Resolution No. 25 of the Ministry of Health regarding the approval of sanitary and epidemiological rules and norms concerning food safety and food hygiene requirements

1 Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi QĠDA MƏHSULLARININ TƏHLÜKƏSĠZLĠYĠNƏ VƏ QĠDA DƏYƏRLĠLĠYĠNƏ GĠGĠYENĠK TƏLƏBLƏR Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlər Bakı – 2010 http://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Emblem of Azerbaijan.svg 2 “Sanitariya-epidemioloji salamatlıq haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu “Sanitariya normaları və qaydaları, gigiyena normativləri ətraf mühit amillərinin insan üçün təhlükəsizliyi və ya zərərsizliyi meyarlarını və insanın həyat və fəaliyyəti üçün əlverişli şərait yaradılması tələblərini müəyyən edən normativ aktlardır” (maddə 3). “Bütün dövlət orqanları, ictimai birliklər, tabeliyindən və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq müəssisələr, idarələr, təşkilatlar, vəzifəli şəxslər və vətəndaşlar sanitariya normalarına və qaydalarına, gigiyena normativlərinə hökmən əməl etməlidirlər” (maddə 3). “İctimai birliklər, müəssisələr, təşkilatlar, idarələr və vətəndaşlar ərzaq xammalının və qida məhsullarının istehsalı, daşınması, saxlanılması və satışı zamanı tibbi-bioloji tələblərə, sanitariya normalarına və qaydalarına, gigiyena normativlərinə əməl etməlidirlər” (maddə 20). “Azərbaycan Respublikasının sanitariya qanunvericiliyinə, o cümlədən qüvvədə olan sanitariya normalarına və qaydalarına, gigiyena normativlərinə əməl edilməməsi, epidemiya əleyhinə tədbirlərin görülməməsi, Azərbaycan Respublikası dövlət sanitariya-epidemioloji xidməti orqanları və idarələri vəzifəli şəxslərinin rəylərinin, qərarlarının və göstərişlərinin yerinə yetirilməməsi ilə əlaqədar vətəndaşların hüquqlarına və cəmiyyətin mənafeyinə toxunan qeyri hüquqi, təqsirli hərəkət sanitariya sahəsində hüquq pozuntusu sayılır” (maddə 38). “Sanitariya sahəsində hüquq pozuntularına yol vermiş vəzifəli şəxslər və vətəndaşlar inzibati, cinayət və mülki-hüquq məsuliyyətinə cəlb edilə bilərlər” (maddə 38). 3 AZƏRBAYCAN RESPUBLĠKASI SƏHĠYYƏ NAZĠRLĠYĠ ƏMR “ ” 2009-cu il Bakı № 25 30.04.2010-cu il “Qida məhsullarının təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər” sanitariya epidemioloji qaydalar və normativlərin təsdiq edilməsi haqqında” Qida məhsullarının hazırlanması, idxalı və dövriyyəsi zamanı insanların təhlükəsizliyinə olan gigiyenik tələblərin və məhsulların qida dəyərliliyi normativlərinin tənzimlənməsi və nəzarətin gücləndirilməsi məqsədilə “Sanitariya-epidemioloji salamatlıq haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununu rəhbər tutaraq və Ədliyyə Nazirliyinin 08.12.2009-cu il tarixli 3/RN106 nömrəli məktubunu nəzərə alaraq ƏMR EDĠRƏM: 1. “Qida məhsullarının təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər” sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlər təsdiq edilsin (əlavə olunur). 2. Respublikanın sanitariya-epidemioloji xidmətinin idarə və müəssisələrinin rəhbərlərinə tapşırılsın ki, qida məhsullarının hazırlanması, idxalı və dövriyyəsinə sanitariya nəzarətinin aparılmasının bu əmrlə təsdiq olunmuş sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərin tələbləri əsasında həyata keçirilməsi təmin edilsin. 3. Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin baş direktoru A.Əlibəyova tapşırılsın ki, bu əmrlə təsdiq olunmuş sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərlə respublikanın sanitariya-epidemioloji xidmətinin idarə və müəssisələri, eləcə də digər aidiyyəti qurumlar təmin edilsin. 4. Əmrin icrasına nəzarət Sanitariya-epidemioloji nəzarəti sektorunun müdiri Viktor Qasımova həvalə edilsin. Nazir müavini, Respublikanın baĢ dövlət sanitariya həkimi Abbas Vəlibəyov 1 Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 30 aprel 2010-cu il tarixli 25 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmişdir QĠDA MƏHSULLARININ TƏHLÜKƏSĠZLĠYĠNƏ VƏ QĠDA DƏYƏRLĠLĠYĠNƏ GĠGĠYENĠK TƏLƏBLƏR Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlər I. Ġstifadə sahəsi 1.1. “Qida məhsullarının təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər” sanitariya-epidemioloji qaydaları və normativləri (sonradan-Sanitariya qaydaları), qida məhsullarının insan üçün təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gigiyenik tələbləri, eləcə də qida məhsullarının hazırlanması, idxalı və dövriyyəsi zamanı göstərilən normativlərə riayət olunması üzrə tələbləri müəyyənləşdirir. 1.2. Hazırkı Sanitariya qaydaları “Sanitariya-epidemioloji salamatlıq haqqında” və digər qanunvericilik aktlarına əsasən hazırlanmışdır. 1.3. Hazırkı Sanitariya qaydaları qida məhsullarının hazırlanması və dövriyyəsi, qida məhsullarının pərakəndə satışı və ictimai iaşə sahələri ilə bağlı fəaliyyətlə məşğul olan vətəndaşlar fiziki və hüquqi şəxslər, eləcə də Azərbaycan Respublikasının dövlət sanitariya epidemioloji xidmət orqanları və idarələri üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1.4. Qida məhsulları ilə təmasda olan material və məmulatlara gigiyenik tələblər xüsusi sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərlə müəyyənləşdirilir. 2. Ümumi müddəalar 2.1. Qida məhsulları insanın lazımi maddələrə və enerjiyə olan fizioloji tələbatını ödəməli, qida məhsulları üçün orqanoleptik və fiziki-kimyəvi göstəriciləri üzrə tələblərə cavab verməli, indiki və gələcək nəslin sağlamlığı üçün təhlükə törədən kimyəvi, radioaktiv, bioloji maddələrin və onların birləşmələrinin, mikroorqanizmlərin və digər bioloji orqanizmlərin yol verilən miqdarının normativ sənədlərlə müəyyənləşdirilən tələblərinə uyğun olmalıdır. 2.2. Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan, respublikaya idxal edilən və dövriyyədə olan qida məhsulları təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə görə sanitariya qaydalarına uyğun olmalıdır. 2.3. Hazırkı Sanitariya qaydaları ilə müəyyənləşdirilən tələblərə cavab verməyən qida məhsullarının istehsalına, idxalına və dövriyyəsinə yol verilmir. 2.4. Qida məhsullarının istehsal, idxalı və dövriyyəsi məsələlərini reqlamentləşdirən normativ və texniki sənədlərin hazırlanması zamanı hazırkı Sanitariya qaydalarının tələbləri yerinə yetirilməlidir. 2.5. Yeni növ qida məhsullarının, onların hazırlanmasının, qablaşdırılmasının, saxlanmasının, daşınmasının yeni texnoloji proseslərinin işlənilməsi zamanı fiziki və hüquqi şəxslər keyfiyyətə və təhlükəsizliyə, keyfiyyətin və təhlükəsizliyin saxlanmasına tələbləri əsaslandırmağa, keyfiyyət və təhlükəsizlik üzərində istehsalat nəzarətinə dair proqramlar işləməyə, belə qida məhsulları üçün yararlılıq müddətlərini müəyyənləşdirməyə borcludurlar. İstehsalçı müəssisə tərəfindən məhsulların istehsalı, qablaşdırılması, daşınmasında yeni, müasir texnologiyaların və qida əlavələrinin (konservantlar, stabilizatorlar və s.) tətbiqi şərti ilə, eləcə də xarici ölkələrin təcrübəsinə əsaslanaraq hazırlanmış yeni normativ sənədlərdə 2 (texniki şərt, reseptura) dövlət sanitariya-epidemioloji xidməti ilə razılaşdırmaqla saxlanma müddəti dəyişdirilə bilər. 2.6. Texniki sənədlərin layihələrinin müəyyənləşdirilmiş qaydada sanitariya-epidemioloji ekspertizası aparılmalıdır. 2.7. Azərbaycan Respublikasında yeni qida məhsullarının hazırlanmasına və respublikaya qida məhsullarının idxalına onların müəyyənləşdirilmiş qaydada dövlət gigiyena qeydiyyatına alınmasından sonra yol verilir. 2.8. Qida məhsullarının hazırlanması normativ və texniki sənədlərə uyğun həyata keçirilməli və istehsalçı tərəfindən qida məhsullarının keyfiyyət və təhlükəsizlik sənədi ilə təsdiq edilməlidir. 2.9. İctimai iaşə müəssisələrində qida məhsullarına keyfiyyət və təhlükəsizlik vəsiqəsinin tərtibatı tələb edilmir. 2.10. Texniki sənədlərin layihələrinin və qida məhsullarının Sanitariya qaydalarına uyğunluğu müəyyənləşdirilmiş qaydada sanitariya-epidemioloji ekspertiza aparılması ilə təsdiq edilir. 2.11. Sanitariya qaydalarında yeni növ qida məhsullarının, yaxud ilk dəfə idxal olunan qida məhsulu növünün təhlükəsizlik və qida dəyərliliyinə dair tələblər olmadıqda sanitariya epidemioloji ekspertiza zamanı belə məhsullar üçün aşağıda qeyd olunan göstəricilər üzrə tələblər qoyulur: yeni növ məhsul üçün normativ, yaxud texniki sənəddə tərtibatçı tərəfindən müəyyən edilən; xüsusiyyətinə və tərkibinə görə anoloji məhsul üçün qüvvədə olan sanitariya qaydaları ilə müəyyənləşdirilən; məhsula mənşə ölkəsində şamil edilən; beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tövsiyə edilən. 2.12. Sanitariya-epidemioloji ekspertizanın nəticələri əsasında qida məhsullarının təhlükəsizlik və qida dəyərliliyinə tələblər Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyənləşdirilmiş qaydada xüsusi formalı gigiyenik sertifikatda və ya sanitariya-epidemioloji rəydə öz əksini tapır. 2.13. Qida məhsulları elə qablaşdırılmalıdır ki, bütün dövriyyə etaplarında məhsulların keyfiyyət və təhlükəsizliyinin saxlanması təmin edilsin. 2.14. Qida məhsullarının müxtəlif növləri (uşaq, pəhriz və xüsusi təyinatlı qida məhsulları, bioloji aktiv əlavələr, genetik modifikasiya edilmiş orqanizmlərdən (bundan sonra GMO) hazırlanmış. qida məhsulları və s. üçün aşağıdakılar göstərilməlidir: tətbiq sahəsi (uşaq, pəhriz və xüsusi təyinatlı qida məhsulları, qida əlavələri, bioloji aktiv əlavələr üçün); qida məhsullarının tərkibinə daxil olan inqrediyentlərin, qida əlavələrin, mikrob kulturaların, mayalar və qida məhsullarının zənginləşdirilməsi üçün istifadə olunan maddələrin adı; bioloji aktiv əlavələrdə və bioloji aktiv komponentlər üçün zənginləşdirilmiş qidalarda sutkalıq fizioloji tələbatdan faizlərin göstərilməsi (əgər belə tələbat müəyyənləşdirilərsə); istifadəsinə və tətbiqinə dair tövsiyələr, lazım olan hallarda istifadəsinə əks göstərişlər; bioloji aktiv əlavələr üçün «Dərman deyil» məlumatı mütləq göstərilir; genetik modifikasiya edilmiş orqanizimlərdən hazırlanmış qida məhsulları üçün «genetik modifikasiya edilmiş qida məhsulu» və ya «genetik modifikasiya edilmiş orqanizimdən alınmış qida məhsulu», və ya «qidanın tərkibində genetik modifikasiya edilmiş orqanizimdən komponentlər var» məlumatları mütləq göstərilir (tərkibində 5%-dən çox GMO komponentləri olan qida məhsulları üçün); dövlət qeydiyyatı haqqında məlumat. GMO-dən alınan və tərkibində dezoksiribonuklein turşusu (DNT) və zülal olmayan ərzaq məhsulu əgər özünün ənənəvi analoqunun qida dəyərliliyi ilə tam ekvivalentdirsə əlavə etiketləşdirməyə ehtiyac yoxdur (əlavə 4). 2.15. Heyvan mənşəli qida xammallarının hazırlanması zamanı müəyyənləşdirilmiş qaydada sanitariya-epidemioloji ekspertizadan və dövlət qeydiyyatından keçməmiş yem əlavələrindən, heyvanlar üçün boy stimulyatorlarından, dərman vasitələrindən, pestisidlərdən (o 3 cümlədən heyvan və quşların işlənilməsi üçün preparatlardan, eləcə də onların saxlandığı yerlərin işlənilməsi üçün preparatlardan) istifadə etməyə yol verilmir. 2.16. Tərkibində yem əlavələri, heyvanları böyütmə stimulyatorları (o cümlədən hormonal preparatlar), dərman vasitələri, pestisidlər, aqrokimya vasitələri olan və müəyyənləşdirilmiş qaydada sanitariya-epidemioloji ekspertizadan və dövlət qeydiyyatından keçməmiş qida məhsullarının Azərbaycan Respublikası ərazisinə idxalına, ölkə ərazisində istehsalına və dövriyyəsinə yol verilmir. Onların utilləşdirilməsi və ya məhv edilməsi müəyyənləşdirilmiş qaydada həyata keçirilir. 2.17. Qida məhsullarının istehsalı, idxalı və dövriyyəsi sahəsində fəaliyyət göstərən fiziki və hüquqi şəxslər istehsalat nəzarətinin aparılması və təşkili üzrə sanitariya qaydalarına uyğun olaraq qida məhsullarının hazırkı Sanitariya qaydalarının tələblərinə uyğun olduğunu müəyyənləşdirmək üçün istehsalat nəzarətini, o cümlədən qida məhsullarının təhlükəsizlik və qida dəyərliliyinin göstəriciləri üzrə laboratoriya müayinələri və sınaqlarını həyata keçirməlidirlər. 2.18. Ərzaq məhsullarının hazırlanması və dövriyyəsi sahəsində sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki və hüquqi şəxslər sərbəst olaraq, yaxud müəyyənləşdirilmiş qaydada akkreditə olunmuş laboratoriyaları cəlb etməklə laboratoriya müayinələri və sınaqlarının aparılmasını həyata keçirirlər. 2.19. Qida məhsullarının keyfiyyət və təhlükəsizlik göstəriciləri üzrə laboratoriya müayinə və sınaqlarının aparılması üçün vahid ölçmə və ölçmənin xəta xarakteristikasının, məhsul nümunələrinin sınağı və onların parametrlərinə nəzarət zamanı istifadə olunan üsulların tələblərinə cavab verən metroloji attestasiyadan keçmiş metodikalardan, eləcə də göstərilən tələblərə cavab verən və təsdiq edilmiş metodikalardan istifadəyə yol verilir. 2.20. Təhlükəsizlik göstəricilərinin heç olmasa biri üzrə qeyri-kafi nəticə alınan hallarda həmin məhsul partiyasından ikiqat həcmdə götürülmüş nümunə üzrə təkrar müayinələr aparılır. Təkrar müayinənin nəticəsi bütün məhsul partiyasına şamil edilir. 2.21. Qida məhsullarının hazırkı Sanitariya qaydalarına uyğun olması üzərində dövlət sanitariya-epidemioloji nəzarəti müəyyənləşdirilmiş qaydada Azərbaycan Respublikasının dövlət sanitariya-epidemioloji xidmət orqanları və idarələri tərəfindən həyata keçirilir. III. Qida məhsullarının təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər 3.1. Hazırkı Sanitariya qaydaları ilə qida məhsullarının təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər və qida məhsullarının insanın əsas qida maddələrinə və enerjiyə olan fizioloji tələbatını ödəmə qabiliyyəti müəyyənləşdirilir. 3.2. Qida məhsullarının orqanoleptik xüsusiyyətləri hər bir məhsul növü üçün səciyyəvi olan dad, rəng, qoxu və konsistensiya göstəriciləri ilə təyin edilir və bu göstəricilər əhalinin ənənəvi formalaşmış zövqünü və adətlərini ödəməlidir. Qida məhsullarının orqanoleptik göstəriciləri onların saxlanması,daşınması və realizasiyası proseslərində dəyişməməlidir. 3.3. Qida məhsullarında kənar qoxu, dad, qatışıqlar olmamalı, rəngi və konsistensiyası həmin növ məhsula məxsus olandan fərqlənməməlidir. 3.4. Qida məhsullarının mikrobioloji, radioloji, eləcə də kimyəvi çirkləndiricilərə görə təhlükəsizliyi hazırkı Sanitariya qaydaları ilə (əlavə 1) müəyyənləşdirilən gigiyenik normativlərə üyğunluğu ilə təyin olunur. 3.5. Qida məhsullarının təhlükəsizlik və qida dəyərliliyi, o cümlədən qidaya bioloji aktiv əlavələrin, qarışıq tərkiblərin göstəriciləri xammalın əsas növlərinin həm kütlə payı üzrə, həm də normalaşdırılan kontaminantların (çirkləndiricilərin) icazə verilən səviyyəsi üzrə müəyyənləşdirilir. 3.6. Quru, qatılaşdırılmış və həll edilmiş qida məhsullarının təhlükəsizlik göstəriciləri xammalda və son məhsulda quru maddələrin miqdarı nəzərə alınaraq, əsas məhsula hesablanmaqla təyin edilir. 4 3.7. Gigiyenik normativlər potensial təhlükəli kimyəvi birləşmələrə və bioloji obyektlərə şamil edilir və qida məhsullarında onların miqdarı müayinə olunan məhsulun verilmiş kütləsində (həcmində) icazə verilən səviyyədən yüksək olmamalıdır. 3.8. Qida məhsullarının tərkibində insan sağlamlığı üçün təhlükə törədən əsas kimyəvi çirkləndiricilərin miqdarına nəzarət edilir. Toksiki elementlərin miqdarının icazə verilən səviyyəsinə gigiyenik tələblər bütün növ ərzaq xammallarına və qida məhsullarına tətbiq edilir. 3.9. Aflatoksin B1, dezoksinivalenol (vomitoksin), zearalenon, T-2 toksin və patulin mikotoksinlərinin miqdarına bitki mənşəli ərzaq xammalı və qida məhsullarında, aflatoksin-M1 in miqdarına isə süd və süd məhsullarında nəzarət edilir. Başlıca çirkləndiricilər: dənli məhsullar üçün-dezoksinivalenol; qoz və yağlı bitkilər üçün- aflatoksin B1; meyvə və tərəvəzdən alınan məhsullar üçün - patulin. 3.10. Uşaq və pəhriz qidalarında mikotoksinlərin olmasına yol verilmir. 3.11. Ərzaq xammallarının və qida məhsullarının bütün növlərində pestisidlər: heksaxlorsikloheksan (,,-izomerləri), DDT və onun metabolitlərinə nəzarət aparılır. Taxıl və onun emal məhsullarında həm də civə üzvi pestisidlərə, 2,4-D turşusuna, onun duzlarına və efirlərinə nəzarət aparılır. Balıq və balıq məhsullarında 2,4-D turşusuna,onun duzlarına və efirlərinə nəzarət aparılır. 3.12. Heyvan mənşəli məhsullarda heyvanların boy stimulyatorlarının (o cümlədən hormonal preparatların), heyvandarlıqda yemləmə, heyvanların və quşların xəstəliklərinin müalicəsi və profilaktikası məqsədilə istifadə olunan dərman vasitələrinin (o cümlədən antibiotiklərin) qalıq miqdarına nəzarət edilir. Ətdə, ət məhsullarında və qida üçün əlavə ət məhsullarında və quşlarda kənd təsərrüfatında tətbiqinə icazə verilən yem antibiotikləri - qrizin, basitrasin, eləcə də baytarlıqda müalicə üçün çox işlənən tetrasiklin qrupu antibiotikləri, levomisetinə nəzarət edilir. Süddə və süd məhsullarında penisillin, streptomisin, levomisetin, tetraskilin qrupu antibiotiklərinə nəzarət edilir; yumurta və yumurta məhsullarında basitrasin, tetrasiklin qrupu antibiotikləri, streptomisin, levomisetinə nəzarət edilir. 3.13. Heyvanlar üçün boy stimulyatorları (o cümlədən hormonal preparatlar) heyvandarlıqda yem, xəstəliklərin müalicəsi və profilaktikası məqsədilə tətbiq edilən dərman vasitələri (o cümlədən antibiotiklər), 3.14.bəndində göstərilməyən preparatların miqdarına nəzarət məhsulların istehsalı və saxlanması zamanı istifadə olunan heyvanların boy stimulyatorları və dərman preparatları haqqında istehsalçının (malgöndərənin) məlumatına əsasən həyata keçirilir. 3.14.Heyvan mənşəli məhsullarda heyvanların boy stimulyatorlarının (o cümlədən hormonal preparatların), heyvandarlıqda yemləmə, heyvanların və quşların xəstəliklərinin müalicəsi və profilaktikası məqsədilə istifadə olunan dərman vasitələrinin (o cümlədən antibiotiklərin) qalıq miqdarına nəzarət edilir. Ətdə, ət məhsullarında və qida üçün əlavə ət məhsullarında və quşlarda kənd təsərrüfatında tətbiqinə icazə verilən yem antibiotikləri - qrizin, basitrasin, eləcə də baytarlıqda müalicə üçün çox işlənən tetrasiklin qrupu antibiotikləri, levomisetinə nəzarət edilir. Süddə və süd məhsullarında penisillin, streptomisin, levomisetin, tetraskilin qrupu antibiotiklərinə nəzarət edilir; yumurta və yumurta məhsullarında basitrasin, tetrasiklin qrupu antibiotikləri, streptomisin, levomisetinə nəzarət edilir. 3.15. Heyvanlar üçün boy stimulyatorları (o cümlədən hormonal preparatlar) heyvandarlıqda yem, xəstəliklərin müalicəsi və profilaktikası məqsədilə tətbiq edilən dərman vasitələri (o cümlədən antibiotiklər), 3.14.bəndində göstərilməyən preparatların miqdarına nəzarət məhsulların istehsalı və saxlanması zamanı istifadə olunan heyvanların boy stimulyatorları və dərman preparatları haqqında istehsalçının (malgöndərənin) məlumatına əsasən həyata keçirilir. 3.16. Polixlorlaşdırılmış bifenillərə balıq və balıq məhsullarında, benz(a) pirenə taxılda, hisə verilmiş ət və balıq məhsullarında nəzarət edilir. 3.17. Uşaq və pəhriz qidalarında benz(a) pirenin olmasına yol verilmir. 5 3.18. Azot tərkibli birləşmələrdən: histaminə-qızılbalıq və skumbriya fəsiləsindən (o cümlədən tunes qrupuna aid) olan balıqlarda; nitratlara- meyvə-tərəvəz məhsullarında; N nitrozaminlərə - balıq və balıq məhsullarında, ət məhsullarında və pivəbişirmə səmənisində nəzarət edilir. 3.19. Piy məhsullarında turşuma göstəriciləri olan turşuluq ədədi və peroksid ədədinə nəzarət edilir. 3.20. Qida məhsullarında radionuklidlərin miqdarının gigiyenik normativlərinə nəzarət edilir. Qida məhsullarının sezium-137 və stronsium-90-a görə radiasiya təhlükəsizliyi radionuklidlərin xüsusi aktivliyinin hazırkı Sanitariya qaydaları ilə müəyyənləşdirilən yol verilən səviyyəsi ilə müəyyənləşdirilir. Qida məhsullarının radiasiya təhlükəsizliyi meyarlarına uyğun olmasını təyin etmək üçün B-uyğunluq göstəricisindən istifadə olunur, belə ki, nümunədə sezium 137 və stronsium 90-in xüsusi aktivliyinin ölçülmə nəticəsi aşağıdakı qaydada hesablanır: B=(A/H)90Sr+137Sr, burada A-qida məhsulunda 90Sr və 137Sr-un xüsusi aktivliyinin ölçülən göstəriciləri (Bk/kq); H-həmin qida məhsulunda 90Sr və 137Sr--un üçün yol verilən xüsusi aktivlikdir (Bk/kq). Digər radionuklidlərlə çirklənmiş qida məhsullarında radiasiya təhlükəsizliyi, radiasiya təhlükəsizliyi normalarına dair sanitariya qaydaları ilə müəyyənləşdirilir. 3.21. Yoluxucu və parazitar xəstəliklər yaranmasına səbəb olan, insan və heyvanların sağlamlığına təhlükə törədən patogen mikroorqanizmlərin və parazitar xəstəliklərin törədicilərinin,onların toksinlərinin qida məhsullarında olmasına yol verilmir. 3.22. Ət və ət məhsullarının, balığın, xərçəngkimilərin, molyuskaların, suda-quruda yaşayanların, sürünənlərin və onlardan hazırlanan məhsulların parazitar xəstəliklərin törədicilərinə görə sanitariya-epidemioloji ekspertizası parazitoloji nəzarətin aparılmasına dair sanitariya qaydalarına və parazitoloji təhlükəsizlik göstəricilərinə uyğun olaraq həyata keçirilir.(Əlavə 6). 3.23. Ət və ət məhsullarında parazitar xəstəliklərin törədiciləri olan finnaların, trixinella və exinokokk sürfələrinin, sarkosist və toksoplazm sistalarının olmasına yol verilmir. 3.24. Balıqlarda, xərçəngkimilərdə, molyuskalarda, suda-quruda yaşayanlarda, sürünənlərdə və onlardan hazırlanan məhsullarda insan sağlamlığı üçün təhlükə törədə bilən parazitlərin canlı sürfələrinin olmasına yol verilmir. Helmintlərin canlı sürfələrinin aşkar edilməsi zamanı parazitar xəstəliklərin profilaktikası üzrə sanitariya qaydaları rəhbər tutulmalıdır. 3.25. Tər və dondurulmuş təzə göyərtidə, tərəvəz, meyvə və giləmeyvədə helmint yumurtalarının və patogen bağırsaq təkhüceyrəlilərinin sistalarının olmasına yol verilmir. 3.26. İçməli suyun parazitoloji göstəriciləri üzrə gigiyenik normativlər mərkəzləşdirilmiş su təchizatı sisteminin suyunun keyfiyyətinə olan gigiyenik normativlərin tələblərinə uyğun olaraq müəyyənləşdirilir. 3.27. Qida məhsullarının mikrobioloji təhlükəsizlik və qida dəyərliliyi göstəriciləri üzrə gigiyenik normativlərə aşağıda göstərilən mikroorqanizm qrupları aid edilir: sanitariya-səciyyəvi mikroorqanizmlər: mezofil aerob və fakultativ-anaerob mikroorqanizmlərin miqdarı (MAFAnMM), bağırsaq çöpləri qrupu bakteriyaları-BÇQB (koliformalar), Enterobacteriaceae bakteriyalar ailəsi, enterokokklar; şərti patogen mikroorqanizmlər: E.coli, S.aureus, Proteus cinsli bakteriyalar, B.cereus və sulfitreduksiyaedici klostridilər, Vibrio parahaemolyticus; patogen mikroorqanizmlər, o cümlədən salmonellalar və Listeria monocytogenes,Yersinia cinsli bakteriyalar; xarabolma mikroorqanizmləri: maya və kif göbələkləri, süd turşusu mikroorqanizmləri; biotexnoloji mikroflora normalaşdırılan məhsullarda və probiotik məhsullarda-maya mikroflorası mikroorqanizmləri və probiotik mikroorqanizmlər (süd turşusu mikroorqanizmləri, propionturşu mikroorqanizmləri, mayalar, bifidobakteriyalar, asidofil bakteriyaları və s). 3.28. Qida məhsullarının mikrobioloji təhlükəsizlik göstəricilərinin normalaşdırılması əksər qrup mikroorqanizmlər üçün alternativ prinsip üzrə həyata keçirilir,belə ki, məhsulun müəyyən normalaşdırılan kütləsində bağırsaq çöpləri qrupu bakteriyalarının, əksər şərti-patogen 6 mikroorqanizmlərin, eləcə də patogen mikroorqanizmlərin, o cümlədən salmonellaların və Listeria monocytogenesin olmasına yol verilmir. Digər hallarda 1qr.(ml) məhsulda koloniya əmələ gətirən vahidlərin miqdarı normativi əks etdirir (KƏGV/qr,ml). 3.29. Konservləşdirilmiş qida məhsullarının təhlükəsizlik meyarları (sənaye sterilliyi) konservləşdirilmiş məhsulların tərkibində həmin konkret konserv növü üçün müəyyən edilmiş saxlanma temperaturunda inkişaf qabiliyyətində olan mikroorqanizmlərin, insan sağlamlığı üçün təhlükə törədən mikroorqanizmlərin və mikrob toksinlərinin olmamasıdır (əlavə 8). 3.30. Bioloji aktiv əlavələr qidalanma zamanı, yaxud qida məhsullarının tərkibinə qatılmaqla insan orqanizminə daxil edilməsi təmin edilən qida, minor, pro- və prebiotik təbii (təbiiyə bərabər) bioloji aktiv maddələrin (komponentlərin) mənbələridir. Qidaya bioloji aktiv əlavələrin hazırlanmasında istifadə olunan bioloji aktiv maddələr, qida komponentləri və onların mənbələri olan məhsullar onların səmərəli olmasını təmin etməli və insan sağlamlığına heç bir zərərli təsir göstərməməlidir (əlavə 5a). Müasir elmi tədqiqatların göstəricilərinə görə qidaya bioloji aktiv əlavələrin hazırlanmasında insan həyatı və sağlamlığı üçün təhlükə törətməsi məlum olan bioloji aktiv maddələrin, qida komponentlərinin və onların mənbəyi olan məhsulların istifadəsinə yol verilmir (əlavə 5b). 3.31. Qida məhsullarında qida dəyərliliyi göstəriciləri təyin olunur. Qida məhsulunun qida dəyərliliyi göstəriciləri istehsalçı (texniki sənədləri işləyən) tərəfindən analitik müayinə metodları, yaxud qida məhsulunun resepturası və xammalın tərkib göstəricilərini nəzərə almaqla əsaslandırılır. 3.32. Ayrı-ayrı qida məhsulları qida dəyərliliyi göstəricilərinə görə hazırkı Sanitariya qaydalarının tələblərinə uyğun olmalıdır (əlavə 2). 3.33. Uşaq qidaları uşağın yaşı nəzərə alınmaqla onun orqanizminin funksional vəziyyətinə uyğun olmalı və uşağın sağlamlığı üçün təhlükə törətməməlidir. 3.34. Uşaq qidaları və onların komponentləri, hamilə qadınlar və uşaq əmizdirən qadınlar üçün qidalar (sonra xüsusiləşdirilmiş qidalar adlanacaq) hazırkı Sanitariya qaydaları ilə müəyyənləşdirilən təhlükəsizlik və qida dəyərliliyi gigiyenik normativlərinə uyğun olmalıdır (əlavə 3). 3.35. Müasir elmi tədqiqatların göstəricilərinə görə insanların həyatı və sağlamlığı, gələcək nəsillərin həyatı və sağlamlığına təhlükəli təsir göstərməyən qida əlavələrindən qida məhsullarının tərkibində istifadə etməyə icazə verilir (əlavə 7). Tərkibində əlavə 7-də göstərilməyən qida əlavələri olan qida məhsullarının Azərbaycan Respublikası ərazisində hazırlanması, idxalı, istifadəsi və realizasiyasına yol verilmir. Onların utilləşdirilməsi və ya məhv edilməsi müvafiq qaydada həyata keçirilir. 3.36.Qida əlavələrinin tətbiqi və onların qida məhsullarının tərkibində yol verilən səviyyəsi qida əlavələrinin tətbiqi üzrə sanitariya qaydaları ilə reqlamentləşdirilir. 7 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 1 1. QĠDA MƏHSULLARININ TƏHLÜKƏSĠZLĠYĠNƏ VƏ QĠDA DƏYƏRLĠLĠYĠNƏ GĠGĠYENĠK TƏLƏBLƏR 1.1.Ət və ət məhsulları; quĢ, yumurta və onlardan hazırlanan məhsullar Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.1. Ət, o cümlədən ət məhsulları təzə soyudulmuş,dona verilmiş,dondurulmuş (bütün növ ətlik, ov və vəhşi heyvanlar) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,1 kadmium 0,05 civə 0,03 Antibiotiklər*: vəhşi heyvanlardan başqa levomisetin yol verilmir < 0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr. qrizin yol verilmir <0,5 vah/qr. basitrasin yol verilmir <0,02 vah/qr. Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 0,1 DDT və onun metobolitləri 0,1 Radionuklidlər: sezium-137 160 Bk/kq-sümüksüz ət 320 Bk/kq,sümüksüz maral əti,sümüksüz vəhşi heyvan əti 160 Bk/kq,bütün növ sümüklər sronsium-90 50 Bk/kq, sümüksüz ət 100 Bk/kq,sümüksüz maral əti,sümüksüz vəhşi heyvan əti 200 Bk/kq,bütün növ sümüklər Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAn MM, KƏGV/q r, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr)yol verilmir Mayalar, KƏGV /qr, çox olmamalı Kif KƏGV /qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 7 1.1.1.1. Ət (bütün növ ətlik heyvanlar) nümunə dərin qatdan götürülür təzə cəmdək, yarım cəmdək, şaqqalanmış, doğranmış 10 1,0 25 - 25 qr. L. monocytogenes yol verilmir soyudulmuş və dona verilmiş cəmdək, yarım cəmdək, şaqqalanmış və doğranmış ətdə 1·10 3 0,1 25 - 25 qr. L. monocytogenes yol verilmir 8 1 2 3 4 5 6 7 1.1.1.2. Dondurulmuş ətlik heyvan əti: cəmdəkdə, yarımcəmdəkdə, şaqqalanmış, doğranmış ətdə 1·10 4 0,01 25 - 25 qr. L.monocytogenes yol verilmir sümüklü, sümüksüz, damarlı ət blokları 5·10 5 0,001 25 - həmin qaydada sümükdən ayrılmış ət kütləsi 5·10 6 0,0001 25 həmin qayda, nümunə hazırlanması flambirləşmə edilmədən aparılır 1.1.1.3. Sümüksüz ət yarımfabrikatları (soyudulmuş,dona verilmiş,dondurulmuş), o cümlədən marinada qoyulmuş: iri tikəli 5·10 5 0,001 25 - - 25 qr. L.monocytogenes yol verilmir xırda tikəli 1·10 6 0,001 25 - - həmin qaydada 1.1.1.4. Döyülmüş ət yarımfabrikatları (soyudulmuş,dondurulmuş): formalaşdırılmış, o cümlədən unlanmış 5·10 6 0,0001 25 - 500* 25 qr. L.monocytogenes yol verilmir. * yararlılıq müddəti 1 aydan çox olan unlanmış yarımfabrikatlar üçün xəmirə bükülmüş, içi doldurulmuş (məs.dolma, badımcan) yarımfabrikatlar 2·10 6 0,0001 25 - 500* 25 qr. L. monocytogenes yol verilmir. * yararlılıq müddəti 1 aydan çox olan unlanmış yarımfabrikatlar üçün ətlik heyvan ətlərinin qiyməsi (mal, donuz və s.) 5·10 6 0,0001 25 25 qr. L. monocytogenes yol verilmir 1.1.1.5. sümüklü ət yarımfabrikatları (iri tikəli, xırda tikəli, porsionlar) 5·10 6 0,0001 25 25 qr. L. monocytogenes yol verilmir Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.1.2. Ətlik heyvanların soyudulmuş, dondu-rulmuş əlavə ət məhsulları (subprodukt) (qara ciyər, böyrək, dil, beyin, ürək) donuz dərisi, qida qanı və ondan hazırlanan məhsullar Toksiki elementlər: qurğuşun 0,6 1,0 böyrəklər arsen 1,0 kadmium 0,3 1,0 böyrəklər civə 0,1 0,2 böyrəklər Antibiotiklər, pestisidlər, radionuklidlər 1.1.1. bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kif, KƏGV/qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Sulfitreduk siyaedici lostridlər Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.1.2.1. Ətlik heyvanların soyu dulmuş, dondurulmuş, blokda dondurulmuş əla və ət məhsulları (subpro dukt), donuz dərisi - - 25 Blokda dondurulmuşlardan nümunə hazırlanması flambirləşmə ilə aparılır; 25 qr. L.monocytogones yol verilmir. 1.1.2.2. Qida qanı 5·10 5 0,1 1,0 25 1 qr. S.aureus olmasına yol verilmir 1.1.2.3. Qandan alınan məhsullar qida albumini 2,5·10 4 0,1 1,0 25 1 qr. S.aureus və Proteus olmasına yol verilmir qan plazmasının (zərdabı nın) quru konsentratı 5·10 4 0,1 1,0 25 9 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.3. Mal, donuz, qoyun və digər ətlik heyvanlardan piy-xammal (soyu dulmuş, dondurulmuş), donuz piyi və ondan hazırlanan məhsullar «Yağ xammalı və piy məhsulları» bölməsi, 1.7.4. bəndinə baxmalı 1.1.4. Kolbasa məmulatı***, bütün ətlik heyvanların ətindən məhsullar, ətdən hazırlanmış kulinariya məmulatları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,1 kadmium 0,05 jivə 0,03 Benz (a) piren 0,001 hisə verilmiş məhsullar üçün Antibiotiklər, pestisid lər və radionuklidlər 1.1.1.bəndinə uyğun Nitrozaminlər: NDMA və NDEA jəmi 0,002 0,004 hisə verilmiş məhsullar üçün Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) Sulfitreduk siyaediji klostridilər S.aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 7 1.1.4.1. Ətlik heyvanların ətindən quru hisə verilmiş və çiy qaxac, kolbasalar və məhsullar, o cümlədən doğranmış və vakuum altında qablaşdırılmış 0,1 0,01 1,0 25 1 qr-da E.joli, 25 qr-da L monojytogenes olmasına yol verilmir 1.1.4.2. Yarımhisə verilmiş və biş miş hisəverilmiş kolbasa 1,0 0,01 1,0 25 25 qr-da L. Mono cytogenes olmasına yol verilmir 1.1.4.3. Yararlılıq müddəti 5 sut kadan artıq olan, bişmiş hisə verilmiş, yarımhisə verilmiş kolbasalar, o cümlədən doğranmış və vakuum altında qablaş dırılmış 1,0 0,1 1,0 25 25 qr-da L. monojytoge nes olmasına yol verilmir 1.1.4.4. BiĢmiĢ kolbasa məmulatları ( kolbasa, sosiska, sardelka, ət çörəkləri) əla və birinci növ 1·10 3 1,0 0,01 1,0 25 sosiska və sardel kada 25 qr. L.mono cytogenes olmasına yol verilmir ikinci növ 2,5·10 3 1,0 0,01 1,0 25 1.1.4.5. Konservant əlavə edilmiş bişmiş, o cümlədən delikates kolbasalar. 1·10 3 1,0 0,1 1,0 25 1.1.4.6. Yararlılıq müddəti 5 sut kadan yuxarı olan, o cüm lədən doğranmış və mo difikasiya olunmuş atmo sfer şəraitində, vakuum altında qablaşdırılmış bişmiş kolbasa məmulatları 1·10 3* 1,0 0,1 1,0 25 *süfrə üçün doğranmışlar üçün 2,5·10 3 10 1 2 3 4 5 6 7 1.1.4.7. Bişmiş ət məhsulları: budlar, mal, donuz və qoyun ətindən ruletlər, preslənmiş mal, qoyun və donuz əti, vetçina, bekon, donuz başının preslənmiş əti, formalı qoyun əti 1·10 3 1,0 0,1 - 25 1.1.4.8. Hisə verilmiş-bişirilmiş ət məhsulları bud, ruletlər, döş, boyun əti 1·10 3 1,0 0,1 - 25 1.1.4.9. Hisə verilmiş-qızardılmış, qızardılmış ət məhsulları 1·10 3 1,0 0,1 - 25 1.1.4.10. Yararlılıq müddəti 5 sutkadan yuxarı olan, bişirilmiş və qızardılmış, hisə verilmiş qızardılmış ət məhsulları, o cümlədən doğranıb vakuum altında qablaşdırılan 1·10 3* 1,0 0,1 1,0 25 *süfrə üçün doğrananlarda 2,5·10 3 1.1.4.11. Hazır,tezdondurulan ət xörəkləri: bütün növ ətlik heyvanların porsion tikələrin dən (sousu olmayan) qızardılmış, qaynadılmış 1·10 4 0,01 - 0,1 25 Enterococcus 1·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı çəkilmiş ətdən sous ilə: ətdən və qida üçün əlavə ət məhsullarından (subprodukt) blinçiklər və s. 2·10 4 0,01 - 0,1 25 həmin qaydada Ġndeks, məhsul qrupları Göəstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.5. Qida üçün əlavə ət məhsulları (subprodukt), qandan istifadə etməklə ət məhsulları (paştetlər, içalat kolbasası, zelslər, studenlər və s.). Qida üçün əlavə ət məhsulları (subprodukt), qandan istifadə etməklə bişmiş məhsullar, kolbasa, şirə gəzdirilmiş yeməklər (çörəklər, kolbasalar, studenlər, içalat kolbasası, şirə gəzdirilmiş xörəklər) Toksiki elementlər 1.1.1. bəndinə uyğun Benz (a) piren və nitroz-aminlər 1.1.4.bəndinə uyğun Antibiotiklər, pestisidlər və radionuklidlər 1.1.1.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) Sulfitreduk siya edici klostridilər S. aure us Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.1.5.1. Qan kolbasaları 2·10 3 1,0 0,01* -* 25 *yararlılıq müddəti 2 sutkadan yuxarı olan məhsullar üçün: S.aureus 1,0 qr. yol verilmir; sulfitreduksiyaedici klostridilər 0,1qr.yol verilmir 1.1.5.2. Zelslər 2·10 3 1,0 0,1 -* 25 *S.aureus 1 qr-da yol verilmir. 1.1.5.3. İçalat kolbasaları 2·10 3 1,0 0,01* -* 25 *yararlılıq müddəti 2 sut-kadan yuxarı olan məhsullar üçün; S.aureus 1,0 qr-da yol verilmir; sulfitreduksiyaedici klos tridlərə 0,1qr. yol verilmir 1.1.5.4. Qara ciyərdən və ya ətdən paştetlər, o cümlədən bükülmüş 1·10 3 1,0 0,1 -* 25 *yararlılıq müddəti 2 sut-kadan yuxarı olan məhsul-lar üçün: S.aureus 1,0 qr-da yol verilmir; L.monocy-togenes 25 qr. yol verilmir 1.1.5.5. Həlməşikləşdirilmiş ət məhsulları (stu denlər, xolodeslər, xaş, şirə əzdirilənlər və s.) 2·10 3 0,1 0,1 0,1* 25 *həmin qaydada 11 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.6. Ət və ət-bitki konservləri*** Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 1,0 yığma tənəkə qabda olan konservlər üçün arsen 0,1 kadmium 0,05 0,1 yığma tənəkə qabda konservlər üçün civə 0,03 qalay 200,0 yığma tənəkə qabda konservlər üçün xrom 0,5 yığma tənəkə qabda konservlər üçün Pestisidlər*** heksaxlorsikloheksan (α,β,γ - izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 0,002* natrium nitrit əlavə edilmiş konservlər üçün Nitratlar 200 tərəvəzli ət-bitki konservləri üçün Radionukllidlər 1.1.1.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları Tələblər 1.1.6.1. Pasterizə edilmiş konservlər mal və donuz ətindən Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «D» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərinə cavab verməlidir -döyülmüş və lyubitelski vetçinalar 1.1.6.2. Mal,donuz,at və s.ətlərdən sterilizə edilmiş konservlər: təbii Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərinə cavab verməlidir. yarma,tərəvəz qarniri ilə Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 4 1.1.7. Qida üçün əlavə ət məhsullarından (subprodukt), o cümlədən paştetdən konservlər (bütün növ ətlik və ov heyvanlarından) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,6 1,0 yığma tənəkə qabda konservlər üçün arsen 1,0 kadmium 0,3 0,6 böyrəklər civə 0,1 0,2 böyrəklər qalay 200,0 yığma tənəkə qabda konservlər üçün xrom 0,5 xromlu qabda konservlər üçün Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 0,002 Antibiotiklər,pestisidlər və radionuklidlər 1.1.1. bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər Sterilləşdirilmiş konservlər hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərinə uyğun olmalıdır 1.1.8. Sublimasiya edilmiş və isti ilə qurudulmuş ət Toksiki elementlər: 1.1.1.bəndinə uyğun İlkin və son məhsulda quru qalıq nəzərə alınmaqla ilkin məhsulda hesablanır Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 0,002 Antibiotiklər, pestisidlər və radionuklidlər 1.1.1. bəndinə uyğun 12 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kif, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.1.8.1. Ət və qida üçün əlavə ət məhsullarından (subprodukt) quru qida konsentratları 2,5·10 4 1,0 25 100 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.1.9. Soyudulmuş,dona verilmiş, dondurulmuş quş əti, o cümlədən yarımfabrikatlar (bütün növ ətlik və ov quşları) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,1 kadmium 0,05 civə 0,03 Antibiotiklər*: vəhşi quşlardan başqa levomisetin yol verilmir <0,01 v/qr tetraskilin qrupu yol verilmir <0,01 v/qr qrizin yol verilmir <0,5 v/qr basitrasin yol verilmir <0,02 v/qr Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ -izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 Radionuklidlər: sezium-137 180 Bk/kq stronsium-90 80 Bk/kq Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (koli formalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 1.1.9.1. Quş əti və cəmdəyi nümunə əzələnin dərin qatlarından götürülür. soyudulmuş 1·10 4 25 25 qr-da L.monocytogenes yol verilmir. dondurulmuş 1·10 5 25 həmin qaydada çəkilib qablaşdırılan soyudulmuş, dona verilmiş, dondurulmuş 5·10 5 25 həmin qaydada 1.1.9.2. Quş ətindən təbii yarımfabrikatlar: unlanmamış ətli -sümüklü, sümüksüz 1·10 5 25 25 qr-da L.monocytogenes yol verilmir. unlanmış ətli- sümüklü, sümüksüz, ədviyyatlı, sousla, marinada qoyulmuş 5·10 5 25 həmin qaydada bloklarda sümüksüz ət tikələri 1·10 6 25 həmin qaydada 13 1 2 3 4 5 1.1.9.3. Quş ətindən döyülmüş yarımfabrikatlar (soyudulmuş, dona verilmiş, dondurulmuş) xəmirə bükülmüş 1·10 6 0,0001 25 25 qr-da L.monocytogenes yol verilmir natural örtükdə, o cümlədən kupatlar 1·10 6 25 həmin qaydada unlanmış və unlanmamış 1·10 6 25 həmin qaydada 1.1.9.4. Mexaniki üsulla sümükdən ayrılan quş əti, soyudulmuş, dondurulmuş bloklarda sümük qalığı, dondurul muş sümüklü yarımfabrikat 1·10 6 25 25 qr-da L monocytoge nes yol verilmir. 