Regulation on the unique methodology for classifying agricultural land into categories according to their suitability

Ponedjeqak, 18. 7. 2011. SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Broj 43 – Strana 71 23 40 38 36 34 31 28 25 22 18 13 7 23 37 35 33 31 29 26 23 20 17 12 6 23 34 32 30 28 26 24 21 19 15 11 5 23 30 29 27 25 23 21 19 17 14 10 4 23 26 25 23 22 20 19 17 14 12 8 3 23 21 20 19 18 17 15 14 12 10 - 2 23 15 14 14 13 12 11 10 8 - - 1 22 47 44 42 39 36 33 30 26 21 15 10 22 44 42 40 37 34 31 28 24 20 14 9 22 42 40 38 35 32 30 27 23 19 13 8 22 39 37 35 33 30 28 25 21 18 12 7 22 36 34 32 30 28 26 23 20 16 11 6 22 33 31 30 28 26 23 21 18 15 10 5 22 30 28 27 25 23 21 19 16 13 9 4 22 26 24 23 21 20 18 16 14 11 8 3 22 21 20 19 18 16 15 13 11 9 - 2 22 15 14 13 12 11 10 9 8 - - 1 17 41 39 37 34 32 29 26 23 18 13 10 17 39 37 35 33 30 28 25 21 17 12 9 17 37 35 33 31 29 26 23 20 16 12 8 17 34 33 31 29 27 24 22 19 15 11 7 17 32 30 29 27 25 23 20 17 14 10 6 17 29 28 26 24 23 21 18 16 13 9 5 17 26 25 23 22 20 18 16 14 12 8 4 17 23 21 20 19 17 16 14 12 10 7 3 17 18 17 16 15 14 13 12 10 8 - 2 17 13 12 12 11 10 9 8 7 - - 1 16 40 38 36 33 31 28 25 22 18 13 10 16 38 36 34 32 29 27 24 21 17 12 9 16 36 34 32 30 28 25 23 20 16 11 8 16 33 32 30 28 26 24 21 18 15 11 7 16 31 29 28 26 24 22 20 17 14 10 6 16 28 27 25 24 22 20 18 15 13 9 5 16 25 24 23 21 20 18 16 14 11 8 4 16 22 21 20 18 17 15 14 12 10 - 3 16 18 17 16 15 14 13 11 10 8 - 2 16 13 12 11 11 10 9 8 - - - 1 11 33 31 30 28 26 23 21 18 15 10 10 11 31 30 28 26 24 22 20 17 14 10 9 11 30 28 27 25 23 21 19 16 13 9 8 11 28 26 25 23 21 20 18 15 12 9 7 11 26 24 23 21 20 18 16 14 11 8 6 11 23 22 21 20 18 17 15 13 10 7 5 11 21 20 19 18 16 15 13 11 9 - 4 11 18 17 16 15 14 13 11 10 8 - 3 11 15 14 13 12 11 10 9 8 - - 2 11 10 10 9 9 8 7 - - - - 1 10 32 30 28 26 24 22 20 17 14 10 10 10 30 28 27 25 23 21 19 16 13 9 9 10 28 27 25 24 22 20 18 15 13 9 8 10 26 25 24 22 20 19 17 14 12 8 7 10 24 23 22 20 19 17 15 13 11 8 6 10 22 21 20 19 17 16 14 12 10 7 5 10 20 19 18 17 15 14 13 11 9 - 4 10 17 16 15 14 13 12 11 9 8 - 3 10 14 13 13 12 11 10 9 8 - - 2 10 10 9 9 8 8 7 - - - - 1 7 26 25 24 22 20 19 17 14 12 8 10 7 25 24 22 21 19 18 16 14 11 8 9 7 24 22 21 20 18 17 15 13 11 7 8 7 22 21 20 19 17 16 14 12 10 7 7 7 20 19 18 17 16 14 13 11 9 - 6 7 19 18 17 16 14 13 12 10 8 - 5 7 17 16 15 14 13 12 11 9 7 - 4 7 14 14 13 12 11 10 9 8 - - 3 7 12 11 11 10 9 8 7 - - - 2 7 8 8 7 7 - - - - - - 1 *Bonitetni bodovi za tlo s prosje~nim stepenom wegove vla`nosti Na osnovu ~lana 24. stav 6. Zakona o poljoprivrednom zemlji{tu ("Slu`bene novine Federacije BiH", broj 52/09), federalni ministar poljoprivrede, vodoprivrede i {umarstva donosi PRAVILNIK O JEDINSTVENOJ METODOLOGIJI ZA RAZVRSTAVANJE POLJOPRIVREDNOG ZEMLJI[TA U KATEGORIJE POGODNOSTI I - OP]E ODREDBE ^lan 1. Ovim pravilnikom propisuju se mjerila za razvrstavanje poljoprivrednog zemlji{ta u kategorije pogodnosti (u daljnjem tekstu: pogodnost tla), na~in i postupak odre|ivanja kategorija pogodnosti, teritorij za koji se vr{i odre|ivanje (istra`ivani prostor), metoda rada, vrjednovanje zemlji{ta i izra~un procjene pogodnosti tla sa formulom, mjerila i osnove za vrjednovanje (bonitiranje) poljoprivrednih zemlji{ta u kategorije posebno vrijednih obradivih (P1) zemlji{ta i vrijednih obradivih (P2) zemlji{ta (u daljnjem tekstu: P1 i P2) i druga pitanja vezana za pogodnost zemlji{ta, a sve to u svrhu potrebe planiranja daljnjeg razvoja poljoprivredne proizvodnje, za prostorno planiranje kao i vr{enje razli~itih inventarizacija zemlji{nih povr{ina i utvr|i vanje podataka o povr{inama i o kvaliteti zemlji{nih resursa. ^lan 2. Primjena GIS tehnologije u ocjenjivanju kvalitete tla i njegove pogodnosti za kultivaciju, odnosno uzgoj ratarskih, povrtlarskih, vo}arskih i vinogradarskih kultura, te procjena pogodnosti tla za travnjake osnovni je sadr`aj ovog pravilnika, odnosno uvo|enje ra~unarskog modela za izra~un pogodnosti tla za ove uzgoje, na osnovu izbora uzoraka tla, analiti~kih rezultata (hemijska, fizikalna i biolo{ka) i odre|ene pogodnosti tla. ^lan 3. Kao krajnji cilj i rezultat dono{enja ovog pravilnika mora biti izrada studijskog rada ili elaborata o ocjeni kvalitete tla i njegove pogodnosti za kultivaciju, odnosno uzgoj ratarskih, povrtlarskih, vo}arskih i vinogradarskih kultura, a kojim }e se opisati: 1. cilj rada; 2. metoda rada; 3. rezultati istra`ivanja: a) osnovne zna~ajke prostora; b) zna~ajke podneblja - sa padavinama i temperaturom; c) zna~ajke reljefa - sa nadmorskom visinom terena i nagibom terena; d) inventarizacija poljoprivrednog zemlji{ta putem foto interpretacije ortofoto karte u mjerilu 1:5.000, sa podlogama; e) interpretacijom; f) kartom kori{tenja i inventarizacijom povr{ina klasa na~ina kori{tenja zemlji{ta; g) zna~ajke tala - sa pedolo{kom kartom zemlji{ta; h) zna~ajke sistematskih jedinica tla; i) zna~ajke kartiranih jedinica tla; j) stanje one~i{}enosti zemlji{ta; k) preporuke za poljoprivrednu proizvodnju sa procjenom pogodnosti poljoprivrednog zemlji{ta za poljoprivredu; l) kriteriji procjene i rezultati procjene sa pogodno stima zemlji{ta za odre|ene proizvodnje; Broj 43 – Strana 72 SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Ponedjeqak, 18. 7. 2011. lj) rekapitulacija rezultata procjene (utvrditi najmanje pogodna tla, nepogodna, za neke vrste vo}aka ili povr}a i dr.). U elaboratu ili studijskom radu iz stava 1. ovog ~lana treba izraditi: a) karte sadr`aja humusa koja bi trebala predstavljati jednu od polaznih podloga za trajni monitoring hemijske degradacije tala; b) bonitetnu kartu na osnovu koje se utvr|uje da povr{ine I V bonitetne klase, koje su zakonom za{ti}ene u smislu da se ne smiju koristiti u nepoljoprivredne svrhe; c) tematska karta potreba tla za kalcifikacijom, a sve to sa ciljem da budu osnova kojom je mogu}e utvrditi prostornu rasprostranjenost; d) te povr{ine tala kod kojih postoji potreba za raznim agrotehni~kim mjerama. Osnova za interpretaciju gore navedenih vrijednosti i drugih vrijednosti je utvrditi popis tala koji se javljaju na istra`ivanom prostoru, te njihova vanjska i unutra{nja obilje`ja, prikazati popis sistemskih jedinica na tom podru~ju te izdvojiti tipove tala, zatim ni`e jedinice iz razdjela automorfnih i hidromorfnih tala, a za potrebe kodiranja u ra~unarskom sistemu navesti {ifre (kod) sistemskih jedinica, brojeve kartiranih jedinica u kojima se javlja doti~na sistemska jedinica kao dominantna ili sporedna. Studijski rad ili elaborat iz stava 1. ovog ~lana se izra|uju za razli~ite svrhe i u razli~itoj razmjeri, a razmjeru odre|uje nivo istra`ivanja, postavljeni ciljevi i iznos sredstava koja stoje na raspolaganju. Studijski rad ili elaborat iz stava 1. ovog ~lana izra|uju nau~no-stru~ne institucije ovla{tene od strane Federalnog ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i {umarstva (u daljnjem tekstu: Federalno ministarstvo) na osnovu Pravilnika o uslovima koje moraju ispunjavati nau~no-stru~ne institucije i laboratorije za vr{enje poslova izrade projekata ure|enja te mjerenja i ispitivanja zemlji{ta ("Slu`bene novine Federacije BiH", broj 39/10). Na osnovu procjene pogodnosti sistematskih jedinica tla izvr{iti procjenu pogodnosti kartiranih jedinica tla za odre|ene proizvodnje, a rezultate te procjene prikazati na karti pogodnosti zemlji{ta, a obradom te karte i inventarizacijom povr{ina utvrditi pogodna tla sa klasama pogodnosti (pogodna, umjereno pogodna, ograni~eno pogodna, privremeno nepogodna tla, trajno nepogodna, i dr). II - VI[ENAMJENSKO VRJEDNOVANJE ZEMLJI[TA ^lan 4. Zemlji{na jedinica je jedan slo`eni ekolo{ki sistem u kome postoji zajedni~ki skup ograni~enja i mogu}nosti za upotrebu zemlji{ta. Tip kori{tenja zemlji{ta sadr`i skup tehni~kih specifikacija u sklopu dru{tveno-ekonomskih odnosa. Razni LUT-ovi imaju razne zahtjeve za kvalitet zemlji{ta, s tim da ako kvalitet zemlji{ne jedinice odgovara zahtjevima kori{tenja zemlji{ta tog LUT-a, pogodnost te jedinice je velika. Vi{enamjensko vrjednovanje zemlji{ta u poljoprivredi pomo}u GIS tehnologije je osnova racionalnog gospodarenja prostorom i ima za svrhu i najmanjoj zemlji{noj povr{ini odrediti najsvrsishodniju i optimalnu namjenu. Vrjednovanje zemlji{ta (bonitiranje) - ocjenjivanje pogodno sti zemlji{ta za odre|enu namjenu (Land evaluation) na osnovu ve}eg broja indikatora pogodnosti (klimatskih, pedolo{kih, agrohemijskih, hidrolo{kih i dr.). ^lan 5. Po izvr{enom vi{enamjenskom vrjednovanju zemlji{ta za pojedine poljoprivredno-gospodarske grane (povrtlarstvo, vino gradarstvo, vo}arstvo, ratarstvo, travni~arstvo, ribarstvo i ostalo), potrebno je izraditi tematske karte pogodnosti zemlji{ta za gore navedene proizvodnje i da se na osnovu inventarizacije povr{ina utvrdi ukupna povr{ina na podru~ju kantona ili op}ine u ha pogodnih tala za konkretnu proizvodnju/dobiti kartiranu jedinicu tla sa sastavom i strukturom, nazivom tipa tla, nazivom ni`e sistemske jedinice tla i povr{inom/. Svaki poligon prikazan na pedolo{koj karti mora imati pripadaju}i, originalni tip tla sa osnovne pedolo{ke karte BiH, koji je, nadalje, prilago|en nacionalnoj i FAO klasifikaciji. ^lan 6. Bonitiranjem zemlji{ta odre|uje se stepen pogodnosti zemlji{ta za poljoprivrednu proizvodnju, bez obzira na dosada{nji na~in kori{tenja zemlji{ta. Karta upotrebne vrijednosti poljoprivrednog zemlji{ta je obavezuju}i akt pri izradi prostornih, urbanisti~kih i regulacij skih planova i na~ina kori{tenja zemlji{ta u funkciji odr`ivog razvoja i racionalne rekonstrukcije prostora. Kartom upotrebne vrijednosti poljoprivrednog zemlji{ta se odre|uju kategorije zemlji{ta po bonitetnim kategorijama i pogodnosti tla, na~inu kori{tenja i agrozonama, u odnosu na mogu}nost njegove upotrebe za poljoprivrednu proizvodnju, uzimaju}i u obzir njegove prirodne osobine, plodnost i zdravstveno stanje. Osnove za utvr|ivanje prostornih kategorija pogodnosti su bonitetne i pedolo{ke karte detaljnog mjerila (katastarski planovi) koji vrjednuju zemlji{te na nivou najmanje proizvodne parcele. ^lan 7. Razgrani~enje namjene poljoprivrednih povr{ina vr{i se na osnovu vrjednovanja zemlji{ta i utvr|enih bonitetnih kategorija. Poljoprivredno tlo osnovne namjene dijeli se na: 1. posebno vrijedno obradivo tlo (P1), od 26-32 bodova; 2. vrijedno obradivo tlo (P2), od 21 do 25 bodova; 3. ostala obradiva tla (P3), od 15 -20 bodova; 4. ostala poljoprivredna zemlji{ta (OP), od 10-14 bodova; 5. nepogodna zemlji{ta (N), ispod 10 bodova. P1 i P2 su razmje{teni u prvu agrozonu, P3 je druga agrozona, a OP i N tre}a agrozona. III - KLASIFIKACIJA TALA, KATEGORIJE I STEPENI POGODNOSTI TALA ^lan 8. Odre|ivanje kategorija pogodnosti zemlji{ta, vr{i se na osnovu morfolo{kih, hemijskih, fizi~kih i biolo{kih osobina tla, te proizvodnih karakteristika terena. Za potrebe utvr|ivanja pogodnosti tla, u najva`nije osobine ubrajaju se: 1. Tip tla i njegova osobine: a) morfolo{ka (dubina, zbijenost, skeletnost, plasti~nost, ljepljivost); b) fizi~ka (tekstura, struktura, propusnost); c) hemijska (pH, humusnost, sadr`aj CaCO3); 2. Op}e osobine terena: izra`enost reljefa, ekspozicija, inklinacija, polo`aj parcela, stjenovitost, hidrolo{ke prilike. 