Regulation on basic geodetic works

pravilnika i propisa}e format za razmjenu podataka iz ~lana 50. stav 2. ovog pravilnika u roku od tri meseca od dana stupawa na snagu ovog pravilnika. ^lan 89. Ovaj pravilnik stupa na snagu narednog dana od dana objavqivawa u �Slu`benom glasniku Republike Srpske�. XI - RJE^NIK POJMOVA Pojedini pojmovi upotrijebqeni u ovom pravilniku imaju sqede}a zna~ewa: �Administrator DGP-a� je lice koje se stara o funkcionisawu i za{titi hardvera, softvera i podata ka koji ~ine DGP. �Analogni geodetski plan� je plan izra|en na mate rijalu za crtawe planova na kome se podaci obra|uju, koriste i odr`avaju. �Baza podataka� (eng. database) jeste skup me|usobno povezanih datoteka ure|enih na organizovan na~in, koji se kreira i kontroli{e pomo}u posebnog softvera za upravqawe bazom podataka. �Digitajzer� je periferni ra~unarski ure|aj koji na svojoj radnoj povr{ini (plo~i) obezbje|uje odre|ivawe pozicija (koordinata) diskretnih ta~aka i wihov prenos ka ra~unarskom sistemu. �Digitalizacija� je postupak prevo|ewa podataka iz analognog u digitalni oblik. �Digitalna fotogrametrijska restitucija� je postu pak u kome se sadr`aj fotogrametrijskih snimaka po stupkom restitucije prevodi u digitalni vektorski oblik. �Digitalna rasterska slika� je matrica kvadratnih elemenata (piksela) gdje se za svaki element vodi odgo varaju}a vrijednost (digitalna karakteristika). �Digitalni geodetski plan� je prostorni informa cioni sistem koji ~ine ~etiri osnovne komponente: podaci, softver, hardver i korisnici, koje obezbje|uju prikupqawe, obradu, odr`avawe, analizu i distribuci ju sadr`aja. �Digitalni topografski kqu~� je skup podataka i pravila o prikazu topografskih znakova - grafi~kih simbola za pojave i objekte sadr`ane u DGP-u, u formi kataloga u digitalnom obliku. �Digitalno modelirawe terena� je skup metoda i po stupaka, kojima se matemati~ki defini{e povr{ terena u digitalnom obliku i analize nad tako dobijenom povr{i. �Format rasterskog fajla� je na~in zapisa digitalne rasterske slike. �Geometrijska konzistentnost� je dosqednost u geometrijskom predstavqawu prostornih objekata. �Georeferencirawe� je postupak kojim se obezbje|uje dovoqan broj podataka za jednozna~no pozicionirawe objekta u geografskom prostoru. �Identifikator� je niz alfanumeri~kih znakova kojim se jednozna~no ozna~ava jedan objekat (element, entitet) u bazi podataka. �Interaktivni re`im rada� je postupak kojim se ost varuje neprekidna veza izme|u operatora i sistema, posredstvom monitora, tastature, ure|aja za pozicioni rawe, zvuka itd. �Jedna~ine prostorne transformacije� su jedna~ine koje obezbje|uju linearnu konformnu trodimenzionalnu transformaciju sa sedam parametara: tri translacije, tri rotacije i faktor razmjere. �Klasa� je opis skupa objekata koji imaju iste atribute, operacije, metode, relacije i semantiku. �Neposredna verifikacija u dr`avnom koordinat nom sistemu� je na~in rada u kome se sadr`aj koji se stvara prikazuje u dr`avnom koordinatnom sistemu zajedno sa svim do tada prikupqenim podacima DGP-a i na taj na~in vr{i wegova neposredna vizuelna i logi~ka kontrola i verifikacija. �Objekat� je element DGP-a koji predstavqa apstrak ciju pojave iz realnog svijeta sa jasno definisanom granicom, stawem i pona{awem. �On-line transformacija� je transformacija u real nom vremenu. �Piksel� je najmawi element digitalne rasterske slike za koji se vodi digitalna karakteristika. �Rad u realnom vremenu� je funkcionisawe neke kom ponente sistema koje primjetno ne zadr`ava funkcioni sawe ostalih komponenti sistema ili rad operatora koji radi sa sistemom. U slu~aju rada na ra~unaru pod ovim terminom se podrazumjeva takva brzina procesirawa koja ne prouzrokuje primjetna usporewa u radu korisni ka. �Rezolucija digitajzera� je najmawi linearni podatak koji se mo`e registrovati du` jedne koordi natne ose digitajzera. �Skener� je ure|aj koji elektroopti~ki o~itava sadr`aj grafi~kog dokumenta i pretvara ga u digitalni rasterski oblik. �Tema� je skup me|usobno povezanih objekata sa istim ili sli~nim karakteristikama. �Tematska konzistentnost� je dosqednost u razvrstavawu sadr`aja prostornog informacionog si stema po temama. �Topologija� je svojstvo prostorne konfiguracije koje je nepromjenqivo pod kontinualnim transformaci jama. �Topolo{ka konzistentnost� je dosqednost u kreirawu topolo{kih relacija izme|u objekata u pro stornom informacionom sistemu. �Korektivna parcela� je fiktivna parcela ~ija povr{ina predstavqa razliku u povr{ini KO iz koor dinata grani~nih ta~aka KO sra~unatih u DKP-u i povr{ine KO iz baze podataka katastarskog operata. P R A V I L N I K ZA OSNOVNE GEODETSKE RADOVE I - UVODNE ODREDBE ^lan 1. Ovim pravilnikom ure|uju se osnovni geodetski radovi, odnosno svi radovi vezani za definisawe, rea lizaciju i odr`avawe dr`avnog geodetskog referentnog sistema