Order No. 224-N of the Minister of Agriculture validating the Regulation on forest seed production and forest nurseries

Համարը Համարը N 224-Ն Տ եսակը Տ եսակը Հիմնական Տ իպը Տ իպը Հրաման Կարգավիճակը Կարգավիճակը Գործում է Սկզբնաղբյուրը Սկզբնաղբյուրը ՀՀԳՏ 2013.02.15/4(448) Հոդ.32 Ընդունման վայրը Ընդունման վայրը Երևան Ընդունող մարմինը Ընդունող մարմինը Գյուղատնտեսության նախարար Ընդունման ամսաթիվը Ընդունման ամսաթիվը 17.12.2012 Ստորագրող մարմինը Ստորագրող մարմինը Գյուղատնտեսության նախարար Ստորագրման ամսաթիվը Ստորագրման ամսաթիվը 17.12.2012 Վ ավերացնող մարմինը Վ ավերացնող մարմինը Վ ավերացման ամսաթիվը Վ ավերացման ամսաթիվը Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը Ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը 25.02.2013 Ուժը կորցնելու ամսաթիվը Ուժը կորցնելու ամսաթիվը Կապեր այլ փաստաթղթերի հետԿապեր այլ փաստաթղթերի հետ ՀՀ ԳՅՈՒ ՂԱՏ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ ԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ ԵՎ Տ ՆԿԱՐԱՆԱՅԻՆՀՀ ԳՅՈՒ ՂԱՏ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԻ ՀՐԱՄԱՆԸ ԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ ԵՎ Տ ՆԿԱՐԱՆԱՅԻՆ Տ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅԱՆ Վ ԱՐՄԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ ՀԱՍՏ ԱՏ ԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆՏ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅԱՆ Վ ԱՐՄԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ ՀԱՍՏ ԱՏ ԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Պետական գրանցման թիվ 10613033 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐ 17 դեկտեմբերի 2012 թ. ք. Երևան N 224-Ն Հ Ր Ա Մ Ա ՆՀ Ր Ա Մ Ա Ն ԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ ԵՎ Տ ՆԿԱՐԱՆԱՅԻՆ Տ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅԱՆ Վ ԱՐՄԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ ՀԱՍՏ ԱՏ ԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ ԵՎ Տ ՆԿԱՐԱՆԱՅԻՆ Տ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅԱՆ Վ ԱՐՄԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ ՀԱՍՏ ԱՏ ԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ Հիմք ընդունելով Հայաստանի Հանրապետության անտառային օրենսգրքի 31-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթները. ՀՀրամայում եմ՝րամայում եմ՝ Հաստատել անտառսերմնային և տնկարանային տնտեսության վարման կանոնները` համաձայն հավելվածի: ՆախարարՆախարար Հա վել վա ծՀա վել վա ծ ՀՀ ՀՀ գյուղա տ նտ եսությա ն նա խա րա րիգյուղա տ նտ եսությա ն նա խա րա րի 2012 թվա կա նի դեկտ եմբ երի 17-ի2012 թվա կա նի դեկտ եմբ երի 17-ի N 224-Ն հրա մա նիN 224-Ն հրա մա նի ԿԱՆՈՆՆԵՐԿԱՆՈՆՆԵՐ ԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ ԵՎ Տ ՆԿԱՐԱՆԱՅԻՆ Տ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅԱՆ Վ ԱՐՄԱՆԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ ԵՎ Տ ՆԿԱՐԱՆԱՅԻՆ Տ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅԱՆ Վ ԱՐՄԱՆ http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 1/26 https://pdf.arlis.am/81259 https://www.arlis.am I . ԸՆԴՀԱՆՈՒ Ր ԴՐՈՒ ՅԹ ՆԵՐI. ԸՆԴՀԱՆՈՒ Ր ԴՐՈՒ ՅԹ ՆԵՐ 1. Անտառսերմնային և տնկարանային տնտեսության վարումն իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության անտառային օրենսգրքին, իրավական այլ ակտերին և սույն կանոններին համապատասխան: 2. Անտառսերմնային և տնկարանային տնտեսության վարման համար հիմնադրվում է անտառսերմնային բազա և տնկարան: II. ԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ Տ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅՈՒ ՆII. ԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ Տ ՆՏ ԵՍՈՒ Թ ՅՈՒ Ն 3. Անտառսերմնային տնտեսություն վարողը (այսուհետ՝ տնտեսություն վարող) արժեքավոր ժառանգական հատկություններով օժտված սերմերի անհրաժեշտ պաշարով ապահովման նպատակով կազմակերպում է անտառսերմնային բազա: 4. Անտառսերմնային բազայում ներառվում են` դրական ծառերը, դրական տնկարկները, հատուկ հիմնադրված անտառսերմնային տնկադաշտերը: 5. Դրական ծառերը մեկ կամ մի շարք տնտեսապես արժեքավոր հատկանիշներով (բարձրություն, բնի տրամագիծ և այլն) նշանակալիորեն գերազանցում են նույն պայմաններում աճող նույն տեսակի և տարիքի ծառերին: Դրական ծառերն ընտրում են տնտեսություն վարողի մասնագետները, որից հետո` լրացնում են դրական ծառի ընտրության անհատական քարտը (N 1 ձև) և ստորագրում: 6. Դրական տնկարկները մեկ կամ մի շարք տնտեսապես արժեքավոր հատկանիշներով (բարձրություն, բնի տրամագիծ և այլն) նշանակալիորեն գերազանցում են նույն պայմաններում աճող շրջակայքում գտնվող տնկարկներից: Դրական տնկարկներն ընտրում են տնտեսություն վարողի մասնագետները, որից հետո` լրացնում են դրական տնկարկների անձնագիրը (N 2 ձև) և ստորագրում: 7. Անտառսերմնային տնկադաշտերն էլիտային սերմերից ստացված տնկանյութով հիմնադրված անտառմշակույթներ (տնկադաշտեր) են: Անտառսերմնային տնկադաշտերը հիմնվում են տնտեսություն վարողի կողմից: Հիմնումից հետո տնտեսություն վարողի մասնագետի կողմից լրացվում և ստորագրվում են N 3 և N 4 ձևերը: 8. Հիմնված անտառսերմնային տնկադաշտերը սերմնատու դառնալուց հետո տնտեսություն վարողի մասնագետի կողմից լրացվում և ստորագրվում է տվյալ անտառսերմնային տնկադաշտի անձնագիրը (N 5 ձև): 9. Սերմերի որակական ցուցանիշների լաբորատոր հետազոտություններն անցկացվում են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հավատարմագրված լաբորատորիաներում: Կաղնու, ընկուզենու, ձիակասկի, շագանակենու, հաճարենու, ծիրանենու, արջատխլենու պիտանելիությունը հաստատվում է տնտեսություն վարողի կողմից` համաձայն սույն կանոնների 12-րդ բաժնի դրույթների: 10. Տարբեր ծագման և տարբեր որակի սերմերի միմյանց խառնումն արգելվում է: III . Ֆ ԵՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԴԻՏ ՈՒ ՄՆԵՐIII. Ֆ ԵՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԴԻՏ ՈՒ ՄՆԵՐ 11. Կոների, պտուղների, սերմերի սպասվող բերքը պարզելու և սերմերի մթերման աշխատանքները ժամանակին կազմակերպելու համար տնտեսություն վարողն ամեն տարի անցկացնում է ​ֆենոլոգիական դիտումներ (համաձայն սույն կանոնների 15-րդ կետի): 12. Տնտեսություն վարողը հսկողություն է իրականացնում հիմնական, իսկ անհրաժեշտության դեպքում, նաև այլ անտառկազմող ծառաթփատեսակների պտղաբերության նկատմամբ: 13. Ֆենոլոգիական դիտումները և պտղաբերության հաշվարկը իրականացվում է առնվազն 0.25 հա մակերեսով` մշտական, առնվազն չորս հատ փորձահրապարակներում (այն հաշվարկով, որ մեկ փորձահրապարակի վրա ուսումնասիրվող ծառատեսակի քանակը չպետք է պակաս լինի 100–ից) և արդյունքները լրացվում է N 6 ձևի քարտում: 14. Ֆենոլոգիական դիտումների ժամանակ հաստատվում է պտղաբերման փուլերի մասսայական շրջանը և ի հայտ է բերվում բերքի անկում կամ կորուստ առաջացնող պատճառները: 15. Ֆենոլոգիական դիտումների ժամանակ պտղաբերման փուլերը, ինչպես նաև ծառերի և թփերի սերմերի սպասվող բերքի հաշվարկները գրանցվում է N 7 ձևի ամփոփագրում` համաձայն N 1, N 2 և N 3 աղյուսակների: Պտղաբերման փուլերըՊտղաբերման փուլերը Պտղաբերման փուլերը Պտղաբերման փուլերի նկարագրությունը Առաջին փուլ Ծաղկում ծառաթփատեսակների ծաղկակիր ճյուղերը թեթև թափահարելիս ծաղկաբույլերից կամ միկրոսպորո​ֆիլլերից ծաղկափոշին դուրս է թռչում, իսկ այն ծառաթփատեսակները, որոնք ունեն զարգացած ծաղկապատ ծաղիկներ բացվել են. http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 2/26 Երկրորդ փուլ Սերմնարանների և պտուղների առաջացում ծառաթփատեսակների ծաղկակիր ճյուղերի վրա ծաղիկների և ծաղկաբույլերի տեղերում առաջանում են պտուղներ, իսկ ասեղնատերևավորների մոտ նկատվում է կոների աճ և դրանց կանաչ գունավորում: Սոճիների մոտ այդ փուլը առաջ է գալիս ծաղկումից մի տարի հետո. Երրորդ փուլ Պտուղների և կոների հասունացում պտուղները և կոները հասնում են որոշակի չափերի և ձեռք են բերում իրենց հասուն վիճակին բնորոշ գունավորում: ՍանդղակՍանդղակ Ծառաթփային տնկարկների ծաղկման և պտղաբերման աչքաչափային գնահատումԾառաթփային տնկարկների ծաղկման և պտղաբերման աչքաչափային գնահատում Ծաղկման և պտղաբերման բալը Բալի բնութագիրը 0 1 2 3 4 5 1 2 3 Տնկարկների համար Ծաղկման և բերքի բացակայություն Շատ թույլ արտահայտված ծաղկում կամ շատ սակավ բերք` երբ ծառատեսակների վրա ծաղիկները, պտուղները կամ կոները շատ քիչ քանակությամբ են Թույլ արտահայտված ծաղկում կամ սակավ բերք` երբ ծառատեսակները համաչափ են ծաղկում կամ պտղակալում Միջին ծաղկում կամ միջին բերք` երբ ծառատեսակները մեծ քանակությամբ ծաղկել կամ պտղակալել են Լավ ծաղկում կամ լավ բերք` երբ ծառատեսակները լիովին ծաղկել կամ պտղակալել են Շատ լավ ծաղկում կամ շատ լավ բերք` երբ ծառատեսակների վրա առկա է գերազանց ծաղկում կամ պտղակալում Թփերի համար Թույլ արտահայտված ծաղկում կամ սակավ պտղակալում` երբ թփատեսակների վրա ծաղիկները կամ պտուղները շատ հազվադեպ են հանդիպում Միջին արտահայտված ծաղկում կամ պտղակալում` երբ թփատեսակների վրա ծաղիկները կամ պտուղները բավարար քանակությամբ են Լավ ծաղկում կամ պտղակալում` երբ թփատեսակների մեծամասնությունը կամ բոլորը լիովին ծաղկել և պտղակալել են ՍանդղակՍանդղակ http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 3/26 բարձրահասակ ծառի բերքատվության աչքաչափական գնահատմանբարձրահասակ ծառի բերքատվության աչքաչափական գնահատման Բերքատվության աստիճանը Ծառի վրա տեղաբաշխված պտուղների կամ կոների բնույթը բալերով բալի բացատրությունը 0 1 2 3 4 5 Բացակայում է Շատ քիչ Քիչ Միջին Մեծ Շատ մեծ Ծառի վրա պտուղներ կամ կոներ չկան, դրանց հնարավոր չէ հայտնաբերել նաև հեռադիտակի օգնությամբ Առանձին ճյուղերի վրա սաղարթի վերին և միջին մասերում, մեծամասնությամբ հարավային կողմնադրությունում առկա են եզակի պտուղներ և կոներ Սաղարթի հատկապես հարավային կողմնադրության վերին և միջին մասերի սակավաթիվ ճյուղերի վրա, պտուղների և կոների աննշան քանակություն Սաղարթի հատկապես հարավային կողմնադրության վերին և միջին մասերի բավականին մեծ քանակությամբ ճյուղերի վրա հավասարաչափ կամ խմբերով աճում են միջին քանակությամբ պտուղներ և կոներ Ասեղնատերևավոր ծառատեսակների սաղարթի հատկապես հարավային կողմնադրության վերին և միջին մասերի ճյուղերի մեծամասնության վրա մեծ քանակությամբ կոներ, տերևավոր տեսակների մոտ պտուղները տարածված են ամբողջ սաղարթով Բոլոր ճյուղերի վրա սաղարթի վերին և միջին մասերում շատ մեծ քանակությամբ կոներ, տերևավոր ծառատեսակների ամբողջ սաղարթի վրա մեծ քանակությամբ պտուղներ: IV. ՍԵՐՄԵՐԻ ՄԹ ԵՐՄԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒ ՄԸIV. ՍԵՐՄԵՐԻ ՄԹ ԵՐՄԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒ ՄԸ 16. Սերմերի մթերման ծավալները տնտեսություն վարողի համար սահմանվում է հիմք ընդունելով անտառկառավարման պլանները և սերմերի կանխատեսվող բերքի քանակը: 17. Սերմնահավաքից առաջ տնտեսություն վարողն իրականացնում է. 1) աշխատակիցների ծանոթացում սերմերի, պտուղների, կոների մթերման, առաջնային վերամշակման աշխատանքների, անհրաժեշտ հմտությունների, ինչպես նաև աշխատանքների կատարման անվտանգության տեխնիկայի կանոնների հետ, 2) կոների, պտուղների և սերմերի ընդունման կետերի, իսկ անհրաժեշտության դեպքում` ժամանակավոր պահեստների և օժանդակ տարածքների առանձնացում, 3) պահեստների, տարաների և օգտագործվող սարքավորումների ախտահանում, 4) սերմերի մասսայական հասունացումից առաջ կոների, պտուղների, սերմերի որակի և վարակվածության աստիճանի գնահատում` փորձանմուշների ստուգիչ հավաքի միջոցով: 18. Ծառերի և թփերի սերմերի, պտուղների և կոների մթերման ժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ անտառագիտական պահանջները. 1) սերմերի մթերումն իրականացնել ըստ դրանց հասունացման ժամկետների, 2) սերմեր չեն հավաքվում վարակիչ հիվանդությունների օջախներում, ընտրովի սանիտարական հատման նշանակված ծառուտներում և այն տնկարկներում, որոնցում բերքի նախնական ուսումնասիրության և որակի գնահատման ժամանակ սերմերը մթերման համար պիտանի չեն համարվել: 19. Կոների, պտուղների և սերմերի մթերման ժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել անվտանգության տեխնիկայի հետևյալ պահանջները. 