among the stakeholder agencies in the implementation of the provisions of the Act; (5) Approve mechanisms and procedures to address any incidences of intentional or unintentional transboundary movement of GMOs into Bhutan; (6) Serve as an appellate body to address grievances expressed by any person or corporation against the decision of the Authority through the office of the Chairperson; (7) Make decisions on the approval of GMOs and/or products derived from GMOs based on event specific genetic modification; and འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༥ དགོཔ་ཨིན་རུང་དེ་ཚུ་ལུ་ཚད་འཛིན་མེད་པར་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) ལོ་ངོ་གསུམ་གྱི་བར་ན་ཚར་རེ་ཡང་ན་དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ཚུའི་སྐོར་ལས་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་དེ་རྒྱལ་གཞུང་ལུ་ གྲོས་འདེབས་ཕུལ་ནི་། (༢) བཅའ་ཁྲིམས་བསར་སོྤད་ཀྱི་དོན་ལུ་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ཚུ་ཆ་འཇོག་ འབད་ནི། བཅའ་ཁྲིམས་འདི་བསར་སྤོད་འབད་ནི་དོན་ལུ་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་ གཞི་ཚུ་ཆ་འཇོག་གྲུབ་དགོ། (༣) སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ལས་དོན་ཚུ་བདག་སྐྱོང་གི་ནང་འབྲེལ་ གཏོགས་ཡོད་མི་ལས་སྡེ་ཚུ་ལུ་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ཚུའི་སྐོར་ལས་གྲོས་ཐག་ ཆོད་དགོཔ་དང་ཡང་ན་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དགོ་པའི་སྤྱིར་བཏང་གི་སྲིད་བྱུས་དང་ལས་ རིམ་ཚུ་ལུ་གནང་བ་གྲོལ་ནི། (༤) བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་ཚུ་བསར་སྤོད་འབདཝ་ད་ ཁེ་གུད་ཡོད་པའི་ ལས་སྡེའི་ཚུའི་བར་ན་མཉམ་འབྲེལ་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟོ་ དགོ། (༥) རྒྱལ་ཁབ་ནང་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གྱི་རིགས་མནོ་ བཞིན་བསམ་བཞིན་དུ་ཡང་ན་མ་ཤེས་མ་མཐོང་པར་ས་མཚམས་བརྒྱུད་དེ་སོ་ བཤུད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་ནིའི་ཐབས་རིག་དང་བྱ་སྒོ་ཚུའི་གནང་བ་གྲུབ་དགོ། (༦) དབང་འཛིན་གྱི་གྲོས་ཆོད་ཀྱི་རྒྱབ་འགལ་ལུ་མི་ངོམ་ཡང་ན་ལས་འཛིན་ག་གིས་ ཨིན་རུང་བཀོད་པའི་ཉོག་བཤད་ཚུ་སེལ་ཐབས་ལུ་ཁྲི་འཛིན་གྱི་ཡིག་ཚང་བརྒྱུད་དེ་ མཐོ་གཏུགས་འདུས་ཚོགས་ཅིག་སྦེ་ཕྱག་ཕྱིད་ཞུ་ནི། (༧) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་དང་/ཡང་ན་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་ བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ལས་འབྱུང་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བྱུང་རིམ་དང་འཁྲིལ་གྲོས་ ཐག་བཅད་དགོ། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20186 (8) Oversee the performance of the Authority on matters related to administration of Biosafety activities. Meetings of the Board 9. The Board members shall meet at least twice a year, and as and when required and shall follow the following procedure: (1) The Chairperson may, by written notice to the Board members, direct to hold a meeting; (2) The Chairperson of the Board shall either preside or nominate in writing, a member of the Board to preside the meeting. (3) Where the Board so authorizes, the representatives of government organizations and agencies, as well as industry and consumer groups, may attend meetings of the Board but shall have no right to vote; (4) The quorum for holding meeting of the Board shall be two-third of its total members; (5) Any decisions taken by the Board shall be based on simple majority, in case of equal votes; the Chairperson shall cast the deciding vote; and (6) The Member Secretary shall keep a record of the proceedings and resolutions passed by the Board. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། 6 (༨) སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ལས་དོན་ཚུ་བདག་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ ཚུའི་སྐོར་ལས་དབང་འཛིན་གྱི་བྱ་སྒོ་ཚུ་ལྟ་རོག་འབད་ནི། བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ཞལ་འཛོམས། ༩. བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་གིས་ལོ་རེ་ལུ་ཉུང་ཤོས་ཚར་གཉིས་དང་མཁོ་གལ་ནམ་རང་ ཐོན་རུང་ཞལ་འཛོམས་འཚོགས་དགོཔ་དང་ཁོང་ཚུ་གིས་གནས་དགོ་པའི་གནད་སོྤད་ཚུ་ ཡང་། (༡) ཁྲི་འཛིན་གྱིས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་ཡིག་ཐོག་བརྡ་བསྐུལ་འབད་དེ་ ཞལ་འཛོམས་འཚོགས་དགོ་པའི་བཀོད་རྒྱ་གནང་ཆོགཔ་དང་། (༢) བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲི་འཛིན་གྱིས་གཙོ་ཁྲིད་འབད་ནི་ཡང་ན་ཞལ་འཛོམས་ཀྱི་གཙོ་ ཁྲིད་འབད་ནི་དོན་ལུ་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཅིག་ཡིག་ཐོག་ལུ་གདམ་ངོ་སྦེ་ སོན་ནི། (༣) བཀོད་ཚོགས་ལས་གནང་བ་གྲོལ་བ་ཅིན་གཞུང་གི་ལས་ཚོགས་དང་ལས་སྡེ་དེ་ ལས་བཟོ་གྲྭ་དང་ཉོ་སོྤད་སྡེ་ཚན་ཚུའི་ངོ་ཚབ་ཚུ་གིས་ཡང་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ཞལ་ འཛོམས་ཚུའི་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་ཆོག་ནི་ཨིན་རུང་ཚོགས་རྒྱན་བསྐྱུར་ནི་ཐོབ་ དབང་མེད། (༤) བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ཞལ་འཛོམས་འཚོགས་ནིའི་དོན་ལུ་བཀོད་ཚོགས་དེའི་འཐུས་མི་ ཡོངས་བསོམས་ལས་གསུམ་དཔྱ་གཉིས་འཛོམས་དགོ (༥) བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་ཐག་གཅད་ཡོད་པའི་གྲོས་ཆོད་ཚུ་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་ཚོགས་ རྒྱན་ཕྱེད་མང་ལུ་གཞི་བཞག་དགོཔ་དང་ཚོགས་རྒྱན་འདྲན་འདྲ་ཡོད་པ་ཅིན་ཁྲི་ འཛིན་གྱིས་མཐའ་དཔྱད་ཀྱི་ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ཏེ་གྲོས་ཐག་གཅད་དགོ (༦) འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན་གྱིས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་གྲོས་ཐག་གཅད་པའི་གྲོས་ཆོད་ཚུ་གི་ ཡིག་ཐོའི་རིགས་ རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20187 Bhutan agriculture and food Regulatory authority 10. In accordance to Chapter II, Section 14 of the Act, Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority is the designated national competent authority for the implementation and enforcement of the Act and all other Biosafety related activities. functions of the authority 11. The Authority shall perform the following functions to implement the provisions of this Rules and Regulations: (1) Review and recommend to the Board on the national policies related to Biosafety as and when required based on the technical recommendation of the Biosafety Technical Working Group; (2) Coordinate planning and implementation of overall plans and programs on Biosafety measures among various stakeholders; (3) Develop and adopt standards, forms, codes of practice, guidelines and other tools as necessary, for the administrative processes in consultation with relevant stakeholders; (4) Establish and coordinate the functioning of Biosafety Technical Working Group from relevant agencies to advice on technical and scientific aspects of issues related to Biosafety as and when required; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༧ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན། ༡༠. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་༢པའི་དོན་ཚན་༡༤པ་དང་འཁྲིལ་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་ དོན་དབང་འཛིན་འདི་བཅའ་ཁྲིམས་བསར་སོྤད་དང་ལག་ལེན་མ་ཚད་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་དང་ འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་གཞན་ག་ར་གི་དོན་ལུ་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་ཨིན། དབང་འཛིན་གྱི་མཛད་སྒོ། ༡༡. བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདིའི་དགོངས་དོན་ཚུ་དབང་འཛིན་གྱིས་ལག་ལེན་འཐབ་ དགོ་པའི་མཛད་སྒོ་ཚུ་ཡང་གཤམ་གསལ་ལྟར། (༡) སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱི་ཁྱད་རིག་གྲོས་འདེབས་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་བྱུས་ ཚུ་ནམ་དགོས་དང་བསྟུན་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་དེ་བཀོད་ཚོགས་ལུ་གྲོས་འདེབས་ ཕུལ་ནི་དང་། (༢) སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཐབས་ལམ་གྱི་སྤྱིར་བཏང་འཆར་གཞི་དང་ལས་རིམ་ཚུ་ ལག༌ལེན་གྱི་སྐོར་ལས་ཁེ་གུད་ཡོད་མི་ཚུའི་བར་ན་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི། (༣) བདག་སྐྱོང་བྱ་རིམ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་དགོས་མཁོའི་གནས་ཚད་འབྲི་ཤོག་ལག་ ལེན་སྒྲིགས་ལུགས་ལམ་སོན་དང་ཐབས་རིག་གཞན་ཚུ་འབྲེལ་ཡོད་ཁེ་གུད་ ཡོད་མི་ཚུ་དང་གྲོས་སོན་ཐོག་བརམས་ཏེ་ཆ་འཇོག་འབད་ནི། (༤) སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཁྱད་རིག་དང་ཚན་རིག་གི་གནད་དོན་ ཚུའི་སྐོར་ལས་གྲོས་སོན་བྱིན་ནི་ལུ་འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ཚུའི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་ ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་ཚུ་ནམ་དགོས་དང་བསྟུན་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ དེའི་བྱ་སྒོ་ཚུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20188 (5) Establish the procedure for assessing and reviewing the risks posed to the environment, human and animal health from GMOs; (6) Develop and implement safety and emergency response plans to contain the effects of any risks and damages that might result from an unintentional transboundary movement of GMOs capable of reproducing, in coordination with other relevant authorities; (7) Collect fines, fees and charges and keep detailed records regarding all warnings and penalties imposed; (8) Advise the Board members about recent initiatives and developments in the field of modern biotechnology as well as the social, ethical, technical, technological, scientific and other aspects on GMOs and products derived from GMOs at the national, regional and international levels; (9) Create public awareness on the national policies, guidelines and regulatory measures related to Biosafety; (10) Host and manage the Bhutan Biosafety Clearing House to ensure information exchange and communication to the general public; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༨ (༥) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལུ་བརྟེན་མཐའ་འཁོར་གནས་ སངས་དང་འགྲོ་བ་མི་དེ་ལས་སེམས་ཅན་གྱི་འཕོད་བསྟེན་ལུ་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཉེན་ ཁ་ཚུ་དབྱེ་དཔྱད་དང་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་གནད་སྤོད་བརམ་ནི། (༦) མ་ཤེས་མ་མཐོང་པར་ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་ བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ས་མཚམས་བརྒྱུད་དེ་སོ་བཤུད་འབད་མི་ ལས་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཉེན་ཁ་དང་གནོད་སྐྱོན་གྱི་ཞོར་འགྲམ་ཚུ་མར་ཕབ་འབད་ནི་ ལུ་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱལ་ཡོངས་དབང་འཛིན་གཞན་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་མཉམ་འབྲེལ་ ཐོག་ལས་ཉེན་སྲུང་དང་ཚབས་རྡོལ་གདོང་ལན་འཆར་གཞི་ཚུ་བརམས་ཏེ་བསར་ སྤོད་འབད་ནི། (༧) ཉེས་ཆད་དང་གླ་ཡོན་དེ་ལས་སོྤད་ཁྲལ་ཚུ་བསྡུ་ལེན་འབད་ནི་མ་ཚད་ཉེན་བརྡ་དང་ ཉེས་བྱ་བཀལ་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་ཡིག་ཐོ་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་ ནི། (༨) རྒྱལ་ཁབ་དང་ལུང་ཕོྱགས་དེ་ལས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་དེང་སང་གི་སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིགས་ མ་ཚད་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུའི་སྐོར་ལས་མི་སྡེ་དང་བཟང་སྤོད་དེ་ལས་ཚན་རིག་དང་ཁྱད་རིག་མ་ ཚད་འཕྲུལ་རིག་དང་གནད་དོན་གཞན་ཚུ་གི་འཕལ་གྱི་ཐབས་ལམ་གསརཔ་དང་ གོང་འཕེལ་ཚུའི་སྐོར་ལས་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་ལུ་གྲོས་སོན་བྱིན་ནི། (༩) སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་འཆར་གཞི་དང་ལམ་སོན་དེ་ ལས་སྒྲིགས་གཞིའི་ཐབས་ལམ་ཚུའི་སྐོར་ལས་མི་མང་ལུ་གོ་བརྡ་སྤེལ་ནི། (༡༠) བརྡ་དོན་བརྗེ་སོར་དང་མི་མང་ལུ་བརྒྱུད་འབྲེལ་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་ལུ་འབྲུག་གི་སྐྱེ་ ལྡན་ཉེན་སྲུང་གནས་བསྡུ་ལྟེ་བ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 20189 (11) The Authority shall register relevant decisions made under this Regulations in the Bhutan Biosafety Clearing House within fifteen days of making the decision; (12) Ensure that inspections and other control measures including sampling and laboratory testing, as appropriate are carried out; (13) Enforce this Rules and Regulations, subsidiary legislation including circular, notification, and any other function that may be assigned by the Board; and (14) Review and assess the implementation of the Act, its Rules and Regulations and apprise to the Board. Biosafety technical Working group 12. In accordance with Section 14 (3) of Chapter II of the Act, the Biosafety Technical Working Group is constituted with members from relevant agencies to advise on the technical and scientific issues related to GMOs and to review applications. 13. The Biosafety Technical Working Group shall consist of competent member(s) as appropriate from: (1) Department of Livestock, Ministry of Agriculture and Forests; (2) Department of Agriculture, Ministry of Agriculture and Forests; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༩ (༡༡) སྒྲིགས་གཞི་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གནས་བསྡུ་ལྟེ་བའི་ ནང་ཐག་གཅད་པའི་གྲོས་ཆོད་ཚུ་ག་ར་གྲོས་ཆོད་དེ་ཚུ་ཐག་གཅད་པའི་ཉིནམ་ལས་ ཉིན་གྲངས་༡༥འི་ནང་འཁོད་དབང་འཛིན་གྱིས་ཐོ་བཀོད་འབད་དགོ། (༡༢) འོས་འཚམས་ལྡན་པའི་དཔེ་ཚད་ལེན་ནི་དང་ཚན་རིག་བརག་དཔྱད་འབད་ནི་ཚུ་ བརྩིས་ཏེ་ཞིབ་དཔྱད་དང་ཚད་འཛིན་ཐབས་ལམ་གཞན་ཚུ་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི། (༡༣) ཁྱབ་བསྒྲགས་དང་ བརྡ་བསྐུལ་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཀོད་ ཚོགས་ཀྱིས་ སྤོད་པའི་མཛད་སྒོ་གཞན་ཚུ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ བརྩིས་ཏེ་བཅའ་ཡིག་ དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་དང་ ཡན་ལག་ཁྲིམས་བཟོ་ཚུ་བསར་སྤོད་འབད་ནི། (༡༤) བཅའ་ཁྲིམས་དང་དེའི་སྒྲིགས་གཞི་ཚུའི་ལག༌ལེན༌འཐབ༌ནི༌སྐོར་ལས་བསྐྱར་ཞིབ་ དང་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་དང་བཀོད་ཚོགས་ལུ་སྙན་ཞུ་འབད་ནི། སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན། ༡༢. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཁྱད་རིག་དང་ཚན་ རིག་གི་གནད་དོན་ཚུའི་སྐོར་ལས་གྲོས་སོན་བྱིན་ནི་དང་ཞུ་ཡིག་ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་ བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་གཉིས་པའི་དོན་ཚན་༡༤(༣)པ་དང་འཁྲིལ་འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ཚུ་ ལས་འཐུས་མི་ཚུད་པའི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་ཅིག་གཞི་བཙུགས་ ནི་ཨིན། ༡༣. སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གི་ནང་འོས་འཚམས་དང་བསྟུན་ ལྕོགས་ གྲུབ་ཅན་གྱི་འཐུས་མི་(ཚུ)་སྦེ་ཚུད་དགོཔ་ཚུ་ཡང་གཤམ་གསལ་ལྟར། (༡) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་སྒོ་ནོར་ལས་ཁུངས། (༢) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་སོ་ནམ་ལས་ཁུངས། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 2018 (3) Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests; (4) National Biodiversity Center, Ministry of Agriculture and Forests; (5) Royal Center for Disease Control, Ministry of Health; (6) National Environment Commission; (7) Royal University of Bhutan; (8) National Food Testing Laboratory, Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority, Ministry of Agriculture and Forests; and; (9) Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority, Ministry of Agriculture and Forests as Member Secretary. functions of the Biosafety technical Working group 14. As a technical advisory body, the broad functions of the Biosafety Technical Working Group are to provide scientific and other technical advice to the Authority. 15. Upon the request of the Authority or direction of the Board, the following are the specific functions; (1) Review technical and scientific aspects of the applications for import of GMOs and products derived from GMOs; (2) Review and assess applications to determine the safety and acceptability of GMOs and products derived from GMOs for consumption as food, feed or for processing; 10 འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། (༣) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ཀ་ཞབས་ཏོག་ལས་ ཁུངས། (༤) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ལྟེ་བ་དང་། (༥) གསོ་བའི་ལྷན་ཁག་གི་རྒྱལ་གཞུང་ནད་གཞི་ཚད་འཛིན་ལྟེ་བ། (༦) རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལྷན་ཚོགས། (༧) འབྲུག་གི་རྒྱལ་འཛིན་གཙུག་ལག་སོབ་སྡེ། (༨) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་ འཛིན་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཟ་ཆས་བརག་དཔྱད་ཁང་། (༩) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་ འཛིན༌འདི༌ འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན་སྦེ་ཕྱག་ཕྱིད་ཞུ་ནི། སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱི་མཛད་སྒོ། ༡༤. ཁྱད་རིག་གྲོས་སོན་གྱི་འདུས་ཚོགས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་ བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱི་སྤྱིར་བཏང་མཛད་སྒོ་འདི་དབང་འཛིན་ལུ་ཚན་རིག་དང་ཁྱད་རིག་གཞན་གྱི་ གྲོས་སོན་བྱིན་ནི་ཚུ་ཨིན། ༡༥. དབང་འཛིན་གྱི་ཞུ་བ་ཡང་ན་བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་སོན་ཐོག་ དམིགས་བསལ་གྱི་མཛད་ སྒོ་ཚུ་གཤམ་གསལ་ལྟར། (༡) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུ་ ནང་འདྲེན་གྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་ཚུའི་ཁྱད་རིག་དང་ཚན་རིག་གི་གནད་དོན་ ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི། (༢) ཟ་ཆས་ ཆག་ སྦེ་ཉོ་སྤོད་ཡང་ན་བཟོ་བཅོས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུའི་ཉེན་ སྲུང་དང་བཏུབ་མིན་གཏན་འཁེལ་བཟོ་ནི་ལུ་ཞུ་ཡིག་ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི། ༡༠ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201811 (3) Serve as expert committee to provide scientific advice, information and recommendation to the Authority and the Board regarding the use and distribution of GMOs and products derived from GMOs; (4) Review and recommend policies, guidelines and protocols specifying procedures for regulatory processes with respect to activities involving GMOs and products derived from GMOs especially their import and use with a view to ensure safety to human, animal and environment; and (5) Recommend emergency preparedness, response, monitoring and surveillance in case of any emergency activities related to GMOs and products thereof. Meetings of the Biosafety technical Working group 16. The Biosafety Technical Working Group shall conduct as per the terms of reference developed by the Authority and endorsed by the Board. grievance Redressal Committee 17. Subject to section 14(9) of the Act, the Board hereby constitutes Grievance Redressal Committee to resolve administrative appeals with the following composition: (1) One member from Department of Forests and Park Services; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༡ (༣) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུའི་ལག་ལེན་དང་བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་སྐོར་ལས་དབང་འཛིན་དང་བཀོད་ཚོགས་ ལུ་ཚན་རིག་གི་གྲོས་སོན་དང་བརྡ་དོན་དེ་ལས་གྲོས་འདེབས་ཚུ་བྱིན་ནི་ལུ་མཁས་ མཆོག་ཚོགས་ཆུང་སྦེ་ཕྱག་ཕྱིད་ཞུ་ནི། (༤) འགྲོ་བ་མི་དང་སེམས་ཅན་དེ་ལས་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ཉེན་སྲུང་ངེས་བརན་ བཟོ་ནི་ལུ་དམིགས་ཏེ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་ཚུ་དང་ལྷག་པར་དུ་དེ་ཚུའི་ ནང་འདྲེན་དང་ལག་ལེན་ཚུ་གྱི་སྐོར་ལས་མཚམས་འཛིན་བྱ་རིམ་གྱི་དོན་ལུ་གནད་ སྤོད་ཚུ་དམིགས་སུ་བཀོད་པའི་སྲིད་བྱུས་དེ་ལས་ལམ་སོན་དང་བྱ་སྒོའི་ལམ་ ལུགས་ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་དེ་གྲོས་འདེབས་འབད་ནི། (༥) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་འཚུབ་བརྡོལ་གྱི་ལས་དོན་ཚུ་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་ འཐོན་པའི་སྐབས་འཚུབ་བརྡོལ་གི་གྲ་གྲིག་དང་གདོང་ལན་དེ་ལས་ལྟ་རོག་དང་ སྔོན་བཤད་འབད་ནི། སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འཛོམས། ༡༦. སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱི་དབང་འཛིན་གྱིས་བཟོ་མི་དང་བཀོད་ ཚོགས་ཀྱི་ཆ་འཇོག་འབད་ཡོད་པའི་གན་ཚད་དང་འཁྲིལ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དགོ། རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་། ༡༧. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༡༤(༩)པ་དང་འཁྲིལ་བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་གཤམ་གསལ་གྱི་ འཐུས་མི་ཚུ་ཚུད་པའི་རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་དགོ། (༡) ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ཀ་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས་ལས་འཐུས་མི་གཅིག་དང་། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201812 (2) One member from Department of Agriculture; (3) One member from Department of Livestock; (4) One member from Department of Public Health; (5) One member from National Environment Commission; (6) Legal Officer, Ministry of Agriculture and Forests; and (7) Focal person, Biosafety as the member Secretary Meetings of the grievances Redressal Committee 18. The Grievances Redressal Committee members shall meet as and when required to review the issues or complaints submitted to the Authority by the complainant. 19. The decision shall be made within ten working days from the date of the complaint received by the Grievances Redressal Committee. 20. In the event, the complainant is not satisfied with the decision of the Grievances Redressal Committee, the complainant may further appeal to the Board within ten working days from the date of the decision. 21. The Grievance Redressal Committee shall function in accordance with this Rules and Regulations and specific terms of reference approved by the Board. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༢ (༢) སོ་ནམ་ལས་ཁུངས་ལས་འཐུས་མི་གཅིག (༣) སྒོ་ནོར་ལས་ཁུངས་ལས་འཐུས་མི་གཅིག (༤) མི་དམངས་འཕོད་བསྟེན་ལས་ཁུངས་ལས་འཐུས་མི་གཅིག (༥) རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་སྐོར་ལྷན་ཆོགས་ལས་འཐུས་མི་གཅིག (༦) སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་ཁྲིམས་དོན་འགོ་དཔོན། (༧) འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན་སྦེ་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་མི་གཙོ་ཅན། རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་གི་ཞལ་འཛོམས། ༡༨. ཉོག་བཤད་བཀོད་མི་གིས་དབང་འཛིན་ལུ་བཙུགས་ཡོད་བའི་འབྲེལ་གནད་ཡང་ན་ཉོག་ བཤད་ཚུ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་ནི་ལུ་རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་གིས་ནམ་དགོས་དང་ བསྟུན་ཞལ་འཛོམས་འཚོགས་དགོ། ༡༩. རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་གིས་ཉོད་བཤད་དེ་ཚུ་ཐོབ་པའི་ཉིནམ་ལས་ལཱ་འབད་བའི་ ཉིན་གྲངས་བཅུ་ཐམ་གྱི་ནང་འཁོད་གྲོས་ཐག་གཅད་དགོ། ༢༠. རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་གི་གྲོས་ཆོད་སྐོར་ལས་ཉོག་བཤད་བཀོད་མི་ལུ་ངེས་ཤེས་ མ་འདོྲངས་པ་ཅིན་གྲོས་ཆོད་ཀྱི་ཉིནམ་ལས་ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་བཅུ་ཐམ་གྱི་ནང་ འཁོད་ཉོག་བཤད་བཀོད་མི་དེ་གིས་བཀོད་ཚོགས་ལུ་ཡང་བསྐྱར་མཐོ་གཏུགས་ཞུ་ཆོག ༢༡. རོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཚོགས་ཆུང་གིས་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་དེ་ལས་བཀོད་ ཚོགས་ཀྱིས་ངོས་ལེན་འབད་ཡོད་པའི་དམིགས་གསལ་གྱི་འགན་ཚད་དང་འཁྲིལ་དགོ། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201813 ChaPteR iii RisK assessMent, ManageMent and CoMMuniCation 22. In accordance to Sections 20, 21 and 22 of chapter IV of the Act, GMOs and products derived from GMOs for introduction into Bhutan shall be subjected to risk assessment, management and communication as provided under this Chapter. Risk assessment 23. The applicant shall carry out risk assessment based on Guidelines on Risk Assessment for Food and Feed Products derived from Genetically Modified Plants and Environmental Risk Assessment of Genetically Modified Plants. 24. The Biosafety Technical Working Group shall review the risk assessment report of the GMOs submitted by the applicant and provide their technical opinion to the Authority. 25. If the risk assessment has been carried out in line with the provisions of the Cartagena Protocol on Biosafety, the same risk assessment report may be accepted. 26. The Authority may not carry out risk review in cases, where the GMOs have been previously accorded approval for import by the Board. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༣ ལེའུ་༣པ། ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་དང་འཛིན་སྐྱོང་བརྡ་སྤོད། ༢༢. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་༤པའི་དོན་ཚན་༢༠པ་དང་༢༡པ་དེ་ལས་༢༢པ་དང་འཁྲིལ་འབྲུག་ནང་ འཁོད་གསར་བཙུགས་ཀྱི་དོན་ལུ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལེའུ་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་བཀོད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཉེན་ཁ་ དབྱེ་ཞིབ་དང་འཛིན་སྐྱོང་དེ་ལས་བརྒྱུད་འབྲེལ་ཚུ་འབད་དགོ ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ། ༢༣. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སྐྱེ་ཤིང་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་བཟའ་སྤོད་དང་ཆག་གི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུའི་ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་དང་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སྐྱེ་ཤིང་ཚུ་ལས་མཐའ་ འཁོར་གནས་སངས་ལུ་གནད་ཚད་ཅན་གྱི་ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་ལམ་ལུགས་ལུ་གཞི་བཞག་ སྟེ་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་འབད་དགོ ༢༤. ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་བཙུགས་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ ཚུའི་ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་སྙན་ཞུ་ཚུ་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱིས་བསྐྱར་ ཞིབ་འབད་དེ་ཁོང་རའི་ཁྱད་རིག་བསམ་འཆར་ཚུ་དབང་འཛིན་ལུ་བྱིན་དགོ ༢༥. གལ་སྲིད་ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་དེ་ཀར་ཊ་ཧི་ན་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་དཔྱད་གཞིའི་དགོངས་དོན་ ཚུ་དང་འཁྲིལ་འབད་ཡོད་ཚེ་ ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་སྙན་ཞུ་འདི་རང་ངོས་ལེན་འབད་ཆོག ༢༦. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ ནང་འདྲེན་གྱི་དོན་ལུ་ཧེ་མ་ལས་བཀོད་ ཚོགས་ཀྱི་གནང་བ་གྲོལ་ཏེ་ཡོད་ཚེ་ དབང་འཛིན་གྱིས་ཉེན་ཁ་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་མ་དགོ་ པར་བཞག་ཆོག Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201814 Risk Management 27. The applicant shall propose appropriate risk management mechanisms to manage and control any potential risk identified in the risk assessment. 28. The approval for the import, transit, placing on the market, or contained use of a GMO or product derived from GMO may require importer to carry out monitoring and evaluation of risks on a continuous basis as contained in the conditions of approval. 29. The applicants conducting activities involving products derived from GMOs shall prepare and submit risk management plans to the Authority for approval. 30. The applicant shall implement their approved risk management plans and shall be subjected to compliance monitoring by the Authority. Risk Communication 31. The Authority shall develop and implement risk communication guideline for effective communication. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༤ ཉེན་ཁ་འཛིན་སྐྱོང་། ༢༧. ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་ནང་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་མི་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཉེན་ཁ་གང་རུང་འཛིན་ སྐྱོང་དང་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་འོས་འཚམས་ལྡན་པའི་ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་འཛིན་སྐྱོང་གི་ ཐབས་རིག་ཚུའི་སྐོར་ལས་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་གྲོས་འཆར་བཀོད་དགོ ༢༨. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ནང་ འདྲེན་ཡང་ན་བརྒྱུད་འགྲུལ་ཉོ་ཚོང་ ཟུར་བཀག་གི་ལག་ལེན་ཚུའི་དོན་ལུ་གནང་བ་དེའི་ ནང་བཀོད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ལྟར་ནང་འདྲེན་པ་གིས་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཉེན་ཁ་ཚུ་ལྟ་ རོག་དང་དབྱེ་ཞིབ་འབད་དགོ ༢༩. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ ཡོད་པའི་ལས་དོན་ཚུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་གི་ཞུ་ཡིག་ཅིག་ཁར་ཉེན་ཁ་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་ གཞི་ཚུ་གྲ་སྒྲིགས་འབད་དེ་གནང་བ་གི་དོན་ལུ་དབང་འཛིན་ལུ་སྤོད་དགོ ༣༠. ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་ཚུ་གིས་ཁོང་རའི་གནང་བ་ཐོབ་ཡོད་པའི་ཉེན་ཁ་འཛིན་སྐྱོང་འཆར་གཞི་ ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་དགོཔ་དང་འཆར་གཞི་དེ་ཚུ་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ལྟ་རོག་དབང་ འཛིན་གྱིས་འབད་ཆོག ཉེན་ཁ་བརྡ་སྤོད། ༣༡. དོན་སྨིན་ཅན་སྦེ་བརྒྱུད་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་དབང་འཛིན་གྱིས་ཉེན་ཁ་བརྒྱུད་འབྲེལ་ལམ་ སོན་ཚུ་བརམས་ཏེ་ལག་ལེན་འཐབ་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201815 ChaPteR iV adMinistRatiVe PRoCeduRe foR gMo aPPRoVal application Procedure 32. All applications for approval of any activities using GMOs are required to be submitted to the Authority. 33. The applicant shall submit application for approval of GMOs based on event specific transformation/genetic modification. 