National Strategy of Water Resources Integrated Management 2018-2027

1.1 Hyrje Republika e Shqiperise ndodhet ne skajin perendimor te Gadishullit Ballkanik ne Evropen Juglindore. Vendi ka nje siperfaqe totale prej 2 9 milione hektare, dhe perbehet prej dy rajoneve gjeografike dalluese: malesite/malet mbi 300m, te cilat zene tre te katertat e territorit dhe fushat bregdetare te sheshta ose kodrat e uleta ne afersi te detit Adriatik dhe Jon. Klima ndryshon ne varesi te topografise: vere e nxehte dhe e thate dhe shtrengata te shpeshta dhe dimer i lagesht dhe i butene fushat bregdetare; dhe me shume reshje ne vere dhe dimer i ftohte d he pothuajse shume i ashper ne male, me shume debore. Mesatarja vjetore e reshjeve eshte 1.485mm, ku mesatarja e reshjeve ne bregdet eshte 1.000mm, por ne rajonet malore mund te arrije deri ne 3.000mm. Shumica e reshjeve shkarkohen ne lumenj te cilet derdhen ne detin Adriatik ose detin Jon. Temperatura mesatare e ajrit ne vend eshte rreth 12°C, por me ndryshime te medha ne mbare vendin. Temperatura varet nga gjatesia dhe gjeresia gjeografike (MMPMU, 2009). Censusi i popullsise tregon se popullsia e pergjithshme ka rene nga 3.13 milione ne v itin 2000 ne 2.92 milione ne v itin 2014, nga te cilat 49.5% jane gra dhe 50.5% burra. Tabela (BB, 2015), (INSTAT, 2015) dhe (UNDP, 2014) me poshte paraqet disa tregues te pergjithshem te zhv illimit njerezor: Tabela 2: Te dhenat e vendit per vitin 20153 Popullsla1 2.92 Milion HDl 3 0.716 PBB per fryme $9,243 Renditja HDI per 187 Rrltj a e popullslse -0.1% n~ vit 95 lndeksl Glnl6 34.5 vende M=76.4 Vjet Jetegjatesla2 F=80.3 Vjet lndeksl I arslmlmltl KB 0.609 Varferla" 1.2% _fo ullsla urbane Te gjithe =77.4 Vjet 57% ---------c--------------,,_.--=--·---- Pabarazla lnore• 45_ _ Pa unesla7 0._2_ 16'.'&..__ Shkaku kryesor i renies se vazhdueshme te numrit te popullsise ne shkalle vendi eshte emigrimi, i cili ne 15 v itet e fundit eshte llogaritur te jete afersisht 480.000 persona. Si rrjedhoje, kjo ka sje lle nje popullsi qe eshte me shume urbane, qe dote thote se ne vitin 2014 raporti midis popullsise urbane dhe asaj rurale ishte 57% dhe 43% perkatesisht, krahasuar me v itin 2005 ku vetem 47% e popullsise ishte urbane dhe 53% ishte rurale (INSTAT, 2015). Migrimi i popullsise ne zonat urbane ka ardhur si rrjedhoje e mundesive mete shumta per punesim qe ofrojne qytetet me te medha e cila sjell si pasoje rritjen e mashes mesatare per pune te burrave dhe grave. Megjithese treguesi i pabarazise gjinore eshte deri diku i ulet, duke u renditur ne vendin e 45 nga 155 vende, grate mbajne 20% te vendeve ne parlament, d he 82% e tyre te rritura, kane arritur te pakten nivelin e shkolles se mesme krahasuar me 88% te meshkujve, dhe pjesemarrja e femrave ne tregun e punes eshte 45% krahasuar me 66% per burrat (UNDP, 2015). Megjithate, grate jane pak te perfaqesuara ne pozicionet vendimmarrese4 ne lidhje me menaxhimin e burimeve ujore. Shenime nga tli dhenat e vendit ne tabelen 2: 1. Te dhlina p!!r popullsin!! nga INSTAT: 2 JeU!gjatlisia e meshkujve (M ) dhe femrave ( F) nga INSTAT, n dhlina mesatare nga raporti IZHNJ; 3 lndeksi i Zhvillimit Njerezor: 4 lndeksi i Pabarazis!! Gjinore (IPGJ) .) - q!! plirdoret plir matjen e pabarazisl! gjinore, p!!rdor tre dimensione pl!r ta bl!rl! kl!tA: shAndetin riprodhues. fuqizimin dhe pjes!!marrjen nA tregun e pun!!s. Varion nga 0, e cila tregon q!! grate dhe burr at jan4! 14! barabart!!, deri n!! 1, q!! tregon se grate paraqiten shuml! keq n!! t!! githa dimensionet e matura: 5 lndeksi Gini, mat shklllllin sipas se clles shpemdarja e tli ardhurave (ose. disa raste, shpenzimet per konsum) U! individeve ose familjeve brenda nje ekonomie devijojne nga nj!! shpl!rndarje krejtesisht e barabarte; 6 Popullsia ne varffiri shum~ dimensionale; 7 PEirllogaritja e pEirqindjes lotale IA fuqisl! punl!tore. Megithese Ligji Nr. 997012008 "Mbi barazine gjlnore ne shoqeri" shprehet se 300/4 e vendeve gjate zgjedhjeve polltike dhe ne institucionet vendimmarrese duh et Iii mbahen nga gratli.

1.2 Burimet ujore Shqiperia eshte e pasur me burime ujore, me tete lumenj te medhenj, tre liqene te lundrueshme nderkufitare, nje numer te madh dhe te 9muar ligatinash si dhe burime nenujore te bollshme. Megjithese burimet ujore jane shperndare ne te gj ithe vendin, shperndarja e tyre pergjate territorit nuk eshte ne menyre te njetrajtshme. Megjithate Shqiperia konsiderohet si nje vend me uje te bollshem dhe me burime ujore te rinovueshme qe lloga riten afersisht deri ne 41. 7 km3/vit. (1,320 m3/s), nga te cilat 65% burojne brenda vendit dhe 30% jane ujera nentokesore (Lushaj dhe te tjere, 2016). 1 2 1 Balanca e ujit Krijimi i balances ujore eshte nje hap i pare i rendesishem drejt zhvillimit te nje Strategj ie per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore. Ne thelb, bilanci i ujit vlereson (kuantifikon) burimet e disponueshme te ujit, perdorimet e tij dhe 9fare mbetet ne dispozicion per perdorime alternative. Llogaritja e balancit te ujit eshte bazuar ne dokumentin "Dokument Udhezues per aplikimin e balancit te ujit per te mbeshtetur zbatimin e DKU" (Raport Teknik- 2015- 090). Ky eshte udhezuesi zyrtar mbi bilancin e ujit, i percaktuar nga Komisioni Evropian. Burimet e ujit perbehen nga ujerat siperfaqesore (lumenJte) dhe akuiferet (uJrat nentokesore). Ne rastin e Shqiperise, burimet ujore siperfaqesore brenda vendit rriten nga flukset hyrese nga vendet fqinje. Per kete arsye, ne tabelen e meposhtme, 'baseni hidrografik' eshte me i madh se siperfaqja e vendit. Tre perdorimet kryesore te ujit jane klasifikuar bujqesisa, industria dhe uji i pijshem. Natyrisht ka perdorime te tjera te lidhura me bujqesine, te tilla si uji i pijshem per kafshet dhe akuakulturen, por keto jane shume te vogla ne krahasim me ujitjen. Nje situate e ngjashme ekziston ne lidhje me industrine. Perdorimi industrial i ujit te pijshem eshte i ulet ne Shqiperi dhe eshte klasifikuar si 'uje me shishe' dhe 'perdorime te tjera' (ministria pergjegjese per ekonomine, 2014). Ka edhe disa perdorime te ujerave nentokesore nga industrite. Marrja e ujerave nentokesore/abstrakimi perfshin te gjitha marrjet per perdorim komunal. Perdorimi i katert i ujit, flukset mjedisore, nuk jane kuantifikuar plotesisht dhe nuk jane pertshire ne tabele. Ne baze te ligjit shqiptar konsiderohet si rrjedhja minimale qe ndodh natyrshem ne 355 dite ne vit. Rendesia e saj eshte domethenese, ve9anerisht pasi kerkesat per uje jane rritur dhe burimet jane pakesuar nga ndryshimet klimatike. Ndersa ne dukje e thjeshte, eshte e rendesishme qe bilanci i ujit te njohe karakteristikat specifike te llojeve te ndryshme te perdorimit te tij . Nje shembull shume i qarte i kesaj eshte krahasimi i ujitjes dhe hidrocentraleve. Kur uji perdoret per vaditje shumica e tij avullon dhe shume pak, kthehet ne lumenjte a po ne ujerat nentokesore per perdorim te metejshem. Edhe pse eshte e njohur se jo i gjithe uji qe devijohet per ujitje arrin ne fusha. Kur uji perdoret per hidrocentralet pothuajse i gjithe uji qe hyn ne nje rezervuar kalon neperturbinat per te gjeneruar energji elektrike. Eshte per kete arsye qe dokumenti udhezues i bila ncit te ujit thote qarte se hidrocentra let nuk perfshihen ne llogaritjen e bilancit te ujit. Ne faqen 22, ne paragrafin 5, fjalor i termave ky9 dhe komponenteve te bilancit te ujit, thote: «uj i qe shfrytezohet per gjenerimin e hidrocentraleve (perdorim ne vend) duhet te perjashtohet nga formulimi i ekuacionit te bilancit te ujit". Per hidrocentralet, perdorimi bruto eshte i larte, por perdorimi neto eshte i ulet; ndersa per vaditjen, vlen e kunderta. Konsiderata te ngjashme zbatohen per ujin e pijshem publik, ku nje pjese e ujit te abstraktuar kthehet ne nje burim potencial uji, qofte nepermjet rrjedhjeve si ujera nentokesore qofte ne lume, pas trajtimit ne nje impiant te trajtimit te ujerave te zeza. Aktualisht, ka humbje te medha ne sistemin e shperndarjes si nga sistemi ashtu edhe nga lidhjet pa mates; ne te ardhmen, keto humbje dote kontrollohen dhe thithja per uje te pijshem dote zvogelohet edhe pse sasia e furnizuar dote rritet. Perve9 sa me siper, ka edhe nje dallim ne rendesine e llojeve te ndryshme te burimeve te ujit. Per shembull, nje pjese e madhe e ujit te pijshem vjen nga burimet nentokesore. Tabela e meposhtme permbledh bilancin e ujit per dy periudha ; e para eshte vleresimi aktual dhe e dyta eshte per vitin 2027. H dhenat e 2027 perfshijne nje koefi9ient per ndikimin nga ndryshimet klimatike, e cila eshte parashikuar te reduktoje disponueshmerine e burimeve ujore, dhe per kerkesen e ardhshme te ujit, e cila pritet te rritet Burimet kryesore te informacionit te perdorura per te pergatitur kete tabele jane: • Master Plani per Furnizimin me Uje dhe Kanalizimeve per ShqipMne - Janar 2013. Kjo eshte permbledhje e fundit e kerkesave te ujit brenda Shqiperise; • Komunikimi i Trete Kombetar i Shqiperise per UNFCCC (draft i trete). Konventa Kuader e Kombeve te Bashkuara mbi Ndryshimet Klimatike eshte nje nga organet kryesore nderqeveritare ne lidhje me ndryshimet e klimes. Raportimi ne kete komision mund te konsiderohet si perfaqesues i mendimit te qeverise mbi ndryshimet klimatike; • Eftimi "Karakteristikat hidrogjeologjike te Shqiperise" AQUAmundi (2010). Ky dokument, edhe pse