3. Analiza vodnog bilansa (re`im potencijalne evapotranspi racije - PET; re`im stvarne evapotranspiracije - SET; ki{ni faktori. ^lan 9. Ki{ni faktor (po LANGU), koji ozna~ava odnos izme|u srednje godi{nje koli~ine padavina i srednje godi{nje tempera ture, utvr|uje se: Kf O T � gdje su: Kf = godi{nji ki{ni faktor O = oborine u mm (godi{nji prosjek) T = temperatura �C (godi{nji prosjek) Prema vrijednostima ovog Kf ki{ni faktor dobije se oznaka klime: – perhumidna . . . . . . . . . . . . . . . . vi{e od 160 – humidna . . . . . . . . . . . . . . . . . . od 80 -160 – semihumidna . . . . . . . . . . . . . . . . od 60 - 80 – semiaridna . . . . . . . . . . . . . . . . . . od 40 - 60 Ponedjeqak, 18. 7. 2011. SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Broj 43 – Strana 73 – aridna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . manje od 40 ^lan 10. Pedogenetski procesi dovode do stvaranja pojedinih tipova tla. Horizontalni dijelovi pedosfere koji su pro{li i jo{ prolaze kroz razli~ite pedogenetske procese, a odlikuju se posebnim hemijskim i fizi~kim osobinama nazivaju se horizonti tla, a treba ih razlikovati od slojeva tla i geolo{kih slojeva koji predstavljaju recentne aluvijalne nanose ili antropogene formacije. Horizonti su najva`niji elementi sistematike i dijagnostike tla, a dijele se u 4 kategorije: 1. organski; 2. mineralni; 3. antropogeni; i 4. tehnogeni horizonti. Svi ovi horizonti imaju svoje oznake utvr|ene u aktuelnoj klasifikaciji. ^lan 11. Stepen nagiba i kategorije reljefa, odnosno prema ja~ini nagiba razlikujemo slijede}e kategorije reljefa: STEPEN NAGIBA OZNAKA 0 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ravno 1 - 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . slabo nagnuto 4 - 7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . umjereno nagnuto 8 -11 . . . . . . . . . . . . . . . . . prili~no jako nagnuto 12- 15 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . vrlo jako nagnuto Vi{e od >15 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . strmo ^lan 12. Za definisanje klasa pogodnosti zemlji{ta i stepena ograni~enja mogu se koristiti sljede}i parametri (LUT): 1. Nagib terena ima veoma zna~ajnu ulogu u definisanju LUT-a i u direktnoj je vezi sa sistemom uzgoja biljaka. Pogodnost zemlji{ta za uzgoj ratarskih, povrtlarskih, zatim vo}arskih kultura i na kraju travnjaka je u direktnoj korelaciji sa nagibom, odnosno {to je izra`enost nagiba ve}a to je i izbor gajenih kultura manji. Nagibom je ograni~ena i upotreba mehanizacije te time i savremeni sistem uzgoja ve}ine gajenih kultura. Mehaniziran sistem gajenja kultura u mnogome racionalizira, pove}ava obim i pojeftinjuje poljoprivrednu proizvodnju, {to ga ~ini daleko konkurentnijim na tr`i{tu. a) 0-5% - ravna i blago valovita zemlji{ta; U pogledu ograni~enja za uzgoj svih poljoprivrednih kultura ravna zemlji{ta nemaju ograni~enje i idealna su za sve oblike i sisteme uzgoja, odnosno LUT-ove. b) 5-10% - blago nagnuta i valovita zemlji{ta; Zemlji{ta imaju veoma mala ograni~enja, odnosno gotovo da i nemaju nekih ograni~enja za kulture koje se gaje na na{im podru~jima. U ve}ini slu~ajeva nemaju gotovo nikakvog nepovoljnog uticaja na LUT-ove. c) 10-15% - blago nagnuta; Ovo su zemlji{ta sa odre|enim ograni~enjima, tako da su za pojedine kulture potrebne odgovaraju}e mjere nivelisanja i ravnanja terena. Imaju odre|eni uticaj na LUT-ove, ali ne sna`an da isklju~uju neki od mogu}ih sistema uzgoja. U ovim slu~ajevima se primjenjuju odgovaraju}e agrotehni ~ke mjere kao {to je konturna obrada i uzgoj kultura u pojase vima, kako bi se ubla`ila negativna erozivna djelovanja. d) 15-30% - umjereno nagnuta; Za ve}inu kultura ova zemlji{ta imaju ograni~enja za pojedine uzgojne oblike i zahtijevaju odgovaraju}e tehni~ke mjere ure|enja zemlji{ta kao {to je terasiranje. Imaju zna~ajnijeg uticaja na same LUT-ove i to posebno u kombinaciji sa jo{ nekim nepovoljnim osobinama tla. e) 30-60% - nagnuta; Zemlji{ta imaju eliminatorni karakter za ve}inu gajenih kultura i zahtijevaju opse`nije i slo`enije mjere ure|enja zemlji{ta. Nivo ograni~enja je vrlo visok i imaju veoma velik uticaj na LUT-ove, odnosno izbora kultura. f) 60-80% - veoma nagnuta; Ovaj nagib je limitiraju}i za mehanizirani sistem uzgoja gotovo svih poljoprivrednih kultura i ima direktan uticaj na LUT-ove. Zemlji{ta se samo mogu koristiti kao prirodne livade i pa{njaci, odnosno kori{tenje na tradicionalni na~in (ru~no ko{enje), prikupljanje sijena i ispa{a stoke. g) >80% - izrazito nagnuta; Ovo je nagib terena na kome je jedino mogu}e ekstenzivno kori{tenje zemlji{ta kao pa{nja~ke povr{ine gdje se jedino mo`e primijeniti tradicionalni sistem ispa{e sa kozama i ovcama. Svi drugi vidovi iskori{tavanja zemlji{ta u poljoprivrednoj proizvodnji nisu mogu}i i ovaj nagib je isklju~iv za sve ostale LUT-ove. 2. Tekstura tla je definisana procentualnim odnosom frakcija pijeska, praha i gline (pijesak 2,0-0,06 mm; prah 0,06-0,002 mm; glina < 0,002 mm). Imaju}i u vidu ~injenicu da zemlji{ta ilovastog teksturnog sastava imaju i najbolju strukturu, a {to pogoduje ve}ini gajenih kultura, onda je jasno da se mora voditi ra~una o teksturnom sastavu tla. Te{ka glinovita tla kojih ima u BiH veoma ~esto su limitiraju}i faktor za ve}inu gajenih kultura i kao takva se ne mogu koristiti za dobar dio ratarskih kultura. Zbog svog uticaja na pojedine kulture tekstura tla ima odre|enu ulogu kod definisanja LUT-a. a) Dubina tla; Dubina tla je veoma bitna karakteristika svakog tipa tla i jedan je od zna~ajnijih faktora u biljnoj proizvodnji. Uz nagib je najva`niji element kod odre|ivanja LUT-a. Dubina tla je vrlo ~esto ograni~avaju}i faktor uzgoja pojedinih kultura i to pogotovo za naturalni oblik proizvodnje. Na plitkim zemlji{tima gotovo je nemogu}e uzgajati pojedine ratarske i vo}arske kulture, tako da se ove povr{ine isklju~ivo koriste kao pa{njaci. Dubina tla jedino nema tako bitnu ulogu kod intenzivnog (mehaniziranog) na~ina uzgoja pojedinih poljoprivrednih kultura, odnosno ukoliko se koriste savremeni na~ini proizvodnje uz primjenu sistema za navodnjavanje i plasteni~ki sistem gajenja biljaka. U ovim slu~ajevima za pojedine LUT-ove (npr. proizvodnja gro`|a, {pinata, salate, luka, blitve, proizvodnja rasada i sl.) dubina tla nema tako veliki uticaj. nivo dubina u cm veoma duboka >150 cm duboka 150-100 cm umjereno duboka 100-50 cm plitka 50-30 cm veoma plitka 30-20 cm vrlo plitka < 20 cm 3. Sadr`aj ukupnog CaCO3 u tlu generalno nema neku zna~ajniju vrijednost, odnosno nije limitiraju}i faktor za ve}inu poljoprivrednih kultura koje se uzgajaju na podru~ju BiH ukoliko ga nema u tlu. Vrlo je mali broj kultura (npr. lucerka) koje zahtijevaju ve}i sadr`aj karbonata u tlu. Na sadr`aj karbonata u tlu dosta dobro reagiraju orah, lje{njak i maslina, dok su vinova loza i breskva jako osjetljive na pove}an sadr`aj CaCO 3 . Iz svega navedenog vidljivo je da sadr`aj karbonata u tlu ima odre|enog zna~aja kod definisanja LUT-a. Sadr`aj karbona, nivo karbonat ekvivalentan (g/kg) nizak 0-50 optimalan 50-100 umjeren 100-150 visok 150-200 veoma visok 200-300 vrlo visok 300-500 ekstremno visok > 500 4. Reakcija tla (pH-H2O) Broj 43 – Strana 74 SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Ponedjeqak, 18. 7. 2011. Za ve}inu kultura koje se uzgajaju u BiH optimalna pH vrijednost tla u H 2 O je oko 6,5. Kisela reakcija tla, pH manja od 5,0 i alkalna ve}a od 7,5 imaju zna~ajan utjecaj na prinose gajenih kultura, jer se u ovim sredinama javljaju specifi~ni problemi blokiranja makro i mikro elemenata, tako da imaju veliku ulogu u definisanju LUT-a. pH vrijednost tla, Oznaka reakcije, reakcija tla u vodi vrlo kiselo < 3,0 veoma kiselo 3,0-4,5 kiselo 4,5-5,0 umjereno kiselo 5,0-5,5 slabo kiselo 5,5-6,5 optimalno (veoma slabo kiselo) 6,5-7,0 neutralno 7,0 slabo alkalno 7,0-7,2 umjereno alkalno 7,2-7,5 alkalno 7,5-8,0 veoma alkalno 8,0-9,0 vrlo alkalno > 9,0 5. Zasi}enost bazama Ovaj parametar ne predstavlja tako bitan element u definisanju LUT-a Nivo CEC ekvivalentan u cmol (+)/kg glina veoma nizak < 10 nizak 10 - 15 umjeren 15 - 20 optimalan 20 - 30 visok 30 - 40 veoma visok 40 - 60 vrlo visok > 60 6. Organski azot Organski azot je u direktnoj vezi sa strukturom i odr`avanjem vlage u tlu. Naime, jako humusna tla imaju bolju i finiju strukturu, a zahvaljuju}i organskoj materiji bolje i du`e odr`avaju vlagu koja je u su{nim ljetnim periodima veoma bitna za postizanje ve}ih prinosa. Nivo organskog azota, nivo karbonat ekvivalentan u g/kg vrlo nizak < 10 veoma nizak 10 - 15 nizak 15 - 20 umjeren 20 - 30 optimalan 30 - 40 visok 40 - 60 veoma visok 60 - 100 vrlo visok > 100 ^lan 13. Klasifikacija tala prema pogodnosti je slo`ena/kompleksna i razlikujemo slijede}e kategorije: 1. RED POGODNOSTI - ve}e povr{ine na osnovu procjene pogodnosti za odre|enu namjenu; 2. KLASA POGODNOSTI (tipovi tla razli~itog stepena pogodnosti); 3. POTKLASA POGODNOSTI - tipovi istog stepena pogodnosti, ali razli~itih ograni~enja odre|enih klasom pogodnosti; 4. JEDINICE POGODNOSTI - osnovne jedinice; Pogodnost tla u uskoj je vezi sa plodno{}u tla, a gdje razlikujemo: Efektivna plodnost je definisana intenzitetom vrijednosti edafskih vegetacijskih faktora, ozna~ava koli~inu suhe materije koju biljke mogu sintetizovati na nekom stani{tu tokom vegetacijskog perioda; Potencijalna djevi~anska plodnost je definisana konstalacijom svih faktora tla, omogu}uje kori{tenje tog tla za uzgoj usjeva te u odgovaraju}im agrotehni~kim uslovima mo`e nadoknaditi gubitak suhe materiji (|ubrenje, obrada, usjevi). Po pedolo{koj karti BiH, u mjerilu 1:300.000 (Nacionalna klasifikacija tala) utvr|eni su slijede}i tipovi tla: brumipodzol, deposoil-deponija, dystric kombisol, eugley, eutric leptosol, fluvisol, histosol-niski treset, humofluvisol, humogley, kalkokambisol, kalkomelonisol, vertisol, kolovium, litosol, luvisol, podzol, pseudogley, ranker, regosol, rendzina, terra rossa. ^lan 14. U.S. klasifikacija tala sadr`i 11 redova (sistem ameri~ke klasifikacije) koji ne prihvata uno{enje elemenata koji su izvan tla: 1. entisols, 2. inceptisols, 3. spodosols, 4. ultisols, 5. alfisols, 6. vertisols, 7. oxisols, 8. histosols, 9. andisols, 10. aridisols, 11. mollisols, 12. (gelisol). ^lan 15. Po nacionalnoj klasifikaciji u BiH razlikujemo slijede}e tipove tla: A. Podjela po kriteriju taksonomske podjele: I KLASA NERAZVIJENA I SLABO RAZVIJENA TLA TERESTI^NI SIROZEMI (Litosoli, Regosoli, Koluviumi, Arenosoli) II KLASA HUMUSNO AKUMULATIVNA TLA (Kalkomelanosoli, Rankeri, Rendzine, ^ernozem, Smonice ili Vertisoli) III KLASA KAMBI^NA TLA-SME\A TLA (Kalkokambisoli, Eutri~ni kambisoli, Distri~ni kambisoli, Crvenica ili Terra rossa, Terra fusca, Pelosoli) IV KLASA ELUVIJALNA-ILUVIJALNA TLA (Lesivirana ili Luvisoli, Akrisoli, Podzoli, Brunipodzoli) V KLASA PSEUDOGLEJNA TLA (ona sa povr{inskom vodom) (Primarni i sekundarni pseudoglej) VI KLASA ANTROPOGENA TLA-ANTHROSOLI (Ariksoli, Hortisoli, Rigosoli, i tla plastenika) VII KLASA TEHNOGENA TLA-TEHNOSOLI sa 6 potklasa: 1. sa izmijenjenimprirodnimsupstratom(Deposoli,Rekultisol); 2. na raznom otpadu (cinerosoli (na pepelu), rhodic tehnosoli - na crvenom mulju, garbisoli); 3. pod uticajem gorenja (Pirosoli ili Kombustosoli); 4. sa unosom raznog materijala (Nekrosoli, Urbisoli); 5. tla urbanih prostora - Urbisoli; 6. potpuno izmijenjena prirodna tla, tla staklenika. B. Podjela po hidromorfnosti tla -HIDROMORFNA TLA: I KLASA nerazvijena hidromorfna tla (aluvijalno tlo ili fluvisol); II KLASA STAGNOGLEJNA TLA (stagnoglej); III KLASA SEMIGLEJNA(livadska tla, humofluvisol ili fluvijalno Ponedjeqak, 18. 