34. For GM food/feed containing stacked events, the applicant shall submit new application for approval of GMOs. 35. The applicant shall prepare an application in line with the Guidelines for Handling Applications for GMOs and their products. 36. The Authority shall complete an administrative review of each application to verify that the application and documentation requirements for approval of GMOs are fulfilled. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༥ ལེའུ་༤པ། རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གི་གནང་བ་གི་ དོན་ལུ་བདག་སྐྱོང་གནད་སྤོད། ཞུ་ཡིག༌ལམ༌ལུགས། ༣༢. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་ལས་དོན་གང༌རུང་ གི༌གནང་བ་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་ཚུ་ག་ར་དབང་འཛིན་ལུ་བཙུགས་དགོ ༣༣. ཞུ༌ཡིག༌བཙུགས༌མི༌འདི༌གིས༌རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུའི་དོན་ལུ་ གནང་བ་དེ་བསྒྱུར་བ/རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་འབྱུང་རིམ་ལུ་གཞི་ བཞག་སྟེ་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་དགོ ༣༤. རིགས་རྒྱུན་སྣ་མང་ཡོད་མི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་ཟ་ཆས/ཆག་གི་ཐད་ཞུ་ ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་གི་གནང་བ་ཞུ་ནི་ དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་གསརཔ་བཙུགས་དགོ ༣༥. ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་འདི་གིས་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ ཚུའི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་བསྐྱར་ཞིབ་ལམ་སོན་དང་འཁྲིལ་ཞུ་ཡིག་དེ་གྲ་སྒྲིགས་ འབད་དགོ ༣༦. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་གི་གནང་བ་ཞུ་ནི་དོན་ལུ་དགོ་པའི་ཞུ་ ཡིག་དང་ཡིག་ཆ་ཚུ་ཚངམ་སྦེ་ཡོད་མེད་བདེན་དཔྱད་འབད་ནི་ལུ་དབང་འཛིན་གྱིས་ཞུ་ཡིག་ རེ་རེ་བཞིན་བདག་སྐྱོང་གི་བསྐྱར་ཞིབ་འབད་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201816 37. Applications that are complete shall be acknowledged to the applicant within 10 working days from the date of receipt of the application. However, the incomplete applications will be returned to applicant with an explanatory letter. 38. The applications after acknowledgment shall be submitted to the Technical Working Group by the Authority within 5 working days. 39. The Technical Working Group shall review, assess and issue decision to the Authority within 90 working days. 40. The Authority shall submit the decision of the TWG to the Board within 5 working days 41. The Board shall issue decision within 15 working days to the Authority. 42. The Authority shall communicate the decision to the applicant within 3 working days. Confidential Business Information 43. The applicant may indicate or mark information in the application as confidential business information based on the accepted criteria stated in the Guidelines for Handling Applications for GMOs and their products. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༦ ༣༧. ཡིག་ཆ་ཚུ་ཚངམ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཞུ་ཡིག་ཚུའི་སྐོར་ལས་ཞུ་ཡིག་འབོྱར་བའི་ཟླ་ཚེས་ལས་ལཱ་ འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་༡༠ནང་འཁོད་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་ཚུ་ལུ་སོྦར་ལེན་འབད་དགོ། གལ་སྲིད་ཞུ་ཡིག་ཚངམ་སྦེ་མེད་མི་ཚུ་ ཞུ༌ཡིག༌བཙུགས༌མི་ལུ་ཡིག་ཐོག་ཁ་གསལ་ སྦྲགས་ཏེ་ལོག་སྤོད་དགོ ༣༨. ཞུ་ཡིག་ཚུ་སྦོར་ལེན་འབད་བའི་ཤུལ་ ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་༥འི་ནང་འཁོད་དབང་ འཛིན་གྱིས་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་ལུ་བཙུགས་དགོ། ཨིན་རུང་ཞུ་ཡིག་ཚངམ་སྦེ་མེད་ མི་ཚུ་ཞུ༌ཡིག༌བཙུགས༌མི་ལུ་ཡིག་ཐོག་ཁ་གསལ་སྦྲགས་ཏེ་ལོག་སྤོད་དགོ ༣༩. ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱིས་བསྐྱར་ཞིབ་དང་དབྱེ་ཞིབ་འབད་བའི་ཤུལ་ གྲོས་ཆོད་དེ་ལཱ་ འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་༩༠ནང་འཁོད་དབང་འཛིན་ལུ་བྱིན་དགོ ༤༠. དབང་འཛིན་གྱིས་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱི་གྲོས་ཆོད་དེ་ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་ ༥ནང་འཁོད་བཀོད་ཚོགས་ལུ་བཙུགས་དགོ ༤༡. བཀོད་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཆོད་དེ་ ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་༡༥ནང་འཁོད་དབང་འཛིན་ལུ་ བྱིན་དགོ ༤༢. དབང་འཛིན་གྱིས་གྲོས་ཆོད་དེའི་སྐོར་ ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་༣ནང་འཁོད་ཞུ་ཡིག་ བཙུགས་མི་ལུ་བརྡ་དོན་སྤོད་དགོ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གསང་བའི་བརྡ་དོན། ༤༣. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུའི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་ བསྐྱར་ཞིབ་ལམ་སོན་ནང་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་ངོས་ལེན་ཅན་གྱི་ཚད་གཞི་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་ སྟེ་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་ཞུ་ཡིག་ནང་བཀོད་པའི་བརྡ་དོན་ཚུ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་གསང་བའི་ བརྡ་དོན་ཨིན་ལུགས་ཀྱི་བརྡ་མཚོན་ཡང་ན་རགས་བཀོད་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201817 44. The Authority shall not disclose to a third party any confidential information exchanged under this Rules and Regulations and shall protect the intellectual property rights of the applicant. 45. The following information shall not be considered confidential: (1) The name and address of the exporter and importer; (2) The unique identifier of the GMO; (3) A summary of the risk assessment; and (4) Any risk management requirements. safety Review 46. Applications that comply with the information requirements shall be processed for risk review by the Biosafety Technical Working Group according to Guidelines on Risk Assessment for Food and Feed Products derived from Genetically Modified Plants and Environmental Risk Assessment of Genetically Modified Plants. 47. The GM food or feed containing stacked events shall be considered as a new GMO and shall be subjected to a full safety assessment even if the single events have prior approvals. 48. For initiating the review of safety assessment by the Biosafety Technical Working Group, the Authority shall prepare a cover note on each application with the following details: འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༧ ༤༤. བཅའ་ཡིག་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་བརྗེ་སོར་འབད་ཡོད་མི་གསང་བའི་བརྡ་དོན་ཚུ་ག་ཅི་ ཨིན་རུང་དབང་འཛིན་གྱིས་གཞན་འབྲེལ་ར་ཕན་ཚུ་ལུ་ཕྱིར་བཤད་འབད་ནི་མེདཔ་མ་ཚད་ ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གི་རིག་གསར་དངོས་པའི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ཡང་གསང་བ་སྦེ་བཞག་དགོ ༤༥. གསང་བའི་བརྡ་དོན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་ཚུད་མི་ཚུ་ཡང་གཤམ་གསལ་ལྟར། (༡) ཕྱིར་ཚོང་པ་དང་ནང་འདྲེན་པའི་མིང་དང་ཁ་བྱང་། (༢) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ངོ་རགས། (༣) ཉེན་ཁ་དབྱེ་དཔྱད་ཀྱི་བཅུད་དོན། (༤) ཉེན་ཁ་འཛིན་སྐྱོང་གི་དགོས་མཁོ་ཚུ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་། ཉེན་སྲུང་བསྐྱར་ཞིབ། ༤༦. མཁོ་གལ་ཡོད་པའི་བརྡ་དོན་ཚུ་ཚངམ་སྦེ་ཡོད་མི་ཞུ་ཡིག་ཚུ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སྐྱེ་ཤིང་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཟ་ཆས་དང་ཆག་གི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་གི་ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་ དང་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སྐྱེ་ཤིང་ཚུ་གི་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་ཉེན་ ཁ་དབྱེ་ཞིབ་ལམ་སོན་གཉིས་དང་འཁྲིལ་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ཉེན་ཁ་བསྐྱར་ཞིབ་ཀྱི་དོན་ལུ་གྲ་སྒྲིགས་འབད་དགོ ༤༧. རིགས་རྒྱུན་བྱུང་རིམ་སྣ་མང་ཡོད་མི་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་ཟ་ཆས་ཡང་ན་ ཆག་ཚུ་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གསརཔ་ཨིནམ་སྦེ་བརྩི་འཇོག་ འབད་དགོཔ་དང་སྣ་མང་ལས་བྱུང་རིམ་གཅིག་ལུ་སྔ་གོང་གནང་བ་ཡོད་རུང་ཉེན་སྲུང་དབྱི་ ཞིབ་ཡོངས་རྫོགས་རྐྱབ་དགོ ༤༨. སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་གྱིས་ཉེན་ཁ་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱི་བསྐྱར་ཞིབ་འགོ་ བཙུགས་ནིའི་དོན་ལུ་དབང་འཛིན་གྱིས་ཞུ་ཡིག་རེ་རེ་ལུ་གཤམ་གསལ་གྱི་བརྡ་དོན་ཚུ་ཚུད་ མི་གདོང་ཤོག་ཚུ་གྲ་སྒྲིགས་འདབ་དགོཔ་དེ་ཡང་། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201818 (1) The name of the applicant; (2) The type of application; (3) The name of the recipient organism, including whether the recipient organisms can cross fertilise with wild flora/fauna and/or with cultivated crops in the case of plants in the receiving environment; (4) The inserted genes or sequences; and (5) Status of approval in country of origin. 49. The applicant shall, where any new information becomes available on any potential risks to human or animal health, biological diversity or the environment, notify the Authority immediately from the time the information becomes available. ChaPteR V PeRMit PRoCeduRes import Permit Procedures 50. All applicants intending to import GMOs and products derived from GMOs for direct use as food, feed or for processing shall obtain a permit from the Authority. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༨ (༡) ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མིའི་མིང་གསལ། (༢) ཞུ་ཡིག་གི་དབྱེ་བ། (༣) གསར་བཙུགས་ཀྱི་གནས་སངས་ནང་གི་སྔོ་ཤིང་ཚུའི་འབྲེལ་གནད་སྐབས་སྐྱེ་སོན་ བཙུགས་སའི་སོག་ལྡན་ཚུ་གིས་རི་ཁའི་སྔོ་ཤིང་/སོག་ཆགས་དང་/ཡང་ན་བཏབ་ པའི་ལོ་ཐོག་ཚུ་དང་རིགས་བསྲེས་བཏུབ་མིན་བརྩིས་ཏེ་སྐྱེ་སོན་བཙུགས་སའི་སོག་ ལྡན་གྱི་མིང་། (༤) བཙུགས་མི་རིགས་སོན་ཡང་ན་རིགས་སོན་དབྱེ་དཔྱད་ཚུ། (༥) འབྱུང་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་གནང་བ་ཡོད་མེད། ༤༩. འགྲོ་བ་མིདང་སེམས་ཅན་གྱི་འཕོད་བསྟེན་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཡང་ན་མཐའ་འཁོར་གནས་ སངས་ལུ་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཉེན་ཁ་ཚུ་ག་ཅི་གི་སྐོར་ལས་ཨིན་རུང་བརྡ་དོན་གསརཔ་ཐོབ་པ་ ཅིན་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་བརྡ་དོན་དེ་ཚུ་ཐོབ་པའི་དུས་ཚོད་ལས་གང་མགྱོགས་དབང་ འཛིན་ལུ་བརྡ་བསྐུལ་བྱིན་དགོ ལེའུ་༥པ། ཆོག་ཐམ་ལམ་ལུགས། ནང་འདྲེན་ཆོག་ཐམ་ལམ་ལུགས། ༥༠. ཐད་ཀར་དུ་ཟ་ཆས་ཆག་སྦེ་ཡང་ན་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་ཆེད་དུ་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་རིགས་ རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ནང་འདྲེན་ འབད་འདོད་ཡོད་མི་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་ཚུ་ག་ར་གིས་དབང་འཛིན་ལས་གནང་བ་ལེན་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201819 51. The application for a permit to import GMOs and product derived from GMOs for direct use as food, feed or for processing shall be accompanied by: (1) A duly filled application form; (2) An Import Permit fee of Nu. 500; and (3) All required documentation requirements as per Guidelines for Handling Applications for GMOs and their products. 52. For issuance of import permit for approved GMOs intended for further processing, the applicant is required to have in place processing facilities approved by the relevant authorities. 53. All GMOs intended for imports shall also meet the bio security requirements as per the Plant and Animal Quarantine regulatory requirements. 54. For approved GMOs, the applicant shall process for Import Permit at least fifteen (15) working days prior to the intended date of import and the Authority shall issue a permit, with or without conditions, within ten (10) working days of receipt of the application, if it fulfills all the biosecurity requirements. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༡༩ ༥༡. ཐད་ཀར་དུ་ཟ་ཆས་ཆག་སྦེ་ཡང་ན་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་ཆེད་དུ་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་རིགས་ རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ནང་འདྲེན་ འབད་ནི་ལུ་ཆོག་ཐམ་གྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་དང་མཉམ་གཅིག་བསྒྲགས་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) ཚུལ་དང་མཐུནམ་སྦེ་བཀང་མི་ཞུ་ཡིག་འབྲི་ཤོག (༢) ནང་འདྲེན་ཆོག་ཐམ་གྱི་གླ་ཡོན་སྦེ་དངུལ་ཀྲམ་༥༠༠དང། (༣) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུའི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཞུ་ཡིག་བསྐྱར་ཞིབ་ལམ་སོན་ལྟར་མཁོ་གལ་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆས་ག་ར། ༥༢. ཡང་བསྐྱར་བཟོ་བཅོས་འབད་ནི་ལུ་དམིགས་པའི་གནང་བ་གྲོལ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ནང་འདྲེན་གྱི་ཆོག་ཐམ་སོྤད་ནི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་ མི་ལུ་འབྲེལ་ཡོད་དབང་འཛིན་ཚུ་ལས་གནང་བ་གྲོལ་བའི་བཟོ་བཅོས་འབད་ནིའི་མཐུན་ རྐྱེན་ཚུ་དགོ ༥༣. ནང་འདྲེན་གྱི་དོན་ལུ་དམིགས་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ག་ར་ སྔོ་ཤིང་དང་སེམས་ཅན་ཟུར་བརག་གི་སྒྲིགས་གཞི་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་སྲུང་སྐྱོབ་གི་མཁོ་གལ་ཚུ་ དང་འཁྲིལ་དགོ ༥༤. གནང་བ་གྲོལ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ནང་འདྲེན་ཆོག་ ཐམ་གྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་ཉུང་ཤོས་ནང་འདྲེན་འབད་ནི་ཨིན་པའི་ཟླ་ཚེས་སྔ་ གོང་ལས་ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་(༡༥)ནང་འཁོད་བྱ་རིམ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དགོཔ་དང་ གལ་སྲིད་ཞུ་ཡིག་དེ་སྐྱེ་ལྡན་སྲུང་སྐྱོབ་གི་མཁོ་གལ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཡོད་ཚེ་ཞུ་ཡིག་འབོྱར་ ཞིནམ་ལས་ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་(༡༠)ནང་འཁོད་དབང་འཛིན་གྱིས་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ཡོད་ མེད་ཀྱི་སྒོ་ལས་ཆོག་ཐམ་སྤོད་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201820 55. Applications for permit pertaining to GMOs which have not been approved, the Authority shall review and process the application as per the ‘Administrative Procedure for GMO Approval’. 56. Products derived from GMOs may be imported into Bhutan only at officially designated border points. 57. The permit issued shall be used solely by the person to whom it is issued and is not transferable to any other person. 58. The permit shall be valid for a period of sixty (60) days from the date of issue, but may be renewed for 30 days unless there is non-compliance to any of the imposed condition. Revocation of Permit 59. The Authority shall revoke a permit based on any of the following conditions; (1) If there is any new information as to the harmful effects of the GMOs; (2) If the GMOs cause damage to the environment, human and animal health which could not be envisaged when the approval was given; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༠ ༥༥. གནང་བ་གྲོལ་ཏེ་མེད་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་འབྲེལ་ བའི་ཆོག་ཐམ་གྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་ཚུ་དབང་འཛིན་གྱིས་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་ བའི་སོག་ལྡན་གི་གནང་བའི་དོན་ལུ་བདག་སྐྱོང་གི་གནད་སོྤད་དང་འཁྲིལ་བསྐྱར་ཞིབ་ འབད་དེ་བྱ་རིམ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དགོ ༥༦. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་གཞུང་འབྲེལ་ གྱི་ཐོག་ལས་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ས་མཚམས་སྒོ་ར་ཚུ་ལས་རྐྱངམ་གཅིག་ནང་ འདྲེན་འབད་ཆོག ༥༧. ཐོབ་ཡོད་པའི་ཆོག་ཐམ་དེ་ཆོག་ཐམ་ཐོབ་མི་རྐྱངམ་གཅིག་གིས་ལག་ལེན་འཐབ་ཆོགཔ་ ཨིནམ་དང་མི་ངོམ་གཞན་ག་ལུ་ཡང་སོ་སོར་འབད་ནི་མེད། ༥༨. ཆོག་ཐམ་ཚུ་སྤོད་པའི་ཟླ་ཚེས་ལས་ཉིན་གྲངས་༦༠འི་དུས་ཡུན་གྱི་རིང་ལུ་ཆ་གནས་ཡོདཔ་ ཨིན་རུང་བཀོད་ཡོད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ག་ཅི་ལུ་ཨིན་རུང་མ་གནས་པར་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་དེ་ མེན་ཉིན་གྲངས་༣༠འི་དུས་ཡུན་གྱི་དོན་ལུ་བསྐྱར་གསོ་འབད་ཆོག ཆོག་ཐམ་ཆ་མེད། ༥༩. དབང་འཛིན་གྱིས་གཤམ་གསལ་ལྟར་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ག་ཅི་ལུ་ཨིན་རུང་གཞི་བཞག་སྟེ་ཆོག་ ཐམ་ཚུ་ཆ་མེད་གཏང་དགོཔ་འདི་ཡང་། (༡) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུའི་གནོད་སྐྱོན་གྱི་ཞོར་འགྲམ་ཚུའི་ སྐོར་ལས་བརྡ་དོན་གསརཔ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ཐོབ་པ་ཅིན་དང་། (༢) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལུ་བརྟེན་མཐའ་འཁོར་གནས་ སངས་དེ་ལས་འགྲོ་བ་མི་དང་སེམས་ཅན་གྱི་འཕོད་བསྟེན་ལུ་གནང་བ་གྲོལ་བའི་ སྐབས་ལུ་བསམ་དཔྱད་ལས་འདས་པའི་གནོདཔ་བཀལ་བ་། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201821 (3) In the opinion of the Authority, new information or a review of existing information about GMOs or products derived from GMOs has established or is likely to establish any risk to human or animal health, or the environment; (4) Refusal to allow inspection of the premises where the GMOs or products derived from GMOs are stored, used and/or disposed; and (5) Non-compliance with or violation of any of the imposed conditions. export Procedures 60. Where required, the Authority may issue export certificate for products derived from GMOs in accordance to the regulatory requirements of the importing country which should be fulfilled by the exporter. 61. An application to export GMOs shall be made in the form prescribed by the Authority with Export Certificate fee of Nu. 500. 62. Applicants may process for export certificate at least fifteen (15) working days prior to the intended date of export. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༡ (༣) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཡང་ན་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུའི་སྐོར་ལས་བརྡ་དོན་གསརཔ་ཡང་ན་ཐོབ་བཞིན་ཡོད་པའི་བརྡ་དོན་ཚུ་ བསྐྱར་ཞིབ་ལུ་བརྟེན་དབང་འཛིན་གྱི་བསམ་འཆར་ལུ་འགྲོ་བ་མིའམ་སེམས་ཅན་ གྱི་འཕོད་བསྟེན་ཡང་ན་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་ཉེན་ཁ་ཡོད་ལུགས་ཡང་ན་ འབྱུང་སྲིད་ནི་ཨིནམ་སྦེ་འཆར་བ། (༤) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཡང་ན་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུ་བཞག་ས་དང་/ཡང་ན་སྤོད་ས་བཀོ་སའི་གཞིས་གནས་ཚུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ མ་བཅུག་པ། (༥) བཀོད་ཡོད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ག་ཅི་ལུ་ཨིན་རུང་མ་གནས་པ་ཡང་ན་དེ་ཚུ་ལས་འགལ་ བ། ཕྱིར་ཚོང་གནད་སྤོད། ༦༠. མཁོ་གལ་ཡོད་པ་ཅིན་ནང་འདྲེན་འབད་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཚམས་འཛིན་གྱི་མཁོ་གལ་ཚུ་ དང་འཁྲིལ་དབང་འཛིན་གྱིས་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་ པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུའི་དོན་ལུ་ཕྱིར་ཚོང་ལག་འཁྱེར་ཚུ་སོྤད་ཆོགཔ་དང་མཁོ་གལ་དེ་ཚུ་ལུ་ཕྱིར་ ཚོང་འཐབ་མི་གིས་གནས་དགོ ༦༡. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཕྱིར་ཚོང་འབད་ནི་ལུ་ཞུ་ཡིག་ཚུ་ཕྱིར་ཚོང་ ལག་འཁྱེར་གྱི་གླ་ཡོན་སྦེ་དངུལ་ཀྲམ་༥༠༠དང་སྦྲགས་ཏེ་དབང་འཛིན་གྱིས་ཆེད་དུ་བཀོད་ པའི་འབྲི་ཤོག་ལྟར་བཙུགས་དགོ ༦༢. ཕྱིར་ཚོང་ལག་འཁྱེར་གྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་ཉུང་ཤོས་ཕྱིར་ཚོང་འབད་ནི་ཨིན་ པའི་ཟླ་ཚེས་ཀྱི་སྔ་གོང་ལས་ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་༡༥ནང་འཁོད་ལཱ་རིམ་ཚུ་འགོ་འདྲེན་ འཐབ་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201822 63. Products derived from GMOs should be exported from Bhutan only at officially designated border points. ChaPteR Vi insPeCtion and MonitoRing Power of inspectors 64. The Inspector shall have the power to: (1) Demand information, seize and/or destroy any item from owner or person in charge of vehicle or premises that directly violates the prohibitions of import, transit, intentional release and contained use of GMOs capable of reproducing or products that may contain GMOs; (2) Seize or take sample or copy of any appliance, material, object, substance, book, statement or document which is or contributes to proof of a violation of the provisions; (3) Seize any item in the event of non-conformance to labeling requirements; (4) Take necessary steps in an emergency situation without issuance of any orders or notice to the person responsible to prevent any damage to the health and འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༢ ༦༣. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་གཞུང་འབྲེལ་ གྱི་ཐོག་ལས་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ས་མཚམས་སྒོ་ར་ཚུ་ལས་རྐྱངམ་གཅིག་ཕྱིར་ཚོང་ འབད་དགོ ལེའུ་༦པ། ཞིབ་དཔྱད་དང་ལྟ་རོག ཞིབ་དཔྱད་པ་ཚུའི་དབང་ཚད། ༦༤. ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ཡོད་པའི་དབང་ཚད་ཚུ་ཡང། (༡) ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ ལྡན་ཚུ་ཡང་ན་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་འོང་སྲིད་པའི་ དངོས་པོ་ཚུ་ནང་འདྲེན་དང་བརྒྱུད་འགྲུལ་དེ་ལས་ཆེད་དམིགས་གསར་བཏོན་དང་ ཚད་ལྡན་ལག་ལེན་ཚུའི་བཀག་དམ་ལས་ཐད་ཀར་དུ་འགལ་བའི་འགྲུལ་འཁོར་ ཡང་ན་གཞིས་གནས་ཚུའི་ཇོ་བདག་ཡང་ན་འགོ་འཛིན་འབད་མི་ཚུ་ལས་བརྡ་དོན་ ཚུ་ལེན་ནི་དང་/ཡང་ན་ཅ་ཆས་ག་ཅི་ཨིན་རུང་བཙན་ལེན་དང་སོར་བཤིག་གཏང་ནི་ དང་། (༢) བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ཚུ་ལས་འགལ་བ་ཡང་ན་འགལ་བ་ཨིནམ་སྦེ་སྒྲུབ་ བྱེད་ལུ་ཕན་མི་ལཱ་ཆས་སམ་ཅ་དངོས་ཡང་ན་དངོས་པོའམ་རྒྱུ་རྫས་ཀི་དེབ་ངག་ བརྗོད་ཡིག་ཆ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་བཙན་ལེན་ནམ་དཔེ་ཚད་ཡང་ན་འདྲ་བཤུས་རྐྱབ་ནི། (༣) མིང་བྱང་བཏགས་ནི་མཁོ་གལ་ཚུ་ལུ་མ་གནས་པའི་གནད་རེ་འཐོན་པ་ཅིན་ཅ་ཆས་ ག་ཅི་ཨིན་རུང་བཙན་ལེན་འབད་ནི། (༤) མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་བརྩིས་ཏེ་འགྲོ་བ་མིའམ་སེམས་ཅན་ཡང་ན་སྔོ་ཤིང་ ཚུའི་འཕོད་བསྟེན་དང་ཚེ་སོག་ལུ་གནོད་སྐྱོན་ག་ཅི་ཨིན་རུང་སྔོན་འགོག་འབད་ནི་ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201823 life of humans, animals or plants including the environment and notify the Authority in writing; and (5) Perform the assigned responsibilities and carry an identification card duly signed by the Head of the Authority at all times during inspection, monitoring and enforcement activities; general inspection and Monitoring Requirements 65. The Inspector shall inspect any import or export of GMOs and products derived from GMOs including containers, packaging materials and other ingredients whether raw, semi or fully processed, at the officially designated points of entry and exit. 66. Activities carried out using products derived from GMOs shall be subjected to inspection by Inspectors as detailed in Guidelines for Inspection and Monitoring of GMOs. 67. Inspection shall be carried out to ensure that: (1) The import and export of GMOs have evidence of prior approval; (2) Each consignment is accompanied with required documents; and (3) The terms and conditions contained in the permit are complied with. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༣ ལུ་ཁག་འགན་ཡོད་པའི་མི་ངོ་ལུ་བཀའ་རྒྱ་ཡང་ན་བརྡ་བསྐུལ་ག་ནི་ཡང་མ་བྱིན་ པར་ཚབས་བརྡོལ་གྱི་གནས་སངས་ནང་དགོས་མཁོའི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་སྒྲིགས་ནི། (༥) རང་ལུ་ཕོག་ཡོད་པའི་འགན་འཁུར་ཚུ་ བསྒྲུབ་ནི་དང་ དབང་འཛིན་གྱི་འགོ་འཛིན་ ལས་ ཚུལ་དང་མཐུནམ་སྦེ་ ས་ཡིག་བཀོད་པའི་ངོ་འཛིན་ཤོག་བྱང་ཚུ་ ཞིབ་ དཔྱད་ དེ་ལས་ བལྟ་རོག་དང་བསར་སྤོད་ཀྱི་ལས་དོན་ཚུ་ བསྒྲུབ་པའི་སྐབས་ དུས་ནམ་རང་ཨིན་རུང་ འབག་དགོ སྤྱིར་བཏང་ཞིབ་དཔྱད་དང་ལྟ་རོག་གི་དགོས་མཁོ། ༦༥. དོ་སྒྲོམ་དང་དོ་སོྣད་དངོས་པོ་མ་ཚད་མ་བཟོཝ་ཡང་ན་ཕྱེད་བཟོ་ཡང་ན་བཟོ་གྲུབ་ག་དེ་ འབད་རང་ཨིན་རུང་གི་ནང་རྫས་བརྩིས་ཏེ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ནང་འདྲེན་ཡང་ན་ཕྱིར་ཚོང་ག་ཅི་ཨིན་རུང་གཞུང་ འབྲེལ་ཐོག་ལས་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐོན་ས་མཚམས་སྒོ་ར་དང་ནང་འཛུལ་ས་ མཚམས་སྒོ་ར་ཚུའི་ནང་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོ ༦༦. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཞིབ་དཔྱད་དང་ལྟ་རོག་གི་ལམ་སོན་ནང་ ཁ་གསལ་བཀོད་པ་བཞིན་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་ལས་དོན་ ཚུ་ཞིབ་དཔྱད་པ་ཚུ་གིས་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོ ༦༧. གཤམ་གསལ་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་ལུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོཔ་འདི་ཡང་། (༡) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་ཚོང་རྐྱབ་ ཆོགཔ་སྦེ་སྔར་གྱི་གནང་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡོདཔ་དང་། (༢) སྐྱེལ་ཆས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་མཁོ་གལ་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་ཚུ་སྦྲགས་ཏེ་ཡོདཔ། (༣) ཆོག་ཐམ་ནང་བཀོད་པའི་གནས་ཚིག་དང་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201824 68. In addition to verification of documents, the Inspector may take samples for testing. 69. The Inspector shall communicate in writing to the Authority with regard to information on any direct seizure at the point of entry. inspection of Consignments at the points of entry 70. When a consignment of GMOs arrives at a port of entry, the following are the procedures for inspection: (1) The importer shall produce an import permit issued by the Authority or required documents; (2) The inspector shall verify that import conditions are complied with; products intended for direct use as food or feed, or for processing (GMOs-FFP), should be accompanied by documents that clearly states, but not limited to, the following: (a) Where identity of the GMOs is known, that the shipment contains GMOs-FFP; (b) Where identity of the GMOs is not known, that the consignments may contain one or more GMOs FFP; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༤ ༦༨. ཡིག་ཆ་ཚུ་བདེན་དཔྱད་ཀྱི་ཁ་སྐོང་ལུ་བརག་ཞིབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་ དཔེ་ཚད་ཚུ་ལེན་ཆོག ༦༩. ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་དབང་འཛིན་ལུ་འཛུལ་སྒོ་ལས་བཀའ་མེད་བཙན་ལེན་སྐོར་ ཡིག་ཐོག་ ལུ་བརྡ་དོན་འབད་དགོ འཛུལ་སྒོར་སྐྱེལ་ཆས་ཞིབ་དཔྱད། ༧༠. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གི་སྐྱེལ་ཆས་ཚུ་འཛུལ་སྒོར་ལྷོད་པའི་ སྐབས་ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་དོན་ལུ་གནད་སྤོད་ཚུ་ཡང་གཤམ་གསལ་ལྟར། (༡) ནང་འདྲེན་པ་གིས་དབང་འཛིན་གྱིས་སོྤད་ཡོད་པའི་ནང་འདྲེན་ཆོག་ཐམ་ཡང་ན་ མཁོ་གལ་ཡོད་པའི་ཡིག་ཆ་ཚུ་ངོ་སོན་འབད་དགོཔ་དང་། (༢) ནང་འདྲེན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྐོར་ལས་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་ བདེན་དཔྱད་འབད་དགོཔ་དང་ཐད་ཀར་དུ་ཟ་ཆས་ཆག་ཡང་ན་བཟོ་བཅོས་འབད་ ནིའི་དོན་ལུ་(ཇི་ཨེམ་ཨོ-ཨེཕ་ཨེཕ་པི)དམིགས་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ སྦྲགས་ཏེ་འོངས་དགོ་པའི་ཡིག་ཆ་ཚུའི་ནང་གཤམ་འཁོད་ཀྱི་བརྡོ་དོན་ཚུ་ཁ་གསལ་ སྦེ་བཀོད་དགོཔ་ཨིན་རུང་དེ་ཚུ་ལུ་ཚད་འཛིན་མེདཔ་ཚུ་ཡང་། (ཀ) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་ ཚུགསཔ་ཡོད་པ་ཅིན་དོ་སྐྱེལ་ནང་ཇི་ཨེམ་ཨོ-ཨེཕ་ཨེཕ་པི་ཡོད་ལུགས་ དང་། (ཁ) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ངོས་འཛིན་འབད་མ་ ཚུགས་པ་ཅིན་དོ་སྐྱེལ་ནང་ཇི་ཨེམ་ཨོ-ཨེཕ་ཨེཕ་པི་གཅིག་ ཡང་ན་དེ་ ལས་མང་མི་འོངས་སྲིད་ལུགས། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201825 (c) The common, scientific and commercial names of the GMOs; and (d) That the GMOs are not for intentional introduction into the environment. (3) Inspect incoming consignment of GMOs to verify the actual content and cross check the consignment against their documentation; (4) To ascertain whether the risk management strategies are followed by the applicant; and (5) May check the decisions posted in the Bhutan Biosafety Clearing House regarding GMOs. inspection at processing facility 71. The Inspector shall conduct random inspection and targeted risk-based inspection in processing facility to monitor for compliance for the following: (1) Records for transport of GMOs and products derived from GMOs; (2) Storage areas; (3) Containment measures; (4) Waste treatment; (5) Training of personnel; and འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༥ (ག) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་གི་སྤྱི་མིང་དང་ཚན་ རིག་གི་མིང་དེ་ལས་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མིང་ཚུ། (ང) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་མཐའ་འཁོར་གནས་ སངས་ནང་ཆེད་དམིགས་གསར་བཙུགས་ཀྱི་དོན་ལུ་མེད་ལུགས། (༣) ནང་དོན་ངོ་མ་བདེན་དཔྱད་འབད་ནི་དང་སྐྱེལ་ཆས་ཚུ་ཡིག་ཆའི་ནང་བཀོད་དོ་ བཟུམ་ཡོད་མེད་གཏན་འཁེལ་བཟོ་ནི་ལུ་ནང་སྐྱོད་ཀྱི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུའི་སྐྱེལ་ཆས་ཚུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི། (༤) ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་ཉེན་ཁ་འཛིན་སྐྱོང་གི་ཐབས་བྱུས་ཚུ་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད་ མེད་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི། (༥) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུའི་སྐོར་ལས་འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ ཉེན་སྲུང་གནས་བསྡུ་ལྟེ་བའི་ཡོངས་འབྲེལ་ནང་བཙུགས་ཡོད་པའི་གྲོས་ཆོད་ཚུ་ ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི། བཟོ་འདོན་མཐུན་རྐྱེན་ཞིབ་དཔྱད། ༧༡. ཞིབ་དཔྱད་པ་གྱིས་བཟོ་འདོན་མཐུན་རྐྱེན་ནང་རིམ་བྲལ་ཞིབ་དཔྱད་དང་ཆེད་དམིགས་ཀྱི་ ཉེན་ཁ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་གཤམ་གསལ་ཚུ་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད་མེད་ལྟ་རོག་འབད་ནིའི་དོན་ ལུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུ་གཏོང་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་ཡིག་ཐོ་ཚུ་དང་། (༢) མཛོད་ཁང་གི་ས་གནས་ཚུ། (༣) ཚད་འཛིན་ཐབས་ལམ་ཚུ། (༤) ཕྱགས་སྙིགས་སྐྱོང་བཞག (༥) ལས་བྱེདཔ་གི་སྦོང་བརྡར། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201826 (6) Availability of guidance documents. inspection of imported products 72. For any imported products derived from GMOs, the Inspector shall perform the following: (1) Take sample of any products derived from GMOs from any person/ purchaser or a consignee found to be either dealing or is in possession of such items; (2) Stop any vehicle to verify any activity involving products derived from GMOs; (3) Enter and search at all reasonable times, any private premises or structure in which the Inspector believes that the evidence of an offence under the Act is likely to be found, upon obtaining a search warrant from the nearest Court of Law; (4) Examine any record, register, document or any other material object found and seize the same, if the inspector has reason to believe that it may be helpful to establish an offence: འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༦ (༦) ལམ་སོན་ཡིག་ཆ་ཚུ་ཡོད་མེད། ནང་འདྲེན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཞིབ་དཔྱད། ༧༢. ནང་འདྲེན་འབད་མི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་ སྐྱེད་ཚུ་ག་ཅི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་རུང་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་འབད་དགོཔ་ཚུ་ཡང་གཤམ་གསལ་ ལྟར། (༡) མི་ངོམ་/ཡང་ན་ཉོ་མི་གང་རུང་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ཡང་ན་དེ་བཟུམ་མའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་ བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གི་ཅ་ཆས་ཚུ་ལུ་འབྲེལ་གཏོགས་བདག་དབང་ཡོད་མི་ སྐྱེལ་ཆས་ལེན་མི་ཚུ་ལས་དཔེ་ཚད་ལེན་ནི་དང་། (༢) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་མི་ལས་དོན་ག་ཅི་གི་སྐོར་ལས་ཨིན་རུང་བདེན་དཔྱད་འབད་ ནིའི་དོན་ལུ་འགྲུལ་འཁོར་ག་ཅི་ཨིན་རུང་བཀག་ནི། (༣) ཉེ་འདབས་ཀྱི་ཁྲིམས་འདུན་ལས་བཙན་ཚོལ་བཀའ་འཕྲིན་ལེན་ཞིནམ་ལས་བཅའ་ ཁྲིམས་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་གནོད་འགལ་ཅིག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་ཐོབ་སྲིད་པའི་སྐོར་ལས་ ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་བདེན་འཛིན་རེ་ཚུགས་པའི་སྒེར་གྱི་ས་ཁོངས་ཡང་ན་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ ནང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་དུས་ཚོད་ལུ་ནམ་རང་འབད་རུང་འཛུལ་ཏེ་བཙན་ཚོལ་ འབད་ནི། (༤) ཡིག་ཐོ་དང་ཐོ་དེབ་ཡང་ན་ཡིག་ཆ་དང་མཐོང་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་ ཅ་དངོས་གཞན་ཚུ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་དབྱེ་དཔྱད་འབད་ནི་དང་གལ་སྲིད་གནོད་འགལ་ ཅིག་གི་བདེན་ཁུངས་བཀལ་ནི་དོན་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་སྦེ་ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ བདེན་འཛིན་རེ་ཚུགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ་ཅིན་དེ་ཚུ་བཙན་ལེན་འབད་ནི་ཚུ་ ཡང། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201827 (1) In case of plants, seeds, or any other living organism potential of being GMOs, it shall be quarantined at the expense of the importer as per the applicable plant quarantine procedures; (2) In case of fresh fruits and vegetables, potential of being GMOs, a market-based testing shall be conducted; (3) In case of live animals, potential of being GMOs, it shall be quarantined for a minimum period of fifteen (15) days as required under Livestock Act at the expense of the importer as per the applicable animal quarantine procedures; (4) If the test confirm that the plants, seeds, animals or other living organisms are not GMOs and not in reproducible form, then the consignment shall be released to the applicant; (5) In case of positive confirmation of the plants, seeds, animals or other living organisms as GMOs capable of reproducing, the consignment shall be destroyed by the Inspector without any prior approval; and (6) The Inspector shall inform in writing to the Authority of such destruction within 24 hours. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༧ (༡) གལ་སྲིད་སྔོ་ཤིང་དང་སོན་ཡང་ན་འཚོ་བཞིན་སོག་ལྡན་དེ་ཚུ་ག་ཅི་ཨིན་ རུང་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡནའབྱུང་སྲིད་པ་ཅིན་ སྦོར་འཇུག་རུང་བའི་སྔོ་ཤིང་ཟུར་བརག་གནད་སྤོད་ལྟར་ནང་འདྲེན་པའི་ ཟད་འགྲོའི་ཐོག་ཟུར་བརག་འབད་དགོཔ་དང་། (༢) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡནའབྱུང་སྲིད་པའི་ ་ཤིང་ འབྲས་དང་ཚོད་བསྲེ་ཚུ་ཨིན་པ་ཅིན་བཙོང་ས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་བརག་ དཔྱད་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དགོ (༣) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡནའབྱུང་སྲིད་པའི་སེམས་ ཅན་ཚུ་ཨིན་པ་ཅིན་སོྦར་འཇུག་རུང་བའི་སེམས་ཅན་ཟུར་བརག་གནད་ སྤོད་ལྟར་ནང་འདྲེན་པའི་ཟད་འགྲོའི་ཐོག་ཉུང་ཤོས་ཉིན་གྲངས་༡༥འི་དུས་ ཡུན་རིང་ཟུར་བརག་འབད་དགོ (༤) གལ་སྲིད་བརག་དཔྱད་འབདཝ་ད་སྔོ་ཤིང་དང་སོན་དེ་ལས་སེམས་ཅན་ དང་འཚོ་བཞིན་སོག་ལྡན་གཞན་ཚུ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་ སོག་ལྡནཚུ་མེནམ་སྦེ་མ་ཚད་ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་མ་བཏུབ་སྦེ་ གཏན་འཁེལ་གྲུབ་པ་ཅིན་སྐྱེལ་ཆས་ཚུ་ནང་འདྲེན་པ་ལུ་སྤོད་དགོ (༥) གལ་སྲིད་བརག་དཔྱད་འབདཝ་ད་ སྔོ་ཤིང་དང་སོན་ དེ་ལས་སེམས་ ཅན་དང་འཚོ་བཞིན་སོག་ལྡན་གཞན་ཚུ་ ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་ བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཨིནམ་སྦེ་ གཏན་འཁེལ་གྲུབ་པ་ཅིན་ སྐྱེལ་ཆས་ཚུ་སྔ་གོང་ལས་གནང་བ་མེད་པར་ སོར་བཤིག་གཏང་དགོ (༦) དེ་བཟུམ་མའི་སོར་བཤིག་སྐོར་ལས་དུས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་༢༤གི་ནང་འཁོད་ ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་དབང་འཛིན་ལུ་ཡིག་ཐོག་སྙན་ཞུ་འབད་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201828 Violations 73. When a consignment, baggage or other personal belongings contains GMOs capable of reproducing, the Inspector shall seize and destroy the materials as prescribed under Chapter VIII and levy fines as prescribed in Chapter X of this rules and regulations. 74. When a consignment containing GMOs capable of reproducing is declared at the entry point, the Inspector shall seize and destroy. Monitoring Procedure 75. Monitoring shall be carried out as prescribed in the Guidelines for Inspection and Monitoring of GMOs: (1) The Authority shall monitor for any feral plants/ invasive species in collaboration with relevant agency for any alerts on the establishment and spread of GMOs; (2) Monitor technical and legal compliance by the applicant on the various terms and conditions as prescribed in the permits; (3) Any food commodities with high probability of containing GMOs or products derived from GMOs shall undergo regular testing and surveillance; and འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༨ ཁྲིམས་འཆལ། ༧༣. སྐྱེལ་ཆས་སམ་དོ་ཆས་ཡང་ན་སྒེར་ཆས་ཅིག་གི་ནང་ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཡོད་པ་ཅིན་ བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་ གཞི་ཀྱི་ལེའུ་༨པའི་ནང་གསལ་ལྟར་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་བཞིན་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་ཅ་དོངས་དེ་ ཚུ་བཙན་ལེན་འབད་དེ་སོར་བཤིག་གཏང་དགོཔ་མ་ཚད་ལེའུ་༡༠པའི་ནང་གསལ་ལྟར་ཆེད་ དུ་བཀོད་པ་བཞིན་ཉེས་ཆད་ཚུ་ཡང་བཀལ་དགོ ༧༤. སྐྱེལ་ཆས་ཅིག་གི་ནང་རིགས་སྤེལ་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ ལྡན་ཚུ་འཛུལ་སྒོར་གསལ་སོན་འབད་བའི་སྐབས་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་བཙན་ལེན་འབད་དེ་ སོར་བཤིག་གཏང་དགོ བལྟ་ཞིབ་གནད་སྤོད། ༧༥. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཞིབ་དཔྱད་དང་བལྟ་ཞིབ་ཀྱི་ལམ་སོན་ ཚུའི་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པ་བཞིན་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོཔ་འདི་ཡང་། (༡) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་གསར་བཙུགས་དང་དར་ཁྱབ་ འགྱོ་ནི་གི་ཉེན་བརྡ་ཚུ་ག་ཅི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་རུང་དབང་འཛིན་གྱིས་འབྲེལ་ཡོད་ལས་ སྡེ་དང་གཅིག་ཁར་མཉམ་རུབ་ཐོག་ རི་ཁའི་སྔོ་ཤིང་གཞན་གནོད་ཀྱི་རིགས་སྣ་ཚུ་ ག་ཅི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་རུང་བལྟ་ཞིབ་འབད་དགོ (༢) ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་གིས་ཆོག་ཐམ་ཚུ་གི་ནང་བཀོད་པའི་གནས་ཚིག་དང་ཆ་རྐྱེན་ འདྲ་མིན་ཚུ་ལུ་ཁྱད་རིག་དང་ཁྲིམས་མཐུན་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྐོར་ལས་ བལྟ་ཞིབ་འབད་དགོ (༣) ཟ་ཆས་རྒྱུན་མཁོ་གང་རུང་ཅིག་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ ཡང་ན་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་སྦེ་འབྱུང་སྲིད་པའི་འོས་བབས་ཡོད་པ་ཅིན་ དུས་རིམ་བཞིན་དུ་བརག་དཔྱད་དང་སྔོན་བཤད་འབད་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201829 (4) Develop and maintain an information database on GMO incidents for early detection of unauthorized activity in the country to enable effective monitoring. 76. In the event of an import of GMOs that is not in the list of approved GMOs: (1) The Authority shall refuse entry, seize and/or destroy; (2) The importer shall be liable for penalty as per this Rules and Regulations; and (3) The Inspectors shall communicate in writing to the Authority for every event of GMOs arriving at the points of entry including information on the course of action undertaken. 77. In case of transboundary movement and unintended release of GMOs capable of reproducing into the environment, the Authority shall: (1) Contain the GMOs at the release site; (2) Communicate with the relevant authorities; (3) Remove the GMOs from the site or render them non viable; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༢༩ (༤) དོན་སྨིན་ཅན་གྱི་བལྟ་ཞིབ་འབད་ཚུགསཔ་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ གནང་བ་མེད་པའི་ལས་དོན་ཚུ་ གང་མགྱོགས་རོག་ཞིབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གི་བྱུང་རྐྱེན་ཚུའི་སྐོར་ལས་བརྡ་དོན་གནས་སྡུད་ གཞི་མཛོད་ཅིག་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་ནི། ༧༦. གནང་བ་གྲོལ་བའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་གི་ཐོའི་ནང་མ་བཀོད་ པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ནང་འདྲེན་འབད་བ་ཅིན། (༡) དབང་འཛིན་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འབག་འོང་མ་བཅུག་པར་བཙན་ལེན་དང་/ཡང་ན་ སོར་བཤིག་གཏང་དགོཔ་དང་། (༢) ནང་འདྲེན་པ་ལུ་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་ལྟར་ཉེས་བྱ་བཀལ་དགོ (༣) དང་ལེན་འབད་ཚར་མི་སྐོར་ལས་བརྡ་དོན་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཚར་རེ་འཛུལ་སྒོར་ལྷོདཔ་ད་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་དབང་ འཛིན་ལུ་ཡིག་ཐོག་གོ་བརྡ་སྤོད་དགོ ༧༧. ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ས་མཚམས་བརྒྱུད་དེ་སོ་བཤུད་འབད་དེ་མ་ཤེས་མ་མཐོང་པར་མཐའ་འཁོར་ གནས་སངས་ནང་གཏང་བའི་གནད་རེ་འཐོད་པ་ཅིན་དབང་འཛིན་གྱིས་འབད་དགོཔ་ཚུ་ ཡང་། (༡) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་གཏང་སར་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ དང་། (༢) འབྲེལ་ཡོད་དབང་འཛིན་ཚུ་ལུ་བརྡ་སྤོད་ནི། (༣) ས་གནས་ལས་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་སོ་བཤུད་འབད་ ནི་ཡང་ན་སྐྱེ་ནུས་མེདཔ་བཟོ་ནི། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201830 (4) Prevent GMOs from being consumed by humans or animals; and (5) Prevent GMOs from being established and persisting in the environment. 78. In the event of any immediate interventions required to prevent any damage to the environment, human and animal health; the Inspector upon notifying the Authority may take the necessary steps without issuing any orders or notice to the person responsible. 79. Authority shall ensure monitoring of efficacy of risk mitigation measures implemented to contain the unintended release into the environment. ChaPteR Vii laBeling ReQuiReMents 80. To facilitate informed choices to consumers, products derived from GMOs shall be subjected to labeling, if it contains GMOs in proportion more than 5% of the ingredient considered individually. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༠ (༤) འགྲོ་བ་མིའམ་སེམས་ཅན་ཚུ་གིས་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ ལྡན་ཚུ་ཟ་འཐུང་འབད་ནི་ལས་སྔོན་འགོག་འབད་ནི། (༥) མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ནང་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ ཚུ་དར་ཁྱབ་དང་འཕོ་མཐུད་འཕེལ་ནི་ལས་སྔོན་འགོག་འབད་ནི། ༧༨. མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ དེ་ལས་འགྲོ་བ་མི་དང་སེམས་ཅན་ཚུ་ལུ་གནོད་སྐྱོན་ག་ཅི་ ཨིན་རུང་སྔོན་འགོག་འབད་ནི་ལུ་འཕོལ་མཁོའི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་མཁོ་གལ་ འཐོན་པ་ཅིན་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་དབང་འཛིན་ལུ་བརྡ་བསྐུལ་འབད་ཞིནམ་ལས་ཁག་ འགན་ཅན་གྱི་མི་ངོ་ལུ་བཀའ་རྒྱ་ཡང་ན་བརྡ་བསྐུལ་ཚུ་ག་ནི་ཡང་མ་བྱིན་པར་ དགོས་ མཁོའི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་སྒྲིགས་དགོ ༧༩. མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ནང་ མ་ཤེས་མ་མཐོང་པར་གཏང་མི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་བསར་སྤོད་འབད་ཡོད་པའི་ཉེན་ཁ་མར་ཕབ་ ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཚུའི་ཕན་ནུས་ཀྱི་སྐོར་ལས་དབང་འཛིན་གྱིས་བལྟ་ཞིབ་ངེས་གཏན་བཟོ་དགོ ལེའུ་༧པ། ཁ་ཡིག་བཏགས་དགོ་པའི་མཁོ་གལ། ༨༠. གལ་སྲིད་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུའི་ ནང་ནང་རྫས་རེ་རེ་བཞིན་དུ་གི་བརྒྱ་ཆ་༥ལས་ལྷག་སྟེ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་ སོག་ལྡན་ཚུ་ཡོད་པ་ཅིན་ཉོ་སོྤད་འབད་མི་ཚུ་ལུ་ཤེས་བཞིན་དུ་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནི་མཐུན་རྐྱེན་ འབད་ནི་ལུ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་དེ་ཚུ་ ལུ་ཁ་ཡིག་བཏགས་བཅུག་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201831 81. For the purpose of labelling, only the approved GMOs shall be permitted for use as food and feed. 82. The labeling requirements shall be exempted for: (1) Highly refined food or food ingredients; where processing has removed all novel DNA/Protein; and (2) Foods from animals which were fed with GM feed. labelling Compliance Monitoring 83. The Authority shall ensure compliance to the labeling requirements. 84. Rapid test kits shall be used for screening possible GM elements in food and feed. If the results of the on-site rapid qualitative test indicate the presence of GMOs, the Inspector shall complete further confirmatory tests. 