1) կոների, պտուղների և սերմերի հավաքն իրականացվում են հատատեղերից 50 մ հեռավորության վրա գտնվող համապատասխան տարածքներից, 2) կանգուն ծառերից կոների, պտուղների, սերմերի հավաքումն անձրևային եղանակին, քամու, կայծակի, շատ խիտ ամպամածության և սառցակալման ժամանակ չի թույլատրվում, 3) ծառի սաղարթ բարձրանալ չի թույլատրվում այն բանվորներին, ովքեր չունեն մասնագիտական պատրաստվածություն և առանց անվտանգության գոտիների են. 4) աշխատանքից առաջ իրականացվում է անվտանգության գոտիների, աստիճանների և սաղարթ բարձրանալու համար անհրաժեշտ այլ սարքավորումների սարքինության ստուգում: http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 4/26 V. ՍԵՐՄԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒ ՄԸ ԵՎ Տ ԵՂԱՓ ՈԽՈՒ ՄԸV. ՍԵՐՄԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒ ՄԸ ԵՎ Տ ԵՂԱՓ ՈԽՈՒ ՄԸ 20. Ծառերի և թփերի սերմերը պահպանվում են պահեստ-սերմնարաններում, իսկ դրանց բացակայության դեպքում` չոր, հարմարեցված շինությունում (այսուհետ՝ պահեստ): Չոր, հարմարեցված շինությունը կարող է լինել որևիցե կառույցի մեջ մեկուսացված տարածք: 21. Պահեստ-սերմնարանն ունի օդափոխիչ, օդի հարաբերական խոնավությունը և ջերմությունը գրանցելու համար սարքեր: Օդի հարաբերական խոնավությունը չպետք է գերազանցի 70 տոկոսը: Սերմերի մեծամասնության համար ծլունակություն ապահովող ջերմաստիճան է հանդիսանում 0-ից մինչև +5–ը: Ցածր ջերմաստիճանում պահպանվող սերմերի համար պահեստներում օգտվում են սառնարաններից: 22. Պահեստում տեղադրվում են դարակաշարեր, տարաներ և գործիքներ, որոնք անհրաժեշտ են միջին նմուշները և սերմերը կշռելու համար (կշեռք, դույլ, ձագար, բրեզենտ և այլն): 23. Պահեստը, ինչպես նաև տարան և գործիքները պահվում են մաքուր և ախտահանված վիճակում: Պահեստում բացի սերմերի պահպանման համար անհրաժեշտ գործիքներից, այլ իրեր չեն պահպանվում: 24. Սերմերը պահպանվում են փակ և բաց եղանակներով: Սերմերի պահպանության ժամանակ անհրաժեշտ է ապահովել սերմերի յուրաքանչյուր տեսակի համար սահմանված հարաբերական խոնավությունը: 25. Կոների, պտուղների, սերմերի յուրաքանչյուր տարայի կամ փաթեթավորման ներսում և դրսում փակցվում է պիտակ, որի վրա նշվում են ծառաթփատեսակի անվանումը, քաշը, մթերումն իրականացրած տնտեսության անվանումը, մթերման վայրը (քառակուսի, տեղամաս), ժամկետը և կնքվում տնտեսության կնիքով (N 8 ձև): 26. Սերմերը բարձելուց, տեղափոխելուց և բեռնաթափելուց չպետք է ենթարկվեն մեխանիկական վնասվածքների և չպետք է թրջվեն: Կոպիտ կամ փափուկ տարայում փաթեթավորված սերմի քաշը չպետք է գերազանցի 50 կգ: 27. Տնտեսություն վարողի անձնական կարիքների կամ տնտեսությունից դուրս հանելու համար մթերված սերմերի հաշվառումն իրականացվում է տնտեսության` անտառային սերմերի հաշվառման գրքում (N 9 ձև): 28. Պահպանվող կամ իրացվող սերմերը պետք է ապահովված լինեն դրանց կարգը հավաստող փաստաթղթով: VI. ՆԱԽԱԶԳՈՒ ՇԱԿԱՆ ԵՎ ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒ ՄՆԵՐԸVI. ՆԱԽԱԶԳՈՒ ՇԱԿԱՆ ԵՎ ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒ ՄՆԵՐԸ 29. Անտառպաթոլոգիական ուսումնասիրությունների հիման վրա անտառսերմնային բազայում և տնկարանում իրականացվում է վնասատուների և հիվանդությունների տարածումը կանխարգելող պայքարի միջոցառումներ: VII. Տ ՆԿԱՐԱՆԻ ՀԻՄՆԱԴՐՈՒ ՄԸVII. Տ ՆԿԱՐԱՆԻ ՀԻՄՆԱԴՐՈՒ ՄԸ 30. Տնկարանի հիմնադրման համար տնտեսություն վարողը, հիմք ընդունելով անտառկառավարման պլանները, լիազորված մարմնին է ներկայացնում տնկարանի հիմնադրման նախագիծ, որը ներառում է. 1) անտառտնտեսություն վարող կազմակերպության անվանումը, 2) տնկարանի հիմնադրման նպատակը, 3) տնկարանի գտնվելու վայրը (անտառպետություն, քառակուսի, տեղամաս), 4) տնկանյութի ընդհանուր պահանջարկն ըստ տեսականու, 5) սերմերի պահանջվող քանակն ըստ տեսականու և կարգի. 6) տնկարանի մակերեսը (հա), ուրվագիծը. 7) իրականացվելիք աշխատանքների ցանկը: 31. Տնկարանի տեղն ընտրվում է հաշվի առնելով նրա միկրոկլիման, հողամասի դիրքը, հողի որակը և ոռոգման ջրի առկայությունը: 32. Տնկարանը հիմնվում է այնպիսի վայրերում, որտեղ ձմռանն ու գարնանը սառը օդը երկար չի մնում և պաշտպանված է ուժեղ քամիներից: 33. Եթե առանձնացված հողամասը տվյալ վայրի գերիշխող քամիներից և ցուրտ հոսանքներից բնական պաշտպանական միջոցներով (բարձրություն, անտառներ) ապահովված չէ, այդ դեպքում տնկարանի հիմնադրման հետ մեկտեղ` գերիշխող քամիների դեմ ստեղծում են արհեստական պաշտպանություն: 34. Արհեստական պաշտպանության նպատակով հողամասի շուրջը տնկում են 4-5 շարքից բաղկացած պաշտպանական անտառաշերտ, շարքը շարքից 1,5-2 մ, իսկ շարքում` ըստ բույսի տեսակի 0,5-1 մ հեռավորության վրա: 35. Որպեսզի սերմնաբույսերը և տնկիները ստվերի տակ չընկնեն, քամապաշտպան անտառաշերտերը տեղադրվում են տնկարանի ցանքի և ձևավորման բաժիններից 10-15 մ հեռավորության վրա: 36. Տնկարանի ընդհանուր մակերեսը ներառում է նաև օժանդակ մասի մակերեսը, որը կազմում է տնկարանի օգտագործելի մակերեսի 20-25 տոկոսային կետը: Օժանդակ մասի մակերեսը ներառում է ճանապարհային և ոռոգման համակարգը, պաշտպանիչ տնկարկները և այլ տարածքներ, որոնք չեն ընդգրկվում ցանքաշրջանառության մեջ: 37. Տնկարանի համար նախատեսված տարածքը կարող է ունենալ մինչև 2-3օ հավասարաչափ թեքություն: Լանջի ուղղվածությունը անտառային և անտառ-տափաստանային գոտիներում լինում է արևմտյան և հարավարևմտյան, իսկ տափաստանային գոտիներում` արևմտյան, հյուսիսարևմտյան, հյուսիսային և հյուսիսարևելյան: 38. Տնկարանն ունի ցանքի և անհրաժեշտության դեպքում նաև դպրոց-հողամասի բաժիններ: 39. Տնկարանի աշխատանքները սկսելուց առաջ կազմված նախագծի հիման վրա, տնկարանի տարածքը բաժանվում է բաժինների` ըստ առանձին ծառատեսակների: 40. Տնկարանի բաժինները սահմանագծվում են համապատասխան ճանապարհներով: Ճանապարհների լայնությունը կախված է տնկարանի հողի մշակման եղանակից (ձեռքով կամ մեքենայացված): http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 5/26 41. Բաժինների սահմանազատման տեղում տնկում են ցուցիչներ, որոնք ցույց են տալիս բաժնի անվանումը կամ համարը: 42. Տնկարանը պարտադիր ցանկապատվում է: VIII. ՍԵՐՄԵՐԻ ՑԱՆՔԸVIII. ՍԵՐՄԵՐԻ ՑԱՆՔԸ 43. Ցանքը հիմնականում կատարվում է գարնանը և աշնանը երկու եղանակով` շարքերով կամ ժապավենաձև մարգերով: 44. Մարգերում ցանքը կատարվում է ձեռքով կամ սերմնացան մեքենայով: 45. Սերմերի ցանքի խորությունը բավարար է, երբ սերմերը ծածկող հողի հաստությունը հավասար է տվյալ սերմի հաստությանը: Սերմերի ցանքի նորման