na globalnom i lokalnom nivou, u skladu sa Zakonom o premjeru i katastru nepokretnosti (�Slu`beni glasnik Republike Srpske�, broj 55/03). ^lan 2. Dr`avni geodetski referentni sistem predstavqa koordinatni sistem ~iji je geometrijski i fizi~ki odnos prema zemqinom tijelu odre|en parametrima geodetskog datuma. U dr`avnom geodetskom referentnom sistemu vr{e se pozicionirawe, odre|ivawe spoqa{weg gravitacionog poqa i geodinami~ka istra`ivawa, za potrebe dr`avnog premjera, formirawa informacionih sistema o pro storu, izvo|ewa in`ewersko-tehni~kih radova i radova u nau~ne svrhe. ^lan 3. U okviru dr`avnog geodetskog referentnog sistema defini{u se sqede}i referentni sistemi: 1) prostorni (trodimenzionalni) referentni sistem; 2) horizontalni (dvodimenzionalni) referentni si stem; Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 9 3) vertikalni (jednodimenzionalni) referentni si stem; 4) astronomski referentni sistem; 5) gravimetrijski referentni sistem. ^lan 4. Radove iz ~lana 1. ovog pravilnika izvode Uprava i geodetska organizacija. Realizaciju i odr`avawe dr`avnog referentnog si stema na lokalnom nivou mogu vr{iti i organizacione jedinice Republi~ke uprave za geodetske i imovinsko pravne poslove. ^lan 5. Radovi iz ~lana 1. ovog pravilnika izvode se na osnovu prethodno izra|ene tehni~ke dokumentacije. Tehni~ka dokumentacija iz stava 1. ovog ~lana izra|uje se u skladu sa Uredbom o tehni~koj doku mentaciji i sticawu ovla{}ewa za projektovawe, nadzor i izvo|ewe geodetskih radova (�Slu`beni glasnik Republike Srpske�, broj 78/03). II - DEFINICIJA I REALIZACIJA DR@AVNOG REFERENTNOG SISTEMA 1. Prostorni referentni sistem ^lan 6. Prostorni referentni sistem je terestri~ki (trodi menzionalni) koordinatni sistem koji se po definiciji koordinatnog po~etka, orijentacije koordinatnih osa, razmjere, jedinice du`ine i vremenske evolucije, podu dara sa me|unarodnim terestri~kim referentnim siste mom - ITRS (International Terrestrial Reference System) usvo jenim od strane Me|unarodne asocijacije za geodeziju IAG - (International Assosiation of Geodesy). ^lan 7. Polo`aji ta~aka i objekata u prostornom koordi natnom referentnom sistemu izra`avaju se u trodimen zionalnim, pravouglim, pravolinijskim koordinatama X, Y, Z. ^lan 8. Polo`aji ta~aka i objekata u prostornom koordinat nom referentnom sistemu mogu se izra`avati i geodet skim krivolinijskim koordinatama, odnosno geodetskom {irinom (B), geodetskom du`inom (L) i elipsoidnom visinom (h). U slu~aju iz stava 1. ovog ~lana koordinate se odnose na dvoosni obrtni elipsoid geodetskog referentnog si stema GRS80 (Geodetic Reference System 80) ~ija velika poluosa (a) i spqo{tenost (f) imaju sqede}e numeri~ke vrijednosti: 1) a = 6378137.000 m 2) f = 1 : 298.257222101. ^lan 9. Prostorni koordinatni referentni sistem materi jalizuje se prostornim koordinatnim referentnim okvi rom Republike Srpske (BiH), odnosno skupom materijal izovanih geodetskih ta~aka sa pridru`enim trodimen zionalnim pravolinijskim X, Y, Z ili krivolinijskim koordinatama B, L, h koje se odnose na odre|enu vremen sku epohu. Vremenska epoha realizacije prostornog koordi natnog referentnog sistema Republike Srpske je 1998.7. ^lan 10. Prostorni koordinatni referentni okvir realizuje se stabilizacijom geodetskih ta~aka i odre|ivawem wihovih prostornih koordinata, na osnovu geodetskih mjerewa, odnosno uspostavqawem dr`avne referentne mre`e. 1) D r ` a v n a r e f e r e n t n a m r e ` a ^lan 11. Dr`avnu referentnu mre`u ~ini skup trajno stabi lizovanih i pristupa~nih geodetskih ta~aka, ravnomjer no raspore|enih po cijeloj teritoriji Republike Srpske na prosje~nom me|usobnom rastojawu od 10 km. ^lan 12. Trajna stabilizacija ta~aka dr`avne referentne mre`e vr{i se biqegama tipa A1 (Prilog 1). Ta~ke dr`avne referentne mre`e numeri{u se kon tinuirano u okviru cijele teritorije Republike Srpske, rednim brojevima od jedan (1.) pa nadaqe, ispred kojih se stavqa veliko latini~no slovo R. ^lan 13. Stabilizacija ta~aka treba da se izvr{i minimalno mjesec dana prije mjerewa radi slijegawa terena i stabi lizovawa biqege. Za stabilizovane ta~ke radi se opis polo`aja u jed noobraznim obrascima (Prilog 2 i Prilog 3) i mora da sadr`i: naziv republike, op{tine, katastarske op{tine, broj ta~ke, skicu polo`aja ta~ke, fotografiju okoline ta~ke koja je prepoznatqiva prilikom pristupawa ta~ki, naziv zvanog mjesta - potesa, opis mjesta i prilaza do ta~ke, vrstu biqege i na~in stabilizacije, datum stabilizacije, svojeru~ni potpis lica koje je izvr{ilo stabi lizaciju. ^lan 14. Najni`a ta~nost relativnog horizontalnog polo`aja ta~aka dr`avne referentne mre`e mora biti 5 mm uve}anih za 1 mm po svakom kilometru wihovog me|usobnog rastojawa. Najni`a ta~nost relativnog vertikalnog polo`aja ta~aka dr`avne referentne mre`e mora biti 10 mm uve}anih za 1 mm po svakom kilometru