ka te beje kryesisht me ujerat nentokesore jep gjithashtu informacion te pergjithshem mbi hidrologjine dhe burimet ujore te Shqiperise. Nga ana e tiJ, ky dokument bazohet ne dokumente te tjera te prodhuara nga Qeveria e Shqiperise, ne ve9anti "Klima e Shqiperise" e prodhuar nga lnstituti i Hidrometeorologjise ne vitin 1975 dhe "Hidrologjia e Shqiperise" botuar ne 1984 nga i njejti burim. • Perdorimi industrial bazohet ne dy burime,"Regjistri Kombetar per Licencat e Perdorimit te Burimeve Ujore", ministria pergjegjese per mjedisin, 2014 dhe "Prodhimi dhe Perdorimi i Ujerave Nentokesore nga Familjet dhe lndustritE!", Drejtoria e Pergjithshme e Ujesjelles-Kanalizimeve, 2011. Tabela 3: Balanca e ujit Te d'lena per vendIn Reshjet (mmMt) 1.450 SipMaqja e vendit (km~) 28,748 Basenet ujore (km~) 43,304s Bun met UJore (1Cl' m•1v1t) Aktualisht 2027 6 ----------------- Prurjet brenda Shqiperise 27.11 25.89 Prurjet nga jashte territorit te 14.59 13,93 Shqiperise Totali I ujiirave sipiirfaqiisore 41.70 39.82 Nga le cllat ujera nentokesore 9.04 8.63 Totall I bur1meve uJore te 41.70 39.82 rlnovueshme AI.Cuahsht 2027 kerkes,. per 1 1Je (10 m' Jv1t) Uji i perdorur per bujqesi (perfshire ujitjen) 0.748 1.8 1.10 2,8 Uji i perdorur per industrine 0.01 0,0 0.01 0,0 (perfshire hidroenergjine) Uji i perdorur si uje i pijsh em 0.33 0.8 0.29 0.7 Kerkesa totale 1.08 2.6 1.40 3.5 Balanca e uJlt 40.62 38.42 Tabela e mesiperme permbledh situaten kombetare. Megjithate, fakti qe ne shkalle kombatare ka nje bilanc pozitiv uji, nuk dote thote se domosdoshmerisht ka nje bilanc pozitiv ne secili n prej gjashte baseneve ujore te percaktuara ne vend. Tabela e meposhtme jep situaten ne nivel vjetor per gjashte basenet ujore. Tabela 4: Bilanci i ujit pijr prurjet mesatare vjetore pijr gjashtij basenet ujore Kombetar Bac;en U o Viera! ne (109 Drini Mali lshem-Erzen Shkumbini Semani Vjosa m 3Mt) Burlmet totale ujore Iii 36.05 21.44' 3.25 0.66 2.45 2.70 5.55 rinovueshme Eftimi -Karakteristikat hidrogjeologjike ta Shqiparisa· AOUAmundi (2010). Bu,,me te reduktua.ra me 4 .5%. ·Komunikimi Koml)jjtar i Trete i Sh"perise ne UNFCCC (dra.fti i trete)'. Si perqindje e burimeve totale le ujerav e U! rinovueshme. Merre nga ' Master Plani i UjesjeIUis-Kanali2imeve plir Shqiperine - Jana, 2013' . Plirfshire rrjedhjen siperfaqeso,e jashte t erritorit te Shqiperise Kombetar B en UJor Uji i p!lrdorur 0 .64 0.12 0.05 0.06 0.05 0.26 0.1 p!lr bujqesi Uji i p!lrdorur per uje le 0.28 0.02 0.01 0.14 0.03 0.04 0.05 pijshem Bi lanci i ujlt 35.1 3 21.30 3.19 0.46 2.37 2.40 5.30 Vlerat kombetare ne tabelen e mesiperme jane pak ndryshe nga tabela e meparshme, pasi ato perdorin burime te ndryshme dhe jane mesatarizuar mbi periudha te ndryshme. Duke pasur parasysh se ato jane llogaritur ne menyre te pava rur nga metoda te ndryshme eshte e kenaqshme fakti qe jane kaq te peraferta. Ato jane ne perputhje me ato te perdorura per modelin hidrologjik te Drini-Bunes dhe Semanit ne projektin paralel Menaxhimi i Baseneve Ujore, per keto dy basene ujore. • 'Rrjedha ujore' eshte rrjedhja natyrore siperfaqesore ne basenin ujor. "Furnizimi publik me uje" eshte uji i furnizuar nga kompanite e furnizimit me uje dhe kanalizimeve. L\ogaritja eshte nje proces me dy faza. Se pari, gdo kompani e furnizimit me uje eshte e lidhur me nje bashki dhe me pas secili qark eshte pjese e nje baseni ujor. Kur nje qark shtrihet ne dy basene ujore, atehere kerkesa eshte e ndare midis dy baseneve ujore. Duhet theksuar se kjo tabe\e perdor shifra per ujin e furnizuar dhe se nje pjese e tij do te kthehet ne lumenj permes sistemit te kanalizimit, ose, ne rastin e rrjedhjeve te tubacionit, ne ujerat nentokesore. • "Ujitja" ishte llogaritur duke perdorur zonat e ujitura dhe te dhenat meteorologjike. Ashtu si dhe me furnizimin publik me uje, ky ishte nje proces shume-fazesh. Faza e pare ishte per te llogaritur kerkesen per uje ne milimetra ne baze te reshjeve dhe avullimit te mundshem per secilin qark. T e dhenat e perdorura jane nxjerre nga Njesia e Kerkimit Klimatik ne Universitetin e Anglise Lindore. Kur nje qark ka qene midis dy njesive me te dhenat e rrjetit, vlerat jane ndare ne menyre te ponderuar. Faza tjeter ka qene per te \logaritur kerkesen per uje ne miliarda metra kub ne nje shkal\e kohore mujore per periudhen nga viti 1971 deri ne vitin 2015, per secilin qark. Si perfundim, vlerat per secilin qark, qe jane perdorur per te llogaritur ujitjen, jane ndare per secilin basen. Ashtu si dhe me furnizimin publik me uje, ku nje qark ishte ne me shume se nje basen ujor jane ndare vlerat midis dy baseneve. Tabela 4 tregon situaten per secilin basen ne nje baze vjetore. Megjithate, nje prej kerkesave mete medha te ujit eshte per ujitje, e cila ndodh kryesisht gjate kater muajve, nga qershori ne shtator. Tabela 5 paraqet bilancin e ujit per keto 4 muaj. Tabela 5: Balanci i Ujit pergjate muajve te veres Kombet1r Basen UJor Vleral ne (10 Drini Mati lshem- Erzen Shkumbini Semani Vjosa m 3MI) Burlmet totale uJore te 5.12 2.20 0.65 0.13 0.49 0.54 1.11 rinovuoshmo Uji i p!lrdorur 0.77 0.16 0.06 0.07 0.06 0.31 0.11 per buJqesi Uji i perdorur per uje le 0.09 0.01 0.00 0.05 0.01 0.01 0.02 pijsh!!m Bil anci I ujlt 4.26 2.03 0.59 0.01 0.42 0.22 0.98 Kjo tabele tregon se ne vere teprica eshte shume me e vogel, veganerisht ne basenin ujor Erzen dhe lshem, i cili perfshin Tiranen dhe zonen metropolitane. Nje aspekt i dokumentit udhezues te bilancit te ujit eshte shume i rendesishem per Shqiperine - ky eshte prodhimi hidroenergjitik. Sii;; u permend me \art, dokumenti udhezues evropian mbi bilancin e ujit, perjashton ne menyre specifike hidrocentralet. Udhezimi ka kuptim nese hidrocentralet nuk konsumojne uje. Referenca per 'perdorim ne-vend' perfshin rastin e digave ne basenet ujore Drini dhe Semani, ku i gjithe uji nga keto basene eshte perdorur perseri ne te njejtat basene. Vetem nese uji devijohet jashte nga baseni ujor per ne hidrocentral tek nje basen tJeter, atehere duhet te merret ne konsiderate ne bilanc. Rregullo~a per shkarkimet e hidro~entraleve te Kaskades se lumlt Orin. Tirana. 1988

1.2.2 Ndlkimi i klim~ nii burimet ujore Shqiperia ndodhet ne pjesen veriore te zones se Mesdheut. Vendi karakterizohet nga fusha ne zonen bregdetare ne perendim dhe male te larta ne pjesen tjeter te territorit pika me e larte arrin ne 2,751m ne kufirin me Kosoven dhe Maqedonine, ndersa shume vargmale i tejkalojne 2,000m ne pjesen veriore, qendrore dhe jugore te vendit. Shirat kane karakter stinor ku vetem 14% e tyre bien gjate periudhes qershor-gusht. Muajt mete lagesht jane tetori dhe dhjetori. Grafiku i meposhtem paraqet shpernda rjen mujore te reshjeve per periudhen 1970-2000. Ne te paraqiten dy kategori te dhenash: mesatarja e te gjitha viteve, si edhe mesatarja e tre viteve me te thata (te konsideruar si 1 ne 10 vitet mete thata). Nje element qe bie ne sy kur krahasojme mesataren dhe vitet e thata eshte se shperndarja sezonale eshte e ndryshme, ku vihet re nje ulje e sasise se reshjeve ne muajt e dimrit. Figura 1: Reshjet mujore Reshjet mujore - Shq1pen ■Average year ■ 1-.n.10 dry year 140 120 ~ 100 E g a5" 80 QI E a; 60 ~ ~ 40 20 0 I Jan I Feb Mar Apr May Jun II I Jui Aug Sep Oct Nov Dec Shperndarja e temperatures gjate vitit eshte gjithashtu sezonale, ku temperaturat gjate veres jane 20°c me te larta se temperaturat gjate dimrit. Grafiku i meposhtem paraqet temperaturen mesatare mujore per vend in per periudhen 1970-2000, si dhe mesataren e 3 viteve mete nxehta (te konsideruar si 1-ne-10 v itet me te nxehte). Ky ndryshim ne temperature midis nje viii 'te nxehte' dhe vitit mesatar eshte pak a shume i qendrueshem gjate gjithe vitit. Figura 2: Temperatura mesatare mujore Temperatura mesatare mujore - Shqipen Monthty average ■ 1 m-10 warm year 25 20 u 15 QI 0 S' E IQ 10 B IU .... QI a. I II E I ~ 5 0 11 11 Jan Feb Mar Apr May Jun Jui Aug Sep Oct Nov Dec Perver,; ndryshimeve nga njeri vit ne tjetrin si dhe ndryshimeve sezonale, ne vend ka edhe ndryshime gjeografike shume te dukshme. Shirai vijne kryesisht nepermjet ererave Jugperendimore dhe ndikohen edhe nga relievi. Kjo ofron nje larmi ver,;orish klimatike dhe te ecurise se reshjeve ne rajonet e vendit. Edhe pse reshjet e shumta shoqerohen pergjithesisht me rritje te nivelit te ujit, kjo nuk ndodh njelloj ne te gjithe territorin si ne pjesen e siperme te basenit te Drinit, e cila mbetet nje zone e thate. Reshjet mete pakta vjetore ne Shqiperi bien ne zonat bregdetare ne jug me vlera nen 1,000mrn/vit. Megjithate, ka pjese te basenit ujor te Drinit ne Kosove dhe Maqedoni ku reshjet vjetore jane mete pakta dhe nuk i kalojne 800mrn/vit. Reshjet mete shumta bien ne rajonin e Liqenit te Shkodres ku reshjet mesatare vjetore i teJkaloJne 3,000mm/vit. Temperaturat mesatare vjetore me te larta vihen re ne pjesen perendimore te vendit me 15°C me te larta ne bregdet. Temperaturat vjetore me te uleta shenohen ne veri afer kufirit me Kosoven dhe ne lindje afer Liqenit te Ohrit. Efekti i kombinuar i reshjeve dhe temperatures (dhe ndryshime te tjera meteorologjike) r,;ojne ne perfundimin se prurjet jane me te larta ne veri dhe jug te vendit, ku sasia e reshjeve tejkalon sasine e ujit qe avullon me shume se 500mm ne vit. Ne pjesen qendrore te vendit reshjet arrijne me pak se gjysma e kesaj vlere.