և խորությունը ներկայացված է N 4 աղյուսակում: 46. Արջատխլենի, շագանակենի սովորական և սոսի արևելյան ծառատեսակների պահպանությունը, պաշտպանությունը, օգտագործումը և վերարտադրությունն իրականացվում է «Բուսական աշխարհի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 24-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: Բաց գրունտում առաջին կարգի սերմերի ցանքի չափաբաժինը և խորությունըԲաց գրունտում առաջին կարգի սերմերի ցանքի չափաբաժինը և խորությունը N Ծառաթփատեսակները Սերմերի ցանքի նորման անտառաճման շրջանում (կգ/հա) Սերմի ցանքի խորությունը անտառաճման շրջանում (սմ) անտառային և անտառա տափաստանային տափաս տանային անտառային և անտառա տափաստանային տափաս տանային ոռոգվող չոռոգվող ոռոգվող ոռոգվող չոռոգվող ոռոգվող 1 Սոճի ղրիմյան Pinus pallasiana L. 90 120 - 0,5-1,5 1,0-2,0 2 Սոճի սովորական Pinus silvestris L. 60 70 70 0,5-1,5 1,0-2,0 1,0-2,0 3 Թույա արևմտյան Tհսja occidentalis L. 80 100 100 0,5-1,5 1,0-2,0 1,0-2,0 4 Թույա արևելյան 80 100 100 0.5-1.5 1,0-2,0 1.0-2.0 5 Այծուռենի Salix caprea L. 40 50 50 0,3-0,5 0,5-1,0 0,5-1,0 6 Արոսենի սովորական Sorbus aucuparia L. 50 60 - 0,5-1,0 1,0-1,5 7 Արջատխլենի Corylus colurna L. 1200 - - 4,0-6,0 - 8 Բալենի մահալեբյան Cerasus mahaleb( L.) Mill. 200 250 250 2,0-3,0 3,0-4,0 3,0-4,0 9 Բարդի սև, սպիտակ Populus nigra, alba L. 14 18 18 0,5 0,5 0,5 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 6/26 10 Գլեդիչիա սովորական Gleditschia triacanthos L. 220 290 290 2,0-3,0 3,0-4,0 3,0-4,0 11 Դրախտածառ Cotinus coggygria Scop. - 60 - - 1,5-2,0 12 Ընկուզենի սև Juglas nigra L. 4000 5000 5000 6,0-8,0 8,0-10,0 8,0-10,0 13 Ընկուզենի հունական Juglas regia L. 3000 4000 4000 6,0-8,0 8,0-10,0 8,0-10,0 14 Թեղի էլիպսատերև Ulmus ellptica C.Koch 120 180 180 0,5-1,5 1,5-2,5 1,5-2,5 15 Թեղի փետրաճյուղավոր Ulmus pinnato-ramosa Dieck 120 - 180 0,5-1,5 1,5-2,5 1,5-2,5 16 Թխկի կեղծսոսիատերև Acerpseudoplatanus L. 230 290 290 3,0-4,0 4,0-5,0 4,0-5,0 17 Թխկի սրատերև Acer platanoides L. 290 340 340 3,0-4,0 4,0-5,0 4,0-5,0 18 Թխկի դաշտային Acer campestre L. 200 240 240 3,0-4,0 4,0-5,0 4,0-5,0 19 Թխկի թաթարական Acer tstaricum L. 150 210 210 3,0-4,0 4,0-5,0 4,0-5,0 20 Թխկի բարձրլեռնային Acer trautvetteri Medv. 240 280 - 3,0-4,0 4,0-5,0 21 Լաստենի սպիտակ Alnus incana ( L.) Moench 30 40 - 0,2-0,5 0,5-1,0 22 Լորենի խոշորատերև Tilia platyphyllos scop. 220 290 290 2,0-3,0 3,0-4,0 3,0-4,0 23 Լորենի կովկասյան Tilia caucasica Rupr. 210 240 - 2,0-3,0 3,0-4,0 24 Լորենի մանրատերև Tilia cordata Mill. 170 200 - 1,5-2,0 2,0-3,0 25 Խնձորենի արևելյան Malus orientalis Uglitzkich 50 60 60 2,0-3,0 3,0-4,0 3,0-4,0 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 7/26 26 Ծիրանենի սովորական Armeniaca vulgaris Lam. 1140 1250 1250 3,0-4,0 4,0-7,0 4,0-7,0 27 Կաղամախի Populus tremula L. 20 - 30 0,5 - 0,5 28 Կաղնի վրացական Quercus iberica Stev. In Bieb. 3000 3500 3500 4,0-6,0 6,0-8,0 6,0-8,0 29 Կաղնի խոշորառէջ Quercus macranthera 3300 3800 - 4,0-6,0 6,0-8,0 30 Կաղնի կարմիր Quercus rubra L. 3000 3500 3500 0 6,0-8,0 6,0-8,0 31 Կաղնի ամառային Quercus robur L. 3000 3500 3500 4,0-6,0 6,0-8,0 6,0-8,0 32 Կեչի ելունդավոր (Betula pendula Roth) 3 3 - 0,2 0,2 33 Կեռասենի Cerasus avium ( L.) Moench. 150 200 - 2,0-3,0 3,0-4,0 34 Հաճարենի արևելյան Fagus orientalis Lipsk. 400 - - 3,0-4,0 - 35 Հացենի սրապտուղ Fraxinus oxycarpa Willd. 210 230 230 3,0-4,0 4,0-5,0 4,0-5,0 36 Հացենի սովորական Fraxinus excelsior L. 230 250 250 3,0-4,0 4,0-5,0 4,0-5,0 37 Ձիակասկ սովորական Aeskulus hippocastanum L. 4500 5000 - 5,0-6,0 6,0-8,0 38 Նշենի սովորական Amygdalus communis L. - 600 - - 5,0-6,0 39 Շագանակենի սովորական Castanea sativa Mill 4000 4500 - 5,0-6,0 6,0-8,0 40 Շլորենի Prunus divaricata Leb. 400 480 480 3,0-4,0 5,0-6,0 5,0-6,0 41 Չիչխան դժնիկանման Hippophae rhamnoides L. 80 100 100 1,0-2,0 2,0-3,0 2,0-3,0 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 8/26 42 Ռոբինիա կեղծակացիա Robinia pseudoacacia L. 90 120 120 2,0-3,0 3,0-4,0 3,0-4,0 43 Սոսի արևելյան Platanus orientalis L. 70 - 90 0,5-1,0 - 0,5-1,0 44 Սոֆորա ճապոնական Sofora japonica Medw. - 500 - - 1,0-2,0 45 Տանձենի սովորական Pyrus communis L. 50 60 60 2,0-3,0 3,0-4,0 3,0-4,0 46 Փշատենի նեղատերև Elaeagnus angustifolia L. 340 400 400 3,0-4,0 4,0-5,0 4,0-5,0 47 Փռշնի մերկ Celtis glabrata Stev. 40 50 50 1,0-2,0 2,0-3,0 2,0-3,0 48 Փռշնի կովկասյան Celtis caucasica Willd. 40 50 50 1,0-2,0 2,0-3,0 2,0-3,0 49 Ասպիրակ սպիտակ Spiraea alba 14 18 0,1-0,2 2,0-3,0 0,1-0,2 50 Բռնչի սովորական Viburnum opulus L. 240 300 300 1,0-2,0 2,0-3,0 2,0-3,0 51 Գերիմաստի Viburnum lantana L. 240 300 300 1,0-2,0 2,0-3,0 2,0-3,0 52 Իլենի ելունդավոր Euonymus verrucosa Scop. 140 170 170 1.0-2.0 2,0-3,0 2.0-3.0 53 Իլենի եվրոպական Euonymus europaea L. 140 170 170 1,0-2,0 54 Իլենի լայնատերև Euonymus latifolia Mill. 150 180 180 1.0-2.0 2,0-3,0 2.0-3.0 55 Ծորենի սովորական Berberis vulgaris L. 20 30 30 0,5-1,0 1,0-2,0 2,0-3,0 56 Կարագանա ծառանման Caragana arborescens Bam. 100 120 120 1,0-2,0 2,0-3,0 2,0-3,0 57 Կիպրոս սովորական Ligustrum vulgare L. 90 120 120 1.0-2.0 2,0-3,0 2.0-3.0 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 9/26 58 Կտտկենի կարմիր Sambucus racemosa L. 50 60 - 0,5-1,0 1,0-2,0 59 Կտտկենի սև Sambucus nigra L. 50 60 - 0.5-1.0 1,0-2,0 60 Հոնի Cornus mas L. 250 300 - 3,0-4,0 4,0-5,0 61 Չմենի սովորական Cotoneaster integerrima Medic. 