wihovog me|usobnog rastojawa. ^lan 15. Mjerewa u dr`avnoj referentnoj mre`i izvode se mjernim instrumentima i metodama satelitske geodezije. Satelitski mjerni instrumenti i pribor kojima se izvode mjerewa moraju biti geodetskog tipa, najvi{e ta~nosti i metrolo{ki obezbije|eni. Metrolo{ko obezbje|ewe mjernih instrumenata se potvr|uje serti fikatom ovla{}ene metrolo{ke labaratorije. ^lan 16. Mjerewa, obrada rezultata mjerewa, matemati~ko modelirawe, obezbje|ewe i kontrola kvaliteta vr{e se i dokumentuju prema projektu radova, odobrenom od strane Uprave. ^lan 17. Prilikom mjerewa vodi se jednoobrazan tipski zapisnik GPS mjerewa, u koji se unose podaci: naziv projekta, naziv i broj stajne ta~ke, datum i broj sesije, po~etak i kraj mjerewa, identifikator stanice koji je kori{}en kao naziv zapisa (fajla) za registraciju podataka, ime i prezime operatora, serijski broj antene i prijemnika, Strana 10 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. visina antene (mjerena tri puta do ta~ke predvi|ene specifikacijom proizvo|a~a ili tri puta vertikalno do povr{i antene za direktno posjedane ta~ke), podaci o atmosferskim parametrima, temperaturi i pritisku, interval registracije, broj satelita, veli~ina PDOP faktora i obavezno skica okoline ta~ke sa za kloweno{}u neba za ta~ke gdje ima prepreka prema otvorenom nebu, problemi u radu. Poslije zavr{etka mjerewa na referentnoj ta~ki, ona se unosi u registar referentne mre`e. ^lan 18. Mjerewa se uvode u registar dr`avne referentne mre`e koji sadr`i: naziv stanice na kojoj su izvr{ena mjerewa, broj strane obrasca opisa polo`aja, broj strane obrasca GPS1 na kojoj se nalaze podaci registrovani prilikom izvo|ewa GPS mjerewa na stani ci. ^lan 19. Ta~ke dr`avne referentne mre`e ravnomjerno ra spore|ene po cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine i na prosje~nom me|usobnom rastojawu od 100 km ~ine osnovnu referentnu mre`u. Osnovna referentna mre`a predstavqa prvu neposrednu materijalizaciju prostornog koordinatnog referentnog sistema i obezbje|uje datum dr`avne refer entne mre`e i realizuje se po posebnom projektu u okviru me|unarodne saradwe. ^lan 20. Mjerewa i obrada podataka mjerewa u osnovnoj re ferentnoj mre`i izvode se svakih pet godina u ciqu obezbje|ewa integriteta i pra}ewa vremenske evolucije prostornog koordinatnog referentnog sistema. 2) P r o s t o r n a l o k a l n a r e f e r e n t n a m r e ` a ^lan 21. Prostorna lokalna referentna mre`a predstavqa lokalnu realizaciju prostornog referentnog sistema na podru~ju na kome se izvode geodetski radovi za potrebe iz ~lana 2. stav 2. ovog pravilnika. Prostorna lokalna referentna mre`a predstavqa istovremeno i lokalnu realizaciju horizontalnog re ferentnog sistema i vertikalnog referentnog sistema geometrijskog tipa. ^lan 22. Prostornu lokalnu referentnu mre`u ~ini skup trajno stabilizovanih, lako pristupa~nih ta~aka na me|usobnom rastojawu 1 - 4 km, koje pribli`no ravno mjerno pokrivaju {ire podru~je od podru~ja radova. ^lan 23. Stabilizacija ta~aka prostorne lokalne referentne mre`e vr{i se biqegama tipa B1 (Prilog 3) ili B2 (Prilog 4), zavisno od reqefa, geolo{ke stabilnosti i sastava tla. Numeracija ta~aka prostorne lokalne referentne mre`e vr{i se kontinuirano u okviru listova karte razmjere 1:100.000, rednim brojevima od jedan (1.) pa nadaqe. ^lan 24. Trodimenzionalni polo`aji ta~aka prostorne lokalne referentne mre`e izra`avaju se na jedan od sqede}ih na~ina: 1) trodimenzionalnim, pravouglim pravolinijskim koordinatama, 2) trodimenzionalnim, geodetskim krivolinijskim koordinatama, odnosno geodetskom {irinom, geodetskom du`inom i elipsoidnom visinom, 3) dvodimenzionalnim, pravouglim koordinatama u ravni projekcije i geodetskom visinom. ^lan 25. Ta~nost relativnog horizontalnog polo`aja ta~aka prostorne lokalne referentne mre`e mora biti vi{a od 5 mm uve}anih za 2 mm po svakom kilometru wihovog me|usobnog rastojawa. Ta~nost relativnog vertikalnog polo`aja ta~aka prostorne lokalne referentne mre`e mora biti vi{a od 10 mm uve}ana za 2 mm po svakom kilometru wihovog me|usobnog rastojawa. ^lan 26. U prostornoj lokalnoj referentnoj mre`i primjewu ju se satelitske i terestri~ke mjerne metode. Ako se u lokalnoj referentnoj mre`i izvode tere stri~ka mjerewa, mora se obezbijediti dogledawe ta~aka, a broj i vrsta mjerenih veli~ina bira se tako da se dobi ju trodimenzionalne koordinate. ^lan 27. Lokalni referentni sistem realizuje se ukqu~ivawem najmawe tri ta~ke dr`avne referentne mre`e, koje svojim polo`ajima obuhvataju u cjelini podru~je prostorne lokalne referentne mr`e. 2. Horizontalni referentni sistem ^lan 28. Horizontalni referentni sistem predstavqa dvodi menzionalni koordinatni podskup prostornog refe rentnog sistema, ili svaki drugi sistem koji je sa wim u ta~nom binivoskom odnosu. ^lan 29. Polo`aji ta~aka i objekata u