1.1.9.5. Quş dərisi 1·10 6 25 həmin qaydada Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.10. Qida üçün əlavə quş məhsulları, (subprodukt), qida üçün əlavə quş məhsullarından yarımfabrikatlar. Toksiki elementlər: qurğuşun 0,6 arsen 1,0 kadmium 0,3 civə 0,1 Antibiotiklər, pestisidlər, radionuklidlər 1.1.9. bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər o, cümlədən salmonellalar 1.1.10.1. Qida üçün əlavə quş məhsul ları, (subproduktlar), qida üçün əlavə quş məhsullarından yarımfabrikatlar 1·10 6 25 25 qr-da L.monocytoge nes yol verilmir. Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.11. Quş ətindən istifadə edilən kolbasa məmulatları, hisə verilən kulinariya məmulatları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,1 kadmium 0,05 civə 0,03 Benz(a) piren 0,001 hisə verilmiş məhsullar üçün Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 0,002 0,004 hisə verilmiş məhsullar üçün Antibiotiklər, pestisidlər, radionuklidlər 1.1.9.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) Sulfitreduk siyaedici klostridilər S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 7 1.1.11.1 Quru hisə verilmiş, çiy qaxac edilmiş kolbasa məmulatları 0,1 0,01 1,0 25 1 qr. E.coli yol veril mir. 25 qr-da L.mono cytgenes yol verilmir. 1.1.11.2. Doğranmış və vakuum altın da qablaşdırılmış quru hisə verilmiş, çiy qaxac edilmiş kolbasa məmulatları 0,1 0,1 1,0 25 1 qr-da E.coli yol verilmir. 25 qr-da L.monocyto genes yol verilmir. 14 1.1.11.3. Kolbasa məmulatları yarım-hisə verilmiş - 1,0 0,01 1,0 25 doğranmış və vakuum altında qablaşdırılmış 1,0 0,1 1,0 25 1.1.11.4. Bişmiş kolbasa məmulatları (kol basalar,sosiskalar,ət çörəkləri, sar delkalar, ruletlər, vetçina və s.) 1·10 3 1,0 0,1 1,0 25 sosiskalar və sardelkalar üçün 25 qr-da L.monocyto genes yol verilmir 1.1.11.5. Bişmiş-hisə verilmiş kolbasalar 1,0 0,1 1,0 25 1.1.11.6. Qızardılmış,bişmiş-hisə verilmiş, hisə verilmiş quş cəmdəyi,cəmdək hissələri və məmulatlar 1·10 3 1,0 0,1 1,0 25 1.1.11.7. Quru hisə verilmiş, çiy qaxac edil miş quş cəmdəyi,cəmdək hissələri və məmulatlar 1·10 3 1,0 0,1 1,0 25 1qr.E.coli yol verilmir 25 qr-da L.monocytogenes yol verilmir 1.1.11.8. Döyülmüş quş ətindən kulinariya məmulatları 1·10 3 1,0 0,1 1,0 25 1.1.11.9. Quş ətindən tez dondurulan hazır xörəklər: qızardılmış,qaynadılmış 1·10 4 0,1 - 1,0 25 Enterococcuc 1·10 4 KƏGV/qr-dan çox olmamalı döyülmüş ətdən sousla və (və ya) qarnirlə 2·10 4 0,1 - 1,0 25 həmin qaydada Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.1.12. Qida üçün əlavə quş məhsulları (subprodukt), dəri istifadə olunmaqla hazırlanan ət məhsulları (paştetlər,içalat kolbasası və s). Toksiki elementlər 1.1.10 bəndinə uyğun Benz (a) piren və nitrozaminlər 1.1.4 bəndinə uyğun Antibiotiklər, pestisidlər, radionuklidlər 1.1.9.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir. Qeyd BÇQB (kolifor malar) Sulfitreduk siyaedici klostridilər S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.1.12.1. Quş ətindən paştetlər,o cümlədən quş içalatından istifadə olunmaqla. 2·10 3 1,0 0,1 1,0 25 25 qr-da L. monocyto genes yol verilmir. 1.1.12.2. Quş qara ciyərindən paştetlər. 5·10 3 1,0 0,1 0,1 25 25 qr-da L. monocyto genes yol verilmir. 1.1.12.3. Quşdan həlməşik məhsul lar: zelslər, studenlər, şirə gəzdirilənlər və s. o cümlədən ətlik heyvanla rın əti istifadə olunmaqla assortilər. 2·10 3 1,0 0,1 1,0 25 15 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.13. Quş konservləri (quş ətindən və ət-bitkidən***, o cümlədən paştet və qiymədən) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 0,6 paştet 1,0 yığılmış tənəkə qabda konservlər üçün arsen 0,1 1,0 paştet kadmium 0,05 0,3 paştet 0,1 yığılmış tənəkə qabda konservlər üçün Civə 0,03 paştet 0,1 qalay 200,0 yığılmış tənəkə qabda konservlər üçün xrom 0,5 həmin qaydada Nitrozaminlər:: NDMA və NDEA cəmi 0,002 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ - izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 Nitratlar 200 ət-bitkidən Antibiotiklər, pestisidlər, radionuklidlər 1.1.9.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları Tələblər 1.1.13.1. Quş ətindən pasterizə olunmuş konservlər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «D» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 1.1.13.2. Bitki əlavə olunmuş və əlavə olunmamış quş ətindən sterilizə olunmuş konservlər, o cümlədən paştetlər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.14. Quş ətindən sublimasiya edilmiş və isti ilə qurudulmuş məhsullar Toksiki elementlər: 1.1.9.bəndinə uyğun İlkin və son məhsulda quru qalığın nəzərə alınması ilə ilkin məhsulda hesablanır Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 1.1.13.bəndinə uyğun Pestisidlər** Antibiotiklər, pestisidlər və radionuklidlər 1.1.9.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor-malar) S.aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.1.14.1. Sublimasiya ilə qurudulmuş cücə qiyməsi 1·10 4 0,01 0,1 25 1qr-da Proteus yol verilmir 1.1.14.2. İsti ilə qurudulmuş toyuq qiyməsi 5·10 3 0,1 0,1 25 həmin qaydada 1.1.14.3. Qurudulmuş quş əti məhsulları 1·10 4 0,1 0,01 25 həmin qaydada 16 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.15. Yumurta və maye yumurta məhsulları (melanj,zülal,yumurta sarısı) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,1 kadmium 0,01 civə 0,02 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 streptomisin yol verilmir <0,5 basitrasin yol verilmir <0,02 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ- izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 Radionuklidlər: sezium-137 80 Bk/kq stronsium-90 50 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir. Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. aureus Protey Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.1.15.1. Dietik toyuq yumurtası,bildirçin yumurtası 1·10 2 0,1 - - 125* *hər biri 25 qr.olan 5 nümunədə yol veril mir; müayinə yumurta sarısında aparılır. 1.1.15.2. toyuq və digər quşların süfrə yumurtası 5·10 3 0,01 - - 125* *həmin qaydada Maye yumurta məhsulları: 1.1.15.3. Omlet üçün süzülmüş, pasterizə edilmiş, yumurta qatışıqları 1·10 5 0,1 1,0 1,0 25 dondurulmuş: melanj, yumurta sarısı, zülal, o cümlədən duzlu, yaxud şəkərli, omlet üçün qatışıqlar 5·10 5 0,1 1,0 1,0 25 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.1.16. Quru yumurta məhsulları (yumurta tozu,sarısı və zülalı) Toksiki elementlər: qurğuşun 3,0 arsen 0,6 kadmium 0,1 civə 0,1 Antibiotiklər, pestisidlər, radionuklidlər 1.1.15. bəndinə uyğun ilkin və son məhsulda quru qalığın nəzərə alınması ilə ilkin məhsulda hesablanır 17 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (koliformalar) S.au reus Pro tey Patogenlər, o cümlədən salmonel lalar 1 2 3 4 5 6 7 1.1.16.1. Yumurta tozu, melanc (enteral qidalanma məhsulları üçün) 5·10 4 0,1 1,0 1,0 25 1.1.16.2. Quru yumurta sarısı, melanc, zülal, omlet üçün qatışıqlar 1·10 5 0,1 1,0 1,0 25 1.1.16.3. Sublimasiya ilə qurudulmuş yumurta məhsulları: yumurta sarısı 5·10 4 0,01 1,0 - 25 zülal,albumin 1·10 4 0,1 1,0 - 25 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.1.17. Quru yumurta sarısı (albumin) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,2 kadmium 0,05 civə 0,03 Antibiotiklər, pestisidlər, radionuklidlər 1.1.15.bəndinə uyğun İlkin və son məhsulda quru qalığın nəzərə alınması ilə ilkin məhsulda hesablanır *Qrizin,basitrasin və tetrasiklin qrupu antibiotiklərinin təyini üzrə kimyəvi üsullardan istifadə zamanı onların v/qr da faktiki miqdarları standartın fəallığı üzrə hesablanır. **Ərzaq xammallarının istehsalı zamanı istifadə olunmuş pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət etmək lazımdır (3.12., 3.13.bəndlərinə baxmalı). ***Kolbasa məmulatları və ət-bitki konservləri üçün təhlükəsizlik göstəricilərinin hesablanması əsas xammal növləri üzrə həm kütlə payı, həm də normalaşdırılan kontaminantların yol verilən həddləri üzrə həyata keçirilir. 18 1.2.Süd və süd məhsulları Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.2.1. Çiy və termiki emaldan keçmiş süd və qaymaq,ayran, süd zərdabı, maye turş süd məhsulları, o cümlədən yoqurt, xama, süd əsaslı içkilər Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 arsen 0,05 kadmium 0,03 civə 0,005 Mikotoksinlər: aflatoksin M1; 0,0005 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 v/qr streptomisin yol verilmir <0,5 v/qr penisillin yol verilmir <0,01 v/qr İnqibitor maddələr yol verilmir çiy süd və qaymaqlar Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan – (α,β,γ- izomerlər) 0,05 süd,ayran,süd zərdabı,maye turş süd məhsulları, süd əsaslı içkilər 1,25 qaymaq, xama - yağa görə hesablanır DDT və onun metabolitləri 0,05 süd, ayran, süd zərdabı, maye turş süd məhsulları, süd əsaslı içkilər 1,0 qaymaq, xama-yağa görə hesablanır Radionuklidlər: sezium- 137 100 Bk/l stronsium -90 25 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 11.2.1.1. Çiy süd əla növ 3·10 5 25 somatik hüceyrələr 1 sm 3 da 5·10 5 dən çox olmamalı birinci növ 5·10 5 25 somatik hüceyrələr 1 sm 3 da 5·10 6 dan çox olmamalı ikinci növ 4·10 6 25 həmin qaydada 1.2.1.2. Pasterizə edilmiş süd, süd zərdabı, ayran: istehlak qabında 1·10 5 0,01 25 1 sm 3 S.aureus olmasına yol verilmir 25 sm 3 da L.monocytogenes olmasına yol verilmir bidon və sisternlərdə 2·10 5 0,01 25 0,1 sm 3 S.aureus olmasına yol verilmir 25 sm 3 da L.monocytogenes olmasına yol verilmir. 1.2.1.3. Pasterizə edilmiş qaymaqlar istehlak qabında 1·10 5 0,01 25 1 sm 3 da S.aureus olmasına yol verilmir; 25 sm 3 da L.monocytogenes olmasına yol verilmir bidonlarda 2·10 5 0,01 25 0,1 sm 3 S.aureus olmasına yol verilmir; 25 sm 3 da L.monocytogenes olmasına yol verilmir 1.2.1.4. Bişirilmiş süd 2,5·10 3 1,0 25 1.2.1.5. Sterilizə edilmiş süd və qaymaq Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq istehlak qabında sterilizə edilmiş süd və qaymaq üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 19 Ġndeks, məhsul qrupları Süd turĢu mikroorqa nizmlərinin miqdarı KƏGV/qr Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Mayalar, kiflər, KƏGV /qr, çox ol mamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. aureus Patogenlər o cümlə dən salmo nellalar 1 2 3 4 5 6 7 1.2.1.6. Maye turş süd məhsulları, o cümlədən yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olmayan yoqurt 0,01 1,0 25 1.2.1.7. Maye turş süd məhsulları,o cümlədən yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan yoqurt 1·10 7 dən az olmayaraq** 0,1 1,0 25 maya 50* kif-50 *maya istifadə edil məklə hazırlanan içkilərdən başqa **termiki emaldan keçmiş məhsullar üçün normalaşdırılmır 1.2.1.8. Yararlılıq müddəti 72 saat dan çox olan, bifidobakte riyalarla zənginləşdirilmiş maye turş süd məhsulları 1·10 7 dən az olmayaraq; bifidobakteriy alar 1·10 6 dan az olmayaraq 0,1 1,0 25 maya 50* kif-50 *maya istifadə edilməklə hazırlanan içkilərdən başqa. 1.2.1.9. Ryajenka - 1,0 1,0 25 1.2.1.10. Xama və xama əsaslı məhsullar. 0,001* 1,0 25 maya 50** kif-50** *termiki emaldan keç miş məhsullar üçün 0,01; ** yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq (l),çox olmamalı Qeyd 1.2.2. Kəsmik və kəsmik məhsulları, pastavari zülallı süd məhsulları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,1 civə 0,02 Mikotoksinlər: aflatoksin M1 0,0005 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ izomerlər) 1,25 yağa görə hesablanmaqla DDT və onun metabolitləri 1,0 həmin qaydada Antibiotiklər, radionuklidlər 1.2.1. bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor ma-lar) S. aureus Patogenlər, o cümlədən almonellalar Mayalar və kiflər, KƏGV/qr, çox olmamalı 1.2.2.1. Yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olmayan kəsmik və kəsmik məmulatları 0,001 0,1 25 1.2.2.2. Yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan kəsmik və kəsmik məmulat ları, o cümlədən dondurulmuş 0,01 0,1 25 maya-100 kif-50 1.2.2.3. Termiki emaldan keçmiş kəsmik məmulatları 0,01 1,0 25 maya və kif-50 20 1 2 3 4 5 6 1.2.2.4. Süd zərdabından albumin kütləsi 0,1 0,1 25 maya -100 kif-50 MAFAnMM KƏGV/qr, 2·10 5 dən çox olmamalı (süd turşusu mikroflorası ilə hazırlanan məh sullardan başqa) Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq (l) çox olmamalı Qeyd 1.2.3. Süd məhsulu konservləri (süd,qaymaq, ayran, zərdab, şəkərlə qatılaşdırılmış, sterilizə edilmiş qatılaşdırılmış süd) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,15 kadmium 0,1 civə 0,015 qalay 200,0 yığılmış tənəkə qabda konservlər üçün xrom 0,5 xromlanmış qabda konservlər üçün Mikotoksinlər: aflatoksin M1 0,0005 Pestisidlər 1.2.2. bəndinə uyğun Antibiotiklər 1.2.1.bəndinə uyğun Radionuklidlər: sezium-137 300 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 1.2.3.1. Bankalarda sterilizə edilmiş qatılaşdırılmış süd Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidir. 1.2.3.2. Şəkərli qatılaşdırılmış süd: istehlak qabında 2·10 4 1,0 25 nəqliyyat qabında - 1,0 25 1.2.3.3. Ayran,süd zərdabı, şəkərli qatılaşdırılmış qaymaq 5·10 4 1,0 25 1.2.3.4. Qatılaşdırılmış südlə və şəkərlə təbii qəhvə, kakao, şəkərli qatılaşdırılmış qaymaq 3,5·10 4 1,0 25 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, (l) çox olmamalı Qeyd 1.2.4. Quru süd məhsulları:süd, qaymaq, turş süd məhsulları, içkilər, dondurma üçün qatışıqlar, zərdab və ayran Toksiki elementlər, mikotok sinlər və antibiotiklər 1.2.1. bəndinə uyğun bərpa edilmiş məhsulda hesablanmaqla Pestisidlər** heksaxlorsikloheksan (α,β,γ- izomerlər) 1,25 yağa görə hesablanmaqla DDT və onun metabolitləri 1,0 həmin qaydada Radionuklidlər: sezium-137 500 Bk/kq stronsium-90 200 həmin qaydada 21 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Qeyd BÇQB (koliforma lar) S.aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.2.4.1. Üzlü quru inək südü 5·10 4 0,1 1,0 25 1.2.4.2. Yağsızlaşdırpılmış quru süd: birbaşa istifadə üçün 5·10 4 0,1 1,0 25 sənaye emalı üçün 1·10 5 0,1 1,0 25 1.2.4.3. Quru süd içkiləri 1·10 5 0,01 1,0 25 Kif-50 KƏGV/qr dan çox olmamalı 1.2.4.4. Quru qaymaqlar, şəkərli quru qaymaqlar 7·10 4 0,1 1,0 25 1.2.4.5. Quru süd zərdabı 1·10 5 0,1 1,0 25 Kif-50 KƏGV/qr dan çox olmamalı maya-100 ƏGV/qr dan çox olmamalı 1.2.4.6. Quru ayran 5·10 4 0,1 1,0 25 həmin qaydada Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq (l) çox olmamalı Qeyd 1.2.5. Süd zülallarının konsentratları, kafein, kafeinatlar, süd zülalları hidrolizatları «Digər məhsullar» bölməsinin 1.9.2. bəndinə baxmalı 1.2.6. Pendirlər (bərk, yarımbərk, yumşaq, əridilmiş, duzlu məhlula qoyulmuş) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,3 kadmium 0,2 civə 0,03 Mikotoksinlər,antibiotiklər 1.2.1.bəndinə uyğun Pestisidlər 1.2.2.bəndinə uyğun Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir. Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər,o cümlədən salmonellalar 1.2.6.1. Pendirlər (bərk, yarımbərk, duzlu məhlula qoyulmuş, yumşaq) 0,001 25 S.auerus 500 KƏGV/qr dan çox olmamalı; 25 qr-da L. monucytogenes olmasına yol verilmir. 1.2.6.2.ƏridilmiĢ pendirlər aşqarsız 5·10 3 0,1 25 Kif-50 KƏGV/qr-dan çox olmamalı Maya-50 KƏGV/qr çox olmamalı aşqarlı 1·10 4 0,1 25 Kif-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı; Maya-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı. 22 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq (l) çox olmamalı Qeyd 1.2.7. Süd əsaslı dondurmalar Toksiki elementlər, mikotoksinlər, anti biotiklər, radionuklidlər 1.2.1.bəndinə uyğun. Pestisidlər 1.2.2.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Qeyd BÇQB (koliformalar) S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.2.7.1. Bərk dondurmalar 1·10 5 0,01 1,0 25 25-qr-da L.monocytogenes olmasına yol verilmir. 1.2.7.2. Yumşaq dondurmalar 1·10 5 0,1 1,0 25 həmin qaydada 1.2.7.3. Yumşaq dondurma üçün maye qatışıqlar 3·10 4 0,1 1,0 25 həmin qaydada 1.2.7.4. Yumşaq dondurma üçün quru qatışıqlar 5·10 4 0,1 1,0 25 həmin qaydada Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq (l) çox olmamalı Qeyd 1.2.8 İnək yağı «Yağ xammaları və piy məhsulları» bölməsinin 1.7.6. bəndinə baxmalı 1.2.9. Turş süd məhsullarının,turş kərə yağının və pendirlərin istehsalı üçün bakterial maya kulturaları Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 0,2 kadmium 0,2 civə 0,03 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.2.9.1. Kefir üçün simbiotik mayalar (maye) 3,0 10,0 100 Kif-5 KƏGV/qr-dan çox olmamalı 1.2.9.2. Turş süd məhsullarının, turş kərə yağının və pendirlərin istehsalı üçün təmiz kulturalardan mayalar: maye, o cümlədən dondurulmuş 1·10 8* 10,0 10,0 100 Kif və mayalar 5 KƏGV/qr çox olmamalı *qatılaşdırılmış mayalar üçün 1·10 10 dan az olmamalı quru 1·10 9* 1,0 1,0 10 Kif və mayalar 5 KƏGV/qr çox olmamalı *qatılaşdırılmış mayalar üçün 1·10 10 dan az olmamalı 23 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq (l), çox olmamalı Qeyd 1 2 3 4 1.2.10. Maya və probiotik mikrofloranın becərilməsi üçün süd əsaslı quru qidalı mühitlər Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 1,0 kadmium 0,2 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin M1 0,0005 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ -izomerlər) 1,25 yağa görə hesablanır DDT və onun metabolitləri 1,0 həmin qaydada Radionuklidlər: sezium-137 160 Bk/kq stronsium-90 80 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.2.10.1. Maya və probiotik mikrofloranın becərilməsi üçün quru qidalı mühitlər 5·10 4 0,01 25 0,01 qr-da sulfitreduksiya edici klostridilərin olmasına yol verilmir. Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq (l), çox olmamalı Qeyd 1.2.11. Qeyri-süd komponentləri ilə süd tərkibli məhsullar,o cümlədən dondurmalar Toksiki elementlər,mikotoksin lər, antibiotiklər,pestisidlər, radionuklidlər Qeyri-süd komponentlərinin miqdarı və onların təhlükəsizliyinə tələblər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilir. Mikrobioloji göstəricilər 1.2.1.-1.2.7.bəndlərinə uyğun *Streptomisin,penisillin və tetrasiklin qrupu antibiotiklərinin təyini üzrə kimyəvi üsullardan istifadə zamanı onların v/qr-la faktiki miqdarları standartın aktivliyi üzrə hesablanır. **Ərzaq xammallarının istehsalı zamanı istifadə olunmuş pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət etmək lazımdır. (3.12,3.13. bəndlərinə baxmalı). 24 1.3.Balıq, qeyri-balıq vətəgələri obyektləri və onlardan hazırlanan məhsullar Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.3.1. Diri balıq, təzə soyudulmuş, dondurulmuş balıq, qiymə, file, dəniz məməlilərinin əti. Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 2,0 qılınc-balıq, tunes, ağbalıq arsen 1,0 şirin suda yaşayan 5,0 dənizdə yaşayan kadmium 0,2 civə 0,3 şirin suda yaşayan yırtıcı olmayan 0,6 şirin suda yaşayan yırtıcı 0,5 dənizdə yaşayan 1,0 tunes, ağbalıq, qılınc balıq Histamin 100,0 tunes, skumbriya, qızılbalıq, siyənək. Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 0,003 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ - izomerlər) 0,2 dənizdə yaşayanlar 0,03 şirin suda yaşayanlar DDT və onun metabolitləri 0,2 dənizdə yaşayanlar 0,3 şirin suda yaşayanlar 2,0 nərə,qızılbalıq,yağlı siyənək 0,2 dəniz heyvanlarının əti 2,4-D turşusu,onun duzları və efirləri yol verilmir şirin suda yaşayan Polixlorlaşdırılmış bifenillər 2,0 Radionuklidlər: sezium-137 130 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. Aure us Patogenlər, o cümlədən salmonellalar və L.mono cytogenes 1.3.1.1. Xammal balıq, təzə balıq 5·10 4 0,01 0,01 25 V.parahaemolyticus-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı, dəniz balıqları üçün 1.3.1.2. Soyudulmuş, dondurulmuş balıq 1·10 5 0,001 0,01 25 həmin qaydada 1.3.1.3. Soyudulmuş, dondurulmuş balıq məhsulları: balıq fillesi, xüsusi bölünmüş (hazırlanmış balıq) 1·10 5 0,001 0,01 25 həmin qaydada; vakuum altında qablaşdırılmış məhsulun 0,01 qr-da sulfitreduksiyaedici klos tridilər olmasına yol verilmir. balıq qiyməsi, formaya salınmış qiymə məmulatı, o cümlədən un komponentləri ilə 1·10 5 0,001 0,01 25 həmin qaydada xüsusi keyfiyyətli qiymə 5·10 4 0,01 0,1 25* vakuum altında qablaşdırılmış məhsulun 0,1 qr-da sulfit reduksiyaedici klostridilərin olmasına yol verilmir; *yalnız salmonellalar 25 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.3.2. Balıq konservləri və preservləri Toksiki elementlər: qurğuşun,arsen, kadmium,civə 1.3.1.bəndinə uyğun qalay 200 yığılmış tənəkə qablarda konservlər üçün xrom 0,5 xromlaşdırılmış qablarda konservlər üçün Benz (a) piren 0,001 hisə verilmiş məhsullar üçün Histamin, nitrozaminlər, pestisidlər, polixlorlaĢdırılmıĢ bifenillər, radionuklidlər 1.3.1. bindinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. aureus Sulfitre duksiya edici klostridilər Patogenlər, o cümlədən salmonellalar, L.monocytogenes 1.3.2.1. Doğranmış və doğranmayan balıqdan ədviyyatlı və xüsusi duzlanmış preservlər 1·10 5 0,01 - 0,01 25 Kif-10 KƏGV/qr dan çox olmamalı, Maya-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı 1.3.2.2. Balıqdan az duzlu ədviyyatlı və xüsusi duzlanmış preservlər: doğranmayan 1·10 5 0,01 1,0 0,01 25 Kif-10 KƏGV/qr-dan çox olmamalı, Maya-100 KƏGV/qr dan çox olmamalı doğranmış 5·10 4 0,01 1,0 0,01 25 həmin qaydada 1.3.2.3. Bitki yağı,sous əlavə olunmuş doğranmış balıqdan qarnirli və qarnirsiz preservlər (o cümlədən yağda qızılbalıqdan) 2·10 5 0,01 1,0 0,01 25 həmin qaydada 1.3.2.4 «Pasta» preservlər: balıq pastaları 5·10 5 0,01 0,1 0,01 25 həmin qaydada zülallı pastalardan 1·10 5 0,1 0,1 0,1 25 həmin qaydada 1.3.2.5. Termiki emaldan keçmiş balıqdan preservlər 5·10 4 1,0 1,0 1,0 25 1.3.2.6. Şüşə,alümin və tənəkə qablarda balıq konservləri Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 1.3.2.7. Şüşə qablarda pasterizə ed.balıq yarımkonservləri Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «D» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 26 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd mq/kq, çox lmamalı Qeyd 1.3.3. Qurudulmuş, qaxac edilmiş, hisə verilmiş, marinada qoyulmuş balıq, istifadə üçün hazır olan balıq kulinariyası və digər balıq məhsulları Toksiki elementlər,histamin və polixlorlaşdırılmış bifenillər 1.3.1.bəndinə uyğun ilkin və son məhsulda quru qalığın nəzərə alınması ilə ilkin məhsulda hesablanır. Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 0,003 Radionuklidlər: sezium-137 260 Bk/kq stronsium-90 200 həmin qaydada Pestisidlər*: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ izomerlər) 0,2 DDT və onun metabolitləri 0,4 2,0 qaxac balıq məmulat ları, yağlı siyənək Benz (a) piren 0,001 hisə verilmiş balıq Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks , məhsul qrupları MAFAnMM KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. aureus Sulfitre duksiya edici klos tridilər Patogen lər, o cümlədən salmonel lalar və L.mono cytogenes 1 2 3 4 5 6 7 1.3.3.1. İsti hisə verilmiş balıq məhsul ları, o cümlədən dondurulmuş 1·10 4 1,0 1,0 0,1 * 25 *vakuum altında qablaşdırılan 1.3.3.2. Soyuq hisə verilmiş balıq məhsulları: dondurulmuş 1·10 4 0,1 1,0 0,1* 25 *həmin qaydada V.parahaemolyticus-10 KƏGV/qr-dan çox olma omalı, dəniz balıqları üçün doğranmış (tikələrlə, süfrə üçün) 3·10 4 0,1 1,0 0,1* 25 *həmin qaydada V.parahaemolyticus-10 KƏGV/qr-dan çox olma malı, dəniz balıqları üçün soyuq hisə verilmiş, doğranmış qaxac balıq məmulatları 7,5·10 4 0,1 1,0 0,1* 25 *vakuum altında qablaşdırılmış balıq assortiləri, qaxac, vetçina, qiymə, ədviyyatlı məmulatlar 1·10 5 0,01 0,1 0,1* 25 *həmin qaydada 1.3.3.3. Az duzlu, hisdə qurudulmuş, dondurulmuş və vakuum altında qablaşdırılmış file 5·10 4 0,1 0,1 0,1 25 V.parahaemolyticus-10 KƏGV/qr-dan çox olma malı, dəniz balıqları üçün 1.3.3.4. Ədviyyatlı, marinada qoyulmuş, duzlu balıq doğranmayan 1·10 5 0,1 - 0,1* 25 *vakuum altında qablaşdırılan doğranmış duzlu və az duzlu, o cümlədən konservantsız qızıl balıq, doğranmış file; şirəgəzdirilmiş, ədviyyatlı, qarnirlə,bitki yağı ilə 1·10 5 0,01 0,1 0,1* 25 *vakuum altında qablaşdırılan 1.3.3.5. Qaxac edilmiş balıq 5·10 4 0,1 - 1,0* 25** *vakuum altında qablaş dırılan **yalnız almonellalar: kif-50 KƏGV/qr-dan çox olmamalı maya-100 KƏGV/qr çox olmamalı 27 1 2 3 4 5 6 7 1.3.3.6. Qurudulmuş (qaxac) balıq 5·10 4 0,1 - 0,1* 25** *vakuum altında qablaşdırılan; **yalnız salmonellalar; kif və maya 100 KƏGV/qr çox olmamalı 1.3.3.7. Qurudulmuş balıq 5·10 4 1,0 - 0,01* 25** *həmin qaydada; **həmin qaydada 1.3.3.8. Bişirilmə tələb edən balıqlı quru şorbalar 5·10 5 0,001 - - 25* *yalnız salmonellalar; kif və maya 100 KƏGV/qr çox olmamalı 1.3.3.9. Termiki emaldan keçmiş kulinariya məmulatları bişirilmiş, qızardılmış, qayna dılmış, şirə gəzdirilmiş və s. balıq və balıq qiyməsi məhsulları; (paştetlər, pastalar); xəmir komponentləri ilə (düşbərə, pelmen, piroqlar), o cümlədən dondurulmuş 1·10 4 1,0 1,0 1,0* 25** *vakuum altında qablaşdırılan ** yalnız salmonellalar kif və maya 100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı çox komponentli məmulatlar solyanka, plovlar, ləvəngilər, qəlyanaltılar, pörtlədilmiş tərəvəzli dəniz məhsulları,o cümlədən dondurulmuş; 5·10 4 0,01 1,0 1,0* 25** *vakuum altında qablaşdırılan **yalnız salmonellalar həlməşik məhsullar: studenlər,şirə gəzdirilmiş balıqlar və s. 5·10 4 0,1 1,0 - 25* *yalnız salmonellalar 1.3.3.10. Termiki emaldan keçməyən kulinariya məmulatları: balıqdan və dəniz məhsul larından qatışıqsız salatlar 1·10 4 1,0 1,0 25 0,1 qr-da Proteus olmasına yol verilmir döyülmüş duzlu balıq: paştetlər,pastalar 2·10 5 0,01 0,1 25 həmin qaydada kürü,siyənək yağı və s 2·10 5 0,001 0,1 - 25 həmin qaydada 1.3.3.11. Bişirilib dondurulmuş məhsullar: balıqdan tezdondurulan hazır xörəklər və qəlyanaltılar,balıqlı blinçiklər,o cümlədən vakuum altında qablaşdırılan 2·10 4 0,1 0,1 0,1* 25 Enterococcus-1·10 3 KƏGV/qr, çox olmamalı (porsion tikəli məhsullarda) *vakuum altında qablaşdırılan strukturalaşdırılmış məmulatlar (krab (xərcəng) çubuqları və s.) 1·10 3 1,0 1,0 1,0 25 Enterococcus 2·10 3 KƏGV/qr-dan çox olmamalı (qiymədən) 1.3.3.12. Balıq bulyonu əsaslı moyonez 0,01 - - 25* *yalnız salmonellalar; kif 10 KƏGV/qr-dan çox olmamalı, maya-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.3.4. Balıq kürüləri və toxumları, onlardan alınan məhsullar; kürülərin analoqları Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 1,0 civə 0,2 Pestisidlər*: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ - izomerlər) 0,2 DDT və onun metabolitləri 2,0 polixlorlaĢdırılmıĢ bifenillər, radionuklidlər 1.3.1.bəndinə uyğun 28 Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kif KƏGV/ qr, çox olmama lı Maya, KƏGV/ qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (koli forma lar) S. Aure us Sulfitre duksiya edici klostridilər Patogenlər, o cümlədən salmonel lalar 1.3.4.1. Soyudulmuş, dondurulmuş balıq toxumları, təmizlənmiş kürü 5·10 4 0,001 0,01 - 25 - 25 qr-da L.mono cytogenes olma sına yol verilmir; V.parahaemolytii cus-100 KƏGV/ qr çox olmamalı, dəniz balıqları üçün 1.3.4.2. Duzlu balıq toxumu mayesi 1·10 5 0,1 0,1 - 25 - 25 qr-da L.mono cytogenes olma sına yol verilmir 1.3.4.3. Kulinariya kürü məhsulları: termiki emaldan keçmiş 1·10 4 1,0 0,1 - 25 - termiki emaldan keçməmiş, çox komponentli xörəklər, qarışdırılmadan sonra 2·10 5 1,0 0,1 - 25 - 25 qr-da L.mono cytogenes olma sına yol verilmir; 0,1 qr. Proteus ol masına yol verilmir 1.3.4.4. Nərə balıqlarının kürüsü: bankada dənli, sıxılmış 1·10 4 1,0 1,0 1,0 25 50 50 pasterizə edilmiş dənli 1·10 3 1,0 1,0 1,0 25 0,1* 0,1* * kütləsində (qr) yol verilmir sıxılmış duzlan mış, az duzlanmış 5·10 4 1,0 1,0 1,0 25 50 100 1.3.4.5. Qızılbalıqların duzlu dənli kürüsü bankada, çəlləkdə 1·10 5 1,0 1,0 1,0 25 50 300 sıxılmış dondurulmuş 5·10 4 1,0 1,0 1,0 25 50 200 1.3.4.6. Digər növ balıqların kürüləri: proboynaya duzlu; sıxılmış az duzlan mış, hisə verilmiş, qaxac edilmiş 1·10 5 0,1 1,0 1,0 25 50 300 pasterizə edilmiş 5·10 3 1,0 1,0 1,0 25 0,1* 0,1* *kütləsində (qr) yol verilmir 1.3.4.7. Kürülərin analoqları, o cümlədən zülaldan 1·10 4 0,1 1,0 0,1 25 50 50 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.3.5. Balıq qara ciyəri və onun məhsulları Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 kadmium 0,7 civə 0,5 qalay 200,0 yığılmış tənəkə qablarda konservlər üçün xrom 0,5 xromlaşdırılmış qablarda konservlər üçün Pestisidlər* heksaxlorsikloheksan (α,β,γ -izomerlər) 1,0 DDT və onun metabolitləri 3,0 Polixlorlaşdırılmış bifenillər 5,0 Radionuklidlər: 1.3.1. bəndinə uyğun 29 1 2 3 4 Mikrobioloji göstəricilər : 1.3.5.1. Balıgın qara ciyərindən konservlər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər 1.3.5.2. Balıqların dondurulmuş qara ciyəri, başı Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 1·10 5 KƏGV/qr çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 0,001 məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 0,01 həmin qaydada V.parahaemolyticus 100 KƏGV/qr, çox olmamalı,dəniz balıqları üçün patogenlər, o cümlədən salmonellalar və L.monocytogenes 25 KƏGV/qr, çox olmamalı,dəniz balıqları üçün Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq çox olmamalı Qeyd 1.3.6. Balıq yağı «Yağ xammaları və piy məhsulları» bölməsinin 1.7.8. bəndinə baxmalı 1.3.7. Qeyri-balıq vətəgələri obyektləri (molyuskalar,xərçəngkimilər, onurğasızlar,dəniz yosunları) və onlardan emal olunan məhsullar, suda-quruda yaşayanlar, sürünənlər. molyuskalar,xərçəngkimilər Toksiki elementlər: qurğuşun 10,0 arsen 5,0 kadmium 2,0 civə 0,2 dəniz yosunları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 5,0 kadmium 1,0 civə 0,1 Radionuklidlər: sezium-137 200 stronsium-90 100 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAn MM, KƏGV/ qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (koli for malar) S. aure us Sulfitre duksiya edici klo stridilər Patogenlər, o cümlədən salmonel lalar və L.monocy togenes 1 2 3 4 5 6 7 1.3.7.1. Qeyri-balıq vətəgələri obyektləri: Xərçəngkimilər: diri 5·10 4 0,01 0,01 - 25 V.Parahaemolyticus-100 KƏGV/qr-dan çox olma-malı, dənizdə yaşayanlar üçün soyudulmuş, dondurulmuş 1·10 5 0,001 0,01 - 25 həmin qaydada İkilaylı molyuskalar (midilər, istridyələr və s.) diri 5·10 3 1,0 0,1 0,1 25 E.Coli-1 qr-da yol verilmir; Enterococcus-0,1 qr-da yol verilmir; V.Parahaemolyticus 25 qr-da yol verilmir, dənizdə yaşayanlar üçün soyudulmuş, dondurulmuş 5·10 4 0,1 0,1 - 25 V.Parahaemolyticus-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı, dənizdə yaşayanlar üçün başıayaqlı molyuskalar 1·10 5 0,001 0,01 - 25 həmin qaydada 30 1 2 3 4 5 6 7 1.3.7.2. Qeyri-balıq vətəgə obyekt lərindən preservlər, bitki yağları,sous əlavə edilməklə, şirə gəzdirilən,qarnirli və qarnirsiz 2·10 5 0,01 1,0 0,01 25* *yalnız salmonellalar; kif-10 KƏGV/qr-dan çox olmamalı; maya-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı 1.3.7.3. İkilaylı molyuska ətindən preservlər 5·10 4 0,1 0,1 - 25* *yalnız salmonellalar; kif-10 KƏGV/qr-dan çox olmamalı, maya-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı 1.3.7.4. Qeyri-balıq vətəgə obyektlərindən konservlər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 1.3.7.5. Dəniz onurğasızlarından qaxac edilmiş və qurudulmuş məhsullar 2·10 4 1,0 - 0,1 25 * *yalnız salmonellalar; kif və maya 100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı 1.3.7.6. Qeyri-balıq vətəgə obyektlərindən bişirilmiş-dondurulmuş məhsullar: xərçəngkimilər 2·10 4 0,1 0,1 1,0* 25 *vakuum altında qablaşdırılmış; Enterococcus,KƏGV/qr,çox olmamalı: 1·10 3 porsion tikələrdən məhsullarda, 2·10 3 –qiymələrdə molyuska əti, ikilaylı molyuska ətindən xörəklər 2·10 4 0,1 1,0 1,0* 25 *vakuum altında qablaşdırılan; Enterococcus, KƏGV/qr, çox olmamalı: 1·10 3 porsion tikələrdən olan məhsullarda, 2·10 3 qiymələrdə Krevet,krab, kril ətlərindən 2·10 4 0,1 1,0 1,0* 25 *həmin qaydada; Enterococcus,KƏGV/qr,çox olmamalı: 1·10 3 porsion tikələrdən olan məhsullarda, 2·10 3 qiymələrdə 1.3.7.7. Qurudulmuş və zülallı qeyri-balıq dəniz vətəgə obyektləri: Quru midi bulyonu,bulyon kubikləri və pastaları, ayrılmış zülal 5·10 4 0,1 - 0,01 25 * *yalnız salmonellalar mididən hidrolizat (MİQİ-K) 5·10 3 1,0 1,0 25 * *həmin qaydada mididən zülal-karbohidrat konsentratı 1,0 1,0 1,0 25 * *həmin qaydada 1.3.7.8. Yosunlar və onlardan alınan məhsullar: xam yosunlar, o cümlədən dondurulmuş 5·10 4 0,1 - 25 * *həmin qaydada qurudulmuş dəniz kələmi 5·10 4 1,0 - 25 * *həmin qaydada kif-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı dəniz kələmindən cemlər 5·10 3 1,0 - 25 * *yalnız salmonellalar qida aqarı,aqaroid,furselyarin,qida alginat natriumu «Digər məhsullar» bölməsinin 1.9.6.2. bəndinə baxmalı * Ərzaq xammallarının istehsalı zamanı istifadə olunmuş pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət etmək lazımdır. (3.12., 3.13. bəndlərinə baxmalı). 31 1.4.Taxıl, dəyirman-yarma və çörək-bulka məmulatları Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 4 1.4.1. Ərzaq dənləri, o cümlədən buğda, çovdar, yulaf, arpa, darı, qarabaşaq, düyü, qarğıdalı Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,2 kadmium 0,1 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 buğda dezoksinivalenol 0,7 arpa T-2 toksin 1,0 zearalenon 0,1 1,0 buğda, arpa, qarğıdalı Nitrozaminlər NDMA və NDEA cəmi 0,015 pivəbişirmə səmənisi Benz (a) piren 0,001 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan - (α,β,γ izomerləri) 0,5 DDT və onun metabolitləri 0,02 heksaxlorbenzol 0,01 buğda üzvi civə pestisidləri yol verilmir 2-4 D turşusu, onun duzları, efirləri yol verilmir Radionuklidlər: sezium-137 70 Bk/kq stronsium-90 40 Bk/kq Zərərli qatıĢıqlar çovdar mahmızı 0,05 sürünən kəkrə, tülküquyruğu, termopsis (birlikdə cəmi) 0,1 çovdar,buğda Vyazel (müxtəlif rəngli) 0,1 çovdar,buğda heliotrop (gün çiçəyi) 0,1 çovdar, buğda ağ trixodesma yol verilmir çovdar sürmə dənləri 10,0 buğda Fuzarioz dənləri 1,0 çovdar,buğda,arpa çəhrayı rəngli dənlər 3,0 çovdar Parlaq sarı-yaşıl flyuoressensiyalı dənlər 0,1 qarğıdalı Çörək ehtiyatları zərərvericiləri ilə (həşərat və gənələr) çirklənmə və yoluxma 15,0 diri və ölmüş zərərvericilərin cəmi sıxlığı ekz./kq-dan çox olmamalı 1.4.2. Paxlalı bitkilərin toxumları, o cümlədən noxud, lobya, maş, lərgə, mərci Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,3 kadmium 0,1 civə 0,02 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan - (α,β,γ izomerləri) 0,5 DDT və onun metabolitləri 0,05 civə üzvi pestisidləri yol verilmir 2,4-D turşusu, onun duzları və efirləri yol verilmir Çörək ehtiyatları zərərvericiləri ilə (həşərat,gənə) çirklənmə və yoluxma yol verilmir Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/kq stronsium-90 60 həmin qaydada 32 1 2 3 4 1.4.3. Yarmalar, yulaf unu, yumaqlar (lopalar) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,2 kadmium 0,1 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 dezoksinivaenol 0,7 buğdadan 1,0 arpadan T-2 toksin 0,1 zearalenon 0,2 buğdadan, qarğıdalıdan, arpadan Pestisidlər 1.4.1. bəndinə uyğun Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Çörək ehtiyatları zərərverici-ləri ilə (həşəratlar, gənələr) çirklənmə və yoluxma yol verilmir Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV /qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kif, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (koli formalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar B. cereus 1.4.3.1. Bişirilmə tələb etməyən yarma-lar (istilik qurudulmasından keçmiş qida konsentratları) 5·10 3 0,01 25 0,1 50 1.4.3.2. Bütün növ yarmalardan çöplər (ekstruzion texnologiya ilə hazırlanan qida konsentratları) 1·10 4 1,0 25 0,1 50 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 4 1.4.4. Buğda, çovdar, qarğıdalı, arpa, darı, düyü, qarabaşaq, kalış unları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,2 kadmium 0,1 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 dezoksinivalenol 0,7 buğda 1,0 arpa T-2 toksin 0,1 zearalenon 0,2 buğda,qarğıdalı, arpadan Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ -izomerlər) 0,5 DDT və onun metabolitləri 0,02 dənlilərdən 0,05 paxlalılardan heksaxlorbenzol 0,01 buğdadan civə üzvi pestisidləri yol verilmir 2,4-D turşusu,onun duzları, efirləri yol verilmir Radionuklidlər: sezium-137 60 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Çörək ehtiyatları zərərvericiləri ilə (həşərat və gənələr) çirklənmə və yoluxma yol verilmir Buğda unu üçün «kartof xəstəliyi» törədiciləri ilə yoluxma yol verilmir laboratoriya bişirmə sı nağından 36 saat sonra 33 1 2 3 4 1.4.5. Makaron məmulatları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,2 kadmium 0,1 civə 0,02 Mikotoksinlər və pestisidlər 1.4.4. bəndinə uyğun Radionuklidlər: sezium-137 60 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAn MM, KƏGV/q r, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Maya və kif (cəmi) KƏGV /qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (koliformalar) S.aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.4.5.1. Yumurtalı makaron məmulatları - - - 25 - 1.4.5.2. Süd əsaslı (yağsızlaşdırıl-mış quru süd,üzlü quru inək südü, kəsmik) əlavələrlə tez hazırlanan makaron məmulatları 5·10 4 0,01 0,1 25 1.4.5.3. Bitki əsaslı (qida kəpəklə-ri, buğda toxumları yumaq-ları, quru tərəvəz tozları, dəniz kələmi) əlavələrlə tez hazırlanan makaron məmulatları 5·10 4 0,1 - 25 100 1.4.5.4. Zülalsız makaron məmulatları 1·10 5 0,01 - 25 200* *maya 100 KƏGV/qr dan çox olmamalı Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.4.6. Qida kəpəkləri (buğda,yulaf) «Digər məhsullar» bölməsinin 1.9.4. bəndinə baxmalı 1.4.7. Çörək, bulka məmulatları, yağlı məmulatlar Toksiki elementlər: qurğuşun 0,35 arsen 0,15 kadmium 0,07 civə 0,015 Mikotoksinlər, pestisidlər 1.4.4.bəndinə uyğun Radionuklidlər: sezium-137 40 Bk/kq stronsium-90 20 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAn.MM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kif,KƏG V/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) S.aureus Proteus növlü bakteriyalar Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 7 8 1.4.7.1. Çörək-bulka məmulatları, o cümlədən meyvə və tərəvəz içlikli piroqlar, blinçiklər 1·10 3 1,0 1,0 - 25 50 34 1.4.7.2 Kəsmikli, pendirli çörək bulka əmulatları: blinçiklər xaçapuri, (o cümlədən dondurulmuş) və s. 1·10 3 1,0 1,0 0,1 25 50 1.4.7.3. Bişirilmiş qaymaqlı kremlə çörək-bulka məmulatları 5·10 3 0,01 1,0 - 25 50 1.4.7.4. Ət məhsulları, balıq və dəniz məhsulları ilə çörək-bulka məmulatları 1·10 3 1,0 1,0 0,1 25 50 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.4.8. Baranka (bublik,), suxarı məmulatları, çörək çöpləri, solomka (yonqar) və.s. Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,2 kadmium 0,1 civə 0,02 Mikotoksinlər, pestisidlər 1.4.4. bəndinə uyğun Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada 1.4.9. Unlu qənnadı məmulatları «Şəkər və qənnadı məmulatları» bölməsinin 1.5.5. bəndinə baxmalı. * Ərzaq xammallarının istehsalı zamanı istifadə edilən pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət etmək lazımdır. (3.12.,.3.13. bəndlərinə baxmalı) 1 2 3 4 5 6 7 8 35 1.5. ġəkər və qənnadı məmulatları Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.5.1. Şəkər Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 1,0 kadmium 0,05 civə 0,01 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ -izomerlər) 0,005 DDT və onun metabolitləri 0,005 Radionuklidlər: sezium-137 140 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada 1.5.2. Şəkərli qənnadı məmulatları: şirələnmiş və şirələnməmiş, pomadalı, çalınmış, qrilyajlı, meyvə-giləmeyvəli konfetlər, karamellər, iris, halva, pastila, zefir, marmelad, jeleli məmulatlar Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,1 civə 0,01 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 tərkibində qoz olan məmulatlar üçün Pestisidlər** Radionuklidlər: sezium-137 160 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olma malı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çox olma malı Kiflər, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (koli formalar) Patogenlər, o cümlədən sal monellalar 1 2 3 4 5 6 7 1.5.2.1. Şirələnməmiş konfetlər pomadkalı, südlü 5·10 3 1,0 25 10 50 pralin əsasda, qənnadı yağında 1·10 4 0,01 25 50 100 1.5.2. Şirələnmiş konfetlər korpuslarla: pomadkalı,meyvəli, marsipanlı, qrilyajlı 1·10 4 1,0 25 50 50 südlü,çalınmış 5·10 4 0,1 25 50 50 meyvə qurularından 5·10 4 0,1 25 200 100 partladılmış şəkərli dənlərdən 1·10 4 0,1 25 50 50 pralin əsaslı, kremli 5·10 4 0,01 25 50 100 1.5.2.3. Diabetik konfetlər 5·10 3 1,0 25 50 50 36 1 2 3 4 5 6 7 1.5.2.4. Drajelər (bütün adlar) 1·10 4 0,1 25 50 50 1.5.2.5. Şirələnməmiş karamellər: nabatlar,içərisi pomadalı,likörlü, meyvə-giləmeyvəli, çalınmış 5·10 2 1,0 25 50 50 içərisi qozlu, şokoladlı qozlu, şokoladlı,qaymaqlı və.s. 5·10 3 0,1 25 50 50 1.5.2.6. Şirələnmiş içi doldurulmuş karamellər: pomadalı,meyvəli 1·10 4 0,1 25 50 50 südlü,çalınmış,qozlu 5·10 4 0,1 25 50 50 1.5.2.7. Diabetik karamel 5·10 2 1,0 25 50 50 1.5.2.8. İris (bütün adlarda) 1·10 3 1,0 25 10 10 1.5.2.9. Saqqızlar 5·10 2 1,0 25 50 50 1.5.2.10. Halvalar: şirələnmiş 1·10 4 0,01 25 50 50 şirələnməmiş 5·10 4 0,01 25 50 50 1.5.2.11. Pastilamarmelad məmulatları: şirələnməmiş pastila, zefir, marmelad 1·10 3 0,1 25 50 100 şirələnmiş pastila,zefir, marmelad 5·10 3 0,1 25 50 100 diabetik pastilamarmelad məmulatları 1·10 3 1,0 25 50 50 1.5.2.12. Şərq şirniyyatı: yumşaq növlü konfetlər,qozhalvası,oyla 5·10 3 0,1 25 100 100 şirələnmiş yumşaq növlü konfetlər 1·10 4 0,1 25 100 100 şərbətlər 5·10 3 0,1 25 200 100 rahat-lukum 1·10 4 0,01 25 - 100 1.5.2.13.Karamel növlü Ģərq Ģirniyyatı qovrulmuş qoz 1·10 3 1,0 25 50 50 kozinak 5·10 3 0,1 25 50 50 şirələnmiş karamel növlü 1·10 4 0,1 25 50 50 1.5.2.14. «Vermişel» növlü bəzədil miş şəkərli yarımfabrikatlar 1·10 3 1,0 25 50 50 37 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.5.3. Şəkərli qənnadı məmulatları: şokalad və şokaladlı məmulatlar Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,5 civə 0,1 Mikotoksinlər aflatoksin B1 0,005 Pestisidlər**: Radionuklidlər: sezium-137 140 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çox olmamalı Kiflər, KƏGV /qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər,o cümlədən salmonella-lar 1.5.3.1. Şokolad: əlavəsiz adi və desert 1·10 4 0,1 25 50 50 əlavələrlə adi və desert 5·10 4 0,1 25 50 100 İçi doldurulmuş, «Assorti» növlü konfetlər, qənnadı plitkaları 5·10 4 0,1 25 50 100 1.5.3.2. Diabetik şokolad 5·10 3 0,1 25 50 50 1.5.3.3. Pastalar,kremlər: südlü,şokoladlı 5·10 3 0,1 25 50 50 qozlu 5·10 4 0,01 25 50 100 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.5.4. Kakao-paxla, kakao-məhsullar Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,5 civə 0,1 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 kakao məhsull ar Radionuklidlər: sezium-137 100 Bk/kq stronsium-90 80 həmin qaydada Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan - (α,β,γ- izomerləri) 0,5 DDT və onun metabolitləri 0,15 38 Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV /qr, çox olmamalı Kiflər, KƏGV /qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (koli formalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.5.4.1. Kakao-toz: satış üçün 1·10 5 0,01 25 100 100 sənayedə işlədilmə üçün 1·10 4 0,01 25 100 100 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.5.5. Unlu qənnadı məmulaları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,3 kadmium 0,1 civə 0,02 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 dezoksinivalenol 0,7 Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ -izomerlər) 0,2 DDT və onun metabolitləri 0,02 Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çox olmamalı Kiflər, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 7 8 1.5.5.1. Biskvitli, qat-qat, kövrək undan, yüngül, bişirilmiş, ovuntulu bəzəkli tortlar və pirojnalar, o cümlədən dondurulmuş qaymaqlı 5·10 4 0,01* 0,01* 25 100 50 *yararlılıq müddəti 5 sutka və daha çox olan məhsullar üçün 0,1 qr-da yol verilmir zülallı-çalınmış, sufle tipli 1·10 4 0,01* 0,01* 25 50 100 *həmin qaydada meyvəli, omadkalı, şokolad şirəsi ilə 1·10 4 0,01* 0,1 25 50 100 *həmin qaydada yağlı 5·10 4 0,01* 0,1 25 50 100 *həmin qaydada kəsmikli qaymaqlı 5·10 4 0,01* 0,1 25 -** -** *həmin qaydada ** yararlılıq müd-dəti 5 sutka və daha çox olan məhsullar üçün mayalar-50, kiflər-100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı «kartoşka» tipli 5·10 4 0,01* 0,1 25 50 100 *həmin qaydada bişirilmiş kremlə 1·10 4 0,01* 1,0 25 50 100 *həmin qaydada 39 1 2 3 4 5 6 7 8 1.5.5.2. Marqarin əsaslı, bitki qaymaq və yağları ilə bəzədilmiş, bəzədil məmiş tortlar və pirojnalar 1·10 4 1,0 0,1 25 50 50 1.5.5.3. Diabetik tortlar, pirojnalar, ruletlər 5·10 3 0,1 1,0 50 50 50 1.5.5.4. Ġçi doldurulmuĢ vaflili tortlar: yağlı 5·10 3 0,1 - 25 50 50 pralində, şokoladlı qozlu 5·10 4 0,01 - 25 50 50 1.5.5.5. Ġçi doldurulmuĢ biskvitli ruletlər: qaymaqlı,yağlı 5·10 4 0,01 0,1 25 50 100 meyvəli, şəkərlənmiş, xaşxaşlı, qozlu 1·10 4 1,0 1,0 25 50 100 1.5.5.6. Kekslər: şəkər pudrası ilə 5·10 3 0,1 - 25 50 50 şirələnmiş, qozlu, meyvəli, rom hopdu rulmuş, şəkərlənmiş 5·10 3 0,1 - 25 50 100 1.5.5.7. Germetik qablaşdı rılmış keks və ruletlər 5·10 3 0,1 0,1 25 50 50 1.5.5.8. Vaflilər: içi doldurulmayan, meyvəli, pomadalı, yağlı içi doldurulmuş 5·10 3 0,1 - 25 50 100 içi qozlu-pralinli, şokolad şirəsi ilə şirələnmiş 5·10 4 0,01 - 25 50 100 1.5.5.9. Pryaniklər,kovrijkalar: içi doldurulmayan 2,5·10 3 1,0 - 25 50 50 içi doldurulan 5·10 3 0,1 - 25 50 50 1.5.5.10. Peçenyelər: şəkərli,şokalad şirəli,yağlı 1·10 4 0,1 - 25 50 100 içərisi krem laylı 1·10 4 0,1 0,1 25 50 100 qaletlər, krekerlər 1·10 3 1,0 - 25 - 100 1.5.5.11. Unlu Ģərq Ģirniyyatları: darçınlı biskvit, kurabye, şəkər-lukum, şəkər-çörək 5·10 2 1,0 - 25 50 50 qozlu ruletlər və çubuqlar 1·10 3 1,0 - 25 50 50 şirələnmiş 1·10 4 0,1 - 25 50 100 40 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.5.6. Bal Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 0,5 kadmium 0,05 Oksimetilfurfurol 25 Pestisidlər: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ -izomerlər) 0,005 DDT və onun metabolitləri 0,005 Radionuklidlər: sezium-137 100 Bk/kq stronsium-90 80 həmin qaydada * Ərzaq xammallarının istehsalı zamanı istifadə olunmuş pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət etmək lazımdır (3.12,, 3.13 bəndlərinə baxmalı) ** heksaxlorsikloheksanın (α,β,γ-izomerləri) və DDT və onun metabolitlərinin yol verilən həddi əsas xammal növlərinin həm kütlə payı üzrə, həm də normalaşdırılan pestisidlərin yol verilən hədləri üzrə hesablanır. 41 1.6. Meyvə-tərəvəz məhsulları Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.1. Təzə və təzə dondurulmuş tərə vəzlər, kartof, bostan bitkiləri, meyvələr, giləmeyvələr, göbələklər Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 0,4 meyvə, giləmeyvə arsen 0,2 0,5 göbələk kadmium 0,03 0,1 göbələk civə 0,02 0,05 göbələk Nitratlar: kartof 250 Ağ faraş baş kələm (sentyabrın 1-nə qədər) 900 gec yetişən ağ baş kələm 500 faraş yerkökü (sentyabrın 1-nə qədər) 400 Gec yetişən yerkökü 250 tomatlar (pomidorlar) 150 300 mühafizə edilən torpaq xiyarlar 150 400 mühafizə edilən torpaq çuğundur (yemək üçün) 1400 baş soğan 80 yarpaq soğan 600 800 mühafizə edilən torpaq yarpaqlı tərəvəzlər (kahılar, ispanaq, turşəng, kələmin salat növləri, cəfəri, kişniş, şüyüd, nanə, reyhan və.s.) 2000 şirin bibər 200 400 mühafizə edilən torpaq Badımcan 400 Qarpız 60 qovun ( yemiş) 90 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 0,1 kartof,yaşıl noxud, şəkər çuğunduru 0,5 tərəvəzlər, bostan bitkiləri, göbələk 0,05 meyvə, giləmeyvə, üzüm DDT və onun metabolitləri 0,1 Radionuklidlər: kartof sezum-137 120 Bk/kq strornsium-90 40 həmin qaydada tərəvəzlər, bostan bitkiləri sezium-137 120 həmin qaydada stronsium-90 40 həmin qaydada meyvələr, giləmeyvələr, üzüm sezium-137 40 həmin qaydada stronsium-90 30 həmin qaydada yabanı giləmeyvələr sezium-137 160 həmin qaydada stronsium-90 60 həmin qaydada göbələklər sezium-137 500 həmin qaydada stronsium-90 50 həmin qaydada 42 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Mayalar, KƏGV /qr, çox olmamalı Kiflər, KƏGV /qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.6.1.1. Təzə, dondurulmuş təzə tərəvəzlər və kartof, onlardan alınan məhsullar: pörtlədilmiş tezdondurulan bütöv təzə tərəvəzlər 1·10 4 1,0 25 1·10 2 1·10 2 25 qr-da L.monocytoqenes olmasına yol verilmir pörtlədilməyən tez dondurulan bütöv təzə tərəvəzlər 1·10 5* 0,01 25 5·10 2 5·10 2 *doğranmış, o cümlədən qarışıq tərəvəzlər üçün 5·10 5 tez dondurulan yarpaqlı və yaşıl tərəvəzlər 5·10 5 0,01 25 5·10 2 5·10 2 pörtlədilmiş məhsulun 25 qr-da L.monocytogenes olmasına yol verilmir pörtlədilmiş tezdondurulan göbələklər 1·10 4 1,0 25 1·10 2 1·10 2 kartofdan tez dondurulan yarımfabrikatlar (qarnir kar tofu, kotletlər, bitoçkilər və s.) 5·10 4 0,01 25 1·10 3 pörtlədilmiş tezdondurulan tərəvəzlərdən qatışıqlar və salatlar 5·10 4 0,1 25 1·10 2 1·10 2 25 qr-da L.monocytogenes olmasına yol verilmir tərəvəzlərdən püreyə bən zər tezdondurulan yarım fabrikatlar 5·10 4 0,1 25 2·10 2 2·10 2 1 qr-da sulfitreduksiya edici klostridilər olmasına yol verilmir. tezdondurulan tərəvəz kot letləri (yarımfabrikatlar) 1·10 5 0,1 25 1·10 3 1.6.1.2. Tezdondurulan meyvələr,giləmeyvələr,üzüm və onlardan alınan məhsullar: tumlu və hamar çəyirdəkli tezdondurulan meyvələr 5·10 4 0,1 25 2·10 2 1·10 3 çəyirdəyi hamar olmayan tezdondurulan meyvələr 5·10 5 0,1 25 5·10 2 1·10 3 vakuum qablaşdırılmada və tezdondurulan bütöv təzə giləmeyvələr 5·10 4 0,1 25 2·10 2 5·10 2 sürtgəcdən keçirilmiş, yaxud xırdalanmış tezdondurulan giləmeyvələr 1·10 5 0,01 25 5·10 2 1·10 2 tezdondurulan meyvə tərəvəzdən desert xörəklər 1·10 3 1,0 25 1·10 2* 1·10 2* *maya və kiflərin miqdarı cəm halda meyvə–tərəvəzdən desert yarımfabrikatlar 1·10 5 0,1 25 1·10 3* 1·10 3* *həmin qaydada Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.2. Quru tərəvəzlər, kartof, meyvələr, giləmeyvələr, göbələklər Toksiki elementlər, nitratlar, pestisidlər 1.6.1.bəndinə uyğun Radionuklidlər: kartof sezium-137 600 Bk/kq stronsium-90 200 həmin qaydada tərəvəz,bostan bitkiləri sezium-137 600 həmin qaydada stonsium-90 200 həmin qaydada meyvə, giləmeyvə, üzüm sezium-137 200 həmin qaydada stonsium-90 150 həmin qaydada yabanı giləmeyvələr sezium-137 800 həmin qaydada stronsium-90 300 həmin qaydada göbələklər sezium-137 2500 həmin qaydada stronsium-90 250 həmin qaydada 43 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr, sm 3 ) yol verilmir Kiflər, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (koliforma lar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.6.2.1. Quru tərəvəzlər və kartof qurudulmadan əvvəl pörtlədilməyən quru tərəvəzlər 5·10 5 0,01 25 5·10 2 B.cereus-1·10 3 KƏGV/ qr-dan çox olmamalı quru kartof püresi 5·10 4 0,1 25 5·10 2 qurudulmadan əvvəl pörtlədilən quru kartof və digər kökümeyvəlilər 2·10 4 0,01 25 5·10 2 kartof çipsiləri 1·10 3 0,1 25 dad əlavələri ilə çipsilər və ekstrudisiya edilmiş məmulatlar 1·10 4 0,1 25 2·10 2 1.6.2.2. Quru meyvə və giləmeyvələr: quru meyvə və giləmeyvələr 5·10 4 0,1 25 1·10 2 mayalar 5·10 2 KƏGV/ qr-dan çox olmamalı sublimasiya ilə qurudulmuş meyvə və giləmeyvələr, meyvə-giləmeyvə püreləri 5·10 4 0,1 25 1·10 2 şəkərlənmiş 1·10 3 1,0 25 50 mayalar 50 KƏGV/qr-dan çox olmamalı 1.6.2.3. Qurudulmuş göbələklər 5·10 5 0,001 25 5·10 2 1.6.2.4. Qida konsentratları: meyvə və tərəvəz desertləri (isti ilə qurudulmuş) 5·10 3 1,0 25 1·10 2 S.aureus 1 qr da, B. cereus 0,1 qr-da yol verilmir tərəvəz tozları (sublimasiya ilə qurudulmuş) 5·10 4 0,01 25 1·10 2 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.3. Tərəvəz, meyvə, giləmeyvə konservləri qurğuşun 0,5 0,4 meyvə,giləmeyvə 1,0 yığılmış tənəkə qablarda arsen 0,2 kadmium 0,03 0,05 yığılmış tənəkə qablarda civə 0,02 qalay 200,0 yığılmış tənəkə qablarda xrom 0,5 xromlaşdırılmış qablarda Mikotoksinlər: Patulin 0,05 alma, pomidor, çaytikanı Nitratlar, pestisidlər, radionuklidlər 1.6.1.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları Tələblər 1 2 1.6.3.1. pH 4,2 və daha yüksək olan tərəvəz konservləri, pH 3,8 və daha yüksək olan armud, ərik, şaftalı konservləri (turşu əlavə edilmədən hazırlananlar) Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 1.6.3.2. Quru qalığın miqdarı 12%-dən aşağı olan qatılaşdırılmayan tomat məhsulları (qarışıqsız konservləşdirilmiş) Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «B» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 1.6.3.3. p H 3,7-4,2 olan tərəvəz konservləri Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «V» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 44 1 2 1.6.3.4. Tərəvəz konservləri (pH 3,7-dən aşağı), pasterizə edilmiş meyvə,meyvə-tərəvəz konservləri,sorbin turşusu ilə PH 4,0 dən aşağı olan ictimai iaşə üçün konservlər:pH 3,8-dən aşağı olan armud, şaftalı və ərik konservləri Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «Q» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.4. Göbələk konservləri Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 1,0 yığılmış tənəkə qablarda arsen 0,5 kadmium 0,1 civə 0,05 qalay 200,0 yığılmış tənəkə qablarda xrom 0,5 xromlanmış qablarda Pestisidlər, radionuklidlər 1.6.1.bəndinə uyğun Mikrobioloji göstəricilər: Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri (təbii göbələklərdən) üçün, yaxud «V» qrupu konservləri (marinada qoyulmuş göbələklərdən) üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.5. Meyvə, tərəvəz, giləmeyvə şirələri, nektarları, içkiləri, konsentratları (konservləşdirilmiş), tərəvəz, meyvə yarımfabrikatları; aromatlaşdırılmış, meyvəli, meyvə-giləmeyvəli dondurmalar, qida buzu Toksiki elementlər : qurğuşun 0,5 tərəvəz 0,4 meyvə,giləmeyvə 1,0 yığılmış tənəkə qablarda arsen 0,2 kadmium 0,03 0,05 yığılmış tənəkə qablarda civə 0,02 qalay 200,0 yığılmış tənəkə qablarda xrom 0,5 xromlanmış qabda içkilər qurğuşun 0,3 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,005 konsentratlar 1.6.1.bəndinə üyğun xammalda və son məhsulda quru maddələrin miqdarı nəzərə alınmaqla ilkin məhsulda hesablanır Mikotoksinlər: şirələr, içkilər, konsentratlar patulin 0,05 alma, pomidor, çaytikanı meyvə, tərəvəz yarıfabrikatları patulin 0,05 pomidor pulpası, alma pulpası Nitratlar, pestisidlər şirələr, içkilər, konsentratlar 1.6.1. bəndinə uyğun İçkilər və konsentratlar üçün xammal və son məhsulda quru maddələrin miqdarı nəzərə alınmaqla ilkin məhsulda hesablanır Radionuklidlər: şirələr, içkilər sezium-137 1.6.1. bindinə uyğun stronsium-90 konsentratlar sezium-137 1200 Bk/kq stronsium-90 240 Bk/kq 45 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları Tələblər 1.6.5.1. Konservləşdirilmiş tərəvəz şirələri (pH 4,2 və daha yüksək) Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər 1.6.5.2. Tərkibində quru maddələrin miqdarı 12%-dən az olan konservləşdirilmiş tomat içkiləri Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «B» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər 1.6.5.3. Tərkibində quru maddələrin miqdarı 12% və daha yüksək olan konservləşdirilmiş tomat məhsulları (tomat pastaları,tomat sousları) Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «B» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. Tomat pastasında Qovard üzrə kiflərin miqdarı görmə sahəsində 40% dən çox olmamalıdır. 1.6.5.4.Tərkibində quru maddələrin miqdarı 12% və daha yüksək olan sterilizə edilmiş tomat ketçupları. Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «B» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 1.6.5.5. pH 3,7-4,2 olan tərəvəz şirələri (turşu əlavə olunmuş). Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «V» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 1.6.5.6. pH 3,7-dən aşağı olan tərəvəz şirələri: meyvə (sitrus), meyvə-giləmeyvə şirələri, o cümlədən şəkərli, təbii, qatı laşdırılmış, pasterizə edilmiş; pH 3,8 və daha aşağı olan konservləşdirilmiş ərik,şaftalı və armud şirələri. Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «Q» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər.. Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV/qr çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Mayalar, KƏGV /qr, çox olma malı Kiflər, KƏGV /qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.6.5.7. pH 3,7 və daha aşağı olan, pasterizə edilmiş, karbon qazı ilə qazlaşdırılmış meyvə-giləmeyvə içkiləri və şirələri 50 1000 - 1,0* 5,0 1 sm 3 da süd turşulu mikroorqanizmlər olma sına yol verilmir *yol verilməyən kütlə, sm 3 1.6.5.8. Sənaye emalı üçün meyvə,meyvə-giləmeyvə və giləmeyvə konsentratları pasterizə edilmiş Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «Q» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. pasterizə edilməyən, o cümlədən tez dondurulan 5·10 3 1,0 25 2·10 3 5·10 2 1.6.5.9. Sterilizə edilməyən, o cümlədən konservant əlavə edilən tomat sousları və ketçupları 5·10 3 1,0 25 50 50 1 sm 3 da sulfitreduksiya edici klostridilərin olmasına yol verilmir 1.6.5.10. Meyvə-tərəvəzli dondurmalar və şəkər siropu əsasında hazırlanan aromatlaşdırılmış meyvə buzu 1·10 5 0,01 25 100 100 1.6.5.11. Meyvə-tərəvəz dondurmaları və meyvə buzu üçün qatışıqlar 5·10 4 0,01 25 100 100 quru qatışıqlara su ilə bərpa edildikdən sonra nəzarət aparılır 1.6.5.12. Saxlanılmadan realizə edilən təzə sıxılmış meyvə və tərəvəz şirələri 1.9.15.16.bəndinə uyğun 46 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq çox olmamalı Qeyd 1.6.6. Cemlər, mürəbbələr, povidlalar, konfityurlar, sürtgəcdən keçirilmiş şəkərli meyvə və giləmeyvələr, digər şəkərli meyvə-giləmeyvə konsentratları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 1,0 yığılmış tənəkə qablarda arsen 1,0 kadmium 0,05 civə 0,02 qalay 200,0 yığılmış tənəkə qablarda xrom 0,5 xromlaşdırılmış qablarda Mikotoksinlər: patulin 0,05 alma,çaytikanı Nitratlar, pestisidlər** Radionuklidlər: sezium-137 80 Bk/kq stronsium-90 70 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çol olmamalı Kiflər, KƏGV /qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.6.6.1. Sterilizə edilməyən, cemlər, mürəbbələr,povidlalar,konfityurlar,sürtgəc dən keçirilmiş şəkərli meyvə və giləmeyvələr,digər şəkərli meyvə giləmeyvə konsentratları 5·10 3 1,0 25 50 50 1.6.6.2. Müxtəlif üsullarla fiziki istilik təsirlərinə cəlb edilmiş cemlər, mürəbbələr, povid lalar, konfityurlar, sürtgəcdən keçirilmiş şəkərli meyvə və giləmeyvələr, digər şəkərli meyvə-giləmeyvə konsentratları Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «Q» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.7. İsladılmış,turşudulmuş, marinada qoyulmuş, duzlu meyvələr, tərəvəzlər və göbələklər Toksiki elementlər,nitratlar, pestisidlər,radionuk lidlər 1.6.1.bəndinə üyğun Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları Məhsulun kütləsində qr (sm 3 ), yol verilmir. Mezofil sulfitreduksiyedici klostridlər Patogenlər,o cümlədən salmonellalar 1.6.7.1. Birbaşa istifadə üçün turşudulmuş və duzlu tərəvəzlər (kələm, xiyar, pomidor və s); isladılmış və duzlu meyvələr,o cümlədən bostan bitkiləri (qablaşdırılan və qablaşdırılmayan) 25 1.6.7.2. Çəlləklərdə marinada qoyulmuş və duzlu, çəlləklərdə bişirilmiş göbələklər 0,1 25 47 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.8. Quru ədviyyatlar və spesiyalar Toksiki elementlər: qurğuşun 5,0 arsen 3,0 kadmium 0,2 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr, sm 3 ) yol verilmir Kiflər, KƏGV/qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Sulfitre duksiya edici klostridi lər Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.6.8.1 Ədviyyatlar və ətirli ədviyatlar istifadəyə hazır 5·10 5 0,01 0,01 25 1·10 3 xammal ədviyyatlar: yumru qara istiot, ətirli istiot, qırmızı istiot, darçın, mixək, hil, muskat cevizi və s. 2·10 6 0,001 - 25 1·10 4 1.6.8.2. Ətirli tərəvəz və ədviyyatlarla kompleks qida əlavələri 5·10 5 0,01 0,01 25 2·10 2 1.6.8.3. Qidaya dad verən ədviyyatlar xardal, yeyilən qıtığotu kökü 5·10 4 0,01 0,01 25 2·10 2 1.6.8.4. Tozvari sarımsaq (sublimasiya ilə qurudulmuş) 5·10 3 1,0 - 25 1·10 2 B.cereus1·10 2 KƏGV/qr dan çox olmamalı Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.9. Qoz Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,3 kadmium 0,1 civə 0,05 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 0,5 DDT və onun metabolitləri 0,15 Mikotiksinlər: aflatoksin B1 0,005 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada 48 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Kiflər, KƏGV/qr çox olmamalı Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.6.9.1. Təbii qozlar (badam,yunan qozu,araxis, püstə, boz kaliforniya qozu, pekan, kokos qozu, fındıq) təmizlənmiş, qovrulmayan 0,01 25 1·10 3 1.6.9.2. Qovrulmuş qozlar 0,01 25 5·10 2 1.6.9.3. Qurudulmuş,xırdalanmış kokos qozları 0,01 25 1·10 2 1.6.9.4. Xırdalanmış kokos qozları 0,01 25 1·10 2 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.6.10. Çay ( qara, yaşıl, plitka) Toksiki elementlər: qurğuşun 10,0 arsen 1,0 kadmium 1,0 civə 0,1 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 Radionuklidlər: sezium-137 400 Bk/kq stronsium-90 200 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: kiflər 1·10 3 KƏGV/qr, çox olmamalı 1.6.11. Qəhvə (dənəvər, döyülmüş, həll olan) Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,05 civə 0,02 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 Radionuklidlər: sezium-137 300 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: kiflər 5·10 2 Yaşıl kofe dənləri, KƏGV/qr dan çox olmamalı *Ərzaq xammallarının istehsalı zamanı istifadə edilən pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət edilməlidir.(3.12., 3.13. bəndlərinə baxmalı) ** Nitratlar və pestisidlər əsas xammal növünün həm kütlə payı, həm də bu kontaminantların yolverilən hədləri üzrə hesablanırlar 49 1.7.Yağ xammalları və piy məhsulları Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.7.1. Yağ bitkilərinin toxumları (günə baxan,soya, pambıq, qarğıdalı, kətan, araxis, xardal, raps) Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 0,3 kadmium 0,1 civə 0,05 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 0,2 soya, pambıq 0,4 kətan, xardal,raps 0,5 günəbaxan,araxis DDT və onun metabolitləri 0,05 soya,pambıq,qarğıdalı 0,1 kətan, xardal,raps 0,15 günəbaxan,araxis Radionuklidlər: sezium-137 70 Bk/kq stronsium-90 90 həmin qaydada 1.7.2. Bitki yağlarının bütün növləri TurĢumadan xarabolma göstəriciləri: Turşuluq ədədi 4,0 mq KON/qr 0,6 həmin qaydada, təmizlən miş yağlar üçün peroksid ədədi 10,0 aktiv oksigen mmol/kq Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 0,2 araxis arsen 0,1 kadmium 0,05 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B 1 0,005 təmizlənməmiş yağlar üçün Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 0,2 0,05 təmizlənmiş,dezodorasiya edilmiş DDT və onun metabolitləri 0,2 0,1 təmizlənmiş,dezodorasiya edilmiş Radionuklidlər: sezium-137 60 Bk/kq strornsium-90 80 həmin qaydada 1.7.3. Bitki yağları və heyvan piylərinin emalından alınan məhsullar, o cümlədən balıq yağı (marqarinlər, kulinariya yağları, qənnadı yağları, mayonezlər, fosfatid konsentratları) TurĢumadan xarabolma göstəriciləri : peroksid ədədi 10,0 aktiv oksigen mmol/kq Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 0,3 mayonez arsen 0,1 kadmium 0,05 civə 0,05 nikel 0,07 marqarin, kulinariya və qənnadı yağları üçün. Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 Pestisidlər,radionuklidlər 1.7.2. bəndinə uyğun PolixlorlaĢdırılmıĢ bifenillər 3,0 tərkibində balıq yağı olan məhsullar üçün 50 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çox olmamalı Kiflər,KƏGV/q r, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.7.3.1.Mayonez istehlak qablarında - 0,1 25 5·10 2 50 sənaye emalı üçün - 0,01 25 1·10 3 50 1.7.3.2.Kulinariya və qənnadı yağları 0,001 25 1·10 3 1·10 2 1.7.3.3. Xörək və buterbrod üçün marqarinlər 0,01 25 5·10 2 50 1.7.3.4.Bitki yağlarında kremlər 1·10 4 0,01 25 50 50 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.7.4. Mal, qoyun, donuz və digər ətlik heyvanların piy xammalı (soyudulmuş, dondurulmuş), soyudulmuş, dondurulmuş, duzlanmış, hisə verilmiş donuz piyi Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,03 Antibiotiklər** levomisetin yol verilmir < 0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir < 0,01 v/qr qrizin yol verilmir < 0,5 v/qr basitrasin yol verilmir < 0,02 v/qr Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 0,002 0,004 hisə verilmiş donuz piyi Benz (a) piren 0,001 hisə verilmiş donuz piyi Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 0,2 DDT və onun metabolitləri 1,0 Radionuklidlər: sezium-137 100 Bk/kq strornsium-90 50 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) Sulfitreduk siyaedici klostridilər Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.7.4.1. Duzlanmayan, soyudulmuş, dondurulmuş donuz piyi 5·10 4 0,001 - 25 25 qr-da L.monocytogenes olmasına yol verilmir 1.7.4.2. Donuz piyindən və donuz döş ətindən duzlanmış, hisə verilmiş, hisə verilmiş bişirilmiş məhsullar 5·10 3 1,0 0,1 25 duzlanmış və hisə verilmiş məhsullar üçün həmin qaydada 51 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.7.5. Əridilmiş heyvani piylər TurĢumadan xarab olma göstəriciləri: turşuluq ədədi 4,0 mq KON/qr peroksid ədədi 10,0 aktiv oksigen mmol /kq Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,03 mis 0,4 saxlanma üçün tədarük edilənlər dəmir 1,5 həmin qaydada Antibiotiklər, nitrozaminlər, pestisidlər,radionuklidlər 1.7.4. bəndinə uyğun 1.7.6. İnək yağı TurĢumadan xarab olma göstəriciləri : yağlılıq fazasının turşuluğu 2,5 Kettstofer üzrə Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 0,3 şokoladlı yağ arsen 0,1 kadmium 0,03 0,2 şokoladlı yağ civə 0,03 mis 0,4 saxlanma üçün tədarük edilənlər dəmir 1,5 həmin qaydada Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,0005 Antibiotiklər**: levomisetin yol verilmir < 0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir < 0,01 v/qr streptomisin yol verilmir < 0,5 v/qr penisillin yol verilmir < 0,01 v/qr Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 1,25 yağa görə hesablanır DDT və onun metabolitləri 1,0 həmin qaydada Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 60 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çox olmamalı Kiflər, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. aureus Patogenər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 7 8 1.7.6.1. Voloqodskoye və əla növlü yağlar 1·10 4 0,1 1,0 25 Cəmi 50 25 qr-da L.monocyto genes olmasına yol verilmir 1.7.6.2. Şirin və turş kərə yağları, o cümlədən yağın kütlə payı 60% və daha çox olan duzlu 1·10 5* 0,01 0,1 25 Cəmi 100 həmin qaydada *turş kərə yağlarında normalaşdırıl mır 1.7.6.3. Şokoladlı yağ 1·10 5 0,01 0,1 25 100 100 25 qr-da L.monocyto genes olmasına yol verilmir 52 1 2 3 4 5 6 7 8 1.7.6.4. Yağın kütlə payı 30% dən 59%-ə qədər olan kərə yağları (buterbrod) 2·10 5 0,001 0,01 25 100 100 25 qr-da L.monocytog enes olma sına yol verilmir 1.7.6.5. Əridilmiş inək yağı 1·10 3 1,0 - 25 200 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.7.7. Süd yağları da aid edilməklə heyvani yağlarla bitki yağlarının qarışığından alınan yağ məhsulları TurĢumadan xarab olma göstəriciləri: yağlılıq fazası turşuluğu 2,5 Kettstofer üzrə peroksid ədədi 10,0 yağlılıq fazasında aktiv oksigen mmol/kq Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 0,3 şokolad komponenti ilə arsen 0,1 kadmium 0,03 0,2 şokolad komponenti ilə civə 0,03 mis 0,4 saxlanma üçün tədarük edilənlər dəmir 1,5 həmin qaydada nikel 0,7 hidrogenez olunmuş piyli məhsullar üçün Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,0005 Antibiotiklər**: levomisetin yol verilmir 0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir 0,01 v/qr streptomisin yol verilmir 0,5 v/qr penisillin yol verilmir 0,01v/qr Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 1,25 yağa görə hesablanır DDT və onun metabolitləri 1,0 həmin qaydada Radionuklidlər: sezium-137 100 Bk/kq stronsium-90 60 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çox olma malı Kiflər, KƏGV/qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (kolifor malar) S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.7.7.1. Yağın kütlə payı 60% və daha çox olan, süd yağ-ları da aid edilən heyvani yağlarla bitki yağlarının qarışığından alınan yağ məhsulları 1·10 5 0,01 0,1 25 100 100 25 qr-da L.monocyt o genes olmasına yol verilmir 1.7.7.2.Yağın kütlə payı 30-59% olan, süd yağları da aid edilməklə heyvani yağlarla bitki yağ larının qarışığından alınan yağ məhsulları 0,01 0,01 25 Cəmi 200 həmin qaydada 53 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.7.8. Müalicə-profilaktika məqsədli balıq yağı və dəniz məməlilərinin yağları TurĢumadan xarabolma göstəriciləri turşuluq ədədi 4,0 mq KON/qr peroksid ədədi 10,0 aktiv oksigen mmol/kq Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,2 civə 0,3 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ-izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,2 PolixlorlaĢdırılmıĢ bifenillər 3,0 Radionuklidlər: sezium-137 60 Bk/kq stronsium-90 80 həmin qaydada *Ərzaq xammalının istehsalı zamanı istifadə edilən pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət etmək lazımdır (3.12.,3.13.bəndlərinə baxmalı) **Qrizin,basitrasin, penisillin,streptomisin və bu qrupdan olan antibiotiklərin v/qr-la faktiki miqdarının hesablanması standartın aktivliyi üzrə həyata keçirilir 54 1.8. Ġçkilər Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.8.1. Butulkalara yığılmış içməli sular (qazlaşdırılan və qazlaşdırılmayan)* Toksiki elementlər: qurğuşun 0,03 arsen 0,05 kadmium 0,001 civə 0,0005 Radionuklidlər**: ümumi α –radioak tivlik 0,1 Bk/l ümumi β –radioak tivlik 1,0 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 100 KƏGV/sm 3 , çox olmayan həcmdə (sm 3) olmasına yol verilmir, 100 sm 3 üzrə 3 dəfə müayinə aparılır BÇQB (koliformalar) 100 BÇQB (koliformalar) fekal 100 Pseudomonas aeruginosa 100 həmin qaydada 1.8.2. Təbii içməli mineral sular (süfrə, müalicə-süfrə, müalicə)** Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 kadmium 0,01 civə 0,005 Radionuklidlər: ümumi α –radioak tivlik 0,1 Bk/l ümumi β –radioak tivlik 1,0 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 100 KƏGV/sm 3 ,çox olmayan həcmdə (sm 3 ) olmasına yol verilmir,100 sm 3 üzrə 3 dəfə müayinə aparılır BÇQB (koliformalar) 100 BÇQB (koliformalar) fekal 100 Pseudomonas aeruginosa 100 həmin qaydada 1.8.3. Konservləşdirilmiş şirə, içkilər, tərəvəz, meyvə, giləmeyvə konsentratları «Meyvə –tərəvəz məhsulları» bölməsinin 1.6.5. bəndinə baxmalı 1.8.4. Südlü içkilər «Süd və süd məhsulları» bölməsinin 1.2.1. və 1.2.4. bəndlərinə baxmalı 1.8.5. Alkoqolsuz içkilər, o cümlədən şirə tərkibli və süni minerallaşdırılmış Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,005 Radionuklidlər**: sezium-137 70 Bk/l stronsium-90 100 həmin qaydada Mikotoksinlər: patulin 0,05 şirə tərkibli:alma,tomat,çaytikanı Kofein 150 tərkibində kofein olan içkilər üçün 400 tərkibində kofein olan xüsusiləşdirilmiş içkilər üçün Xinin 85 tərkibində xinin olan içkilər üçün Ümumi minerallaşma 2,0 qr/l, çox olmamalı, süni minerallaşdırılmış içkilər 55 Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində və ya həcmində (qr,sm 3 ) yol verilmir Mayalar və kiflər KƏGV/qr çox olmamalı Qeyd BÇQB (koliformalar ) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.8.5.1. Yararlılıq müddəti 30 sutkadan az olan konser vantsız və pasterizə edil məyən alkoholsuz içkilər 30 333 25 100 1.8.5.2. Yararlılıq müddəti 30 sutka və daha çox olan alkoholsuz içkilər, o cümlədən şirə tərkibli: şəkərli 100 100 15* *KƏGV/100 sm 3 , çox olmamalı şirinləşdiricilərlə 100* 100 100 * aerob mezofillərin miqdarı şirə tərkibli 100 100 40* *həcmdə (sm 3 ), olmalarına yol verilmir 1.8.5.3. İstehlak qablarında alko holsuz içkilər üçün kon sentratlar (maye, pasta şəkilli), qatışıqlar (toz vari, tabletləşdirilmiş, qranulalaşdırılmış və s.) 5·10 4 * 1,0 25 10** *tərkibində natrium bikarbonat olan konsentratlardan başqa; ** həcmdə (sm 3 ), kütlədə (qr) olmasına yol verilmir 1.8.5.4. İsti alkoholsuz içkilərin hazırlanması üçün quru bitki xammalı qatışığı 5·10 5 1,0 25 100-maya, 100-kif 1.8.5.5. Pasterizə edilməyən siroplar 1,0 25 50* *KƏGV/ 10 sm 3, çox olmamalı 1.8.5.6. İsti süzülən pasterizə edilən siroplar 1,0 25 40* *həcm,sm 3 ,olmasın a yol verilmir 1.8.5.7. Aseptik üsulla süzülüb qablaşdırılan konsentratlar Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «Q» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. «Meyvə-tərəvəz məhsulları» bölməsinin 1.6.5.8. bəndinə baxmalı Ġndeks ,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.8.6. Qıcqırma içkiləri Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,005 Radionuklidlər: sezium-137 70 Bk/l stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/ 100 sm 3 , çox olmamalı Məhsulun həcmində və ya kütləsində (sm 3 ,qr)yol verilmir Mayalar və kiflər Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 1.8.6.1. Süzgəcdən keçirilməyən kvaslar: keqlərdə - 3,0 25 çəlləkdən tökülən - 1,0 25 56 1 2 3 4 5 6 Süzgəcdən keçirilən pasterizə edilməyən kvaslar: polimer butulkalarda - 10,0 25 keqlərdə - 3,0 25 çəlləkdən tökülən - 1,0 25 Süzgəcdən keçirilib pasterizə edilən kvaslar 10 10,0 25 100 1.8.6.2. Süzgəcdən keçirilməyən zəif alkohollu qıcqırma içkiləri: keqlərdə - 3,0 25 çəlləkdən tökülən - 1,0 25 1.8.6.3.Süzgəcdən keçirilib pasterizə edilməyən zəif alkohollu qıcqırma içkiləri: polimer butulkalarda - 10,0 25 keqlərdə - 3,0 25 çəlləkdən tökülən - 1,0 25 1.8.6.4. Süzgəcdən keçirilib pasterizə edilən zəif alkohollu qıcqırma içkiləri 10 10 25 100 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.8.7. Pivə, çaxır, araq, zəif alkohollu və digər spirtli içkilər Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,03 civə 0,005 Metil spirti 0,05 %,çox olmamalı (həcm payı susuz spirtdə hesablanır)-araq, etil, yeyinti spirtləri 1,0 qr/dm 3, çox olmamalı, (konyak,konyak içkiləri) Xinin 300 tərkibində xinin olan spirtli içkilər Nitrozaminlər: NDMA və NDEA jəmi 0,003 pivə Radionuklidlər: sezium-137 70 Bk/l stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/100sm 3 , çox olmamalı Məhsulun həcmi və ya kütləsində (sm 3 ,qr), yol verilmir Mayalar və kiflər Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.8.7.1. Çəlləkdən tökülən pivə 1,0 25 1.8.7.2. Pasterizə edilməyən pivələr: keqlərdə - 3,0 25 butulkalarda - 10,0 25 Pasterizə edilmiş və məhsulsuzlaşdırılmış pivə 500 10 25 40 * Butulkalara yığılan içməli sular mərkəzləşdirilmiş içməli su təchizatı sistemi suyunun təhlükəsizliyinə gigiyenik tələblərə uyğun olan sulardan hazırlanmalıdır. ** Ümumi aktivlik normativlərindən yüksək olduqda HPB-99-a uyğun olaraq radionuklidlərin fərdi konsentrasiyaları ölçülür, o cümlədən təbii radionuklidlər Ra-226, U -238, Th-232 və texnogen radionuklidlər Cs 137, Sz-90-in fərdi konsentrasiyaları. 