120 160 160 2,0-3,0 3,0-4,0 3,0-4,0 62 Սզնի արևելյան Crataegus orientalis Pall. 120 150 - 2,0-3,0 3,0-4,0 63 Սզնի խոշորափուշ Crataegus macrocantha Lodd. 120 150 - 2.0-3.0 3,0-4,0 64 Սզնի փշավոր Crataegus oxyacantha f. splendenus C.K.Schneid 120 150 - 2,0-3,0 3,0-4,0 65 Սերկևիլ ճապոնական 50 60 60 1,0-2,0 3,0-4,0 120 66 Տխլենի սովորական Corylus avellana L. 1140 1290 - 3,0-4,0 5,0-6,0 67 Ցախակեռաս սովորական Lonicera xylosteum L. 60 70 70 0.5-1.0 1,0-2,0 1.0-2.0 68 Ցախակեռաս թաթարական Lonicera tatarica L. 60 70 70 0.5-1.0 1,0-2,0 1.0-2.0 47. Երկրորդ կարգի ասեղնատերևավոր ծառատեսակների համար սերմերի ցանքի չափաքանակն ավելանում է 30 տոկոսային կետով, երրորդ կարգի համար` 100 տոկոսային կետով: Երկրորդ կարգի տերևավոր ծառատեսակների համար (բացի կեչին), ցանքի նորման ավելանում է 20 տոկոսային կետով, երրորդ կարգի համար` 60 տոկոսային կետերով, կեչու համար` համապատասխանաբար 50 և 100 տոկոսային կետերով: IX. ՑԱՆՔԻ ԽՆԱՄՔԸIX. ՑԱՆՔԻ ԽՆԱՄՔԸ 48. Սերմերի ծլման համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծելու նպատակով իրականացվում է ցանքի պնդացում, ջրում, հողի մակերեսի փխրեցում, մոլախոտերի քաղհան: 49. Սերմերը հողին լավ հպվելու, խոնավությունը ներծծելու և հեշտությամբ ծլելու համար սերմերի ցանքից հետո հողը թույլ պնդացվում է: 50. Մարգերը ջրում են անձրևացման եղանակով այնպես, որ թույլ չտրվի սերմերի ողողում: 51. Ցանքից հետո մինչև ծիլերի երևալը, հողի կեղևակալումից խուսափելու նպատակով, շարքամիջյան տարածություններում կատարվում է հողի փխրեցում: 52. Ամբողջ ցանքի տարածությունը, ներառյալ նաև ցանքի շարքերը, փխրեցումը կատարվում է ավելի պակաս խորությամբ, քան թաղված սերմերի խորությունն է: 53. Փխրեցումը նպատակահարմար է կատարել անձրևից կամ ոռոգումից հետո: 54. Հողի վերին շերտը մոլախոտերից զերծ պահելու, ինչպես նաև խոնավության և սննդարար նյութերի կորուստը հողից դադարեցնելու նպատակով կատարվում է փխրեցում: http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 10/26 X. ՍԵՐՄՆԱԲՈՒ ՅՍԵՐԻ ԽՆԱՄՔԸX. ՍԵՐՄՆԱԲՈՒ ՅՍԵՐԻ ԽՆԱՄՔԸ 55. Սերմնաբույսերի աճման ընթացքում իրականացվում են` քաղհան, փխրեցում, ոռոգում, սնուցում, պայքար վնասատուների ու հիվանդությունների դեմ և ըստ անհրաժեշտության սերմնաբույսերի ստվերակալում: 56. Հողից ջրի և սննդանյութերի ավելորդ կորստի, ինչպես նաև հիվանդությունների ու վնասատուների տարածումը կանխարգելելու նպատակով մարգերում, ինչպես նաև շարքերի մեջ կատարվում է քաղհան: Քաղհանից հետո մոլախոտերը դաշտից հեռացվում են: 57. Փխրեցումը կատարվում է քաղհանի հետ կամ առանձին: Փխրեցումը կատարվում է 5 սմ-ից ոչ պակաս խորությամբ, այնպես, որ բույսերի արմատները չվնասվեն: 58. Սերմնաբույսերը ոռոգվում են ըստ պահանջի: 59. Փարթամ բույսեր ստանալու համար բույսերին տրվում է սնուցում: Սնուցումը տրվում է առաջին ծիլերը երևալուց 1,5-2 շաբաթ հետո և կրկնվում է 2-3 շաբաթ անց: 60. Տնկարանում սերմնաբույսերի տարբեր հիվանդությունների և վնասատուների դեմ ժամանակին իրականացվում են պայքարի միջոցառումներ: 61. Սերմնաբուսակների ելքի չափաքանակները ներկայացված են N 5 աղյուսակում: Բաց գրունտում սերմնաբուսակների ելքի չափաքանակներըԲաց գրունտում սերմնաբուսակների ելքի չափաքանակները N Ծառաթփատեսակները Ելքի չափաքանակն ըստ անտառաճման շրջանների, հազ. հատ/հա անտառային և անտառատափաստանային տափաստանային ոռոգվող չոռոգվող ոռոգվող 1 Սոճի ղրիմյան Pinus palasiana L. 800 700 2 Սոճի սովորական Pinus silvestris L. 900 800 800 3 Թույա արևմտյան Thuja occidentalis L. 300 250 250 4 Թույա արևելյան 300 250 250 5 Այծուռենի Salix caprea L. 700 500 500 6 Արոսենի սովորական Sorbus aucuparia L. 250 200 7 Արջատխլենի Corylus colurna L. 250 - 8 Բալենի մահալեբյան Cerasus mahaleb( L.) Mill. 400 300 300 9 Բարդի սև, սպիտակ Populus nigra, alba L. 400 300 300 10 Գլեդիչիա սովորական Gleditschia triacanthos L. 350 300 300 11 Դրախտածառ Cotinus coggygria Scop. - - 350 12 Ընկուզենի սև Juglas nigra L. 300 250 250 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 11/26 13 Ընկուզենի հունական Juglas regia L. 250 200 200 14 Թեղի էլիպսատերև Ulmus ellptica C.Koch 400 300 300 15 Թեղի փետրաճյուղավոր Ulmus pinnato-ramosa Dieck 400 300 300 16 Թխկի կեղծսոսիատերև Acerpseudoplatanus L. 350 300 300 17 Թխկի սրատերև Acer platanoides L. 350 300 300 18 Թխկի դաշտային Acer campestre L. 350 300 300 19 Թխկի թաթարական Acer tstaricum L. 400 300 300 20 Թխկի բարձրլեռնային Acer trautvetteri Medv. 280 240 21 Լաստենի սպիտակ Alnus incana ( L.) Moench 350 300 22 Լորենի խոշորատերև Tilia platyphyllos scop. 250 200 200 23 Լորենի կովկասյան Tilia caucasica Rupr. 250 200 24 Լորենի մանրատերև Tilia cordata Mill. 250 200 25 Խնձորենի արևելյան Malus orientalis Uglitzkich 300 250 250 26 Ծիրանենի սովորական Armeniaca vulgaris Lam. 300 250 300 27 Կաղամախի Populs tremula L. 450 - 300 28 Կաղնի վրացական Quercus iberica Stev. In Bieb. 350 300 300 29 Կաղնի խոշորառէջ Quercus macranthera 350 300 30 Կաղնի կարմիր Quercus rubra L. 300 140 250 31 Կաղնի ամառային Quercus robur L. 350 300 300 32 Կեչի ելունդավոր (Betula pendula Roth) 400 300 33 Կեռասենի Cerasus avium ( L.) Moench. 140 160 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 12/26 34 Հաճարենի արևելյան Fagus orientalis Lipsk. 300 - 35 Հացենի սրապտուղ Fraxinus oxycarpa Willd. 400 350 350 36 Հացենի սովորական Fraxinus excelsior L. 400 350 300 37 Ձիակասկ Aeskulus hippocastanum L. 300 250 38 Նշենի սովորական Amygdalus communis L. - - 300 39 Շագանակենի սովորական Castanea sativa Mill 300 250 40 Շլորենի Prunus divaricata Leb. 300 250 250 41 Չիչխան դժնիկանման Hippophae rhamnoides L. 350 300 350 42 Ռոբինիա կեղծակացիա Robinia pseudօacacia L. 350 300 300 43 Սոսի արևելյան Platanus orientalis L. 350 - 300 44 Սոֆորա ճապոնական Sofora japonica Medw. - - 250 45 Տանձենի սովորական Pyrus communis L. 350 250 250 46 Փշատենի նեղատերև Elaeagnus angustifolia L. 300 250 300 47 Փռշնի մերկ Celtis glabrata Stev. 300 250 250 48 Փռշնի կովկասյան Celtis caucasica Willd. 300 250 250 49 Ասպիրակ սպիտակ Spiraea alba 400 - 400 50 Բռնչի սովորական Viburnum opulus L. 350 300 300 51 Գերիմաստի Viburnum lantana L. 400 350 300 52 Իլենի ելունդավոր Euonymus verrucosa Scop. 350 300 300 53 Իլենի եվրոպական Euonymus europaea L. 350 300 300 54 Իլենի լայնատերև Euonymuu latifolia Mill. 350 300 300 http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 13/26 55 Ծորենի սովորական Berberis vulgaris L. 350 300 300 56 Կարագանա ծառանման Caragana arborescens Bam. 400 350 350 57 Կիպրոս սովորական Ligustrum vulgare L. 400 350 350 58 Կտտկենի կարմիր Sambucus racemosa L. 400 350 350 59 Կտտկենի սև Sambucus nigra L. 400 350 350 60 Հոնի Cornus mas L. 300 250 61 Չմենի սովորական Cotoneaster integerrima Medic. 