horizontalnom refer entnom sistemu izra`avaju se dvodimenzionalnim pravouglim, krivolinijskim koordinatama, odnosno geodetskom {irinom i du`inom u odnosu na referentni dvoosni obrtni elipsoid geodetskog referentnog si stema GRS80. ^lan 30. Polo`aji ta~aka i objekata u horizontalnom refe rentnom sistemu mogu se izra`avati dvodimenzional nim, pravouglim koordinatama u ravni konformne UTM projekcije elipsoida GRS80, koja je za teritoriju Republike Srpske definisana sqede}im parametrima: 1) broj zone: 33 i 34; 2) {irina zone: 60; 3) centralni meridijani: 150 i 210; 4) razmjera du` centralnog meridijana: 0.9996; 5) apscisna konstanta: 500000 m. ^lan 31. Do prelaska na novi horizontalni referentni si stem u Republici Srpskoj, horizontalni polo`aji ta~aka i objekata izra`avaju se dvodimenzionalnim koordinatama u odnosu na Beselov elipsoid i ravan konformne Gaus-Krigerove projekcije. Numeri~ke vrijednosti velike poluose (a) i spqo{tenosti (f) Beselovog elipsoida iznose: 1) a = 6377397.155m; 2) f = 1:299.152812853. Gaus-Krigerova projekcija definisana je za teri toriju Republike Srpske sqede}im parametrima: 1) brojevi zona: 5, 6 i 7; 2) {irina zone: 30; 3) centralni meridijani: 150, 180 i 210; Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 11 4) razmjera du` centralnih meridijana: 0.9999; 5) apscisna konstanta: 500000 m. ^lan 32. Horizontalni referentni sistem materijalizuje se horizontalnim koordinatnim referentnim okvirom Republike Srpske, odnosno skupom materijalizovanih geodetskih ta~aka i wihovih dvodimenzionalnih pravouglih ili krivolinijskih koordinata koje se odnose na odre|enu vremensku epohu. ^lan 33. Horizontalni referentni okvir predstavqa dr`avna referentna mre`a i u pogledu vremenske epohe, ta~nosti i realizacije primewuju se odredbe ~l. 14. do 20. ovog pravilnika koje se na wu odnose. ^lan 34. Do usvajawa novog horizontalnog referentnog si stema Republike Srpske (BiH), koristi se horizontalni referentni okvir definisan postoje}om dr`avnom trigonometrijskom mre`om. 1) D r ` a v n a t r i g o n o m e t r i j s k a m r e ` a ^lan 35. Dr`avnu trigonometrijsku mre`u ~ini mre`a trigonometrijskih ta~aka, stabilizovanih i odre|enih po hijerarhijskom principu sa ~etiri osnovna i dva do punska reda, ravnomjerno raspore|enih po cijeloj teri toriji Republike Srpske na prosje~nom me|usobnom ra stojawu mawem od 4 km. Dr`avna trigonometrijska mre`a nema jedinstvenu vremensku epohu realizacije. ^lan 36. Pri izvo|ewu radova na pozicionirawu, dr`avna trigonometrijska mre`a koristi se u vidu globalno ili lokalno poboq{anog postoje}eg horizontalnog refe rentnog okvira. Globalno ili lokalno poboq{awe odnosi se na po stizawe relativne horizontalne ta~nosti propisane ~lanom 17. ovog pravilnika za prostorni referentni okvir. Mjerewa u ciqu globalnog ili lokalnog poboq{awa postoje}eg horizontalnog referentnog okvira vr{e se satelitskim ili terestri~kim mjernim instrumentima i metodama. ^lan 37. Globalno poboq{awe postoje}eg horizontalnog re ferentnog okvira posti`e se mjerewima i ra~unawem u globalnoj mre`i malog broja postoje}ih trigonometrij skih ta~aka 1. reda. Rezultat globalnog poboq{awa postoje}eg horizon talnog referentnog okvira predstavqa skup datumskih parametara jedinstvenih za cijelu teritoriju BiH. ^lan 38. Lokalno poboq{awe postoje}eg horizontalnog re ferentnog okvira posti`e se uspostavqawem prostornih lokalnih referentnih mre`a u koje su ukqu~ene posto je}e ta~ke trigonometrijskih mre`a svih redova. Rezultat lokalnog poboq{awa postoje}eg horizon talnog referentnog okvira predstavqaju datumski para metri razli~iti za svaki razmatrani lokalitet. 2) H o r i z o n t a l n a l o k a l n a r e f e r e n t n a m r e ` a ^lan 39. Horizontalna lokalna referentna mre`a uspostavqa se u slu~aju da na {irem podru~ju radova nije uspostavqena prostorna lokalna referentna mre`a. ^lan 40. U pogledu konfiguracije, prosje~nog rastojawa ta~aka, stabilizacije, numeracije i ta~nosti relativnog horizontalnog polo`aja, za horizontalnu lokalnu re ferentnu mre`u primjewuju se odredbe ~l. 21. do 27. ovog pravilnika za prostornu lokalnu referentnu mre`u. ^lan 41. U horizontalnoj lokalnoj referentnoj mre`i pri mjewuju se satelitske i terestri~ke mjerne metode. Ako se u horizontalnoj lokalnoj referentnoj mre`i izvode terestri~ka merewa, mora se obezbijediti da broj i vrsta mjerenih veli~ina omogu}e odre|ivawe dvodi menzionalnih polo`aja. ^lan 42. Dvodimenzionalni polo`aji ta~aka horizontalne lokalne referentne mre`e izra`avaju se dvodimenzio nalnim, pravouglim, pravolinijskim koordinatama u ravni projekcije. ^lan 43. Lokalna realizacija horizontalnog referentnog si stema ostvaruje se ukqu~ivawem najmawe tri ta~ke dr`avne referentne mre`e, odnosno dr`avne trigonometrijske mre`e, koje svojim polo`ajima obu hvataju u cjelini podru~je horizontalne lokalne refe