1.2.3 Ujerat siperfaqesore Ujerat siperfaqesore perfshijne lumenjte, liqenet, rezervuaret dhe lagunat. Rreth 150 perrenj te vegjel formojne tete lumenj te medhenj ne Shqiperi. Keto perfshijne Bunen (41 km), Drinin (285 km), Matin (115 km), lshmin (74 km). Erzenin (109 km), Shkumbinin (181 km), Semanin (281 km), dhe Vjosen (272 km), te cileil rrjedhin ne drejtim jug-lindje-veri-perendim ne drejtim te detit Adriatik. Lumenjte kane nje rrjedhe stinore te parregullt te cilat kulmojnei ne dimer ose nei fillim tei vjeshtes (Lushaj dhe lei tjere, 2016). Pothuajse lei gjithei kane mei pak se 10% tEi mesata res sei tyre te dimrit gjatei stines se veres. Shumica e rrjedhave te ujit jane te rrembyeshme me shpate te thepisura (Pano dhe te tjere, 2016), duke i bere ata pre te erozionit te dheut. Me qellim menaxhimin e burimeve ujore, vendi eshte ndare ne 6 basene ujore te pershkruara ne pjesen 1.2.3. Tre liqene te medhenj dhe 247 liqene te vegjel mbulojne gjithsej 4% te territorit te vendit (Lushaj dhe te tjere, 2016). Tre liqenet e mMha (Ohri, Prespa dhe Shkodra) jam~ nderkufltare. Liqenet ndikohen nga ndryshime te forta natyrore, dhe nga nderhyrjet Intensive dhe te pakontrolluara te njerlut (Popovska, 2013). Liqeni I Ohrll dhe flqeni I Prespes jane liqenet me te medha tektonike ne Evrope dhe i perkasin pellgut ujembledhes te Drinit, I cill derdhet ne detln Adriatik. Sfperfaqja e liqenlt te Ohrit eshte 358km 2 , nga te cllat 249km 2 i perkasin Maqedonise dhe 109km2 Shqiperise. Vete liqeni ka nje gjat~i maksimale prej rreth 30km, me thellesi maksimale prej 289m dhe nje thell!!lsi mesatare prej 164m. Rajoni I Prespes perfshin dy liqene te ndMidhura ndermjet tyre: Prespa e Vogel dhe Prespa e Madhe te cilat jane rrethuar nga ekosisteme ma lore. Te dy liqenet se bashku formojne pjesen mete thelle te nje baseni te brendshem malor i cili nuk ka nje pike rrjedhjeje natyrore (burim) ne siperfaqe. Derdhja e ujit behet vetem nepermjet nje lidhje nentokesore nga Liqeni i Madh i Prespes drejt Liqenit te Ohrit Siperfaqja aktuale e te dy liqeneve eshte afersisht 301 km 2. Regjimi i ujit n!:l liqenln e Ohrlt kontrollohet ne Struge. Nfvell i ujit ne liqenin e Prespes se Madhe ka nje tendence ne renle qe prej vitit 1987. Ne te vertete, nje raport nga UNDP (2014) tregon se nlveli I ujit ne te dy liqenet eshte duke rene ne nji!! shkalle te konsiderueshme nga pikepamja statistikore. Aktualisht, liqeni I Ohrit dhe liqeni i Prespes kane lende ushqyese ne sasi te kuflzuar 0ane oligotroflke), me pe.rjashtim te dlsa zonave ku shkarkimet ne deget e lumenjve ushqyes kane rritur perqendrimin e nitrogjenlt dhe fosforit. Liqeni i Shkodres, i cili ka nje origjine tektonike dhe karstike, ~hte liqeni me i madh ne Gadishullin e Ballkanit Ai ndodhet ne pjesen jug-lindore te Malit te Zi, ne luginen Zeta-Shkodr-a, dhe ne Shqiperi ne terrenin karstik te Alpeve Dinarike Jug-Llndore. SiperfaqJa e llqenit eshte 368km2 nga te cilat 149 km2 shtrihen ne vend. Gjatesia e vlj~ se tij eshte 48km, gjeresia eshte 26km dhe thell~ia 7-1 Orn. Bregu i Llqenit eshte 150km I gjate. Persa i perket cilesise se ujit, perberjet organike dhe ushqlmore per te gjithe liqenet lshin ne nivele te kenaqshme ne periudhen 2004-201 1 11. Aktuailsht, gjendja e cilesise se ujlt nuk eshte e qarte duke qene se shume parametra fiziko-kimike nuk monitorohen ne menyre te rregullt Vleresimet e ciiesise se ujit M kryera ne vitin 2016 duke perdorur sisteme klasifikimi dhe duke u bazuar mbi parametrat biolo917ke, hidro- morfologjike, kimike dhe fiziko-kimike (Karakterizimi BE-DKU), tregojne ndotje dhe ndryshime hidro- morfologjike ne ekosistemet ujore (GIZ, 2016). Shqlperia ka rreth 626 rezervuare te cilet Jane ndertuar me se shumti perg]ate lumenjve, dhe qe kane nje kapacitet grumbullues prej 5.6 miliarde m3 qe perdoret per ujitje, mbrojtje kunder permbytjeve dhe prodhimin e energjise elektrike (Lushaj dhe te tjere, 2016). Afersisht 97% e prodhimlt te pergjithshem te brendshem te energjise elektrike prodhohet nga hidrocentralet pergjate lumenjve te Drinit, Matit dhe Bistrices. 50% e tokes bujqesore qe prodhon rreth 80% te produktit bujqesor ne vend ujitet nga keto burime ujore. Shqiperia ka nje sasi te konsiderueshme ujerash bregdetare dhe tranzitore (Miho dhe te tjere, 2013) me nje vlje bregdetare prej rreth 427km. Bregdetl ~hte i ndare ne kater zona kryesore nga te cilat 273km I perkc1sin bregdetit te rrafshet te Adriatikut12 dhe rreth 154km bregdetit shkembor Jonian13. Ujl I detit perparon ne toka deri ne disa kilometra ne disa prej zonave bregdetare, permes grykederdhjeve lumore, lagunave, mogaleve dhe kenetave. Habrtatet me te rendesishme tranzitore, ligatinat bregdetare dhe lagunat shtrihen pergjate bregdetit fushor te Adriatikut Pas viteve 1950, shume nga keto ligatina u thane dhe u perdoren per toke bujqesore. Lumenjte u ndryshuan nga digat dhe shpesh atyre lu ndryshua drejtlmi, sig eshte rasti I Drinrt ne Lezhe. Kanale te rMdesfshme kullimi dhe stacione pompimi jane instaluar per te parandaluar permbytjen e fushave bujq~ore. Si rezulta~ ligatina me vlera u zhduken edhe pse ende mbeten laguna te mMha ku pMshihen Laguna e Karavastase, Nartes dhe Butrintit. Keto sisteme natyrore ujore te ciiat Jane te rendesishme par shak te vlerave te tyre te veganta per biodiversitetin, jane nen kercenim te vazhdueshem nga ndotja qe vjen si pasoje e nderhyrjeve te Raportuar nga Autorltetet Shqlptere pranl Agjanci!l4 Evroplane tl MJedlsit 2004-201 1. Me (aJ deften e Bun~s. ctie (bJ br,egdeti midis SMngin~ dhe \/!ores. Ng;a (c) G~rl I Vlorl!s derl nl! Saran di! dhe (d) nga vjja bregdetare e Sarandes, nil zbrft!e drejt Gre"'s4!, njeriut. Shume kanale kullimi si dhe mbetjet nga kenetat ose lagunat bregdetare te mjelmeta te meparshme u permbyten, duke formuar ligatina te kripura shpesh me nje perqendrim te larte algash. Shume nga keto zona tranzitore (ne grykederdhje) jane populluar nga peshqit e detit dhe shpendet shtegtare te ujit, te dy te rendesishem si per vendin edhe per te gjithe vijen bregdetare te Adriatikut (Miho dhe te tjere, 2013). Ndotja me pesticide eshte aktualisht e paperfillshme per kenetat pergjate detit Adriatik (Nuro dhe Marku, 2012). Qdo vit, lnstituti i Shendetit Publik kryen monitorimin e cilesise se ujerave ne vende per larje/plazhe ne zonat bregdetare. Gjate sezonit te larjes jane marre kampione uji te cilet jane analizuar per baktere gje qe tregon pranine e ndotjes nga ujerat e zeza ose bagetite. Ne vitin 2015, 50% e ujerave bregdetare permbushen vie rat e detyrueshme, ndersa ne vitin 2014 kjo perqindje ishte 98.6 % (AEM, 2016). Te dhena te tjera te raportuara mbi cilesine e ujit (AKM, 2006-2015) ne ujerat siperfaqesore tregojne nje permbajtje te larte te elementeve ushqyes (nitrogjen dhe fosfor) dhe te elementeve te ngurte te patretur, duke <;:uar keshtu ne ndotjen me lym te ujit, ve<;:anerisht ne grykederdhjet e lumenjve dhe lagunave bregdetare. Nga ana tjeter, raportet tregojne se sasia e metaleve te renda ne uje dhe e sedimenteve ne biote eshte relativisht e ulet, e cila mund te vije si pasoje e ndikimit ne renie te industrise minerare qe ka mbetur. Megjithate, ujerat tranzitore dhe ujerat bregdetare ne Republike jane nen ndikimin negativ te ujerave te zeza dhe shkarkimeve industriale (Miho, 2013).

1.2.4 Ujerat nentokesore Pershkrimet e pergjithshme hidrogjeologjike te Shqiperise tregojne se akuiferet jane te pranishem ne shtate formacione gjeologjike kryesore duke datuar qe nga epokat Paleozoike te ajo Kuternare. Ujerat nentokesore vijne nga kater shtresa te ndryshme: depozitat aluviale, konglomeratet, karbonatet (guri gelqeror) dhe shkembi baze. Keto lloje kane kapacitet ujembajtes dhe cilesi te UJit qe ndryshon. Rrjedha totale e ujerave nentokesore vleresohet se eshte rreth 12.8miliarde m 3/vit (UNDP, 2012), megjithese nuk ka nje informacion te besueshem per burimet aktuale te disponueshme te u1erave nentokesore. Per me leper, te dhenat paraprake tregoJne se burime te bollshme te ujerave nentokesore jane te disponueshme ne sistemin akuiferik nderkufitar Dinarik Karstik me deri ne 1.25 miliarde m3/vit (Eftimi, 2010). Akuiferet shume prodhues jane te pranishem kryesisht ne akuiferet kuartenare aluvionale zhavorrore qe mbushin kryesisht luginat e lumenjve, fushat e uleta, si dhe fushat ndermalore (Eftimi, 2010). Akuifere te tille perfshijne rezervuare me prodhim te larte te ujerave nentokesore. Akuifere poroze me prodhueshmeri te ulet ndodhen ne depozitat kuartenare te disa zona te Shqiperise Qendrore dhe Perendimore ku akuiferet prej <;:akulli nuk jane te pranishem. Drejtimi kryesor i rrjedhes se ujerave nentokesore varet nga tiparet hidro-gjeomorfologjike, nga rrjeti i lumenjve dhe nga shkalla e <;:arjeve dhe shpellave te shkembinjve karstike. Si i tille, drejtimi kryesor shkon nga pjesa lindore ne ate perendimore te Shqiperise, duke u derdhur ne detin Adriatik dhe Jon. Ujerat qe lidhen me zonen nderkufitare me Malin e Zi derdhen kryesisht ne detin Adriatik permes shkarkimeve te tyre ne liqenin e Shkodres, si dhe ne lumenjte Buna dhe Drini. Nje pjese me e vogel e ketyre ujerave nentokesore derdhet ne drejtim te Malit te Zi ne rajonin e Zones se Vermoshit, si dhe ne Kosove, nga jugu ne veri. Ujerat nentokesore perbejne nje rezerve te rendesishme natyrore duke qene se jane burimi kryesor i ujit te pijshem (ministria pergjegjese per ekonomine, 2002). Afersisht 75% e sasise se perdorur per furnizime uje te pijshem nxirret nga nje total prej 90 pusesh dhe 110 burimesh natyrore, ndersa ujerat siperfaqesore perdoren per pjesen tjeter prej 25%. Per me teper, ekziston nje numer i papercaktuar pusesh qe marrin uje nga akuiferet e ceket per uje te piJshem dhe ujitje.