57 1.9. Digər məhsullar Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.1. İzolyatlar, kensentratlar, hidrolizatlar və bitki zülalı teksturatları; qida srotu,müxtəlif yağ tərkibli paxlalı dənlərdən, yağlı və qeyri-ənənəvi bitkilərdən unlar Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,2 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 0,7 buğdadan dezoksinivalenol 1,0 arpadan zearalenon 1,0 buğdadan,arpadan,qarğıdalıdan Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,5 dənli bitkilərdən, qarğıdalıdan, paxlalı bitkilərdən (soyadan başqa), günəbaxan və araxisdən 0,4 kətandan,xardaldan, rapsdan 0,2 soyadan, pambıqdan DDT və onun metabolitləri 0,15 günəbaxandan, araxisdən 0,1 kətan,xardal, rapsdan 0,05 pambıq, qarğıdalı, paxlalılardan 0,02 dənli bitkilərdən Oliqosaxar 2,0 %,soya zülallı pəhriz və uşaq qidası məhsulları üçün çox olmamalı Tripsin inqibitoru 0,5 həmin qaydada Radionuklidlər: sezium-137 80 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) S.aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar Sulfitreduk siyaedici klostridilər 1.9.1.1. İzolyatlar, bitki zülalı konsentrat ları soya unu 5·10 4* 0,1 0,1 25 0,1 Mayalar və kiflər 100 KƏGV/qr-dan çox olmamalı; *5·10 3 uşaq məhsulları üçün 1.9.1.2. Soya xammalından fermentativ zülal hidrolizatı 1·10 3 1,0 - 25 1qr-da maya və kiflər olmasına yol verilmir 1.9.1.3. Günəbaxan zülallı qida konsentratı 5·10 4 0,1 - 25 Kiflər-10 KƏGV/qr-dan çox olmamalı 58 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.2. Süd zərdabı zülalları konsentratları, kazein, kazeinatlar, süd zülalları hidrolizatları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 1,0 kadmium 0,2 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,0005 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 1,25 yağa görə hesablanır DDT və onun metabolitləri 1,0 həmin qaydada Radionuklidlər: sezium-137 300 Bk/kq stronsium-90 80 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV /qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.9.2.1. Qida kazeinatları 5·10 4 0,1 25 0,01 qr-da sulfitreduksiya edici klostridilərin olmasına yol verilmir 1.9.2.2. Zərdab zülalı konsentratları 5·10 4 1,0 25 0,1 qr-da S.aureus olmasına yol verilmir 1.9.2.3. Albumin-kazein konsentratı 2,5·10 3 1,0 25 1,0 qr-da S.aureus olmasına yol verilmir Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.3. Qan zülalları konsentratları (plazmanin, zərdabın, qida albumininin quru konsentratları) Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,1 civə 0,03 Radionuklidlər: sezium-137 160 Bk/kq stronsium-90 80 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: «Ət və ət məhsulları» bölməsinin 1.1.2.2. və 1.1.2.3. bəndlərinə baxmalı 1.9.4. Taxıl, paxlalı bitkilərin rüşeyimləri, onların cecə və yumaqları, kəpək Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 0,2 kadmium 0,1 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 0,7 buğdadan dezoksinivalenol 1,0 arpadan zearalenon 1,0 buğda, arpa, qarğıdalıdan Pestisidlər* Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,5 DDT və onun metabolitləri 0,02 Radionuklidlər: sezium-137 170 Bk/kq stronsium-90 120 həmin qaydada Oliqosaxar 1.9.1 bəndi üzrə tripsin inqibitoru həmin qaydada Çörək ehtiyatlarının zərərvericiləri ilə çirklənmə və yoluxma (həĢərat, gənə) yol verilmir 59 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kif, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər,o cümlədən salmonellalar 1.9.4.1. Dənlilərdən qida kəpəkləri 5·10 4 0,1 25 100 termiki emaldan keçmiş 1.9.4.2. Kəpəkdən qida lifləri, sıxılmış tərəvəz və meyvə cecəsi 5·10 4 0,1 25 50 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.9.5. Taxıl, paxlalı və digər bitkilərin toxumlarından zülallı məhsullar: içkilər, o cümlədən qıcqırdılmış; tofu və okara Toksiki elementlər: qurğuşun 0,2 quru maddəyə hesablanır arsen 0,1 kadmium 0,2 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 0,7 buğdadan dezoksinivalenol 1,0 arpadan zearalenon 1,0 buğda,arpa,qarğıdalıdan Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,1 quru maddəyə hesablanır DDT və onun metabolitləri 0,01 civə üzvi pestisidlər yol verilmir Radionuklidlər: sezium-137 130 Bk/kq,quru maddəyə hesablanır stronsium-90 80 həmin qaydada Oliqosaxar 1.9.1. bəndi üzrə tripsin inqibitoru 1.9.1 bəndi üzrə Çörək ehtiyatlarının zərərvericilərilə çirklənməsi və yoluxması (həşərat, gənə) yol verilmir qatılaşdırılmış, zənginləşdirilmiş və quru içkilər; quru tofu və okara Toksiki elementlər: qurğuşun 0,2 quru maddəyə hesablanır arsen 0,1 kadmium 0,2 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 0,005 0,7 buğdadan dezoksinivalenol 1,0 arpadan zearalenon 1,0 buğda, arpa, qarğıdalıdan Pestisidlər*; heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,1 quru maddəyə hesablanır DDT və onun metabolitləri 0,01 civə üzvi pestisidlər yol verilmir Radionuklidlər: sezium-137 130 Bk/kq, quru maddəyə hesablanır stronsium-90 80 həmin qaydada 60 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr ) yol verilmir Qeyd BÇQB (koliforma lar) S.aureus Patogenlər,o cümlədən salmonellalar B. cereus 1.9.5.1. Soya paxlaları əsasında hazırlanan içkilər: aseptik şəraitdə süzülən soya içkiləri Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər soya içkiləri,kokteyllər, soyudulmuş və dondurulmuş desertlər 5·10 4 0,1* 1,0 25 0,1 *1,0-yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün Kif-10 KƏGV/ qr, çox olmamalı qıcqırdılmış soya içkiləri 0,1* 1,0 25 0,1 *həmin qaydada Kif 10,maya-10 KƏGV/qr, çox olmamalı 1.9.5.2. Soya zülallı məhsullar (tofu) 5·10 4** 0,1* 1,0 25 0,1 *həmin qaydada ** maya kulturaları istifadə edilənlərdə normalaşdırılmır; Kif-10,maya-50, KƏGV/qr, çox olmamalı okara 5·10 4 0,01 1,0 25 0,1 Kif-10 KƏGV/qr,çox olmamalı Ġndeks, məhsul qrupları, Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.6. Qatılaşdırıcılar,stabilizatorlar, həlməşikləşdirici agentlər (pektin, aqar, karraqinan və digər kitrələr) Toksiki elementlər: qurğuşun 2,0 karraqinan, qummiarabik, kitrələr:quar, ksantan, qelan 5,0 aqar 10,0 pektin, kitrələr:qxatti, tari, karayi arsen 3,0 pektin, aqar, karraqinan, kitrələr: qxatti, tari, karayi, qelan kadmium 1,0 karraqinan civə 1,0 həmin qaydada mis 50 pektin sink 25 pektin Radionuklidlər: sezium-137 160 Bk/kq stronsium-90 90 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kiflər, KƏGV /qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.9.6.1. Pektin: uşaq və pəhriz qidası məhsulları üçün 5·10 2 1,0 25 50 Maya-50 KƏGV/ qr, çox olmamalı kütləvi istehlak məhsulları üçün 5·10 4 0,1 25 100 Maya-100 KƏGV/ qr, çox olmamalı 1.9.6.2. Qida aqarı,aqaroid, furselyarin, natrium alginat (qida) 5·10 4 1,0 25 100 1.9.6.3. Karraqinan 5·10 3 1,0 25 100 1.9.6.4. Kitrə əsaslı qatılaşdırıcılar və stabilizatorlar ( quar, ksantan və s.) 5·10 3 1,0 25 500* *mayalar və kiflərin cəmi 61 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.7. Jelatin,birləşdirici toxuma zülalları konsentratları Toksiki elementlər: qurğuşun 2,0 arsen 1,0 kadmium 0,1 civə 0,05 Pestisidlər*: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər)) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 Radionuklidlər: sezium-137 160 Bk/kq stronsium-90 80 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.9.7.1. Qida jelatini uşaq və pəhriz qidası məhsulları üçün 1·10 4 1,0 25 kütləvi istehlak məhsul ları üçün 1·10 5 0,01 25 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.8. Nişastalar,patka və onların emal məhsulları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,5 kadmium 0,1 civə 0,02 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ izomerlər) 0,5 qarğıdalı 0,1 kartof DDT və onun metabolitləri 0,05 qarğıdalı 0,1 kartof Radionuklidlər: sezium-137 400 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çox olma malı Kiflər, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (koliformalar) Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.9.8.1. Quru nişasta (kartof, qarğıdalı, noxud) 1·10 5 0,01 25 500 500 1.9.8.2. Amilopektinli şişirdilmiş nişasta, ekstruzion nişasta 1·10 4 0,1 25 250 250 1.9.8.3.Az şəkərli patka 1·10 4 1,0 25 50 100 1.9.8.4. Maltin, maltodekstrinlər 5·10 4 1,0 25 50 100 1.9.8.5.Laktuloza konsentratı 5·10 3 1,0 50 50 100 S.aureus 1qr-da yol verilmir 1.9.8.6. Qlükoza-fruktoza siropu 1·10 5 1,0 25 50 100 1.9.8.7. Şirə əlavə edilmiş qlükoza qranulaları 1·10 4 1,0 25 50 100 62 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.9. Qida mayaları, təkhüceyrəli bitkilərin biokütləsi, bakterial başlanğıc kulturalar Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 0,2 kadmium 0,2 civə 0,03 Radionuklidlər: sezium-137 100 Bk/kq stronsium-90 80 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (koliformalar) S.aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.9.9.1. Quru çörəkbişirmə mayaları 0,01 0,1 25 1.9.9.2. Preslənmiş çörəkbişirmə mayaları 0,001 0,1 25 Kiflər-100 KƏGV/qr,çox olmamalı 1.9.9.3. Liofil qurudulmuş başlanğıc kulturalar (fermentləşdirilmiş ət məhsullarının emalı üçün) 1,0 1,0 10 1 qr-da sulfitreduksiyaedici klostridilərin olmasına yol verilmir; kulturalar üçün texnoloji mikroflora mikroorqanizmlərinin miqdarı 10 9 , konsentratlar üçün 10 10 KƏGV/ sm 3 dan aşağı olmamalı; mayalar-10,kiflər 10 KƏGV/qr,çox olmamalı 1.9.9.4. Təkhüceyrəli bitkilərin biokütləsi, sənaye emalı üçün mayalar 1,0 1,0 25 MAFAnMM-1·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı; Mayalar 50, kiflər 50 KƏGV/qr, çox olmamalı; 1 qr-da produsentin diri hüceyrələrinin olmasına yol verilmir Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.9.10. Quru qida bulyonları Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,2 civə 0,1 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ, izomerlər) 0,1 başlanğıc məhsula hesablanır. DDT və onun metabolitləri 0,1 Radionuklidlər: sezium-137 160 Bk/kq stronsium-90 50 həmin qaydada 1.9.11. Ksilit, sorbit, mannit, digər şəkər spirtləri Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 2,0 kadmium 0,05 civə 0,01 nikel 2,0 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kiflər, KƏGV/qr. çox olma malı Qeyd BÇQB (koli formalar) Patogenlər, o cüm lədən salmonellalar 1.9.11.1. Ksilit, sorbit, mannit, digər şəkər spirtləri 1·10 4 1,0 25 1·10 2 63 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.12. Müalicə-profilaktik və xörək duzu Toksiki elementlər: qurğuşun 2,0 arsen 1,0 kadmium 0,1 civə 0,1 0,01 «Ekstra» müalicə-profilaktika Yod* *35-50 mkqr/qr Radionuklidlər: sezium-137 300 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada 1.9.13 Kristal aminturşular və onlardan alınan qatışıqlar Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,0 kadmium 0,1 civə 0,03 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kiflər, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Patogenlər, o cümlə dən salmonellalar 1.9.13.1. Kristal aminturşular və onlardan alınan qatışıqlar 1·10 3 1,0 25 10 Ġndeks məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.9.14. Qida konsentratları Toksiki elementlər** Başlanğıc məhsula hesablanır Radionuklidlər** Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Kiflər, KƏGV/qr, çox olma malı Qeyd BÇQB (kolifor malar) Sulfitredu ksiyaedici klostridilər S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 7 8 1.9.14.1. Tozvari kulina riya sousları (istilik qu rudulmasından keçmiş) 1·10 4 0,01 1,0 1,0 25 100 1.9.14.2. Tərəvəz, ədviyyatlar əla və edilmiş tozvari dad ədviyyatları (istilik quru dulmasından keçmiş) 1·10 4 0,01 1,0 - 25 100 B.cereus, 100 KƏGV/qr, çox olmamalı 1.9.14.3. Qaynadılma tələb et məyən xörək konsenrrat ları (instant şorbalar) 5·10 4 0,1 - 0,1 25 100 1.9.14.4. Qaynadılma tələb etmə yən, ekstruzion texnolo giya ilə hazırlanmış birinci və ikinci xörəklər 5·10 4 1,0 - 1,0 25 100 B.cereus, 100 KƏGV/qr, çox olmamalı 1.9.14.5. Qaynadılma tə ləb edən çox komponen tli quru şorbalar (qaxacla tərəvəzli, makaron mə mulatı ilə ətlə və toyuq la, ətli və toyuqlu pure, tərəvəz-pure 5·10 4 0,01 0,01 - 25 500 64 1 2 3 4 5 6 7 8 1.9.14.6. Qaynadılma tələb edən ədviyyatlı quru bulyon konsentratlar 5·10 4 1,0 0,01 - 25 200 1.9.14.7. Qaynadılma tələb edən göbələkli quru şorbalar 5·10 4 0,001 0,01 - 25 500 1.9.14.8. Tez hazırlanan quru sıyıq konsentratları 1·10 4 0,01 - - 25 100 B.cereus-100 və mayalar 100 KƏGV/qr çox olmamalı. 1.9.14.9. Quru meyvə-tərəvəz kiselləri 1·10 5 0,01 - - 25 500 Mayalar-500 KƏGV/qr, çox olmamalı 1.9.14.10. Profilaktik qidalanma üçün quru məhsullar yarmalı, südlü, ətli qatışıqlar (ekstruzion texnologiyalı) 5·10 3 0,1 - 1,0 25 100 B.cereus-10 və mayalar-10 KƏGV/qr,çox olmamalı Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) E.coli S.aureus Proteus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1 2 3 4 5 6 7 8 1.9.15. Hazır kulinariya məmulatları, o cümlədən ictimai iaşə məhsulları. 1.9.15.1 Çiy meyvə və tərəvəzdən salatlar: qatılmamış 1·10 4 0,1 1,0 1,0 - 25 L.monocytogenes 25 qr da yol verilmir. qatılmış (mayonez, xama, souslar və s). 5·10 4 0,1 1,0 1,0 - 25 həmin qaydada; maya lar-500, konservantlar 200 KƏGV/qr, çox olmamamalı; Kiflər-50 KƏGV/qr, çox olmamalı 1.9.15.2. Yumurta, konservləşdirilmiş tərəvəz,meyvə, və.s. əlavə edilmiş çiy tərəvəzdən salatlar: qatılmamış və duzlu tərəvəz əlavə edilmə yən 1·10 5 0,01 0,1 0,1 0,1 25 25 qr-da L.monocyto genes yol verilmir qatılmış (mayonez, xama, souslar və s.) 1·10 5 0,01 0,1 0,1 0,1 25 həmin qaydada; Mayalar-500, konser vantla-200 KƏGV/ qr, çox olmamalı kiflər- 50 KƏGV/qr, çox olmamalı 1.9.15.3. Duzlu, marinada qoyulmuş, turşu tərəvəzlərdən salatlar 0,1 0,1 0,1 0,1 25 1.9.15.4. Qaynadılmış tərəvəzlərdən salatlar və vineqretlər,qaynadılmış,qızardılmış,pörtlədilmiş tərəvəzlərdən xörəklər: duzlu tərəvəzlər əlavə edilməyən və qatılmamış 5·10 3 0,1 - 1,0 0,1 25 qatılmış (mayonez, xama, souslar və s.) 5·10 4 0,1 0,1 1,0 0,1 25 Mayalar-500, konservantlar-200 KƏGV/ qr, çox olmama lı; Kiflər 50 KƏGV/qr, çox olmamalı 65 1 2 3 4 5 6 7 8 1.9.15.5. Ət,quş əti, balıq,qaxaclar və s. əlavə edilmiş salatlar: qatılmamış 1·10 4 0,1 0,1 0,1 0,1 25 qatılmış (mayonez,xama,souslar və s.) 5·10 4 0,1 0,1 0,1 0,1 25 Mayalar 500, konservantla 200 KƏGV/ qr, çox olmama lı: Kiflər-50 KƏGV/qr, çox olmamalı 1.9.15.6. Balıqdan studenlər (şirə gəzdirilmiş) 1·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 Mal, qoyun, donuz, quş ətlərin dən studenlər (şirə gəzdirilmiş) 1·10 4 0,1 1,0 0,1 0,1 25 Ət və qara ciyərdan paştet 1·10 4 0,1 1,0 0,1 0,1 25 Qaynadılmış mal, qoyun, donuz,dovşan və s. ətlər 1·10 4 1,0 - 1,0 0,1 25 qatılmamış və soussuz Marinadlı qaynadılmış, qızardılmış balıq 1·10 4 1,0 - 1,0 0,1 25 1.9.15.7. Soyuq şorbalar: kvasda, qatıqda, ətli və tərəvəz-li; doğrama, çuğundurlu şorba, botvinya 0,01 0,1 0,1 0,1 25 borşlar, yumurtalı, balıqlı, ətli, göyərtili şi 1·10 4 0,01 0,1 0,1 0,1 25 xama qatılmayan qurudulmuş və konservləşdiril miş meyvə və giləmey-vələrdən şorba-pürelər və şirin şorbalar 1·10 3 1,0 - 1,0 - 25 1.9.15.8. İsti şorbalar və digər isti xörəklər: borşlar,şi,sup-xarço,tərəvəz şor baları, bulyonlar, rassolnik və s. 5·10 2 1,0 - - - 25 makaron məmulatları ilə və kar toflu, tərəvəzli, yarmalı, paxlalı şorbalar; həmin əlavələrlə südlü şorbalar 5·10 2 1,0 - 1,0 - 25 püre-şorbalar 5·10 2 1,0 1,0 1,0 - 25 1.9.15.9. Yumurtadan xörəklər: qaynadılmış yumurta 1·10 3 1,0 - 1,0 - 25 yumurtadan (melanj,yumurta to- zu) təbii və tərəvəzlər, ət məh-sulları əlavə edilmiş omletlər, yumurta qatışıqlı içi doldurulan 1·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 1.9.15.10. Kəsmikdən xörəklər: vareniklər, buğda bişirilmiş pudinq 5·10 2 1,0 - 1,0 - 25 kəsmik kətəsi, zapekanka, qızardılmış pudinq,kəsmiklə içi doldurulan, piroqlar 1·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 1.9.15.11. Balıqdan xörəklər: qaynadılmış, pörtlədilmiş, qızar dılmış balıq 1·10 3 1,0 - 0,1 25 balıq kotleti kütləsindən xö rəklər (kotletlər, zraza, şnitsellər, tomat sousunda frikadellər); qızardılmış məmulatlar, piroqlar 2,5·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 1.9.15.12. Ət və ət məhsullarından xörəklər: qaynadılmış, qızardılmış, pörtlədilmiş, bişirilmiş ət,plovlar, pelmen, düşbərə, blinçiklər, döyülmüş ətdən məmulatlar, o cümlədən qızardılmış və s. 1·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 66 1 2 3 4 5 6 7 8 1.9.15.13. Quş, dovşan ətindən qayna-dılmış, qızardılmış, pörtlədili-miş xörəklər, döyülmüş quş ətindən məmulatlar, pelmenlər, piroqlar və s. 1·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 1.9.15.14. Qarnirlər: qaynadılmış düyü və makaron məmulatları, kartof püresi və s. 1·10 3 1,0 1,0 1,0 0,1 25 hazırlanmamış qaynadılmış, qızardılmış kartof 1·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 pörtlədilmiş tərəvəzlər 5·10 2 1,0 - 1,0 0,1 25 1.9.15.15. İkinci xörəklər üçün souslar və ədviyyatlar 5·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 1.9.15.16. Şirin xörəklər və içkilər: təzə və konservləşdiril-miş meyvə giləmeyvədən kompotlar 5·10 2 1,0 - 1,0 - 25 qurudulmuş meyvə-giləmeyvədən kompotlar 5·10 2 1,0 - 1,0 - 50 siroplardan, şirələrdən, qurudulmuş meyvə-giləmeyvələrdən kisellər, meyvə-giləmeyvə püreləri 5·10 2 1,0 - 1,0 - 50 təzə sıxılmış meyvə və tərəvəz şirələri 1·10 3 1,0 1,0 1,0 - 25 tərəvəz şirələrinin 25 qr-da L.monocy togenes olmasına yol verilmir. jelelər,musslar 1·10 3 1,0 - 1,0 25 kremlər (sitrus bitkilərindən, vanilli,şokaladlı və s.) 1·10 5 0,1 - 0,1 - 25 alma kətəsi (şarlotka) 1·10 3 1,0 - 1,0 - 25 südlü kokteyllər 1·10 5 0,1 - 1,0 - 25 çalınmış qaymaq 1·10 5 0,1 - 0,1 - 25 1.9.15.17. Quş ətindən hazır kulinariya məmulatları, istehlak qabında balıqlar,o cümlədən vakuum altında qablaşdırılanlar 1·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 vakkum altında qablaşdırılanların 0,1 -da sulfitreduksiyaedici klostridilərin olmasına yol verilmir 1.9.15.18. Dondurulmuş yarımfabrikat pitsalar 5·10 4 0,01 0,1 0,1 - 25 1.9.15.19. Hazır pitsalar 1·10 3 1,0 - 1,0 0,1 25 1.9.15.20. Şəkər pambığı 1·10 3 1,0 - - - 25 1.9.15.21. Hazır qamburgerlər,çızburgerlər, Sendviçlər, dönərlər və s. 2·10 4 0,1 1,0 1,0 - 25 1.9.15.22. İctimai iaşə müəssisələrində hazırlanan bəzədilmiş un qənnadı məmulatları 1.5.5. bəndi üzrə 0,1 qr-da E.coli olmasına yol verilmir * Ərzaq xammalının istehsalı zamanı istifadə edilən pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət vacibdir (3.12, 3.13. bəndlərinə baxmalı). ** Qida konsentratlarında (kombinasiya edilmiş) toksiki elementlərin və radionuklidlərin miqdarı əsas komponentin həm kütlə payı üzrə, həm də bu kontaminantların yol verilən səviyyəsi üzrə hesablanır. 67 1.10. Qidaya bioloji aktiv əlavələr (BAƏ) Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.10.1. Zülallar,aminturşular və onların komplekslərinin üstünlüyü əsasında BAƏ Təhlükəsizlik göstəriciləri 1.1.16., 1.2.4.,1.9.1., 1.9.2., 1.9.3., 1.9.4.,1.9.13. bəndləri üzrə reqlamentləşdirilir. 1.10.2. Heyvan və bitki mənşəli lipidlərin üstünlüyü əsasında BAƏ Təhlükəsizlik göstəriciləri aşağıdakı bəndlər üzrə reqlamentləşdirilir: bitki yağları əsasında BAƏ 1.7.2., 1.7.3. bəndləri. Balıq yağları əsasında BAƏ 1.7.8. bəndi. Heyvani yağlar əsasında BAƏ 1.7.4., 1.7.5.,1.7.6. bəndləri üzrə qarışıq piy əsasında BAƏ Üstünlük təşkil edən komponent üzrə 1.10.3. Həzm edilən (mənimsənilən) karbohid ratların üstünlüyü əsasında BAƏ, o cümlədən bioloji aktiv komponentlər əlavə edilmiş bal, siroplar və.s. Təhlükəsizlik göstəriciləri 1.5.1., 1.6.2., 1.9.8.,1.5.6. bəndləri üzrə reqlamentləşdirilir. Siroplar üçün təhlükəsizlik göstəriciləri quru maddələrə görə hesablanır. (1.5.1. bəndi üzrə). 1.10.4. Qida liflərinin üstünlüyü əsasında BAƏ (sellüloza, kitrə, pektin, mikrokristal sellüloza, kəpəklər, fruktooliqosaxar, xitozan və digər polisaxaridlər) Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 0,2 kadmium 0,1 civə 0,03 Mikotoksinlər Xammal üzrə reqlamentləşdirilir Pestisidlər*: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,5 DDT və onun metabolitləri 0,02 Heptaxlor yol verilmir < 0,002 aldrin yol verilmir < 0,002 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir. Qeyd BÇQB (koliforma lar) E.coli Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.10.4.1. Qida lifləri üstünlüyü əsasın-da BAƏ (sellüloza, kitrə, pektin, mikrokristal sellüloza, kəpəklər, fruktooliqosaxar, xitozan və digər polisaxaridlər) 5·10 4 0,1 1,0 25 Mayalar və kiflər-100 KƏGV/qr,çox olmamalı 68 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.10.5. Təmiz substansiyalar əsasında BAƏ (vitaminlər, mineral maddələr, üzvi turşular və s.), yaxud müxtəlif qatışıqlardan istifadə edilməklə onların konsentratları əsasında (bitki ekstraktları və s.), o cümlədən içkilər üçün quru konsentratlar Toksiki elementlər: qurğuşun 5,0 arsen 3,0 kadmium 1,0 civə 1,0 Pestisidlər*: bitki komponentləri qatılmış kompozisiyalar üçün heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 heptaxlor yol verilmir < 0,002 aldrin yol verilmir < 0,002 Radionuklidlər: bitki komponentləri qatılmış kompozisiyalar üçün. sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Qeyd BÇQB (kolifor malar) E.coli Patogenlər,o cümlədən salmonellalar 1.10.5.1. Təmiz substansiyalar əsasında BAƏ (vitaminlər, mineral maddələr, üzvi turşular və s.), yaxud müxtəlif qatışıqlardan istifadə edilməklə onların konsentratları əsasında (bitki ekstraktları və s.),o cümlədən içkilər üçün quru konsentratlar 5·10 4 0,1 1,0 10,0 Mayalar və kiflər-100 KƏGV/qr, çox olmamalı Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.10.6. Təbii minerallar (seolitlər və s.) əsasında BAƏ, o cümlədən mumiya Toksiki elementlər: qurğuşun 6,0 arsen 3,0 12,0 mumiyada civə 1,0 kadmium 1,0 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir B.cereus, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) S.aureus Patogenlər, o cümlədən salmonel lalar 1.10.6.1. Təbii minerallar (seolitlər və s.) əsasında BAƏ, o cümlədən mumiya. 1·10 4 0,1 1,0 10,0 200 Mayalar və kiflər-100 KƏGV/qr, çox olmamalı 69 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.10.7. Bitki əsasında BAƏ, o cümlədən çiçək tozcuqlar: quru (çaylar) Toksiki elementlər: qurğuşun 6,0 arsen 0,5 kadmium 1,0 civə 0,1 Pestisidlər*: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 heptaxlor yol verilmir < 0,002 aldrin yol verilmir < 0,002 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq 400 həmin qaydada, dərman bitkiləri (otlar, qabıqlar, köklər, meyvələr) stronsium-90 100 Bk/kq 200 həmin qaydada, dərman bitkiləri (otlar, qabıqlar, köklər, meyvələr) maye (eliksirlər, balzamlar,nastoykalar və s.) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,05 kadmium 0,03 civə 0,01 Pestisidlər*: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 heptaxlor yol verilmir < 0,002 aldrin yol verilmir < 0,002 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV /qr çox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV /qr, çox olmamalı Kiflər, KƏGV/qr çox olma malı Qeyd BÇQB (koli forma lar) E. coli S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.10.7.1. Bitki əsasında BAƏ,o cümlədən çiçək tozcuqları tabletləşdirilmiş, kapsullaşdırılmış, tozvari 1·10 4 0,1 1,0 1,0 10 100 100 B.cereus,200 KƏGV/qr,çox olmamalı probiotikmikroorqa nizmlər əlavə edilmək lə tabletləşdirilmiş, kapsullaşdırılmış, tozvari 0,1 1,0 1,0 10 100 100 Probiotik mikro orqanizmlər: 1·10 5 KƏGV/qr,az olmamalı aseptik süzülmüş maye Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq müvafiq konserv qrupları üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. maye siroplar, eliksir lər, nastoylar, balzam lar və s. şəklində. 5·10 3 1,0 - - 10 50 50 B.cereus 200 KƏGV/qr, çox olmamalı. quru dərman bitkiləri nin qatışıqları (çaylar) 5·10 5 0,01 0,1 - 10 100 10 3 BAƏ-çaylar (uşaqlar üçün quru) 5·10 3 0,1 1,0 1,0 25 50 50 B.cereus 200 KƏGV/qr, çox olmamalı. 70 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricxilər Yol verilən hədd,mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1.10.8 Ət-süd xammalının emalı əsasında BAƏ, o cümlədən subproduktlar (əlavə ət məhsulları), quşlar, buğumayaqlılar, suda-quruda yaşayanlar, arıçılıq məhsulları (arı südü, arı yapışqanı (propolis) və s.) -quru ət xammalı əsasında BAƏ o cümlədən quş subproduktları süd xammalı əsasında BAƏ Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 1,5 kadmium 1,0 civə 0,2 Mikotoksinlər: süd xammalı emalı əsasında BAƏ üçün. aflatoksin M1 0,0005 Antibiotiklər**: vəhşi heyvanlardan başqa levomisetin yol verilmir < 0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir < 0,01 vah/qr qrizin yol verilmir < 0,5 vah/qr basitrasin yol verilmir < 0,02 vah/qr. levomisetin yol verilmir < 0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir < 0,01 vah/qr streptomisin yol verilmir < 0,5 vah/qr pensillin yol verilmir < 0,01 vah/qr Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 heptaxlor yol verilmir < 0,002 aldrin yol verilmir < 0,002 Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 1·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı. BÇQB (koliformalar) 0,1 kütləsində (qr) yol verilmir. E.coli 1,0 həmin qaydada S.aureus 1,0 həmin qaydada patogenlər, o cümlədən salmonellalar 10,0 həmin qaydada Mayalar və kiflər 200 arıçılıq məhsulları üçün, KƏGV/qr,çox olmamalı 1.10.9. Balıqlar,dəniz onurğasızları, xərçəngkimilər, molyuskalar və digər dəniz məhsulları, dəniz bitki orqanizmləri (yosunlar və s.) əsasında BAƏ-quru Toksiki elementlər: qurğuşun 10,0 arsen 12,0 kadmium 2,0 civə 0,5 Pestisidlər*: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,2 DDT və onun metabolitləri 2,0 heptaxlor yol verilmir < 0,002 aldrin yol verilmir < 0,002 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 1·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 0,1 kütləsində (qr) yol verilmir. E.coli 1,0 həmin qaydada S.aureus 1,0 həmin qaydada Patoqenlər, o cümlədən salmonellalar 10,0 həmin qaydada Mayalar və kiflər 200 KƏGV/qr, çox olmamalı, dəniz bitki orqanizmlərindən BAƏ üçün 71 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.10.10. Probiotik mikroorqanizmlər əsasında BAƏ Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 arsen 0,05 kadmium 0,03 civə 0,005 Pestisidlər*: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,05 DDT və onun metabolitləri 0,05 heptaxlor yol verilmir < 0,002 aldrin yol verilmir < 0,002 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks, məhsul qrupları Məhsulun kütləsində (qr) yol verilmir Mayalar, KƏGV/qr, çox olma malı Kiflər, KƏGV/qr , çox olmamalı Qeyd BÇQB (kolifor malar) E. coli S. aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 1.10.10.1.Probiotik mikroorqanizmlər əsasında BAƏ: təmiz mikroorqanizm kulturaları əsasında BAƏ quru 2,0 - 2,0 10,0 10 10 Probiotik mikroor qanizmər 1·10 9 KƏGV/ qr, az olmamalı aminturşular, mikroele mentlər, monodi və oliqo saxaridlər və s. əlavə edil məklə təmiz mikroorqa nizm kulturaları əsasında BAƏ-quru 1,0 5,0 1,0 10,0 50 50 Probiotik mikroorqa nimzlər 1·10 8 KƏGV/qr, az olmamalı təmiz mikroorqanizm kulturaları əsasında BAƏ maye 10,0 - 10,0 50,0 10* Probiotik mikroorqa nizmlər 1·10 10 KƏGV/qr, az olmamalı *maya və kiflərin cəmi Qatılaşdırılmayan təmiz mikroorqanizm kulturala-rı əsasında maye BAƏ 10,0 - 10,0 50,0 10* Probiotik mikroorqa nizmlər 1·10 7 KƏGV/ qr, az olmamalı *həmin qaydada Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1.10.11. Təkhüceyrəli yosunlar (spirulin, xlorella və s.), mayalar və onların lizatları əsasında BAƏ Toksiki elementlər: qurğuşun 2,0 arsen 1,0 kadmium 1,0 civə 0,1 Nitratlar 1000 Pestisidlər*: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 heptaxlor yol verilmir < 0,002 aldrin yol verilmir < 0,002 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 1·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 0,1 kütləsində (qr) yol verilmir E.coli 1,0 həmin qaydada Patogenlər, o cümlədən salmonellalar 10,0 həmin qaydada Mayalar 10 KƏGV/qr, çox olmamalı Kiflər 50 həmin qaydada Produsentin diri hüceyrələri Mayalar və onların lizatları üçün 1 qr-da yol verilmir. *Ərzaq xammalının istehsalı zamanı istifadə edilmiş pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət edilməlidir (3.12., 3.13. bəndlərinə baxmalı). ** Qrizin,basitrasin və tetrasikilin qrupu antibiotiklərinin təyini üzrə kimyəvi üsulların istifadəsi zamanı onların vah/qr-la faktiki miqdarları standartların aktivliyi üzrə hesablanır. 72 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 2 2.1. Ayrı-ayrı qida məhsullarının qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər  çaxır turşusu 2,0 -7,0 qr/l Ġndeks Məhsulun adı Zülal Piy Karbohidrat Qeyd Məhsulun 100 qr-na qr-la 2.1.1.Ət və quş emalı məhsulları 2.1.1.1.Kolbasa məmulatları 2.1.1.1.1. Bişmiş kolbasalar 11-dən az olmamalı 25-dən çox olmamalı 2-dən az 2.1.1.1.2. Sosiskalar və sardelkalar 10-dan az olmamalı 30-dan çox olmamalı 1-dən az 2.1.1.1.3. Ət çörəkləri 11-dən az olmamalı 30-dan çox olmamalı 2-dən az 2.1.1.1.4. Bişmiş-hisə verilmiş kolbasalar 16-dan az olmamalı 38-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.1.1.5. Yarımhisəverilmiş kolbasalar 16-dan az olmamalı 45-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.1.1.6. Çiy hisə verilmiş kolbasalar 20-dən az olmamalı 50-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.1.1.7. Donuz ətindən məhsullar 10-dan az olmamalı 50-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.1.2. Ət konservləri 2.1.1.2.1. Mal ətindən 17-dən az olmamalı 17-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.1.2.2. Qoyun ətindən 16-dan az olmamalı 15-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.1.2.3. Donuz ətindən 15-dən az olmamalı 32-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.1.2.4. Quş ətindən 16-dan az olmamalı 18-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.2.Süd məhsulları 2.1.2.1. Kəsmik 14-dən az olmamalı 18-dən çox olmamalı 2.1.2.2. Əridilmiş pendirlər 15-dən az olmamalı 32-dən çox olmamalı 2.1.3.Balıq məhsulları 2.1.3.1. Balıq konservləri 2.1.3.1.1. Təbii 19-dan az olmamalı 8-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.3.1.2. Yağda 17-dən az olmamalı 23-dən çox olmamalı 1-dən az 2.1.4.Piy məhsulları 2.1.4.1. İnək yağı ( kərə) - 72-dən az olmamalı - Bitki, yaxud kulinariya yağları olmamalı 2.2. Meyvə və tərəvəz Ģirələrinin qida dəyərliliyi kriteriyaları Üzvi turşular, karbohidratlar, 5- oksimetilfurfurol (OMF) və Na və K kationları Şirənin növü BRİX Askor bin t-su mq/l Limon t-su qr/l Alma t-su qr/l OMF mq/l Fruk toza qr/l Qlükoza qr/l Qlukoza fruktoza Saxaro za qr/l Sor bit qr/l Na mq/l K mq/l Portağal 10,0 ≥200 6,3-17,0 0,8-3,0 ≤10 20-50 20-50 1 10-50 - ≤30 1300-2500 Qreypfrut 9,5 ≥200 8,0-20,0 0,2-12,0 ≤10 20-50 20-50 0,9-1,02 5-40 - ≤30 900-2000 Alma 10,0 - 0,05-0,2 >3,0 ≤20 45-85 15-35 0,3-0,5 5-30 2,5 7,0 ≤30 900-1500 Üzüm* 13,5 - 0-0,5 2,5-7,0 ≤20 60 110 60-110 1,0 Yox - ≤30 900-2000 Ananas 11,2 ≥50 3,0-11,0 1,0-4,0 ≤20 15-40 15-40 0,8-1,1 25-80 - ≤30 900-2000 Ərik (püre) 10,2 (11,2) 1,5-16,0 5-20 ≤20 10-45 15-50 1,0-2,5 <55 1,5 10 ≤35 2000-4000 Tomat 5,0 - 2,0-5,0 0,1-0,6 ≤20 12-18 10-16 0,8-1,0 <1 - ≤100 1500-3500 Qaraqara ğat (pure) 11,6 ≥750 26,0 42,0 1-4 ≤20 30-65 23-50 0,6-0,9 0-5 - ≤30 2300-4100 Albalı 13,5 - 0,0-0,4 15,5 27,0 ≤20 32-60 35-70 1,0-1,35 Yox 10 35 ≤30 1600-3500 Şaftalı 10,0 - 1,5-5,0 2,0-6,0 ≤20 10-32 7,5-25 0,8-1,0 12-60 1-5 ≤35 1400-3300 Çiyələk 7,0 - 5-11 0,6-5,0 ≤20 18-40 15-35 0,75-1,0 <10 <0,2 5 ≤40 1300-2800 Armud 11,9 - <4,0 0,8-5,0 ≤20 50-90 10-35 <0,4 0-15 - ≤30 1000-2000 Limon 8,0 ≥150 45-63 1,0-7,5 ≤20 3-12 3-11 0,9-1,3 <7,0 - ≤30 1100-2000 73 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 3 3. UġAQ QIDASI MƏHSULLARININ QIDA DƏYƏRLILIYINƏ VƏ TƏHLÜKƏSIZLIYINƏ GIGIYENIK TƏLƏBLƏR 3.1. Erkən yaĢlı uĢaqların qidalanması üçün məhsullar 3.1.1. Süd əsaslı məhsullar 3.1.1.1.Uyğunlaşdırılmış süd məhsulları (quru,maye,şirin,turş süd) 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 0-dan 5 aylığa qədər uşaqlar üçün Zülal qr/l 14-17 + Süd zərdabı zülalları Ümumi zülalın miqdarından % 50-60 + Kazein həmin qaydada 40-50 + Taurin mq/l 40-50 + Bioloji dəyərliliyi %, az olmamalı 80 - qadın südü zülalına nisbət üzrə Piy qr/l 30-38 + Linol turşusu Piy turşuları cəmin dən %, az olmamalı 14 + Linol turşusu mq/l,az olmamalı 4000 Vitamin E/PDYT nisbəti 1-2 Karbohidratlar (laktoza, qlükoza, dekstrinmaltoza) qr/l 65-80 + Laktoza Karbohidratların ümumi miqdarın dan %, az olmamalı 70 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 640-720 + Mineral maddələr: Kalsium mq/l 300-700 + Fosfor həmin qaydada 200-400 + kalsium/fosfor - 1,2-2,0 Kalium mq/l 500-800 + Natrium həmin qaydada 150-300 + kalium/natrium 2-3 Maqnezium həmin qaydada 40-60 + Mis mkqr/l 300-600 + Manqan həmin qaydada 20-100 + dəmir mq/l 3-8 + Sink həmin qaydada 3-10 + xloridlər həmin qaydada 400-700 Yod mkqr/l 50-100 + kül qr/l 3-4 + 74 1 2 3 4 5 Vitaminlər: retinol (A) mkqr/l 500-800 + tokoferol (E) mq/l 4-12 + kalsiferol (D) mkqr/l 8-12 + vitamin K həmin qaydada 25-50 + tiamin (B1) həmin qaydada 350-700 + riboflavin (B2) həmin qaydada 500-700 + pantoten turşusu həmin qaydada 2500-3500 + piridoksin (B6) həmin qaydada 300-500 + niatsin ( PP) həmin qaydada 3000-8000 + fol turşusu (Bc) həmin qaydada 50-100 + sianokobalamin (B12) həmin qaydada 1,5-3,0 + askorbin turşusu (C) mq/l 40-100 + inozit həmin qaydada 20-30 + xolin həmin qaydada 50-100 + biotin mkqr/l 10-20 + karnitin mq/l 10-20 + Qətranlaşma mOsm/kq 290-320 + Böyrəklərə potensial su-duz yükü mekv/l 100-125 5-dən 12 aylığa qədər uşaqlar üçün Zülal qr/l 15-18 + Süd zərdabı zülalları Zülalın ümumi miqdarından % 40-60 + Kazein həmin qaydada 60-40 + Bioloji dəyərliliyi %,az olmamalı 80 + Qadın südü zülalına nisbətdə Piy qr/l 30-38 + Linol turşusu Piy turşuları cəmindən %,az olmamalı 14 + mq/l,az olmamalı 4000 Karbohidratlar (laktoza,qlükoza, dekstrin-maltoza,nişasta və s.) qr/l 70-80 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 640-720 + Mineral maddələr: kalsium mq/l 400-700 + fosfor həmin qaydada 300-500 + kalsium/fosfor - 1,2-2,0 kalium mq/l 500-900 + natrium həmin qaydada 150-300 + kalium/natrium - 2-3 maqnezium mq/l 50-70 + mis mkqr/l 400-1000 + manqan həmin qaydada 30-80 + dəmir mq/l 7-14 + sink həmin qaydada 4-10 + xloridlər həmin qaydada 600-800 yod mkqr/l 50-100 kül qr/l 3-5 + 75 1 2 3 4 5 Vitaminlər retinol (A) mkqr/l 600-800 + tokoferol (E) mqr/l 6-12 + kalsiferol (D) mkqr/l 8-12 + vitamin K həmin qaydada 25-60 + tiamin (B1) həmin qaydada 400-700 + riboflavin (B2) həmin qaydada 600-1000 + pantoten turşusu həmin qaydada 2500-3500 + piridoksin (B6) həmin qaydada 500-700 + niatsin (PP) həmin qaydada 3000-8000 + fol turşusu (Bc) həmin qaydada 50-1000 + sianokobalamin (B12) həmin qaydada 1,5-2,5 + askorbin turşusu (C) mqr/l 50-100 + xolin həmin qaydada 50-80 + biotin mkqr/l 10-20 + inozit mqr/l 20-30 + karnitin mqr/l 10-15 qətranlaşma mOsm/kq 300-320 Böyrəklərə potensial su-duz yükü mrkv/l 115-180 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri: Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 TurĢumadan xarab olma göstəriciləri: peroksid ədədi 4,0 aktiv oksigen mmol/kq piy Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir < 0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir < 0,01 v/qr penisillin yol verilmir < 0,01 v/qr streptomisin yol verilmir < 0,5 v/qr Mikotoksinlər: aflatoksin M1 yol verilmir < 0,00002 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Radionuklidlər: sezium-137 40 Bk/l stronsium-90 25 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər : İnstant hazırlanan quru süd qatışıqları ( şirin,turş süd) MAFAnMM 2·10 3 37-50 O C-də bərpa edilən qatışıqlar üçün KƏGV/qr, çox olmamalı; turş süd qatışıqları üçün normalaş dırılmır 3·10 3 70-85 O C-də bərpa edilən qatışıqlar üçün KƏGV/qr,çox olmamalı; turş süd qatışıqları üçün normalaşdırılmır BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir 76 1 2 3 E.coli 10 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 10 həmin qaydada B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı Patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L.monocytogenes 100 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 həmin qaydada asidofil mikroorqanizmlər 1·10 7 turş süd məhsullarında KƏGV/qr,az olmamalı (onlardan istifadə etməklə hazırlanarkən) bifidobakteriyalar 1·10 6 həmin qaydada süd turşu mikroorqanizmləri 1·10 7 turş süd məhsullarında KƏGV/sm 3 , az olmamalı Sterilizə edilmiş şirin maye süd qatışıqları Sənaye şəraitində yüksək temperaturun təsiri və aseptik süzülməklə istehsal olunanlar Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq sterilizə edilmiş süd üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər Maye turş süd qatışıqları BÇQB (koliformalar) 3 həcmində (sm 3 ) yol verilmir E.coli 10 həmin qaydada S.aureus 10 həmin qaydada patoqenlər, o cümlədən salmonellalar 50 həmin qaydada asidofil mikroorqanizmlər 1·10 7 KƏGV/sm 3 , az olmamalı, (onlardan istifadə edilməklə hazırlanarkən) bifidobakteriyalar 1·10 6 həmin qaydada süd turşü mikroorqanizmləri 1·10 7 turş süd məhsullarında KƏGV/sm 3 , az olmamalı kiflər 10 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 həmin qaydada 3.1.1.2. Hissəvi uyğunlaşdırılmış süd qatışıqları,o cümlədən növbəti qatışıqlar (quru,maye,şirin,turş süd) 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd normalaĢdırılan markalanan Qeyd 1 2 3 4 5 Zülal qr/l 18-22 + Süd zərdabı zülalları zülalın ümumi miqdarından % 20-50 Kazein həmin qaydada 50-80 Piy qr/l 25-38 + Linol turşusu piy turşuları cəmin dən %, az olmamalı 14 + mqr/l,az olmamalı 5·10 3 6·10 3 Karbohidratlar (laktoza, qlükoza, dekstrin-maltoza, saxaroza,nişasta və s.) qr/l 70-90 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 640-800 + Mineral maddələr: kalsium mqr/l 600-800 + fosfor həmin qaydada 300-500 + kalium mqr/l 600-900 + natrium həmin qaydada 250-350 + maqnezium mqr/l 50-100 + mis mkqr/l 400-1000 + manqan həmin qaydada 30-80 + dəmir mqr/l 5-14 + sink həmin qaydada 4-10 + kül qr/l 4-5 + 77 1 2 3 4 5 Vitaminlər: retinol (A) mkqr/l 600-800 + tokoferol (E) mq/l 5-12 + kalsiferol (D) mkqr/l 10-12 + tiamin (B1) həmin qaydada 400-800 + riboflavin (B2) həmin qaydada 600-1000 + pantoten turşusu həmin qaydada 2500-3500 + piridoksin (B6) həmin qaydada 500-700 + niatsin ( PP) həmin qaydada 400-8000 + fol turşusu (Bc) həmin qaydada 50-150 + sianokobalamin (B12) həmin qaydada 1,5-3,0 + askorbin turşusu (C) mq/l 50-100 + qətranlaşma mOsm/kq? 320-360 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd,mq/kq,çox olmamalı Qeyd Turşumadan xarab olma göstəriciləri: Peroksid ədədi 4,0 aktiv oksiqen mmol?