rentne mre`e. 3. Vertikalni referentni sistem ^lan 44. Vertikalni referentni sistem predstavqa jednodi menzionalni koordinatni podskup definisanog pro stornog referentnog sistema, odnosno referentna povr{ u odnosu na koju se izra`avaju visine. ^lan 45. Vertikalni referentni sistem koji se zasniva na elipsoidnoj referentnoj povr{i ozna~ava se kao geometrijski. Polo`aji ta~aka i objekata u geometrijskom ver tikalnom referentnom sistemu Republike Srpske izra`avaju se jednodimenzionalnim koordinatama, odnosno geodetskim visinama u odnosu na referentni dvoosni obrtni elipsoid geodetskog referentnog si stema GRS80. Kao izabrana referentna povr{ na koju se odnose geodetske visine mo`e se koristiti i Beselov elipsoid. ^lan 46. Vertikalni referentni sistem koji se zasniva na referentnoj povr{i definisanoj u realnom zemqinom gravitacionom poqu ozna~ava se kao prirodni. U Republici Srpskoj, referentnu povr{ prirodnog vertikalnog referentnog sistema iz stava 1. ovog ~lana predstavqa povr{ kvazigeoida. ^lan 47. Povr{ kvazigeoida defini{e se kao povr{ u ~ijoj je svakoj ta~ki vertikalno rastojawe do referentnog dvoosnog obrtnog elipsoida geodetskog referentnog si stema GRS80 jednako rastojawu izme|u ta~ke fizi~ke povr{i Zemqe i ta~ke na istoj normali u kojima realni i normalni potencijal zemqinog gravitacionog poqa imaju istu vrijednost. Polo`aji ta~aka i objekata u prirodnom ver tikalnom referentnom sistemu Republike Srpske izra`avaju se jednodimenzionalnim koordinatama, odnosno normalnim visinama u odnosu na povr{ kvazi geoida. ^lan 48. Vertikalni referentni sistem materijalizuje se ver tikalnim referentnim okvirom Republike Srpske (BiH), odnosno skupom materijalizovanih geodetskih Strana 12 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. ta~aka i wihovih visina koje se odnose na odre|enu vre mensku epohu. ^lan 49. Geometrijski vertikalni referentni okvir Republike Srpske (BiH) predstavqa dr`avna referentna mre`a, i u pogledu vremenske epohe, ta~nosti i reali zacije primewuju se odredbe ~l. 14. do 20. ovog pravilni ka koje se na wih odnose. ^lan 50. Referentna povr{ prirodnog vertikalnog refere ntnog sistema Republike Srpske zauzima vertikalni polo`aj koji se poklapa sa sredwim nivoom Jadranskog mora realizovanog mareografskim opa`awima za referentnu vremensku epohu. Vremenska epoha realizacije prirodnog vertikalnog referentnog okvira BiH je 1971.0 godina. Prirodni vertikalni referentni okvir Republike Srpske (BiH) predstavqa mre`a nivelmana visoke ta~nosti. 1) M r e ` a n i v e l m a n a v i s o k e t a ~ n o s t i ^lan 51. Mre`u nivelmana visoke ta~nosti ~ini skup trajno stabilizovanih i pristupa~nih fundamentalnih i rad nih repera. Fundamentalni reperi predstavqaju ta~ke pri bli`no ravnomjerno raspore|ene po cijeloj teritoriji BiH na me|usobnom rastojawu koje ne mo`e biti mawe od 20 km niti ve}e od 50 km, i na koje se oslawa cijela mre`a nivelmana visoke ta~nosti. Radni reperi mogu biti glavni i pomo}ni, i pred stavqaju ta~ke linijski raspore|ene izme|u fundamen talnih repera u vidu nivelmanskih linija. Me|usobna rastojawa susjednih repera du` nivelman skih linija ne mogu biti ve}a od 1.5 km. ^lan 52. Fundamentalni reperi stabilizuju se vertikalno u geolo{ki ispitanoj ~vrstoj podlozi biqegama tipa F1 (Prilog 4), F2 (Prilog 5), F3 (Prilog 6), F4 (Prilog 7) ili F5 (Prilog 8), zavisno od reqefa, geolo{ke stabil nosti i sastava tla. Glavni i pomo}ni radni reperi stabilizuju se hori zontalno ili vertikalno u ~vrstoj prirodnoj ili vje{ta~koj podlozi, biqegama tipa R1 (Prilog 9), R2 (Prilog 10), R3 (Prilog 11) ili R4 (Prilog 12), zavisno od reqefa, geolo{ke stabilnosti i sastava tla. ^lan 53. Fundamentalni reperi numeri{u se rednim brojevi ma od 1. do 1.000. ispred kojih se stavqa veliko lati ni~no slovo F. Glavni radni reperi koji su horizontalno stabili zovani numeri{u se rednim brojevima od 1. do 1.000. ispred kojih se stavqa jedno od velikih latini~nih slova od A do J, sa izuzetkom velikog latini~nog slova F. Glavni radni reperi koji su vertikalno stabilizo vani numeri{u se rednim brojevima od 1. do 1.000. ispred kojih se stavqa jedno od velikih latini~nih slova od K do Z. Pomo}ni radni reperi numeri{u se bez obzira na na~in stabilizacije rednim brojem od 1. do 1.000. ispred kojih se stavqa jedno od velikih latini~nih slova od A do Z, i veliko latini~no slovo P. ^lan 54. Ta~nost relativnih vertikalnih polo`aja repera mre`e nivelmana visoke ta~nosti mora biti vi{a od 1 mm po kvadratnom korijenu wihove me|usobne udaqeno sti izra`ene u kilometrima. Horizontalni polo`aj repera mre`e nivelmana visoke ta~nosti mora se odrediti sa najni`om apsolut nom ta~no{}u od 50 m. ^lan 55. U mre`i nivelmana visoke ta~nosti izvodi se mjerewe visinskih razlika metodom geometrijskog nivel mana i odre|uje apsolutno ubrzawe sile zemqine te`e. Vrijednosti apsolutnog ubrzawa sile zemqine te`e na mjestima repera mogu se odre|ivati i interpola cionim postupcima ako se doka`e da wihova ta~nost obezbje|uje ta~nost relativnih vertikalnih polo`aja repera utvr|enu ~lanom 91. ovog pravilnika. ^lan 56. Nivelmanska i gravimetrijska mjerewa u mre`i nivelmana visoke ta~nosti izvode se metrolo{ki obezbije|enim mjernim instrumentima i priborom najvi{e ta~nosti. 