400 350 300 62 Սզնի արևելյան Crataegus orientalis Pall. 400 350 63 Սզնի խոշորափուշ Crataegus macrocantha Lodd. 400 350 64 Սզնի փշավոր Crataegus oxyacantha f. splendenus C.K.Schneid 300 250 65 Սերկևիլ ճապոնական 250 200 200 66 Տխլենի սովորական Corylus avellana L. 250 200 67 Ցախակեռաս սովորական Lonicera xylosteum L. 400 350 300 68 Ցախակեռաս թաթարական Lonicera tatarica L. 400 350 300 62. Անատառկազմող հիմնական ծառատեսակների տնկիների դպրոց-հողամաս տեղափոխման ժամկետները ներկայացված են N 6 աղյուսակում: Անտառկազմող հիմնական ծառատեսակների տնկիների դպրոց-հողամաս տեղափոխման ժամկետներըԱնտառկազմող հիմնական ծառատեսակների տնկիների դպրոց-հողամաս տեղափոխման ժամկետները Տեսակի անվանումը Դպրոց-հողամաս տեղափոխելու ժամանակահատվածը ըստ տարիքի 1 տարեկան 2 տարեկան 3 տարեկան 4 տարեկան Հացենատերև թխկի + http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 14/26 Թեղի + Մասրենի + Սպիտակ ակացիա + Նշենի + Դեղին ակացիա + Ծիրանենի + Խնձորենի + Տանձենի + Սալորենի + Պայթակենի + Վիրգինյան գիհի + Սոճի + Կենսածառ + Ընկուզենի + Տխլենի + Շագանակենի + Ձիակասկ + Կաղնու բոլոր տեսակները + Դաշտային թխկի + Կիպրոս + Եղրևանի + http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 15/26 Կատալպա + Դեղին ակացիա + Հոնի + Փռշնի + Կծոխուրի (Ծորենի) տեսակները + Սովորական հացենի + Լայնատերև թխկի + Լեռնային թխկի + Իլենի + Կեչի + Լորենի և այլն + 63. Սերմնաբույսերը և արմատակալած կտրոնները հողից հանվում են աշնանը, դրանց աճի դադարումից հետո, տերևաթափից սկսած մինչև առաջին ցրտերի սկսվելը կամ գարնանը` մինչև բողբոջների բացվելը: 64. Սերմնաբույսերը հողից հանում են համատարած կամ շարքընդմեջ: Վերջինը կիրառվում է այն դեպքում, երբ ցանկանում են սերմնաբույսերը մեկ տարի ևս թողնել մարգերում: XI. ՍԵՐՄՆԱԲՈՒ ՅՍԵՐԻ ՀԱՇՎ ԱՌՈՒ ՄԸXI. ՍԵՐՄՆԱԲՈՒ ՅՍԵՐԻ ՀԱՇՎ ԱՌՈՒ ՄԸ 65. Յուրաքանչյուր տարի հունիսի 1-ից մինչև 30-ը տնտեսություն վարողն իրականացնում է տնկարանների տեխնիկական ընդունման աշխատանքներ: 66. Տվյալ տարվա աշնանը և հաջորդ տարվա գարնանը հիմնադրված տնկարանների վերաբերյալ տեխնիկական ընդունման աշխատանքներով ստացված տեղեկությունները տնտեսություն վարողի կողմից յուրաքանչյուր տարի մինչև հուլիսի 15-ը ներկայացվում է հիմնադրին, համաձայն տնկարանների տեխնիկական ընդունման N 10 ձևի: 67. Յուրաքանչյուր տարի սեպտեմբերի 15-ից մինչև հոկտեմբերի 20-ը տնտեսություն վարողն իրականացնում է տնկարանների գույքագրում: 68. Նախորդ տարիներին հիմնադրված (2-ից 4 տարվա) տնկարանի վերաբերյալ գույքագրման աշխատանքներով ստացված տեղեկությունները տնտեսություն վարողի կողմից յուրաքանչյուր տարի մինչև նոյեմբերի 15-ը ներկայացվում է հիմնադրին, համաձայն տնկարանների գույքագրման N 11 ձևի: 69. Տնտեսություն վարողը օգտագործման է տրամադրում մեխանիկական վնասվածքներ չունեցող, վնասատուներից ու հիվանդություններից զերծ, առողջ բույսեր: XII. ՄԹ ԵՐՎ ԱԾ ԱՆՏ ԱՌԱՅԻՆ ՍԵՐՄԵՐԻ ԿԱՐԳԵՐԻ ՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵԹ ՈԴԱԿԱՆ ՑՈՒ ՑՈՒ ՄՆԵՐXII. ՄԹ ԵՐՎ ԱԾ ԱՆՏ ԱՌԱՅԻՆ ՍԵՐՄԵՐԻ ԿԱՐԳԵՐԻ ՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵԹ ՈԴԱԿԱՆ ՑՈՒ ՑՈՒ ՄՆԵՐ 70. Անտառտնտեսությունները կարող են ինքնուրույն ստուգել ներքոհիշյալ ծառատեսակների սերմերը` կաղնի, ընկուզենի, ձիակասկ, շագանակենի, հաճարենի, ծիրանենի, արջատխլենի: 71. Մթերված սերմերի վերոհիշյալ տեսակների ընդհանուր զանգվածի 5 տարբեր տեղերից վերցվում են նմուշներ: Յուրաքանչյուր ծառատեսակից վերցվող սերմի մեկ նմուշի քանակությունը (հատ) ներկայացված է N 7 աղյուսակում: 72. Յուրաքանչյուր ծառատեսակի ստուգման ենթակա սերմերի 5 նմուշը խառնում են և յուրաքանչյուր սերմ կտրում կամ կոտրում են միջուկը տեսնելու համար: 73. Բարորակ սերմերի քանակը որոշելու համար ստուգվող սերմերի զանգվածից առանձնացնում և հաշվում են վնասված, փտած, դատարկ, ցանքի http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 16/26 համար ոչ պիտանի սերմերի քանակը (հատ) և տվյալները տեղադրում բանաձևի մեջ: Ոսք=Սսք-Պսք որտեղ` Ոսք – որակյալ սերմերի քանակն է, Սսք – ստուգվող սերմերի քանակն է, Պսք – ոչ պիտանի սերմերի քանակն է: 74. Սերմերի որակի տոկոսը (Ո%) որոշելու համար անհրաժեշտ է որոշել որակյալ սերմերի (Ոսք) տոկոսային հարաբերակցությունը ստուգվող ընդհանուր քանակի մեջ հետևյալ բանաձևով` Ոսք Ո% = ----- x 100 % Սսք 75. Ստուգվող սերմերի կարգը որոշվում է ըստ որակյալության տոկոսի, համաձայն N 8 աղյուսակի: Սերմերի ստուգման արդյունքները լրացվում են N 9 աղյուսակում և ներկայացվում հիմնադրին: Ստուգման ենթակա սերմերի քանակը` ըստ ծառատեսակներիՍտուգման ենթակա սերմերի քանակը` ըստ ծառատեսակների Ծառատեսակի անվանումը Յուրաքանչյուր ծառատեսակի սերմի 1 նմուշի քանակը (հատ) 5 նմուշի ընդհանուր քանակը (հատ) Կաղնի 100 500 Ձիակասկ 60 300 Շագանակենի 50 250 Ընկուզենի 50 250 Հաճարենի 100 500 Ծիրանենի 50 250 Արջատխլենի 50 250 76. Ընկուզենու և հաճարենու սերմերը կոտրելուց կամ կտրելուց 2 օր առաջ անհրաժեշտ է թրջել: Ստուգվող սերմերի կարգի որոշ ումը` ըստ որակյալության տոկոսիՍտուգվող սերմերի կարգի որոշ ումը` ըստ որակյալության տոկոսի Ծառատեսակի անվանումը Որակյալությունը (%) Կարգը Որակյալությունը (%) Կարգը Որակյալությունը (%) Կարգը Ցանքի համար ոչ պիտանի սերմերի որակյալությունը (%) Կաղնի 85 և բարձր I 70-84 II 55-69 III 54 և ցածր http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 17/26 Ձիակասկ 95 և բարձր I 75-94 II 60-74 III 59 և ցածր Շագանակենի 90 և բարձր I 70-89 II 50-69 III 49 և ցածր Ընկուզենի 85 և բարձր I 75-84 II 60-74 III 59 և ցածր Հաճարենի 90 և բարձր I 80-89 II 65-79 III 64 և ցածր Ծիրանենի 95 և բարձր I 90-94 II 80-89 III 79 և ցածր Արջատխլենի 85 և բարձր I 70-84 II 55-69 III 54 և ցածր Մթերված անտառային սերմերի կարգերըՄթերված անտառային սերմերի կարգերը Ծառատեսակի անվանումը Մթերման ժամկետը Մթերված սերմերի ընդհանուր քանակը (կգ) Ստուգման ժամկետը 5 նմուշի ընդհանուր քանակը (հատ ) Ցանքի համար ոչ պիտանի սերմերի քանակը (հատ ) Որակյալությունը (%) Կարգը Ում կողմից է ներկայացվում (կազմակերպության անվանումը, գտնվելու վայրը, հեռ.) Ներկայացման ժամկետը (ամիս, ամսաթիվ, տարեթիվ) Պատասխանատու անձ (անուն, ազգանուն, պաշտոն) Ղեկավար « » « » 20 թ. (անուն, ազգանուն) Կ.