/kq piy Toksiki elementlər, antibiotiklər, mikotoksinlər,pestisidlər və radionuklidlər 3.1.1.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: Ġnstant hazırlanan qatıĢıqlar MAFAnMM 2·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı,37-50 o C də bərpa edilən qatışıqlar üçün 3·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı,70-85 0 C də bərpa edilən qatışıqlar üçün BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir. E.Coli 10 həmin qaydada S.aureus 10 həmin qaydada Patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L.monocytogenes 100 həmin qaydada B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı Kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı Mayalar 10 həmin qaydada İstilik emalı tələb edən qatışıqlar MAFAnMM 2,5·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada B.cereus 200 KƏGV/qr,çox olmamalı Patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L.monocytogenes 50 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 100 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 3.1.1.3. Sterilizə edilmiş süd (o cümlədən vitaminləşdirilmiş) 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr.məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidi Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Zülal qr 2,8-3,2 + Piy həmin qaydada 3,2-3-5 + qr, az olmamalı 2,0 profilaktik qidalanma üçün. 78 1 2 3 4 5 Energetik dəyərliliyi kkal 55-65 + profilaktik qidalanma üçün Kül qr 0,6-0,8 Mineral maddələr: kalsium mqr 115-140 + fosfor həmin qaydada 90-120 + kalium həmin qaydada 140-180 natrium mqr,çox olmamalı 60 Vitaminlər: retinol (A) mqr 0,1-0,2 vitaminləşdirilmiş məhsullar üçün karotin həmin qaydada 0,05-0,1 həmin qaydada tiamin (B1) həmin qaydada 0,1-0,2 - həmin qaydada riboflavin (B2) həmin qaydada 0,1-0,2 həmin qaydada Askorbin turşusu (C) həmin qaydada 2-8 + həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd Turşumadan xarab olma göstəriciləri,toksiki elementlər, antibiotiklər,mikotoksinlər,pestisidlər və radionuklidlər 3.1.1.1. bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq sterilizə edilmiş süd üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 3.1.1.4. Maye turş süd məhsulları (o cümlədən meyvə-tərəvəz qatışıqları ilə) 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidi Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr 2,0-3,2 + qr,çox olmamalı 4,0 + profilaktik qidalanma üçün Piy qr 2,5-7,0 + qr,az olmamalı 1,5 + profilaktik qidalanma üçün Karbohidratlar həmin qaydada 4-12 Energetik dəyərliliyi kkal 40-125 + Kül qr 0,5-0,8 Mineral maddələr: kalsium mrq 60-140 + fosfor həmin qaydada 30-120 kalium həmin qaydada 140-180 natrium mqr,çox olmamalı 60 Vitaminlər: tiamin (B1) mqr 0,05-0,1 + vitaminləşdirilmiş məhsullar riboflavin (B2) həmin qaydada 0,1-0,2 + həmin qaydada askorbin turşusu (C) həmin qaydada 2-8 + həmin qaydada Turşuluq 0 T,çox olmamalı 100 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd mq/kq,çox olmamalı Qeyd 1 2 3 Toksiki elementlər, antibiotiklər, miko toksinlər,pestisidlər və radionuklidlər 3.1.1.1. bəndi üzrə 79 1 2 3 Mikrobioloji göstəricilər: BÇQB (koliformalar) 3,0 həcmində (sm 3 ), yol verilmir. E.coli 10,0 həmin qaydada, yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün S.aureus 10,0 həcmində (sm 3 ), yol verilmir. Patoqenlər,o cümlədən salmonellalar 50,0 həmin qaydada Mayalar 10 KƏGV/sm 3 ,çox olmamalı,yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün 10 4 kefir üçün Kiflər KƏGV/sm 3 , çox olmamalı 10 KƏGV/sm 3 ,çox olmamalı,yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün Süd turşu mikroorqanizmləri 1·10 7 KƏGV/sm 3 , az olmamalı Bifidobakteriyalar 1·10 6 KƏGV/sm 3 , az olmamalı,onlardan istifadə edilməklə hazırlanan məhsullarda Asidofil mikroorqanizmlər 1·10 7 həmin qaydada Mikroskopik preparat Həmin məhsul növünə aid olan mayalar üçün xarakterik mikroflora; kənar mikroflora hüceyrələri olmamalı 3.1.1.5. Kəsmik və kəsmik məmulatları ( o cümlədən meyvə və ya tərəvəz qatışıqları ilə) 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidi Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr 7-17 + Piy həmin qaydada 3,5-15 + Karbohidratlar qr,çox olmamalı 12 Energetik dəyərliliyi kkal 105-250 + Kül qr 3-4 Mineral maddələr: kalsium mqr 160-200 + natrium mqr,çox olmamalı 50 + Turşuluq O T,çox olmamalı 150 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd mq/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 TurĢumadan xarab olma göstəriciləri: Peroksid ədədi 4,0 aktiv oksigen mmol/kq Piy Toksiki elementlər: qurğuşun 0,15 arsen 0,15 kadmium 0,06 civə 0,015 Antibiotiklər,mikotoksinlər və radionuklidlər 3.1.1.1. bəndi üzrə Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,55 piyə hesablanır DDT və onun metabolitləri 0,33 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: BÇQB (koliformalar) 0,3 kütləsində (qr), yol verilmir E.coli 1,0 həmin qaydada,yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün 80 1 2 3 S.aureus 1,0 kütləsində (qr), yol verilmir. Patogenlər ,o cümlədən salmonellalar 50 həmin qaydada Mayalar,KƏGV/qr, çox olmamalı 10 həmin qaydada,yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün Kiflər,KƏGV/qr,çox olmamalı 10 həmin qaydada Süd turşu mikroorqanizmləri 1·10 6 KƏGV/qr,az olmamalı Mikroskopik preparat Mikroflora həmin məhsul növünə aid olan mayalar üçün xarakterik:kənar mikroflora hüceyrələri olmamalı 3.1.1.6. Uşaq qidası üçün quru süd 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulun 100 qr-da) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr 2,8-3,2 + Piy həmin qaydada 3,2-3,5 + Energetik dəyərliliyi kkal 56-65 + Mineral maddələr: kalsium mqr 115-140 fosfor həmin qaydada 90-120 kalium həmin qaydada 140-180 natrium mqr,çox olmamalı 60 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq, çox olmamalı Qeyd TurĢumadan xarab olma göstəriciləri, toksiki elementlər, antibiotiklər, mikotoksinlər,pestisidlər və radionuk lidlər 3.1.1.1.bəndi üzrə Mikrobioloji gösətricilər: İnstant hazırlanan süd üçün 3.1.1.2.bəndi üzrə Bərpa olunduqdan sonra qaynadılma tələb edən süd üçün: MAFAnMM 2,5·10 4 KƏGV/qr çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada Patoqenlər,o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 25 həmin qaydada kiflər 100 KƏGV/qr, çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 3.1.1.7.Quru və maye süd içkiləri ( 6 aylıqdan 3 yaşa qədər uşaqlar üçün) 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulun 100 qr-da) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Zülal qr 2,0-5,0 + Piy həmin qaydada 1,0-4,0 + Karbohidratlar həmin qaydada 7,0-12,0 + Energetik dəyərliliyi kkal 45-105 81 1 2 3 4 5 Mineral maddələr: kalsium mqr 105-240 + fosfor həmin qaydada 65-180 + kalium həmin qaydad 105-180 dəmir həmin qaydada 1-2 Vitaminlər: retinol (A) mkqr 80-120 + vitaminləşdirilmiş məhsullar üçün tokoferol (E) mqr 0,7-1,2 + həmin qaydada askorbin turşusu (C) həmin qaydada 5-15 + həmin qaydada tiamin (B1) həmin qaydada 0,2-0,5 + həmin qaydada riboflavin (B2) həmin qaydada 0,2-0,5 + həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd TurĢumadan xarab olma göstəriciləri, toksiki elementlər, antibiotiklər, mikotoksinlər, pestisidlər, radionuklidlər 3.1.1.1.bəndi üzrə quru içkilər üçün-bərpa edilmiş məhsula hesablanır Mikrobioloji göstəricilər: Maye içkilər MAFAnMM 1,5·10 4 KƏGV/sm 3 ,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 0,1 həcmində (sm 3 ) yol verilmir E.coli 1,0 həmin qaydada, yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün S.aureus 1,0 həcmində (sm 3 ) yol verilmir patogenlər ,o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 50 həmin qaydada mayalar 50 KƏGV/ sm 3 , çox olmamalı; yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün kiflər 50 həmin qaydada Quru içkilər MAFAnMM 2,5·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada patogenlər, o cümlədən salmonellalar 25 həmin qaydada kiflər 100 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 3.1.2. Taxıl əsasında yem məhsulları 3.1.2.1.Qaynadılma tələb edən un və yarmalar 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Nəmlik qr, çox olmamalı 9 Zülal qr 7-14 + Piy həmin qaydada 0,5-7,0 + Karbohidratlar həmin qaydada 70-85 + Energetik dəyərliliyi kkal 310-460 + Kül qr 0,5-2,5 Mineral maddələr: natrium mqr, çox olmamalı 25 dəmir mqr 1-8 82 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mq/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,06 civə 0,02 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 yol verilmir < 0,00015 dezoksinivalenol yol verilmir < 0,05-buğda,arpa unu üçün zearalenon yol verilmir <0,005-qarğıdalı,arpa,buğda unu üçün T-2 toksin yol verilmir < 0,05 Pestisidlər: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ,-izomerlər) 0,01 DDT və onun metabolitləri 0,01 heksaxlorbenzol 0,01 üzvi civə pestisidləri yol verilmir 2,4-D turşusu,onun duzları,efirləri yol verilmir Benz (a) piren yol verilmir < 0,2 mkqr/kq Radionuklidlər: sezium-137 40 Bk/kq stronsium-90 25 həmin qaydada Çörək ehtiyatları zərərvericiləri ilə yoluxma və çirklənmə ( həşəratlar,gənələr) yol verilmir Metal qatışıqları 3·10 4 %; ən böyük düz xətli ölçmədə ayrı-ayrı hissəciklərin ölçüsü 0,3 mm-dən artıq olmamalı Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 5·10 4 KƏGV/qr, çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 0,1 kütləsində (qr) yol verilmir patogenlər, o cümlədən salmonellalar 25 həmin qaydada kiflər 200 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 100 həmin qaydada 3.1.2.2. Tez həll olan südsüz quru sıyıqlar (instant hazırlanan) 1) Qida dəyərliliyi (100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Nəmlik qr 4-6 Zülal qr, az olmamalı 4,0 + Piy qr,çox olmamalı 12,0 + Karbohidratlar həmin qaydada 70-80 + Energetik dəyərliliyi kkal 315-460 + Kül qr 0,5-3,5 Mineral maddələr: natrium mqr,çox olmamalı 30 + kalsium mqr 300-600 + zənginləşdirilmiş məhsul lar üçün dəmir həmin qaydada 5-12 + həmin qaydada 83 1 2 3 4 5 Vitaminlər: tiamin (B1) mqr 0,2-0,6 + vitaminləşdirilmiş məhsullar üçün riboflavin (B2) həmin qaydada 0,3-0,8 + həmin qaydada niatsin (PP) həmin qaydada 3-8 + həmin qaydada askorbin turşusu (C) həmin qaydada 30-100 + həmin qaydada retinol (A) mkqr-ekv 300-500 + həmin qaydada tokoferol (E) mqr 5-10 + həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər,mikotoksinlər, benz(a)piren,radionuk lidlər və zərərli qarıĢıqlar 3.1.2.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 1·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir patogenlər, o cümlədən salmonellalar 50 həmin qaydada B.cereus 200 KƏGV/qr,çox olmamalı kiflər 100 həmin qaydada mayalar 50 həmin qaydada 3.1.2.3.Qaynadılma tələb edən südlü quru siyıqlar 1) Qida dəyərliliyi (100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidi Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Nəmlik qr,çox olmamalı 8 + Zülal qr 12-20 + Piy həmin qaydada 10-18 + Karbohidratlar həmin qaydada 60-70 + Energetik dəyərliliyi kkal 380-520 + Kül qr 2,5-3,5 Mineral maddələr: natrium mqr,çox olmamalı 500 + kalsium mqr 400-600 + zənginləşdirilən məhsullar üçün dəmir həmin qaydada 6-10 + həmin qaydada Vitaminlər: tiamin (B1) mqr 0,2-0,6 + vitaminləşdirilən məhsullar üçün riboflavin (B2) həmin qaydada 0,4-0,8 + həmin qaydada niatsin (PP) həmin qaydada 4-8 + həmin qaydada retinol (A) mkqr-ekv 300-500 + həmin qaydada tokoferol (E) mqr 5-10 + həmin qaydada askorbin turşusu (C) həmin qaydada 30-100 + həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 Toksiki elementlər, mikotoksinlər, antibiotiklər, pestisidlər, benz (a) piren 3.1.2.3.? bəndi üzrə Radionuklidlər və zərərli qatışıqlar 3.1.2.1. bəndi üzrə 84 1 2 3 Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 5·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 0,1 kütləsində (qr) yol verilmir patogenlər, o cümlədən salmonel lalar və L. monocytogenes 50 həmin qaydada kiflər 2·10 2 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 100 həmin qaydada 3.1.2.4. Tez həll olan südlü quru sıyıqlar (instant hazırlanan) 1) Qida dəyərliliyi (100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr 12-20 + qr. az olmamalı 7 + bərpa tələb edən üzlü və ya hissəvi qatışdırılmış inək südlü sıyıqlar Piy qr 10-18 + qr, az olmamalı 5,0 kütlə payı 25%-dən az olan üzlü süddə bərpa olunmuş sıyığa kərə, yaxud bitki yağı əlavə edilmək şərti ilə sıyıqlar həmin qaydada 0,5 üzlü südlə bərpa edilmiş, yaxud bərpa olunmuş sıyığa kərə və ya bitki yağı əlavə edilmək şərti ilə yağsızlaşdırılmış süddə sıyıqlar Karbohidratlar həmin qaydada 60-70 + Energetik dəyərliliyi kkal 380-520 + Mineral maddələr: 3.1.2.3.bəndi üzrə Vitaminlər həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər, mikotoksinlər, antibiotiklər, pestisidlər, benz(a)piren 3.1.2.3.? bəndi üzrə Radionuklidlər və zərərli qatışıqlar 3.1.2.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 1·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr), yol verilmir. S.aureus 1,0 həmin qaydada B.cereus 2·10 2 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər, o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 50 kütləsində (qr), yol verilmir. kiflər 100 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 3.1.2.5. Həll olan peçenyelər 1) Qida dəyərliliyi (100 qr məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Zülal qr 5-11 + 85 1 2 3 4 5 Piy həmin qaydada 6-12 + Karbohidratlar həmin qaydada 65-80 + Energetik dəyərliliyi kkal 330-440 + Mineral maddələr: natrium mqr 300-500 + kalsium həmin qaydada 300-600 + zənginləşdirilmiş məhsullar üçün dəmir həmin qaydada 10-18 + həmin qaydada Vitaminlər: tiamin (B1) qr 0,3-0,6 + vitaminləşdirilmiş məhsullar üçün riboflavin (B2) həmin qaydada 0,3-0,8 + həmin qaydada niatsin (PP) həmin qaydada 4-9 + həmin qaydada askorbin turşusu (C) həmin qaydada 20-50 + həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər,mikotoksinlər,antibiotiklər, pestisidlər,benz(a) piren 3.1.2.3. bəndi üzrə Radionuklidlər və zərərli qatışıqlar 3.1.2.1. bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 1·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir patogenlər,o cümlədən salmonellalar 50 həmin qaydada kiflər 100 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 3.1.3. Meyvə-tərəvəz əsasında yem məhsulları, meyvə-tərəvəz konservləri (meyvə, tərəvəz, meyvə tərəvəz Ģirələri, nektarlar və içkilər; pürelər; meyvəli-südlü və meyvəli-dənli pürelər) 1) Qida dəyərliliyi (100 qr.məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Quru maddələrin kütlə payı qr 5-20 + qr,az olmamalı 11 + şirələr və pürelər üçün Ümumi turşuluq %,çox olmamalı 0,8 Karbohidratlar qr 5-25 + o cümlədən mono-disa xaridlər həmin qaydada 5-25 Zülallar qr,az olmamalı 0,5 - meyvəli-südlü və meyvəli-dənli pürelər üçün Etil spirtinin kütlə payı %,çox olmamalı 0,2 - meyvə şirələri və püreləri üçün Mineral maddələr: kalium mqr 70-300 + natrium mqr,çox olmamalı 200 dəmir mqr 1,0-3,0 + zənginləşdirilmiş məhsullar üçün Vitaminlər: Askorbin turşusu (C) mqr 15,0-50,0 + vitaminləşdirilmiş məhsullar üçün β-karotin həmin qaydada 1-4 + həmin qaydada 86 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,02 civə 0,01 Mikotoksinlər: patulin yol verilmir < 0,02,tərkibində alma,tomat,çaytikanı olanlar üçün dezoksinivalenol yol verilmir <0,05,tərkibində buğda,arpa unu olan meyvəli-dənli pürelər üçün zearalenon yol verilmir < 0,005,tərkibində buğda,qarğıdalı,arpa unu olan meyvəli-dənli pürelər üçün aflatoksin M1 yol verilmir <0,00002, meyvəli-südlü pürelər üçün aflatoksin B1 yol verilmir < 0,00015,meyvəli-südlü pürelər üçün Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ – izomerlər)) 0,01 DDT və onun metabolitləri 0,005 Nitratlar 50 meyvə əsaslı 200 tərəvəz və meyvə-tərəvəz əsaslı, eləcə də tərkibində banan olan Radionuklidlər: sezium-137 60 Bk/kq stronsium-90 25 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq müvafiq konser qrupları üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 3.1.4. Ət əsaslı yem məhsulları 3.1.4.1. Ət konservləri (mal,donuz,qoyun,quş və s.), o cümlədən əlavə ət məhsulları (subprodukt) əlavə edilməklə 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Quru maddələrin kütlə payı qr,az olmamalı 20 həmin qaydada 17 - quş əti konservləri Zülal qr 8,5-15 + qr,az olmamalı 7 + quş əti konservləri Piy həmin qaydada 3-12 + Energetik dəyərliliyi kkal 80-180 + Xörək duzu qr,çox olmamalı 0,4 + Dəmir mqr 1-5 + dəmirlə zənginləşdirilmiş konserv lər üçün Vitaminlər 3.1.4.3.bəndi üzrə Nişasta qr,çox olmamalı 3 - qatılaşdırıcı kimi Düyü və buğda unu qr,çox olmamalı 5 - həmin qaydada 2)Təhlükəsizlik göstəriciləri: Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd 1 2 3 Toksiki elementlər: qurğuşun 0,2 87 1 2 3 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,02 qalay 100 yığılmış tənəkə qabda konservlər üçün Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir < 0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir < 0,01 vah/qr qrizin yol verilmir < 0,5 vah/qr basitrasin yol verilmir <0,02 vah/qr aflatoksin B1 yol verilmir <0,00015 Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ – izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 nitritlər yol verilmir < 0,5 Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi? yol verilmir <0,001 Radionuklidlər: sezium-137 70 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 3.1.4.2. Ət əsaslı pasterizə edilmiş kolbasalar (1,5 yaşlı və böyük) 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr,az olmamalı 8 + Piy qr 16-20 + Xörək duzu qr,çox olmamalı 1,5 + Energetik dəyərliliyi kkal 180-240 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər,antibiotiklər,pestisidlər, nitritlər,nitrozaminlər 3.1.4.1.bəndi üzrə Radionuklidlər 3.1.4.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 2·10 2 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir patogenlər,o cümlədən salmonellalar 50 həmin qaydada Sulfitreduksiyaedici klostridlər 0,1 həmin qaydada B.cereus 1,0 həmin qaydada 3.1.4.3. Ət-bitki konservləri 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Quru maddələrin kütlə payı qr 17-26 88 1 2 3 4 5 Zülal qr 1,5-6 + Piy həmin qaydada 1-6 + Karbohidratlar həmin qaydada 5-15 + Energetik dəyərliliyi kkal 40-140 + Xörək duzu qr,çox olmamalı 0,4 + Dəmir mqr 0,5-3,0 + zənginləşdirilən məhsullar üçün Vitaminlər: β -karotin mqr 1-3 vitaminləşdirilən məhsullar üsün iamin (B1 ) mqr 0,1-0,2 - həmin qaydada riboflavin (B2) həmin qaydada 0,1-0,3 - həmin qaydada niatsin (PP) həmin qaydada 1-4 - həmin qaydada Nişasta qr,çox olmamalı 3 qatılaşdırıcı kimi Düyü və buğda unu qr,çox olmamalı 5 həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,03 civə 0,02 qalay 100 yığılmış tənəkə qablarda konservlər üçün Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir < 0,01 vah/qr qrizin yol verilmir <0,5 vah/qr basitrasin yol verilmir <0,02 vah/qr Mikotoksinlər: patulin yol verilmir <0,02,tərkibində tomat olanlar üçün aflatoksin B1 yol verilmir <0,00015,tərkibində yarma olanlar üçün dezoksinivalenol yol verilmir <0,05,tərkibində buğda ,arpa unu olan konservlər üçün zearalenon yol verilmir <0,005,tərkibində buğda,arpa, qarğıdalı unu olanlar üçün T-2 Toksin yol verilmir <0,05,tərkibində yarma olanlar üçün Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α,β,γ – izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Nitratlar 150 tərkibində, tərəvəz olan kon servlər üçün Nitritlər yol verilmir < 0,5 Nitrozaminlər NDMA və NDEA cəmi? yol verilmir <0,001 Radionuklidlər: sezium-137 70 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 89 3.1.5. Balıq əsaslı yem məhsulları 3.1.5.1. Balıq konservləri 1) Qida dəyərliliyi (100 qr.məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Quru maddələrin kütlə payı qr 15-25 Zülal qr 8-15 + Piy həmin qaydada 5-11 + Energetik dəyərliliyi kkal 100-155 + Xörək duzu qr, çox olmamalı 0,4 + Mineral maddələr: dəmir həmin qaydada 0,4-3,0 + zənginləşdirilən məhsullar üçün Vitaminlər: tiamin (B1) mqr 0,1-0,2 + zənginləşdirilən məhsullar üçün riboflavin (B2) həmin qaydada 0,1-0,3 + həmin qaydada niatsin (PP) həmin qaydada 1-4 + həmin qaydada Nişasta qr, çox olma malı 3 qatılaşdırıcı kimi Düyü və buğda unu qr, çox olma malı 5 həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər qurğuşun 0,5 arsen 0,5 kadmium 0,1 civə 0,15 qalay 100 yığılmış tənəkə qablarda konservlər üçün Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Polixlorlaşdırılan bifenillər 0,5 Histamin 100 Nitrozaminlər yol verilmir <0,001 Radionuklidlər: sezium-137 100 Bk/kq stronsium-90 60 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 3.1.5.2.Balıq-bitki konservləri 1) Qida dəyərliliyi (100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Quru maddələrin kütlə payı qr 17-18 Zülal qr 1,5-6 + 90 1 2 3 4 5 Piy həmin qaydada 1-6 + Energetik dəyərliliyi kkal 35-120 + Xörək duzu qr,çox olmamalı 0,4 + Mineral maddələr: Dəmir həmin qaydada 3.1.5.1.bəndi üzrə Vitaminlər 3.1.5.1.bəndi üzrə Nişasta qr,çox olmamalı 3 - qatılaşdırıcı kimi əlavə edilən Düyü və buğda unu qr,çox olmamalı 5 - həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,4 arsen 0,2 kadmium 0,04 civə 0,05 qalay 100 yığılmışq tənəkə qabda konservlər üçün Mikotoksinlər 3.1.4.3.bəndi üzrə Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Polixlorlaşdırılmış bifenillər 0,2 Nistamin 40 Nitratlar 150 tərkibində tərəvəz olan konservlər üçün Nitrozaminlər yol verilmir <0,001 Radionuklidlər: sezium-137 100 Bk/kq stronsium-90 60 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər. 3 3.1.6. UĢaqlar üçün instant ot çayları 1) Qida dəyərliliyi (100 qr.məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Karbohidratlar qr 85-96 + Energetik dəyərliliyi kkal 340-385 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri (istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/ kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 91 1 2 3 Radionuklidlər: sezium-137 40 Bk/l stronsium-90 25 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: MAFAn MM 5·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB ( koliformalar) 1,0 kütləsində (qr),yol verilmir B .cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər,o cümlədən salmonellalar 25 kütləsində (qr),yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada *Qrizinin,basitrasinin,tetrasiklin qrupu antibiotiklərinin,penisillinin streptomitsinin kimyəvi təyini üsullarından istifadə zamanı onların faktiki miqdarının vah/qr-la hesablanması standartın aktivliyi üzrə həyata keçirilir. **Ərzaq xammalının istehsalı zamanı istifadə edilən pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət edilməsi vacibdir. (3.12, 3.13. bəndlərinə baxmalı) 3.2. Məktəbəqədər və məktəbli uĢaqların qidalanması üçün məhsullar. 3.2.1. Ət əsaslı məhsullar 3.2.1.1. Ət konservləri ( o cümlədən quş ətindən) 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr 10-14 + Piy həmin qaydada 10-18 + Energetik dəyərliliyi kkal 130-220 + Xörək duzu qr, çox olmamalı 1,2 + Dəmir mqr 1-5 + zənginləşdirilən məhsullar üçün Nişasta qr, çox olmamalı 3 Düyü və buğda unu qr, çox olmamalı 5 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,02 qalay 100 yığılmış tənəkə qablarda konservlər üçün Antibiotiklər* levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr qrizin yol verilmir <0,5 vah/qr basitrasin yol verilmir <0,02 vah/qr Pestisidlər** : heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ – izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 92 1 2 3 Nitritlər yol verilmir <0,5 Nitrozaminlər: NDMA və NDE A cəmi yol verilmir <0,001 Radionuklidlər: sezium-137 70 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq «A» qrupu konservləri üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər 3.2.1.2.Kolbasa məmulatları 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr, az olmamalı 8 + Piy qr, çox olmamalı 22 + Energetik dəyərliliyi kkal 230-250 + Xörək duzu qr, çox olmamalı 1,8 + Nişasta qr, çox olmamalı 5 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,02 Antibiotiklər* 3.2.1.1.bəndi üzrə Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Nitritlər 30 Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi 0,002 Radionuklidlər 3.2.1.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 1·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr), yol verilmir E.coli 1,0 həmin qaydada,yararlılıq müddəti 5 sutkadan çox olan məhsullar üçün S.aureus 1,0 kütləsində (qr) ,yol verilmir. Sulfitreduksiyaedici klostridilər 0,1 həmin qaydada patogenlər, o cümlədən salmonellalar* 25 Həmin qaydada,* sosiska və sardelkalar üçün əlavə olaraq L. monocytogenes mayalar 100 KƏGV/qr,çox olmamalı, yararlılıq müddəti 5 sutkadan çox olan məhsullar üçün kiflər 100 həmin qaydada. 93 3.2.1.3. Ət yarımfabrikatları 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr,az olmamalı 10 + Piy qr 14-20 + Energetik dəyərliliyi kkal 165-220 + Xörək duzu qr,çox olmamalı 0,9 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər, antibiotiklər, pestisidlər, radionuklidlər, nitritlər, nitrozaminlər 3.2.1.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 5·10 5 KƏGV/qr,çox olmamalı,döyülmüş çiy 1·10 5 KƏGV/qr,çox olmamalı,təbii çiy BÇQB ( koliformalar) 0,001 Kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 0,1 həmin qaydada patoqenlər,o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 25 həmin qaydada kiflər 250 KƏGV/qr, çox olmamalı, unlu yarımfabrikatlar üçün 3.2.1.4. Paştetlər və kulinariya məmulatları 1) Qida dəyərliliyi (100 qr məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr,az olmamalı 8 + Piy qr,çox olmamalı 16 + Energetik dəyərliliyi kkal 140-180 + Xörək duzu qr,çox olmamalı 1,2 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər, antibiotiklər, pestisidlər, nitratlar, nitritlər, radionuklidlər 3.2.1.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər MAFAnMM 1·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir E.coli 1,0 həmin qaydada,yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün S.aureus 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir sulfitreduksiyaedici klostridilər 0,1 həmin qaydada patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 25 həmin qaydada mayalar 100 KƏGV/qr,çox olmamalı, yararlılıq müddəti 72 saatdan çox olan məhsullar üçün. kiflər 100 həmin qaydada 94 3.2.2. Çörək bulka və dəyirman-ding məmulatları 1) Qida dəyərliliyi ( 100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Makaron məmulatları: Zülallar qr 10-13 + Piylər həmin qaydada 1-3 + Karbohidratlar həmin qaydada 60-70 + Energetik dəyərliliyi kkal 300-360 + Dəmir mqr 1,0-2,0 + zənginləşdirilən məhsullar üçün Vitaminlər: tiamin (B1) mqr 0,15-0,25 + vitaminləşdirilən məhsullar üçün ribofvlavin (B2) həmin qaydada 0,1-0,15 + həmin qaydada niatsin (PP) həmin qaydada 1,0-3,0 + həmin qaydada Çörək-bulka məmulatları: Zülallar qr 8,0-13,0 + Piylər həmin qaydada 1,0-8,0 + Karbohidratlar həmin qaydada 45-55 + Energetik dəyərliliyi kkal 210-340 + Dəmir mqr 1,8-3,0 + zənginləşdirilən məhsullar üçün Vitaminlər: tiamin (B1) mqr 0,15-0,40 + vitaminləşdirilən məhsullar üçün riboflavin (B2) həmin qaydada 0,1-0,5 + həmin qaydada niatsin (PP) həmin qaydada 1,5-3,0 + həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 dəyirman-ding 0,35 çörək-bulka arsen 0,2 dəyirman-ding 0,15 çörək-bulka kadmium 0,1 dəyirman-ding 0,07 çörək-bulka civə 0,03 dəyirman-ding 0,015 çörək-bulka Mikotoksinlər: aflatoksin B1 yol verilmir <0,00015 dezoksinivalenol yol verilmir <0,05 buğdadan,arpadan zearalenon yol verilmir <0,005 buğdadan, arpadan, qarğıdalıdan T-2 toksin yol verilmir <0,05 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,01 DDT və onun metabolitləri 0,01 Benz(a) piren yol verilmir <0,0002 Radionuklidlər: sezium-137 40 Bk/kq stronsium-90 20 həmin qaydada Çörək ehtiyatları zərərvericiləri ilə çirklənmə və yoluxma (həşəratlar,gənələr) yol verilmir Mikrobioloji göstəricilər: 1.4.5.bəndi üzrə dəyirman-dinq 1.4.7.bəndi üzrə çörək-bulka *Qrizinin,basitrasinin,tetrasiklin qrupu antibiotiklərinin, penissilinin, streptomisinin təyininin kimyəvi üsullarının istifadəsi zamanı onların faktiki miqdarının vah/qr-la hesablanması standartın aktivliyi üzrə həyata keçirilir. **Ərzaq xammalının istehsalı zamanı istifadə olunmuş pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət edilməlidir. (3.8, 3.8.1, 4.5.3.1. bəndlərinə baxmalı) 95 3.3. UĢaqların müalicəvi qidalanması üçün xüsusiləĢdirilmiĢ məhsullar 3.3.1. Az laktozalı və laktozasız məhsullar 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 1 yaşa qədər uşaqlar üçün az laktozalı və laktozasız məhsullar Zülal qr/l 14-20 + Taurin mqr/l 40-55 + L-karnitin həmin qaydada 10-15 Piy qr/l 30-38 + Linol turşusu Piy turşularının cəmindən %, az olmamalı 14 + mqr/l, az olmamalı 4000 + Karbohidratlar qr/l 65-80 + Dekstrin-maltoza həmin qaydada 50-60 + Laktoza qr/l,çox olmamalı 10 + az laktozalı məhsullarda həmin qaydada 0,1 laktozasız məhsullarda Energetik dəyərliliyi kkal/l 570-720 + Mineral maddələr: kalsium mqr/l 300-700 + fosfor həmin qaydada 300-500 + kalium həmin qaydada 500-800 + natrium həmin qaydada 150-300 + maqnezium həmin qaydada 40-60 + manqan həmin qaydada 20-100 + mis həmin qaydada 0,3-1,0 + dəmir Mqr/l 3-14 + sink həmin qaydada 4-10 + xloridlər həmin qaydada 400-800 + yod mkqr/l 50-100 kül qr/l 3-5 + Vitaminlər: Retinol (A) mkqr/l 500-800 + Tokoferol (E) mqr/l 4-12 + Kalsiferol (D) mkqr/l 8-12 + Vitamin K həmin qaydada 25-50 Tiamin (B1) həmin qaydada 350-700 + Riboflavin (B2) həmin qaydada 500-1000 + Piridoksin (B6) həmin qaydada 300-700 + Pantoten turşusu həmin qaydada 2500-3500 + Folturşusu (Bc) həmin qaydada 50-100 + Sianokobalamin (B12) mkqr/l 1,5-3,0 + Niatsin (PP) mqr/l 3-8 + Askorbin turşusu (C) mqr/l 40-100 + Biotin mkqr/l 10-20 Karnitin mqr/l 10-20 İnozit mqr/l 20-30 Xolin həmin qaydada 50-100 Qətranlaşma mOsm/kq, çox olmamalı 300 + 96 1 2 3 4 5 Az laktozalı süd Zülal qr/l 40-47 + Kazein/zərdab zülal ları 80:20 Piy qr/l 20-38 + Linol turşusu Piy turşuları cəmindən % 15 + mqr/l 5000-6000 Karbohidratlar qr/l 60-65 + Qlükoza həmin qaydada 25-28 + Qalaktoza həmin qaydada 6-7 Laktoza qr/l,çox olmamalı 16 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 600-680 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri ( istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Turşumadan xarab olma göstəriciləri: Peroksid ədədi 4,0 Aktiv oksigen mmol/kq Piy Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Mikotoksinlər: Aflatoksin M1 yol verilmir <0,00002 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr streptomisin yol verilmir <0,5 vah/qr penisillin yol verilmir <0,01 vah/qr Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Radionuklidlər: sezium-137 40 Bk/l stronsium-90 25 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: quru məhsulda MAFAnMM 2,5·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada B.cereus 200 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər, o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 100 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 100 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 3.3.2. Soya zülalı izolyatı əsasında məhsullar 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Zülal qr/l 15-20 + Metionin həmin qaydada 0,25-0,35 + 97 1 2 3 4 5 Piy qr/l 30-38 + Linol turşusu Piy turşuları cəmindən %, az olmamalı 14 + mqr/l,az olmamalı 4000 Karbohidratlar (dekstrin maltoza) qr/l 65-80 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 650-720 + Mineral maddələr: kalsium mqr/l 450-750 + fosfor həmin qaydada 250-500 + kalium mqr/l 500-800 + natrium həmin qaydada 200-320 + maqnezium həmin qaydada 40-80 + mis həmin qaydada 0,4-1,0 + dəmir mqr/l 6-14 + sink həmin qaydada 4-10 + kül qr/l 3-5 + Vitaminlər: retinol (A) mkqr/l 500-800 + tokoferol (E) mqr/l 5-15 + kalsiferol (D) mkqr/l 8-12 + vitamin K həmin qaydada 25-100 tiamin (B1) həmin qaydada 300-600 + riboflavin (B2) həmin qaydada 600-1000 + piridoksin (B6) həmin qaydada 300-700 + fol turşusu (Bc) həmin qaydada 50-150 + sianokobalamin (B12) mkqr/l 1,5-3 + niatsin (PP) mqr/l 4-8 + askorbin turşusu (C) mqr/l 40-110 + taurin mqr/l 45-55 + l-karnitin həmin qaydada 10-20 + Qətranlaşma mOsm/kq, çox olmamalı? 280-300 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri (istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Turşumadan xarab olma göstəriciləri: Peroksid ədədi 4,0 aktiv oksigenin mmol/kq piy Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 yol verilmir <0,00015 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/l stronsium-90 30 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: quru məhsulda MAFAnMM 2·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər,o cümlədən salmonellalar 100 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 həmin qaydada 98 3.3.3. Yüksək zülallı quru süd məhsulları 1) Qida dəyərliliyi (1000 qr istifadəyə hazır məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaşdırılan markalanan Zülal qr 70 + Piy həmin qaydada 20 + Karbohidratlar həmin qaydada 42 + Energetik dəyərliliyi kkal 628 + Mineral maddələr: Kalsium mqr 1130 + Kalium həmin qaydada 1450 + Natrium həmin qaydada 900 + Maqnezium həmin qaydada 210 + Dəmir həmin qaydada 110 Kül qr 4-5 + Vitaminlər: retinol (A) mqr 0,18 + tokoferol (E) mqr 3,3 + kalsiferol (D) mqr 12 tiamin (B1) həmin qaydada 1,6 + rivoflavin (B2) həmin qaydada 3,6 + piridoksin (B6) həmin qaydada 1,6 + niatsin (PP) həmin qaydada 14 + askorbin turşusu (C) həmin qaydada 66 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri (istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Turşumadan xarab olma göstəriciləri: Peroksid ədədi 4,0 aktiv oksigeni mmol?/kq piy Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Mikotoksinlər: Aflatoksin M1 yol verilmir <0,00002 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr penisillin yol verilmir <0,01 vah/qr streptomisin yol verilmir <0,5 vah/qr Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Radionuklidlər 3.3.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: quru məhsulda MAFAnMM 2,5·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 0,3 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 50 həmin qaydada kiflər 100 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 99 3.3.4. AĢağı zülallı məhsullar (niĢastalar, yarmalar, makaron məmulatları) 1) Qida dəyərliliyi (100 qr. məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan NiĢastalar Zülal qr, çox olmamalı 1,0 + Karbohidratlar qr 75-85 + Energetik dəyərliliyi kkal 300-350 + Yarmalar Zülal qr,çox olmamalı 0,5 + Piy qr 0,5-1,0 + Karbohidratlar həmin qaydada 80-90 + Energetik dəyərliliyi kkal 350-400 + Makaron məmulatları Zülal qr,çox olmamalı 0,5 + Piy həmin qaydada 1,0 + Karbohidratlar qr 80-90 + Energetik dəyərliliyi kkal 330-380 + Mineral maddələr: Natrium mqr, çox olmamalı 50 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,03 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 yol verilmir <0,00015 zearalenon yol verilmir <0,002 buğdadan, qarğıdalıdan, arpadan T-2 toksin yol verilmir <0,05 Dezoksinivalenol yol verilmir <0,05 buğdadan,arpadan Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,01 DDT və onun metabolitləri 0,01 Benz (a) piren yol verilmir <0,2 mkqr/kq Radionuklidlər: İstifadəyə hazır məhsulda sezium-137 50 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Çörək ehtiyatları zərərvericiləri ilə çirklənmə və yoluxma (həşəratlar,gənələr) yol verilmir metal qatışıqları 3·10 4 %, ayrı-ayrı hissəciklərin ən böyük xətti ölçüsü 0,3 mm dən çox olmamalıdır. Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 3·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 0,1 həmin qaydada B.cereus 100 KƏGV/qr çox olmamalı patogenlər,o cümlədən salmonellalar 50 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 həmin qaydada 100 3.3.5. Tam və hissəvi zülal hidrolizatları əsasında məhsullar 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal (ekv) qr/l 18-22 + Taurin mqr/l 40-55 + L-Karnitin həmin qaydada 10-25 + Piy qr/l 25-35 + Linol turşusu Piy turşularının cəmindən %, az olmamalı 14 + mqr/l, az olmamalı 4000 Karbohidratlar (dekstrin maltoza) qr/l 70-90 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 650-720 + Mineral maddələr: Kalsium mqr/l 500-1000 + Fosfor həmin qaydada 300-600 + Kalium mqr/l 650-1000 + Natrium həmin qaydada 200-400 + Maqnezium həmin qaydada 50-100 + Mis həmin qaydada 0,3-1,0 + Dəmir mqr/l 8-12 + Sink həmin qaydada 3-10 + Kül qr/l 4-5 + Vitaminlər: retinol (A) mkqr/l 500-600 + tokoferol (E) mqr/l 6-14 + kalsiferol (D) mkqr/l 5-15 + tiamin (B1) həmin qaydada 400-600 + riboflavin (B2) həmin qaydada 600-1000 + piridoksin B6) həmin qaydada 500-700 + fol turşusu (Bc) həmin qaydada 30-100 + mianokobalamin (B12) mkqr/l 1,5-3,0 + niatsin (PP) mqr/l 3-8 + askorbin turşusu (C) mqr/l 50-150 + Qətranlaşma mOsm/kq, çox olmamalı 300-320 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 Turşumadan xarab olma göstəriciləri: Peroksid ədədi 4,0 aktiv oksigenin mmol/kq Piy Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Mikotoksinlər: aflatoksin B1 yol verilmir <0,00015 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 101 1 2 3 Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/l stronsium-90 40 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: quru məhsulda MAFAnMM 2·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər,o cümlədən salmonellalar 100 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 həmin qaydada 3.3.5.1. 1 yaşlı uşaqlar üçün fenilalaninsiz,yaxud onun miqdarı aşağı olan məhsullar*** 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal (ekv.) qr/l 16-20 + Fenilalanin mqr/l, çox olma malı 500 + aminturşular qatışığı əsaslı məhsullarda-olmamalı Taurin mqr/l 40-55 + L-karnitin həmin qaydada 10-205 + Piy qr/l 30-38 + Linol turşusu Piy turşuları cəmindən %,az olmamalı 14 + mqr/l,az olmamalı 5000 Karbohidratlar (dekstrin-maltoza) qr/l 65-80 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 570-720 + Mineral maddələr: kalsium mqr/l 300-700 + fosfor həmin qaydada 300-500 + kalium mqr/l 500-800 + natrium həmin qaydada 150-300 + maqnezium həmin qaydada 40-60 + mis həmin qaydada 0,3-1,0 + dəmir mqr/l 3-14 + sink həmin qaydada 4-10 + kül qr/l 4-5 + Vitaminlər: retinol (A) mkqr/l 500-800 + tokoferol (E) mqr/l 4-12 + kalsiferol (D) mkqr/l 8-12 + tiamin (B1 ) həmin qaydada 350-700 + riboflavin (B2) həmin qaydada 500-1000 + piridoksin (B6) həmin qaydada 300-700 + fol turşusu (Bc) həmin qaydada 50-100 + sianokobalamin (B12) mkqr/l 1,5-3,0 + niatsin (PP) mqr/l 3-8 + askorbin turşusu (C) mqr/l 20-100 + Qətranlaşma mOsm/kq, çox olmamalı 300-320 + 102 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri (istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Radionuklidlər: 3.3.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: quru məhsulda MAFAnMM 2·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər,o cümlədən salmonellalar 100 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 həmin qaydada 3.3.6.Sublimasiya edilmiĢ məhsullar 3.3.6.1. Sublimasiya edilmiş süd əsaslı məhsullar ( kəsmik və.s.) 1) Qida dəyərliliyi (100 qr.məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr 60-65 + Piy həmin qaydada 20-25 + Karbohidratlar həmin qaydada 9-11 + Energetik dəyərliliyi kkal 330-380 + Vitaminlər: Retinol (A) mqr 0,1 + Riboflavin (B2) həmin qaydada 0,3 + Bərpa edilmiş məhsulun turşuluğu T o ,çox olmamalı 150 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri ( istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 Toksiki elementlər: qurğuşun 0,15 arsen 0,15 kadmium 0,06 civə 0,015 Mikotoksinlər: aflatoksin M1 yol verilmir <0,00002 Antibiotiklər 3.3.3.bəndi üzrə Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,05 DDT və onun metabolitləri 0,03 103 1 2 3 Radionuklidlər: 3.3.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: quru məhsulda BÇQB (koliformalar) 0,3 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada patogenlər,o cümlədən salmonellalar 50 həmin qaydada kiflər 100 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 3.3.6.2. Sublimasiya edilmiş ət əsaslı məhsullar 1) Qida dəyərliliyi (100 qr məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilər hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr 35-50 + Piy həmin qaydada 15-30 + Energetik dəyərliliyi kkal 280-500 + Kül qr 3,5-4,5 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri (istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,2 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,02 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr qrizin yol verilmir <0,5 vah/qr basitrasin yol verilmir <0,02 vah/qr Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ – izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Radionuklidlər: sezium-137 70 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: quru məhsulda 2 yaşa qədər uşaqlar üçün MAFAnMM 1·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada Sulfitreduksiyaedici klostridilər 0,1 həmin qaydada B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər, o cümlədən salmonel lalar 50 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 2 yaşdan böyük uşaqlar üçün MAFAnMM 1,5·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir S.aureus 1,0 həmin qaydada Sulfitreduksiyaedici klostridlər 0,1 həmin qaydada B.cereus 200 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər, o cümlədən salmonellalar 50 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 100 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada 104 3.3.6.3. Sublimasiya edilmiĢ bitki əsaslı məhsullar Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 0,2 kadmium 0,1 jiivə 0,03 Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α,β,γ- izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,1 Heptaxlor yol verilmir <0,002 Aldrin yol verilmir <0,002 Mikotoksinlər: Patulin yol verilmir tərkibində alma,tomat,çaytikanıolanlar üçün <0,02 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada 3.3.7. Vaxtından əvvəl doğulmuĢ uĢaqlar üçün məhsullar 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsullarda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Zülal qr/l 18-24 + Süd zərdabi zülalları zülalların ümumi miqdarından % 60 Kazein həmin qaydada 40 Taurin mqr/l 45-60 + Piy qr/l 38-45 + Linol turşusu Piy turşuları jəmindən %, az olmamalı 14 + Karbohidratlar, o jümlə dən mqr/l 65-90 + laktoza həmin qaydada 35-50 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 700-800 + Mineral maddələr: kalsium mqr/l 800-1200 + fosfor həmin qaydada 400-700 + kalium həmin qaydada 650-1000 + natrium həmin qaydada 260-350 + maqnezium həmin qaydada 70-100 + mis həmin qaydada 0,4-1,4 + dəmir həmin qaydada 1,5-9 + sink həmin qaydada 5-12 + xloridlər həmin qaydada 450-700 + manqan mkqr/l 30-60 + yod həmin qaydada 70-220 + Vitaminlər: retinol (A) mkqr/l 600-1200 + tokoferol (E) mqr/l 8-20 + kalsiferol (D) mkqr/l 10-30 + vitamin K həmin qaydada 30-100 + 105 1 2 3 4 5 tiamin (B1) həmin qaydada 400-2000 + riboflavin (B2) həmin qaydada 600-2000 + pantoqen turşusu mqr/l 2-5 + piridoksin (B6) mkqr/l 400-2000 + fol turşusu (Bc) həmin qaydada 400-500 + sianokobalamin (B12) həmin qaydada 1,5-3,0 + niatsin (PP) mqr/l 4-10 askorbin turşusu (C) həmin qaydada 50-300 + inozit həmin qaydada 30-50 + biotin mkqr/l 20-30 + xolin mqr/l 53-96 + Qətranlaşma mOsm/kq,çox olmamalı 290-310 + 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri (istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Mikotoksinlər: aflatoksin M1 yol verilmir <0,00002 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr penisilin yol verilmir 0,01 vah/qr streptomisin yol verilmir <0,5 vah/qr Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,005 DDT və onun metabolitləri 0,005 Radionuklidlər: 3.3.1.bəndi üzrə Mikrobioloji göstəricilər: quru məhsulda MAFAnMM 2·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı 37 50 0 C-də bərpa edilən qatışıqlar üçün 3·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı,70 85 o C-də bərpa edilən qatışıqlar üçün BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir E.coli 10 həmin qaydada S.aureus 10 həmin qaydada B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər,o cümlədən salmonellalar 100 kütləsində (qr) yol verilmir L.monocytogenes 100 həmin qaydada kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 həmin qaydada *Qrizinin,basitrasinin,tetrasiklin qrupu antibiotiklərinin,penisillinin,streptomisinin təyininin kimyəvi üsullarının istifadəsi zamanı onların vah/qr-la faktiki miqdarının hesablanması standartın aktivliyi üzrə aparılır. **Ərzaq xammalının istehsalı zamanı istifadə olunmuş pestisidlərin də qalıq miqdarlarına nəzarət edilməlidir. (3.8,3.8.1., 4.5.3.1. bəndlərinə baxmalı) *** 1 yaşdan böyük uşaqların qidalanması üçün nəzərdə tutulmuş fenilalaninsiz, yaxud onun miqdarı aşağı olan məhsullar təhlükəsizlik göstəricilərinə görə 3.3.5.1.bəndinin tələblərinə cavab verməlidirlər. 106 3.4. Səhiyyə sistemi süd mətbəxlərində hazırlanan uĢaq qidaları üçün süd məhsullarının mikrobioloji göstəriciləri Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnM M, KƏGV/qr,ç ox olmamalı Məhsulun kütləsində (qr,sm 3 ) yol verilmir Qeyd BÇQB (koli formalar) E.coli S. aureus Patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L.monocytogenes 3.4.1. Qeyri aseptik süzülən sterilizə edilmiş məhsullar (uyğunlaş dırılmış süd qatışıq ları, sterilizə edilmiş süd, sterilizə edilmiş qaymaq və s.) 100 10,0 10,0 10,0 100* *yalnız salmonellalar 3.4.2. Bərpa edilən pasterizə edilmiş qatışıqlar 500 10,0 10,0 10,0 100 B.cereus 20 KƏGV/qr,çox olmamalı 3.4.3. Turş süd məhsulları: bütün məhsullar (bifilindən başqa) 3,0 10,0 10,0 50 Bifidobakteriya 1·10 6 KƏGV/qr, az olmamalı, onlardan istifadə edilməklə hazırlanan məhsullar da; Asidofil bakteriyalar 1·10 7 KƏGV/qr, az olmamalı, onlardan istifadə edilməklə hazırlanan məhsullarda; mikroskopik preparat 3.1.1.4. bəndi üzrə bifilin 10,0 10,0 10,0 50 Bifidobakteriyalar 1·10 7 KƏGV/qr az olmamalı; mikroskopik preparat 3.1.1.4. bəndi üzrə 3.4.4. Kəsmik məmulatları: uşaq kəsmiyi,asidofil pasta, aşağılaktozalı zülal pastası və s. 1,0 - 1,0 50 mikroskopik preparat 3.1.1.5. bəndi üzrə susuzlaşdırılmış kəsmik 100 1,0 - 1,0 50 3.4.5. Hazır südlü sıyıqlar (undan və bütün adlarda yarmalardan) 1·10 3 1,0 - 1,0 50 3.4.6. Cövhərlər (itburnun dan, qara qarağatdan və s.) 5·10 3 1,0 10,0 - 50* *yalnız salmonellalar 3.4.7. Mayalar (maye) 10,0 - 10,0 100 Maya mikroflorası mikroorqanizm ləri 1·10 8 KƏGV/qr,az olmamalı; mikroskopik preparat 3.1.1.4. bəndi üzrə. 107 3.5. Hamilə və uĢaq əmizdirən qadınların qidalanması üçün məhsullar 3.5.1. Süd əsaslı və soya zülalı izolyatı əsaslı məhsullar 1) Qida dəyərliliyi (istifadəyə hazır məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Zülal qr/l 30-100 + Piy həmin qaydada 8-35 + Karbohidratlar həmin qaydada 100-140 + Energetik dəyərliliyi kkal/l 610-1300 + Mineral maddələr: kalsium mqr/l 1200-2000 + fosfor həmin qaydada 900-1400 + kalsium/fosfor - 1,1-2,0 kalium mqr/l 1400-2500 + natrium həmin qaydada 450-750 + kalium/natrium - 2-3 maqnezium həmin qaydada 150-250 + mis mkqr/l 600-1000 + manqan həmin qaydada 200-250 + dəmir mqr/l 30-50 + sink həmin qaydada 10-40 + xloridlər həmin qaydada 1000-1600 yod mkqr/l 100-250 + kül qr/l 9-12 + Vitaminlər: retinol (A) mqr/l 0,5-1,5 + tokoferol (E) həmin qaydada 10-40 + kalsiferol (D) mkqr/l 10-15 + vitamin K həmin qaydada 50-120 + tiamin (B1) mqr/l 0,8-1,5 + ribovlavin (B2) mqr/l 0,8-1,5 + pantoten turşusu həmin qaydada 8-12 + piridoksin (B6) həmin qaydada 1,5-3,0 + niatsin (PP) həmin qaydada 10-25 + fol turşusu (Bc) həmin qaydada 0,8-2,0 + sianokobalamin (B12) mkqr/l 3,0-8,0 + askorbin turşusu (C) mqr/l 100-300 + inozit həmin qaydada 80-120 + xolin həmin qaydada 80-120 + biotin mkqr/l 80-200 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd 1 2 3 Turşumadan xarab olma göstəriciləri: Peroksid ədədi 4,0 aktiv oksigen mmol/kq piy Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 108 1 2 3 Antibiotiklər* süd əsaslı məhsullar üçün levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr penisillin yol verilmir <0,01 vah/qr streptomisin yol verilmir <0,5 vah/qr Mikotoksinlər: aflatoksin M1 yol verilmir <0,00002,süd əsaslı məhsullar üçün aflatoksin B1 yol verilmir <0,00015,soya əsaslı məhsullar üçün Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/l stronsium-90 40 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: 3.5.1.1. Ġnstant hazırlanmıĢ quru məhsullar MAFAnMM 2·10 3 KƏGV/ qr,çox olmamalı,37-50 o C-də bərpa edilən qatışıqlar üçün 3·10 3 KƏGV/ qr,çox olmamalı,37-85 o C-də bərpa edilən qatışıqlar üçün BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir E.coli 10 həmin qaydada S.aureus 10 həmin qaydada B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 100 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 həmin qaydada 3.5.1.2. Sterilizə edilmiĢ Ģirin maye məhsullar Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq sterilizə edilmiş süd üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər 3.5.1.3. TurĢ süd və turĢudulmuĢ soya əsaslı maye məhsullar BÇQB (koliformalar) 3 həcmində (sm 3 ) yol verilmir S.aureus 10 həmin qaydada Patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 50 həmin qaydada Bifidobakteriyalar 1·10 6 KƏGV/qr,az olmamalı,onlardan istifadə etməklə hazırlanarkən Süd turşu mikroorqanizmləri 1·10 7 KƏGV/qr,az olmamalı kiflər 10 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 10 KƏGV/qr,çox olmamalı 3.5.2.Süd-yarma əsaslı sıyıqlar (instant hazırlanan) 1) Qida dəyərliliyi (100 qr məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan 1 2 3 4 5 Nəmlik qr 4-6 Zülal qr 10-14 + 109 1 2 3 4 5 Piy qr 2-10 + Karbohidratlar həmin qaydada 70-80 + Energetik dəyərliliyi kkal 340-460 + Kül qr 0,5-3,5 Mineral maddələr: natrium mqr, çox olmamalı 250 + kalsium mqr 200-500 + zənginləşdirilmiş məhsullar üçün dəmir həmin qaydada 20-50 + həmin qaydada Vitaminlər: vitamin A mkqr 300-400 + vitaminləşdirilən məhsullar üçün vitamin E mqr 5-12 + həmin qaydada vitamin D mkqr 5-10 + həmin qaydada vitamin C mqr 30-120 + həmin qaydada tiamin (B1) mqr 0,2-0,7 + həmin qaydada riboflavin (B2) mqr 0,3-0,8 + həmin qaydada niatsin (PP) mqr 5-12 + həmin qaydada fol turşusu (Bc) mkqr 600-1200 + həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,06 civə 0,03 Mikotoksinlər: aflatoksin M1 yol verilmir <0,00002 aflatoksin B1 yol verilmir <0,00015 dezoksinivalenol yol verilmir <0,05 buğda,arpa yarması olanlar üçün zearolenon yol verilmir <0,005 qarğıdalı,buğda,arpa yarması olanlar üçün T-2 toksin yol verilmir <0,05 Pestisidlər** heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,01 DDT və onun metabolitləri 0,01 Benz(a) piren yol verilmir <0,2 mkqr/kq Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/kq stronsium-90 30 həmin qaydada Zərərli qarıĢıqlar: çörək ehtiyatları zərərvericiləri ilə çirklənmə və yoluxma (həşəratlar ,gənələr) yol verilmir metal qarışıqları 3·10 4 %, ayrı-ayrı hissəcikləri ölçüsü ən böyük xətti ölçmədə 0,3 mm-dən çox olmamalıdır. Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 5·10 4 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 0,1 kütləsində (qr) yol verilmir patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L.monocytogenes 25 həmin qaydada kiflər 200 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 100 həmin qaydada 110 3.5.3.Meyvə-tərəvəz əsaslı məhsullar (meyvə,tərəvəz Ģirələri,nektarları və içkiləri) 1) Qida dəyərliliyi (100 qr.məhsulda) Kriterilər və göstəricilər Ölçü vahidləri Yol verilən hədd Qeyd normalaĢdırılan markalanan Quru maddələrin kütlə payı qr,az olmamalı 10 şirələr Karbohidratlar qr 10-20 Mineral maddələr: dəmir mqr 2-4 zənginləşdirilmiş məhsullar üçün Vitaminlər: askorbin turşusu (C) mqr 15-30 vitaminləşdirilən məhsullar üçün β -karotin həmin qaydada 1-2 həmin qaydada fol turşusu (Bc) mkqr 100-400 həmin qaydada retinol (A) mqr 0,1-0,3 həmin qaydada 2) Təhlükəsizlik göstəriciləri Göstəricilər Yol verilən hədd mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,02 civə 0,01 Mikotoksinlər: patulin yol verilmir 0,02,tərkibində alma, tomat, çaytikanı olanlar üçün Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,01 DDT və onun metabolitləri 0,005 Nitratlar 200 tərəvəz və meyvə-tərəvəz əsasında Radionuklidlər: sezium-137 60 Bk/kq stronsium-90 40 həmin qaydada 5-Oksimetilfurfurol 20 mqr/l,şirələr üçün Mikrobioloji göstəricilər: Hazırkı Sanitariya qaydalarının 8-ci əlavəsinə uyğun olaraq müvafiq konserv qrupları üçün sənaye sterilliyi tələblərini ödəməlidirlər 3.5.4.Otlu instant çaylar (bitki əsaslı) Təhlükəsizlik göstəriciləri (istifadəyə hazır məhsulda) Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd Toksiki elementlər: qurğuşun 0,05 arsen 0,05 kadmium 0,02 civə 0,005 Pestisidlər** heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Radionuklidlər: sezium-137 200 Bk/kq stronsium-90 100 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: MAFAnMM 5·10 3 KƏGV/qr,çox olmamalı BÇQB (koliformalar) 1,0 kütləsində (qr) yol verilmir B.cereus 100 KƏGV/qr,çox olmamalı patogenlər,o cümlədən salmonellalar 25 kütləsində (qr) yol verilmir kiflər 50 KƏGV/qr,çox olmamalı mayalar 50 həmin qaydada *Qrizinin,basitrasinin, tetrasiklin qrupu antibiotiklərinin,pensillinin, streptomisinin təyininin kimyəvi üsullarının istifadəsi zamanı onların vah/qr-la faktiki miqdarının hesablanması standartın aktivliyi üzrə həyata keçirilir. **Ərzaq xammalının istehsalı zamanı istifadə olunmuş pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət edilməlidir (3.8.,3.8.1., 4.5.3.1. bəndlərinə baxmalı). 111 3.6. UĢaq qidası məhsullarının hazırlanmasında istifadə edilən əsas xammal və komponentlər Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd 3.6.1. Çiy,termiki emaldan keçiril miş,quru süd,qaymaqlar və süd komponentləri Toksiki elementlər,antibiotiklər,mikotoksinlər, pestisidlər, radionuklidlər 3.1.1.1.bəndi üzrə quru komponentlər üçün bərpa olunmuş məhsulda İnqibirləşdirici maddələr yol verilmir çiy süd və qaymaqlar Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr çox olmamalı Məhsulun kütləsində (sm 3 ,qr) yol verilmir Kiflər,may alar, KƏGV/qr çox olmamalı Qeyd BÇQB (koliforma lar) S. aureus Patoqenlər,o cümlədən salmonellalar 3.6.1.1. Çiy inək südü: əla növ 3·10 5 - 25 somatik hüceyrələr 1sm 3 da 5·10 5 dən çox olmamalı birinci növ 5·10 5 - 25 3.6.1.2. Yağın kütlə payı 25% olan quru süd, yağsızlaşdırılmış quru süd 2,5·10 4 1,0 1,0 25 riflər-100 mayalar-50 3.6.1.3. Elektrodializ, (ul trafiltrasiya və elektro dializ) üsulları ilə alınan süd zərdabları zülallarının konsentratları 1·10 4 1,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-10 3.6.1.4. Karbohidrat-zülal konsen tratı 1·10 4 1,0 1,0 50 kiflər-50 mayalar-10 3.6.1.5. Süd-zülal konsentratı 1·10 4 1,0 1,0 50 kiflər-50 mayalar-10 3.6.1.6. Pendir zərdabından quru karbohidrat-zülal modulu 2,5·10 4 1,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-10 3.6.1.7. Kəsmik zərdabından quru karbohidrat-zülal modulları 2,5·10 4 1,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-10 3.6.1.8. Maye parakazein konsentrantı 3,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-50 mikroskopik preparat 3.6.1.9. Quru parakazein konsentratı 1,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-50 həmin qaydada 3.6.1.10. Quru kazesit 1·10 4 1,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-10 3.6.1.11. Quru uşaq məhsulları üçün quru yağsız süd komponenti 1,5·10 4 0,3 1,0 25 kiflər-50 mayalar-10 3.6.1.12. Səməni ekstraktı ilə quru süd komponenti (maye uşaq məhsulları üçün); yağsız quru süd (BAƏ istehsalı üçün) 1,5·10 4 1,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-10 3.6.1.13. Maye uşaq məhsulları üçün karbohidrat-zülal konsentrantı ilə quru süd komponenti 2,5·10 4 1,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-50 3.6.1.14. Quru uşaq məhsulları üçün kimyəvi emalsız yağsız quru süd kompo nenti 2,5·10 4 1,0 1,0 25 kiflər-50 mayalar-50 112 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 4 3.6.2. Taxıl və taxıl məhsulları (un,yarma) Toksiki elementlər,mikotoksinlər, pestisidlər,zərərli qarışıqlar,benz-(a) peren 3.1.2.1.bəndi üzrə Radionuklidlər: sezium-137 50 Bk/kq stronsium-90 40 həmin qaydada Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM , KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (sm 3 ,qr) yol verilmir Kiflər,KƏGV/qr, çox olmamalı Mayalar, KƏGV/qr, çox olmamalı BÇQB (koli formalar) S. aureus Patogenlər,o cümlədən sal monellalar 3.6.2.1. Yarmalar-emal edilməmiş düyü, qarabaşaq, yulaf, buğda, arpa 2,5·10 4 1,0 - 25 100 100 3.6.2.2. Emal edilməmiş düyü, qarabaşaq, yulaf, çovdar, unları 5·10 4 0,1 - 25 200 100 3.6.2.3. Emal edilmiş düyü, qara başaq, yulaf, çovdar unları 1·10 4 1,0 1,0 25 50 10 3.6.2.4. Manna yarması 1·10 4 1,0 1,0 25 50 50 3.6.2.5. Yulaf unu,manna yarması 1·10 4 1,0 1,0 25 50 10 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 1 2 3 4 3.6.3. Təzə tərəvəz,meyvə Toksiki elementlər: qurğuşun 0,3 arsen 0,2 kadmium 0,02 civə 0,01 Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,01 DDT və onun metabolitləri 0,005 Nitratlar: çuğundur 600 kələm 400 tərəvəzlər,bananlar 200 meyvələr 50 3.6.3.1. Aseptik konservləşdirilmiş, yaxud tezdondurulmuş qatılaşdırılmış meyvə şirələri. Toksiki elementlər: qurğuşun 3,0 arsen 2,0 kadmium 0,2 civə 0,1 Mikotoksinlər: patulin yol verilmir < 0,02 alma, çaytikanı üçün Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,1 DDT və onun metabolitləri 0,005 Nitratlar: 100 meyvələr 113 1 2 3 4 3.6.4. Ətlik heyvanların ətləri (qaramal, qoyun, donuz, at və s.) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 3 yaşadək uşaqlar üçün 0,2 3 yaşdan böyük uşaqlar üçün arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,01 3 yşa qədər uşaqlar üçün 0,02 3 yaşdan böyük uşaqlar üçün Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir 0,01 vah/qr qrizin yol verilmir <0,5 vah/qr basitrasin yol verilmir <0,02 vah/qr Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,01 3 yaşadək uşaqlar üçün 0,015 3 yaşdan böyük uşaqlar üçün DDT və onun metabolitləri 0,01 3 yaşadək uşaqlar üçün 0,015 3 yaşdan böyük uşaqlar üçün 3.6.4.1. Ətlik heyvanların subpro duktları (qara ciyər, ürək, dil) Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 1,0 kadmium 0,3 civə 0,1 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir tetrasiklin qrupu yol verilmir qrizin yol verilmir basitrasin yol verilmir Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,015 DDT və onun metabolitləri 0,015 Mikrobioloji göstəricilər : Ġndeks, məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (sm 3 ,qr) yol verilmir BÇQB (koliformalar) S.aureus Patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L. monocytogenes 3.6.4. Ətlik heyvanların əti (cəmdək və çapılmış) təzə 10 1,0 - 25 soyudulmuş 1·10 3 0,1 - 25 dondurulmuş 1·10 4 0,01 - 25 dondurulmuş hissələr,bloklar 1·10 5 0,001 - 25 subproduktlar - - - 25 quru qida qanı 2,5·10 4 1,0 1,0 25 Ġndeks, məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 3.6.5. Quş əti Toksiki elementlər: qurğuşun 0,2 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,02 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr qrizin yol verilmir <0,5 vah/qr basitrasin yol verilmir <0,02 vah/qr Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 114 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM,KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (sm 3 ,qr) yol verilmir BÇQB (koliformalar) S.aureus Patoqenlər,o cümlədən salmonellalar və L.monocytoqenes 3.6.5.1. Quş əti və cəmdəyi (nümunə dərin qatlardan götürülür) soyudulmuş və dondurulmuş quş 1·10 5 - 25 soyudulmuş, dondurulmuş cücə , broyler, cücə ətləri 1·10 5 - 25 sümüksüz ət hissələri,sümüklü doğranmış,o cümlədən bud və döş 2·10 5 - 25 sümükdən mexaniki ayrılmış ət 1·10 6 - 25 3.6.5.2. Soyudulmuş quş subpro-duktları 2·10 5 - 25 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq,çox olmamalı Qeyd 3.6.6. Balıq Toksiki elementlər: qurğuşun 0,5 arsen 0,5 kadmium 0,1 civə 0,15 Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,02 DDT və onun metabolitləri 0,01 Nitrozaminlər: NDMA və NDEA cəmi? yol verilmir <0,001 Histamin 100 Polixlorlaşdırılmış bifenillər 2,0 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində (sm 3 ,qr) yol verilmir BÇQB (koliformalar) S.aureus Patogenlər,o cümlədən salmonellalar və L.monocytogenes 3.6.6.1. Təzə,soyudulmuş,dondurulmuş balıq 5·10 4 0,01 0,01 25 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq, çox olmamalı Qeyd 3.6.7. Təmizlənmiş və dezodorasiya edilmiş bitki yağları Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 arsen 0,1 kadmium 0,05 civə 0,03 Pestisidlər**: Heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,01 DDT və onun metabolitləri 0,1 TurĢumadan xarab olma göstəriciləri: peroksid ədədi 2 aktiv oksigen mmol/kq turşuluq ədədi 0,6 mqr KON/qr Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr, çox olmamalı Məhsulun kütləsində ( sm 3 ,qr) yol verilmir BÇQB (koliformalar) S.aureus Patogenlər, o cümlədən salmonellalar Kiflər Mayalar 1 2 3 4 5 6 7 3.6.7.1. Təmizlənmiş, dezodorasiya edilmiş qarğıdalı yağı. 100 1,0 1,0 25 20 1,0 115 1 2 3 4 5 6 7 3.6.7.2. Təmizlənmiş dezo dorasiya edilmiş günəbaxan yağı 500 1,0 1,0 25 100 1,0 3.6.7.3. Soya yağı 100 1,0 - 25 20 1,0 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd, mqr/kq,çox olmamalı Qeyd 3.6.8. Əla növ inək yağı Toksiki elementlər: qurğuşun 0,1 arsen 0,1 kadmium 0,03 civə 0,03 Antibiotiklər*: levomisetin yol verilmir <0,01 tetrasiklin qrupu yol verilmir <0,01 vah/qr penisillin yol verilmir <0,01 vah/qr Streptomisin yol verilmir <0,5 vah/qr Mikotoksinlər Aflatoksin M1 yol verilmir <0,00002 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) 0,2 Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (sm 3 ,qr) yol verilmir Kiflər, KƏGV/qr, çox olmamalı Qeyd BÇQB (koliformalar) S.aureus Patoqenlər,o cümlədən sal monellalar 3.6.8.1. Əla növ inək yağı 1·10 4 0,1 1,0 25* 100 *Əlavə olaraq L.monocytogenes 3.6.8.2. Əridilmiş quş piyi 1·10 2 1,0 1,0 25 Ġndeks,məhsul qrupları Göstəricilər Yol verilən hədd,mqr/kq,çox olmamalı Qeyd 3.6.9. Şəkər tozu Toksiki elementlər: qurğuşun 1,0 arsen 0,5 kadmium 0,05 civə 0,01 Pestisidlər**: heksaxlorsikloheksan (α ,β, γ –izomerlər) yol verilmir <0,005 DDT və onun metabolitləri yol verilmir <0,005 Mikrobioloji göstəricilər: 1 2 3 4 5 6 7 3.6.9.1. Şəkər tozu,təmizlənmiş südlü şəkər 1·10 3 1,0 - 25 10 10 3.6.9.2. Qarğıdalı patkası 5·10 3 1,0 1,0 100 50 10 116 1 2 3 4 5 6 7 3.6.9.3. Uşaq qidası üçün səməni ekstraktı 1·10 4 1,0 - 25 50 50 3.6.9.4. Əla növ narğıdalı nişastası 1·10 4 1,0 - 25 50 10 3.6.9.5. Aspartam 2,5·10 2 1,0 - 10 3.6.9.6. Xaricdən alınan quru qarğıdalı patkası 5·10 3 1,0 1,0 100 50 10 3.6.9.7. Aşağışəkərli,tozvari patka 1·10 4 1,0 1,0 25 100 50 3.6.9.8. Ferment hidrolozi yolu ilə alınan karbohidrat komponenti 1·10 4 1,0 - 25 100 50 3.6.9.9. Əla növ kartof nişastası 1·10 4 1,0 - 25 50 10 3.6.9.10. Təmizlənmiş südlü şəkər 1·10 4 1,0 - 25 10 10 3.6.9.11. Yayılmaqla qurudulmuş qida laktozası 1,0 1,0 25 100 50 3.6.9.12. Laktoza konsentratı 5·10 3 1,0 - 50 100 50 3.6.10. Digər komponentlər. Mikrobioloji göstəricilər: Ġndeks,məhsul qrupları MAFAnMM, KƏGV/qr,çox olmamalı Məhsulun kütləsində (sm 3 , qr) yol verilmir Kiflər,KƏGV/qr,çox olmamalı Mayalar, KƏGV/qr,ço x olmamalı BÇQB (koliformalar) S.aureus Patogenlər,o cümlədən salmonellalar 3.6.10.1. Vitamin premiksi? 100 1,0 1,0 25 20 yol verilmir 3.6.10.2. Mineral premiksi? 1·10 4 1,0 1,0 25 50 50 3.6.10.3. İzolyasiya edilmiş soya zülalı 5·10 3 0,1 1,0 25 - 3.6.10.4. Pektin 1·10 4 0,1 - 25 100 100 *Qrizinin,basitrasinin,tetrasiklin qrupu antibiotiklərinin,penisillinin,streptomisinin təyininin kimyəvi üsullarından istifadə edilən zamanı onların vah/qr-la faktiki miqdarlarının hesablanması standartın aktivliyi üzrə həyata keçirilir. ** Ərzaq xammallarının istehsalı zaman istifadə olunmuş pestisidlərin də qalıq miqdarına nəzarət edilməlidir. ( 3.12; 3.13. bəndlərinə bax 117 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 4 4. QIDAYA BIOLOJI AKTIV ƏLAVƏLƏRIN HAZIRLANMASI ÜÇÜN ISTIFADƏ ZAMANI INSAN SAĞLAMLIĞINA ZƏRƏRLI TƏSIR GÖSTƏRMƏYƏN BIOLOJI AKTIV MADDƏLƏR, ONLARIN MƏNBƏYINI TƏġKIL EDƏN QIDA VƏ MƏHSUL KOMPONENTLƏRI 1.Qida maddələri: 1.1.Zülallar,zülal alınanlar (heyvani,bitki, mikrob və digər mənşəli); zülal izolyatları,zülal konsentratları,zülal hidrolizatları,amin-turşular və onların alındıqları. 1.2.Piylər, piyəbənzər maddələr və onların alındıqları: 1.2.1.Bitki yağları - esensial polidoymamış piy turşuları, fitosterinlər, fosfolipidlər, yağda həll olan vitaminlərin mənbələri; 1.2.2.Balıq və dəniz heyvanları piyləri- polidoymamış piy turşuları mənbələri, fosfolipidlər, yağda həll olan vitaminlər 1.2.3.Qida mənbələrindən ayrılan fərdi polidoymamış piy turşuları: linol, linolen, araxidon, eykozapentaen, dokozaqeksaen turşuları və s. 1.2.4.Ərzaq xammalından ayrılan sterinlər; 1.2.5.Ortazəncir triqliseridləri; 1.2.6.Fosfolipidlər və lesitin, kefalin, xolin, etanolamin daxil edilməklə onların sələfləri 1.3.Karbohidratlar və onların emal məhsulları: 1.3.1.Qida lifləri ( sellüloza, hemisellülozalar, pektin, liqnin, kitrələr və s.; 1.3.2.Poliqlükozoaminlər ( xitozan, xondroitinsulfat, qlükoza-aminoqlikanlar, qlükozamin və .s); 1.3.3.Nişasta və onun hidroliz məhsulları; 1.3.4.İnulin və digər polifruktozanlar; 1.3.5.Qlükoza,fruktoza, laktoza, laktuloza, riboza, ksiloza, arabinoza 1.4.Vitaminlər, vitaminəbənzər maddələr və kofermentlər: vitamin C (askorbin turşusu, onun duzları və efirləri), vitamin B1 (tiamin), vitamin B2 (riboflavin, flavinmononukleotid), vitamin B6 (piridoksin, piridoksal, piridoksamin və onların fosfatları); vitamin PP (nikotinamid, nikotin turşusu, nikotin turşusu duzları), fol turşusu, vitamin B12 (sianokobalamin, metilkobolamin),pantoten turşusu (pantoten turuşusu duzları), biotin, vitamin A (retinol və onun efirləri), karotinoidlər (B –karotin,likopin, lyutein və s.), vitamin E (tokoferollar, tokotrienollar və onların efirləri), vitamin D və onun aktiv formaları, vitamin K, paraaminobenzoy turşusu, lipoevaə? turşusu, inozit, metilmetioninsulfonium, karnitin, panqam turşusu. 1.5.Mineral maddələr (makro–və mikroelementlər): kalsium, fosfor, maqnezium, kalium, natrium, dəmir, yod, sink, bor, xrom, mis, kükürd, manqan, molibden, selenium, silisium, vanadium, flor, germanium, kobalt. 2.Minor qida komponentləri: 2.1.Fermentlər (bitki mənşəli, yaxud mikrob sintezi əsasında biotexnoloji üsullarla alınanlar); 2.2.Polifenol birləşmələr, o cümlədən antioksidat təsirli-bioflavanoidlər, antosianidinlər,katexinlər və s. 2.3.Təbii metabolitlər: kəhraba turşusu, alfa-ketoturşular,ubixinon,limon turşusu,fumar turşusu, üzüm (çaxır) turşusu, ornitin, sitrulin,kreatin,betain, qlutation,taurin, alma turşusu, indollar, izotiosianatlar, oktakozanol, xlorofil, terpenoidlər, iridoidlər, rezveratrol, steviozidlər. 118 3.Probiotiklər (monokulturalarda və assosiasiyalarda) və prebietiklər: 3.1.Bifidobakteriyalar, o cümlədən infantis, bifidum, longum,breve, adolescentis növləri; laktobacillus, o cümlədən acidophilus, fermentii,casei, plantarum,bulgaricus və s.növləri; Lactococcus;Streptococcus thermophilus; propionibacterium və s. 3.2.Oliqo- və polisaxaridlərin müxtəlif sinifləri (təbii mənşəli mikrob sintezli fruktooliqosaxaridlər, qalaktooliqosaxaridlər və s.) 3.3.Bioloji aktiv maddələr- immun zülallar və fermentlər, qlikopeptidlər,lizosim, laktoferrin,laktoperoksidaza, süd turşusu mikroorqanizmlərinin bakteriosinləri (insanın maye və toxumalarından preparatlar istisna olmaqla) 4.Bitkilər ( qida və dərman), dəniz, çay,göl məhsulları, sürünənlər, başıayaqlılar,mineral-üzvi, yaxud təbii mineral substansiyalar (quru,tozvari, tabletləşdirilmiş, kapsula şəklində,sulu, spirtli, yağlı quru və maye ekstraktlar, nastoylar, siroplar, konsentratlar, balzamlar şəklində): mumiya, spirulin, xlorella, inaktivləşdirilmiş mayalar və onların hidrolizatları, seolitlər və s. 5.Arıçılıq məhsulları: arı südü, arı yapışqanı, mum, çiçək tozcuqları. 119 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 5 5. QIDAYA BIOLOJI AKTIV ƏLAVƏLƏRIN HAZIRLANMASI ÜÇÜN ISTIFADƏ ZAMANI INSAN SAĞLAMLIĞINA ZƏRƏRLI TƏSIR GÖSTƏRƏ BILƏN BIOLOJI AKTIV MADDƏLƏR, ONLARIN MƏNBƏYINI TƏġKIL EDƏN QIDA VƏ MƏHSUL KOMPONENTLƏRI 1. Tərkibində güclü narkotik və ya zəhərli maddələr olan bitkilər. 2. Qidaya, qida və dərman bitkilərinə xas olmayan maddələr. 3. Qeyri-təbii sintetik maddələr- dərman bitkilərinin aktiv təsirli analoqları ( qidalanmanın essensial amili olmayanlar) 4. Antibiotiklər. 5. Hormonlar. 6. Heyvanların potensial təhlükəli toxumaları, onların ekstraktları və onların emal məhsulları, o cümlədən prion xəstəliklərin (öküzlərin süngərəbənzər ensefalopatiyası) aqentlərinin keçirilməsində təhlükə törədən materiallar: 12 aylıqdan böyük olan, öküzlərin (inəklərin), 12 aylıqdan böyük olan və ya diş ətini yarıb keçən əsaslı kəsikləri olan qoyunların (qoçların), keçilərin (təkələrin) beyni və gözü daxil olmaqla kəlləsi, damağın badamcıq vəziləri, onurğa beyni və onurğa sütunları: qoyun (qoç), keçi ( təkə) dalağı. 7. İnsanın orqanları və toxumaları. 8. Sporgəzdirən mikroorqanizmlər (B.subtilis,B. lichenifornus və s.); sıralarında mikroorqanizmlərin şərti-patogen variantları yayılan mikroorqanizmlərin növlərinin və cinslərinin nümayəndələri (Enterecoccus faecalis, faecium, Esherichia, Candida və s); canlı mayalar. 120 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 6 6. BALIQLARIN, XƏRÇƏNGKIMILƏRIN, MOLYUSKALARIN, SUDA-QURUDA YAġAYANLARIN, SÜRÜNƏNƏLƏRIN VƏ ONLARIN EMAL MƏHSULLARININ PARAZITOLOJI TƏHLÜKƏSIZLIK GÖSTƏRICILƏRI* Cədvəl 1 Şirin su balıqları və onların emal məhsulları Ġn deks Məhsul qrupları Parazitoloji göstəricilər və onların yol verilən miqdarının həddi Sürfələr diri Ģəkildə 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 1. Karp fəsiləsi y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/ v y/v y/v - - - y/v 2. Durnabalığı fəsiləsi - - - - y/v - - - y/v y/v - - y/v 3. Xanı balığı fəsiləsi - - - - - - - y/v y/v y/v - - - 4. Qızılbalıq fəsiləsi - - - - y/v - - y/v - y/v y/v - - 5. Alabalıq fəsiləsi - - - - - - - - - y/v - - - 6. Xarius fəsiləsi - - - - y/v - - - - y/v - - - 7. Treska fəsiləsi - - - - - - - - - y/v - - - 8. Nərə fəsiləsi - - - - - - - - - - y/v y/ v 9. İlanbalığı fəsiləsi - - - - - - - - - - - - - y/v 10. Xil balığı fəsiləsi - - - - - - - - - - - - y/v 11. Naqqa fəsiləsi - - - - - - - - - - - - y/v 12. I-II bəndlərində göstərilən fəsilələrin balıqlarından farş y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/ v y/v y/v y/v y/v y/ v y/v y/v 13. I-II bəndlərində göstərilən fəsilələrin balıqlarından konservlər və preservlər y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/ v y/v y/v y/v y/v y/ v y/v y/v 14. I-II bəndlərində göstərilən fəsilələrdən qızardılmış, şirə gəzdirilmiş,duzlanmış, marinada qoyulmuş,hisə verilmiş,qaxac edilmiş balıqlar y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/ v y/v y/v y/v y/v y/ v y/v y/v 15. Balıq fəsilələrinin kürüləri: 15.1. Durnabalığı,xanıbalığı, treska (nalim cinsi),xarius - - - - - - - - y/v - - - 15.2. Qızılbalıq - - - - - - - - - y/v y/v - - 15.3. Alabalıq - - - - - - - - - y/v - - - 15.4. Nərə (Amur hövzəsi,Volqa aşağı axarı,Xəzər dənizi) y/v Qeyd: 1) y/v –yol verilmir (diri sürfələr) 2) parazitlərin sürfələri trematod sestod nematod 3-opictorxislər 12-difillobotriumlar 13-anizakislər 4-klonorxislər 14-kontrasekumlar 5-psevdamfistlər 15-dioktofim 6-metaqonimuslar 16-qnatostom 7-nanofietuslar 8-exinoxazmuslar 9-metorxislər 10-rossikotremlər 11-apofaluslar 121 Cədvəl 2 Kürü tökmək üçün miqrasiya edən balıqlar və onların emal məhsulları Ġndeks Məhsul qrupları Parazitoloji göstəricilər və onların yol verilən miqdarının həddi Sürfələr diri Ģəkildə 3 4 5 6 7 8 1. Qızılbalıqlar - y/v y/v - - 2. Uzaq Şərq qızılbalıqları y/v y/v y/v y/v y/v y/v 3. 1 və 2 bəndlərində göstərilən fəsilə balıqlarından qiymə: bənd 1 bənd2 y/v y/v - - y/v y/v y/v y/v y/v y/v 4. 1 və 2 bəndlərində göstərilən fəsilə balıqlarından konservlər və preservlər: bənd 1 bənd 2 y/v y/v - - y/v y/v y/v y/v y/v y/v 5. 1 və 2 bəndlərində göstərilən fəsilələrdən qızardılmış,şirə gəzdirilmiş,duzlanmış marinada qoyulmuş, hisə verilmiş qaxac edilmiş balıqlar: bənd 1 bənd 2 y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/v 6. 