2) P o v r { k v a z i g e o i d a ^lan 57. Povr{ kvazigeoida odre|uje se za potrebe transfor macije rezultata satelitskih vertikalnih odre|ivawa u prirodni vertikalni referentni sistem. Odre|ivawe povr{i kvazigeoida vr{i se jedinstveno za cijelu teritoriju Republike Srpske (BiH). ^lan 58. Povr{ kvazigeoida odre|uje se u vidu diskretnih vrijednosti dvodimenzionalnog digitalnog modela anomalija visina u odnosu na elipsoid geodetskog refe rentnog sistema GRS80. Rezolucija dvodimenzionalnog digitalnog modela iz stava 1. ovog ~lana mora biti vi{a od 1 lu~nog minuta po geodetskoj {irini i du`ini. Sastavni dio dvodimenzionalnog digitalnog modela povr{i kvazigeoida predstavqa odgovaraju}i interpo lacioni algoritam kao metod ra~unawa anomalija visi na na proizvoqnim lokacijama. ^lan 59. Povr{ kvazigeoida odre|uje se na osnovu podataka gravimetrijskih, astronomskih, nivelmanskih i satelit skih mjerewa i dvodimenzionalnih digitalnih modela reqefa i gustine zemqine kore. ^lan 60. Rezolucija kori{}enih dvodimenzionalnih digital nih modela reqefa i gustina zemqine kore mora biti vi{a od 10 lu~nih sekundi po geodetskoj {irini i du`ini. Ako se u odre|ivawu povr{i kvazigeoida koristi trodimenzionalni digitalni model, gustina zemqine kore, promjena gustine sa visinom defini{e se funkcionalnom zavisno{}u. ^lan 61. Kvalitet i raspored podataka, kao i numeri~ki po stupak odre|ivawa povr{i kvazigeoida moraju biti takvi da obezbijede najni`u relativnu ta~nost anomali ja visina od 10 mm uve}anih za 5 mm po svakom kilometru wihove me|usobne udaqenosti. Povr{ kvazigeoida modelira se softverom koji ima adekvatan matemati~ki model za sva potrebna ra~unawa i da se obezbijedi potrebna ta~nost odre|ivawa. 3) V e r t i k a l n a l o k a l n a r e f e r e n t n a m r e ` a ^lan 62. Vertikalna lokalna referentna mre`a lokalno realizuje prirodni vertikalni referentni sistem na podru~ju predvi|enom za radove iz ~lana 2. ovog pravil nika i uspostavqa se u vidu lokalne nivelmanske mre`e. Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 13 ^lan 63. Lokalnu nivelmansku mre`u ~ini skup nivelmanskih linija prostorno organizovanih u vidu zatvorenih nivelmanskih poligona, sa trajno stabilizovanim i lako pristupa~nim reperima na me|usobnom rastojawu koje du` linija ne mo`e biti mawe od 100 m, niti ve}e od 1.000 m. Vertikalni polo`aji repera lokalne nivelmanske mre`e izra`avaju se normalnim visinama. ^lan 64. Reperi lokalne nivelmanske mre`e stabilizuju se horizontalno ili vertikalno u ~vrstoj prirodnoj ili vje{ta~koj podlozi, biqegama tipa R1, R2, R3 ili R4, zavisno od reqefa, geolo{ke stabilnosti i sastava tla. Numeracija repera lokalne nivelmanske mre`e vr{i se kontinuirano rednim brojevima od jedan (1.) pa nadaqe u okviru listova karte razmjere 1:50.000. ^lan 65. U lokalnoj nivelmanskoj mre`i vr{i se mjerewe visinskih razlika metodom geometrijskog nivelmana, a po potrebi odre|uje apsolutno ubrzawe sile zemqine te`e. ^lan 66. Ta~nost relativnih vertikalnih polo`aja repera lokalne nivelmanske mre`e mora biti vi{a od 2 mm po kvadratnom korijenu wihove me|usobne udaqenosti izra`ene u kilometrima. Horizontalni polo`aj repera lokalne nivelmanske mre`e mora se odrediti sa najni`om apsolutnom ta~no{}u od 50 m. ^lan 67. Lokalna realizacija prirodnog vertikalnog refere ntnog sistema ostvaruje se direktnim ili indirektnim povezivawem lokalne nivelmanske mre`e sa najmawe dvije ta~ke koje imaju normalne visine u sistemu nivel mana visoke ta~nosti. ^lan 68. Na podru~ju na kojem nije uspostavqena lokalna nivelmanska mre`a, a postoji prostorna lokalna refere ntna mre`a, lokalna realizacija prirodnog vertikalnog referentnog sistema mo`e se ostvariti direktnim ili indirektnim ukqu~ivawem najmawe ~etiri ta~ke koje imaju normalne visine u sistemu nivelmana visoke ta~nosti. U slu~aju iz stava 1. ovog ~lana transformacija geometrijskih visina i visinskih razlika u prirodne vr{i se odgovaraju}im modelirawem. 