7. 2011. SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Broj 43 – Strana 75 livadsko tlo); IV KLASA GLEJNA TLA (ritska crnica ili humoglej, mo~varno glejno ili euglej, tresetno ili glejno tlo); V KLASA TRESETNA TLA - HISTOSOLI (niski treset, visoki treset, mokra stani{ta ili wetlandi) C. Podjela po HALOMORFNOSTI TLA -SLATINE: I KLASA - AKUTNO ZASLANJENA TLA (solon~ak); II KLASA - SLABIJA ZASLANJENOST TLA (solonec solonc); D. Podjela po SUBHIDRI^NOSTI TLA: I KLASA -NERAZVIJENA (protopedon ili sirozem); II KLASA -RAZVIJENA SUBHIDRI^NA TLA (sapropel - gnjili mulj, dy - daj ili sme|e muljevito tlo, gyttja sivo muljevito tlo). ^lan 16. Pogodnost zemlji{ta se odre|uje na nivou op}e kategorije pogodnosti ili kategorije pogodnosti bez korekcija zemlji{ta iz formule, prema vrijednosti od najpovoljnijih do nepovoljnijih tala prema mjerilima, osobinama tla, klime i ostalih prirodnih uslova: P T K� � koja defini{e da je pogodnost zemlji{ta jednaka drugom korijenu iz umno{ka vrijednosti bodova za bonitet tla (T) i klime (K), a {to je pogodnost zemlji{ta bez korekcije. Op}a pogodnost zemlji{ta (P) vrjednuje se od 10 do 32 bodova. Bonitet tla (T) vrjednuje se od 10 do 100 bodova. Pogodnost klime (K) vrjednuje se od 1 do 10 bodova, na osnovu srednjih godi{njih temperatura zraka, srednjih godi{njih koli~ina padavina i srednjih koli~ina padavina u vegetacijskom periodu. Unutar pojedinih klimatsko-vegetacijskih podru~ja zemlji{ta ni`ih nadmorskih visina ocjenjuju se ve}im brojem bodova, a vi{ih nadmorskih visina s manjim brojem bodova. Postignuti rezultat dobiven po ovoj formuli manji od 10 bodova svrstava zemlji{te u neplodno. Okvirni bodovi za klimu su: Op}ine Naziv podru~ja Nadmor ska visina koju obuhvata Trajanje veget. perioda Srednja godi{nja koli~ina padavina u mm Srednja godi{nja temp. C Srednja koli~ina padavina veget. periodu u mm Bodovi za klimu Biha}, Velika Kladu{a, Cazin, Bu`im, Klju~, Bos.Krupa Podru~je Cazinske krajine 200-550 187 1240 9,7 600-700 6-8 Sanski Most Sjeverno zapadno bosansko podru~je 130-500 197 1041 10,3 500-600 8-10 Bos. Petrovac, Kupres Sjeverno zapadno bosansko podru~je 130-500 197 1041 10,3 500-600 4-5 Tuzla, Te{anj Doboj Jug, Grada~ac, @ivinice, Kalesija, Sapna, Teo~ak, Usora, ^eli}, Gra~anica, Srebrenik, Lukavac Sjeverno bosansko podru~je 80-980 193 997,7 10,26 500-600 7-9 Ora{je, Od`ak Domaljevac [amac Sjeverno bosansko podru~je 80-980 193 997,7 10,26 500-600 8-10 Gora`de, Ustikolina, Pra~a Pale, Trnovo Gornje Drinsko podru~je 350-2200 172 887 8,3 400-500 5-7 Bugojno, D. Vakuf, Jajce, Dobreti}i, G. Vakuf, Prozor Rama Zapadno bosansko kre~nja~ko dolomitno podru~je 500-1700 149 1027 7,05 400-500 5-7 Travnik, Kre{evo, Fojnica, Kiseljak, N.Travnik, Busova~a, Vitez Zapadno bosansko kre~nja~ko dolomit no podru~je Skender Vakufski rajon 300-1900 188 969 9,65 500-600 5-7 Mostar, Ljubu{ki, Stolac, ^apljina, Konjic, Jablanica Submedite ransko podru~je rajon sa zimzelenim elementima 50-500 247 1345 14,87 300-400 8-10 Neum, Ravno Eumedite ransko podru~je do 350 247 1429 15,2 300-400 7-8 [iroki Brijeg, Posu{je, ^itluk, Grude Submedite ransko podru~je rajon bez zimzelenih elemenata 200-800 204 1598 11,40 300-400 4-6 Sarajevo, Zenica, Ilija{, Breza, Visoko, Zep~e, Maglaj Kakanj Srednje bosansko podru~je Sarajevsko zeni~ki rajon 400-1300 187 877 9,6 400-500 5-8 Bjela{nica, Igman, Vla{i} itd. Bosansko planinsko podru~je 500-2386 106 1319 5,37 500-600 1-3 Livno, Drvar, Bos. Grahovo, Tomislav grad Glamo~ Submedite ransko planinsko podru~je 800-2000 166 1525 8,43 500-600 4-6 Kladanj, Olovo, Vare{ Banovi}i, Zavidovi}i Zavidovi}ko Tesli}ko podru~je 250-1328 184 1106 9,35 600-700 4-7 ^lan 17. Korekcija pogodnosti zemlji{ta vr{i se zbog uticaja ostalih prirodnih uslova i to: otvorenost ili zatvorenost polo`aja, zasjenjenost zemlji{ta, veli~ina parcele i oblik parcele. 1. Otvoreni polo`aj zemlji{ta izlo`eni posebnom uticaju ja~ih vjetrova ocjenjuje se s 1 do 24 negativnih procenata Broj 43 – Strana 76 SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Ponedjeqak, 18. 7. 2011. bodova, a zatvoreni polo`aj zemlji{ta bez dovoljne zra~ne drena`e, kao {to su stanovite doline, polja i poljica i donje tre}ine padina, tzv. "zra~na jezera", zbog mogu}nosti ja~e pozebe i u~estalije pojave bolesti na kulturnim biljkama, ocjenjuje se sa 1 do 36 negativnih procenata bodova. 2. Uticaj zasjenjenosti zemlji{ta na pogodnost zemlji{ta, zbog blizine {uma, visokih gra|evina ili bre`uljkasto brdovitog terena, ocjenjuje se u rasponu od 6 do 24 negativnih procenata bodova. 3. Povr{ina katastarske ~estice ocjenjuje se do 20 negativnih procenat bodova kako slijedi: Povr{ina katast. ~estice (ha) Negativni procenti bodova Povr{ina katast. ~estice (ha) Negativni procenti bodova <0,01 15 - 20 0,5 - 1 4 - 6 0,01 - 0,05 10 - 15 1 - 3 3 - 4 0,05 - 0,25 8 - 10 3 - 5 2 - 3 0,25 - 0,5 6 - 8 >5 0 4. Oblik katastarske ~estice ocjenjuje se od 0 do 10 negativnih procenata bodova, prema formuli: Kr P S � �354, gdje je: Kr - koeficijent oblika ~estice; P - obim katastarske ~estice; S - povr{ina katastarske ~estice. 5. Procenat negativnih bodova u ovisnosti o koeficijentima oblika katastarske ~estice prikazan je kako slijedi: Katastarski oblik kat. ~estice Negativni procenti bodova Koeficijent oblika kat. ~estice Negativni procenti bodova <1,5 0 3 - 4 5 - 7 1,5 - 2 1 - 3 4 - 5 7 - 9 2 - 3 3 - 5 >5 10 6. Ukupan broj bodova kona~no korigovane pogodnosti zemlji{ta, uzimaju}i u obzir zbir negativnih procenata bodova, utvr|uje se formulom: Pk P P Snp � � � 100 gdje je Pk ukupan broj bodova korigovane pogodnosti zemlji{ta; P je ukupan broj bodova pogodnosti zemlji{ta bez korekcija; Snp je zbroj negativnih procenata bodova dobiven korekcijom. ^lan 18. *Tuma~ kratica-Note: P = Pogodno P-1 = dobro obradiva tla - good cultivable soils; P-2 = umjereno ograni~eno obradiva tla - moderately limited cultivable soils P-3 = ograni~eno obradiva tla - limited cultivable soils; N-1 = privremeno nepogodna tla za obradu - temporarily un suitable soils for cultivation; N-2 = trajno nepogodna tla za obradu - permanently unsuit able soils for cultivation; dr = dreniranost-drainage: dr o = slaba-poor, dr 1= vrlo slaba-very poor, dr 2= ekscesivna-excessive; du = dubina tla-soil depth: du 1<30 cm, du2<60 cm; e = erozija-erosion; n = nagib terena-ground inclination >15 ili/i - and/or 30%; k = kiselost tla pH u vodi - soil acidity - pH in water <5,5; vp = aktivni kre~ - active lime >15%; h = opskrbljenost tla hranjivima - supplay soil with nutrients <10 mg/100 g tla-soil; hu = sadr`aj humusa - content of humus: hu1<3%, hu2>30%; vt = verti~nost >35% gline - verticity >35% clay; v = stagniraju}e povr{inske vode - stagnant surface waters; V = visoki nivo podzemne vode - high level of ground water; pv = poplavne vode - flood waters; p = stepen osjetljivosti tla prema hemijskim polutantima - de gree of soil sensitiveness against chemical polutants; p1 = slaba osjetljivost - weak sensitiveness; p2 = umjerena osjetljivost - moderate sensitiveness; p3 = jaka osjetljivost - strong sensitiveness. ^lan 19. Usporedbom karakteristika zemlji{nih jedinica i specifikacija LUT-a definisano je pet stepeni pogodnosti zemlji{ta, odnosna klasa pogodnosti: P1 Vrlo pogodno >80% Najve}eg mogu}eg prinosa (MDP) P2 Pogodno 60-80% Najve}eg mogu}eg prinosa P3 Umjereno pogodno 40-60% Najve}eg mogu}eg prinosa P4 Ograni~eno pogodno 20-40% Najve}eg mogu}eg prinosa N Nepogodno <20% Najve}eg mogu}eg prinosa MPD - max. dosti`an prinos ^lan 20. Za definisanje klasa pogodnosti zemlji{ta i stepena ograni~enja kori{ten je model gdje se pogodnost poljoprivrednih kultura odre|uje prema odre|enim klimatskim i zemlji{nim faktorima kroz procenat ostvarenog prinosa od maksimalnog mogu}eg prinosa koji se mo`e posti}i u odre|enom podru~ju. Klase pogodnosti zemlji{ta su: P1 vrlo pogodno, sa stepenom iskoristivosti >80% P2 pogodno, sa stepenom iskoristivosti 60-80% P3 umjereno pogodno, sa stepenom iskoristivosti 40-60% P4 ograni~eno pogodno, sa stepenom iskoristivosti 20-40% N nepogodno, sa stepenom iskoristivosti <20% Stepen ograni~enja 0 iznimno pogodno, nema nikakvih ograni~enja 1 vrlo pogodno, manja ograni~enja za maksimalno 4 elementa tla 2 pogodno vi{e od 4 manja i maksimalno 3 srednja ograni~enja 3 umjereno pogodno vi{e od 3 srednja i maksimalno 2 ve}a ograni~enja 4 ograni~eno pogodno vi{e od 2 ve}a ograni~enja N nepogodno vrlo visoka ograni~enja koja se ne mogu korigirati IV - BAZA PODATAKA I TEMATSKE KARTE ^lan 21. Baza podataka je organizovani i uskladi{teni skup podataka kojem se pristupa pomo}u odgovaraju}ih kompjuterskih programa. Bazu podataka prostorne primjene ~ine svi oni podaci koji se odnose na kartirane jedinice tla ili poligone. ^lan 22. Baza podataka za pedolo{ke profile mo`e se podijeliti u tri grupe. Prvu grupu ~ine: 1. op}eniti podaci za pojedini profil; 2. drugu grupu ~ine podaci o pedofizikalnim zna~ajkama prikazani po pojedinim horizontima tla; 3. tre}u grupu ~ine podaci o pedohemijskim zna~ajkama. Iz ove baze podataka pomo}u spomenutog ArcWiew 3.0 programa mogu se na jednostavan i brz na~in dobiti informacije odnosno podaci za svaku kartiranu i sistemsku jedinicu tla. ^lan 23. Kao osnova za izradu pedolo{ke karte u digitalnom obliku slu`i osnovna pedolo{ka karta Bosne i Hercegovine u mjerilu 1:50.000. Osnova za izradu zemlji{nog informacionog sistema Federacije, kantona ili op}ine, bile su i trebaju biti navedene Ponedjeqak, 18. 7. 2011. SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Broj 43 – Strana 77 pedolo{ke karte u mjerilu 1:50.000, i druge detaljne pedolo{ke studije i elaborati o tom podru~ju, a njihov sadr`aj treba digitalizovati pomo}u nekih od prihvatljivih modela ili pomo}u AutoCad programa. Svaki poligon prikazan na pedolo{koj karti ima pripadaju}i, originalni tip tla sa osnovne pedolo{ke karte BiH, koji je, nadalje, prilago|en nacionalnoj i FAO klasifikaciji. Osnovne podatke za izradu geografskog i zemlji{nog informacionog sistema ~inili su i ~ine podaci s osnovnih pedolo{kih karata i topografskih karata mjerila 1:50.000, te podaci iz drugih studija ra|enih za potrebe razvoja poljoprivrede na podru~ju Federacije, kantona i op}ina. Podaci uvr{teni u bazu podataka predstavljaju osnovu za izradu brojnih tematskih karata raznog mjerila za razvoj poljoprivrede. Pomo}u ArcView programskog paketa dolazi se do potrebnih kartografskih podloga iz raznih baza podataka koje su ra|ene za potrebe poljoprivrede. ^lan 24. Tematska karta predstavlja kategorije zemlji{ta u odnosu na njihove prirodne i druge potencijale koji se defini{u na osnovu kriterija propisanih u ovom pravilniku. Kartiranje tla, odnosno pedolo{ko kartiranje je nau~no stru~na inventarizacija tala i sistematizacija jedinica tala ili zemlji{ta. Karta kori{tenja zemlji{ta mora imati slijede}e karakteristike: 1. mjerilo karte 1: 5.000; 2. najmanja povr{ina kartiranja 1 ha; 3. najmanja kartirana {irina 5 m; 4. najmanja kartirana du`ina 100 m. ^lan 25. Namjenske pedolo{ke karte/tehni~ke/ se izra|uju za razli~ite svrhe i u razli~itoj razmjeri od 1:2500 do 1:25000, a razmjeru odre|uje nivo istra`ivanja, postavljeni ciljevi i iznos sredstava koja stoje na raspolaganju, a mogu biti razli~itog karaktera i potreba kao {to su za ocjenu pogodnosti zemlji{ta, za bonitiranje zemlji{ta, za kontrolu plodnosti tla i druge namjene. ^lan 26. Na osnovu navedenih podataka i metoda, uz pomo} digitalne kartografije, izra|uju se namjenske pedolo{ke karte, na kojima treba izdvojiti vi{e kartiranih jedinica, a prema dominantnoj sistemskoj jedinici tla se razvrstavaju u klase pogodnosti za obradu-kultivaciju. Razvrstavanje zemlji{ta zasniva se i na osnovu mogu}nosti ili nemogu}nosti redovne obrade tla. ^lan 27. Za navedene kartirane jedinice u informati~koj bazi podataka nalaze se sljede}a vanjska obilje`ja i osobine tala koje mo`emo digitalno izdvojiti: 1. Sada{nji na~in kori{tenja prikazan je u smislu kategorija kori{tenja poljoprivrednog prostora kao {to su travnjaci, livade, pa{njaci, oranice, vrtovi, vo}njaci, vinogradi, te ostali prostori kao {to su jezera, ve}a naselja i sli~no. 2. Nagib terena je vrlo va`an element reljefa, va`an je faktor plodnosti, a pove}ava eroziju tla vodom. Prema nagibu prostor smo podijelili prema kriterijima za bonitiranje zemlji{ta (Kova~evi}, 1983). 