1 və 2 bəndlərində göstərilən balıqların kürüləri y/v y/v - - Qeydlər: 1) y/v- yol verilmir (sürfələr diri şəkildə) 2) Parazitlərin sürfələri: trematod sestod nematod skerbn 3-nanofietuslar 4-difillobotrium 5-anizakis 7-bolbozom 6-kontrasekum 8-korinozom Cədvəl 3 Dəniz balıqları və onların emal məhsulları Ġndeks Məhsul qrupları Parazitoloji göstəriciləri və yol verilən miqdarının həddi Sürfələr diri Ģəkildə 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Dəniz balıqları,o cümlədən vətəqə rayonları və fəsilələr üzrə 1. Barents dənizi 1.1. Keçid qızılbalıqlar - - - - - y/v - - y/v - - - 1.2. Koryuşka - - - - - y/v - - y/v - - - 1.3. Siyənək - - - - - - - - y/v - - - 1.4. Treska - - y/v - - y/v - y/v y/v y/v y/v y/v 1.5. Skorpen - - - - - - - - y/v - - - 1.6. Kambala - - - - - - - - y/v - - - 2. Şimali Atlantika 2.1. Koryuşka - - y/v - - - - - y/v - - - 2.2. Siyənək - - y/v - - - - - y/v - y/v - 2.3. Treska - - y/v - - y/v - - y/v - - - 2.4. Makrurus - - - - - - - - y/v - - - 2.5. Merluza - - - - - - - - y/v - - - 2.6. Skumbriya - - - - - - - - y/v - - - y/v 2.7. Skorpen - - - - - - - - y/v - - - 2.8. Kambala - - y/v - - - - - y/v - - - 3. Cənubi Atlantika 3.1. Merluza - - - - - - - - y/v - - - 3.2. Stavrida - - - - - - - - y/v - - - 3.3. Voloxvost - - - - - - - - y/v - - - y/v 4. Baltik dənizi 4.1. Koryuşka - - - - - - - - - - - y/v 4.2. Siyənək - - - - - - - - y/v - - y/v 122 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 4.3. Treska - - y/v - - - - - y/v - - - 5. Qara, Azov, Aralıq dənizləri 5.1. Xulbalıq - y/v - y/v y/v - - - - - - - 5.2. Kefal - y/v - - - - - - - - - - 6. Subantraktika,Antraktika 6.1. Treska - - - - - - - - y/v y/v y/v y/v y/v 6.2. Merluza - - - - - - - - y/v y/v y/v y/v y/v 6.3. Oşibnievie - - - - - - - - y/v - - - 6.4. Nototenie - - - - - y/v - - y/v y/v y/v y/v y/v 6.5. Ağqanlı - - - - - y/v - - y/v y/v y/v y/v y/v 7. Hind okeanı 7.1. Stavrida - - - - - - - - y/v - - - 7.2. Skumbriya - - - - - - - - y/v - - - 7.3. Neteperie - - - - - - - - y/v - - - 8. Sakit okean 8.1. Qızılbalıq y/v - - y/v - y/v - - y/v y/v - y/v y/v 8.2. Ançous - - - - - - - - y/v - - - 8.3. Siyənək - - - - - - - - y/v - - - 8.4. Stavrida - - - - - y/v - - y/v y/v - - 8.5. Terpuqovıe - - - - - - - - y/v y/v - y/v 8.6. Kambala - - - - - - y/v - y/v - - y/v 8.7. Skorpen - - - - - - - - - - - - y/v 8.8. Beriks - - - - - - - - - - - - y/v 8.9. Qempil - - - - - - - - - - - - y/v 8.10. Tunes (skumbriya) - - - - - - - - - - - - y/v 8.11. Treska - - - - - - - y/v y/v - y/v - 9. 1-8 bəndlərində göstərilən fəsilələrin balıqlarından qiymə y/v y/v y/v y/v - y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/v 10. 1-8 bəndlərində göstərilən fəsilələrin balıqlarından konserv lər və preservlər y/v y/v y/v - - y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/v 11. 1-8 bəndlərində göstərilən fəsilələrdən qızardılmış,şirə gəzdi rilmiş,duzlanmış,mari nada qoyulmuş,hisə verilmiş,qaxac edilmiş balıqlar y/v y/v y/v - - y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/v y/v 12. Treska,mintay kürüsü - - - - - - - - y/v - y/v - 13. Treska qara ciyəri - - - - - - - - y/v - y/v - Qeyd: 1) y/v –yol verilmir (diri sürfələr) 2)parazitlərin sürfələri: trematod sestod nematod skrebn 3-nanofietuslar 8-difillobotriumlar 11-anizakislər 14-bolbozom 4-heterofietuslar 9-diploqonoporuslar 12-kontrasekumlar 15-korinozom 5-kriptokortiluslar 10-piramikosefaluslar 13-psevdoterranlar 6-rossikotremlər 7-apofaluslar 123 Cədvəl 4 Xərçəngkimilər,dəniz molyuskaları,suda-quruda yaĢayanlar,sürünənlər və onların emal məhsulları Ġndeks Məhsul qrupları Parazitoloji göstəricilər və onların yol verilən miqdarının həddi Sürfələr diri Ģəkildə 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1. Xərçəngkimilər və onların emal məhsulları: 1.1. Uzaq Şərq (Rusiya,Koreya yarım adası,Çin,ABŞ-ın su hövzələrindən xərçənglər y/v - - - - - - - 1.2. Uzaq Şərqin (Rusiya, Koreya yarımadası) su hövzələrindən şirin su krevetləri y/v - - - - - - - 1.3. Şirin su krabları (Rusiyanın Uzaq şərq, Cənub-şərqi Asiya ölkələri, Şri-lanka, Mərkəzi Amerika, Peru, Liberiya, Niqeriya, Kamerun, Meksika, Filippinin su hövzələrindən) y/v - - - - - - - 1.4. Şirin su krablarından souslar ( 1.3. bəndi) y/v - - - - - - - 2. Dəniz molyuskaları və onların emal məhsulları 2.1. Kalmarlar - y/v y/v y/v - - - 2.2. Osminoqlar ( səkkizayaqlı ilbiz) - y/v - y/v - - - 2.3. Qrebeşki - - - - - - y/v 2.4. Maktrı (spizula) - - - - - - y/v 2.5. İstridyalar - - - - - - y/ v 3. Suda-quruda yaşayanlar (qurbağalar) y/v - - - y/v y/v - 4. Sürünənlər 4.1. İlanlar y/v - - - - - - 4.2. Tısbağalar 4.2.1. Dənizdə - - - - - - y/v 4.2.2. Şirin suda - - - - - y/v - Qeyd: 1) y/v –yol verilmir (diri sürfələr) 2) Parazitlərin sürfələri: trematod sestod nematod 3-paraqonimuslar 4-spirometrlər 5-anizakislər 6-kontrasekumlar 7-psevdoterranlar 8-dioktofim 9-qnatostom 10-sulkaskarislər 11-exinosefaluslar 124 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 7 7. QIDA MƏHSULLARININ HAZIRLANMASI ÜÇÜN ISTIFADƏ ZAMANI INSAN ORQANIZMINƏ ZƏRƏRLI TƏSIR GÖSTƏRMƏYƏN QIDA ƏLAVƏLƏRI Ġndeks Qida əlavələrinin adları (latın yazısı ilə göstərilməklə) Texnoloji funksiyaları 1 2 3 E 100 Kurkuminlər ( CURCUMİNS) (i) Kurkumin (Curcumin) Curcuma longa və digər növlərindən təbii rəngləyicilər (ii) Turmerik (Turmeric) Turmerik- sarıkök kökündən toz rəngləyici E 101 Riboflavinlər (RIBOFLAVİNS) (i) Riboflavin (Riboflavin) (ii) Riboflavin 5- fosfatın natrium duzu (Riboflavin 5 phosphate sodium) rəngləyici E 102 Tartrazin (TARTRAZINE) rəngləyici E 103 Alkanet,Alkanin (ALKANET) rəngləyici E 104 Sarı xinolin (QUİNOLİNE YELLOW) rəngləyici E 107 Sarı 2G (YELLOW 2 G) rəngləyici E 110 Sarı «Solneçniy zakat» (SUNSET YELLOW FCF) rəngləyici E 120 Karminlər (CARMİNES) rəngləyici E 122 Azorubin,Karmauzin (AZORUBİNE) rəgləyici E 124 Ponco 4 R,Al-qırmızı 4R (PONCEAU 4R) rəngləyici E 128 Qırmızı 2 G (RED 2G) rəngləyici E 129 Qırmızı cazibədar AC ( ALLURA RED AC) rəngləyici E 131 Göy patentləşdirilmiş (PATENT BLUE V) rəngləyici E 132 İndiqokarmin (İNDİGOTİNE) rəngləyici E 133 Göy parlaq FCF (BRİLLİANT BLUE FCF) rəngləyici E 140 Xlorofill (CHLOROPHYLL) rəngləyici E 141 Xlorofill mis kompleksləri (COPPER CHLOROPHYLLS) (i) xlorofill mis kompleksi (chlorophyll copper complex) (ii) Xlorofilin mis kompleksinin natrium və kalium duzları (Chlorophyllin copper complex, sodium and potassium salts) rəngləyici E 142 Yaşıl S (GREENS) rəngləyici E 143 Yaşıl davamlı FCF (FAST GREEN FCF) rəngləyici E 150 a Sadə I şəkər çaları (CARAMEL 1-Plain) rəgləyici E 150 b «Qələvi- sulfit» texnologiyası üzrə alınan II şəkər çaları (CARAMEL II- caustik sulphite process) rəngləyici E 150 c «Ammonyak» texnologiyası üzrə alınan III şəkər çaları (CARAMEL III-Ammonia process) rəngləyici E 150 d «Ammonyak- sulfit» texnologiyası üzrə alınan IV şəkər çaları (CARAMEL IV –Ammonia sulphite process) rəngləyici E 151 Qara parlaq PN ( BRİLLİANT BLACK PN) rəngləyici E 152 Kömür (CARBON BLACK (hidrocarbon)) rəngləyici E 153 Bitki kömürü ( VEGETABLE CARBON) rəngləyici E 155 Qəhvəyi HT (BROWN HT) rəngləyici E 160 a Karotinlər (CAROTENES) (i) beta-Karotin sintetik ( Beta-carotene synthetic) (ii) Təbii karotin ekstraktları (NATURAL EXTRACTS) rəngləyici E 160 b Annato ekstraktlar (ANNATO EXTRACTS) rəngləyici E 160 c Qırmızı istiot yağ qətranları (PAPRİKA OLEORESİNS) rəngləyici 125 1 2 3 E 160 d likopin (LYCOPENE) rəngləyici E 160 e beta-Apokarotin aldehidi (BETA-APO-CAROTENAL) rəngləyici E 160 f beta-Apo-8-karotin turşusu,metil və ya etil efirləri (BETA-APO-8 CAROTENOİC ACİD, METHYL OR ETHYL ESTER) rəngləyici E 161 a Flavoksantin (FLAVOXANTHİN) rəngləyici E 161 b Lyutein (LUTEİN) rəngləyici E 161 c Kriptoksantin (KRYPTOXANTİN) rəngləyici E 161 d Rubiksantin (RUBİXANTHİN) rəngləyici E 161 e Violoksantin (VİOLOXANTHİN) rəngləyici E 161 f Rodoksantin (RHODOXANTHİN) rəngləyici E 161 g Kantaksantin (CANTUAXANTHİN) rəngləyici E 162 Qırmızı çuğunduru (BEET RED) rəngləyici E 163 Antosianlar (ANTHOCYANİN) (i) Antosianlar (Anthocyanins) (ii) üzüm qabığından ekstrakt,Enorəngləyici (Grape skin extract) (iii) Qara qarağatdan ekstraktı (Blackcurrant extrakt) rəngləyici E 170 Kalsium karbonat (CALCİUM CARBONATES) (i) kalsium karbonat (Calcium carbonate) (ii) Kalsium hidrokarbonat (Calcium hydrogen karbonate ) səthi rəgləyici, yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə,stabilizator E 171 Titan dioksid ( TİTANİUM DİOXİDE) rəngləyici E 172 Dəmir oksidi (İRON OXİDES) (i) Dəmir oksidi (+2, + 3), qara (İron oxide,llack) (ii) Dəmir oksidi (+3), qırmızı (İron oxide,red) (iii) Dəmir oksidi (+3), Sarı (İron oxide, yellow) rəngləyicilər E 174 Gümüş (SİLVER) rəngləyici E 175 Qızıl (GOLD) rəngləyici E 181 Qida taninləri (TANNİNS,FOOD GRADE) rəngləyici,emulqator,stabilizator E 182 Orseyl,Orsin (ORCHİL) rəngləyici E 200 Sorbin turşusu ( SORBİC ACİD) konservant E 201 Natrium sorbat (SODİUM SORBATE) konservant E 202 Kalium sorbat (POTASSİUM SORBATE) konservant E 203 Kalsium sorbat (CALCİUM SORBATE) konservant E 209 Para-Oksibenzoy turşusu heptil efiri (HEPTYLpHYDROXYBENZOATE) konservant E 210 Benzoy turşusu (BENZOİC ACİD) konservant E 211 Natrium benzoat (SODİUM BENZOATE) konservant E 212 Kalium benzoat (POTASSİUM BENZOATE) konservant E 213 Kalsium benzoat (CALCİUM BENZOATE) konservant E 214 Para-Oksibenzoy turşusu etil efiri (ETHYLp HYDROXYBENZOATE) konservant E 215 Para-Oksibenzoy turşusu etil efirinin natrium duzu (SODİUM ETHYLp-HYDROXYBENZOATE) konservant E 216 Para-Oksibenzoy turşusu propil efiri (PROPYL-p HYDROXYBENZOATE) konservant E 217 Para-Oksibenzoy turşusu propil efirinin natrium duzu (SODİUM PROPYL p-HYDROXYBENZOATE) konservant E 218 Para-Oksibenzoy turşusu metil efiri (METHYL p HYDROXYBENZOATE) konservant E 219 Para-Oksibenzoy turşusu metil efirinin natrium duzu (SODİUM METHYL p- HYDROXYBENZOATE) konservant E 220 Kükürd dioksid (SULPHUR DİOXİDE) konservant,oksidləşmə əleyhinə E 221 Natrium sulfit (SODİUM SULPHİTE) konservant, oksidləşmə əleyhinə E 222 Natrium hidrosulfit (SODİUM HYDROGEN SULPHİTE) konservant oksidləşmə əleyhinə E 223 Natrium pirosulfit (SODİUM METABİSULPHİTE) Konservant,oksidləşmə əleyhinə, ağardıcı aqent. 126 1 2 3 E 224 Kalium pirosulfit (POTASSİUM METABİSULPHİT) konservant ,oksidləşmə əleyhinə E 225 Kalium sulfit (POTASSİUM SULPHİTE) konservant, oksidləşmə əleyhinə E 226 Kalsium sulfit (CALCİUM SULPHİTE) konservant,oksidləşmə əleyhinə E 227 Kalsium hidrosulfit (CALCİUM HYDROGEN SULPHİTE) konservant,oksidləşmə əleyhinə E 228 Kalium hidrosulfit (bisulfit) (POTASSİUM BİSULPHİTE) konservant,oksidləşmə əleyhinə E 230 Difenil (DİPHENYL) konservant E 231 orto-Fenilfenol (ORTO-PHENYLPHENOL) konservant E 232 orto-Fenilfenol natrium duzu (SODİUMO)-PHENYL PHENOL) konservant E 234 Nizin (NİSİN) konservant E 235 Pimarisin-Natamisin (PİMARİCİN,NATAMİCİN) konservant E 236 Qarışqa-turşusu (FORMİC ACİD) konservant E 237 Natrium formiat (SODİUM FORMATE) konservant E 238 Kalsium formiat (CALCİUM FORMATE) konservant E 239 Heksametilentetramin (HEXAMETHYLENE TETRAMİNE) konservant E 241 Qvaəkovaə? Kitrə (GUM GUAİCUM) konservant E 242 Dimetildikarbonat (velkorin) (DİMETHYL DİCARBONATE) konservant E 249 Kalium nitrit (POTASSİUM NİTRİTE) konservant, rənq fiksatoru E 250 Natrium nitrit (SODİUM NİTRİTE) konservant,rəng fiksatoru E 251 Natrium nitrat (SODİUM NİTRATE) konservant,rəng fiksatoru E 252 Kalium nitrat (POTASSİUM NİTRATE) konservant,rəng fiksatoru E 260 Buzlu sirkə turşusu (ACETİC ACİD GLACİAL) konservant, turşuluq tənzimləyicisi E 261 Kalium asetatlar (POTASSİUM ACETATES) (i) Kalium asetat (Potassium acetate) (İi) Kalium diasetat (Potassium diacetate) konservant,turşuluq tənzimləyicisi E 262 Natrium asetatlar (SODİUM ACETATES) (i) Natrium asetat (Sodium acetate) (İi) Natrium diasetat (Sodium diacetate) konservant,turşuluq tənzimləyicisi E 263 Kalsium asetat (CALCİUM ACETATES) konservant,stabilizator,turşuluq tənzimləyicisi E 264 Ammonium asetat (AMMONİUM ACETATE) turşuluq tənzimləyicisi E 265 Dehidrasetat turşusu ( DEHYDROACETİC ACİD) konservant E 266 Natrium dehidrasetat (SODİUM DEHYDROACETATE) konservant E 270 Süd turşusu,L-D və DL- (LACTİC ACİD,L-D-and DL-) turşuluq tənzimlyəcisi E 280 Propion turşusu (PROPİONİC ACİD) konservant E 281 Natrium propionat (SODİUM PROPİONATE) konservant E 282 Kalsium propionat (CALCİUM PROPİONATE) konservant E 283 Kalium propionat (POTASSİUM PROPİONATE) konservant E 290 Karbon dioksid (CARBON DİOXİDE) içkilərin doydurulması üçün qaz E 296 Alma turşusu ( MALİC ACİD,DL-) turşuluq tənzimləyicisi E 297 Fumar turşusu (FUMARİC ACİD) turşuluq tənzimləyicisi E 300 Askorbin turşusu,L –(ASCORBİC ACİD,L-) oksidləşmə əleyhinə E 301 Natrium askorbat (SODİUM ASCORBATE) oksidləşmə əleyhinə E 302 Kalsium askorbat (CACİUM ASCORBATE) oksidləşmə əleyhinə E 303 Kalium askorbat (POTASSİUM ASCORBATE) oksidləşmə əleyhinə E 304 Askorbilpalmitat (ASCORBYL PALMİTATE) oksidləşmə əleyhinə E 305 Askorbilstearat (ASCORBYL STEARATE) oksidləşmə əleyhinə 127 1 2 3 E 306 Tokoferollar, qatışıqlar konsentratı (MİXED TOCOPHERDLS CONCENTRATE) oksidləşmə əleyhinə E 307 alfa-Tokoferol (ALPHA- TOCOPHEROL) oksidləşmə əleyhinə E 308 Sintetik qamma –Tokoferal (CYNTETHİC GAMMA TOCOPHEROL) oksidləşmə əleyhinə E 309 Sintetik delta-Tokoferd (SYNTETHİC DELTA-TOCOPHEROL) oksidləşmə əleyhinə E 310 Propilqallat (PROPYL GALLATE) oksidləşmə əleyhinə E 311 Oktilqallat (OKTYL GALLATE) oksidləşmə əleyhinə E 312 Dodesilqallat (DODECİL GALLATE) oksidləşmə əleyhinə E 314 Qvaəkova qətran (GUAİAC REZİN) oksidləşmə əleyhinə E 315 İzoaskorbin (ertorbo) turşusu (İZOASCORBİC ACİD ERYTHORBİC ACİD) oksidləşmə əleyhinə E 316 Natrium izoaskorbat (SODİUM İSOASCORBATE) oksidləşmə əleyhinə E 317 Kalium izoaskorbat (POTASSİUM İSOASCORBATE) oksidləşmə əleyhinə E 318 Kalsium izoaskorbat (CALCİUM İSOASCORBATE) oksidləşmə əleyhinə E 319 Tret-Butilhidroxinon (TERTİARİ BUTYLHYDROQUİNONE) oksidləşmə əleyhinə E 320 Butilhidroksianizol (BUTYLATED HYDROXYANİSOLE) oksidləşmə əleyhinə E 321 Butilhidroksitoluol, «İonol» (BUTYLATED HYDROXYTOLUENE) oksidləşmə əleyhinə E 322 Lesitinlər,fosfatidlər (LECİTHİNS) oksidləşmə əleyhinə,emulqator E 323 Anoksomer (ANOXOMER) oksidləşmə əleyhinə E 325 Natrium laktat (SODİUM LACTATE) Antioksidləşdiricilərin sinerqisti, nəmsaxlayıcı agent, asqar E 326 Kalium laktat (POTASSİUM LACTATE) antioksidləşdiricələrin,sinerqisti, turşuluq tənzimləyicisi E 327 Kalsium laktat (CALCİUM LACTATE) turşuluq tənzimləyicisi, un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 328 Ammonium laktat (AMMONİUM LACTATE) turşuluq tənzimləyicisi, un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 329 Maqnezium laktat,DL- (MAGNESİUM LACTATE, DL-) turşuluq tənzimləyicisi, un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 330 Limon turşusu (CİTRİC ACİD) turşuluq tənzimləyicisi, oksidləşmə əleyhinə, kompleksləşdirici E 331 Natrium sitratlar (SODİUM CİTRATES) (i) Natrium 1 sitrat - əvəzedilmə (sodium dihydrogen citrate) (ii) Natrium 2 sitrat-əvəzedilmə (Disodium monohydroqen citrate) (iii) Natrium 3 sitrat –əvəzedilmə (Trisodium citrate) turşuluq tənzimləyicisi, emulqator, stabilizator, kompleksləşdirici E 332 Kalium sitratlar (POTASSİUM CİTRATES) (i) Kalium 2 sitrat- əvəzedilmə (Patossium dihydrogen citrate) (ii) Kalium 3 sitrat-əvəzedilmə (Tripotassium citrate) turşuluq tənzimləyicisi,stabilizator, kompleksləşdirici E 333 Kalsium sitratlar (CALCIUM CITRATES) turşuluq tənzimləyicisi, konsistensiya stabilizatoru, komplektləşdirici E 334 Üzüm turşusu, - (+) – ( TARTARIC ACİD,L (+)-) turşuluq tənzimləyicisi, antioksidləşdiricilərin sinergisti, kompleksləşdirici E 335 Natrium tartratlar (CODİUM TARTRATES) (i) Natrium 1 tartrat-əvəzedilmə (monosodium tartrate) (ii) Natrium 2 tartrat -əvəzedilmə (Disodium tartrate) stabilazator, kompleksləşdiricisi E 336 Kalium tartrat (POTASSİUM TARTRATES) (i) Kalium 1 tartrat əvəzedilmə (monopotassium tartrate) (ii) Kalium 2 tartrat əvəzedilmə-(Dipotassium tartrate) stabilizator,kospleksləşdirici E 337 Kalium-natrium tartrat (POTASSİUM SODİUM TARTRATE) stabilizator, kompleksləşdiricisi E 338 orto-Fosfor turşusu (ORTHOPHOSPHORİC ACİD) turşuluq tənzimləyicisi, antioksidləşdiricilərin sinersisti! 128 1 2 3 E 339 Natrium fosfatlar (SODİUM PHOSPHATES) (i) Natrium 1 orto-Fosfat - əvəzedilmə (Monosodium orthophosphate) (ii) Natrium 2 orto-Fosfat –əvəzedilmə (Disodium orthophosphate) (iii) Natrium 3 orto-Fosfat- əvəzedilmə (Trisodium orthophosphate) turşuluq tənzimləyicisi, emulqator, teksturator, nəmsaxlayıcı aqent, stabilizator, kompleksləşdirici E 340 Kalium fosfatlar (POTASSİUM PHOSPHATES) (i) Kalium 1 orto-Fosfat –əvəzedilmə (onopotassium orthophosphate) (ii) Kalium 2 orto-Fosfat –əvəzedilmə (Dipotassium orthophosphate) (iii) Kalium 3 orto-Fosfat – əvəzedilmə (Tripotassium orthophosphate) turşuluq tənzimləyicisi, emulqator, nəm saxlayıcı agent, stabilizator, kompleksləşdirici E 341 Kalsium fosfatlar (CALCİUM PHOSPHATES) (i) Kalsium 1 orto-Fosfat –əvəzedilmə (Monocalcium orthophosphate) (ii) Kalsium 2 orto-Fosfor- əvəzedilmə (Dicalcium orthophophosphate) (iii) Kalsium 3 orto-Fosfor-əvəzedilmə (Tricalcium orthophosphate turşuluq tənzimləyicisi, un və çörək yaxşılaşdırıcısı, stabiliza tor, möhkəmləndirici, tekstura tor, yumşaldıcı, yaprıxmaya və naharmalığa maye olan əlavə, nəm saxlayıcı agent. E 342 Ammonium fosfatlar (AMMONİUM PHOSPHATES) (i) Ammonium 1 orto-Fosfor- əvəzedilmə (Monoammonium orthophosphate) (ii) Ammonium 2 orto-Fosfor-əvəzedilmə (Diammonium orthophosphate) turşuluq tənzimləyicisi, un və çörək yaxşılaşdırıcısı. E 343 Maqnezium fosfatlar (MAGNESİUM PHOSPHATES) (i) maqnezium 1 orto-Fosfat –əvəzedilmə (Monomaqnezium orthophosphate) (ii) Maqnezium 2 orto-Fosfat-əvəzedilmə (Dimagnesium orthophoshate) (iii)Maqnezium-3 orto-Fosfat-əvəzedilmə (Trimagnesium orthophosphate) turşuluq tənzimləyicisi, yaprıxmaya və nahamarlığa maye olan əlavə E 345 Maqnezium sitrat (MAGNESİUM CİTRATE) turşuluq tənzimləyicisi E 349 Ammonium malat (AMMONİUM MALATE) turşuluq tənzimləyicisi E 350 Natrium malatlar (SODİUM MALATES) (i) Natrium 1 malat əvəzedilmə (Sodium hydroqen malate) (ii) Natrium malat (Sodium malate) turşuluq tənzimləyicisi, nəm saxlayıcı agent E 351 Kalium malatlar (POTASSİUM MALATES) (i) kalium 1 malat-əvəzedilmə (Potassium hydrogen malate) (iii) Kalium malat (Potassium malate) turşuluq tənzimləyicisi E 352 Kalsium malatlar (CALCİUM MALATES) (i) Kalsium 1 malat –əvəzedilmə (Calcium hydrogen malate) (ii) Kalsium malat (Calcium malate) turşuluq tənzimləyicisi E 353 meta-Üzüm turşusu (METATARTARİC ACİD) turşuluq tənzimləyicisi E 354 Kalsium tartrat (CALCİUM TARTRATE) turşuluq tənzimləyicisi E 355 Adipin turşusu (ADİPİC ACİD) turşuluq tənzimləyicisi E 356 Natrium adipatlar (SODİUM ADİPATES) turşuluq tənzimləyicisi E 357 Kalium adipatlar (POTASSİUM ADİPATES) turşuluq tənzimləyicisi E 359 Ammonium adipatlar (AMMONİUM ADİPATES) turşuluq tənzimləyicisi E 363 Kəhrəba turşusu (SUCCİNİC ACİD) turşuluq tənzimləyicisi E 365 Natrium fumaratlar (SODİUM FUMARATES) turşuluq tənzimləyicisi E 366 Kalium fumaratlar (POTASSİUM FUMARATES) turşuluq tənzimləyicisi E 367 Kalsium fumaratlar (CALCİUM FUMARATES) turşuluq tənzimləyicisi E 368 Ammonium fumaratlar (AMMONİUM FUMARATES) turşuluq tənzimləyicisi E 375 Nikotin turşusu (NİCOTİNİC ACİD) rəng stabilizatoru E 380 Ammonium sitratlar (AMMONİUM CİTRATES) turşuluq tənzimləyicisi E 381 Dəmir-ammonium sitratları (FERRİC AMMONİUM CİTRATE) turşuluq tənzimləyicisi E 383 Kalsium qliserofosfat (CALCİUM GLİCEROPHOSPHATE) qatılaşdırıcı, stabilizator E 384 İzopropilsitrat qatışığı (İSOPROPİL SİTRATES) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 385 Kalsium-natrium etilendiamintetraasetat (CALCİUM SODİUM ETHYLENE DİAMİNETETRAACETATE) oksidləşmə qarşı, konservant, kompleksləşdirici E 386 Dinatrium etilendiamintetraasetat (DİSODİUM ETHYLENEDİAMİNETETRA ACETATE) antioksidləşdirici, sinerqisti, konservant, kompleksləşdirici E 387 Oksistearin (OXYSTEARİN) oksidləşməyə qarşı, kompleksləşdirici 129 1 2 3 E 391 Fitin turşusu (PHYTİC ACİD) oksidləşməyə qarşı E 400 Algin turşusu (ALGİNİC ACİD) qatılaşdırıcı stabilizator E 401 Natrium alginat (SODİUM ALGİNATE) qatılaşdırıcı,stabilizator E 402 Kalium alginat (POTASSİUM ALGİNATE) qatılaşdırıcı stabilizator E 403 Ammonium alginat (AMMONİUM ALGİNATE) qatılaşdırıcı, stabilizator E 404 Kalsium alginat (CALCİUM ALGİNATE) qatılaşdırıcı, stabilizator,köpük yatırdıcı E 405 Propilenqlikolalginat (PROPYLENE GLYCOL ALGİNATE) qatılaşdırıcı,emulqator E 406 Aqar (AGAR) qatılaşdırıcı,həlməşikləşdirici aqent, stabilizator E 407 Karraqinan və onun natrium,kalium,ammonium duzları, Furselleran daxil edilməklə (CARRAGEENAN AND İTS Na, K, NH4 SALTS (İNCLUDES FURCELLARAN) qatılaşdırıcı,həlməşikləşdirici agent, stabilizator E 407 a EUCHEMA yosunlarından karraginan (KARRAGEENAN PESPROCESSED EUCHEMA SEAWEED) qatılaşdırıcı,həlməşikləşdirici,agent, stabilizator E 409 Arabinoqalakfan (ARABİNOGALACTAN) qatılaşdırıcı,həlməşikləşdirici agent,stabilizator E 410 Çovdar kitrəsi (CAROB BEAN GUM) qatılaşdırıcı stabilizator E 411 Yulaf kitrəsi (OAT GUM) qatılaşdırıcı stabilizator E 412 Quar kitrəsi (GUAR GUM) qatılaşdırıcı ,stabilizator E 413 Traqakant kitrəsi (TRAGACANTH GUM) qatılaşdırıcı,stabilizator,emulqator E 414 Qummiarabik (GUM ARABİC (ACACİA GUM) qatılaşdırıcı,stabilizator E 415 Ksontan kitrəsi (XANTAN GUM) qatılaşdırıcı, stabilizator E 416 Karayi kitrəsi (KARAYA GUM) qatılaşdırıcı, stabilizator E 417 Tara kitrəsi (TARA GUM) qatılaşdırıcı,stabilizator E 418 Qellan kitrəsi (GELLAN GUM) qatılaşdırıcı,stabilizator E 419 Qxatti kitrəsi (GUM GHATTI) qatılaşdırıcı, stabilizator E 420 Sorbit və sorbit siropu (SORBİTOL AND SORBİTOL SYRUP) şirinləşdirici, nəm saxlayıcı agent, kompleksləşdirici, teksturator, emulqator E 421 Mannit (MANNİTOL) şirinləşdirici, yaprıxmaya və hazırlığa qarşı əlavə E 422 Qliserin (GLYCEROL) nəm saxlayıcı aqent, qatılaşdırıcı E 430 Polioksictilen (8) stearat (POLYOXYETHYLENE (8) STEARATE) emulqator E 431 Polieksietilen (40) stearat (POLYOXYETHYLENE (40) STEARATE) emulqator E 432 Polioksietilen (20) sorbitan monolaurat, Tvin 20 (POLYOXYETHYLENE (20) SORBİTAN MONOLAURATE) emulqator E 433 Polioksietilen (20) sorbitan monooleat,Tvin 80 (POLYOXYETHYLENE (20) SORBİTAN MONOOLEATE) emulqator E 434 Polioksietilen (20) sorbitan monopalmitat,Tvin 40 (POLYOXYETHYLENE (20) SORBİTAN MONOPALMİTATE) emulqator E 435 Polioksietilen (20) sorbitan monostearat,Tvin 60 (POLYOXYETHYLENE (20) SORBİTAN MONOSTEARATE) emulqator E 436 Polioksietilen (20) sorbitan tri-stearat (POLYOXYETHYLENE (20) SORBİTAN TRİSTEARATE) emulqator E 440 Pektinlər (PECTİNS) qatılaşdırıcı,stabilizator,həlməşikləş dirici aqent E 442 Fosfatidol turşusunun ammonium duzları (AMMONİUM SALTS OF PHOSPHATİDİC ACİD) emulqator E 444 Asetat izobutirat saxarozalar (SUCROSE ACETATE İSOBUTİRAT) emulqator, stabilizator E 445 Qətran turşuları və qliserin efirləri (CLYCEROL ESTERS OF WOOD RESİN) emulqator,stabilizator E 446 Suksistearin (SUCCİSTEARİN) emulqator 130 1 2 3 E 450 Pirofosfatlar (DİPHOSPHATES) (i) Natrium dihidropirofosfat (i) (Disodium diphosphate) (ii) Natrium monohidropirofosfat (Trisodium diphosphate) (iii) Natrium pirifosfat (Tetrasodium diphosphate) (iv) Kalium dihidropirofosfat (Dipotassium diphosphate) (v) Kalium pirofosfat (Tetrapotassium diphosphate) (vi) Kalsium pirifosfat (Dicalcium diphosphate) (vii) Kalsium dihidropirofosfat (Calcium dihydrogen diphosphate) (viii) Maqnezium prifosfat (Dimagnesium diphosphate) emulqator, stabilizator, turşuluq tənzimləyicisi, yumşaldıcı, kom pleksləşdirici, nəmsaxlayıcı aqent E 451 Trifosfatlar (TRİPHOSPHATES) (i) Natrium 5 trifosfat əvəzedilmə (Pentasodium triphosphate) (ii) Kalium 5 trifosfat əvəzedilmə (Pentapotassium triphosphate) kompleksləşdirici, turşuluq tənzimləyicisi, teksturator E 452 Polifosfatlar (POLİPHOSHATES) (i) Natrium polifosfat (Sodium poliphoshate) (ii) Kalium polifosfat (Potassium poliphosrhate) (iii) Natrium –kalsium polifosfat (Sodium calcium polifosphate) (iv) Kalsium polifosfatlar (Calcium poliphosphates) (v) Ammonium polifosfatlar (Ammonium poliphosphates) emulqator,stabilizator,kompleksləş dirici,teksturator,nəmsaxlayıcı aqent E 459 Beta-siklodekstrin (BETA-CYCLODEXTRİN) stabilizator, birləşdirici maddə E 460 Sellüloza (CELLULOSE) (i) Mikrokristallik sellüloza (Microcrystalline cellulose) (ii) Toz halında sellüloza (Powdered cellulose) emulqator, yaprıxmaya və naha marlığa qarşı əlavə, teksturator E 461 Metilsellüloza (METHYL CELLULOSE) qatılaşdırıcı, emulqator, stabilizator E 462 Etilsellüloza (ETHYL CELLULOSE) aşqar, birləşdirici agent E 463 Hidroksirorilsellüloza (HYDROXYPROPYL CELLULOSE) qatılaşdırıcı,emulqator, stabilizatior E 464 Hidroksipropilmetilsellüloza (HYDROXYPROPYL METHYL CELLULOSE) qatılaşdırıcı, emulqator, stabilizator E 465 Metiletilsellüloze (METHYL ETHYL CELLULOSE) qatılaşdırıcı, emulqator, stabilizator, köpük əmələgətirici E 466 Karboksimetilsellüloza natrium duzu (SODİUM CARBOXYMETHYL CELLULOSE) qatılaşdırıcı, stabilizator E 467 Etilhidroksietilsellüloza (ETHYL HYDROXYETHİL CELLULOSE) emulqator, qatılaşdırıcı, stabilizator E 468 Kroskaramelloza ( CROSCARAMELLOSE) stabilizator, birləşdirici maddə E 469 Fermentativ hidrolizəedilmiş karboksimetilcsellüloza qatılaşdırıcı, stabilizator E 470 Piy turşuları, alümin,kalsium,natrium,maqnezium, kalium və ammonium duzları (SALTS OF FATTY ACİDS (with base Al,Ca,Na,Mg,K And NH4) emulqator, stabilizator, yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 471 Piy turşularının mono –və diqliseridləri (MONO-AND DYGLYCERİDES OF FATTY ACİDS) emulqator,stabilizator E 472a Qliserin və sirkə və Piy turşuları efirləri (ACETİC AND FATTY ACİD ESTERS OF GLYCEROL) emulqator, stabilizator, kompleksləşdirici E 472 v Qliserin və süd və piy turşuları efirləri (LACTİC AND FATTY ACİD ESTERS OF GLYCEROL) emulqator, stabilizator, kompleksləşdirici E 472 c Qliserin və limon turşusu və Piy turşuları efirləri (CİTRİC AND FATTY ACİD ESTERS OF GLYCEROL) emulqator, stabilizator, kompleksləşdirici E 472 d Üzüm turşusu və piy turşuları mono- və diqliseridləri, efirlər (TARTARİC ACİD ESTERS OF MON AND DİGLYCERİDES OF FATTY ACİDİS) emulqator, stabilizator, kompleksləşdirici E 472e Qliserin və diasetil üzüm və piy turşuları efirləri (DİACETYLTARTARİC AND FATTY ACİD ESTERS OF GLYCEROL) emulqator, stabilizator, kompleksləşdirici E 472 f Qliserin və üzüm,sirkə və piy turşuları qarışıq efirlər (MİXED TARTARİC, ACETİC AND FATTY ACİD ESTERS OF GLYCEROL) emulqator, stabilizator, kompleksləşdirici E 472 g Monoqliseridlər və kəhrəba turşusu efirləri (SUCCİNYLATED MONOGLYCERİDES ) emulqator, stabilizator, kompleksləşdirici E 473 Saxarozalar və Piy turşuları,efirləri (SUCROSE ESTERS OF FATTY ACİDS) emulqator 131 1 2 3 E 474 Saxaroqliseridlər (SUCROGLYCERİDES) emulqator E475 Poliqliserin və piy turşusu efirləri (POLYGLYCEROL ESTERS OF FATTY ACİDS) emulqator E 476 Poliqliserin və vzaimoemepufuüirovannıx rişinilovıx kislot efirı (POLYGLYCEROL ESTERS OF İNTERESTERİFİED RİCİNOLEİS ACİD ) emulqator E 477 Propilenqlikol və piy turşuları efirləri (PROPYLENE GLYCOL ESTERS OF FATTY ACİDS) emulqator E 478 Qliserin və propilenqlikol laktilləşdirilmiş Piy turşuları efirləri (LACTYLATED FATTY ACİD ESTERS OF GLYCEROL AND PROPYLENE GLYCOL) emulqator E 479 Piy turşuları mono- və diqliseridləri ilə termiki oksidləşdirilmiş soya yağı (THERMALLI OXİDİZED SOYA BEAN OİL WİTH MONO AND Dİ-=GLYCERİDES OF FATTY ACİDS)) emulqator E 480 Natrium dioktilsulfosuksinat (DİOKTYL SODİUM SULPHOSUCCİNATE) emulqator, nəmləşdirici aqent E 481 Natrium laktilatlar (SODİUM LACTYLATES) (i) natrium stearoillaktilat (SODİUM STEAROYL LACTYLATE) (İİ) Natrium oleillaktilat (SODİUM OLEYL LACTYLATE) emulqator,stabilizator E 482 Kalsium laktilatları (CAVLCİUM LACTYLATES) emulqator, stabilizator E 483 Steariltarİat (STEARYL TARTRATE) un və çörək üçün yaxşılaşdırıcı E 484 Stearilsitrat (STEARYL CİTRATE) emulqator, kompleksləşdirici E 491 Sorbitan monosteapat, SPEN 60 ( SORBİTAN MONOSTEARATE) emulqator E 492 Sorbitan tristearat (SORBİTAN TRİSTEARATE) emulqator E 493 Sorbitan monolaurat SPEN 20 (SORBİTAN MONOLAURATE) emulqator E 494 Sorbitan monooleat,SPEN 80 (SORBİTAN MONOOLEATE0 emulqator E 495 Sorbitan monopalmitat,SPEN 40 (SORBİTAN MONOPALMİTATE) emulqator E 496 Sorbitan trioleat,SPEN 85 (SORBİTAN TRİOLEATE) stabilizator,emulqator E 500 Natrium karbonatlar (SODİUM CARBONATES) (i) Natrium korbanat (sodium carbonate) (ii) Natrium hidrokarbonat (sodiumhydrogen carbonate) (iii) natrium hidrokarbonat və karbonat qatışığı (sodium sesquicarbonate) turşuluq tənzimləymicisi,yumşaldıcı, yarprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 501 Kalium karbonatlar (POTASSİUM CARBONATES) (i) Kalium karbonat (Potossium carbonates) (ii) Kalium hidrokarbonat (Potassium hydrogen carbonate) turşuluq tənzimləyicisi,stabilizator E 503 Ammonium karbonatlar (AMMONİUM CARBONATES) (i) Ammonium karbonat (Ammonium carbonate) (i) Ammonium hidrokarbonat (Ammonium hydrogen carbonate) turşuluq tənzimləyicisi,yumşaldıcı E 504 Maqnezium karbonatlar (MAGNEZİUM CARBONATES) (i) Maqnezium karbonat (Magnesium carbonate) (ii) Maqnezium hidrokarbonat (Magnesium hydrogen carbonate) turşuluq tənzimləyicisi,yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə,rəng stabilizatoru E 505 Dəmir karbonat (FERROUS CARBONATE) turşuluq,tənzimləyicisi E 507 Xlorid turşusu (HYDROCHLORİC ACİD) turşuluq tənzimləyicisi E 508 Kalium xlorid (POTASSİUM CHLORİDE) həlməşikləşdirici agent E 509 Kalsium xlorid (CALCİUM CHLORİDE) bərkidici E 510 Ammonium xlorid (AMMONİUM CHLORİDE) un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 511 Maqnezium xlorid (MAGNESİUM CHLORİDE) bərkidici E 513 Kükürd turşusu (SULPHURİC ACİD) turşuluq tənzimləyicisi E 514 Natrium sulfatlar (SODİUM SULPHATES) turşuluq tənzimləyicisi E 515 Kalium sulfatlar (POTASSİUM SULPHATES) turşuluq tənzimləyicisi E 516 Kalsium sulfatlar (CALCİUM SULPHATES) un və çörək yaxşılaşdırıcısı, kompleksləşdirici, bərkidici E 517 Ammonium sulfatlar (AMMONİUM SULPHATES) un və çörək yaxşılaşdırıcısı, stabilizator E 518 Maqnezium sulfatlar (MAGNESİUM SULPHATES) bərkidici E 519 Mis sulfat (CUPRİC SULPHATE) rəng fiksatoru,konservant 132 1 2 3 E 520 Alümin sulfat (ALUMİNİUM SULPHATE) bərkidici E 521 Natrium-alümin sulfat,natrium-alümin zəyləri (ALUMİNİUM SODİUM SULPHATE) bərkidici E 522 Kalium-alumin sulfat,natrium-alümin zəyləri (ALUMİNİUM POTASSİUM SULPHATE) turşuluq tənzimləyicisi, stabilizator E 523 Ammonium-alümin sulfat,ammonyak alümin zəyləri (ALUMİNİUM AMMONİUM SUPHATE) stabilizator,bərkidici E 524 Natrium hidroksid (SODİUM HYDROXİDE) turşuluq tənzimləyicisi E 525 Kalium hidroksid (POTASSİUM HYDROXİDE) turşuluq tənzimləyicisi E 526 Kalsium hidroksid (CALCİUM HYDROXİDE) turşuluq tənzimləyicisi,bərkidici E 527 Ammonium hidroksid (AMMONİUM HYDROXİDE) turşuluq tənzimləyicisi E 528 Maqnezium hidroksid (MAGNESİUM HYDROXİDE) turşuluq tənzimləyicisi,rəng stabilizatoru E 529 Kalsium oksid (CACİUM OXİDE) turşuluq tənzimləyicisi, un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 530 Maqnezium oksid (MAGNESİUM OXİDE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 535 Natrium ferrosianid (SODİUM FERROCYANİDE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 536 Kalium ferrosianid (POTASSİUM FERROCYANİDE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 538 Kalsium ferrosianid (CALCİUM FERROCYANİDE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 539 Natrium tiosulfat (SODİUM THİOSULPHATE) oksidləşmə əleyhinə, kompleksləşdirici E 541 Natrium alümofosfat (SODİUM ALUMİNİUM PHOSPHATE) (i) Turşulu (ACİDİS) (ii) Əsaslı (BASİC) turşuluq tənzimləyicisi,emulqator E 542 Kalsium fosfat (BONE PHOSPHATE) essentiale Calcium phosphate,tribasic) emulqator,yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə, nəmsaxlayıcı agent E 550 Natrium silikatlar (SODİUM SİLİCATES) (i) Natrium silikat ( Sodium silicate) (ii) Natrium meta-silikat (Sodium metasilicate) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 551 Amorf silisium dioksid (SİLİCON DİOXİDE AMORPHOUS) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 552 Kalsium silikat (CALCİUM SİLİCATE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 553 Maqnezium silikatlar (MAGNESİUM SİLİCATES) (i) maqnezium silikat (Magnesium silicate) (ii) Maqnezium trisilikat (Maqnezium trisilicate) (iii) talk (Talc) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə,toz daşıyıcı E 554 Natrium alüminsilikat (SODİUM ALUMİNOSİLİCATE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 555 Kalium alüminsilikat (POTASSİUM ALUMİNİUM SİLİCATE ) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 556 Kalsium alüminsilikat (CALCİUM ALUMİNİUM SİLİCATE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarpşı əlavə E 558 Bentonit (BENTONİTE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə 133 1 2 3 E 559 Alüminsilikat (ALUMİNİUM SİLİCATE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 560 Kalium silikat (POTASSİUM SİLİCATE) yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 570 Piy turşuları (FATTY ACİDS) köpük stabilizatoru, şirləyici,köpükyatırıcı E 574 Qlükon turşusu (D-) (GLUCONİC ACİD (D-)) turşuluq tənzimləyicisi,yumşaldıcı) E 575 Qlükonlaktondelta (GLUCONO DELTA-LACTONE) turşuluq tənzimləyicisi,yumşaldıcı E 576 Natrium qlükonat (SODİUM GLUCONATE) kompleksləşdirici E 577 Kalium qlükonat (POTASSİUM GUCONATE) kompleksləşdirici E 578 Kalsium qlükonat (CALCİUM GLUCONATE) turşuluq tənzimləyicisi, bərkidici E 579 Dəmir qlükonat ( FERROUS GLUCONATE) rəng stabilizatoru E 580 Maqnezium qlükonat (MAGNESİUM GLUCONATE) turşuluq tənzimləyicisi,bərkidici E 585 Dəmir laktat (FERROUS LACTATE) rəng stabilizatoru E 620 Qlutamin turşusu, (+) -(GLUTAMİC ACİD, L (+) -) dad və aromat gücləndiricisi E 621 Natrium-1 qlutamat –əvəz edilmə (MONOSODİUM GLUTAMATE) dad və aromat gücləndirijisi E 622 Kalium – 1 qlutomat əvəzedilmə (MONOPOTASSİUM GLUTAMATE) dad və aromat gücləndirijisi E 623 Kalsium qlutomat (CALCİUM GLUTAMATE) dad və aromat gücləndiricisi E 624 Ammonium -1 qlutamatəvəz edilmə (MONOAMMONİUM GLUTAMATE) dad və aromat gücləndiricisi E 625 Maqnezium qlutamat (MAGNESİUM GLUTAMATE) dad və aromat gücləndiricisi E 627 5’- Quamilat natrium -2 –əvəz edilmə (DİSODİUM 5 GUANYLATE) dad və aromat gücləndiricisi E 628 5’ – Quanilat kalium 2-əvəz edilmə (DİPOTASSİUM 5’ GUANYLATE) dad və aromat gücləndiricisi E 629 5’ – Quanilat kalsium (CALCİUM 5’ GUANYLATE) dad və aromat gücləndiricisi E 630 5’ – İnozin turşusu (İNOSİNİC ACİD) dad və aromat gücləndiricisi E 631 5’ –İnozinat natrium -2 –əvəzedilmə (DİSODİUM 5’ – İNOSİNATE) dad və aromat gücləndiricisi E 632 Kalium inozinat (POTASSİUM İNOSİNATE0 dad və aromat gücləndiricisi E 633 Kalsium 5’ – İnozinat (CALCİUM 5’ – İNOSİNATE) dad və aromat gücləndirisi E 634 Kalsium 5’ – Ribonukleotidlər( CALCİUM 5’ – RİBONUKLEOTİDES) dadv aromat gücləndiriciləri E 635 Natrium 2- 5’ –ribonukleotidlər əvəzedilmə (DİSODİUM 5’ –RİBONUKLEOTİDES) dad və aromat gücləndiricisi E 636 Maltol (MALTOL) dad və aromat gücləndiricisi E 637 Etilmaltol (ETHYL MALTOL ) dad və aromat gücləndiricisi E 640 Qlisin (GLYCİNE) dad və aromat modifikatoru E 641 L-leysin (L-LEUCİNE) dad və aromat modifikatoru E 642 Lizin hidroxlorid (LYSİN HYDROCHLORİDE) dad və aromat gücləndiricisi E 900 Polidimetil siloksan (POLYDİMETHYLSİLOXANE) köpük yatırıcı, emulqator,yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə E 901 Arı mumu,ağ və sarı (BEESWAX,WHİTE AND YELLOW) şirləyici,ayırıcı E 902 Şam mumu (CANDELİLLA WAX) şirləyici E 903 Karnaub? mumu (CARNAUBA WAX) şirləyici E 904 Şellak (SHELLAC)- şirləyici E 905 a Qida üçün vazelin yağı (MİNERAL OİL,FOOD GRADE) şirləyici,ayırıcı,germetik E 905b Vazelin (PETROLATUM (PETROLUM JELLY)) şirləyici, ayırıcı,qermetik. 