1.2.5 Basenet ujore Me qellim menaxhimin e ujit, tete pellgjet ujembledhese te lumenjve te medhenj ne vend, Jane kombinuar ne gjashte njesi kryesore hidrografike, te quajtura "Basene Ujore" (shih figuren 3) , ne perputhje me rregullat e BE- se (DKU, neni 3). Tabela 6 paraqet vlerat kufi te BE-se per vleresimin e pergjithshem te cilesise se ujit te trupave ujore, ndersa tabela 7 ofron nje krahasim ndermjet baseneve ujore per sa i perket sasise se ujit, cilesise se ujit dhe parametrave social-ekonomike (qe lidhen me ujin). Vleresimi i cilesise se ujit krahason pese parametra te cilesise se ujit14. Profile! sociale qe lidhen me ujin perfshijne informacion per demografine dhe arsimin, sistemet e furnizimit me uje, punesimin, veprimtarine ekonomike dhe ekuilibrin gjinor. Krahasimi mund te perdoret per percaktimin e perparesive/masave le ardhshme per secilin basen ujor bazuar mbi treguesit e zhvillimit social-ekonomik dhe 9eshtjet specifike ne basen. 15 Tabela 6: Parametrat dhe kriteret e monitorimit te ujerave siperfaqesore Par~mete, fs ufiJtP e c1 ~s1se e--rop1ane monitorue• Oksigjen I tretur >7 mgA >6mgA >5mgA >4mgA <3mgA NBOs <2mgA <3.5 mg/I <7 mgA <18 mgA >18 mgA Fosfor <0.1 mgA <0.2 mg/I <0.4 mgA <1 mgA >1 mgA NH, <0.05mgA <0.3 mg/I <0.6 mgA <1.5mgA >1.5 mgA NO3 <0.8mgA <2mgA <4mgA <10 mgA >10 mgA ---- - --- Vlereslml I Shume I mire I mire Mesatar I dobet Shume I Dobet pergjlthshem Kerkesat per monitorimin e ujit per secilin basen ujor jane detajuar ne Ve,idimin Nr, 1189, date 18.11.2009. qe rencit parametral cilesore qe duh et te analizohen per ujl!rat siperfaqesore dhe ata nentokesore. Mon~orimi kryhel nl! 34 stacione, kater here ne vit per lumenjte kryesore. Bazuar nevizitat ne terren. diskutimet, observimel dhe seminaret REC per Menaxhimin e lntegruar le Ujit ne vitin 2014. Figura 3: Harta e baseneve ujore ., .. .. •• ~ Map of N River Basins A ~ Legend Basins Name Drinl lshem-Erzen ; - Mai Somani Shkumbinl Vjosa :s z - Hydrography I 0 City 0 i "" I.I < :E :E < <.:l 0 !; Projection syste11 : GJ\USS KRUGER Ill (,,) ... O.ta Sours,: . NEIi Elaboralcd a l salo: 1:200000 ~ 2 Q !; < Prepared for l ntei;:ratecl Water Resources \lanagement Stnnegy of J\lhanlll Ministry of Agrlculrure, Rural Oev•lopment and Water Administration (M/\ROW/\) atOOfflU I ll?JQl.llll. bW'U,Ullllft"&lu.t..Oft.l IJ>MlKlfRUIIT ll U)f&An ~ Mott McKOoMtld " .. .. . Baseni ujor Orin eshte me i madhi ne vend dhe shtrihet ne Shkoder, Kukes dhe ne Rajonin e Dibres. T rupat ujore te ketij sistemi nderkufitar hidrologjik jane liqeni i Prespes, liqeni i Ohrit, liqeni i Shkodres, liqeni i Drinit dhe lumenjte e Bunes (te cilet shkarkojne mesatarisht nje volum prej 680m"/s (Lushaj dhe te tjere, 2016) dhe tre rezervuare artificiale 16 qe u krijuan ne fillim te viteve '60 dhe '70 per prodhimin e energjise. Pjesa me e madhe e ujit te pijshem ne lumin Orin merret nga burimet, dhe 73% e popullsise ka sisteme furnizimi me uje me tubacion brenda ose jashte nderteses. Per sa i perket arsimit, 65% kane arsim baze, 24% kane arsim te mesem, dhe 7% kane diploma universitare. Rreth 4% e popullsise eshte analfabete (INSTAT, 2011). Sjelljet kulturore jane me shume konservatore dhe patriarkale ne kete basen ne krahasim me zonat e tjera te vendit. Grate jane me se shumti te pranishme ne administrate publike dhe aklivitete bujqesore, ndersa burrat ne tregtine me shumice, aklivitete bujqesore dhe administrimi publik. Brenda Keshillit te Basenit Ujor, perfaqesimi i grave eshte aktualisht 8%, ndersa ne Zyrat e Administrimit te Basenit Ujor grate arrijne kuoten 30%. Baseni ujor Mat mbulon nje zone prej rreth 2.993 km 2 (Lushaj dhe te tjere, 2016) mbi qarkun e Lezhes, duke qene i formuar nga dy dege: lumi Fan, qe buron ne verilindje, dhe lumi Mat qe rrjedh nga Martaneshi, ne raJonin e Bulqizes, ne liqenin artificial te Ulzes, i cili transporton sasi te medha sedimentesh pergJate rruges se tij duke shkaktuar ndryshime ne strukluren e shtratit te lumit qe mund te shihen qartazi prane kryqezimit te Milotit (Grontmij/CarlBro, 2010). Qytetet kryesore ne kete basen perfshijne Rreshenin, La<;:in, Lezhen, dhe Burrelin. 95% e familjeve ne Rajon jane te pajisura me sisteme te furnizimit me uje, dhe 77% jane sisteme te furnizimit me uje me tubacion brenda ose jashte ndertesave te tyre. Pjesa tjeter prej 18% e popullsise ka sisteme alternative te furnizimit me uje. Niveli i arsimit eshte me i ulet se ne basenet e tjera ujore, duke qene se 4% e popullsise eshte analfabete, 64% ka arsim baze, 26% ka arsim te mesem dhe vetem 6% kane vijuar arsimin e larte. Pothuajse te gjitha veprimtarite ekonomike ne basen mbizoterohen nga meshkujt. Ne Keshillin e Basenit Ujor, grate nuk jane te pertaqesuara dhe si rrj edhoje nuk jane te perfshira ne procesin e vendimmarrjes per lejet per perdorimin e ujit. Ne Zyrat e Administrimit te Basenit Ujor vetem 20% e punemarresve jane femra. Baseni ujor lshem-Erzen ndodhet ne qender te vendit dhe ka nje siperfaqje me lartesi te ulet prej 1.439 km2 (Lushaj dhe te tjere, 2016), qe mbulon qarqet e Tiranes dhe Durresit, te dy me me shume se nje milione banore. 98% e fami ljeve ne qarkun e Tiranes dhe 96% e familjeve ne qarkun e Durresit jane te pajisura me sisteme te furnizimit me uje. lshem-Erzeni perbehet nga dy nen-ujembledhes kryesore: lumi lshem qe perfshin lumin e Tiranes dhe lumin e Lanes dhe lumin Erzen. Arsimi dhe shkollimi jane relativisht te larta, me vetem 2% banore analfabete, 50% me arsim baze, 32% me arsim te mesem dhe 16% me arsim te larte. Meshkujt ne qarqet e Tiranes dhe Durresit jane kryesisht te punesuar ne tregtine me pakice dhe shumice, ndersa grate ne administrate publike, tregti me shumice dhe pakice si dhe aktivitete prodhuese dhe bujqesore (INSTAT, 2011 ). Ne Zyrat e Administrimit te Basenit Ujor, perfaqesimi i grave eshte vetem 7.7% ndersa 37.5% e stafit te tyre jane femra, gje e cila perputhet me ligjin "mbi barazine gjinore ne shoqeri"17. s Baseni ujor Shkumbin permban vetem lumin Shkumbin, disa dege te vogla dhe rezervuare te vegjel per ujitje qe perdoren per qellime bujqesore (Lushaj dhe te tjere, 2016). Ai zgjatet drejt qarkut te Elbasanit, ku 75% e Uqeni i Fierzes (siperfaqe 82.60 km' , gjatesi 70 km). liqeni i Koman~ (siperfaqe: 12 km' . gjatesi 34.5 km) <tie liqeni i Vaut te Dejes (siperfaqe 25 km', !iatesi 10km). Bazuar ne vizitat ne terren. popullsise ka sisteme te furnizimit me uje me tubacion brenda ose jashte nderteses. Lumi Shkumbin ka probleme te konsiderueshme mjedisore per shkak te ish-Kombinatit Metalurgjik te Elbasanit, i cili shkarkonte ujerat e ndotura industriale drejtpersedrejti ne lum, ku shtreterit e lumenjve grumbullonin mbetjet e ngurta nga veprimtarite ne impiant (UNDP, 2009). Ne lidhje me arsimin dhe ndjekjen e studimeve, popullsia e basenit ujor Shkumbin perbehet nga 4% banore analfabete, 65% me arsim baze, 24% me arsim te mesem dhe 7% me diploma universitare. Te dhenat e punesimit ne qarkun e Elbasanit tregojne shifra te njejta per burrat dhe grate me punesim ne mase ne sektoret e bujqesise, pylltarise dhe peshkimit. Administrata publike ka nje nivel me te la rte t e punesimit te grave, ndersa burrat mbizoterojne ne tregtine me pakice dhe shumice_ Duke qene se nuk ka gra ne Keshillin e Basenit Ujor dhe vetem 20% e stafit te Zyrave te Administrimit te Basenit Ujor jane femra, perfaqesimi i grave mund te konsiderohet si i ulet. Baseni ujor Seman perbehet nga kater lumenJ (Semani, Osumi, Devolli dhe Gjanica) dhe shtrihet ne qarkun e Beratit, Fierit, Elbasanit dhe Korges, ku 88% e popullsise kane furnizim me uje me tubacion brenda ose jashte nderteses. Megjithese ende ekzistojne zona historikisht te ndotura, analizat e fundit (Lushaj dhe te tjere, 2016) kane treguar nje permiresim te dukshem te cilesise se ujit ne pjesen e poshtme te lumit Seman_ Ka shume te ngjare qe ky permiresim ka te beje me uljen e aktivitetit te nxjerrj es se naftes si dhe me perpjekjet per permiresim te kontrollit te shkarkimeve ne fushat e naftes, si dhe nje ulje te veprimtarise se industrise kimike ne Fier (Banka Boterore, 2015)_ Afersisht 3% e popullsise eshte analfabete, 64% ka arsim baze, 26% ka arsim te mesem, dhe 7% ka diploma universitare. Si burrat ashtu edhe grate punojne ne sektoret e bujqesise, pylltarise dhe peshkimit Sektoret e ndertimit, perpunimit dhe minierave mbizoterohen nga meshkujt, ndersa administrata publike, mbrojtja, arsimi, shendetesia dhe veprimtarite e punes sociale nga femrat. Duke qene se asnje grua nuk punon ne Keshillin e Basenit Ujor dhe vetem nje eshte e punesuar ne Zyren e Administrimit te Basenit Ujor, nuk ka nje pajtueshmeri me ligjin nr. 9970 "per barazine gjinore ne shoqeri"H. J 3 Baseni ujor Vjose eshte sistemi i dyte me i madh ujor ne vend, i cil i rrjedh permes qarqeve te Vlores dhe Gjirokastres. Trupat ujore kryesore te tij jane lumenjte Vjosa, Drino dhe Shushica si dhe liqeni i Butrintit dhe lagunat e Nartes dhe Orikumit. Ne lumin Vjosa eshte duke u ndertuar nje dige hidroenergjetike dhe disa hidrocentrale te vegjel me sisteme devijimi ne deget e tij. Lumi eshte nderkufitar, ku nje e treta e siperfaqes se tij shtrihet ne territorin e Greqise_ 93% e popullsise ka sisteme te furnizimit me uJe me tubacion brenda ose jashte nderteses. Rreth 3% e popullsise eshte analfabete; 52% ka arsim baze, 30% ka arsim te mesem, dhe 12% ka diplome universitare. Sektoret ekonomike ne te cilet jane te punesuar shumica e meshkujve jane bujqesia, pylltaria dhe peshkimi, tregtia me shumice dhe pakice, administrata publike dhe perpunimi, ndersa shumica e femrave jane te punesuara ne administraten publike, tregtine me shumice dhe pakice, bujqesi dhe perpunim. Per sa i perket ligjit nr_ 9970 "per barazine gjinore ne shoqeri", meshkujt mbizoterojne ne Keshillin e Basenit Ujor, ku grate perfaqesojne vetem 16.6% te anetareve te keshillit. Zyra e Administrimit te Basenit Ujor ka 40% anetare femra, gje qe pasqyron nje perfaqesim te ekuilibruar te te dy gjinive. Kr:i r vt. Tabela e meposhtme ofron nje permbledhje te disa karakteristikave te pergjithshme te baseneve ujore18, duke krahasuar geshtjet e pergJithshme social-ekonomike dhe rreziqet qe vijne nga perdorimi i burimeve ujore. P<!rshkrime mij tij hollijsishme gjenden nij Strateginij e MIBU-sij tek pjesa e roportit \ij sfoncit mbi basenet ujore. Tabela 7: Pasqyre e pergjithshme e burimeve ujore dhe problematikave ne nivel baseni Parametn Dnni Buna Mi1ti I hem-Erzen Shkurr l1tni semani 'JOS~ SipMaqja (km2) 6,998 (6.818) 4.365 2,993 1.433 2.444 5,649 (Baseni total ne kllapa) (19,582) (6,784) Numri I banoreve 437.686 134.027 1.012.150 295,827 968,459 247,816 Numri i personave te punesuar 49.106 18.813 105.393 27,506 84,382 22.611 % e grave ne Keshill/ Zyrat e 8/30 0/20 7.7/37.5 0/20 0/20 16.6/40 Administrimit te Basenit Ujor Numri i lumenjve kryesore 2 1 3 Numri i degeve 5 2 3 3 3 l shem-74 Gjatesia e lumtt kryesor (km) 285 144 181 281 192 Erzen-108 Numri ekzistues I stacion eve monitoruese 5 4 10 4 6 5 Rrjedhja vjetore m, /s) 680 103 55.5 63.6 83.2 176 Mire-Shume Mire- Cilesia e ujerave sipertaqesore Mesatare Moderuar Mesatare Mesatare mire Shumemlre Numri i liqeneve te medha 3 Numri i rezervuarve bujqesore 80 40 95 85 115 95 Numri i akuifereve kryesore te 3 2 3 2 5 p!!rdorur (Banka Boterore, 2012) 2 1aguna Ujerat bregdetare 1 lagune 41aguna 1 lagune + zona Joniane Perdorim i Perdorim Perdorim Perdorim Perdorim Perdorim Rezervuaret per ujitje larte Mesatar i larte Mesatar i larte i larte Numri i hldrocentraleve 4 2 0 2 0 Koncesionet e hidrocentraleve 148 85 4 112 104 65 Perdorim i Perdorlm Perdorim P!!rdorim Perdorim Perdorim Perdoriml sipas lndustrise larte Mesatar Mesatar Mesatar i larte Mesatar Potenciall per vende te ndotura i Larte I Ulet Mesatar Mesatar Mesatar i Ulet Numri i Zonave te Mbrojtura 10 6 2 6 11 18 Shume I Rendesi Rendesi Rendesi Rendesi Tep!!ri R!!nd!!sia e mbulimit me pyje ren d!!sishem mesatare mesatare mesatare mesatare rendesishem Transport Perdorime te tjera ujor/ Ndertim Turizem Ndertim Peshkim Turizem Peshkim Rreziku nga thatesira t i Ulet i Ulet Mesatar Mesatar Mesatar Mesatar Rreziku nga permbytjet I Larte Mesatar I Ulet I Ulet I Larte i Larte Lidhur me tabelen e mesiperme, eshte e rendesishme te theksohet se gjate dy dekadave te fundit nuk eshte kryer monitorim sistematik i cilesise se ujerave dhe se nje pjese e mire e te dhenave lidhur me cilesine dhe sasine e ujerave siperfaqesore dhe nentokesore Jane te besueshme deri ne nje fare niveli. MegJithese ka te dhena dhe shumica e raporteve bazohen mbi mbledhjen jo-sistematike te ketyre te dhenave, ato duket sikur japin vetem nje kuader te pergjithshem te sasise dhe cilesise se ujit