85. In the event of positive test of more than 5%, the applicant shall be informed in writing to: འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༡ ༨༡. ཁ་ཡིག་བཏགས་ནིའི་དགོས་དོན་ལུ་གནང་བ་གྲོལ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་རྐྱངམ་གཅིག་ཟ་ཆས་ཡང་ན་ཆག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཆོག ༨༢. ཁ་ཡིག་བཏགས་ནི་ལས་དགོངས་ཡངས་གཏང་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) བཟོ་བཅོས་འབད་དེ་རིག་གསར་གྱི་ཌི་ཨེན་ཨེ་/ཟད་བཅུད་ག་ར་བཏོན་བཏང་སྟེ་ གང་དྲགས་གཙང་དག་འབད་བཟོ་ཡོད་པའི་ཟ་ཆས་ཡང་ན་ཟ་ཆས་ཀྱི་ནང་རྫས་ཚུ་ དང་། (༢) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡནཚུ་ལས་བྱུང་བའི་ཟ་ཆས་ བྱིན་པའི་ སེམས་ཅན་ཚུ། ཁ་ཡིག་བཏགས་ནི་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད་མེད་ལྟ་རོག ༨༣. དབང་འཛིན་གྱིས་ཁ་ཡིག་བཏགས་ནི་མཁོ་གལ་ཚུ་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟོ་ དགོ ༨༤. ཟ་ཆས་དང་ཆག་གི་ནང་འོང་སྲིད་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་གི་ རྫས་ཚུ་བརག་དཔྱད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ མགྱོགས་དྲགས་བརག་དཔྱད་ ཆས་ཆ་ཚུ་ལག་ ལེན་འཐབ་དགོ། གལ་སྲིད་ ས་གནས་ཁར་རྐྱབ་པའི་བརག་དཔྱད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་འདི་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཡོདཔ་སྦེ་འཐོན་པ་ཅིན་ཞིབ་དཔྱད་པ་ གིས་ལྷན་ཐབས་ཀྱི་གཏན་འཁེལ་ཞིབ་དཔྱད་ཚུ་འབད་དགོ ༨༥. བརག་དཔྱད་འབདཝ་ད་རྒྱ་ཆ་༥ལས་ལྷག་སྟེ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ ལྡན་ཚུ་ཡོད་ལུགས་གྲུབ་འབྲས་འཐོན་པ་ཅིན་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མི་ལུ་གཤམ་གསལ་ཚུ་ འབད་དགོཔ་སྦེ་ཡིག་ཐོག་བརྡ་བསྐུལ་བྱིན་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201832 (1) Withdraw products derived from GMOs from the market to meet the labelling requirement within the given time frame, or (2) Re-export at the expense of the importer within a given time frame. ChaPteR Viii seiZuRe and destRuCtion seizure Procedures 86. In accordance with Chapter VII of the Act, the seizure procedures shall constitute the following, but not limited to; (1) Search warrant from the Court of Law is obtained to enter into premises suspected of holding unapproved GMOs or product derived from GMOs, in presence of the owner; (2) Open any container suspected of holding unapproved GMOs or product derived from GMOs, in presence of the owner. (3) Weigh, count, measure, mark, seal, open and remove samples of any organism or any product that is or is suspected as GMOs, in the vehicle or at the premises, and lock, secure and seal; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༢ (༡) ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་དུས་ཚོད་ནང་འཁོད་ཁ་ཡིག་བཏགས་ནི་མཁོ་གལ་ཚུ་ལུ་གནས་ ཏེ་ཡོདཔ་བཟོ་ནི་ལུ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་ པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཉོ་ཚོང་མ་འཐབ་པར་བཞག་བཅུག་ནི་ཡང་ན། (༢) ནང་འདྲེན་པའི་ཟད་འགྲོའི་ཐོག་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་དུས་ཚོད་ནང་འཁོད་ སར་ལོག་ ཕྱིར་ཚོང་རྐྱབ་བཅུག་ནི། ལེའུ་༨པ། བཙན་ལེན་དང་སོར་བཤིག བཙན་ལེན་གནད་སྤོད། ༨༦. གཤམ་གསལ་ཚུ་ཚུད་ནི་ཨིན་རུང་ཚད་འཛིན་མེད་པར་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ལེའུ་༧པ་དང་ འཁྲིལ་བཙན་ལེན་གནད་སྤོད་ཀྱི་གྲངས་སུ་ཚུད་མི་ཚུ་ཡང་། (༡) ཁྲིམས་འདུན་ལས་བཙན་འཚོལ་བཀའ་འཕྲིན་ལེན་ཞིནམ་ལས་ཇོ་བདག་ངོ་ འཛོམས་ཐོག་གནང་བ་མ་གྲོལ་བའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ ཡང་ན་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ འཆང་ཡོད་པའི་དོགས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་འཛུལ་ནི་དང་། (༢) ཇོ་བདག་ངོ་འཛོམས་ཐོག་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཡང་ན་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཡོདཔ་དོགས་པ་ཡོད་པའི་སྣོད་གང་རུང་ཁ་ཕྱེ་ནི། (༣) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཨིནམ་ཡང་ན་ཨིན་པའི་དོགས་ པ་ཡོད་མི་འགྲུལ་འཁོར་ཡང་ན་གཞིས་གནས་ཚུའི་ནང་ཡོད་པའི་སོག་ལྡན་ཡང་ན་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ལྗིད་ཚད་འཇལ་ནི་དང་གྱངས་ཁ་རྐྱབ་ནི་ཚད་འཇལ་ནི་ རགས་བཀལ་ནི་ཁ་བསམ་ནི་ཁ་ཕྱེ་ནི་དེ་ལས་དཔེ་ཚད་ཚུ་ལེན་ནི་མ་ཚད་ལྡེ་མིག་ རྐྱབ་སྟེ་ཉེན་སྲུང་འབད་ཞིནམ་ལས་རགས་བཀལ་ནི། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201833 (4) Prepare a detailed inventory of seized items duly dated and signed by the Offender and the Inspector in presence of the witness. The items shall be retained at the place of seizure or at the office of the Authority at the discretion of the Inspector; (5) The seized items shall not be returned to the person or Corporation, if the Inspector establishes upon further confirmation that the items or consignment are not in compliance to the requirements of this Rules and Regulations. A destruction notice shall be served to the offender for the seized item or consignment; and (6) Seized item will be returned to the person or Corporation if the Authority is convinced that the items are in compliance to the requirement. destruction 87. In accordance with Section 37 of the Act, all seized items not in compliance to the requirements of this Rules and Regulations shall be destroyed following appropriate methods in conformity to scientific best practices of destruction and disposal. 88. A destruction notice specifying the date, time and quantity of destruction shall be issued to the offender. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༣ (༤) གནོད་འགེལ་འཐབ་མི་དང་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་དཔང་པོ་ངོ་འཛོམས་ཐོག་ལག་བྲིས་ བཀོད་དེ་བཙན་ལེན་འབད་མི་ཅ་དངོས་ཚུའི་ཐོ་ཚུལ་དང་མཐུནམ་སྦེ་ཟླ་ཚེས་ བཀོད་དེ་རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་གྲ་སྒྲིགསས་འབད་ནི། ཅ་དངོས་དེ་ཚུ་ཞིབ་དཔྱད་པ་ གི་དབང་ཚད་དང་འཁྲིལ་བཙན་ལེན་འབད་སར་ཡང་ན་དབང་འཛིན་གི་ཡིག་ཚང་ ནང་བཞག་དགོ (༥) གལ་སྲིད་ལྷན་ཐབས་ཀྱི་གཏན་འཁེལ་འབད་ཞིནམ་ལས་ཅ་དངོས་ཡང་ན་སྐྱེལ་ ཆས་ཚུ་བཅའ་ཡིག་འདིའི་མཁོ་གལ་ཚུ་ལས་འགལ་བ་ཡོདཔ་ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ འཆར་བ་ཅིན་བཙན་ལེན་འབད་མི་ཅ་དངོས་དེ་ཚུ་མི་ངོའམ་ཡང་ན་ལས་འཛིན་ལུ་ ལོག་སྤོད་ནི་མེད། ཅ་དངོས་ཡང་ན་སྐྱེལ་ཆས་དེ་ཚུའི་སྐོར་ལས་སོར་བཤིག་གི་བརྡ་ བསྐུལ་ཚུ་གནོད་འགེལ་འཐབ་མི་ལུ་བྱིན་དགོ (༦) གལ་སྲིད་བཙན་ལེན་འབད་མི་ཅ་དངོས་ཚུ་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདིའི་ མཁོ་གལ་ཚུ་ལས་འགལ་བ་མེདཔ་སྦེ་ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ཡིད་ཆེས་བྱུང་པ་ཅིན་ཅ་ དངོས་དེ་ཚུ་མི་ངོའམ་ཡང་ན་ལས་འཛིན་ལུ་ལོག་སྤོད་ནི། སོར་བཤིག ༨༧. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༣༧པ་དང་འཁྲིལ་བཅའ་ཡིག་འདིའི་མཁོ་གལ་ཚུ་ལས་འགལ་བ་ ཨིན་པའི་བཙན་ལེན་འབད་ཡོད་མི་ཅ་དངོས་ཚུ་ག་ར་ཚན་རིག་གི་སོར་བཤིག་དང་མཐའ་ གཏོགས་ལམ་ལུགས་བཟང་པོ་དང་བསྟུན་འོས་འཚམས་ལྡན་པའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ལག་ ལེན་འཐབ་སྟེ་སོར་བཤིག་གཏང་དགོ ༨༨. སོར་བཤིག་གཏང་ནི་ཅ་དངོས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ཟླ་ཚེ་དང་དུས་ཚོད་དེ་ལས་གྲངས་ཚད་ཚུ་ཁ་ གསལ་སྦེ་བཀོད་དེ་གནོད་འགེལ་འཐབ་མི་ལུ་སོར་བཤིག་གི་བརྡ་བསྐུལ་ཚུ་བྱིན་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201834 89. The seized item shall be destroyed by the Inspector at the expense of the offender. 90. It is the responsibility of the Inspector to monitor all activities to ensure proper destruction and disposal; and shall furnish destruction report to the Authority and the offender. ChaPteR iX PuBliC aWaReness and aCCess to infoRMation Public awareness 91. The Authority may create public awareness to encourage effective stakeholder and public participation through means of mass communication. 92. The Authority may encourage public participation for any issues related to GMOs for transparent decision-making process. 93. Means of public awareness shall constitute the following, but not limited to: (1) Dedicated websites created for GMOs; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༤ ༨༩. བཙན་ལེན་འབད་མི་ཅ་དངོས་ཚུ་ཞིབ་དཔྱད་པ་གིས་གནོད་འགེལ་འཐབ་མི་གིས་ཁོང་རའི་ ཟད་འགྲོའི་ཐོག་སོར་བཤིག་གཏང་དགོ ༩༠. ཚུལ་དང་མཐུནམ་སྦེ་སོར་བཤིག་དང་འབོ་བཏང་ནི་ངེས་གཏན་བཟོ་ནིའི་ལས་དོན་ཚུ་ག་ར་ ལྟ་རོག་འབད་ནིའི་འགན་འཁུར་འདི་ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ཕོག་ནི་དང་སོར་བཤིག་སྙན་ཞུ་དེ་ དབང་འཛིན་དང་གནོད་འགེལ་འཐབ་མི་ལུ་སྤོད་དགོ ལེའུ་༩པ། མི་མང་གོ་བ་བརྡ་སྤོད་དང་བརྡ་དོན་ཐོབ་ཐབས། མི་མང་གོ་བ་བརྡ་སྤོད། ༩༡. བརྒྱུད་ལམ་གྱི་ཐབས་ཤེས་ཐོག་ལས་ཁེ་གུད་ཡོད་མི་དང་མི་མང་ཚུ་གིས་དོན་སྨིན་ཅན་སྦེ་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནི་གི་བོ་བསྐུལ་བསྐྱེད་བཅུག་ནི་ལུ་དབང་འཛིན་གྱིས་མི་མང་གོ་བ་ བརྡ་སྤོད་འབད་ཆོག ༩༢. དྭངས་གསལ་ཅན་གྱི་གྲོས་ཐག་གཅད་ནིའི་བྱ་རིམ་གྱི་དོན་ལུ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ཚུ་ག་ཅི་གི་ནང་ཨིན་རུང་མི་མང་ བཅའ་མར་གཏོགས་བཅུག་ནི་ལུ་དབང་འཛིན་གྱིས་བོ་བསྐུལ་བསྐྱེད་བཅུག་ནི་ཨིན། ༩༣. གཤམ་གསལ་ཚུ་ཚུད་དགོཔ་ཨིན་རུང་ཚད་འཛིན་མེད་པར་མི་མང་གོ་བ་བརྡ་སྤོད་ཀྱི་ཐབས་ ལམ་ཚུའི་གྲངས་སུ་ཚུད་མི་ཡང་། (༡) རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུའི་དོན་ལུ་ཆེད་དམིགས་ཀྱི་ ཡོངས་འབྲེལ་འཆར་སྒོ་བཟོ་ནི་དང་། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201835 (2) Leaflets, newsletter, brochures and magazines prepared and widely distributed; (3) Documentary films, movies, video clips in television channel and cinema theatres; (4) Awareness programs to be encouraged for the awareness of general public and school children. (5) Advertisements in the movie, print media, through arts, posters and exhibitions or shows. access to information 94. The Authority shall disclose information on GMOs and products derived from GMOs to the public through the Bhutan Biosafety Clearing House. 95. The Bhutan Biosafety Clearing House shall be the official online information exchange platform. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། 35 (༢) དེབ་ཅུང་དང་གསར་དེབ་དེ་ལས་གནས་ཤོག་དང་དུས་དེབ་ཚུ་བརམས་ཏེ་རྒྱ་ཆེ་ དྲགས་སྦེ་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ནི། (༣) གློག་བརྙན་ཁང་དང་རྒྱང་མཐོང་བརྒྱུད་ལམ་ཚུའི་ནང་དངོས་གསལ་གློག་བརྙན་ དང་གློག་བརྙན་བརྙན་འཁོར་ཆ་ཕན་ཚུ་སོན་ནི། (༤) སོབ་ཕྲུགཔ་ཚུ་དང་སྤྱིར་བཏང་མི་མང་ལུ་གོ་བ་བརྡ་སོྤད་ཀྱི་དོན་ལུ་གོ་བ་བརྡ་སོྤད་ ཀྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ལུ་བོ་བསྐུལ་བསྐྱེད་བཅུག་ནི། (༥) གློག་བརྙན་དང་པར་ཡིག་བརྒྱུད་ལམ་རི་མོ་དེ་ལས་སྦར་ཡིག་དང་འགྲེམས་སོན་ ཡང་ན་ལྟདམོ་གི་ལས་རིམ་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་སྤེལ་བསྒྲགས་འབད་ནི། བརྡ་དོན་ཐོབ་ཐབས། ༩༤. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གནས་བསྡུ་ལྟེ་བ་བརྒྱུད་དེ་དབང་འཛིན་གྱིས་མི་མང་ལུ་རིགས་ རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུའི་སྐོར་ལས་ བརྡ་དོན་ཚུ་ཕྱིར་བཤད་འབད་དགོ ༩༥. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གནས་བསྡུ་ལྟེ་བ་འདི་ གཞུང་དོན་ཡོངས་འབྲེལ་གྱི་བརྡ་དོན་ བརྗེ་སོར་ཁང་སྦེ་ཆ་བཞག་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201836 ChaPteR X liaBility, oBligations and Penalties liability 96. Any person who intentionally or negligently commits any act or is responsible for an omission involving GMOs and/ or products derived from GMOs which causes damage or potential damage to human or animal health and the environment shall be liable for the costs of restoration and remediation. 97. No liability shall be attached to the Authority for the destruction of GMOs and/or products derived from GMOs brought into the country in violation of this Rules and Regulations. 98. The Authority is in no way liable for damage done, or delays incurred, by testing, quarantine, seizure and/or destruction of GMOs and/or products derived from GMOs, revocation of a permit, or any other action deemed necessary and performed under this Rules and Regulations. All such actions are performed at the sole risk of the Applicant. 99. Liability shall be imposed to the person responsible for the activity, which results in the damage, injury or loss owing to GMOs or products derived from GMOs. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༦ ལེའུ་༡༠པ། ཉེས་འཁྲི་དང་ཕོག་ལམ་ཉེས་བྱ། ཉེས་འཁྲི། ༩༦. འགྲོ་བ་མིའམ་སེམས་ཅན་དང་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་བ་ཡང་ན་ གནོད་སྐྱོན་འབྱུང་སྲིད་མི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང་/ཡང་ན་ དེཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་དང་འབྲེལ་གཏོགས་ཡོད་པའི་བྱ་བ་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་ མནོ་ཞིང་བསམ་ཞིང་གི་སྒོ་ལས་ཡང་ན་བག་གཡེང་གི་ངང་ལས་འཐབ་པ་ཡང་ན་ཕྱིར་ཤོལ་ ག་ཅི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་རུང་ཁྲི་གན་ཕོག་པའི་མི་ངོ་ལུ་བསྐྱར་གསོ་དང་རྒུད་གསོའི་ཟད་འགྲོ་ཚུ་ སྨིན་དགོ ༩༧. བཅའ་ཡིག་འདི་དང་མ་འཁྲིལ་བར་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ནང་འདྲེན་འབད་མི་རིགས་རྒྱུན་ འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང/ཡང་ན་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་སོར་ བཤིག་གཏང་མི་ལུ་བརྟེན་དབང་འཛིན་ལུ་ཉེས་འཁྲི་སྨིན་ནི་མེད། ༩༨. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་དང/ཡང་ན་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ ཚུ་བརག་དཔྱད་དང/ཡང་ན་ཟུར་བརག་བཙན་ལེན་གཏོར་བཤིག་གནང་བ་ཆ་མེད་ཡང་ན་ བཅའ་ཡིག་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་དགོས་མཁོ་ཡོདཔ་སྦེ་འཆར་ཏེ་བསྒྲུབ་པའི་བྱ་བ་གཞན་ ག་ཅི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་རུང་གྱོང་རྒུད་བྱུང་བའམ་ཡུན་འགྱངས་ལུས་མི་ལུ་བརྟེན་དབང་ འཛིན་ལུ་ཉེས་འཁྲི་སྨིན་ནི་མེད། དེ་བཟུམ་མའི་བྱ་བ་ཚུ་ག་ར་ཞུ་ཡིག་བཙུགས་མིའི་ཉེན་ཁ་ ཁོ་ནའི་ཐོག་བསྒྲུབ་པའི་གྲངས་སུ་བརྩི་ནི་ཨིན། ༩༩. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཡང་ན་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ལུ་བརྟེན་གྱོང་རྒུད་ཡང་ན་གནོད་འཚེའམ་ཉམས་ཆག་འབྱུང་བའི་ལས་དོན་ལུ་བརྟེན་མི་ངོ་ ལུ་ཉེས་འཁྲི་སྨིན་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201837 liability of inspector 100. An Inspector authorized by the Authority who wrongfully and without good cause seizes any property, detains any persons, discloses the entrusted information without authorization, or in any way violates the basic civil rights of individuals, is punishable in accordance with the Bhutan Civil Services Rules and Regulations and shall not preclude liability under the Penal Code of Bhutan. 101. In accordance with Section 40 of the Act, no Inspector shall be liable for anything done in good faith, for the purpose of enforcement of the provisions of this Rules and Regulations. Offences and Penalties under the Act 102. For the assessment of fines and penalties, the Authority shall consider the following; (1) Magnitude and frequency of the offence; (2) Actual or potential impact on human or animal health and environment; and (3) Intended economic advantage from the offence. 103. In accordance with Section 49 of the Act, offences which are not covered under the Act or this Rules and Regulations, shall be imposed as per the Penal Code of Bhutan. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༧ ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ཉེས་འཁྲི། ༡༠༠. དབང་འཛིན་ལས་གནང་བ་གྲོལ་མི་ཞིབ་དཔྱད་པ་ཅིག་གིས་ནོར་འཁྲུལ་ཐོག་ལས་རྒྱུ་རྐྱེན་ ཡང་དག་མེད་པར་རྒྱུ་དངོས་ག་ཅི་ཨིན་རུང་བཙན་ལེན་འབད་བ་ཡང་ན་མི་ངོ་ག་ཨིན་རུང་ འཛིན་བཟུང་འབད་བ་ཡང་ན་གནང་བ་མེད་པར་བཅོལ་བཞག་གི་གསང་བའི་བརྡ་དོན་ཚུ་ ཕྱིར་བཤད་འབད་བ་ཡང་ན་ག་ཅི་གི་ཐོག་ལས་ཨིན་རུང་ངོ་རྐྱང་ཚུའི་གཞི་རྟེན་གྱི་ཞི་བའི་ཐོ་ དབང་ཚུ་ལས་འགལ་བའི་བྱ་བ་འཐབ་པ་ཅིན་ཞིབ་དཔྱད་པ་དེ་ལུ་འབྲུག་གི་ཞི་གཡོག་ བཅའ་ཡིག་ལྟར་དང་ལེན་འབད་དགོ་པའི་ཁར་འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྲིམས་དེབ་ནང་ གསལ་ལྟར་ཉེས་འཁྲི་ལས་དགོངས་ཡངས་མེད། ༡༠༡. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚད་༤༠པ་དང་འཁྲིལ་བཅའ་ཡིག་འདིའི་དགོངས་དོན་ཚུ་བསར་སོྤད་ ཀྱི་དགོས་དོན་ལུ་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ལས་འཐབ་པའི་བྱ་བ་ག་ཅི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་ རུང་ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ཉེས་འཁྲི་སྨིན་ནི་མེད། བཅའ་ཡིག་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་བྱ། ༡༠༢. ཉེས་ཆད་དང་ཉེས་བྱ་ཚུ་གནས་རྩིས་ཀྱི་དོན་ལུ་དབང་འཛིན་གྱིས་བརྩི་འཇོག་འབད་དགོཔ་ ཚུ་གཤམ་གསལ་ལྟར། (༡) གནོད་འགེལ་གྱི་ཡང་ལྗིད་དང་དུས་ཐེངས་དེ་ལས། (༢) འགྲོ་བ་མིའམ་སེམས་ཅན་དང་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་དངོས་སུ་བྱུང་ བའམ་འབྱུང་སྲིད་པའི་གནོད་པ། (༣) གནོད་འགེལ་ལས་ཐོབ་ནི་ལུ་དམིགས་པའི་དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ཁེ་འབབ། ༡༠༣. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༤༩པ་དང་འཁྲིལ་བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་འདིའི་ནང་ གསལ་ལྟར་མ་འགབ་པའི་གནོད་འགེལ་ཚུ་ལུ་བརྟེན་འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྲིམས་དེབ་ ནང་བཀོད་པའི་ཉེས་བྱ་ཚུ་སྨིན་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201838 104. Any offence under the Act or this Rules and Regulations, which is also an offence under the Penal Code of Bhutan, shall be punishable with the same penalty prescribed under the Penal Code of Bhutan. 105. The penalty for repeated offence or subsequent conviction for the same offence shall be enhanced as provided in the Penal Code of Bhutan. Civil Offence 106. In accordance with Section 46 of the Act, the following violations shall be subject to fines as specified below; (1) Submission of false or misleading information for a purpose of obtaining an approval shall be liable for fine of daily minimum national wage rate of 45 days and such accorded approval shall be cancelled immediately by the Authority; and (2) Making a statement that is false or misleading to an inspector authorized by the Authority in performance of his/her duties shall be liable for fine of daily minimum national wage rate of 30 days and such accorded approval shall be cancelled immediately by the Authority. 107. Import of products derived from GMOs which is not approved by the Authority shall be seized and destroyed without any compensation in the first instance. In case of repeated offence, the offender shall be liable for a fine equivalent to འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༨ ༡༠༤. བཅའ་ཁྲིམས་ཡང་ན་བཅའ་ཡིག་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་གནོད་འགེལ་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྲིམས་དེབ་ནང་ཡང་ གནོད་འགེལ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཀོད་ཡོད་པ་ ཅིན་འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྲིམས་དེབ་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་བྱ་དེ་རང་སྨིན་དགོ ༡༠༥. ཡང་བསྐྱར་འཐབ་པའི་གནོད་འགེལ་ཡང་ན་གནོད་འགེལ་ཅོག་གཅིགཔ་ལུ་བརྟེན་དོ་རུང་ ཁྲིམས་གཅོད་གྲུབ་པ་ཅིན་འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྲིམས་དེབ་ནང་བཀོད་པ་བཞིན་ཉེས་བྱ་ ཡར་སེང་འབད་དགོ ཞི་བའི་གནོད་འགེལ། ༡༠༦. བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་༤༦པ་དང་འཁྲིལ་གཤམ་གསལ་གྱི་ཁྲིམས་འཆལ་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ དམིགས་སུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) གནང་བ་ཐོབ་ནིའི་དགོས་དོན་ལུ་རྫུན་ཞུགས་ཡང་ན་ནོར་ཁྲིག་ཅན་གྱི་བརྡ་དོན་ཚུ་ སྤོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཉིན་གྲངས་༤༥འི་ཉིན་ལྟར་གྱི་ཉུང་མཐའི་རྒྱལ་ཡོངས་ལས་མིའི་ གླ་ཆ་གི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོཔ་དང་དེ་བཟུམ་མའི་གནང་བ་གྲོལ་ཡོད་མི་ཚུ་གང་ མགྱོགས་དབང་འཛིན་གྱིས་ཆ་མེད་གཏང་དགོ (༢) དབང་འཛིན་ལས་གནང་བ་གྲོལ་ཡོད་པའི་ཞིབ་དཔྱད་པ་ལུ་ཁོ་གི་འགན་འཁུར་ཚུ་ བསྒྲུབ་པའི་སྐབས་རྫུན་ཞུགས་ཡང་ན་ནོར་ཁྲིག་ཅན་ཨིན་པའི་ངག་བརྗོད་ཚུ་བྱིན་ མི་ལུ་བརྟེན་ཉིན་གྲངས་༣༠འི་ཉིན་ལྟར་གྱི་ཉུང་མཐའི་རྒྱལ་ཡོངས་ལས་མིའི་གླ་ཆ་ གི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོཔ་དང་དེ་བཟུམ་མའི་གནང་བ་གྲོལ་ཡོད་མི་འདི་གང་ མགྱོགས་དབང་འཛིན་གྱིས་ཆ་མེད་གཏང་དགོ ༡༠༧. དབང་འཛིན་ལས་གནང་བ་མེད་པར་ནང་འདྲེན་འབད་བའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་ བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཐེངས་དང་པ་ཨིན་པ་ཅིན་བཙན་ལེན་འབད་དེ་ རྒུད་འཐུས་ག་ནི་ཡང་སྤོད་མ་དགོ་པར་སོར་བཤིག་གཏང་དགོ། གནོད་འགེལ་དེ་སར་ལོག་ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201839 the value of consignment as per the market value and the consignment shall be seized and destroyed without any compensation. 108. Any activity carried out within Bhutan with GMOs or products derived from GMOs which is not approved by the Authority shall be liable for a fine equivalent to the value of consignment as per the market value and the consignment shall be seized and destroyed without any compensation. 109. Any person dealing with GMOs shall abide by the terms and conditions in permit issued by the Authority and failure to comply shall be liable for fine of daily minimum national wage rate of 45 days. 110. Any false labelling of the imported products derived from GMOs shall be liable for fine of daily minimum national wage rate of 45 days. 111. Any person importing GMOs (plants, microorganisms, and livestock, etc.) capable of reproducing shall be liable for fine of daily minimum national wage rate of 45 days and the products shall be seized and destroyed without any compensation. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༣༩ འཐབ་པ་ཅིན་གནོད་འགེལ་འཐབ་མི་དེ་ལུ་ཁྲོམ་གྱི་གོང་ཚད་དང་བསྟུན་སྐྱེལ་ཆས་ཀྱི་རིན་ གོང་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོཔ་དང་སྐྱེལ་ཆས་ཚུ་བཙན་ལེན་འབད་དེ་རྒུད་ འཐུས་ག་ནི་ཡང་སྤོད་མ་དགོ་པར་སོར་བཤིག་གཏང་དགོ ༡༠༨. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཡང་ན་དེ་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་དབང་འཛིན་ལས་གནང་བ་མེད་པར་འབྲུག་ ནང་འཁོད་འཐབ་མི་ལུ་བརྟེན་ཁྲོམ་གྱི་གོང་ཚད་དང་བསྟུན་སྐྱེལ་ཆས་ཀྱི་གནས་གོང་དང་ འདྲ་མཉམ་གྱི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོཔ་དང་སྐྱེལ་ཆས་ཚུ་བཙན་ལེན་འབད་དེ་རྒུད་འཐུས་ག་ནི་ ཡང་སྤོད་མ་དགོ་པར་སོར་བཤིག་གཏང་དགོ ༡༠༩. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་འབྲེལ་སོྤད་འབད་བའི་མི་ངོ་ག་གིས་ཨིན་ རུང་དབང་འཛིན་ལས་གྲོལ་བའི་གནང་བའི་གནས་ཚིག་དང་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་ལུ་གནས་དགོཔ་ དང་དེ་ཚུ་ལས་འགལ་བ་ཅིན་ཉིན་གྲངས་༤༥འི་ཉིན་ལྟར་གྱི་ཉུང་མཐའི་རྒྱལ་ཡོངས་ལས་ མིའི་གླ་ཆའི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོ ༡༡༠. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུའི་གུར་རྫུན་ ཞུགས་ཀྱི་མིང་བྱང་བཏགས་པའི་བྱ་བ་ག་ཅི་ལུ་བརྟེན་ཨིན་རུང་ཉིན་གྲངས་༤༥ཉིན་ལྟར་གྱི་ ཉུང་མཐའི་རྒྱལ་ཡོངས་ལས་མིའི་གླ་ཆའི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོ ༡༡༡. ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་(སྔོ་ ཤིང་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ སོག་ཆགས་ཕ་མོ་ ལ་སོགས་པ) ཚུ་ནང་འདྲེན་འབད་བའི་མི་ ངོ་ག་ལུ་ཨིན་རུང་ཉིན་གྲངས་༤༥ཉིན་ལྟར་གྱི་ཉུང་མཐའི་རྒྱལ་ཡོངས་ལས་མིའི་གླ་ཆའི་ཉེས་ ཆད་སྨིན་དགོཔ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཙན་ལེན་འབད་དེ་རྒུད་འཐུས་ག་ནི་ཡང་སྤོད་མ་དགོ་ པར་སོར་བཤིག་གཏང་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201840 112. Any person engaged in transit of GMOs capable of reproducing through Bhutan shall be liable for fine of daily minimum national wage rate of 45 days and the products shall be seized and destroyed without any compensation. 113. Any person intentionally cultivating GMO for domestic consumption on his/her private agriculture land in Bhutan shall be liable for fine of daily minimum national wage rate of 80 days and the products shall be seized and destroyed without any compensation. 114. For any civil offence under the Act and this Rules and Regulations, the penalty may additionally include one or more of the following: (1) An order to take mitigating, corrective or restorative measures as the Authority deems necessary to prevent further damage to human or animal health and environment; and/or (2) Reimbursement of any costs incurred by the Authority due to the offender’s failure to take any required measure in a timely manner. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤༠ ༡༡༢. འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱུད་དེ་ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་མིའི་མི་ངོ་གང་རུང་ལུ་ཉེས་ཆད་དེ་ཉིན་གྲངས་ ༤༥ཉིན་ལྟར་གྱི་ཉུང་མཐའི་རྒྱལ་ཡོངས་ལས་མིའི་གླ་ཆ་སྨིན་དགོཔ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཙན་ ལེན་འབད་དེ་རྒུད་འཐུས་ག་ནི་ཡང་མ་སྤོད་པར་སོར་བཤིག་གཏང་དགོ ༡༡༣. མནོ་ཞིང་བསམ་ཞིང་འབྲུག་ལུ་ཡོད་པའི་སོ་ནམ་ས་གཞི་ཁར་ནང་འཁོད་བཟའ་སོྤད་དོན་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་མིའི་མི་ངོ་གང་རུང་ལུ་ ཉིན་གྲངས་༨༠ཉིན་ལྟར་གྱི་ཉུང་མཐའི་རྒྱལ་ཡོངས་ལས་མིའི་གླ་ཆའི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོཔ་ དང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཙན་ལེན་འབད་དེ་རྒུད་འཐུས་ག་ནི་ཡང་སོྤད་མ་དགོ་པར་སོར་བཤིག་ གཏང་དགོ ༡༡༤. བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་ཞི་བའི་གནོད་འགེལ་ ག་ཅི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་རུང་ཉེས་བྱའི་གྲངས་སུ་གཅིག་ ཡང་ན་དེ་ལས་མང་མི་ཁ་སྐོང་སྦེ་ ཚུད་མི་ཚུ་ཡང་གཤམས་གསལ་ལྟར། (༡) འགྲོ་བ་མིའམ་སེམས་ཅན་གྱི་འཕོད་སྟེན་དང་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་གནོད་ སྐྱོན་འཐེབ་འབྱུང་ནི་ལས་སྔོན་འགོག་འབད་ནི་ལུ་དབང་འཛིན་ལུ་དགོས་མཁོ་ ཡོདཔ་འཆར་བའི་མར་ཕབ་དང་ལེགས་བཅོས་དེ་ལས་བསྐྱར་གསོའི་ཐབས་ལམ་ ཚུ་སྒྲིགས་ནི་བཀའ་རྒྱ་ཅིག་དང་/ཡང་ན། (༢) གནོད་འགེལ་འཐབ་མི་གིས་མཁོ་གལ་ཡོད་པའི་ཐབས་ལམ་ཚུ་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་ དུས་ཚོད་ཁར་མ་སྒྲིགས་མི་ལུ་བརྟེན་དབང་འཛིན་གྱིས་བཏང་བའི་ཟད་འགྲོ་ཚུ་ག་ ཅི་རང་ཨིན་རུང་ཟད་ཚབ་ལོག་སྤོད། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201841 Criminal Offence 115. Any act of assault to an inspector authorized by the Authority, for execution of lawful duties, shall be punishable for violation. 116. Repeat of the offence under section 107, 108 and 109 of this Rules and Regulations shall be punishable for violation. 117. Any intentional introduction into environment of GMO capable of reproducing shall be punishable for violation and the products shall be seized and destroyed without any compensation. 118. Any act of obstruction to an inspector authorized by the Authority for execution of lawful duties shall be punishable for petty misdemeanor. 119. Any use, including contained use of GMOs capable of reproducing shall be punishable for petty misdemeanor and the products shall be seized and destroyed without any compensation. 120. Any person who conducts research and development of GMOs capable of reproducing shall be punishable with misdemeanor and the products shall be seized and destroyed without any compensation. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤༡ ཉེས་ཅན་གནོད་འགེལ། ༡༡༥. ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་འགན་འཁུར་ཚུ་བསྒྲུབ་ནིའི་དོན་ལུ་དབང་འཛིན་ལས་གནང་བ་གྲོལ་བའི་ ཞིབ་དཔྱད་པ་ཅིག་ལུ་རྒོལ་རྡུང་གི་བྱ་བ་ག་ཅི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་རུང་ཁྲིམས་འཆལ་གྱི་ཉེས་ ཆད་སྨིན་དགོ ༡༡༦. བཅའ་ཡིག་གི་དོན་ཚན་༡༠༧པ་དང་༡༠༨པ་དེ་ལས་༡༠༩པའི་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་གནོད་ འགེལ་ཚུ་ཡང་བསྐྱར་འཐབ་མི་ལུ་བརྟེན་ཁྲིམས་འཆལ་གྱི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོ ༡༡༧. ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ནང་མནོ་ཞིང་བསམ་ཞིང་གསར་བཙུགས་ཀྱི་བྱ་བ་ག་ཅི་ལུ་ བརྟེན་ཏེ་ཨིན་རུང་ཁྲིམས་འཆལ་གྱི་ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོཔ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཙན་ལེན་ འབད་དེ་རྒུད་འཐུས་ག་ནི་ཡང་སྤོད་མ་དགོ་པར་སོར་བཤིག་གཏང་དགོ ༡༡༨. ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་འགན་འཁུར་ཚུ་བསྒྲུབ་ནིའི་དོན་ལུ་དབང་འཛིན་ལས་གནང་བ་གྲོལ་བའི་ ཞིབ་དཔྱད་པ་ཅིག་ལུ་བར་བགེགས་ཀྱི་བྱ་བ་ག་ཅི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་རུང་ཉེས་ཕ་སྨིན་དགོ ༡༡༩. ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ ཚད་ལྡན་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་བརྩིས་ཏེ་ལག་ལེན་གང་རུང་འཐབ་ཚེ་མི་ངོ་དེ་ལུ་ཉེས་ཕ་སྨིན་ དགོཔ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཙན་ལེན་འབད་དེ་རྒུད་འཐུས་ག་ནི་ཡང་སོྤད་མ་དགོ་པར་སོར་ བཤིག་གཏང་དགོ ༡༢༠. ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུའི་ ཞིབ་འཚོལ་དང་གསར་བཟོ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་པའི་མི་ངོ་ག་ལུ་ཨིན་རུང་ཉེས་པ་ཡང་ཕ་ སྨིན་དགོཔ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་བཙན་ལེན་འབད་དེ་རྒུད་འཐུས་ག་ནི་ཡང་སོྤད་མ་དགོ་པར་ སོར་བཤིག་གཏང་དགོ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201842 121. For any criminal offence under the Act and this Rules and Regulations, the penalty shall additionally include the cost to rectify and restore any damage to persons and/or property. ChaPteR Xi CoMPensation Procedures for Cost of Restoration and Remedy 122. Where any harm is caused to human and animal health by GMOs or product derived from GMOs, restoration shall include; (1) Any costs and all medical expenses; (2) Adequate compensation for any disability suffered; and (3) Adequate compensation for loss of life. 123. Where any harm is caused to the environment by GMO or product derived from GMO, compensation shall include; (1) Any costs to the extent of the environmental damage; and (2) Cost of restoration to the full extent in terms of both flora and fauna. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤༢ ༡༢༡. བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་ཉེས་ཅན་གནོད་འགེལ་ག་ཅི་ལུ་ བརྟེན་ཏེ་ཨིན་རུང་ཉེས་ཆད་ཀྱི་ཁ་སྐོང་སྦེ་མི་ངོ་ཚུ་དང་/ཡང་ན་རྒྱུ་དངོས་ལུ་འབྱུང་བའི་ གནོད་སྐྱོན་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་བསལ་ནི་དང་བསྐྱར་གསོ་འབད་ནིའི་ཟད་འགྲོ་ཚུ་ཚུདཔ་ ཨིན། ལེའུ་༡༡པ། རྒུད་འཐུས། བསྐྱར་གསོ་དང་རྒུད་གསོའི་ཟད་འགྲོ་སྤོད་ཐངས། ༡༢༢. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཡང་ན་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་ བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ་བརྟེན་འགྲོ་བ་མི་དང་སེམས་ཅན་ཚུའི་ འཕོད་བསྟེན་ལུ་གནོད་སྐྱོན་ག་ཅི་ཨིན་རུང་འབྱུང་པ་ཅིན་བསྐྱར་གསོའི་ཟད་འགྲོ་གི་གྲངས་ སུ་ཚུག་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) རིན་ངོ་ཚུ་ག་ཅི་རང་ཨིན་རུང་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཟད་འགྲོ་ཚུ་དང་། (༢) དབང་པོར་སྐྱོན་ཞུགས་ག་ཅི་རང་འཐོན་མི་ལུ་བརྟེན་ལྡང་ངེས་ཀྱི་རྒུད་འཐུས། (༣) ཤི་རྐྱེན་འབྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ལྡང་ངེས་ཀྱི་རྒུད་འཐུས། ༡༢༣. རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཡང་ན་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་ བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ལས་གྲུབ་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ་བརྟེན་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་ག་ཅི་ཨིན་རུང་འབྱུང་པ་ཅིན་རྒུད་འཐུས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ཚུག་དགོཔ་ཚུ་ཡང་། (༡) མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་གནོད་སྐྱོན་འབྱུང་མི་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཟད་འགྲོ་ དང་། (༢) སྔོ་ཤིང་དང་སོག་ཆགས་གཉིས་ཆ་རང་བསྐྱར་གསོ་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཟད་འགྲོ་ ཧྲིལ་ཆ་ཚང་། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201843 124. Any person on his behalf or on behalf of other persons having similar or common interest affected by damage or threatened by potential damage to human or animal health and the environment caused by the violation of the Act and this Rules and Regulations may initiate legal action in the Court of Law for claims of compensation. ChaPteR Xii MisCellaneous documentation 125. All documents required under this Rules and Regulations shall be submitted either in Dzongkha or English or a translated version in English. Only original documents shall be accepted. fees and fines 126. All procedures under this Rules and Regulations are subject to payment of non-refundable administrative fees and fines. The Authority shall collect all fees and fines and shall issue official receipts for the amount paid. amendment 127. The Board may from time to time amend this Rules and Regulations after consulting relevant stakeholders. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤༣ ༡༢༤. བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་འདི་ལས་འགལ་བ་ལུ་བརྟེན་འགྲོ་བ་མི་དང་སེམས་ཅན་གྱི་ འཕོད་བསྟེན་ལུ་ཡང་ན་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ལུ་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་བ་ཡང་ན་འབྱུང་སྲིད་ པའི་གནོད་སྐྱོན་གྱི་ཉེན་ཁ་ལུ་བརྟེན་གནོད་པ་བཀལ་ཡོད་སའི་མི་ངོམ་ག་གིས་ཨིན་རུང་ རང་རྐྱང་གི་ཁ་ཐུག་ལས་ཡང་ན་ཁེ་གུད་གཅིག་པའམ་མཐུན་པའི་མི་ངོམ་གཞན་ཚུ་གིས་ཁ་ ཐུག་ལས་རྒུད་འཐུས་ཀྱི་ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་ནིའི་དོན་ལུ་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་དང་ལེན་འགོ་ བཙུགས་ཆོག ལེའུ་༡༢པ། སྣ་ཚོགས་དགོངས་དོན། ཡིག་ཆས། ༡༢༥. བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་དགོ་པའི་ཡིག་ཆ་ཚུ་ག་ར་རྫོང་ཁའམ་ དབྱིན་སྐད་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ཡང་ན་སྐད་སྒྱུར་རྐྱབ་སྟེ་དབྱིན་སྐད་ནང་སྤོད་དགོ། ཡིག་ཆ་ ངོ་མ་ཚུ་རྐྱངམ་གཅིག་ངོས་ལེན་འབད་དགོ གླ་ཡོན་དང་ཉེས་ཆད། ༡༢༦. བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞིའདིའི་ནང་གསལ་ལྟར་གྱི་བྱ་སྒོའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ལོག་མ་ཐོབ་པའི་བདག་སྐྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་གླ་ཡོན་དང་ཉེས་ཆད་བཀལ་དགོ། དབང་ འཛིན་གྱིས་གླ་ཡོན་ཚུ་ག་ར་བསྡུ་ལེན་འབད་དེ་འབོྱར་ཡོད་པའི་གླ་ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་གཞུང་ འབྲེལ་གྱི་འབྱོར་རགས་ཚུ་སྤོད་དགོ འཕྲི་སྣོན། ༡༢༧. བཀོད་ཚོགས་ཀྱིས་འབྲེལ་ཡོད་ཁེ་གུད་ཡོད་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་འདྲི་བསྟུན་འབད་ཞིནམ་ ལས་དུས་དང་དུས་སུ་བཅའ་ཡིག་འདི་ལུ་འཕྲི་སྣོན་འབད་ཆོག Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201844 interpretation and authority 128. The interpretation of the Rules and Regulations shall be consistent with the Act. 129. If there exists any difference in meaning between the Dzongkha and the English text, Dzongkha text shall be regarded as authoritative text. Definition 130. In addition to the definitions set out in the Act and for the purpose of this Rules and Regulations, the following terms shall have the meaning ascribed to them in this Section, unless the context clearly indicates otherwise: 1) “act” means the Biosafety Act of Bhutan, 2015 2) “Biosafety technical Working group” means a technical working group formed by the Authority and constituted by stakeholders possessing required technical expertise in the field of Biosafety, capable of providing appropriate recommendations to both Authority and National Biosafety Board and to other related administrative entities engaged in Biosafety activities. 3) “export” means the intentional transboundary movement from Bhutan to another country; འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤༤ གོ་དོན་དང་ཚིག་དོན་གྱི་དབང་ཚད། ༡༢༨. བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདིའི་གོ་དོན་འདི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་རྒྱབ་འགལ་མེད་པར་ ལེན་དགོ ༡༢༩. གལ་སྲིད་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདིའི་རྫོང་ཁ་དང་དབྱིན་སྐད་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་གོ་ དོན་མ་འདྲ་བའི་གནད་རེ་འཐོན་པ་ཅིན་རྫོང་ཁའི་ཚིག་དོན་ཚུ་ལུ་ཆ་གནས་བཟུང་དགོ ངེས་ཚིག ༡༣༠. བཅའ་ཁྲིམས་ནང་བཀོད་ཡོད་པའི་ངེས་ཚིག་ཚུའི་ལྷན་ཐབས་ལུ་དང་བཅའ་ཡིག་དང་ སྒྲིགས་གཞི་འདིའི་དགོས་དོན་ལུ་སྐབས་དོན་དང་འཁྲིལ་གོ་དོན་སོ་སོ་སྦེ་འགྲེལ་དགོཔ་ འཐོན་ན་མ་གཏོགས་དེ་མེན་དོན་ཚན་འདིའི་ནང་ངེས་ཚིག་འགྲེལ་ཡོད་པའི་ཚིག་དོན་ཚུ་ གཤམ་གསལ་ལྟར་དུ་གོ་དགོཔ་འདི་ཡང་། ༡) “བཅའ་ཁྲིམས་” ཟེར་མི་འདི་འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཁྲིམས་༢༠༡༥ཅན་ མ་ལུ་གོ། ༢) “སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་ཁྱད་རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་” ཟེར་མི་འདི་དབང་འཛིན་གྱིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་དང་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་སྐོར་ལས་མཁོ་གལ་ཡོད་པའི་ ཐབས་རིག་མཁས་རལ་ཡོད་པའི་ཁེ་གུད་ཅན་ཚུ་ཚུད་མི་རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་ སྲུང་བཀོག་ཚོགས་དང་དབང་འཛིན་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་མ་ཚད་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་གི་ ལས་དོན་ཚུ་འཐབ་མི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་བདག་སྐྱོང་གི་ལས་སྡེ་གཞན་ཚུ་ལུ་འོས་ འཚམས་ལྡན་པའི་གྲོས་འདེབས་ཚུ་འབད་ཚུག་པའི་ལྕོགས་གྲུབ་ཅན་གྱི་ཐབས་ རིག་ལས་བྱེད་སྡེ་ཚན་ཅིག་ལུ་གོ། ༣) “ཕྱིར་ཚོང་” ཟེར་མི་འདི་མནོ་ཞིང་བསམ་ཞིང་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ གཞན་ཅིག་ལུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ས་མཚམས་བརྒྱུད་དེ་སོ་བཤུད་འབད་མི་ལུ་གོ། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201845 4) “event” means a unique DNA recombination event, a genotype produced from the transformation of a single plant species using a specific genetic construct. 5) “gene sequencing” is the process of determining the precise order of nucleotides within a DNA molecule. 6) “import” means the intentional transboundary movement into Bhutan from another country; 7) “intentional introduction” means any deliberate release into the environment that is not contained use, including release for bioremediation, field release, planting and release into water and/or air, of GMOs subject to this Rules and Regulations with the exception of those imported for direct use as food or feed, or for processing. 8) “livestock” means cattle, sheep, goats, pigs, poultry, fish and horses kept for use or for profit. 9) “local” means relating or restricted to a particular area or neighborhood irrespective of the origin. 10) “operator” means a legal or natural person, national or non-national, whether authorized or unauthorized, in direct or indirect control of any activity related to འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤༥ ༤) “བྱུང་རིམ་” ཟེར་མི་འདི་དམིགས་བསལ་གྱི་རིགས་མཚན་ཅིག་ས་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་སྣ་གཅིག་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དེ་གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ཌི་ཨེན་ ཨེ་ཡང་བསྐྱར་མཉམ་སྦོར་གྱི་བྱུང་རིམ་ཅིག་ལུ་གོ། ༥) “རིགས་རྒྱུན་དབྱེ་དཔྱད་” ཟེར་མི་འདི་ཌི་ཨེན་ཨེ་བརྡུལ་བརྟེན་ཅིག་གི་ནང་ཌི་ ཨེན་ཨེ་གི་ཆ་ཤས་ཚུའི་འཁྲུལ་མེད་གོ་རིམ་གཏན་འཁེལ་བཟོ་ནིའི་བྱ་རིམ་ལུ་གོ། ༦) “ནང་འདྲེན་” ཟེར་མི་འདི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཅིག་ལས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་རྒྱལ་ སྤྱིའི་ས་མཚམས་བརྒྱུད་དེ་སོ་བཤུད་འབད་མི་ལུ་གོ། ༧) “མནོ་ཞིང་བསམ་ཞིང་གསར་བཙུགས་” ཟེར་མི་འདི་ཚད་ལྡན་ལག་ལེན་མེན་ པར་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་འདི་གིས་འགབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་ནང་དོན་ཆེད་སྦེ་གཏང་མི་གང་ རུང་ཅིག་ལུ་གོ་ནི་དང་དེའི་གྲངས་སུ་མཐའ་འཁོར་གནས་སངས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ ལུ་གཏང་མི་དང་ཞིང་ཁར་གཏང་མི་བཙུགས་མི་དེ་ལས་ཆུ་དང་/ཡང་ན་རླུང་མར་ གཏང་བའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་ཚུད་རུང་ཐད་ཀར་དུ་ ཟ་ཆས་ཆག་ཡང་ན་བཟོ་བཅོས་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ནང་འདྲེན་འབད་བའི་རིགས་ རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུ་མི་ཚུད། ༨) “སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་” ཟེར་མི་འདི་སྒེར་དོན་ཡང་ན་ཁེབ་ས་གི་དོན་ལུ་གསོ་སྐྱོང་ འཐབ་པའི་སྒོ་ནོར་དང་ལུག་ར་ཕགཔ་གསོ་བྱ་ཉ་ར་ཚུ་ལུ་གོ། ༩) “ས་གནས་ཀྱི་” ཟེར་མི་འདི་འབྱུང་ཁུངས་ལུ་དབྱེ་བ་མེད་པར་དམིགས་བསལ་ས་ ཁོངས་ཡང་ན་ཉེ་འདབས་ས་ཁོངས་ཅིག་ལུ་གོ། ༡༠) “བཀོལ་སྤོད་འབད་མི་” ཟེར་མི་འདི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་རྒྱུ་རྫས་ ཡོད་མི་ཐོན་སྐྱེད་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་ཚོང་དེ་ལས་འབྲུག་ནང་འཁོད་ བཀོལ་སོྤད་འབད་ནི་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་ག་ཅི་ལུ་ཨིན་རུང་གནང་བ་ཡོད་ Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201846 import, export, and use in Bhutan of any product which has genetically modified content. 11) “Permit” means an approval granted by the Authority in relation to the implementation of the Biosafety Rules and Regulations 2018. 12) “Premises” means any building or other structure or part of a building or other structure. 13) “Processing” means processing of non-viable GMO into food and feed 14) “seize” means temporarily prohibiting the transfer, conversion, disposition or movement of the property or temporarily assuming custody or control of property on the basis of an order issued by the Authority. 15) “stacked event” means if more than one gene from another organism has been transferred, the created GMO has stacked genes (or stacked traits), and is called a gene stacked. 16) “tissue culture” is a collection of techniques used to maintain or grow plant cells, tissues or organs under sterile conditions on a nutrient culture medium of known composition. འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤༦ རུང་མེད་རུང་ཐད་ཀར་ཡང་ན་ཐད་ཀར་མེན་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་ཀྱིས་ ངོས་འཛིན་ཅན་ཡང་ན་རང་བཞིན་གི་མི་ངོ་ཅིག་ལུ་གོ། ༡༡) “ཆོག་ཐམ་” ཟེར་མི་འདི་འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དངསྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ཅན་མ་བསར་སོྤད་ཀྱི་སྐོར་ལས་དབང་འཛིན་གྱིས་གྲོལ་བའི་གནང་བ་ཅིག་ ལུ་གོ། ༡༢) “གཞིས་གནས་” ཟེར་མི་འདི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཡང་ན་བཟོ་སྐྲུན་གཞན་ག་ཅི་ཨིན་རུང་ ཡང་ན་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཡང་ན་བཟོ་སྐྲུན་གཞན་དེའི་ཆ་ཤས་ག་ཅི་ལུ་ཡང་གོ། ༡༣) “བཟོ་སྦོར་” ཟེར་མི་འདི་ཡང་བསྐྱར་ཐོན་སྐྱེད་འབད་མ་བཏུབ་པའི་རིགས་རྒྱུན་ འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ཚུབཟའ་འཐུང་དང་ཆག་ལུ་བཟོ་སོྦར་འབད་མི་ ལུ་གོ། ༡༤) “བཙན་ལེན་” ཟེར་མི་འདི་དབང་འཛིན་ལས་གནང་བའི་བཀའ་རྒྱ་ཅིག་ལུ་གཞི་ བཞག་སྟེ་གནས་སྐབས་ཅིག་གི་རིང་ལུ་རྒྱུ་དངོས་སོ་སོར་ཡང་ན་བསྒྱུར་སོར་ མཐའ་གཏོགས་སོ་བཤུད་བཀག་དམ་འབད་བ་ཡང་ན་གནས་སྐབས་ཅིག་གི་རིང་ ལུ་རྒྱུ་དངོས་དེ་ལུ་བདག་གཉེར་ཡང་ན་དམ་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་གོ། ༡༥) “རིགས་རྒྱུན་སྣ་མང་ཡོད་མི་” ཟེར་མི་འདི་སོག་ལྡན་གཞན་ལས་གཅིག་ལས་ མང་བའི་རིགས་སོན་སོ་སོར་འབད་མི་ལས་འབྱུང་བའི་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་ བཏང་བའི་སོག་ལྡན་ལུ་རིགས་རྒྱུན་སྣ་མང་ཡོདཔ་དང་རིགས་རྒྱུན་སྣ་མང་ཡོད་མི་ ཟེར་གོ། ༡༦) “ར་རྒྱུས་འཕེལ་སྐྱེད” ཟེར་མི་འདི་ཧིང་སང་སའི་གནས་སངས་ནང་ཤེས་རོགས་ སྦོར་ཚུལ་ཀྱི་འཚོ་བཅུད་འཕེལ་སྐྱེད་བརྒྱུད་ལམ་ཐོག་སྔོ་ཤིང་གི་ཁམས་ཕན་ར་ རྒྱུས་ཡང་ན་ཆ་ཤས་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་ཡང་ན་གསོ་སྐྱོང་འབད་ནི་ཐབས་རིག་བསྡུ་ གསོག་ལུ་གོ། Biosafety Rules and Regulations of Bhutan 201847 17) “transboundary movement” means the movement of GMO from one country to another country. 18) “transformation” means genetically altering the genome of a cell by integrating a foreign DNA fragment. 19) “Working days” means days other than national and public holidays and Saturdays and Sundays. Made this …………………. day of …….……………..2018 (Signature) འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཉེན་སྲུང་བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིགས་གཞི་ ༢༠༡༨ ཅན་མ། ༤༧ ༡༧) “ས་མཚམས་བརྒྱུད་དེ་སོ་བཤུད་” ཟེར་མི་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལས་རྒྱལ་ཁབ་ གཞན་ཅིག་ལུ་རིགས་རྒྱུན་འགྱུར་བཅོས་བཏང་བའི་སོག་ལྡན་སོ་བཤུད་འབད་མི་ ལུ་གོ། ༡༨) “བསྒྱུར་བཅོས་” ཟེར་མི་འདི་ཁམས༌ཕན༌གྱི༌རིགས༌སོན༌ཅིག༌ངོས་བཟུང་མེད་ པའི་ཌི་ཨེན་ཨེ་གི་ཆ་ཤེས་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་བསོམ་སྟེ་བསྒྱུར༌བཅོས་འབད་མི་ ལུ༌གོ། ༡༩) “ལཱ་འབད་བའི་ཉིན་གྲངས་” ཟེར་མི་འདི་རྒྱ་ཡོངས་དང་མི་མང་ངལ་གསོ་དེ་ལས་ རེས་གཟའ་ཉིནམ་དང་ཟླཝ་ཚུ་མིན་པའི་ཉིནམ་གཞན་ཚུ་ལུ་གོ། སྤྱི་ཟླ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་པའི་སྤྱི་ཚེས་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་སྤྱི་ལོ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་ལུ་བཟོ་འགྲུབ། (མིང་རགས།)