134 1 2 3 E 905 c Parafin (PETROLEUM WAX) (i) Mikrokristallik mum (MİCROCRİSTALLİNE W AX ) (ii) Parafin mumu (PARAFFİN WAX) şirləyici,ayırıcı,germetik E 906 Benzoy qətranı (BENZOİN GUM) şirləyici E 908 Düyü kəpəyi mumu ( RİCE BRAN WAX ) şirləyici E 909 Spermaset mumu (SPERMACETİ WAX ) şirləyici E 910 Mum efirləri ( WAX ESTERS) şirləyici E 911 Piy turşuları metil efirləri (METHYL ESTERS OF FATTY ACİDS) şirləyici E 913 Lanolin (LANOLİNE) şirləyici E 920 Sistein, L- və onun hidroxloridləri- natrium və kalium duzları (CYSTEİNE , L-, AND İTS HYDROCHLORİDES –SODİUM AND POTASSİUM SALTS) un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 921 Sistin, L- ,və onun hidroxloridləri- natrium və kalium duzları (CYSTİNE, L-, AND İTS HYDROCHLORİDES-SODİUM AND POTASSİUM SALTS) un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 927 a Azodikarbonamid (AZODİCARBONAMİDE) un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 927b Karbamid (sidik cövhəri ) (CARBAMİDE (UREA)) teksturator E 928 Benzoyl peroksid ( BENZOYL PEROXİDE) un və çörək yaxşılaşdırıcısı,konservant E 930 Kalsium peroksid (CALCİUM PEROXİDE) un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 938 Arqon (ARGON) propellent, qablaşdırma qazı E 940 Dixlordifltormetan, (Xladon-12) (DİCHLORODİFLUOROMETHANE) propelllent, soyuducu amil E 941 AZOT (NİTROGEN) qablaşdırma və saxlama üçün qaz mühiti,soyuducu amil E 942 Azot oksidi ( ən aşağı dərəcədə oksidləşmiş) (NİTROUS OXİDE) propellent,qablaşdırma qazı E 943a Butan (BUTANE) propellent E 943 b İzobutan (İSOBUTANE) propellent E 944 Propan ( PROPANE) propellent E 945 Xlorpentafloretan ( CHLORPENTAFLUORETHANE) propellent E 946 Oktaflorsiklobutan ( OKTAFLUOROCYCLOBUTANE) propellent E 948 Oksigen (OXYGEN) propellent, qablaşdırma qazı E 950 Asesulfam kalium (ACESULFAME POTASSİUM) şirinləşdirici E 951 Aspartam (ASPARTAME) şirinləşdirici, dad və aromat gücləndirici E 952 Tsiklam turşusu və onun natrium, kalium və kalsium duzları (CYCLAMİC ACİD and na ,K,Ca salts) şirinləşdirici E 953 İzomalt,izomaltit (İSOMALT, İSOMALTİTOL) şirinləşdirici, yaprıxmaya və nahamarlığa qarşı əlavə, aşqar, şirləyici amil E 954 Saxarin ( natrium,kalium,kalsium duzları ) SACCHARİN and Na, K,Ca salts) şirinləşdirici E 955 Sukraloza (trixlorqalaktosaxaroza) (SUCRALOSE, TRİCHLOROGALACTOSUCROSE)) şirinləşdirici E 957 Taumatin (THAUMATİN) şirinləşdirici, dad və aromat gücləndiricisi E 958 Qlisirrizin (GLYCYRRHİZİN) şirinləşdirici ,dad və aromat gücləndiricisi E 959 Neohesplridin, dihidroxalkon (NEOHESPERİDİNE DİHYDROCHALCONE) şirinləşdirici E 965 Maltit və maltit siropu (MALTİTOZ AND MALTİTOZ SYRUP) şirinləşdirici, stabilizator, emulqator E 966 Laktit (LACTİTOL) şirinləşdirici, teksturator 135 1 2 3 E 967 Ksilit (XYLİTOL) şirinləşdirici, nəmsaxlayıcı amil,stabilizator, emulqator E 999 Kbillay ekstraktı (QUİLLAİA EXTRACTS) köpük yaradıcı E 1000 Xolin turşusu (CHOLİC ACİD) emulqator E 1001 Xolin duzları və efirləri (CHOLİNE SALTS AND ESTERS) emulqator E 1100 Amilazalar (AMYLASES) un və çörək yaxşılaşdırıcısı E 1101 Proteazalar (PROTEASES) (i) Proteaza (protease) (ii) Papain (papain) (iii) Bromelayn (Bromelain) (iv) Fisin ( Ficin) un və çörək yaxşılaşdırıcısı, stabilizator, ət və balığın yetişməsini sürətləndirici,dad və aromat gücləndiricisi E 1102 Qlükozooksidaza (GLUCOSE OXİDASE) oksidləşməyə qarşı E 1103 İnvertazalar (İNVERTASES) stabilizator E 1104 Lipazalar (LİPASES) dad və aromat gücləndiricisi E 1105 Lizosim (LYSOZYME) konservant E 1200 A və N polidekstrozaları ( POLYDEXTROSES A AND N) aşqar,stabilizator, qatılaşdırıcı, nəmsaxlayıcı amil, teksturator E 1201 Polivilpirrolidon ( POLYVİNYLPYRROLİDONE) qatılaşdırıcı,stabilizator,durulducu,dispersiya edici amil E 1202 Polivinilpolipirrolidan (POLYVİNYLPOLYPYRROLİDONE) rənd stabilizatoru,kollaidal stabilizator E 1400 Dekstrinlər, istilik emalından keçmiş nişasta, ağ və sarı (DEXTRİNS, ROASTED STARCH WHİTE AND YELLO W) stabilizator, qatılaşdırıcı, birləşdirici E 1401 Turşu ilə işlənmiş nişasta (ACİD –TREATED STARCH) stabilizator, qatlıaşdırıcı, birləşdirici E 1402 Qələvi ilə işlənmiş nişasta (ALKALİNE TREATED STARCH) stabilizator, qatılaşdırıcı birləşdirici E 1403 Ağardılmış nişasta (BLEACHED STARCH) stabilizator,qatılaşdırıcı,birləşdirici E 1404 Oksidləşdirilmiş nişasta (OXİDİZED STARCH) emulqator,qatılaşdırıcı,birləşdirici E 1405 Ferment preparatları ilə işlənmiş nişasta (STARCHES ENZİME TREATED) qatılaşdırıcı E 1410 Monokraxmalfosfat (MONOSTARCH PHOSPHATE) stağilizator, qatlıaşdırıcı,birləşdirici E 1411 «Tikilmiş» dikraxmalqliserin» (DİSTARCH GLİCEROL) stabilizator, qatılaşdırıcı E 1412 Dikraxmalfosfat,trinatrimetafosfatla eterifitləşdirilmiş; Xloroksid fosforla eteriftləşdirilmiş (DİSTARCH PHOSPHATE ESTERİFİED WİTH SODİUM TRİMETAPHOSPHATE; ESTERİFİED WİTH PHOSPHORUS OXYCHLORİDE) stabilizator, qatılaşdırıcı , birləşdirici E 1413 «Tikilmiş» fosfatlaşdırılmış dikraxmalfosfat ( PHOSPHATED DİSTARCH PHOSPHATE) stabilizator, qatılaşdırıcı, birləşdirici E 1414 «Tikilmiş» asetilləşdirilmiş dikraxmalfosfat ( ACETYLATED DİSTARCH PHOSPHATE) emulqator, qatılaşdırıcı E 1420 Sirkə anhidridi ilə eterifisitləşdirilmiş asetatlı nişasta (STARCH ACETATE ESTERİFİED WİTH ACETİC ANHYDRİDE) stabilizator, qatılaşdırıcı E 1421 Vinilasetatla eterifisitləşdirilmiş? Asetatlı nişasta (STARCH ACETATE ESTERTFİED W İTH VİNYL ACETATE) stabilizator, qatılaşdırıcı E 1422 Asetilləşdirilmiş dikraxmaladipat (ACETYLATED DİSTARCH ADİPATE) stabilizator, qatılaşdırıcı,birləşdirici E 1423 Asetilləşdirilmiş dikraxmalqliserin (ACETYLATED DİSTARCH GLYCEROL) stabilizator, qatılaşdırıcı, birləşdirici E 1440 Oksipropilləşdirilmiş nişasta (HYDROXYPROPYL STARCH) emulqator, qatılaşdırıcı,birləşdirici 136 1 2 3 E 1442 «Tikilmiş» oksipropilləşdirilmiş dikraxmalfosfat (HYDROXYPROPYL DİSTARCH PHOSPHATE) stabilizator, qatılaşdırıcı E 1443 Oksipropilləşdirilmiş dikraxmalqliserin (HYDROXYPROPYL DİSTARCH GLYCEROL) stabilizator,qatılaşdırıcı T 1450 Nişasta və natrium duzu oktenilyantar Turşusu efiri (STARCH SODİUM OCTENYL SUCCİNATE) Stabilizator, qatılaşdırıcı, birləşdirici, emulqator E 1451 Oksidləşmiş asetilləşdirilmiş nişasta (ACETİLATED OXYDİSED STARCH) emulqator,qatılaşdırıcı E 1503 Gənəgərçək yağı (CASTOR OIL) ayırıcı amil E 1505 Trietilsitrat (TRİETHYL CİTRATE) köpükyaradıcı E 1518 Triasetin (TRİACETİN) nəm saxlayıcı amil E 1520 Propilenqlikol (PROPYLENE GLYCOL) nəm saxlayıcı, yumşaldıcı və dispersləşdirici amil E 1521 Polietilenqlikol (POLYETHYLENE GLİCOL) köpük yatırdıcı Allilxardal yağı konservant N-Lauroilqlutamin turşusu konservant,un və çörək yaxşılaşdırıcısı N-Lauroilasparagin turşusu konservant, un və çörək yaxşılaşdırıcısı N-Lauroilqlisin konservant,un və çörək yaxşılaşdırıcısı Vanilin dad-aromatik maddə Dihidrokversetin oksidləşməyə qarşı İmbrisin konservant Kversitin oksidləşməyə qarşı Karamel üçün rəng №1 rəngləyici Karamel üçün rəng № 2 rəngləyici Karamel üçün rəng № 3 rəngləyici Düyü qırmızısı (RED RİCE) rəngləyici Sabunlu kök (Acan tophyllum sp.) həlimi, sıxlıq 1,05 stabilizator Oksiyant (oksietilsuksinat -21) emulqator Polivinil spirti nəm saxlayıcı amil Hidrogen peroksid konservant Polioksietilen durulducu Santoxin konservant Steviya, (stevia rebaudiana Bertoni), yarpaqların tozu və onların siropu,steviozid şirinləşdirici Natrium,kalium və kalsium suksinatlar turşuluq tənzimləyiciləri Ultramarin rəngləyici Kalium formiat (POTASSİUM FORMİATE) konservant Xitozan,xitozonin hidroxlorid aşqar,qatılaşdırıcı,stabilizator Dəmir xlorid un və çörək yaxşılaşdırıcısı Yuqlon konservant 137 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 8 8. KONSERVLƏġDĠRĠLMĠġ QĠDA MƏHSULLARININ TƏHLÜKƏSĠZLĠYĠNƏ GĠGĠYENĠK TƏLƏBLƏR Konservləşdirilmiş qida məhsullarının (konservlərin) tərkibindən,aktiv oksigenin həcmindən (pH) və quru maddələrin miqdarından asılı olaraq konservlər 5 qrupa bölünürlər: A, B, V, Q, D, E. Konservləşdirilmiş məhsulların A, B, V, Q və E qrupları tam konservlərə, D qrupu isə yarımkonservlərə aid edilir. Müxtəlif istilik-fiziki üsulların təsirinə cəlb edilən və aseptik süzülən içməli süd məhsulları (süd,qaymaqlar,desertlər və s.) sterilizə edilmiş məhsulların sərbəst qrupunu təşkil edirlər. Uşaq qidaları və pəhriz qidaları konservləri yuxarıda qeyd olunan analoji qruplara bölünürlər. Normal şəraitdə (soyuducudan kənar) saxlanma və realizasiya zamanı məhsulun təhlükəsizliyini və mikrobioloji stabilliyini təmin edən istilik işlənməsinə cəlb edilmiş,germetik qablarda qablaşdırılan qida məhsulları tam konservlərə aid edilirlər. İstiliyə davamsız spor əmələ gətirməyən mikrofloranın məhv edilməsini,spor əmələ gətirən mikroorqanizmlərin miqdarının azaldılmasını təmin edən, məhdudlaşdırılmış yararlılıq müddəti ərzində 6 0 C və daha aşağı temperatur şəraitində məhsulun təşlükəsizliyinə və mikrobioloji stabilliyinə zəmanət verən istilik işləməsinə cəlb edilmiş,qermetik qabda qablaşdırılmış ərzaq məhsulları yarımkonservlərə aid edilirlər. Konserv qrupları aşağıdakılara ayrılır: A qrupu-pH 4,2 və yüksək olan konservləşdirilmiş qida məhsulları, eləcə də turşu əlavə edilmədən hazırlanan, turşuluğu limitləşdirilməyən tərəvəz, ət, ət-bitki,balıq-bitki; balıq konservləri məhsulları; pH 3,8 və yüksək olan ərik,şaftalı və armud kompotları,şirələri və püreləri; qatılaşdırılmış sterilizə edilmiş süd konservləri; mürəkkəb xammal tərkibli konservlər (süd komponentləri ilə-meyvə-tərəvəz,meyvə-giləmeyvə və tərəvəzlər). B qrupu – konservləşdirilmiş tomat məhsulları: a) quru maddələrin miqdarı 12%-dən az olan qatılaşdırılmayan tomat məhsulları (bütöv konservləşdirilmiş tomatlar,tomat içkiləri) b) quru maddələrin miqdarı 12% və yüksək olan qatılaşdırılmış tomat məhsulları (tomat pastası, tomat sousları ketçuplar və digərləri); V qrupu –p H 3,7 -4,2 arasında olan konservləşdirilmiş zəif turş tərəvəz marinadları, şirələri, salatları, vineqretləri və digər məhsulları, o cümlədən turşuluğu tənzimlənən xiyar konservləri, tərəvəz və digər konservlər; Q qrupu – pH 3,7-dən aşağı olan tərəvəz konservləri, sorbin turşusu ilə və pH 4,0-dən aşağı olan ictimai iaşə müəssisələri üçün pasterizə edilmiş meyvə və meyvə-tərəvəz konservləri; pH 3,8-dən aşağı olan ərik,şaftalı və armud konservləri; pH 3,7-dən aşağı olan qatılaşdırılmış pasterizə edilmiş tərəvəz şirələri, meyvə (sitrus), meyvə-giləmeyvə şirələri,o cümlədən şəkər əlavə edilmiş lətli təbii; pH 3,8 və aşağı olan konservləşdirilmiş ərik, şaftalı və armud şirələri; pH 3,8 və aşağı olan ,aseptik süzülmə üsulu ilə qablaşdırılmış bitki əsaslı içkilər və içki konsentratları; D qrupu – pasterizə edilmiş ət ,ət-bitki, balıq və balıq-bitki konservləşdirilmiş məhsulları (donuz piyi,duzlu və hisə verilmiş bekon, sosiskalar, vetçina və digərləri) E qrupu-pH 3,7 və aşağı olan pasterizə edilmiş qazlaşdırılan meyvə şirələri və qazlaşdırılan meyvə içkiləri: Mikrobioloji göstəricilər üzrə təhlükəsizlik tələblərinə uyğunluğa görə laboratoriya müayinələrinə konserv problarının götürülməsi və onların hazırlanması baxış və sanitariya işlənməsindən, germetikliyin yoxlanmasından, konservlərin termostatlaşdırılmasından, termostatlaşdırmanın sonunda konservlərin xarici görünüşlərinin təyinindən sonra həyata keçirilir. 138 Cədvəl 1 A və B* qrupları tam konservlərinin mikrobioloji təhlükəsizlik (sənaye sterilliyi) göstəriciləri Sıra №-si Konservlərdə aĢkar edilən mikroorqanizmlər Ümumi təyinatlı konservlər UĢaq qidası və pəhriz qidalanması üçün konservlər 1. B. subtilis qrupunun spor əmələ gətirən mezofil aerob və fakul tativ anaerob mikroorqanizmləri Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab verirlər.Bu mikroorqanizmlərin təyin olunması hallarında onların miqdarı məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) 11 hüceyrədən çox olmamalıdır. 2. B.cereus və (yaxud) B.poly myxa qruplarının spor əmələ gətirən mezofil aerob və fakul tativ anaerob mikroorqanizmləri Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab vermir. 3. Mezofil klostridilər Sənaye sterilliyi tələblərinə cavb verir, o şərtlə ki,aşkar edilən mezofil klostridlər C. botulinum və (yaxud) C. perfringensə aid olmasınlar. Mezofil klostridilərin təyin olunması hallarında onların miqdarı məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) 1 hüceyrədən çox olmamalıdır. məhsulun 10 qr-da (sm 3 ) aşkar edilməsi zaman sənaye sterilliyi tələblərinə cavab vermir. 4. Spor əmələ gətirməyən mikroorqanizmlər və (yaxud) kif göbələkləri və (yaxud) mayalar Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab vermir. 5. Kif göbələkləri,mayalar, süd turşusu mikroorqanizmləri (bu qruplara görə əkilərkən) sənaye sterilliyi tələblərinə cavab vermir 6. Spor əmələ gətirən termofil anaerob,aerob və fakultativ – anaerob mikroorqanizmlər Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab verir,lakin saxlanma temperaturu 20 0 C-dən yüksək olmamalıdır. sənaye sterilliyi tələblərinə cavab vermir. *- qatılaşdırılmış sterilizə edilən süd konservləri üçün sənaye sterilliyinin qiymətləndirilməsi qüvvədə olan Dövlət standartlarına uyğun həyata keçirilir. Cədvəl 2 B və Q qrupları tam konservlərinin mikrobioloji təhlükəsizlik (sənaye sterilliyi) göstəriciləri Sıra №-si Konservlərdə aĢkar edilən mikroorqanizmlər B qrupu Q qrupu 1. B.polymyxa qrupunun qaz yaradan spor əmələ gətirən mezofill aerob və fakultativ anaerob mikroorqanizmləri Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab vermir təyin edilmir 2. Qaz yaratmayan spor əmələ gəti rən mezofill aerob və fakultativ anaerob mikroorqanizmlər Məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) bu mikro orqanizmlərin miqdarının 90 KƏGV-dən çox olmadan təyin edilməsi zamanı sənaye sterilliyi tələblərinə cavb verir. təyin edilmir. 3. Mezofil klostridilər Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab verir, o şərtlə ki, aşkar edilən mezofil klostridilər. C. botulinum və (yaxud) C.perfringensə aid olmasınlar. Mezofil klostridilərin aşkar edilməsi hallarında onların miqdarı məhsulun 1 qr-da (sm 3) 1 hüceyrədən çox olmamalıdır. təyin edilmir 4. Spor əmələ gətirməyən mikroorqanizmlər və (yaxud) kif göbələkləri, (yaxud) mayalar. Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab vermirlər. 139 Cədvəl 3 E qrupu konservlərinin mikrobioloji təhlükəsizlik (sənaye sterilliyi) göstəriciləri Sıra №-si Göstəricilər Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab verən yolverilən hədd 1. Mezofil aerob və fakultativ-anaerob mikroorqanizmlərinin miqdarı (MAFAnMM) 50 KƏGV/qr (sm 3 ) çox olmamalı 2. Süd turşusu mikroorqanizmləri Məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) yol verilmir 3. Bağırsaq çöpləri qrupu bakteriyaları (BÇQB) (koliformalar) Məhsulun 1000 qr-da (sm 3 ) yol verilmir 4. Mayalar Məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) yol verilmir 5. Kiflər 50 KƏGV/qr (sm 3 ) çox olmamalı Cədvəl 4 D. qrupu yarımkonservlərinin mikrobioloji təhlükəsizlik ( sənaye sterilliyi) göstəriciləri Sıra №-si Göstəricilər Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab verən yolverilən hədd 1. Mezofil aerob və fakultativ-anaerob mikroorqanimzmlərin miqdarı (MAFAnMM) 2.10 2 KƏGV/qr (sm 3 ) çox olmamalı 2. Bağırsaq çöpləri qrupu bakteriyaları (BÇQB, koliformalar) məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) yol verilmir 3. B.cereus məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) yol verilmir 4. Sulfitreduksiyaedici klostridilər məhsulun 0,1 qr-da (sm 3 ) yol verilmir.* 5. S.aureus məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) yol verilmir 6. Patogenlər, o cümlədən salmonellalar məhsulun 25 qr-da (sm 3 ) yol verilmir. *Balıq yarımkonservləri üçün məhsulun 1 qr-da (sm 3 ) yol verilmir Cədvəl 5 Sterilizə edilmiĢ içməli süd və qaymaqlar, aseptik süzülmüĢ digər süd əsaslı məhsulların mikrobioloji təhlükəsizlik (sənaye sterilliyi) göstəriciləri Sıra №-si Göstəricilər Sənaye sterilliyi tələblərinə cavab verən yolverilən hədd və Ģərtlər 1. 3-5 sutka ərzində 37 0 C temperaturda termostatda saxlanma görünən qüsurların və xarabolma əlamətlərinin olmaması (qablaşmanın şişməsi,xarici görünüşün dəyişməməsi və s) 2. Turşuluq, 0 T * titrlənən turşuluğun dəyişməsi 2 0 T-dən çox olmamalı 3 Mezofil aerob və fakultativ–anaerob mikroorqanizmlərin miqdarı* 10 KƏGV/ qr (sm 3 ) – çox olmamalı 4. Mikroskopik preparat bakteriya hüceyrələri olmamalı 5. Orqanoleptik xüsusiyyətlər dad və konsistensiyada dəyişiklik olmamalı * sanitariya-epidemioloji ekspertizanın aparılması zamanı, uşaq qidalarına və pəhriz qidalarına nəzarət zamanı və təkrar müayinələr zamanı təyin edilir. 140 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 9 9. QIDA ƏLAVƏLƏRI VƏ KONTAMINANTLARI ÜZRƏ FAO–ÜST EKSPERTLƏRININ BIRGƏ KOMITƏSI TƏRƏFINDƏN TÖVSIYƏ EDILƏN HEYVANI MƏNġƏLI QIDA MƏHSULLARINDA BAYTARLIQ (ZOOTEXNIKI) PREPARATLARININ QALIĞININ MAKSIMAL SƏVIYYƏLƏRI Ġndeks Preparatların adı Kənd təsərrüfatı heyvanlarının növləri Məhsulun adı Qalığın maksimal səviyyəsi SYVDO* *** 1 2 3 4 5 6 1. Boy tənzimləyiciləri 1.1. Estradiol -17 β * Estradiol -17 β toyuq, qaramal, davar qaraciyər, böyrəklər piy 0,-0,05 (7) 1.2. Proqesteron * Progesterone qaramal, davar, toyuq qara ciyər, böyrəklər, piy 0-30 (7) 1.3. Testosteron* Testosterone qaramal qara ciyər, böyrəklər piy 0-2 (7) 1.4. Zeranol*** Zeranol qaramal ət, qara ciyər 0,002 0,01 0-0,5 (3) 1.5. Trenbolon asetat Trenbolon asetate qaramal ət, qara ciyər, böyrəklər 0,02 β-trenbolon kimi 0,01 0,01 α-trenbolon kimi 0-0,01 (3) 1.6. Karbadoks Carbadox donuz ət, qara ciyər 0,005 0,03 xineksalin-2-karbon turşusu kimi (3) 1.7. Öküz soma totropinləri** Bovine somatotropins südlük qaramal süd ət qara ciyər böyrəklər piy (6) 1.8. Melengestrol asetat*** Melengestrol Acetat qaramal qara ciyər piy 0,002 0,005 0-0,3 (8) 2. Qlükokortikoidlər 2.1. Deksametazon*** Dexamethasone qaramal,at, donuz qaramal ət böyrəklər qara ciyər süd 0,0005 0,0005 0,0025 0,0003 0-0,015 (6) 3. Trankvilizatorlar 3.1. Azaperon Azaperone donuz ət piy qara ciyər böyrəklər 0,06 0,06 0,1 0,1 azaperon və azaperolun cəmi kimi 0-6 (6) 4. β - Adrenoseptor- blokatorlar 4.1. Karazolol*** Carazolol donuz ət,piy qara ciyər böyrəklər 0,005 0,025 0,25 0-0,1 (7) 5. Mikrob əleyhinə vasitələr 5.1. Spektinomisin** * Spectinomycin qaramal, donuz, qoyun, toyuq toyuq qaramal ət, qara ciyər böyrəklər piy yumurta süd 0,5 2,0 5,0 2,0 2,0 0,2 0-40 (6) 141 1 2 3 4 5 6 5.2. Neomisin*** Neomycin qaramal donuz, qoyun, keçi, ördək, hind toyuğu, toyuq ət, qara ciyər böyrəklər piy süd ət qara ciyər piy yumurta 0,5 15,0 20,0 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0-60 (7) 5.3. Qentamisin*** Gentamycin qaramal,donuz qaramal ət piy qara ciyər böyrəklər süd 0,1 0,1 2,0 5,0 0,2 0-20 (6) 5.4. Seftiofur Ceftiofur qaramal, donuz qaramal ət qara ciyər böyrəklər piy süd 1,0 2,0 6,0 2,0 0,1 desfuroil seftiofur kimi 0-50 (5) 5.5. Sulfadimidin*** Sulphadimidine qaramal, qoyun, donuz, quş qaramal ət qara ciyər böyrəklər piy süd 0,1 0,1 0,1 0,1 0,025 0-50 (3) 5.6. Flumekvin *** Feumequine qaramal, donuz, qoyun, toyuq ət qara ciyər böyrəklər piy 0,5 0,5 3,0 1,0 0-30 (8) 5.7. Linkomisin*** Lincomycin qaramal, donuz, qoyun, toyuq qaramal ət qara ciyər böyrəklər piy süd 0,1 0,5 1,5 0,1 0,15 0-30 (8) 5.8. Tiamfenikol Thiamphenicol Donuz ət qara ciyər böyrəklər piy 0,05 0,1 0,5 0,05 tiamfenikol və tiamfenikolun konyuqat larının cəminin tiamfenikola hesablanması kimi 0-5 (7) 5.9. Danofloksasin*** Danofloxacin qaramal, toyuq donuz ət qara ciyər böyrəklər piy ət qara ciyər böyrəklər piy 0,2 0,4 0,4 0,1 0,1 0,05 0,2 0,1 0-20 (5) 5.10. Spiramisin Spiramycin qaramal toyuq donuz ət qara ciyər böyrəklər piy süd ət qara ciyər böyrəklər piy ət qara ciyər böyrəklər piy 0,2 0,6 0,3 0,3 0,2 0,2 0,6 0,8 0,3 spiramisin və neospiramisinin cəmi kimi 0,2 0,6 0,3 0,3spiramisin kimi 0-50 (5) 5.11. Sarafloksasin*** Sarafloxacin hind toyuğu, toyuq ət qara ciyər böyrəklər piy 0,01 0,08 0,08 0,02 0-0,3 (6) 142 1 2 3 4 5 6 6. Helmint əleyhinə vasitələr 6.1. Klozantel*** Closantel qoyun qaramal ət qara ciyər böyrəklər piy ət qara ciyər böyrəklər piy 1,5 1,5 5,0 2,0 1,0 1,0 3,0 3,0 0-30 (3) 6.2. İvermektin İvermectin qaramal qara ciyər piy süd 0,1 0,04 0,01 22,23 –dihidroivermektin B1a (H2B1a) kimi 0-1 (8) 6.3. Flubendazol*** Flubendazole donuz quş ət qara ciyər ət qara ciyər yumurta 0,01 0,01 0,2 0,5 0,4 0-12 (3) 6.4. Tiabendazol Tiabendazole qaramal,qoyun,keçi, donuz qaramal, keçi ət qara ciyər böyrəklər piy süd 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1Tiabendazol və 5-oksitiabenda zolun cəmi kimi 0-100 (5) 6.5. Triklabendazol Triclabendazole qaramal qoyun ət qara ciyər böyrəklər piy ət qara ciyər böyrəklər piy 0,2 0,3 0,3 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 5-xlor-6-(2 1 , 3 1 ,- dixlorfenoksi) – benzimi dazol-2-on ) kimi 0-3 (1) 6.6. Levamizol*** Levamizole qaramal,qoyun,donuz, quş ət böyrəklər piy qara ciyər 0,01 0,01 0,01 0,1 0-6 (2) 6.7. Febantel,Fenbendazo l və Oksfendazol Febantel, Fenbendazole and Oxfendazole qaramal qoyun,donuz,at,keçi qaramal ət böyrəklər piy qara ciyər süd 0,1 0,1 0,1 0,5 0,1 fenbendazol, oksifendazol və oksifendazol sulfonun cəmi oksfendazolsulfona hesablanan kimi 0-7 ( 6) 6.8. Moksidektin*** Moxidectin qaramal maral qoyun qaramal,maral,qoyun ət ət ət qara ciyər böyrəklər piy 0,02 0,02 0,05 0,1 0,05 0,5 0-2 (6) 6.9. Doramektin*** Doramektin qaramal donuz qaramal,donuz ət ət qara ciyər böyrəklər piy 0,02 0,005 0,1 0,03 0,15 0-05 (7) 6.10. Abamektin Abamectin qaramal qara ciyər böyrəklər piy 0,1 0,05 0,1 avermektin B1a kimi 0-1 (4) 143 1. 2 3 4 5 6 6.11. Eprinomektin Eprinomectin qaramal ət qara ciyər böyrəklər piy süd 0,1 2,0 0,3 0,25 0,02 eprinomektin B1a kimi 0-10 (6) 7. Protozoylar əleyhinə vasitələr. 7.1. Diklazuril*** Diclazuril qoyun,dovşan,quş ət qara ciyər böyrəklər piy 0,5 3,0 2,0 1,0 0-30 (6) 7.2. İmidokarb*** İmidocarb qaramal ət qara ciyər böyrəklər piy süd 0,3 2,0 1,5 0,05 0,05 0-10 (6) 8. Tripanosid vasitələr 8.1. İzometamidium*** İzometamidium qaramal ət piy süd qra ciyər byrəklər 0,1 0,1 0,1 0,5 1,0 0-100 (3) 8.2. Diminazen*** Diminazene qaramal ət qara ciyər böyrəklər süd 0,5 12,0 6,0 0,15 0-100 (2) 9. İnsektisidlər 9.1. Sixalotrin*** Cihalothirin qaramal,donuz,qoyun qaramal ət qara ciyər böyrəklər piy süd 0,02 0,02 0,02 0,4 0,03 0-2 (8) 9.2. Disiklamil*** Diciclamil qoyun ət qara ciyər böyrəklər piy 0,2 0,4 0,4 0,15 0-7 (8) 9.3. Trixlorfon*** Trichlorfon qaramal ət qara ciyər böyrəklər süd 0,05 0,05 0,05 0,05 0-20 (8) 9.4. Deltametrin*** Deltamethrin qaramal ,qoyun ,toyuq qaramal toyuq ət qara ciyər böyrəklər piy süd yumurta 0,03 0,05 0,05 0,5 0,03 0,03 0-10 (70 9.5. Foksim*** Phoxim qaramal, donuz, qoyun, keçi qaramal ət qara ciyər böyrəklər piy süd 0,05 0,05 0,05 0,4 0,01 0-4 (7) QEYD: *FAO/ÜST –ün ekspertlər komitəsi cinsi hormonların və progesteronun qalıq miqdarnın analizinin qara ciyərdə, böyrəklərdə və piydə aparılmasını tövsiyə edirlər, amma həmin steroidlərin qalığının maksimal yolverilən həddləri daxil edilməyib. **Gen mühəndisliyi metodu ilə alınmış çox yüksək səviyyədə təmizlənmiş (praktiki olaraq qatışıqsız) və öküz somatotropininin (ÖST) tam analoqu olan preparatlara: samaqrebov (somagrebove), sometribov (sometribove), somavubov (somavubove) və somidobova (somidobove)aid edilir. Öküz somatotropinlərinin insan somatotropinlərindən kimyəvi tərkibinə, fiziki kimyəvi, immunoloji xüsusiyyətlərinə və növ spesifikliyinə görə əhəmiyyətli fərqlərinə görə, eləcə də ayrı-ayrı preparatların qiymətləndirilməsinə əsaslanaraq, komitə hesab edir ki, qida məhsullarında öküz somatotropinlərinin mümkün qalıqlarının olması insan sağlamlığı üçün təhlükəli deyil və ona görə də həmin preparatların qalıq miqdarının maksimal hədlərinin müəyyən edilməsinə ehtiyac yoxdur. Somatotropinlərin-asılı somatomedinlərin analizi əsasında heyvani məhsulların qiymətləndirilməsinin əlavə metodlarnının istifadəsinin mümkünlüyü göstərilmişdir. *** qalıqların göstərilən maksimal hədləri başlanğıc (əsas ) preparata görə verilmişdir. **** SYVDO- sutkalıq yolverilən daxil olma bədən kütləsinin mkqr/kq-da. 144 Sanitariya-epidemioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 10 (məlumat) 10. QĠDA MƏHSULLARINDA YOL VERĠLƏN XÜSUSĠ AKTĠVLĠYĠN ĠġLƏNMƏSĠ ZAMANI ĠSTĠFADƏ EDĠLƏN ƏSAS QAYDALAR VƏ MÜƏYYƏNLƏġDĠRĠLƏN NORMATĠVLƏRƏ UYĞUNLUĞUN GĠGĠYENĠK QĠYMƏTLƏNDĠRĠLMƏSĠ 10.1. Normativlər qida yolu ilə daxil olma üçün daxili şüalanma dozasını müəyyənləşdirən, texnogen mənşəli aparıcı radionuklidlər kimi 90 Sr və 137 Cs-a aid edilir. Əsas qida məhsulları ilə 90 Sr və 137 Cs daxil olmasından dozanın zənginləşdirilməsi 1m Zv/ ildən yüksək olmamalıdır. 10.2. Rusiya və Azərbaycan Respublikası əhalisinin qidalanma xüsusiyyətlərinin təxminən eyni olduğunu nəzərə alaraq 1992-1996-cı illər üçün Rusiya Federasiyasında aparılmış tədqiqatları əsas götürərək eynilə Azərbaycan Respublikası üçün hesablamalarda faktiki orta rasionu istifadə etmək məqsədəuyğun hesab edilir (cədvəl 1). Cədvəl 1 MƏHSULLAR: 1992 1993 1994 1995 1996 Çörək və çörək məhsulları (una hesablanır) 286,0 293,0 276,0 279 266 Süd və süd məhsulları* 563,5 586,6 584,5 478,8 450,8 Kartof 293,0 309,0 309,0 309,0 296,0 Tərəvəz və bostan bitkiləri 214,0 210,0 194,0 227,0 214,0 Ət və ət məhsulları 158,0 158,0 158,0 145,0 132,0 Balıq və balıq məhsulları 32,9 29,6 23,0 26,3 26,3 Meyvə və giləmeyvələr 78,9 85,5 82,2 82,2 85,8 CƏMĠ: 1626,3 1671,7 1626,7 1547,3 1470,6 *- yağ aid edilmir. 10.3. Az istehlak edilən ( kütləsinə görə) qida məhsulları üçün aşağıda göstərilən yolverilmələr müəyyənləşdirilir: onların istehlakı hesabına olan doza 1m Zv/ il dozasına daxil edilmir. ayrı-ayrı belə məhsulların hesabına olan doza 1%-dək məhdudlaşdırılır və az istehlak olunan bütün məhsulların doza normasının jəmi 10%-dən çox olmamalıdır ( 0,1 m Çv/il) 10.4.Hazırkı Sanitariya qaydaları referentlik populyasiyası kimi stronsium-90 üçün daxil olma vahidinin doza koofisientinin hesablanmasında uzunmüddətli qalıq radioaktiv çirklənmə şəraitində əhalinin şüalanmasının məhdudlaşdırılması üçün nəzərdə tutulması ilə əlaqədəar olaraq şualanma dozasının hesablanması üçün əhalinin yaş strukturu nəzərə alınmaqla qəbul edilir? Populyasiya üçün effektli doza koofisienti (lef) 3,6∙10 8 Zv/Bk bərabərdir. 10.5.Qida məhsullarının radiasiya təhlükəsizliyi kriterilərinə uyğunluğunun təyin edilməsi üçün nümunədə stronsium -90 və sezium -137-in xüsusi aktivliyinin ölçmə nəticələrinə görə hesablanan B- uyğunluq göstərijisi tətbiq edilir. B= (A/H) 90 Sr + ( A/H) 137 Cs, burada. A- qida məhsulunda stronsium-90 və sezium-137-in xüsusi aktivliyinin ölçülən qiyməti, Bk/kq; H- həmin məhsulda stronsium -90 və sezium -137 üçün xüsusi aktivliyin yolverilən həddi. 10.6.Qida məhsullarının xüsusi aktivliyinə nəzarət və gigiyenik qiymətləndirmə qida məhsulunda stronsium-90 və sezium-137 –ə radiasiya nəzarəti zamanı nümunənin seçilməsi, analizi və gigiyenik qiymətləndirməyə dair qüvvədə olan metodik göstərişlərə uyğun olaraq aparılır. 145 Sanitariya-epideınioloji qaydalar və normativlərə Əlavə 11 11. AVROPA ĠTTĠFAQI ÖLKƏLƏRĠNƏ ĠXRAC EDĠLƏN VƏ ORADAN ĠDXAL EDĠLƏN BƏZĠ MƏHSULLARDA AFLATOKSĠNĠN YOL VERĠLƏN MĠQDARI Sıra №-si Məhsulun adı Aflatoksinin maksimum yol verilən miqdarı mkq/kq i B1 B1, B2, G1 və G2 aflatoksinlərinin cəmi M1 1 Emal edilməmiş çiy ver fındığı (araxis) 8.0 15,0 2 Qoz, fındıq, badam və s. 5.0 10,0 3 Emal olunmuş yer fındığı (araxis) 2.0 4.0 4 Bir başa və ya digər qidaların tərkibində inqridiyent kimi istifadə olunan quru meyvələr və bu kimi emal olunmuş məhsullar 2,0 4.0 5 Taxıl və taxıl məhsulları 2,0 4.0 6 Qarğıdalı 5.0 10,0 7 Emal olunmamış təzə süd - - 0,050 8 Bütöv və üyüdülmüş istiot, qırmızı bibər daxil olmaqla ədviyyatlar 5,0 10,0 9 Yenidoğulmuş və azyaşlı uşaqlar üçün dənli bitkilərin emalı məhsulları 0,10 - 10 Körpələr üçün süd qarışıqları - - 0,025 11 Xüsusilə yenidoğulmuşlar üçün tibbi məqsədlərlə istifadə olunan pəhriz qidaları 0,10 - 0.025 *Avropa Komissiyasının 19 dekabr 2006-cı il tarixli 1881/2006 (EC) №-li Reqlamentinə əsasən tərtib olunmuşdur 146 MÜNDƏRĠCAT Qida məhsullarının təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər I. İstifadə sahəsi .......................................................................................................................................... I II. Ümumi müddəalar ................................................................................................................................ 1 III. Qida məhsullarının təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gıgiyenik tələblər ..................................... 3 Əlavə 1. 1. Qida məhsullarının təhlükəsizliyinə və qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər 1.1. Ət və ət məhsulları, quş, yumurta və onlardan hazırlanan məhsullar ................................................. 7 1.2. Süd və süd məhsulları ....................................................................................................................... 18 1.3. Balıq, balıqçılıq sahəsinin qeyri-balıq məhsulları və onlardan hazırlanan məmulatlar ...................24 1.4. Taxıl, dəyirman-yarma və çörək-bulka məmulatları ........................................................................ 31 1.5. Şəkər və qənnadı məmulatları .......................................................................................................... 35 1.6. Meyvə-tərəvəz məhsulları ................................................................................................................ 41 1.7. Yağ xammalları və piy məhsulları .................................................................................................... 49 1.8. İçkilər ................................................................................................................................................ 54 1.9. Digər məhsullar ................................................................................................................................ 57 1.10. Qidaya bioloji aktiv əlavələr (BAƏ) .............................................................................................. 67 Əlavə 2. 2.1. Ayrı-ayrı qida məhsullarının qida dəyərliliyinə gigiyenik tələblər .................................................. 72 2.2. Meyvə və tərəvəz şirələrinin qida dəyərliliyi kriteriyaları .............................................................. 72 Əlava 3. 3. Uşaq qidası məhsullarının qida dəyərliliyinə və təhlükəsizliyinə gigiyenik tələblər. 3.1. Erkən yaşlı uşaqların qidalanması üçün məhsullar .......................................................................... 73 3.1.1. Süd əsaslı məhsullar ...................................................................................................................... 73 3.1.1.1. Uyğunlaşdırılmış süd məhsulları (quru, maye, şirin, turş süd) .................................................. 73 3.1.1.2. Hissəvi uyğunlaşdırılmış süd qatışıqları, o cümlədən növbəti qatışıqlar (quru, mave, şirin, turş süd) ..................................................................................................................... 76 3.1.1.3. Sterilizə edilmiş süd (o cümlədən vitaminləşdirilmiş) ............................................................... 77 3.1.1.4. Maye turş süd məhsulları (o cümlədən meyvə-tərəvəz qatışıqları ilə) ....................................... 78 3.1.1 5. Kəsmik və kəsmik məmulatları (o cümlədən meyvə-tərəvəz qatışıqları ilə) .............................. 79 3.1.1.6. Uşaq qidası üçün quru süd ......................................................................................................... 80 3.1.1.7. Quru və maye süd içkiləri (6 aylıqdan 3 yaşa qədər uşaqlar ..................................................... 80 3.1.2. Taxıl əsasında yem məhsulları. 3.1.2.1. Qaynadılma tələb edən un və yarmalar ...................................................................................... 81 3.1.2.2. Tez həll olan südsüz quru sıyıqlar (instant hazırlanan) .............................................................. 82 3.1.2.3 Qaynadılma tələb edən südlü quru sıyıqlar ................................................................................. 83 3.1.2.4. Tez həll olan südlü quru sıyıqlar (instant hazırlaııan) ................................................................ 84 3.1.2.5. Həll olan peçenyelər .................................................................................................................. 84 3.1.3. Mevvə-tərəvəz əsasında yem məhsulları, meyvə-tərəvəz konservləri (meyvə, tərəvəz, meyvə-tərəvəz şirələri, nektarlar və içkilər; pürelər; meyvəli-südlü və meyvəli-dənli pürelər) .................................................................................................................. 85 3.1.4. Ət əsaslı yem məhsulları. 3.1.4.1 Ət konservləri (mal, donuz, qoyun, quş və s ), o cümlədən əlavə ət məhsulları (subprodukt) əlavə edilməklə ................................................................................................ 86 3.1.4.2. Ət əsaslı pasterizə edilmiş kolbasalar (1,5 yaşlı və böyük) ........................................................ 87 3.1.4.3. Ət-bitki konservləri .................................................................................................................... 87 3.1.5. Balıq əsaslı yem məhsulları 3.1.5.1. Balıq konservləri ........................................................................................................................ 89 3.1.5.2. Balıq-bitki konservləri ............................................................................................................... 89 3.1.6. Uşaqlar üçün instant ot çayları ...................................................................................................... 90 3.2. Məktəbəqədər və məktəbli uşaqların qidalanması üçün məhsullar. 3.2.1. Ət əsaslı məhsullar. 3.2.1.1. Ət konservləri (o cümlədən quş ətindən) .................................................................................... 91 147 3.2.1.2. Kolbasa məmulatları ................................................................................................................. 92 3.2.1.3. Ət yarımfabrikatları .................................................................................................................. 93 3.2.1.4. Paştetlər və kulinariya məmulatları .......................................................................................... 93 3.2.2. Çörək bulka və dəyirman-dinq məmulatları ................................................................................ 94 3.3. Uşaqların müalicəvi qidalanması üçün xüsusiləşdirilmiş məhsullar. 3.3.1. Azlaktozalı və laktozasız məhsullar ............................................................................................ 95 3.3.2. Soya zülalı izolyatı əsasında məhsullar ....................................................................................... 96 3.3.3. Yüksək zülallı quru süd məhsulları ............................................................................................. 98 3.3.4. Aşağı zülallı məhsullar (nişastalar, yarmalar, makaron məmulatları) ......................................... 99 3.3.5. Tam və hissəvı zülal hidrolizzatları əsasında məhsullar ............................................................ 100 3.3.5.1. 1 yaşlı uşaqlar üçün fenialaninsiz, yaxud onurı mıqdarı aşağı olan məhsullar ....................... 101 3.3.6. Sublimasiya edilmiş məhsullar. 3.3.6.1. Sublimasiya edilmiş süd əsaslı məhsullar (kəsmik və s.) ....................................................... 102 3.3.6.2. Sublimasiya edilmış ət əsaslı məhsullar ................................................................... ............ 103 3.3.6.3. Sublimasiya edilmiş bitki əsaslı məhsullar ............................................................................. 104 3.3.7. Vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlar üçün məhsullar .................................................................. 104 3.4. Səhiyyə sistemi süd mətbəxlərində hazırlanan uşaq qidaları üçün süd məhsullarının mikrobioloji göstəricisi ................................................................................................................. 106 3.5. Hamilə və uşaq əmizdirən qadınların qidalanması üçün məhsullar 3.5.1. Süd əsaslı və soya zülallı izolyatı əsaslı məhsullar ................................................................... 107 3.5.2. Süd-yarma əsaslı sıyıqlar (instant hazırlanan) ........................................................................... 108 3.5.3. Meyvə-tərəvəz əsaslı məhsullar (meyvə-tərəvəz şirələri, nektarları və içkiləri) ....................... 110 3.5.4. Otlu instant çaylar (bitkı əsaslı) ................................................................................................. 110 3.6. Uşaq qidası məhsullarının hazırlanmasında ıstifadə edilən əsas xammal və komponentlər ........................................................................................................................... 111 Əlavə 4. 4. Qidaya bioloji aktiv əlavələrin hazırlanması üçün istifadə zamanı insan sağlamlığına zərərli təsir göstərməyən bioloji aktiv maddələr, onların mənbəyini təşkil edən qida və məhsul komponentləri ........................................................................ ............................................ 117 Əlavə 5. 5. Qidaya bioloji aktiv əlavələrin hazırlanması üçün istifadə zamanı insan sağlamlığına zərərli təsir göstərə bilən bioloji aktiv maddələr, onların mənbəyini təşkil edən qida və məhsul komponentləri ..................................................................................................................... 119 Əlavə 6. 6. Balıqların, xərçəngkimilərin, molyuskaların, suda-quruda yaşayanların, sürünənlərin və onların emal məhsullarının parazitoloji təhlükəsizlik göstəriciləri ................................................. 120 Əhavə 7. 7. Qida məhsullarının hazırlanması üçün istifadə zamanı insan orqanizminə zərərli təsir göstərməyən qida əlavələri ........................................................................................................... 124 Əlavə 8 8. Konservləşdirilmiş qida məhsullarının təhlükəsizliyinə gigiyenik tələblər ................ ................... 137 Əlavə 9 9. Qida əlavələri və kontaminatları üzrə FAO-ÜST ekspertlərinin birgə komitəsi tərəfindən tövsiyə edilən heyvan mənşəlı qida məhsullarında baytarlıq (zootexniki) preparatlarının qalığının maksimal səviyyələri ............................................................... 140 Əlavə 10 (məlumat), 10. Qida məhsullarında yol verilən xüsusi aktivliyin işlənməsi zamanı istifadə edilən əsas qaydalar və müəyyənləşdirilən normativlərə uyğunluğun gigiyenik qiymətləndirilməsı ......................144 Əlavə 11. 11. Avropa ittifaqı ölkələrinə ixrac edilən və oradan idxal edilən bəzi məhsullarda aflatoksinin vol verilən miqdarı ........................................................................................................... 145