3. Ekolo{ka dubina tla je odlika mogu}eg zakorijenjavanja biljke i dana je u rasponu vrijednosti za svaku kartiranu jedinicu, na osnovu poznatih kriterija ([kori}, 1993). 4. Prirodna dreniranost (ocjeditost) je odlika ocjene brzine ocje|ivanja tla nakon obilnih ki{a i mogu}nosti zadr`avanja vode u njima. Bez ve}ih obrazlo`enja to su: a) razred prekomjerno ocjedita tla; b) razred pone{to ekcesivna tla; c) razred dobro ocjedita tla; d) razred umjereno dobro ocjedita tla; e) razred nepotpuno ili ne{to slabo ocjedita tla; f) razred slabo ocjedita tla; g) razred vrlo slabo ocjedita tla (SSM, 1951). 5. Na~in vla`enja prikazan je kao tipolo{ka vrijednost uslova pojave, kretanja i zadr`avanja oborinskih, poplavnih, podzemnih i slivenih voda u tlu. 6. Reakcija tla u MKCl-u navedena je kao obilje`je reakcije tla za cjelovitu kartiranu jedinicu. Klasifikuje se prema poznatim kriterijima. 7. Fiziolo{ki aktivni fosfor i kalij izra`eni su u mg/100 gtla, a prikazani su u srednjim rasponima po tipolo{kim determinantama i poznatoj klasifikaciji posebno za ratarske i vo}arske kulture, odnosno za vinovu lozu. 8. Sadr`aj humusa prikazan je u rasponu vrijednosti za pojedinu kartiranu jedinicu, a isto tako i sadr`aj CaCO3 i aktivnog kre~a kao bitnih elemenata za podizanje vinograda. ^lan 28. Kantonalni i op}inski organi uprave nadle`ni za poslove poljoprivrede su du`ni donijeti kartu pogodnosti poljoprivred nog zemlji{ta (kao krajnji rezultat istra`enog prostora) uz stru~nu pomo} Federalnog zavoda za agropedologiju ili drugih ovla{te nih nau~no-stru~nih organizacija za poslove zemlji{ta. ^lan 29. Na osnovu ve} postoje}e baze podataka, mogu}e je izvr{iti i inventarizaciju povr{ina tala te izraditi tematske karte, pored ostalog, i prema sada{njoj pogodnosti tla za vi{enamjensko kori{tenje u poljoprivredi. U okviru vrjednovanja prostornih zna~ajki, digitalno trebaju biti obra|ene pojedine fiziografske osobine terena, kao i fiziografske osobine tla. U Studijskom radu ili elaboratu iz ~lana 3. stav 1. ovog pravilnika, na osnovu utvr|enih zna~ajki zemlji{ta, izvr{iti vi{enamjensko vrjednovanje zemlji{ta za pojedine poljoprivred no-gospodarske grane (povrtlarstvo, vinogradarstvo, vo}arstvo, ratarstvo, travnji~arstvo, ribarstvo i ostalo), te za tu svrhu izraditi kartu pogodnosti poljoprivrednog zemlji{ta za neku od proizvodnji za koji je izvr{eno istra`ivanje. Tako|e, treba utvrditi i povr{insku zastupljenost trenutno nepogodnih tala za npr. povrtlarstvo (klasa N-1), ili trajno nepogodnih tala (N-2), odnosno onih tala kod kojih se raznim mjerama ure|enja mogu otkloniti odre|ena ograni~enja, ~ime ova tla postaju pogodna. ^lan 30. Kako je povr{ina onih tala koja spadaju u prvu (P-1) klasu pogodnosti tla prakti~ki najmanja u odnosu na ostale klase pogodnih tala, npr. za vo}arstvo ili za vinogradarstvo, potrebno je za{titit i o~uvati sva pogodna tla za vi{enamjensko kori{tenje, a naro~ito tla prve klase pogodnosti kao va`nog izvora privre|ivanja u poljoprivredi. ^lan 31. Za podjelu tla u kategorije upotrebne vrijednosti zemlji{ta ranije kori{tena metoda uklju~uje 8 razli~itih osobina tla (dubina, tekstura, struktura, nagib, propusnost, dreniranost, skeletnost i stjenovitost) i 3 okoli{na faktora (plavljenje, broj dana vegetacijskog perioda i odnos R/PET u vegetacijskom periodu) {to je detaljno propisano u Uputstvu o jedinstvenoj metodologiji za razvrstavanje poljoprivrednog zemlji{ta u bonitetne kategorije ("Slu`bene novine Federacije BiH", broj 78/09). Za potrebe prostornog planiranja i izradu prostornih planova izra|ena je ili treba izraditi bonitetnu kartu zemlji{ta kao osnov za{tite tla od nekontrolisane i neopravdane prenamjene u druge svrhe izvan poljoprivrede. Bonitetna karta pru`a neophodne informacije prostornim planerima kako bi se svakom prostoru u sklopu izrade prostornih planova odnosno planiranja kori{tenja prostora dodijelila optimalna namjena te kako bi se najkvalitetnija tla mogla za{tititi. Broj 43 – Strana 78 SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Ponedjeqak, 18. 7. 2011. V - PROCJENA POGODNOSTI (RA^UNARSKI SISTEM I SKOR FUNKCIJA) ^lan 32. Procjena osobina tla koja uklju~uje izmjeru i interpretaciju vanjske morfologije te vegetacije, klime i drugih parametra za odabir najpovoljnijeg na~ina kori{tenja tla/zahtjev za specifi~no kori{tenje zemlji{ta, izbor i komparativna analiza, ulaganje umjesto zarade, kvalitet zemlji{ta, pogodnost, plan kori{tenja zemlji{ta te politika i planiranje/. ^lan 33. Osnovna procjena pogodnosti tla za obradu-vi{enamjenska procjena sada{nje pogodnosti tala/zemlji{ta Federacije, kantona ili op}ine (istra`ni prostor) treba konkretno procijeniti za op}e potrebe ili mogu}nosti obrade-kultivacije tala u biljnoj proizvodnji, te specifikovati prema odre|enim uslovima i zahtjevima za ratarstvo, povr}arstvo, vo}arstvo, vinogradarstvo i travnjake. ^lan 34. Osnovni kriteriji procjene tla i/ili drugih komponenti zemlji{ta za tu namjenu nisu jedinstveni, ve} se prema svakoj od doti~nih namjena interpretiraju prema specifi~nim potrebama za pojedine kulture u: 1. redove; 2. klase; 3. potklase namjenske pogodnosti. ^lan 35. Primjena GIS tehnologije u ocjenjivanju kvaliteta tla i njegove pogodnosti za kultivaciju, odnosno uzgoj ratarskih, povrtlarskih, vo}arskih i vinogradarskih kultura te procjena pogodnosti tla za travnjake, prikazuje se ra~unarskim modelom mogu}nosti kori{tenja zemlji{ta i digitalnim na~inom prostorne interpretacije tipova tala te klasa pogodnosti prema kriterijima FAO klasifikacije. Koristiti se mogu podaci s Osnovne pedolo{ke i topografske karte BiH mjerila 1:50000, te podaci iz drugih studija ra|enih za potrebe razvoja poljoprivrede na podru~ju kantona ili op}ine, koji su pomo}u AutoCad, ArcView i ArcInfo programskih paketa metodom digitalizacije i generalizacije uvr{teni u pedolo{ku bazu podataka. ^lan 36. Procjena pogodnosti tala za razne namjene u poljoprivredi izvr{ena je ili se vr{i prema navedenim FAO kriterijima procjene zemlji{ta. Kriteriji i veli~ine klasa pogodnosti su kodirani za ra~unarsku obradu, posebno za pogodnost tla za ratarstvo, povr}arstvo, vo}arstvo, vinogradarstvo i travnjake. Na osnovu tih podataka mogu se sumirati prioritetni programi u poljoprivredi svakog prostora. ^lan 37. Okvir za procjenu pogodnosti tla Procjena pogodnosti tla zasniva se na: 1. zahtjevima za specifi~no kori{tenje; 2. komparativnoj analizi: ulaganje nasuprot zaradi te multidisciplinarni pristup; 3. fizikalnom, ekonomskom i socijalnom kontekstu; 4. potencijalnom riziku za okoli{ i odr`ivost; 5. lokalno prema globalnom; 6. gusto naseljeno do nenaseljeno; 7. kvalitativno nasuprot kvantitativnom. ^lan 38. Pogodnost zemlji{ta odnosi se na primjenu sistema na~ina kori{tenja zemlji{ta, koji obuhvata dvije komponente: 1. zemlji{nu jedinicu; i 2. tip kori{tenja zemlji{ta (LUT),(formiranje tzv. tipova iskori{tavanja zemlji{ta (Land Utilization Type), u daljnjem tekstu: LUT) predstavlja prvu fazu AEZ metodologije. Tip iskori{tavanja zemlji{ta (LUT), definisan od strane FAO (1984.) glasi: "Tip iskori{tavanja zemlji{ta: to je vrsta kori{tenja zemlji{ta koja je opisana ili definisana sa mnogo vi{e detalja nego {to je osnovna vrsta kori{tenja zemlji{ta. Kod odre|enih sistema navodnjavanja i na~ina gazdovanja, tip iskori{tavanja zemlji{ta odnosi se na pojedinu kulturu, kombinaciju kultura ili sistem uzgoja u definisanim tehni~kim i socio-ekonomskim uslovima. Tip iskori{tavanja zemlji{ta je set tehni~kih karakteristika u sklopu socio-ekonomskih uslova". Npr. u kontekstu proizvodnje kukuruza, LUT ne predstavlja samo tehnologiju proizvodnje kukuruza od sjetve do berbe, to je samo jedan segment LUT-a. Razli~iti LUT-ovi imaju razli~ite zahtjeve za kvalitet zemlji{ta. Kad se kvalitet zemlji{ne jedinice poklapa sa zahtjevima odre|enog LUT-a, ka`emo da je pogodnost za taj LUT visoka. ^lan 39. Pogodnost tla zasniva se na vrijednosti analiziranih osobina tla koja se kvantificiraju tzv. "skor" funkcija, a koja je matemati~ki prikaz pogodnosti odre|ene osobine tla s obzirom na zna~aj odre|ene osobine za pogodnost tla za odre|enu poljoprivrednu proizvodnju. Vrijednost skor funkcije za pojedine osobine kre}e se od 0 ili 0 % (nepogodna za analizu) do 1 ili 100% (optimalna vrijednost odre|ene osobine tla). ^lan 40. Kvantitativno odre|ivanje i analiziranje produktivnosti tla zahtijeva Kompjuterski model izra~una procjene pogodnosti tla, i to prema analizama tla AL metodom, koja sadr`i pet osnovnih dijelova: ulazna tabela, tabela kriterija, tabela ekstrahiranih podataka, tabela rezultata i tabela preporuka. Ra~unarski na~in obrade podataka o prostoru i zemlji{tu (kroz geo-informatiku) je nova metoda i konkretna pomo} pri prostornoj rejonizaciji zemlji{ta za prioritetne programe Federacije, kantona ili op}ine, ali i porodi~nog gazdinstva, za odre|ivanje optimalne uloge svakog prostora u cilju odre|ivanja prioritetnih programa gospodarenja i odr`ivog razvoja poljoprivrede, a u skladu s ekolo{kim programom za{tite i kori{tenja tala i zemlji{ta. Kompjuterski model - Ra~unarski na~in obrade podataka o prostoru i zemlji{tu iz ~lana 40. ovog pravilnika ovla{tene nau~no-stru~ne institucije za poslove zemlji{ta moraju uvesti u svoj rad u roku od 2 godine od dana dobivanja ovla{tenja. ^lan 41. Tokom izrade zemlji{nog informacionog sistema Federacije, kantona ili op}ine mo`e se koristiti vi{e programskih paketa, kao npr. Programski paketi Arc View, ArcInfo, AutoCad i dr. AutoCad je programski alat prvenstveno namijenjen za digitalizaciju, ArcInfo za obradu i analizu digitaliziranih podataka, a ArcView za povezivanje svih podataka u jedinstveni informacioni sistem - bazu podataka i njihovu daljnju analizu, te za ra~unarsku interpretaciju rezultata. Navedeni programski alati se koriste u geo-informati~koj kartografiji i izradi informacionih sistema, a pomo}u tih software mogu}e je izraditi kompleksni informacioni sistem, a na osnovu kojeg se mogu izra|ivati i brojne tematske karte od kojih su neke sastavni dio ovog pravilnika. ^lan 42. Na osnovu procjene pogodnosti sistematskih jedinica tla potrebno je izvr{iti procjenu pogodnosti kartiranih jedinica tla za odre|ene proizvodnje, a rezultate te procjene prikazati na karti pogodnosti zemlji{ta, a obradom te karte i inventarizacijom povr{ina utvrditi pogodna tla sa klasama pogodnosti (pogodna, umjereno pogodna, ograni~eno pogodna, privremeno nepogod na tla, trajno nepogodna, i dr). Ponedjeqak, 18. 