1.2.6 Efektet qij parashikohet Ui kene ndryshimet klimatike nl! burlme ujore Shqiperia i perket zones klimatike mesdhetare subtropikale e cila karakterizohet nga nje dimer i bute me sasi te medha reshjesh, vere te nxehte dhe te thate, ku te gjitha kane nje ndikim thelbesor mbi burimet ujore ne vend. Rajoni mesdhetar eshte zona e Evropes ku temperaturat do te rriten me se shumti gjate veres19, ndersa Modeli PRECIS bazohet ne nje skenar mesa.tar duke supozuar rriije ekonomike shume te shpejte. rritje te vogel popullsie, me popullaten njerezore qe arrin pikun nil mesin e shekullit si dhe plirdorimin e teknologive tl! reja ct,e ml! efikase . reshjet vjetore dhe numri vjetor i diteve me reshje ka shume te ngjare te ulet, gje e cila nga ana tjeter rrit rreziqet nga thatesira. Jane raportuar me pare skenare ne lidhje me ndryshimet klimatike (ministria pergjegjese per ekonomine, 2002) duke perdorur disa modele IPCC 20 . Periudha 1961-1990 eshte perzgjedhur si periudha baze. Simulimet tregojne se rritja e pritshme vjetore e temperatures mund te jete deri 1. 1°C deri ne vitin 2027, dhe 1.8°C deri ne 2050, perkatesisht. Reshjet priten te bien me rreth 4% deri ne vitin 2027 dhe 6.1% deri ne vitin 2050, perkatesisht. Temperatura pritet te rritet gjate te gjitha stineve, si9 edhe tregohet ne tabelen e meposhtme. Tabela 8: Skenar~t e reshjeve/temperatur~ ShtnrJa n kohe 20: 7 2050 ~e -.4 -3% 0.9-1.1°C -6.9 -5 .3% 1.7-2.3'C Dim!!r -1.8-1.3% o.1-0_9•c -3.6 -2 .8% 1.5-1.9' C Pranver!! -1.2 -0.9% 0.7-0.9°C -2.5 -1 .9% 1.4-1 .8'C Ver!! -11 .5 -8.7% 1.2-1.5°C -23.2 -17.8% 2.4-3.1' C VjeshU! -3.0 -2.3% o.a-1 .1•c -6.1 -4 .7% 1.7-2.2' C Deri ne vitin 2050, sasia totale e reshjeve vjetore pritet te luhatet ndermjet 570mm (ne juglindje te vendit) dhe 2,100mm (ne zonen jugperendimore). Viera maksimale parashikohet te jete rreth 2,650-2,850mm ne zonat alpine. Per shkak te temperaturave mesatare qe priten te jene mete !aria ne dimer, ka mundesi qe pjesa me e madhe e reshjeve te bjere ne formen e shiut dhe jo te debores, gje qe do te rrise lageshtiren e tokes se bashku me erozionin dhe rreshqitjen e saj. Nderkohe pritet qe te shtohet edhe numri i rasteve me shira te rrembyeshem Numri i diteve me reshje te rrembyeshme (maksimumi 24 ore) krahasuar me mesataren e viteve 1961-1990 ka gjasa te rritet me 1-2 dite deri ne vitin 2027, me 2-3 dite deri ne vitin 2050. Per me leper, eshte parashikuar qe dote ndryshojne edhe parametra te tjere (M MPMU, 2009): • Vranesirat priten te ulen me 2.6% deri ne vitin 2050 krahasuar me vitin 1990. Si rrjedhoje e lidhjes se ngushte me rrezatimin, numri i oreve me diell dhe rrezatimi global priten te rriten; • Erera me te medha priten te fryjne kryesisht ne vere; Temperaturat ne rritJe priten te kontribuojne ne nie numer mete madh ditesh me stuhi bresheri ne vere; • Temperaturat me te !aria do te ndikojne gjithashtu shpeshtesine dhe intensitetin e diteve te nxehta dhe valeve te te nxehtit. Numri i diteve me nje temperature mete larle se 35°C ka te ngjare te rritet me 2-3 dite deri ne vitin 2027 krahasuar me mesataren e viteve 1961-1990; Numri i diteve me ngrica (me temperatura me te uleta se -5°C) ne larlesi te medha pritet te ulet me 4-5 dite deri ne vitin 2027, dhe me 9 dite deri ne vitin 2050. Si perfundim, temperaturat stinore dhe ndryshimet e reshjeve sugjerojne nje prirje drejt nje dimri me te bute, pranvere me te ngrohte, vere dhe vjeshte mete thate dhe te nxehte. Nxehtesia ne rritje dhe reshjet ne renie do te sjellin si rrjedhojenje zvogelimte burimeve ujore qe do te kete ndikime negative te drejteperdreJta ne popullsi dhe ne ekosisteme. Me shtimin e ndryshimeve klimatike, duhet te ndryshoje infrastruktura dhe ofrimi i informacionit ne menyre qe te perballemi me pasojate ndryshimeve klimatike (GWP, 2009). Perve9 ndikimit te drejtperdrejte te reshjeve ne bimesi, eshte e qarte se ulja e parashikuar me siper e sasise se reshjeve do te ule edhe prurjet e lumenjve. Studimet tregojne nje renie te kullimit nga 1.2% deri ne 2.1 % per 9do 1% renie te reshjeve. Ndjeshmeria e kullimit ndaj ndryshimeve klimatike varet nga karakteristikat e Kcmunikimi i Parl dhe i Oytl Shqiptar me Konvenl.in Kua~r 11Ndryshimeve Klimatike 11 Kcmbeve 11 Bashkuara plrdorln Model in MAGICC/SCENGEN per Vleresimin e Ndryshimeve Klimatike te Shkaktuara nga Gazral Sene. pellgut ujembledhes; sa me i vogel pellgu ujembledhes, aq me e madhe ndjeshmeria dhe prekshmeria nga ndryshimet (Arias, 2014). Burimet ujore priten te ulen me 14% (EVN/Starkraft, 2009) deri ne vitin 2050 dhe afersisht deri 6% ne vitin 2027) 21. Perllogaritet se gjate veres, rrjedha e mbetur ne basenet e Semanit dhe Shkumbinit dote arrije me se shumti rrjedMn aktuale 095 22 . Ne skenarin e rastit me te keq, baseni lshem-Erzen do te perfshihet gjithashtu ne kete kategori. Ne lidhje me zonat e tjera te vendit, deri ne vitin 2050, rrjedha e mbetur ne vere parashikohet te jete 2-4 here me pak se rrjedha aktuale, qe do te thote rrjedha natyrore hidro-dinamike e ujit do te jete ne rrezik. Deri ne vitin 2050 rrjedha Q95 pritet te ulet me 25-50% (CESR, 2011). Nje tjeter vleresim i ndjeshmerise ndaj klimes (BB-ESMAP, 2009) i pergatitur duke u bazuar ne parashikimet e temperaturave dhe reshjeve vlereson se do te kete reduktime me rreth 20% ne pellgjet ujembledMse te lumenjve te Drinit, Matit dhe Vjoses. Rrjedhat mjedisore, te cilat nevojiten per te ruajtur shendetin e ekosistemeve, jane te kercenuara paralelisht nga ndikimet e ndryshimeve klimatike dhe zhvillimet social-ekonomike. Si rezultat, eshte e rendesishme qe te ulet reduktimi gjate periudhave me rrjedhe te ulet (vere) per tl!l pasur mundesi te ruhen funksionet e ekosistemit. Lidhja e drejtperdrejte ndermjet ujil, mjedisit natyror, struktures dhe funksionit te habitateve detyron perdoruesit e ujit te menaxhojne burimet ne menyre te tille qe te mbrojne, dhe aty ku eshte e mundur, te rrisin ne maksimum mundesine per te ruajtur dhe rikthyer biodiversitetin (Defra, 2012). Krahasimi i nxjerrjes se ujit me disponueshmerine e ujit tregon se basenet e Semanit, Shkumbinit dhe lshem- Erzenit jane parashikua r qe te kene mungese te theksuar uji ne veren e viteve 2050, qofte edhe ne skenarin me optimist 23. Baseni i Vjoses nga ana tjeter karakterizohet nga nje mungese mesatare e ujit deri ne vitin 2050 qofte edhe ne skenarin me te keq nga pikepamja e perdorimit te ujit 24. Te dy shembujt tregojne dy ekstremet qe perfshijne llojet e ndryshme te skenareve (CESR, 2011 ). Disponueshmeria e ujit ne sistemet e ujerave nentokesore varet nga intensiteti dhe kohezgjatja e reshjeve, avullimi permes shtresave te tokes, ndikimi i temperatures, aftesia e dherave per te mbajtur lageshtine, mbulesa e bimesise, si dhe rritja e nivelit te ujit te detit dhe perdorimi i tokes (UNFCCC, 2011). Te gjithe keta faktore mund te ndryshojne si rezultat i ndryshimeve ne klime (Arias, 2014). Nderkohe qe kapaciteti ujembajtes eshte nje karakteristike e dherave bazuar ne permbajtjen e argjiles, strukturen dhe nivelet e permbajtjes organike, pl!lrmbajta faktike e ujit eshte shume e ndryshueshme (DKU, 2012). Akuiferl!lt rimbushen vetem pasi te jete mbledhur sasi e mjaftueshme uji ne siperfaqe ne ato zona, ku filtrimi ne formacione mete uleta te pakonsoliduara dhe te konsoliduara eshte i mundur. Ne situatat kur toka eshte e thate, filtrimi i ujerave siperfaqesore ndodh ne rastet e reshjeve te dendura; perndryshe uji thithet shpejt dhe perdoret nga bimesia ose avullon perseri ne atmosfere. Si rrjedhoje, ndryshimet ne reshjet vjetore (dhe/ose ndryshimet ne modelet e ngjarjeve le reshjeve ekstreme), dote ndikojne disponueshmerine e ujit per rimbushje (UNFCCC, 2011). Permbajtja e ujit ne toke parashikohet te ulet, veganerisht ne vere dhe kushtet e ngopjes parashikohen te bien (gjithmone e me shume) gjate dimrit dhe pranveres ne Mesdhe (DKU, 2012), me humbjet me te medha pergjate bregdetit te Adriatikut. Ne kete kuader, parashikohet nje ndryshim ne avullimin mesatar vjetor prej - 0.1 deri +0.2 mm/ne dite (EVN/Statkraft, 2009) Dl!<i nli 2030, njli simulim i skenarl!\le SRES Ill IPCC's TAR nli dottat e lumenj ve Orin-Mat parashikon njli renie te shka.rkimeve mesatare me 6 deri 8%. 095, rrjedha lejkalon 95% te kohes, konsiderohel si nje kufi krilik per ruajtjen e funksioneve te ekosistemeve ujore. ku nuk lejohel tlirheqje e ujrt nga lumi. Skenari i Qlindrueshmerise Perfundimtare skicon tranzicionin nga nje Evrope globalizuese e orientuar per nga tregu, drejt qendrueshmerise mjedisore, ku nismat vendore drejtojne dhe ku panorama l:M!het njesia bazi!. Skenari i Ekonomisli nli Vendn e Parli, parashikon se njli ekonomi e globalizuar dhe e liberalizuar j ep shtysll pllr plirdorimin e Ill gjrtha burimeve tli cisponueshme te enl!<gjise dhe nje inlensifikim le bujqesise kur ajo eshl!f fitimprurese. Rritja e nivelit te detit dote ndikoje zonat ku akuiferet me uje te embel po i nenshtrohen terheqjes se tepert qe rezultojne ne nderhyrjen e ujit te kripur, 9ka sjellin kripesimin e ujerave nentokesore. Duhe! theksuar se ndryshimi i klimes mund te ndikoje edhe disponueshmerine e ujerave nentokesore per shkak te kerke~s me te larte per te, ne shkembim te nje disponueshmerie me te kufizuar te ujerave siperfaqesore, qe lidhen ne menyre me dinamike me ndryshimet klimatike (Portmann dhe te tjere, 2013). Permbytjet jane nje problem i shpeshte (Selenica, 2011) duke qene se permbytjet nga reshjet (uji i reshjeve) ndodhin rregullisht; veganerisht midis nentorit dhe marsit, kur bien rreth 80% e reshjeve vjetore. Ultesirat perendimore dhe basenet ujore te lumenjve Orin dhe Vjose jane veganerisht te prirur ndaj permbytjeve per shkak te shpyllezimit dhe mungeses ~ menaxhimit te shtreterve te lumenjve (Banka Boterore, 2003). Permbytjet kane nje ndikim te drejtperdrejte ne jeten e komuniteteve vendore, duke demtuar shtepite e tyre dhe duke dobesuar situaten e tyre ekonomik. Me shkaktimin e demeve te konsiderueshme ne tokat bujqesore dhe nderprerjen e sherbimeve te furnizimit me uje te pijshem, permbytjet rrisin rreziqet ndaj shendetit njerezor dhe mund te demtojne ne menyre serioze vepra te ndryshme infrastrukturore. Shumica e permbytjeve ndodhin pergjate baseneve ujore Drin-Bune, Vjose dhe Seman, duke ndikuar potencialisht 24,000 ndertesa dhe deri ne 840,000 persona. Sipas te dhenave te Ministrise se Bujqesise dhe Zhvillimit Rural, ne 10 vjegarin e fundit, permbytjet ne basenet e mesiperm kane qene mete shpeshta dhe konkretisht ne vitet 2010, 2011 , 2015 dhe 2016. Permbytjet ne basene te tjera ujore mund te ndikojne 8,000 ndertesa dhe deri ne 50,000 persona (UNDP-Becchi, 2011). Puna kerkimore bazuar ne skenaret e IPCC-se25 tregon se afati i kthimit ne nivelin e rrjedhjeve me perseritje 1 here ne 100 vite mund te ulet ne 1 here ne 50 vile ose me pak, qe do te thote se nje ngjarje e lidhur me nivelin e perseritjes 1 here ne 100 vite ne periudhen 1960-1990 eshte shume me i mundshem te ndodhe ne periudhen 2020-2050. Kjo ilustrohet ne tabelen 9 me poshte: Tabela 9: Shpeshtia mesatare vjetore e rrjedhjes maksimale me probabilitet perseritjeje 1/100 vjet per Shqiperine dhe Evropen dhe ndryshimi ne perqindje midis situates normale dhe afateve kohore te parashikuara f100 Af100 Vendi Ne 1990 2020 2050 2020 2050 Shqip!ria 299 0.0096 0.0123 0.0405 29% 324% Evropa 51 ,154 0,0080 0.0159 0.0181 97% 126% Burimi: Alfieri dhe t! tjer! .. 