4. Gravimetrijski referentni sistem ^lan 69. Gravimetrijski referentni sistem predstavqa si stem u kom se vr{e gravimetrijska odre|ivawa apso lutnog i relativnog ubrzawa sile zemqine te`e i ra~unawa gravimetrijskih veli~ina. Gravimetrijski referentni sistem defini{u sqede}i referentni sistemi: 1) referentni sistem gravimetrijskih odre|ivawa, 2) referentni sistem normalnog gravitacionog poqa. ^lan 70. Referentni sistem gravimetrijskih odre|ivawa definisan je realnim gravitacionim poqem Zemqe, odnosno svakom pojedina~no odre|enom vrijedno{}u apsolutnog ubrzawa sile zemqine te`e. Za referentni sistem gravimetrijskih odre|ivawa u Republici Srpskoj (BiH) usvaja se sistem me|unarodne (globalne) standardne gravimetrijske mre`e IGSN71 (International Gravity Standardization Network 71). Referentni sistem gravimetrijskih odre|ivawa materijalizuje se gravimetrijskim referentnim okvirom BiH (Republike Srpske), odnosno skupom materijalizo vanih ta~aka i wihovih vrijednosti apsolutnog ubrzawa sile zemqine te`e koje se odnose na odre|enu vremensku epohu. ^lan 71. Referentni sistem normalnog gravitacionog poqa defini{e normalno tijelo Zemqe, koje je istovremeno i wegova realizacija. Za normalno tijelo Zemqe usvaja se nivoski elipsoid geodetskog referentnog sistema GRS80 (Geodetic Reference System 19890) ~ija geocentri~na gravitaciona konstanta (GM), dinami~ki faktor spqo{tenosti (J2) i uglovna brzina rotacije (w) imaju sqede}e numeri~ke vrijednosti: 1) GM = 398600.5x109 m3 /s-2; 2) J2 = 1082.63x10 6; 3) w = 7.292115x10-5 rad/ s-1. ^lan 72. Gravimetrijski referentni okvir Republike Srpske (BiH) predstavqa osnovna gravimetrijska mre`a. Za vremensku epohu realizacije gravimetrijskog referentnog okvira BiH usvaja se 1971.0 godina. ^lan 73. Osnovnu gravimetrijsku mre`u ~ini mre`a trajnih i pristupa~nih gravimetrijskih ta~aka, ravnomjerno ra spore|enih po cijeloj teritoriji Republike Srpske (BiH) na me|usobnom rastojawu koje ne mo`e biti ve}e od 30 km. ^lan 74. Ta~ke osnovne gravimetrijske mre`e po pravilu se ne stabilizuju zasebno. Za gravimetrijsku ta~ku mo`e se usvojiti bilo koja geodetska ta~ka, ili slobodno izabrana ta~ka na ~vrstoj horizontalnoj povr{ini, pod uslovom da je u horizon talnom smislu definisana sa ta~no{}u vi{om od 1 m, a u vertikalnom sa ta~no{}u vi{om od 5 cm. ^lan 75. Ta~ke osnovne gravimetrijske mre`e numeri{u se kontinuirano rednim brojevima od jedan (1.) pa nadaqe u okviru cijele teritorije Republike Srpske (BiH) sa pre fiksom (veliko latini~no slovo G). ^lan 76. Ta~nost relativnih ubrzawa sile zemqine te`e izme|u ta~aka osnovne gravimetrijske mre`e mora biti vi{a od 0.1x10-5m/s2. ^lan 77. Mjerewa u osnovnoj gravimetrijskoj mre`i izvode se metrolo{ki obezbije|enim balisti~kim instrumentima i gravimetrima najvi{e ta~nosti. ^lan 78. Mjerewa, obrada rezultata mjerewa, matemati~ko modelirawe, obezbje|ewe i kontrola kvaliteta vr{e se i dokumentuju na na~in koji dokazuje da je postignuta ta~nost utvr|ena ~lanom 114. ovog pravilnika. 5. Astronomski referentni sistem ^lan 79. Astronomski (globalni nebeski) referentni sistem je inercijalni trodimenzionalni koordinatni sistem koji se po definiciji koordinatnog po~etka, ori jentacije koordinatnih osa, razmjere, jedinice du`ine i vremena, vremenske evolucije i usvojenih teorija i fun damentalnih konstanti podudara sa me|unarodnim (globalnim) inercijalnim referentnim sistemom ICRS (IERS Celestrial Reference System) usvojenim od strane Strana 14 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. Me|unarodne geodetske asocijacije (IAG International Assosiation of Godesy). ^lan 80. Za teoriju i parametre koji odre|uju vezu izme|u me|unarodnog inercijalnog referentnog sistema - ICRS i me|unarodnog terestri~kog referentnog sistema ITRS (IERS Terrestrial Reference System) usvajaju se definicije i vrijednosti koje objavquje Me|unarodna slu`ba za zemqinu rotaciju IERS (International Earth Rotation Service). ^lan 81. Astronomski referentni sistem materijalizuje se astronomskim referentnim okvirom ITRT (IERS Terrestrial Reference Frame), odnosno skupom ekstratere stri~kih objekata i wihovih ekvatorskih koordinata koje se odnose na odre|enu vremensku epohu. ^lan 82. Astronomski referentni okvir defini{e fundamen talni katalog ekstraterestri~kih objekata HIPPAROS sa referentnom vremenskom epohom G1991.25, koji objavqu je Me|unarodna astronomska unija IAU (International Astronomic Union). ^lan 83. U astronomskom referentnom sistemu vr{e se astronomska odre|ivawa, koja podrazumijevaju odre|ivawe astronomske {irine, astronomske du`ine i astronomskog azimuta. Astronomska (astrogeodetska) odre|ivawa vr{e se, po pravilu, na ta~kama dr`avne referentne mre`e, za potrebe odre|ivawa kvazigeoida i za rje{avawe reduk cionog zadatka. ^lan 84. Astronomska mjerewa izvode se metrolo{ki obezbije |enim instrumentima i priborom najvi{e ta~nosti. Ta~nost odre|ivawa astronomske {irine, astronomske du`ine i astronomskog azimuta mora biti vi{a od 0.2 lu~ne sekunde. III - ODR@AVAWE DR@AVNOG REFERENTNOG SISTEMA ^lan 85. Odr`avawem dr`avnog referentnog sistema smatraju se radovi koji se preduzimaju u sqede}im slu~ajevima: 1) kad su biqege ta~aka dr`avne referentne mre`e, mre`e nivelmana visoke ta~nosti, osnovne gravimetri jske mre`e i lokalnih referentnih mre`a o{te}ene ili potpuno uni{tene; 2) kad je na podru~ju ili