7. 2011. SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Broj 43 – Strana 79 VI - ISTRA@IVANI PROSTOR I ISTRA@IVANJE ^lan 43. Za prostor Federacije, kantona i op}ina (istra`ivani prostor) treba obaviti, izvr{iti vrjednovanje i ocjenu kvalitete tla ili/i drugih relevantnih faktora zemlji{ta i njegove pogodnosti za kultivaciju, odnosno uzgoj ratarskih, povrtnih, vo}arskih i vinogradarskih kultura te procjenu pogodnosti tla za travnjake, a u cilju izrade kompleksnog zemlji{no informaciong sistema-ZIS baze podataka, koji predstavlja primjer mogu}nosti kori{tenja ra~unarskog modela i digitalnog na~ina prostorne interpretacije rezultata istra`ivanja (ZIS baza podataka). ^lan 44. Op}e razvrstavanje tala kantona ili op}ine (istra`ivani prostor) prema pogodnosti tla za obradu je referentna osnova za sva druga razvrstavanja, za primjerno uva`avanje ostalih parametara bitnih za doti~nu proizvodnju. ^lan 45. Na~in istra`ivanja iz ~lana 43. ovog pravilnika treba omogu}iti povezivanje, analizu i statisti~ku obradu podataka ukomponovanih u bazu zemlji{nog informacionog sistema, a koji se sastoje od podataka koji se odnose na poligone ili pedolo{ke konture odnosno kartirane jedinice tla i na podatke koji se odnose na pedolo{ke profile. ^lan 46. Osnovni cilj istra`ivanja pogodnosti tla za razne oblike poljoprivredne proizvodnje je izraditi cjeloviti Geografski i Zemlji{ni Informacioni sistem Federacije, kantona ili op}ine, a koji }e biti u funkciji razvoja intenzivne poljoprivrede, ekologije, prostornog planiranja te ure|enja poljoprivrednih i {umskih tala. U okviru tog cilja formulirani su slijede}i zadaci: 1. izraditi osnovnu pedolo{ku kartu prema normativima izrade semidetaljne karte (1:50.000); 2. razvrstati prostor prema na~inu kori{tenja; 3. odrediti osnovne zna~ajke kartiranih jedinica tla (mati~ni supstrat, nagib terena, dreniranost, na~in vla`enja, na~in kori{tenja, vegetacijski pokrov, ekolo{ku dubinu, kamenitost, stjenovitost, kao i osnovne hemijske osobine orani~nog horizonta, primjerice sadr`aj fosfora, kalija, humusa, karbonata, fiziolo{ki aktivnog kre~a), te ih organizirati u vidu baze podataka i geokodirano ih povezati s prostorom; 4. prikazati rasprostranjenost pedolo{kih profila, a podatke koji se odnose na rezultate terenskih i laboratorijskih analiza (morfolo{ke, fizikalne i hemijske osobine) organizirati u vidu baze podataka,te ih povezati s osnovnom pedolo{kom kartom; 5. utvrditi potrebne mjere za daljnje ure|enje tala u funkciji intenzivnog razvoja poljoprivrede (mjere za kalcifika cijom, za{titom od erozije i bujica, dopunske agrotehni ~ke zahvate, vrste |ubrenja, mjere odvodnje i dopunskog natapanja), te ih organizirati u vidu baze podataka i povezati s osnovnim kartografskim podacima; 6. izvr{iti procjenu pogodnosti zemlji{ta za vi{enamjensko kori{tenje u poljoprivredi, zatim bonitetno vrjednovanje zemlji{ta za prostorno planiranje, te preporu~iti optimalne poljoprivredno gospodarske programe za pojedine kartirane jedinice tla; 7. povezati sve ulazne podatke, kao i rezultate istra`ivanja, te formirati bazu podataka na na~in da se omogu}i njegovo kori{tenje pomo}u ArcView programa. ^lan 47. Procjena pogodnosti tla za pojedine kulture-vrjednovanje kartiranih jedinica po obilje`jima: reljefa, nagiba, uticaja klime, re`ima vla`nosti, ekolo{ke dubine tla, dreniranosti, reakcije tla, opskrbljenost fiziolo{ki aktivnim hranjivima za raznolike kulture s njihovim optimumima, sadr`aju humusa, CaCO 3 i aktivnog kre~a, te verti~nosti, vr{i se u posebnoj studiji, u izvornoj studiji, elaboratu, studijskom radu, u kojoj treba navesti i odgovaraju}e mjere popravke za doti~ni tip gospodarskog programa kao {to su potreba za kalcifikacijom, vrsta |ubrenja, dodatne mjere obrade, potrebe za dopunskim navodnjavanjem i mjere za{tite od erozije i bujica. Npr. kod procjene procjena pogodnosti tla i zemlji{ta za uzgoj vinove loze moraju se uva`avati svi edafski faktori uzgoja te kulture uz analizu i vrjednovanje kriterija va`nih za njen uzgoj ([kori} i Bogunovi}, 1980; Miro{evi}, 1996). Kako je u vinogradarstvu naro~ito va`an kriterij ukupnog i aktivnog kre~a, u spomenutoj studiji treba navesti i njihovu prisutnost kao posebni GIS slojevi u {iroj digitalnoj obradi kantona ili op}ine (istra`ivani prostor). Va`no je naglasiti da su za uzgoj vinove loze najpogodnije prisojne strane gora i brda, prvenstveno ju`ne, isto~ne i zapadne ekspozicije od 160 do 280 m n.v., gdje su specifi~nosti tih prostora visoki sadr`aj ukupnog i aktivnog kre~a. ^lan 48. Vrjednovanje zemlji{ta za povrtne kulture izvr{iti prema kriterijima va`nim za uspje{an uzgoj tih kultura, uva`avaju}i jo{ i prisutnost vode za navodnjavanje u su{nom periodu. Pregled povr{ina pogodnosti zemlji{ta za povrtlarstvo pokazuje da se najbolja tla za povrtne kulture nalaze uz rijeke, na aluvijalno livadnim (semiglejnim) i aluvijalnim ne plavljenim tlima, potomna eutri~no sme|im, tako|e na holocenskim nanosima. ^lan 49. Prostorna rajonizacija zemlji{ta (za prioritetne programe razvoja) radi se sagledavaju}i vanjska i unutarnja obilje`ja istra`ivanih tala, te uva`avaju}i naro~ito demografske prilike i potrebe, a vrjednovati ih prema tipu programa s obzirom na mogu}nosti gospodarenja u ratarstvu, sto~arstvu, povr}arstvu, vinogradarstvu, vo}arstvu, zatravnjivanje, ribarstvu i sli~no. Sve navedene kartirane jedinice se informati~ki obra|uju i ocjenjuju s aspekta poljoprivrednog gospodarskog programa. VII - AGROEKOLO[KO ZONIRANJE ^lan 50. Agroekolo{ko zoniranje (u daljnjem tekstu: AEZ) predstavlja odre|enu metodologiju kojom se iz neke prostorne cjeline administrativne jedinice izdvajaju povr{ine koje imaju sli~ne karakteristike (osobine-okoli{ni uticaj) koje su povezane kroz upotrebu zemlji{ta, njegovu potencijalnu produktivnost i okolni uticaj. Odre|uju se kroz karte zemlji{nih resursa koje su definisane kroz geolo{ku podlogu, zemlji{te, reljef, klimatske karakteri stike, zemlji{ni pokriva~, upotrebu zemlji{ta, ali i kroz erozije, plavljenje, kopove i sl., u na{im uslovima i kroz minirane povr{ine. Krajnji rezultat agroekolo{kog zoniranja predstavlja prikaz pogodnosti zemlji{ta za uzgoj pojedinih biljaka, iz ~ega proizilazi planiranje optimalne upotrebe zemlji{ta. ^lan 51. AEZ predstavlja metodologiju pomo}u koje se preko odre|enih nivoa dolazi do pogodnosti zemlji{ta za poljoprivred nu proizvodnju. Sistem AEZ se koristi da bi se odredila specifi~na ograni ~enja za gajenje poljoprivrednih kultura u odre|enim uslovima klime, zemlji{ta i terena, ali i u odre|enim (pretpostavljenim) uslovima ulaganja i gazdovanja. Krajnji rezultat AEZ, uzimaju}i u obzir produktivnost zemlji{ta i socio-ekonomski aspekt proizvodnje je osnov za planiranje kori{tenja zemlji{ta odre|enog podru~ja. ^lan 52. AEZ daje standardizirani okvir za karakteristike klimatskih uslova, uslova tla i terena koji su relevantni za poljoprivrednu proizvodnju. Procedure koje odgovaraju sistemu AEZ se koriste da bi se odredila specifi~na ograni~enja poljoprivredne kulture koja Broj 43 – Strana 80 SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Ponedjeqak, 18. 7. 2011. prevladavaju u odre|enim uslovima klime, tla i terena, pod pretpostavljenim uslovima ulaganja i gazdovanja. Ovaj dio AEZ metodologije omogu}ava dobivanje potencijalnih maksimalnih agronomskih dosti`nih prinosa za svaku kulturu po osnovnoj jedinici zemlji{nih resursa (po }eliji tabele). Sistem AEZ daje mogu}nost razli~ite primjene, npr. odre|ivanje produktivnosti zemlji{ta, potencijalne obradivosti prirodno ili umjetno navodnjavanih povr{ina, procjenu naseljenosti i najoptimalnije kori{tenje i razvoj zemlji{nih resursa po raznim kriterijima. Du`ina vegetacijskog perioda je period u toku godine u kojem i dostupna vla`nost i temperatura pogoduju rastu kulture broj dana u periodu kada su temperature iznad 5°C i kada su odgovaraju}i uslovi vla`nosti. ^lan 53. Za Federaciju BiH utvr|uju se slijede}e AEZ: AEZ 1. Ravni~arski i blago valovito podru~je- sjeverni dio Federacije Obuhvata donje tokove rijeke Una, Sana, Vrbas, Bosna i Drina. Ovo je `itnica-Ljev~e polje, Posavina, Semberija, Ora{je, Od`ak, Br~ko,Tuzla Zemlji{te je srednje duboko, na karbonantnoj podlozi. Oko 37% ovoga zemlji{ta je slabe alkalne, neutralne i slabo kisele reakcije. Oko 63% poljoprivrednog zemlji{ta je kiselo i jako kiselo, a od toga je 45% jako kiselo na kojem je potrebno izvr{iti odre|ene agromelioracijske mjere. Reljef je prete`no ravni~arski i blago valovit do 300 m n/v. Klima je umjereno kontinentalna. Vegetacijski period sa temperaturama iznad 5 step. C po~inje oko 6. marta, a zavr{ava se oko 18. novembra i traje prosje~no oko 253 dana. Padavine-godi{nje iznose oko 896 mm. Su{a u ovoj zoni iznosi oko 33% ili oko 37 dana godi{nje i to uglavnom po~etkom augusta. AEZ 2. brdovito podru~je-srednji dio Federacije Umjereno kontinentalna klima, ali pojedina podru~ja imaju i subkontinentalnu klimu, zbog uticaja rije~nih dolina, Sanski Most, Jajce, Zenica, Butimir, Biha}, Drvar, Bugojno, Glamo~, Sarajevo, Gora`de i dr. Temperature - vegetacija po~inje iznad 5 step. C oko 21. marta, a zavr{ava oko 9. novembra i traje 227 dana. Padavine iznose oko 1047 mm, a su{a iznosi oko 35% ili oko 33 dana godi{nje i to krajem jula i po~etkom septembra. AEZ 3. Mediteransko podru~je - ju`ni dio Federacije Suptropska klima, i zima sa puno padavina. Vegetacijski period sa temperaturom iznad 5 step. C u ovoj zoni po~inje oko 3. februara, a zavr{ava se oko 24. decembra i traje prosje~no 321 dan. Koli~ina padavina godi{nje iznosi oko 1577 mm. Su{a je oko 85% ili prosje~no 50 dana godi{nje, a javlja se naj~e{}e po~etkom jula i traje do pred kraj augusta. ^lan 54. Agro-ekolo{ko zoniranje vr{i se kroz slijede}e faze: I. Faza I prikazuje formiranje tzv. tipova iskori{tavanja zemlji{ta koji predstavljaju specifi~no selektovane sisteme poljoprivredne proizvodnje sa jasno definisanom vezom izme|u ulo`enih sredstava u proizvodnju i menad`menta, kao i izme|u agroekolo{kih uslova i specifi~nih karakteristika gajenih biljaka. II. Faza II prikazuje formiranje razli~itih baza podataka (klima, zemlji{te, reljef, zemlji{ni pokriva~, kori{tenje zemlji{ta) i njihovu analizu, zatim analizu primarnih i sekundarnih baza podataka o zemlji{nim resursima kao osnove za odre|ivanje pogodnosti za pojedine biljke. III. Faza III predstavlja model za izra~unavanje potencijalnog prinosa kori{tenjem podataka specifi~nih za svaku biljku, kao i podataka iz baze o zemlji{nim resursima. IV. Faza IV prikazuje rezultate analize u uslovima pojedina~ne pogodnosti zemlji{ta i uslovima vi{estruke proizvodnje koja je kombinovana sa socio-ekonomskom i demografskom situacijom. Rezultat interakcije navedenih parametara daje kona~nu formu za planiranje kori{tenja zemlji{ta. VIII - UTVR\IVANJE OSOBITO VRIJEDNOG OBRADIVOG (P1) I VRIJEDNOG OBRADIVOG (P2) POLJOPRIVREDNOG ZEMLJI[TA ^lan 55. Osnovica za vrjednovanje P1 i P2 zemlji{ta, ali i zemlji{ta ni`e bonitetne vrijednosti temelji se na vrijednostima tla, klime, reljefa