2015 Analiza e ndikimit te permbytJeve te pritshme me nje rrjedhje me te madhe do te ndikoje ne rreth 340 aglomerate. Do te ndikohet nje total prej 85,500 ndertesash me nje siperfaqe te pergjithshme ndertimi prej 7,900 km2 dhe 565,000 banore (Pojani dhe Tola, 2010). Rritja e nivelit te ujit te detit e parashikuar ne bregdete, pritet te jete 1 deri ne 2 cm deri ne vitin 2025 dhe 3 deri 15 cm deri ne vitin 2050 (Bruci, 2008), duke sjelle nje permbytje te zonave nen nivelin e detit. Komunitetet qe jetojne ne keto zona pritet te zhvendosen me ne brendesi te vendit. Bruci (2008) parashikon qe plazhet ne zona specifike (Shengjin, Kune-Vain, Tale, Patok, lshem) dote ndikohen dhe toka bujqesore do te jete me e permbytur. Po keshtu, permbytjet mund te ndikojne pjeserisht plazhet e ndodhura ne zonat me ne lartesi (Durres, Golem, Divjake, Himare, Borsh). Modelet e ndryshueshme te parashikuara te reshjeve (reshjet e dendura qe mundesisht kombinohen me reshjet e debores se meparshme dhe te dendura te ndikuara nga temperaturat e larta), parashikohet te sjellin permbytje mete shpeshta (si permbytjet e shpejta edhe permbytjet e thjeshta), me pika te reja ekstreme. Temperaturat mete larta dhe thatesirat mund te ndryshojne strukturen e dherave ne menyre te tille qe mund te humbasin ne menyre te konsiderueshme kapacitetin per te thithur reshje, 9ka sjell si pasoje permbytjet. Bazuar nil skenarin e shkarkimeve SRESA2 t!I IPCC TAR, duke p~rdorur modelin USFLOOD. Zonat me kritike ku toka eshte tashme e demtuar ne menyre serioze jane Shkodra, Tropoja, Saranda dhe Gjirokastra Per me teper, praktikat e menaxhimit te takes dhe perdorimit te takes, si ndertimi, administrimi i pyjeve, argjinaturat, digat dhe rezervuaret, kane patur gjithashtu nje ndikim te konsiderueshem mbi faktoret qe ndikojne permbytjet. Shkalla e permbytjeve mund te ndikohet gjithashtu nga ngjarje ekstreme te ujerave te larta bregdetare, rritja e nivelit te detit dhe stuhite me shpeshti te rritur, sidomos ne Lezhe. Keto ndikime te parashikuara te ndryshimeve klimatike kerkojne nje kuptim mete mire dhe njohuri me te thelle, per te qene te afte te parashikohen permbytjet dhe te merren masa efikase ndaj permbytjeve, ne menyre qe te shmangen ndikime domethenese mbi shendetin njerezor, ekosistemet dhe infrastrukturen. Mbrojtja nga permbytja nenkupton parandalimin e permbytjeve, paralajmerimin e hershem, mIrnmIzImin e demeve edhe reagim emergjent. Ministria pergjegjese per ujitjen dhe kullimin, me strukturat e saj te vartesise, Drejtorite e Ujitjes dhe te Kullimit, jane pergjegjese per parandalimin nga permbytja dhe erozioni te tokave bujqesore dhe zonave rurale. Drejtoria e Emergjencave C ivile eshte pergjegjese per reagimin emergjent Mbrojtja nga permbytjet eshte pergjegjesi publike dhe rrjedhimisht financimi i tij kryhet nga buxheti i shtetit. Dy tabelat e meposhtme permbledhin historine e permbytjeve ne Shqiperi dhe perfshijne vetem vite kur ka ndodhur demtimi ne nje nga kolonat e permendura. Ne disa vite kishte lloje te tjera te demtimit. Aja tregon se permbytja eshte nje dukuri e zakonshme ne Shqiperi dhe se permbytja shpesh gon ne vdekje. Eshte gjithashtu e qarte se me shume informacion eshte ne dispozicion per permbytjet me te fundit. Permbytja e vitit 1905 shkaktoi numrin mete madh te vdekjeve dhe shtepive te shkaterruara, parka pak informacion per llojet e tjera te demtimeve, thuhet se permbytjet ndodhen ne rajonin e liqenit te Shkodres (Toto, 2014). Ne te njejtin vit kishte nje shkalle 6.6 magnitude, nje nga mete medhate ne Evropen Juglindore ne 100 v itet e fundit, gjithashtu ne rajonin e Shkodres, duke rezultuar ne 120 vdekje (Ghosh et al. , 2014). Nuk eshte e qarte nese jane apo jo te lidhura keto dy ngjarje. Tabela 10: Efektet e permbytjes ne nivel kombetar Vm Vdek1et Shtep1te e lf1k ,mat Demet ne te Kafshet e Rrugete shl ""terruara mbJell (ha) hu'l'lbura demtu n (m) 1865 14 0 0 0 0 0 1905 200 1,500 0 0 0 0 1946 14 124 0 12.861 2.873 205 1947 0 5 0 0 0 0 1949 0 0 0 2.642 0 0 1953 5 3 0 3.778 87 0 1955 0 0 0 2.994 0 0 1956 0 0 0 0 10 0 1960 4 177 557 569 27 0 1961 0 0 0 5 0 0 1962 7 351 3,483 24.900 7,572 610 1963 0 79 56 1.407 34 0 1968 0 0 0 1.500 0 0 1970 0 0 0 21 .914 155 200 1971 0 0 0 26.057 0 0 1972 2 0 0 0 0 0 1973 0 2 0 835 7 4,800 1975 0 0 0 919 0 0 1976 3 0 0 13.862 0 0 1978 0 0 0 8342 0 0 1979 4 13 0 33,206 24 0 1980 0 0 0 2.163 0 0 1981 9 709 0 24,321 546 0 1985 0 0 900 21,434 573 0 1989 0 7 0 0 0 Viti VdekJet Shtep1te e VIktimat Demet ne te Kafshet e Rruget e shkaterru ra mbJella (h I humbur demtuara (m) 1994 0 0 40 800 0 0 1995 1 466 2.000 10.987 0 2.000 1996 2 31 2.600 5.544 80 0 1997 0 0 68 6.000 0 0 1998 0 28 29 7.440 0 0 1999 0 6 26 7.000 126 15.000 2000 0 5 0 3 0 0 2001 1 589 3.000 0 0 2002 0 4 16 0 0 0 2003 0 2 4 1.063 26 40 2004 0 2 155 3050 0 0 2005 0 6 368 7.620.2 25 800 2006 0 0 0 450 0 0 2008 0 0 17 410 0 0 2009 0 5 0 0 0 2010 0 3 68.649 19,049 31 ,622 410 2011 0 3 6.793 1092 75 0 2012 0 0 66 2.001 0 0 2013 0 3 1.155 9.824 11 300 2015 0 7 0 0 Burimi: http://www.desinventar.net/Deslnventar/profiletab.jsp T abela 11: Efektet e permbytjeve sipas qarqeve Shtep1te e Shtep1~.. e Oemet ne te Kafshet e Rrugete Q , KU i/dekJet V1kt1mat shkaterruara d mturir, mbJelle (ha hum burn demtua ·a (m) Beret 2 306 266 4140 10.387 442 800 Dibl!r 0 9 112 79 980 0 200 Durres 2 76 610 246 37,675 1,124 0 Elbasan 3 13 56 96 6.040 216 15.200 Fier 12 791 3,542 140 84.235 7,841 150 Gjirokester 17 2 9 0 2.564 647 2,050 Kor~e 4 11 98 0 9.925 20 610 Kukt!s 4 8 6 0 31 0 0 Lezhe 50 244 2,973 50.542 109 0 Shkodl!r 206 1,972 6 ,627 77,528 51.937 31 ,721 4.850 Tirane 14 88 1,331 1.528 7.309 599 205 VIM! 2 199 2,460 854 27.422 1,154 300 Burimi: http://www.desinventar.net/Destnventar/profttetab.jsp Ndryshimet klimatike ndikojne cilesine e ujit permes nje v ijimesie te nderlikuar mekanizmash natyrore dhe antropogjenike. Lloji i pellgut ujembledhes, gjeologjia vendore dhe perdorimi i takes, stina, ndotesi i objektit dhe burimet e mundshme te ndotjes ne kushtet vendore duhet te merren ne konsiderate gjate gdo ekzaminimi te ndikimeve nga ndryshimet klimatike mbi cilesine e ujit. Kjo mund te ndikoje negativisht ne ekosisteme, shendetin njerezor dhe besueshmeri, si dhe kostot e operimit te sherbimeve ujore (IPCC, 2014). Ritja e temperatures se ajrit, dote ndikojne gjithashtu ne temperaturen e UJit, shtrirja dote ndikohet nga faktore le ndryshem si shpejtesia e rrjedhes, avullimi dhe thellesia e ujit (Defra, 2012). Uji me temperature mete larte ndikon shkallen e proceseve bakteriologjike dhe reaksionet kimike ne uje. Ajo qe eshte me e rendesishme, kjo temperature favorizon rritjen e a lgave, qe ne vetvete ul nivelin e ngopjes me oksigjen, duke ndryshuar keshtu shtresezimin e ujit dhe duke intensifikuar eutrofizimin. Eutrofizimi mund te ndikoje negativisht ne cilesine e ujit duke ndryshuar transparencen e tij, nivelet e oksigjenit te tretur dhe pH, qe se bashku mund te kene ndikime negative ne funksionimin e ekosistemit si dhe ne shendetin njerezor dhe sigurine, veprimtarite argetuese dhe proceset e trajtimit te ujit. Eutrofizimi ndikohet gjithashtu nga ngjarje mete shpeshta reshjesh ekstreme, qe mund te shpelajne lendet ushqyese duke i derguar ne trupat ujore. (IPCC, 2014). Jo vetem ushqyesit, por edhe ndotesit e tjere si kriperat, koliformat fekale, patogjenet, metalet e renda dhe kimikatet e ndryshme mund te gjenden dhe te shpelahen ne trupat ujore, perfshire rrekete ujore, liqenet dhe ujerat nentokesore, ne sasi me tl:l medha nga rrjedhjet e stuhive dhe permbytjet, qe ne vijim mund te demtojne ekosistemet perreth dhe shendetin njerezor (GWP-TEC, 2009). Si i tille, ky eshte nje rrezik i vegante ne Shqiperi, ku uji dhe trajtimi i ujerave te ndotura shpesh mungon. Keta ndotes mund te vijne nga tokat bujqesore (plehrat kimike, pesticidet) si dhe nga (mbetjet) urbane dhe burimet industriale. Ngarkesat e medha te ndotesve nl:": ujl:":rat sipl:":rfaql:":sore mund tl:": demtojne cilesine e ujerave nentokesore nl:": ml:":nyre te konsiderueshme. Cilesia e ujit mund te jete e ndjeshme edhe ndaj disa specieve invazive qe mund te shfaqen si pasoje e ndryshimeve ne ekosistem te shkaktuara nga ndryshimet e temperatures se ujit dhe disponueshmeria e ujit e ndikuar nga ndryshimet klimatike (UNECE, 2012). Duke marre ne konsiderate efektet jo te drejtperdrejta, fenomenet e lidhura me ndryshimet klimatike, mund te demtojne infrastrukturen e rendesishme te ujit dhe ujerave te ndotura dhe keshtu te kercenojne cilesine e furnizimit me uje. Ne veganti, thatesirat mund te gojne ne reshqitje te dheut, qe mund te gaje tubat e furnizimit me uje dhe te lejoje ndotesit te futen ne sistemet e ujit te pijshem, apo ne sistemet e largimit te ujerave te ndotura, duke shkaktuar derdhjen e ujerave te ndotura ne take dhe si rrjedhoje te arrije ne ujerat nentokesore. Per me teper, "efektet e kombinuara te temperaturave me te Jarta, perqendrimet me te medha te ndotesve, periudhat me te gjata te ruajtjes dhe sedimentimi i mbetjeve te ngurta mund te sjel/e rritje te gerryerjes se tubacioneve te largimit te ujf!1rave te ndotura, jetegjatesi me te shkurter te aseteve. me shume ndotje te ujit te pijshem dhe kosto me te larta mirembajtje' (IPCC, 2014). Me rritjen e nivelit te detit, uji i detit deperton ne akuiferet bregdetare, veganerisht aty ku ujerat nentokesore pakesohen per shkak te reshjeve mete pakta (IPCC, 201 4). Depertimi i kripesires ne ujerat nentokesore eshte nje problem aktualisht ekzistues ne afersi te Lezhes, ne Lag (UNECE, 2012). Per me teper, uji i detit ka hyre edhe ne grykaja, ku rrjedhjet e pakesuara te lumenjve nuk mund te parandalojne rrjedhjen ne kahun e kundert me rrymen drejt burimit (GWP-TEC, 2009). Ky ndryshim i cilesise se ujit, ndikon gjithashtu ne uljen e disponueshmerise te ujit te embel per perdorim nga njerezit dhe nga ekosistemet. Efektet e ndryshimeve klimatike te pershkruara me siper tregojne qarte se cilesia e ujit kerkon vemendje te menjehershme per te shmangur ndikimet e konsiderueshme ne shendetin e njerezve, bujqesi, ekosistemet e lidhura me ujin dhe mJedisin nl:": pergjithesi.