Տ. ԴՐԱԿԱՆ ԾԱՌԻ ԸՆՏ ՐՈՒ Թ ՅԱՆ ԱՆՀԱՏ ԱԿԱՆ ՔԱՐՏ N ԴՐԱԿԱՆ ԾԱՌԻ ԸՆՏ ՐՈՒ Թ ՅԱՆ ԱՆՀԱՏ ԱԿԱՆ ՔԱՐՏ N (ըստ անտառտնտեսության)(ըստ անտառտնտեսության) 1. Մարզը 2. Տեսակը 3. Անտառտնտեսություն (անտառօգտագործող) 4. Անտառպետություն 5. Քառակուսի N 6. Տեղամաս N Քառակուսում և տեղամասում դրական ծառերի տեղադրման սխեման կցվում է: http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 18/26 Տ ԵՂԱՄԱՍԻ ՀԱԿԻՐՃ ԲՆՈՒ Թ ԱԳԻՐԸ, ՈՐՏ ԵՂ ԳՏ ՆՎ ԵԼ Է ԴՐԱԿԱՆ ԾԱՌԸՏ ԵՂԱՄԱՍԻ ՀԱԿԻՐՃ ԲՆՈՒ Թ ԱԳԻՐԸ, ՈՐՏ ԵՂ ԳՏ ՆՎ ԵԼ Է ԴՐԱԿԱՆ ԾԱՌԸ 7. Տեսակային կազմը 8. Բոնիտետային դասը 9. Անտառի տիպը (անտառաճման պայմաններ) 10. Միջին տարիքը 11. Միջին լրիվությունը 12. Միջին բարձրությունը ըստ գլխավոր ծառատեսակի մ 13. Միջին տրամագիծը ըստ գլխավոր ծառատեսակի սմ 14. Լանջի թեքությունը 15. Բարձրությունը ծովի մակերևույթից մ 16. Սանիտարական և անտառպաթոլոգիական վիճակը ԸՆՏ ՐՎ ԱԾ ԾԱՌԻ ԳՆԱՀԱՏ ՄԱՆ ՑՈՒ ՑԱՆԻՇՆԵՐԸԸՆՏ ՐՎ ԱԾ ԾԱՌԻ ԳՆԱՀԱՏ ՄԱՆ ՑՈՒ ՑԱՆԻՇՆԵՐԸ 17. Ծառի տարիքը տարեկան 18. Տրամագիծը 1.3 մ բարձրության վրա սմ 19. Միջին տրամագծի գերազանցում % 20. Բարձրություն մ 21. Միջին բարձրության գերազանցում % 22. Ըստ նպատակային նշանակության ընտրված ծառը բնորոշող ցուցանիշներ (խեժի արտադրություն, սերմնատվության առատություն, սերմերի որակ, փայտանյութի նյութակազմվածք և այլն) Քարտը լրացրեց (անուն, ազգանուն, պաշտոն, ստորագրություն) Ամսաթիվ « » « » 20 թ. ԴՐԱԿԱՆ Տ ՆԿԱՐԿԻ ԱՆՁՆԱԳԻՐ N ԴՐԱԿԱՆ Տ ՆԿԱՐԿԻ ԱՆՁՆԱԳԻՐ N Մարզը Անտառտնտեսություն (անտառօգտագործող) Ծառատեսակի անվանումը Տեղամասի մակերեսը, հա Ստացվող սերմերի կարգը I. Տեղամասի գտնվելու վայրը Անտառպետություն Քառակուսի Տեղամաս Քառակուսում մշտական անտառսերմնային տեղամասի դիրքը (սխեման կցվում է): II. Հատվածի նկարագրությունը Մակերևութապատկերը, տեղադրվածությունը և լանջի թեքությունը, ԾՄԲ, մ Հողատեսակը (անտառային, ավազային, լեռնային դարչնագույն, սևահող, հողերի արատեսակներ) Անտառաճման պայմանների տիպը Տնկարկի կազմը Գլխավոր ծառատեսակի բոնիտետային դասը Գլխավոր ծառատեսակի գերիշխող ձևը (ֆենոլոգիական, կազմաբանական) http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 19/26 Սանիտարական և անտառախտաբանական վիճակը III. Շրջապատող տնկարկների համառոտ բնութագիրը (գլխավոր ծառատեսակը, անտառի տիպը, տարիքը, միջին բարձրությունը, միջին տրամագիծը, բոնիտետային դասը) IV. Դրական տնկարկի գնահատման բնութագիրը Ուսումնա սիրության ամսաթիվը Կազմը Ծագումը (բնական կամ մշակույթներ) Տարիքը, դասը/ տարեկան Միջին Բոնիտե տային դասը Սերմնային ծառերի դիրքը և նրանց միջև միջին հեռավո րությունը (մ) Սերմնային ծառերի սաղարթի միջին լայնությունը Գլխավոր ծառա տեսակների քանակը 1 հա-ի վրա Մինչև կենդանի սաղարթ միջին հեռավո րությունը Բարձ րություն (մ) Տրա մագիծ (սմ) V. Դրական տնկարկի խնամք ՏարինԱմսաթիվը Անվանումը և միջոցառման համառոտ բնութագիրը (նոսրացում, պարարտացում` նշելով պարարտանյութի տեսակը, չափաքանակները և եղանակները, պայքար վնասատուների և սնկային հիվանդությունների դեմ, ոչ արմատային լրացուցիչ պարարտացում և այլն) Գրանցումը կատարել է (պաշտոնը, ազգանունը, ստորագրությունը) Անձնագիրը լրացրեց (անուն, ազգանուն, պաշտոն, ստորագրություն) Ամսաթիվ « » « » 20 թ. Տ նկադաշ տում սերմնային ծառերի կպչողականությունը և պահպանվածությունըՏ նկադաշ տում սերմնային ծառերի կպչողականությունը և պահպանվածությունը Գույքագրման ամսաթիվը Տնկիների նախնական քանակը (սերմնաբուսակների, տնկատեղերի, պատվաստների), հատ 1 հա-ի հաշվով Կպած պատվաստների, պահպանված տնկիների (սերմնաբուսակների), տնկատեղերի քանակը հատ 1 հա-ի հաշվով Կպչողա կանությունը, % Պահպանվածությունը սխեմայով նախատեսված քանակի համեմատ % http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 20/26 Տնկադաշտում սերմնային ծառերի կպչողականության և պահպանվածության վերաբերյալ տվյալները լրացրեց (անուն, ազգանուն, պաշտոն, ստորագրություն) Ամսաթիվ « » « » 20 թ. Տ նկադաշ տում իրականացված խնամքի միջոցառումներըՏ նկադաշ տում իրականացված խնամքի միջոցառումները ՏարինԱմսաթիվըԱնվանումը և միջոցառման համառոտ բնութագիրը (լրացում, նոսրացում, հողի խնամք, պարարտացում` չափաքանակները և եղանակները, սերմնային ծառերի սաղարթի խնամք, պայքար վնասատուների և սնկային հիվանդությունների դեմ, ոչ արմատային լրացուցիչ պարարտացում և այլն) Գրանցումը կատարել է (պաշտոնը, ազգանունը, ստորագրությունը) Տնկադաշտի խնամքի միջոցառումների վերաբերյալ տվյալները լրացրեց (անուն, ազգանուն, պաշտոն, ստորագրություն) Ամսաթիվ « » « » 20 թ. ԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ Տ ՆԿԱԴԱՇՏ Ի ԱՆՁՆԱԳԻՐ N ԱՆՏ ԱՌՍԵՐՄՆԱՅԻՆ Տ ՆԿԱԴԱՇՏ Ի ԱՆՁՆԱԳԻՐ N Հիմնադրման տարին Տնկադաշտի համարը Տնկադաշտի հատվածի տարածքը, հա Ստացվող սերմերի կարգը (սորտային, բարելավված) I. Տնկադաշտի գտնվելու վայրը Անտառպետություն Քառակուսի Տեղամաս Քառակուսում տնկադաշտի դիրքը (սխեման կցվում է): II. Տնկադաշտի տարածքի նկարագրությունը Տարածքի կատեգորիան Մակերևութապատկերը, տեղադրվածությունը և լանջի թեքությունը Անտառաճման պայմանների տիպը Հողատեսակը Խոտածածկը և ճմապատման աստիճանը http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 21/26 Հեռավորությունը մինչև մոտակա միատեսակ ծառերի տնկարկը (մ) Հեռավորությունը մինչև միատեսակ ծառերի մինուսային տնկարկը (մ) Շրջապատող տնկարկների համառոտ բնութագիր III. Տնկադաշտի հիմնադրման ձևը. Տնկում պատվաստված տնկիներով, պատվաստակալ մշակույթների պատվաստում (նշել տարիքը և ֆենոլոգիական տեսակը); տնկում սերմնաբուսակներով աճեցված դրական ծառերի սերմերից (նշել բույսի տարիքը), ցանելով (կաղնի, հաճարենի) IV. Տարածքի նախապատրաստման ագրոտեխնիկան և հողի մշակումը Տնկման (ցանքսի) սխեման. շարքերի միջև հեռավորությունը (տարածքների կենտրոնների միջև), տարածքների չափսերը, տնկատեղերի քանակը 1հա-ի