i odre|enih ostalih prirodnih uslova za poljoprivrednu proizvodnju. Radi utvr|ivanja P1 i P2 zemlji{ta, ovim pravilnikom utvr|uju se ostala obradiva (P3) zemlji{ta i ostala poljoprivredna (P[) zemlji{ta (u daljnjem tekstu: P3 i P[). ^lan 56. Vrijednosti iz ~lana 55. ovoga pravilnika temelje se na definisanju zemlji{ta kao {ireg prostora koji je integralni dio tla, klime, reljefa i ostalih korektivnih faktora, kao {to su stjenovitost i kamenitost povr{ine zemlji{ta, poplave na zemlji{tu, otvorenost, te zatvorenost i za{ti}enost zemlji{ta, ekspozicija, zasjenjenost zemlji{ta, veli~ina parcele i oblik parcele. ^lan 57. Bonitet tla, klime i reljefa i odre|enih ostalih prirodnih uslova za poljoprivrednu proizvodnju ocjenjuje se prema njihovim najpovoljnijim odnosima za utvr|ivanje op}eg stepena mogu}nosti svestranog na~ina kori{tenja zemlji{ta. ^lan 58. Prostorne kategorije zemlji{ta u koje se svrstavaju poljoprivredna zemlji{ta su: P1 - osobito vrijedna obradiva zemlji{ta, P2 - vrijedna obradiva zemlji{ta, P3 - ostala obradiva zemlji{ta, P[ - ostala poljoprivredna zemlji{ta. Procjenjuju se prema vrijednosti od najpovoljnijih do nepovoljnijih tala prema bonitetnim osobinama tla, klime, reljefa i ostalih prirodnih uslova. ^lan 59. Bonitet zemlji{ta se odre|uje na nivou op}eg boniteta ili boniteta bez korekcija zemlji{ta iz formule B T K R� � � , koja defini{e da je bonitet zemlji{ta jednak drugom korijenu iz umno{ka vrijednosti bonitetnih bodova za tlo (T), klimu (K) i reljef (R). ^lan 60. Op}i bonitet zemlji{ta (B) vrednuje se od 7 do 100 bonitetnih bodova. Bonitet tla (T) vrednuje se od 7 do 100 bodova. Bonitet klime (K) vrednuje se od 1 do 10 bodova. Bonitet reljefa (R) vrednuje se od 1 do 10 bodova. 1. Utvr|ivanje boniteta tla ^lan 61. Bonitet tla utvr|uje se na osnovi razvojnog stepena, teksture (mehani~kog sastava) i geolo{kog porijekla (supstrata) tla. ^lan 62. Razvojni stepeni tla predstavljaju evolucijsko genetski stadij tla, a utvr|uju se na osnovu bitnih unutarnjih osobina tla, kao {to su: efektivna dubina odnosno mogu}nosti zakorijenjivanja biljaka, prirodne dreniranosti, koja odre|uje i stepen vla`nosti, reakcije tla u vodi, razine podzemne vode, dubine glejnog horizonta i prijelaza iz gornjeg horizonta u zdravicu, kao evolucijsko genetskog razvojnog procesa u tlu. Rasponi razvojnih stepeni tla kre}u se od najboljeg, prvog razvojnog stepena, s najpovoljnijim fizikalnim i hemijskim Ponedjeqak, 18. 7. 2011. SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Broj 43 – Strana 81 osobinama tla i optimalno dubokim zakorijenjavanjem biljaka, do najlo{ijeg, sedmog razvojnog stepena, s najpli}om efektivnom dubinom tla. ^lan 63. Bitne karakteristike razvojnih stepeni tla su: 1. prvi razvojni stepen pokazuje postupan prijelaz izme|u gornjeg humusnog horizonta tla i zdravice i ima povoljan kapacitet tla za vazduh; dobra mrvi~asta struktura; nema znakova prekomjerne vla`nosti ni zakiseljavanja; reakcija tla u vodi kre}e se od 6,0-7,5; efektivna dubina tla je preko 100 cm; to su svje`a tla (1±); dobre prirodne dreniranosti (ocjeditosti); podzemna voda je ispod 200 cm; 2. drugi razvojni stepen ima efektivnu dubinu tla 80 do 100 cm; dubina podzemne vode je 150-200 cm; tla mogu biti na prijelazu od svje`ih prema poluvla`nim ili polusuhim tlima (1± do 2±); prirodna dreniranost je dobra; 3. u tre}em razvojnom stepenu prijelaz izme|u gornjeg horizonta i zdravice nije jednako povoljan kao kod 1. razvojnog stepena: pokazuju se prvi znakovi izblije|i vanja; na ve}oj dubini dolazi do gubitka kre~a i po~inje zakiseljavanje; reakcija tla u vodi kre}e se od 5,0 do 6,0 ili 8,0 do 9,0; efektivna dubina tla je 50 do 80 cm; stepen vla`nosti ukazuje na poluvla`na ili polusuha tla (2�), a prirodna dreniranost je umjereno dobra ili pone{to ekscesivna; dubina glejnog horizonta kre}e se izme|u 120-150 cm; 4. u ~etvrtom razvojnom stepenu efektivna dubina tla je 30-50 cm; reakcija tla u vodi kre}e se od 5,0-5,5 ili 8,0-9,0; tla su vla`na ili polusuha (3+ ili 2-), a prirodna dreniranost je nepotpuna ili pone{to ekscesivna; dubina glejnog horizonta je izme|u 90-120 cm; 5. u petom razvojnom stepenu prijelaz izme|u gornjeg horizonta nani`e je o{tar, ponajvi{e zbog izblije|ivanja; zdravica je zbijena ili r|asto obojena; reakcija tla u vodi kre}e se od 4,5-5,0 ili kod halomorfnih tala od 9,0-10,0; efektivna dubina tla je 15-30 cm; tla su mokra ili suha (4+ ili 3-), a prirodna dreniranost je slaba ili pone{to ekscesivna; dubina glejnog horizonta je izme|u 50-90 cm; 6. {esti razvojni stepen ima efektivnu dubinu tla 5-15 cm; reakcija tla u vodi je 4,0 do 4,5, a kod halomorfnih tala 9,0-11,0; stepen vla`nosti ozna~ava mokra do vrlo mokra ili vrlo suha tla (4+ do 5+ ili 4-), a prirodna dreniranost je slaba do vrlo slaba ili ekscesivna; dubina glejnog horizonta kre}e se izme|u 20-50 cm; 7. sedmi razvojni stepen ima o{tre granice izme|u gornjeg sloja i zdravice; u pravilu, gubitak kre~a je znatan, a veliko je i zakiseljavanje; reakcija tla u vodi kre}e se ispod 4,0, a kod halomorfnih tala iznad 11,0; efektivna dubina tla je 1-5 cm; stepen vla`nosti ozna~ava vrlo mokra ili ekstremno suha tla (5±); prirodna dreniranost je vrlo slaba ili ekscesivna; dubina glejnog horizonta je izme|u 0-25 cm. Skeletnost tla ocjenjuje se prema volumnom postotnom udjelu {ljunka i kamena u tlu, te se na toj osnovi umanjuje efektivna dubina tla, odnosno vrijednost razvojnog stepena. ^lan 64. Tekstura tla se utvr|uje relativnim odnosima po kojima je optimalna ilovasta, od koje vrijednost pada prema pjeskovitoj i te{koj glinastoj teksturi. ^lan 65. Geolo{ki supstrati tla razvrstavaju se u ~etiri grupe geolo{kog porijekla: 1. aluvijalna i praporna porijekla, kao najpovoljnija; 2. vapneni lapori i fli{, kao povoljni; 3. pleistocenske ilova~e (mramorirane ilova~e - diluvij), kao osrednje povoljne; 4. litogena (stjenovita) porijekla, kao slabije povoljna. ^lan 66. Sve unutarnje osobine tla svedene na razvojni stepen, teksturu i geolo{ko porijeklo tla sumarno se izra`avaju u bodovima na osnovu kojih su utvr|eni okviri bodova boniteta tla kako slijedi: Tekstura tla Geolo{ko porijeklo tla Razvojni stepeni tla prvi drugi tre}i ~etvrti peti {esti sedmi Okviri bodova boniteta tla P pijesak aluvij 52-41 40-29 28-23 22-17 16-11 10-7 diluvij 46-35 34-29 28-23 22-17 16-11 10-7 litogeno 46-35 34-29 28-23 22-17 16-11 10-7 IP ilovasti pijesak aluvij i prapor 76-65 64-53 52-41 40-29 28-23 22-17 16-11 vapneni lapori i fli{ 70-65 64-53 52-41 40-29 28-17 10-11 10-7 diluvij 58-53 52-41 40-29 28-17 10-11 10-7 litogeno 52-47 46-41 40-29 28-17 16-11 10-7 PI pjeskovita ilova~a aluvij i prapor 94-83 82-71 70-59 58-47 46-41 40-35 34-29 vapneni lapori i fli{ 88-77 76-65 64-53 52-41 40-35 34-29 28-23 diluvij 82-71 70-59 58-47 46-35 34-29 28-23 22-17 litogeno 70-59 58-47 46-35 34-23 22-11 10-7 I ilova~a aluvij i prapor 100-89 88-77 76-65 64-53 52-47 46-41 40-35 vapneni lapori i fli{ 94-83 82-71 70-59 58-47 46-41 40-35 34-29 diluvij 88-77 76-65 64-53 52-41 40-35 34-29 28-23 litogeno 76-65 64-53 52-41 40-29 28-23 22-17 GI glinasta ilova~a aluvij i prapor 94-83 82-71 70-59 58-47 46-41 40-35 34-29 vapneni lapori i fli{ 82-77 76-65 64-53 52-41 40-35 34-29 28-23 diluvij 76-71 70-59 58-47 46-35 34-29 28-23 22-17 litogeno 64-59 58-47 46-35 34-29 28-23 22-17 IG ilovasta glina aluvij i prapor 82-77 76-65 64-53 52-41 40-35 34-29 28-23 vapneni lapori i fli{ 70-59 58-47 46-41 40-35 34-29 28-23 diluvij 70-59 58-47 46-35 34-29 28-23 22-17 litogeno 64-59 58-47 46-35 24-29 28-17 16-11 G glina aluvij i prapor 70-59 58-47 46-41 40-35 34-29 28-23 vapneni lapori i fli{ 70-59 58-47 46-41 40-35 34-29 28-23 diluvij 64-53 52-41 40-35 34-29 28-23 22-17 litogeno 58-53 52-41 40-35 34-29 28-17 16-11 tresetno dolinsko tlo (odvodnjeno) prema razvojnim stepenima 70-59 58-47 46-35 34-23 22-11 2. Utvr|ivanje boniteta klime ^lan 67. Klima se boduje u rasponu od 1 do 10 bonitetnih bodova. Utvr|uje se unutar klimatsko-vegetacijskih podru~ja odnosno podpodru~ja, grupisanih po meterolo{kim stanicama, na osnovu klimatskih elemenata i to: srednjih godi{njih temperatura vazduha, srednjih godi{njih koli~ina padavina i srednjih koli~ina padavina u vegetacijskom periodu. Okvirni bodovi za bonitet klime utvr|eni su u tabeli ~lana 16. ovog pravilnika. ^lan 68. Unutar pojedinih klimatsko-vegetacijskih podru~ja zemlji{ta ni`ih nadmorskih visina ocjenjuju se ve}im brojem bodova, a vi{ih nadmorskih visina s manjim brojem bodova. ^lan 69. Unutar klimatsko-vegetacijskih podru~ja 11 do 16 (navede nih tabelarno ~lanom 67. ovog pravilnika) na hidromorfnim Broj 43 – Strana 82 SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Ponedjeqak, 18. 7. 2011. tlima ve}eg stepena vla`nosti, u odnosu na automorfna tla, broj bonitetnih bodova za klimu pove}ava se kako slijedi: Klimatsko vegetacijsko podru~je Broj bonitetnih bodova za klimu Na automorfnim tlima na hidromorfnim tlima povoljnog stepena vla`nosti 11 6 - 7 7 - 9 12 6 - 7 7 - 9 13 5 - 6 6 - 10 14 4 - 9 6 - 10 15 5 - 6 6 - 10 16 3 - 4 4 - 7 3. Utvr|ivanje boniteta reljefa ^lan 70. Bonitetni bodovi za reljef, u rasponu od 1 do 10 bonitetnih bodova, utvr|uju se prema klasifikaciji reljefa kako slijedi: Nagib (inklinacija) zemlji{ta u Oznaka reljefa Naziv reljefa Bonitetni bodovistepenima procentima 0 - 2 0 - 3 a ravan 10 0 - 2 0 - 3 b ravan s mikro ili mezouvalama 8 - 9 2 - 6 3 - 11 c valovit ili vrlo blage padine 8 - 9 6 - 9 11 - 16 d umjereno blage padine 7 - 8 9 - 12 16 - 21 e umjereno strme padine 6 - 7 12 - 17 21 - 31 f strme padine 4 - 5 17 - 24 31 - 45 g jako strme padine 2 - 5 24 - 33 45 - 65 h vrlo jako strme padine 1 - 2 preko 33 preko 65 i vrletne padine 1 4. Utvr|ivanje ukupnih bodova boniteta zemlji{ta bez korekcije ^lan 71. Utvr|eni bonitetni bodovi za tlo prema ~lanu 66. ovog pravilnika, bodovi za klimu prema ~l. 67, 68. i 69. i bodovi za reljef prema ~lanu 70. ovog pravilnika, uvr{tavaju se u formulu iz ~lana 59. ovog pravilnika i po njoj izra~unavaju. Dobiveni rezultat predstavlja bonitet zemlji{ta bez korekcija. Postignuti rezultat dobiven formulom iz ~lana 59. ovog pravilnika manji od 7 bonitetnih bodova, svrstava zemlji{te u neplodno. Rezultati bonitetnih bodova izra~unati na na~in naveden u stavu 1. ovog ~lana, prikazani su u Tabeli 1. i 2. (bonitetni bodovi za klimu, i reljef) koje su sastavni dio ovog pravilnika. U njoj se prema utvr|enim bonitetnim bodovima tla u presjeku rijetka za utvr|ene bonitetne bodove reljefa i kolone za utvr|ene bonitetne bodove klime, o~itavaju bodovi boniteta zemlji{ta bez korekcija. Za me|u vrijednosti utvr|enih bonitetnih bodova tla, koje nisu navedene u Tabeli 1., bodovi boniteta zemlji{ta bez korekcija mogu se dobiti i linearnom interpolacijom. Tabela 1: BODOVI POGODNOSTI ZEMLJI[TA BEZ KOREKCIJE Bodovi za klimu Bonitet zemlji{ta* 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 100 - I bonitetna kategorija 32 30 28 26 24 22 20 17 14 10 95 - I bonitetna kategorija 31 29 28 26 24 22 19 17 14 10 90 - I bonitetna kategorija 30 28 27 25 23 21 19 16 13 85 - II bonitetna kategorija 29 28 26 24 23 21 18 16 13 80 - II bonitetna kategorija 28 27 25 24 22 20 18 15 13 70 - III bonitetna kategorija 26 25 24 22 20 19 17 14 12 60 - III bonitetna kategorija 24 23 22 20 19 17 15 13 11 50 - IVa ili IVb bonitetna kategorija 