1.3 Perdorimi aktual i ujit Qeveria shqiptare formalisht ka ngritur nje mekanizem bashkerendimi per menaxhimin e ujit per te gjithe sektoret e lidhur mete. Eshte hartuar nje strategji bashkerendimi ne nivelet mete larta politike per te integruar politikat kombetare te sektorit te ujit, si dhe pikepamjet dhe interesat sektoriale ne hartimin dhe zbatimin e kuadrit MIBU (GWP-J1zmch-Clausen, 2004). Per kete jane percaktuar kater shtylla : • Uji per njerezit, qe perfshin ujin e pijshem dhe sherbimet e kanalizimeve; • Uji per ushqimin, qe perfshin bujqesine; Uji per industrine, qe perfshin hidro-energjetiken, burimet hidro-termike, veprimtarite e industrise se lehte dhe te rende, menaxhimin e mbetjeve te ngurta, peshkimin dhe kulturat ujore, peshkimin dhe zbavitjen; • Uji per mjedisin, qe perfshin zonat e mbrojtura, ligatinat dhe pyjet. Dote aplikohen parimet e Menaxhimitte lntegruar te Burimeve Ujore, qe jane te bazuar ne efikasitet ekonomik, qendrueshmeri mjedisore dhe barazi shoqerore (GWP-Pena, 2011). Barazia shoqerore eshte perkufizuar si "sigurimi i aksesit te barabarte ne ujl:J dhe ne perfitimet nga perdorimi i ujit, midis grave dhe burrave, te varferve dhe te pasurve, nga grupe te ndryshme shoqerore dhe ekonomike si brenda vendit ashtu edhe ne vende te tjera. dhe qe perfshin 9(!!!)shtje te se drejt(!!!)s, aksesit dhe kontro/fit'' (Lenton dhe Muller, 2011 ). Keto geshtje barazie jane te lidhura ngushte me organizimin e perdorimit te ujit Perfaqesimi i te gjithe perdoruesve te ujit ne Keshillat e Baseneve Ujore te lidhur me menaxhimin e (burimeve) ujore dhe vendimmarrjen, jane si rrjedhoje nje aspekt thelbesor i Strategjise MIBU, qe ka qellimin te mundesoje akses dhe shperndarje te barabarte te ujit26

1.3.1 Uj 1per njerezit Deri ne fund te vitit 2016, afersisht 80% e popullsise se pergjithshme ishte e lidhur me nje sistem te furnizimit me uje ku 50% ishte e lidhur me sisteme te ujerave te zeza, dhe ku te dyja administrohen nga 60 Ndermarrje per Sherbimin e Ujit (NSHU) 27, te cilat zoterohen edhe menaxhohen nga bashkite perkatese. Shumica e ujit te pijshem (75%) nxirret nga burimet nentokesore. 80% e popullsise se pergjithshme sherbehet nga sistemet me furnizim me uje, 76% te se cilave jane lidhje te drejtperdrejta ne banese. Sipas te dhenave zyrtare (MTI, 2015) 91 % e popullsise urbane ishte e lidhur me sisteme bashkiake te furnizimit me uje, ndersa vetem 57% ne zonat rurale jane te lidhura me keto sisteme. Qellimet e mbulimit per vitin 2017 per zonat urbane dhe ato rurale jane perkatesisht 98% dhe 85%, (AKUK, 2011 ). Pavaresisht mbulimit relativisht te larte, niveli i sherbimeve mund te permiresohet duke qene se disponueshmeria e ujit te pijshem ishte vetem 50% (ERRU, 201 7) dhe, megjithese aktualisht eshte duke u shtrire, kjo eshte shume me poshte se vlera baze e BE-se. GjendJa e puseve te ujerave nentokesore, stacionet e pompimit, sistemet e shperndarjes, dhe gisternat nuk monitorohen ne menyre sistematike. Mirembajtja dhe riparimi i pamjaftueshem, mungesa e matjes dhe kontrollit operacional kane sjelle si rezultat te perbashket humbje te teperta te ujit, qe v leresohen se jane se bashku me shume se 60% e prodhimit te pergjithshem te ujit per te gjitha qytetet. Vellimi i perllogaritur i burimeve ujore (MTI, 2015), eshte si me poshte: • Kapaciteti vjetor mesatar i te gjitha burimeve me uje te pijshem eshte perllogaritur 606 milione m3; Vellimi vjetor mesatar i ujit te pijshem te prodhuar eshte 270 milione m3. Tabela 12: Permbledhje e performances se sektorit te furnizimit me uje per vitin 2012-2016 Tregue!111 e PnrJa e Performance ObJektrvat e strategJrse 2012 2013 2014 2015 2016 performances performances mire sektorrale (2017) Mbulimime 80,51 60.06 60.8 61 79 Ne ulje n/a 96 fum izim me uje (%) Mbulimi me 49.37 46.29 51 50 49 Ne ulje 75 67 kanalizime (%) Furnizimi me uje 11 .69 11.99 12.1 12.1 11.7 Ne ulje 18 18 (elite/ore) Raporti i largimit 90.9 62.23 91 92 93 Ne rritje 95 96 (%) Raporti i matjes (%) 55.05 56.97 61.2 64 64 Nuk ka ndryshim 65 80 Uje qe nuk sjell te 66.96 67.07 67.3 66.7 Nu k ka ndryshim 45 45 ardhura (%) Burimi: ERRU. 2017 Ne pergjithesi, sfidat e furniz imit me uje jane (Banka Boterore, 2013) • Praktikat joefikase tregtare, qe kane nje ndikim te madh ne stabilitetin financiar te NUK-ve. Kostot e larta te operimit, stafi i tepert, mbledhje e ulet e faturave, niveli i larte i ujit qe nuk sjell te ardhura, sjellin si rezultat nje defigit financiar qe autoritetet qendrore dhe vendore jane duke e mbuluar me ane te subvencioneve, duke mbuluar shpesh 30% te kostove operative; Duke marrA parasysh gjendjen aktuale gjinore nA ShqipAri. njA qasje me ndjeshm8ri gjinore nA lidhje me menaxhimin e ujrt do 18 japA kontribut pAr arritjen e qiillimeve 18 barazise shoqArore, duke p8rforcuar shpAmdarjen e p4!rfitim6Ye, dike ulur kostot shoq8rore, duke ulur varfl!rinA, duke pArforcuar menaxhimin dhe fuqzimin. Srtuata e licencimit ne fund le vitit 2015 tregon se nga 57 kompani qe veprojne ne sektorin e fumizimrt me uje dhe sherbimeve sanitare. 43 operetore ka,,e licenca te vlefshme, 7 operator& ishin ne procesin e rinovimit IA licences, 3 operatorA kishin licenca tA skaduara dhe nuk kishin dor&zuar t e g rtM infonmacionin e kerkuar per licencim, dhe 3 operator& nuk lshin 16 licencuar. • Mirembajtja e infrastruktures ekzistuese eshte e kufizuar ne veprimtarine e emergjences, vetem si rezultat i mungeses se financimeve; duke sjelle si rezultat nje degradim te pershpejtuar te aseteve; • Menaxhimi i kerkeses: me me pak se 50% te lidhjeve me matesa nxiten shume humbja dhe konsumi i tepert, duke ndikuar negativisht perpjekjet e NUK-ve per faturim dhe mbledhje te tarifave; • Sfidat institucionale perfshijne: menaxhimin me pervoje te pakte per zbatimin e kuadrit te ri legJislativ sipas praktikave nderkombetare tregtare; procedurave operative standarde qe mungojne dhe dokumentimi gjitheperfshires i aseteve te cilat kufizojne operimin efikas, kapacitetin per investime dhe ndarjen ne perparesi. Aktualisht, rreth 50% popullsise se Shqiperise eshte e lidhur me sisteme te kanalizimeve, vei.;anerisht ne zonat urbane por vetem 25% sherbehet nga impiante te trajtimit te ujerave te ndotura qe jane plotesisht funksionale. Keshtu qe, shkarkimi i drejtperdrejte i ujerave te ndotura ne trupa ujore ka sjelle nje ndotje ne mase dhe te rende te zonave bregdetare, lumenjve dhe shtreterve te lumenjve (8B, 2003). Sfidat per nje sherbim efikas te ujerave te ndotura pertshijne (88, 2013): Numrin e kufizuar te impianteve tradic iona le per trajtimin e ujerave te ndotura qe jane ne funksion (Kavaje, Pogradec, Durres, Sarande, Kori.;e dhe Lezhe), te cilat nuk i sherben shumices se popullsise dhe efikasiteti i tyre ka nje kontribut te kufizuar ndaj mbrojtjes mjedisore; • Rehabilitimi i pjesshem i rrjeteve te ujerave te ndotura ka sjelle si rezultat i bllokimeve te shpeshta ne stacionet e pompimit, qe kane rezultuar ne permbytje. Programi i investimeve qe eshte duke u zbatuar aktualisht permes financimeve nderkombetare ne sektorin e ujit dhe te ujerave te ndotura mbulon si fushat teknike dhe institucionale, dhe ka si qellim te rrise nivelin dhe standardin e sherbimit sipas standardeve nderkombetare, duke u bazuar ne perparesite e identifikuara ne Strategjine Kombetare per Furnizim me Uje dhe Kanalizime 2011-2017 (GoA, 2011 ). Turizmi po behet nje faktor gjithnje e me i rendesishem ne ekonomine e vendit. Ne vitin 2006, kishin 937.038 vizitore prej te cileve 697.623 ishin per pushime (INSTAT, 2012). Per vitin 2012, shifrat ishin perkatesisht 3.513.666 dhe 1.582.897. Metoda e paraqitjes se statistikave u ndryshua ne vitet e mevonshme, por numri i pergjithshem i vizitoreve ne vitin 2015 ishte 4,131 ,242 (INSTAT, 2015c). Gjate viteve 1990, turizmi perbente vetem nje perqindje te vogel te PBB-se. Grafiku vijues tregon kontributin e turizmit ne GDP-nee Shqiperise. Figura 4: Rritja e turizmit Tourism as percentage of GDP 16 12 10 !'6 a ... ... t 6 • Burimi: rt!,? /lvwvw3 weforum orq/docs/TT15N{EF Albania pdf Brenda kontekstit te Menaxhimit te lntegruar te Burimeve Ujore, turizmi ka ndikim ne dy fusha: Ndryshim sezonal ne kerkesen per uje. Situata ne vitin 2003 u permblodh si me poshte: "Zhvillimi i turizmit ne zonen e bregdetit kerkon me shume disponueshmeri te ujit te pijshem, sidomos ne vere kur kerkesa rritet edhe nga konsumatoret tjere, por infrastruktura nuk mundeson furnizimin e mjaftueshem me uje edhe pengon zhvillimin turistik. Nje shembull eshte qyteti bregdetar i Durresit (qyteti i dyte me i madh ne Shqiperi me kapacitetin mete madh te akomodimit per turistet) ku uji eshte ne dispozicion vetem nje here ne dy dite per jo me shume se disa ore. Situata eshte e ngjashme ne qytete te tjera qe kane shume turizem, p.sh. ne Sarande, Vlore dhe Pogradec. "(INSTAT, 2012) Nje raport i vitit 2017 tregoi se problemet mbeten. Durresi dhe Saranda ishin qytetet me mesataren mete ulet te furnizimit me uje (Shoqerite Ujesjelles Kanalizime, 2017). _ Perdorimi i lumenjve si atraksione turistike. Qe lumenjte te jene nje terheqje turistike, duhet qe ato te mbahen sa me shume te jete e mundur ne gjendjen e tyre natyrore; nje objektiv ne harmoni te plote me Direktiven Kuader te Ujerave. ShembuJt perfshijne: • Kajak ne lumin e Osumit• ; • Lumi Vjosa, pershkruhet sinje "thesar evropian", vlera e saj me e madhe qendron ne paprekshmerine e saj Efe. .._, "ldryshmeve khmatike bdhur me u in oer nIerezrt Ngjarjet me ekstreme te motit, pMshi ketu edhe permbytjet, mund te demtoje infrastrukturen dhe te sjellin nderprerjen e furnizimit me uje dhe sherbimeve te higjienes. Thatesirat dhe temperaturat e larta do te rrisin kerkesen per uje te pijshem dhe disponueshmeria burimeve ujore eshte me shume gjasa ne renie. Disa puse te ujit te pijshem dote thahen, ndersa ato qe dote mbeten do te shfrytezohen akoma me shume, e cila mund te sjelle pasoja shtese (OBSH, 2009). Per me teper, sig edhe eshte permendur, permbytjet dhe shirat e dendur mund te dergojne pesticidet, plehrat kimike dhe ndotesit e tjere te burimet ujore. Nderkohe qe elementet ndotes filtrojne nen toke duke rrezikuar akuiferet e ceket; ato demtojne gjithashtu trupat e ujerave siperfaqesore qe perdoren per ujitje dhe veprimtarite argetuese, duke shkaktuar perfundimisht infeksione apo semundje. Epidemite e semundjeve 30 te perhapura permes ujit jane te lidhura me thatesirat e ndjekura nga shirat e dendur dhe rritjet e temperaturave,(DKU, 2012), keshtu qe nje vemendje me e madhe i duhet kushtuar veprimtarive per kontrollin e cilesise se ujit Te moshuarit, te vegjlit, dhe personat me aftesi te kufizuara jane veganerisht te ekspozuar ndaj permbytjeve dhe si rrjedhoje ndaj mungesave te furnizimit me uje, gje e cila sjell nje rritje te mundesise per t'u prekur nga semundjet qe percillen me ane te ujit Ndryshimet klimatike ndikojne grate dhe burrat ne menyra te ndryshme si rrjedhoje e nevojave, prioriteteve dhe mundesive te tyre te ndryshme dhe kjo ndodh edhe per menaxhimin e ujit. Grate me te ardhura te uleta, pa akses ne mjediset me uje te rrjedhshem, mund te marrin me shume njohuri dhe pervoje per kursimin e ujit ne kushtet e shtepise; keshtu qe eshte e rendesishme qe te degjohet zeri i tyre ne vendimmarrje si nje grup i cenueshem dhe si kontribues ne planifikim (Banka Boterore, 201 1). Shendeti dhe siguria njerezore, veganerisht ajo e grupeve te cenueshme, do te jete me shume ne rrezik si rrjedhoje e ndikimeve te ndryshimeve klimatike qe kane lidhje me ujin.