վրա, բույսերի քանակը (փոսիկներ) տնկատեղերում և այլն Պատվաստաճյուղերի, դրական ծառերի սերմերի ծագումը և մթերման ժամանակը Պատվաստման ժամանակը և ձևը Կլոնների քանակը (ընտանիքների) տնկադաշտի հատվածում Կլոնների (ընտանիքների) դասավորվածության սխեման կցվում է անձնագրին: Տ վյալներՏ վյալներ տնկադաշ տից ստացված սերմերի մթերման և օգտագործման վերաբերյալտնկադաշ տից ստացված սերմերի մթերման և օգտագործման վերաբերյալ Մթերման ժամանակը Սերմնատվության բալը Մթերվել են սերմեր, կոներ, կգ Ստացվել են սերմեր, կգ/% Սերմերի որակը. ծլունակության դասը/% Սերմերի պահեստավորում Սերմերի օգտագործման տվյալներ Գրանցումը կատարել է (պաշտոնը, ազգանունը, ստորագրությունը) Տեղը և եղանակը Ամսաթիվը սկիզբ վերջ Անտառսերմնային տնկադաշ տում ներկայացված դրական ծառերի նկարագրությունըԱնտառսերմնային տնկադաշ տում ներկայացված դրական ծառերի նկարագրությունը Մարզը Անտառտնտեսություն (անտառօգտագործող) Ծառատեսակի անվանումը N Դրական ծառի համարը ըստ գրանցամատյանի Ծառի գտնվելու վայրը (մարզ, ա/տ, ա/պ) Ատեստացիայի ընթացքում ծառի տարիքը, տարեկան Ծառի տեսակը Գնահատման ցուցանիշներ Ծանոթություն (պլյուսային ծառերի սելեկցիայի հատկանիշները) Տրամա գիծ (սմ) Բարձ րություն (մ) http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 22/26 Գրառման ամսաթիվը Գրառումը կատարեց (անուն, ազգանուն, պաշտոն, ստորագրություն) ՔարտՔարտ ​ֆենոլոգիական դիտումներ և պտղաբերության հաշ վարկ անցկացվող փորձահրապարակիֆենոլոգիական դիտումներ և պտղաբերության հաշ վարկ անցկացվող փորձահրապարակի փորձահրապարակ N Փորձահրապարակի նկարագիրը 1. Տեղանքը Անտառտնտեսվարող կազմակերպությունը Անտառպետությունը քառակուսի Փորձահրապարակի չափերը հա, հաշվարկային հրապարակի չափերը հա: 2. Տնկարկի բնութագիրը Անտառի տիպը , ծագումը Կազմը , տարիքային դասը Բոնիտետը , լրիվությունը 3. Դիտարկվող տեսակի բնութագիրը Տարիքը , միջին տրամագիծը սմ, Միջին բարձրությունը մ, գերակշռող շարահարկը : Փորձահրապարակը հատկացվել է « » « » 20 թ. Ֆենոլոգիական դիտումները կատարեց (անուն, ազգանուն, պաշտոն, ստորագրություն) Ամսաթիվ « » « » 20 թ. ԱմփոփագիրԱմփոփագիր ծառերից և թփերից սերմի կանխատեսվող բերքի հաշ վարկման ծառերից և թփերից սերմի կանխատեսվող բերքի հաշ վարկման անցկացնող անտառային տնտեսություն վարող կազմակերպությունը Ուսումնասիրվող տեսակը և պտղաբերման փուլը Անտառսերմնային բազայի տեսակը (դրական ծառերը, դրական տնկարկները, հատուկ հիմնադրված անտառսերմնային տնկադաշտերը) Անտառսերմնային բազայի պտղաբերող տարածքը տվյալ տարում, հա Բերքի գնահատումը բալերով Բերքատու անտառսերմնային բազայի տնտեսապես հնարավոր հավաքը Պատճառները, որոնց հետևանքով տեղի է ունեցել բերքի անկում կամ վնասում http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 23/26 1 2 3 4 5 6 Ամփոփագիրը լրացրեց (անուն, ազգանուն, պաշտոն, ստորագրություն) Ամսաթիվ « » « » 20 թ. 3, 4, 5 սանդղակում` անտառսերմնային օբյեկտների ամեն մի կատեգորիայի (դրական ծառերը, դրական տնկարկները, հատուկ հիմնադրված անտառսերմնային տնկադաշտերը) ընդհանրացված տվյալներ ըստ անտառտնտեսվարող կազմակերպությունների. 3-րդ սանդղակ – տվյալ բազայի բերքատու անտառսերմնային օբյեկտների (դրական ծառերը, դրական տնկարկները, հատուկ հիմնադրված անտառսերմնային տնկադաշտերը) տարածքների գումարն է. 4-րդ սանդղակ – ամեն մի դիտարկվող պտղաբերման փուլի համար միջին գնահատականն է բալերով. 5-րդ սանդղակ – տնտեսապես հնարավոր սերմերի հավաքն է բոլոր պտղաբերող օբյեկտներում, որոնք մտնում են տվյալ կատեգորիայում (դրական ծառերը, դրական տնկարկները, հատուկ հիմնադրված անտառսերմնային տնկադաշտերը): ՊԻՏ ԱԿՊԻՏ ԱԿ Տեսակի անվանումը Քաշը (կգ) Մթերումն իրականացնող տնտեսության անվանումը Մթերման վայրը (անտառպետություն, քառակուսի, տեղամաս) Մթերման ժամկետը « » « » 20 թ. Պահպանման ժամկետը մինչև ամիս: Կ.Տ. ԱՆՏ ԱՌԱՅԻՆ ՍԵՐՄԵՐԻ ՀԱՇՎ ԱՌՄԱՆ ԳԻՐՔԱՆՏ ԱՌԱՅԻՆ ՍԵՐՄԵՐԻ ՀԱՇՎ ԱՌՄԱՆ ԳԻՐՔ « » տնտեսություն վարող (անվանումը) Մթերված սերմի ծառաթփա տեսակի անվանումը Անտառսերմնային բազա Մթերված սերմի մասին տեղեկություններ Դրական ծառի ընտրության անհատական քարտի N-ը Դրական տնկարկի անձնագրի N-ը Անտառ սերմնային տնկադաշտի անձնագրի N-ը Մթերման ժամկետը Տնտեսությունում ցանքի վայրը Մթերված սերմի կշիռը (կգ) Տնտե սության ներսում ցանված սերմի կշիռը (կգ) Տնտե սությունից դուրս հանված սերմի կշիռը (կգ) Անտառ պետություն Քառա կուսի Տեղա մաս http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 24/26 Գիրքը լրացրեց (անուն, ազգանուն, պաշտոն, ստորագրությունը) Գիրքը լրացվել է « » « » 20 թ. ԱՆՏ ԱՌԱՅԻՆ Տ ՆԿԱՐԱՆԻ Տ ԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԸՆԴՈՒ ՆՈՒ ՄԸԱՆՏ ԱՌԱՅԻՆ Տ ՆԿԱՐԱՆԻ Տ ԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԸՆԴՈՒ ՆՈՒ ՄԸ Ցանքի բաժինՑանքի բաժին « » տնտեսություն վարող (անվանումը) N Անտառ տնտեսության անվանումը Քառակուսի N Տեղամաս N Ցանքի տարածքը հա (0,001 հա ճշտությամբ) Ցանված ծառաթփա տեսակների անվանումը Ցանքսի ժամկետը (ամսաթիվ, ամիս, տարի) Ցանքի ձևը (մարգերով, շարքերով, ժապա վենաձև) սխեմա Ցանքա տարածքի երկա րությունը (գծմ) Սերմերի ցանքի չափա քանակը մեկ գծային մետրի հաշվով (գրամ) Ցանված սերմերի քանակը (կգ) Ցանքի խորությունը (սմ) Սերմերի ծագումը Սերմերի կարգը Սերմերի ստրատի ֆիկացիա (կատարված կատարված Ընդամենը « » « » 20 թ. Կ.Տ. Հանձնաժողովի անդամներ « » տնտեսություն վարող (անվանումը) 20 թ. գարնանը, աշնանը /ընդգծել/ տնկարանների ցանքսի բաժնում և դպրոց-հողամասերում առկա տնկանյութը http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 25/26 Անտառ պետության անվանումը Քառա կուսի Տեղա մաս Ծառա տեսակը Տնկարանի ցանքսի բաժին Դպրոց-հողամաս Դուրսգրման ենթակա ցանքսատա րածքներըը Հիմնադրման ժամկետը Մեկ տարեկան սերմնաբուսակներ Հիմնադրման ժամկետը Երկու և ավելի բարձր տարիքի սերմնաբուսակներ Հիմնադրման ժամկետը ընդա մենը այդ թվում տնկման համար պիտանի ընդա մենը այդ թվում տնկման համար պիտանի ընդա մենը այդ թվում տնկման համար պիտանի հա հազ. հատ հա հազ. հատ հա հազ. հատ հա հազ. հատ հա հազ. հատ հա հազ. հատ հա Ա/տ մասնաճյուղի տնօրեն` Հանձնաժողովի անդամներ` Կ.Տ. 20 թ. http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=81259 26/26