22 21 20 19 17 16 14 12 10 45 - IVa ili IVb bonitetna kategorija 21 20 19 18 16 15 13 12 - 40 - IVa ili IVb bonitetna kategorija 20 19 18 17 15 14 13 11 - 30 - V bonitetna kategorija 17 16 15 14 13 12 11 - - 25 - VI bonitetna kategorija 16 15 14 13 12 11 10 - - 20 - VI bonitetna kategorija 14 13 13 12 11 10 - - - 15 - VII bonitetna kategorija 12 12 11 10 - - - - - 10 - VII bonitetna kategorija 10 - - - - - - - - *Bonitetni bodovi za tlo s prosje~nim stepenom njegove vla`nosti 5. Korekcija boniteta zemlji{ta zbog uticaja ostalih prirodnih uslova ^lan 72. Bonitet zemlji{ta utvr|en prema ~lanu 71. ovog pravilnika koriguje se negativnim postocima bonitetnih bodova zbog uticaja ostalih prirodnih uslova na poljoprivrednu proizvodnju i to: za stjenovitost i kamenitost povr{ine zemlji{ta, poplavu, ekspoziciju, otvorenost ili zatvorenost polo`aja, zasjenjenost zemlji{ta, veli~inu parcela i oblik parcele. ^lan 73. Stjenovitost i kamenitost povr{ine zemlji{ta ocjenjuje se skupno prema zastupljenosti stijena i krupnijeg kamenja (>5 cm Ø), negativnim procentima bonitetnih bodova kako slijedi: Stjenovitost povr{ine zemlji{ta, % Kamenitost povr{ine zemlji{ta, % Negativni procenti bonitetni bodova Iskoristivost zemlji{ta do 2 do 10 2 - 6 Neznatne smetnje za izbor kultura 2 - 10 10 - 20 6 - 24 Stanovite te{ko}e u primjeni mehanizacije, a izbor kultura pone{to ograni~en 10 - 25 20 - 30 24 - 48 Samo za lak{u mehanizaciju. Iskoristivost prvenstveno za pa{njake i livade, lo{ija za vo}njake i vinograde, a najlo{ija za oranice 25 - 50 30 - 50 48 - 60 Prete`e ru~ni rad. Iskoristivost za pa{njake i livade, a vrlo lo{a za maslinike, vo}njake i vinograde 50 - 70 50 - 70 60 - 72 Veliko ograni~enje za obradu. Mo`e se koristiti za pa{njake, ev. ekstenzivne maslinike, smokve, bajame i vinograde. 70 - 90 70 - 90 72 - 80 Vrlo veliko ograni~enje iskoristivosti za obradive povr{ine. Samo ekstenzivni pa{njaci >90 >90 80 - 100 Pa{njaci - neplodna zemlji{ta ^lan 74. Uticaj poplave zemlji{ta na bonitet zemlji{ta ocjenjuje se samo na povr{inama oranica, livada i pa{njaka prema godi{njem dobu plavljenja, te prema u~estalosti i trajanju poplave, i to u rasponu od 2 do 70 negativnih procenata bonitetnih bodova, ovisno o mogu}nosti na~ina iskori{tavanja poplavljenog zemlji {ta. Obra~un negativnih procenata bonitetnih bodova odre|uje se kako slijedi: U~estalost poplava u 10 godina [teta u % priroda Negativni procenti bonitetnih bodova 1 put (slu~ajne poplave) 5 - 10 2 - 4 10 - 25 4 - 6 25 - 50 6 - 12 >50 12 - 36 2-3 puta (~este) 5 - 10 12 - 16 10 - 25 16 - 24 25 - 50 24 - 36 >50 36 - 48 preko 3 puta (vrlo ~este) 5 - 10 12 - 16 10 - 25 36 - 48 25 - 50 48 - 70 ^lan 75. Ju`na ekspozicija zemlji{ta do 1.000 m nadmorske visine ocjenjuje se, u pravilu, kao najpovoljnija i ne koriguje se, a Ponedjeqak, 18. 7. 2011. SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Broj 43 – Strana 83 sjeverna ekspozicija do te nadmorske visine ocjenjuje se, u pravilu, kao najnepovoljnija i koriguje se u rasponu od 1 do 12 negativnih procenata bonitetnih bodova. Na plitkim i vrlo suhim tlima kr{a i na pjeskovitim tlima ju`ne ekspozicije mogu biti nepovoljnije od sjevernih i u takvim se slu~ajevima koriguju u rasponu od 1 do 12 negativnih procenata bonitetnih bodova, a sjeverne se ekspozicije ne koriguju. Na povr{inama livada ili pa{njaka iznad 1.000 m nadmorske visine korekcija boniteta zemlji{ta zbog uticaja ekspozicije vr{i se prema tome koja je ekspozicija za takve povr{ine u odre|enim orografskim uslovima povoljnija (ju`na ili sjeverna), pa se povoljnija ekspozicija ne koriguje, a nepovoljnija koriguje u rasponu od 1 do 12 negativnih procenata bonitetnih bodova. Na zemlji{tima livada ili pa{njaka, bez obzira na nadmorsku visinu, ako su vrlo plitka ili vrlo strma, ili je njihova povr{ina jako stjenovita i kamenita, ocjenjuje se da li je povoljnija ju`na ili sjeverna ekspozicija po u`im podru~jima, pa se povoljnija ekspozicija ne koriguje, a nepovoljnija koriguje u rasponu od 1 do 12 negativnih procenata bonitetnih bodova. Isto~ne i zapadne ekspozicije iz st. 1, 2, 3. i 4. ovog ~lana, ocjenjuju se srednjom vrijedno{}u raspona negativnih procenata bonitetnih bodova najpovoljnije i najnepovoljnije ekspozicije. ^lan 76. Uticaj otvorenih i zatvorenih polo`aja zemlji{ta ocjenjuje se negativnim postocima bonitetnih bodova u odnosu na polo`aje koji se ne koriguju. Otvoreni polo`aji zemlji{ta izlo`eni posebnom uticaju ja~ih vjetrova, ocjenjuju se s 1 do 24 negativnih procenata bonitetnih bodova. Zatvoreni polo`aji zemlji{ta, bez dovoljne vazdu{ne drena`e kao {to su: stanovite doline, polja i poljica i donje tre}ine padina, tzv. "vazdu{na jezera", zbog mogu}nosti ja~e pozebe i u~estalije pojave bolesti na kulturnim biljkama, ocjenjuju se s 1 do 36 negativnih procenata bonitetnih bodova. ^lan 77. Uticaj zasjenjenosti zemlji{ta na bonitet zemlji{ta, zbog blizine {ume, visokih gra|evina ili bre`uljkasto brdovitog terena, ocjenjuje se u rasponu od 6 do 24 negativnih procenata bonitetnih bodova. ^lan 78. Povr{ina katastarske ~estice tako|e ima uticaja na bonitet zemlji{ta, odnosno ukupan broj bodova, zbog nemogu}nosti upotrebe poljoprivredne mehanizacije i primjene savremenih agrotehni~kih mjera. Povr{ina katastarske ~estice ocjenjuje se do 20 negativnih procenata bonitetnih bodova na na~in utvr|en u tabeli ~lana 17. ta~ka 3. ovog pravilnika. ^lan 79. Oblik katastarske ~estice tako|e utje~e na kori{tenje savre mene mehanizacije, redovnu obradu zemlji{ta, te na tro{kove proizvodnje. Oblik ~estice ocjenjuje se s 0 do 10 negativnih procenata bonitetnih bodova. Optimalno prikazivanje oblika katastarske ~estice izra~una va se koeficijentom ra{~lanjenosti prema formuli: Kr P S � �354, gdje je: Kr - koeficijent ra{~lanjenosti P - opseg katastarske ~estice S - povr{ina katastarske ~estice Procenat negativnih bodova u ovisnosti o koeficijentu oblika katastarske ~estice prikazan je u tabeli ~lana 17. ta~ka 5. ovog pravilnika. ^lan 80. Ukupan broj bodova kona~no korigovanog boniteta zemlji {ta, uzimaju u obzir zbroj negativnih procenata bodova, utvr|uje se formulom: Bk B BxSnp � � 100 gdje je Bk ukupan broj bodova kona~no korigovanog boniteta zemlji{ta, B ukupan broj bodova boniteta zemlji{ta bez korekcija dobiven prema odredbi stava 1. ~lana 71. ovog pravilnika, Snp zbir negativnih procenata bonitetnih bodova dobivenu korekcijom prema odredbama ~l. 72. do 80. ovog pravilnika. Ako negativni procenat bonitetnih bodova bilo kojeg od ostalih prirodnih uslova iz ~lana 74. ovog pravilnika ili suma negativnih procenata bonitetnih bodova tih prirodnih uslova korekcijom smanji bonitet zemlji{ta toliko da je njegova kona~na (korigovana) vrijednost manja od 7 bonitetnih bodova, ne provodi se daljnja korekcija boniteta zemlji{ta, nego se zemlji{te svrstava u neplodno. ^lan 81. Svrstavanje zemlji{ta u prostorne kategorije obavlja se prema ranije odre|enim okvirnim bodovima kona~nih (korigovanih) bonitetnih bodova zemlji{ta prema sljede}em: P1 - posebno vrijedna obradiva zemlji{ta 80 do 100 bodova, P2 - vrijedna obradiva zemlji{ta 60 do 79 bodova, P3 - ostala obradiva zemlji{ta 40 do 59 bodova, P[ - ostala poljoprivredna zemlji{ta od 7 do 39 bodova. ^lan 82. Osnova za bonitiranje i utvr|ivanje prostornih kategorija, posebno vrijednog obradivog (P1) zemlji{ta, vrijednog obra divog (P2) zemlji{ta, ostalih obradivih (P3) zemlji{ta, ostalih poljoprivrednih (P[) zemlji{ta su bonitetne pedolo{ke karte detaljnog mjerila (1:2.000 do 1:5.000), koje vrjednuju zemlji{ta na nivou najmanje proizvodne parcele. Bonitetno vrjednovanje mogu obavljati samo stru~njaci na podru~ju pedologije. IX - ZAVR[NE ODREDBE ^lan 83. Ovaj pravilnik stupa na snagu narednog dana od dana objave u "Slu`benim novinama Federacije BiH". Broj 03-3-24-1100/11 1. jula 2011. godine Sarajevo Ministar Jerko Ivankovi}-Lijanovi}, s. r. Tabela 2: BODOVI BONITETA ZEMLJI[TA BEZ KOREKCIJE Bonitetni bodovi za klimu Bonitetni bodovi Bonitet* 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 za reljef 100 100 95 89 84 77 71 63 55 45 32 10 100 95 90 85 79 73 67 60 52 42 30 9 100 89 85 80 75 69 63 57 49 40 28 8 100 84 79 75 70 65 59 53 46 37 26 7 100 77 73 69 65 60 55 49 42 35 24 6 100 71 67 63 59 55 50 45 39 32 22 5 100 63 60 57 53 49 45 40 35 28 20 4 100 55 52 49 46 42 39 35 30 24 17 3 100 45 42 40 37 35 32 28 24 20 14 2 100 32 30 28 26 24 22 20 17 14 10 1 95 97 92 87 82 75 69 62 53 44 31 10 95 92 88 83 77 72 65 58 51 41 29 9 95 87 83 78 73 68 62 55 48 39 28 8 95 82 77 73 68 63 58 52 45 36 26 7 95 75 72 68 63 58 53 48 41 34 24 6 95 69 65 62 58 53 49 44 38 31 22 5 95 62 58 55 52 48 44 39 34 28 19 4 95 53 51 48 45 41 38 34 29 24 17 3 95 44 41 39 36 34 31 28 24 19 14 2 95 31 29 28 26 24 22 19 17 14 10 1 94 97 92 87 81 75 69 61 53 43 31 10 Broj 43 – Strana 84 SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Ponedjeqak, 18. 7. 2011. 94 92 87 82 77 71 65 58 50 41 29 9 94 87 82 78 73 67 61 55 47 39 27 8 94 81 77 73 68 63 57 51 44 36 26 7 94 75 71 67 63 58 53 47 41 34 24 6 94 69 65 61 57 53 48 43 38 31 22 5 94 61 58 55 51 47 43 39 34 27 19 4 94 53 50 47 44 41 38 34 29 24 17 3 94 43 41 39 36 34 31 27 24 19 14 2 94 31 29 27 26 24 22 19 17 14 10 1 89 94 89 84 79 73 67 60 52 42 30 10 89 89 85 80 75 69 63 57 49 40 28 9 89 84 80 75 71 65 60 53 46 38 27 8 89 79 75 71 66 61 56 50 43 35 25 7 89 73 69 65 61 57 52 46 40 33 23 6 89 67 63 60 56 52 47 42 37 30 21 5 89 60 57 53 50 46 42 38 33 27 19 4 89 52 49 46 43 40 37 33 28 23 16 3 89 42 40 38 35 33 30 27 23 19 13 2 89 30 28 27 25 23 21 19 16 13 9 1 88 94 89 84 78 73 66 59 51 42 30 10 88 89 84 80 74 69 63 56 49 40 28 9 88 84 80 75 70 65 59 53 46 38 27 8 88 78 74 70 66 61 55 50 43 35 25 7 88 73 69 65 61 56 51 46 40 32 23 6 88 66 63 59 55 51 47 42 36 30 21 5 88 59 56 53 50 46 42 38 32 27 19 4 88 51 49 46 43 40 36 32 28 23 16 3 88 42 40 38 35 32 30 27 23 19 13 2 88 30 28 27 25 23 21 19 16 13 9 1 83 91 86 81 76 71 64 58 50 41 29 10 83 86 82 77 72 67 61 55 47 39 27 9 83 81 77 73 68 63 58 52 45 36 26 8 83 76 72 68 64 59 54 48 42 34 24 7 83 71 67 63 59 55 50 45 39 32 22 6 83 64 61 58 54 50 46 41 35 29 20 5 83 58 55 52 48 45 41 36 32 26 18 4 83 50 47 45 42 39 35 32 27 22 16 3 83 41 39 36 34 32 29 26 22 18 13 2 83 29 27 26 24 22 20 18 16 13 9 1 82 91 86 81 76 70 64 57 50 40 29 10 82 86 81 77 72 67 61 54 47 38 27 9 82 81 77 72 68 63 57 51 44 36 26 8 82 76 72 68 63 59 54 48 41 34 24 7 82 70 67 63 59 54 50 44 38 31 22 6 82 64 61 57 54 50 45 40 35 29 20 5 82 57 54 51 48 44 40 36 31 26 18 4 82 50 47 44 41 38 35 31 27 22 16 3 82 40 38 36 34 31 29 26 22 18 13 2 82 29 27 26 24 22 20 18 16 13 9 1 77 88 83 78 73 68 62 55 48 39 28 10 77 83 79 74 70 64 59 53 46 37 26 9 77 78 74 70 66 61 55 50 43 35 25 8 77 73 70 66 61 57 52 46 40 33 23 7 77 68 64 61 57 53 48 43 37 30 21 6 77 62 59 55 52 48 44 39 34 28 20 5 77 55 53 50 46 43 39 35 30 25 18 4 77 48 46 43 40 37 34 30 26 21 15 3 77 39 37 35 33 30 28 25 21 18 12 2 77 28 26 25 23 21 20 18 15 12 9 1 76 87 83 78 73 68 62 55 48 39 28 10 76 83 78 74 69 64 58 52 45 37 26 9 76 78 74 70 65 60 55 49 43 35 25 8 76 73 69 65 61 56 52 46 40 33 23 7 76 68 64 60 56 52 48 43 37 30 21 6 76 62 58 55 52 48 44 39 34 28 19 5 76 55 52 49 46 43 39 35 30 25 17 4 76 48 45 43 40 37 34 30 26 21 15 3 76 39 37 35 33 30 28 25 21 17 12 2 76 28 26 25 23 21 19 17 15 12 9 1 71 84 80 75 70 