dijelovima podru~ja Republike Srpske do{lo do zna~ajnih horizontalnih ili vertikalnih pomjerawa tla prirodnog, odnosno antropogenog porijekla; 3) kad Me|unarodna geodetska asocijacija zvani~no usvoji nove vrijednosti osnovnih konstanti i para metara, odnosno nove ra~unske algoritme. ^lan 86. Fizi~ko stawe ta~aka dr`avne referentne mre`e, mre`e nivelmana visoke ta~nosti, osnovne gravimetri jske mre`e i lokalnih referentnih mre`a kontroli{e se najmawe jednom u dvije godine na osnovu izvje{taja podru~nih jedinica Republi~ke geodetske uprave za geo detske i imovinsko-pravne poslove. Odr`avawe dr`avnog referentnog sistema vr{i Uprava. ^lan 87. Prilikom odr`avawa dr`avnog referentnog sistema izra|uje se elaborat mjerewa i ra~unawa za koji va`e sve odredbe koje su navedene prilikom wegove izrade. Sve uni{tene i novoodre|ene referentne ta~ke regi struju se na karti referentne mre`e izra|enoj za potrebe odr`avawa u R=1:100.000. ^lan 88. Umjesto o{te}ene ili uni{tene ta~ke dr`avne refe rentne mre`e, mre`e nivelmana visoke ta~nosti, osnovne gravimetrijske mre`e i lokalnih referentnih mre`a postavqa se nova ta~ka. ^lan 89. Trodimenzionalno pozicionirawe nove ta~ke dr`avne referentne mre`e vr{i se u odnosu na najmawe tri najbli`e postoje}e ta~ke dr`avne referentne mre`e. Trodimenzionalno pozicionirawe nove ta~ke lokalne prostorne referentne mre`e vr{i se u odnosu na najmawe tri najbli`e postoje}e ta~ke lokalne prostorne referentne mre`e ili dr`avne referentne mre`e. ^lan 90. Odre|ivawe visine novog repera mre`e nivelmana visoke ta~nosti vr{i se u odnosu na najmawe dva najbli`a repera mre`e nivelmana visoke ta~nosti. Odre|ivawe visine novog repera lokalne nivel manske mre`e vr{i se u odnosu na najmawe dva najbli`a repera lokalne nivelmanske mre`e ili mre`e nivelmana visoke ta~nosti. ^lan 91. Odre|ivawe apsolutnog ubrzawa sile zemqine te`e nove ta~ke osnovne gravimetrijske mre`e vr{i se u odno su na najmawe dvije najbli`e postoje}e ta~ke odgovara ju}e mre`e. ^lan 92. Kad na teritoriji ili dijelu teritorije Republike Srpske do|e do zna~ajnog pomjerawa tla prirodnog ili antropogenog porijekla, izvode se dodatna mjerewa u dijelovima dr`avne referentne mre`e, mre`e nivelmana visoke ta~nosti, osnovnoj gravimetrijskoj mre`i i lokalnim referentnim mre`ama. ^lan 93. Novi trodimenzionalni polo`aji, visine i apsolut na ubrzawa sile zemqine te`e uvode se u slu`benu upotrebu samo za ta~ke dr`avne referentne mre`e, mre`e nivelmana visoke ta~nosti, osnovne gravimetrijske mre`e i lokalnih referentnih mre`a za koje su razlike statisti~ki zna~ajne. Razlike iz stava 1. ovog ~lana statisti~ki su zna~ajne ako su po apsolutnoj vrijednosti ve}e od trostrukog kri terijuma ta~nosti utvr|enog ovim pravilnikom za odgo varaju}u mre`u. ^lan 94. Novo odre|ivawe povr{i kvazigeoida vr{i se kada se raspola`e zna~ajnim brojem novih gravimetrijskih, astronomskih, nivelmanskih i satelitskih podataka, digitalnim modelima reqefa i gustina zemqine kore vi{e rezolucije, ili nau~no dokazanim boqim numeri~kim algoritmima. Novi digitalni model povr{i kvazigeoida stavqa se u slu`benu upotrebu nezavisno od toga da li su razlike statisti~ki zna~ajne ili ne. IV - ZAVR[NE ODREDBE ^lan 95. Prilozi 1 do 12 od{tampani su uz ovaj pravilnik i ~ine wegov sastavni dio. ^lan 96. Ovaj pravilnik stupa na snagu narednog dana od dana objavqivawa u �Slu`benom glasniku Republike Srpske�. Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 15 Strana 16 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. KONSTRUKCIJA BIQEGE Prilog 1. TIP A Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 17 REKOGNOSCIRAWE Prilog 2. PRELIMINARNI OPIS POLO@AJA TA^KE Strana 18 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. Prilog 3. OPIS POLO@AJA TA^KE Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 19 Prilog 4. TIP B1 Prilog 5. TIP B2 Strana 20 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. TIP F1 Prilog 6. STABILIZACIJA FUNDAMENTALNOG REPERA NA STIJENI VAN NASEQA Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 21 TIP F2 Prilog 7. STABILIZACIJA FUNDAMENTALNOG REPERA U NASEQIMA Strana 22 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. TIP F3 Prilog 8. STABILIZACIJA FUNDAMENTALNOG REPERA NA DUBINSKOJ STIJENI Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 23 TIP F4 STABILIZACIJA FUNDAMENTALNOG REPERA NA [QUNKU Prilog 9. Strana 24 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. TIP F5 Prilog 10. STABILIZACIJA FUNDAMENTALNOG REPERA SA DUBINSKIM FUNIRAWEM Petak, 14. maj 2004. SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Broj 43 - Strana 25 Prilog 11. TIP R1 GLAVNI HORIZONTALNI REPER Prilog 12. TIP R2 GLAVNI VERTIKALNI REPER Strana 26 - Broj 43 SLU@BENI GLASNIK REPUBLIKE SRPSKE Petak, 14. maj 2004. Prilog 13. TIP R3 HORIZONTALNI REPER Prilog 14. TIP R4 VERTIKALNI REPER