65 60 53 46 38 27 10 71 80 76 71 67 62 57 51 44 36 25 9 71 75 71 67 63 58 53 48 41 34 24 8 71 70 67 63 59 55 50 45 39 32 22 7 71 65 62 58 55 51 46 41 36 29 21 6 71 60 57 53 50 46 42 38 33 27 19 5 71 53 51 48 45 41 38 34 29 24 17 4 71 46 44 41 39 36 33 29 25 21 15 3 71 38 36 34 32 29 27 24 21 17 12 2 71 27 25 24 22 21 19 17 15 12 8 1 70 84 79 75 70 65 59 53 46 37 26 10 70 79 75 71 66 61 56 50 43 35 25 9 70 75 71 67 63 58 53 47 41 33 24 8 70 70 66 63 59 54 49 44 38 31 22 7 70 65 61 58 54 50 46 41 35 29 20 6 70 59 56 53 49 46 42 37 32 26 19 5 70 53 50 47 44 41 37 33 29 24 17 4 70 46 43 41 38 35 32 29 25 20 14 3 70 37 35 33 31 29 26 24 20 17 12 2 70 26 25 24 22 20 19 17 14 12 8 1 65 81 76 72 67 62 57 51 44 36 25 10 65 76 73 68 64 59 54 48 42 34 24 9 65 72 68 64 60 56 51 46 39 32 23 8 65 67 64 60 56 52 48 43 37 30 21 7 65 62 59 56 52 48 44 39 34 28 20 6 65 57 54 51 48 44 40 36 31 25 18 5 65 51 48 46 43 39 36 32 28 23 16 4 65 44 42 39 37 34 31 28 24 20 14 3 65 36 34 32 30 28 25 23 20 16 11 2 65 25 24 23 21 20 18 16 14 11 8 1 64 80 76 72 67 62 57 51 44 36 25 10 64 76 72 68 63 59 54 48 42 34 24 9 64 72 68 64 60 55 51 45 39 32 23 8 64 67 63 60 56 52 47 42 37 30 21 7 64 62 59 55 52 48 44 39 34 28 20 6 64 57 54 51 47 44 40 36 31 25 18 5 64 51 48 45 42 39 36 32 28 23 16 4 64 44 42 39 37 34 31 28 24 20 14 3 64 36 34 32 30 28 25 23 20 16 11 2 64 25 24 23 21 20 18 16 14 11 8 1 59 77 73 69 64 59 54 49 42 34 24 10 59 73 69 65 61 56 52 46 40 33 23 9 59 69 65 61 57 53 49 43 38 31 22 8 59 64 61 57 54 50 45 41 35 29 20 7 59 59 56 53 50 46 42 38 33 27 19 6 59 54 52 49 45 42 38 34 30 24 17 5 59 49 46 43 41 38 34 31 27 22 15 4 59 42 40 38 35 33 30 27 23 19 13 3 59 34 33 31 29 27 24 22 19 15 11 2 59 24 23 22 20 19 17 15 13 11 8 1 58 76 72 68 64 59 54 48 42 34 24 10 58 72 69 65 60 56 51 46 40 32 23 9 58 68 65 61 57 53 48 43 37 30 22 8 58 64 60 57 53 49 45 40 35 28 20 7 58 59 56 53 49 46 42 37 32 26 19 6 Ponedjeqak, 18. 7. 2011. SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Broj 43 – Strana 85 58 54 51 48 45 42 38 34 29 24 17 5 58 48 46 43 40 37 34 30 26 22 15 4 58 42 40 37 35 32 29 26 23 19 13 3 58 34 32 30 28 26 24 22 19 15 11 2 58 24 23 22 20 19 17 15 13 11 8 1 53 73 69 65 61 56 51 46 40 33 23 10 53 69 66 62 58 53 49 44 38 31 22 9 53 65 62 58 54 50 46 41 36 29 21 8 53 61 58 54 51 47 43 39 33 27 19 7 53 56 53 50 47 44 40 36 31 25 18 6 53 51 49 46 43 40 36 33 28 23 16 5 53 46 44 41 39 36 33 29 25 21 15 4 53 40 38 36 33 31 28 25 22 18 13 3 53 33 31 29 27 25 23 21 18 15 10 2 53 23 22 21 19 18 16 15 13 10 7 1 52 72 68 64 60 56 51 46 39 32 23 10 52 68 65 61 57 53 48 43 37 31 22 9 52 64 61 58 54 50 46 41 35 29 20 8 52 60 57 54 50 47 43 38 33 27 19 7 52 56 53 50 47 43 39 35 31 25 18 6 52 51 48 46 43 39 36 32 28 23 16 5 52 46 43 41 38 35 32 29 25 20 14 4 52 39 37 35 33 31 28 25 22 18 12 3 52 32 31 29 27 25 23 20 18 14 10 2 52 23 22 20 19 18 16 14 12 10 7 1 47 69 65 61 57 53 48 43 38 31 22 10 47 65 62 58 54 50 46 41 36 29 21 9 47 61 58 55 51 47 43 39 34 27 19 8 47 57 54 51 48 44 41 36 31 26 18 7 47 53 50 47 44 41 38 34 29 24 17 6 47 48 46 43 41 38 34 31 27 22 15 5 47 43 41 39 36 34 31 27 24 19 14 4 47 38 36 34 31 29 27 24 21 17 12 3 47 31 29 27 26 24 22 19 17 14 10 2 47 22 21 19 18 17 15 14 12 10 - 1 46 68 64 61 57 53 48 43 37 30 21 10 46 64 61 58 54 50 45 41 35 29 20 9 46 61 58 54 51 47 43 38 33 27 19 8 46 57 54 51 47 44 40 36 31 25 18 7 46 53 50 47 44 41 37 33 29 23 17 6 46 48 45 43 40 37 34 30 26 21 15 5 46 43 41 38 36 33 30 27 23 19 14 4 46 37 35 33 31 29 26 23 20 17 12 3 46 30 29 27 25 23 21 19 17 14 10 2 46 21 20 19 18 17 15 14 12 10 - 1 41 64 61 57 54 50 45 40 35 29 20 10 41 61 58 54 51 47 43 38 33 27 19 9 41 57 54 51 48 44 40 36 31 26 18 8 41 54 51 48 45 41 38 34 29 24 17 7 41 50 47 44 41 38 35 31 27 22 16 6 41 45 43 40 38 35 32 29 25 20 14 5 41 40 38 36 34 31 29 26 22 18 13 4 41 35 33 31 29 27 25 22 19 16 11 3 41 29 27 26 24 22 20 18 16 13 9 2 41 20 19 18 17 16 14 13 11 9 - 1 40 63 60 57 53 49 45 40 35 28 20 10 40 60 57 54 50 46 42 38 33 27 19 9 40 57 54 51 47 44 40 36 31 25 18 8 40 53 50 47 44 41 37 33 29 24 17 7 40 49 46 44 41 38 35 31 27 22 15 6 40 45 42 40 37 35 32 28 24 20 14 5 40 40 38 36 33 31 28 25 22 18 13 4 40 35 33 31 29 27 24 22 19 15 11 3 40 28 27 25 24 22 20 18 15 13 9 2 40 20 19 18 17 15 14 13 11 9 - 1 35 59 56 53 49 46 42 37 32 26 19 10 35 56 53 50 47 43 40 35 31 25 18 9 35 53 50 47 44 41 37 33 29 24 17 8 35 49 47 44 41 38 35 31 27 22 16 7 35 46 43 41 38 35 32 29 25 20 14 6 35 42 40 37 35 32 30 26 23 19 13 5 35 37 35 33 31 29 26 24 20 17 12 4 35 32 31 29 27 25 23 20 18 14 10 3 35 26 25 24 22 20 19 17 14 12 8 2 35 19 18 17 16 14 13 12 10 8 - 1 34 58 55 52 49 45 41 37 32 26 18 10 34 55 52 49 46 43 39 35 30 25 17 9 34 52 49 47 44 40 37 33 29 23 16 8 34 49 46 44 41 38 34 31 27 22 15 7 34 45 43 40 38 35 32 29 25 20 14 6 34 41 39 37 34 32 29 26 23 18 13 5 34 37 35 33 31 29 26 23 20 16 12 4 34 32 30 29 27 25 23 20 17 14 10 3 34 26 25 23 22 20 18 16 14 12 8 2 34 18 17 16 15 14 13 12 10 8 - 1 29 54 51 48 45 42 38 34 29 24 17 10 29 51 48 46 43 40 36 32 28 23 16 9 29 48 46 43 40 37 34 30 26 22 15 8 29 45 43 40 38 35 32 28 25 20 14 7 29 42 40 37 35 32 29 26 23 19 13 6 29 38 36 34 32 29 27 24 21 17 12 5 29 34 32 30 28 26 24 22 19 15 11 4 29 29 28 26 25 23 21 19 16 13 9 3 29 24 23 22 20 19 17 15 13 11 8 2 29 17 16 15 14 13 12 11 9 8 - 1 28 53 50 47 44 41 37 33 29 24 17 10 28 50 48 45 42 39 35 32 27 22 16 9 28 47 45 42 40 37 33 30 26 21 15 8 28 44 42 40 37 34 31 28 24 20 14 7 28 41 39 37 34 32 29 26 22 18 13 6 28 37 35 33 31 29 26 24 20 17 12 5 28 33 32 30 28 26 24 21 18 15 11 4 28 29 27 26 24 22 20 18 16 13 9 3 28 24 22 21 20 18 17 15 13 11 7 2 28 17 16 15 14 13 12 11 9 7 - 1 23 48 45 43 40 37 34 30 26 21 15 10 23 45 43 41 38 35 32 29 25 20 14 9 23 43 41 38 36 33 30 27 23 19 14 8 23 40 38 36 34 31 28 25 22 18 13 7 23 37 35 33 31 29 26 23 20 17 12 6 23 34 32 30 28 26 24 21 19 15 11 5 23 30 29 27 25 23 21 19 17 14 10 4 23 26 25 23 22 20 19 17 14 12 8 3 23 21 20 19 18 17 15 14 12 10 - 2 23 15 14 14 13 12 11 10 8 - - 1 22 47 44 42 39 36 33 30 26 21 15 10 22 44 42 40 37 34 31 28 24 20 14 9 22 42 40 38 35 32 30 27 23 19 13 8 22 39 37 35 33 30 28 25 21 18 12 7 22 36 34 32 30 28 26 23 20 16 11 6 22 33 31 30 28 26 23 21 18 15 10 5 22 30 28 27 25 23 21 19 16 13 9 4 22 26 24 23 21 20 18 16 14 11 8 3 22 21 20 19 18 16 15 13 11 9 - 2 Broj 43 – Strana 86 SLU@BENE NOVINE FEDERACIJE BiH Ponedjeqak, 18. 7. 2011. 22 15 14 13 12 11 10 9 8 - - 1 17 41 39 37 34 32 29 26 23 18 13 10 17 39 37 35 33 30 28 25 21 17 12 9 17 37 35 33 31 29 26 23 20 16 12 8 17 34 33 31 29 27 24 22 19 15 11 7 17 32 30 29 27 25 23 20 17 14 10 6 17 29 28 26 24 23 21 18 16 13 9 5 17 26 25 23 22 20 18 16 14 12 8 4 17 23 21 20 19 17 16 14 12 10 7 3 17 18 17 16 15 14 13 12 10 8 - 2 17 13 12 12 11 10 9 8 7 - - 1 16 40 38 36 33 31 28 25 22 18 13 10 16 38 36 34 32 29 27 24 21 17 12 9 16 36 34 32 30 28 25 23 20 16 11 8 16 33 32 30 28 26 24 21 18 15 11 7 16 31 29 28 26 24 22 20 17 14 10 6 16 28 27 25 24 22 20 18 15 13 9 5 16 25 24 23 21 20 18 16 14 11 8 4 16 22 21 20 18 17 15 14 12 10 - 3 16 18 17 16 15 14 13 11 10 8 - 2 16 13 12 11 11 10 9 8 - - - 1 11 33 31 30 28 26 23 21 18 15 10 10 11 31 30 28 26 24 22 20 17 14 10 9 11 30 28 27 25 23 21 19 16 13 9 8 11 28 26 25 23 21 20 18 15 12 9 7 11 26 24 23 21 20 18 16 14 11 8 6 11 23 22 21 20 18 17 15 13 10 7 5 11 21 20 19 18 16 15 13 11 9 - 4 11 18 17 16 15 14 13 11 10 8 - 3 11 15 14 13 12 11 10 9 8 - - 2 11 10 10 9 9 8 7 - - - - 1 10 32 30 28 26 24 22 20 17 14 10 10 10 30 28 27 25 23 21 19 16 13 9 9 10 28 27 25 24 22 20 18 15 13 9 8 10 26 25 24 22 20 19 17 14 12 8 7 10 24 23 22 20 19 17 15 13 11 8 6 10 22 21 20 19 17 16 14 12 10 7 5 10 20 19 18 17 15 14 13 11 9 - 4 10 17 16 15 14 13 12 11 9 8 - 3 10 14 13 13 12 11 10 9 8 - - 2 10 10 9 9 8 8 7 - - - - 1 7 26 25 24 22 20 19 17 14 12 8 10 7 25 24 22 21 19 18 16 14 11 8 9 7 24 22 21 20 18 17 15 13 11 7 8 7 22 21 20 19 17 16 14 12 10 7 7 7 20 19 18 17 16 14 13 11 9 - 6 7 19 18 17 16 14 13 12 10 8 - 5 7 17 16 15 14 13 12 11 9 7 - 4 7 14 14 13 12 11 10 9 8 - - 3 7 12 11 11 10 9 8 7 - - - 2 7 8 8 7 7 - - - - - - 1 *Bonitetni bodovi za tlo s prosje~nim stepenom njegove vla`nosti Na temelju ~lanka 24. stavak 6. Zakona o poljoprivrednom zemlji{tu ("Slu`bene novine Federacije BiH", broj 52/09), federalni ministar poljoprivrede, vodoprivrede i {umarstva donosi PRAVILNIK O JEDINSTVENOJ METODOLOGIJI ZA RAZVRSTAVANJE POLJOPRIVREDNOG ZEMLJI[TA U KATEGORIJE POGODNOSTI I - OP]E ODREDBE ^lanak 1. Ovim Pravilnikom propisuju se mjerila za razvrstavanje poljoprivrednog zemlji{ta u kategorije pogodnosti (u daljnjem tekstu: pogodnost tla), na~in i postupak odre|ivanja kategorija pogodnosti, teritorij za koji se vr{i odre|ivanje (istra`ivani prostor), metoda rada, vrjednovanje zemlji{ta i izra~un procjene pogodnosti tla sa formulom, mjerila i osnove za vrjednovanje (bonitiranje) poljoprivrednih zemlji{ta u kategorije osobito vrijednih obradivih (P1) zemlji{ta i vrijednih obradivih (P2) zemlji{ta (u daljnjem tekstu: P1 i P2) i druga pitanja vezana za pogodnost zemlji{ta, a sve to u svrhu potrebe planiranja daljnjeg razvoja poljoprivredne proizvodnje, za prostorno planiranje kao i vr{enje razli~itih inventarizacija zemlji{nih povr{ina i utvr|i vanje podataka o povr{inama i o kvaliteti zemlji{nih resursa. ^lanak 2. Primjena GIS tehnologije u ocjenjivanju kvalitete tla i njegove pogodnosti za kultivaciju, odnosno uzgoj ratarskih, povrtlarskih, vo}arskih i vinogradarskih kultura, te procjena pogodnosti tla za travnjake temeljni je sadr`aj ovoga Pravilnika, odnosno uvo|enje ra~unalnog modela za izra~un pogodnosti tla za ove uzgoje, na temelju izbora uzoraka tla, analiti~kih rezultata (kemijska, fizikalna i biolo{ka) i odre|ene pogodnosti tla. ^lanak 3. Kao krajnji cilj i rezultat dono{enja ovoga Pravilnika mora biti izradba studijskog rada ili elaborata o ocjeni kvalitete tla i njegove pogodnosti za kultivaciju, odnosno uzgoj ratarskih, povrtlarskih, vo}arskih i vinogradarskih kultura, a kojim }e se opisati: 1. cilj rada; 2. metoda rada; 3. rezultati istra`ivanja: a) osnovne zna~ajke prostora; b) zna~ajke podneblja - sa oborinama i temperaturom; c) zna~ajke reljefa - sa nadmorskom visinom terena i nagibom terena; d) inventarizacija poljoprivrednog zemlji{ta putem foto interpretacije ortofoto karte u mjerilu 1:5.000, sa podlogama; e) interpretacijom; f) kartom kori{tenja i inventarizacijom povr{ina klasa na~ina kori{tenja zemlji{ta; g) zna~ajke tala- sa pedolo{kom kartom zemlji{ta; h) zna~ajke sistematskih jedinica tla; i) zna~ajke kartiranih jedinica tla; j) stanje one~i{}enosti zemlji{ta; k) preporuke za poljoprivrednu proizvodnju sa procjenom pogodnosti poljoprivrednog zemlji{ta za poljoprivredu; l) kriteriji procjene i rezultati procjene sa pogodnosti ma zemlji{ta za odre|ene proizvodnje; lj) rekapitulacija rezultata procjene (utvrditi najmanje pogodna tla, nepogodna, za neke vrste vo}aka ili povr}a i dr.). U elaboratu ili studijskom radu iz stavka 1. ovoga ~lanka treba izraditi: a) karte sadr`aja humusa koja bi trebala predstavljati jednu od polaznih podloga za trajni monitoring kemijske degradacije tala; b) bonitetnu kartu temeljem kojom se utvr|uje da se povr{ine I -V bonitetne klase, koje su zakonom za{ti}ene u smislu da se ne smiju koristiti u nepoljoprivredne svrhe;