1.3.2 Uji per ushqim Bujqesia eshte nje nga sektoret me te rendesishem te ekonomise kombetare ne te cilen eshte e punesuar 50% e popullsise (37.4% meshkuj dhe 53.5% femra). Nga sipMaqja e pergjithshme prej 695,000 hektaresh, e cila mbulon 24% te siperfaqes se vendit, 80% eshte ne pronesi private dhe 20% eshte ne pronesi shteterore (INSTAT 2013). Madhesia mesatare e fermes eshte 1.26 hektare por ajo eshte e ndare mesatarisht ne 4.7 http://albania.aVectiv~ies/ http-J/balkanrivers.net/en/key-areas/vjosa-river T4! tilla si specie! e Campylobacleriosis, Cryplosporidiosis, Norovirus dhe Vibrio. parcela, qe dote thote se madhesia mesatare e fermes per familje eshte vetem 0.27 hektare. Kulturat kryet:;ore Jane perimet, frutat dhe vreshtat, dritherat dhe ulliri. Megjlthese ka dallime te shumta ndermjet zonave agro-ekologjlke (figura 5), bujqesla kerkon nje sasi shtese te ujit ne vere duke qene se vetem 20% e reshjeve te pergjithshme vjetore (mesatarisht 1,485 mm/vit) bien midis majit dhe tetorit. Defl9itet e ujit ndermjet qershorit dhe gushtit varlojne midis 400 dhe 500 mm, duke e bere ujitjen te nevojshme per prodhimin efikas te kulturave. Kullimi nga ana tjeter eshM i rendesishem ne dimer per te zbutur permbytje~ erozlonin dhe mbingopjen e tokes me uje. Per sa i perket organizimit dhe menaxhimit te ujitjes dhe kullimit, tradicionalisht, skemat e vogla per ujitje kane ekzistuar dhe kane qene te mire-organizuara sipas rregullave zakonore tl:! Kanunit (QJolA, 201 1). lntensifikimi i zonave te ujitura dhe zhvillimi i programeve te kullirnit u krye gjate regjirnit socialist, duke rezultuar ne 500 kooperativa buJqesore dhe ne 150 ferma shteterore qe mbulonln, me 70% te toki:!S me akses ne ujitje. Rreth mesit te viteve tetMhjete, skemat e ujitjes dhe kullimit mbuluan rreth 420,000 ha dhe 280,000 hektare. Gjat~ia totale e kanaleve ujites ishte 25,000 km me 15,700 km kanale kullimi (lsmaili, 2010). Ne total u ndertuan 626 rezervuare ujit]eje. Slstemet ishln menaxhuar nga organe qendrore nga Drejtoria e Takes dhe Ujerave e ministrise pergjegjese per bujqesine, nepermjet Ndermarrjeve te Ujit (NU) dhe Ndermarrjeve te Ndertimit (NN) ne nivel rrethi. Ndertimi i sistemeve te ujitjes ne fushat bregdetare dhe te kullimit te ligatinave shkaktoi shkaterrime te medha te ligatinave. Ne fillim te vlteve nenledhjete, me shume se 300,000 ha ta sistemeve te ujitjes dhe 153,000 hate sistemeve te kullimit degraduan per shkak te mungeses se investimeve, buxhettt te pamjaftuesMm per funksionim dhe mlrembajtje, dhe nje kuadri menaxhiml te paqarte. Gjlthashtu, performanca ishte e dobet pasi sistemet u projektuan me nje eflkasitet prej 70%, por efikaslteti aktual u vleresua te lshte ndermjet 30% dhe 60%. Per me teper, privatizimi i tokes rezultoi ne me shume se400,000 ferma te vogla (midis 0.5 ha dhe 3.0 ha). Keto ferma te vogla private kane ndryshuar rrenjesisht karakterin e bujqesise dhe rolln e ujitjes. Si reagim, qevena shqiptare miratoi nje politlke per transferimin e pergjegjesive operative te kanaleve dytesore te ujitjes tek perdoruesit e ujit, nepermjet krijimit W Shoqatave te Perdoruesve te Ujit (SHPU). Funksionimi dhe ml~mbajtja e kanaleve paresore dhe rezervuareve te ujitjes mbeten pergjegjesi e N~rmarrjeve Shteterore te Ujit. PerpJekjet per rehabilitimin dhe rindertlmin e sistemeve te ujitjes kane qene te vazhdueshme (Sallaku, 2003) qe preJ mesit te viteve nenteidhjete. Nepermjet projekteve te financuara nga dohatorl"!t dhe buxheti i shtetit, infrastruktura e ujitjes eshte permiresuar dhe eshte kryer rehabilitimi i sistemeve te kullimit Diga!, rezervuaret dhe argjinaturat mbrojtese u rehabilituan. Megjithate, SHPU-te nuk funksionuan si9 pritej, pasi kapacitetet e tyre per ofrimin e sherbimit te ujitjes nuk ishln te mjaftueshme dhe SHPU-te nuk !shin te afta te mbulonin kostot e funksionimit dhe mirembajtjes. Ne vitin 1998, qeverla shqiptare vendosi se pergjegjesia per funksionimin dhe mlrembajtjen e strukturave paresore te u;itjes duhej t'i transferoheshin perdoruesve te ujit nepermjet krijimit te Federatave te Shoqerive te Perdoruesve te Ujit (FSHPU). Ne pergjithesi, u krijuan me shume se 200 SHPU dhe 2 FSHPU. Duke qene se pergjegjesla per funksionimln dhe mirembajtjen e slstemeve te ujitjes u transferua te perdoruesit e ujit, ndermarrjet shteterore te ujit u ristrukturuan ne 13 Borde Kullimi. Sistemi funksionol, derisa ne vitin 2008 u bene disa ndryshime ne llgjin nr. 8518, 'Per ujitjen dhe kullimin", qe ndryshuan statusin ligjor te Federatave te Shoqerive te Perdoruesve te Ujtt (FSHPU) duke i transformuar ato ne Organizata te Perdoruesve te Ujit (OPU), qe jane njesi ligjore publike te vete-flnancuara, qe kryejne vetem veprlmtari jofitimprurese lidhur me funksionimin dhe mirembajtjen e skemave te ujitjes dhe ofrimln e ujit te ujitjes per perdoruesit e saj. Tre Organizata te Perdoruesve te Ujit u krijuan per te mbikl"!qyrur infrastrukturen pre] rreth 12,000 ha toke me akses ne ujitje. Figura 5: Zonat agro-ekologjike .- .. -- -- Burimi· Mnistriil pergjemese per9eshtjet mjedisoni Duke qene se s,erbimet e ujitjes dhe kulfimit kishin ende nevoje per permiresime, u pa e nevojshme te perfshiheshin bashkite clhe fshatrat ne rolin thelbeoor per vendimmarrjen lidhur me ssemet e ujitjes dhe kuUim it, per kete qeDim u hartua VKM Nr. 1108, mqerre me 30.12.2015 "Per transferimin e infrastruktures se uptjes clhe kullim it, personelin dhe asetet nga Bordet Rajonale te Kullimit:' Si pasoje, infrasruktura sekondare e UJitjes dhe dig ate vogla u transferuan nga Bordet e Kullim it ne Bashki . Nga 13 te mepars,me u krijuan kater Borde Rajonale te Kullimit te reja dhe te risrukturuara, te cilat, se bas,ku me minisrine pergjegjese per ujitjen dhe kullimin, adminisrojne vetem infrasrukturen kryesore dhe digat kryesore te ujitjes dhe kullirn it. Uji nga 626 rezervuaret per ujitje (me nje kapacitette parashikuar prej 560 milion m3) perdoret per uptje, ndersa rreth 450 milion mJuje devijohen dreppersedrejti nga lumenjte dhe perrenjte. Perdorimi i ujerave nentokesore per ujitje eshte i kufizuar (vet em 3% e totalit (Ism aili, 2010)). Ne pergjithesi uji per ujitje ka nje dies Hi kenaqs,me . Megjithese, kapaciteti i projektuar i rezervuareve te ujitjes eshte rreth 560 milione mJ, per s,kak te ero2ionit dhe alu\lionit, kapaciteti i t'yfe real es,te perafersisht 290 mifione ma uje, ose 51 % e kapacitetit te parashikuar. Per me teper, 410 nga 626 diga kane demtim e te konsiderues,me teknike te dlat kane nevoje per vemendje urgjente per te rritur sigurine e di gave dhe di!:ponueshm erine e ujit per ujitje. Reduktirn i mesatar ne kapacitetin e parashikuar es,te 45%, s pasoje e ciklit jetesor funksional te digave dhe rezervuareve qe jane drejt s,katerrirnit dhe mbushjes me balte. Vendndodhjet e digave tregohen ne figuren 6. Figura 6: Vendndodhja e dig ave bujqesore Map of N Agnculrural Reservoirs A . #c c-- ... , :sen- ~ Vpu ,, ::: t-,d~ :£y 8 tj ~ X -; ~ V 0 u .....,._.,...._ c.AUUUVCIJI ~ = < "'1U Sol#• Mwm,.C ~ llab>Dlnl ot «- I ~ 0• < ""i"<t,H,:, lmrlcJ;iu,1 .,,.._, Rt-lOl>Kl'S )C nq<Mfflt WV I AI~ !w:hJ,y "' "''".mu~. ~,d Dn,riopmmt ~ ..., \\Wr A,f-Ul'A n l)IAJUl'WAJ C7 -·- ..... '-lo••-,...... . ......... ••u- --- ~....,,-n._... I ~ Graflku I m(1posht(1m i zon(1s se UJ1tur bazohet ne t(1 dMnat e marra nga sh(1rbImI 1FAO Aquastat. Den n(1 vItIn 1992, s1perfaqia a paJIsur p~ruJ1tJe dhe zona a uJItur ne te v~rtet(1 1shin ta nj~jta. Q~ at~here zona e paJIsur per UJttJe ka rM(1 nga me rretn 15%. Nga ana ~eMr, aktualisht zonat e paJIsurme infrastrukture UJttJe ka ren(1 edhe me shume. Arsyet p~r kete jam~ komplekse, ku p(1rfsh1Jn(1 v(1shtir(1s1na a plarnfiklmit t(1 UJJtJes s(1 tok(1s bujqesore te ndare ne parcela te vogla, gjendjes se dobet te funksionimit te disa prej stacioneve te ujitjes dhe kapacitetit te reduktuar te rrjedhj es se disa kanaleve te ujitjes. Figura 7: Z ona e ujitur lmgat1on area • Equipped and Actual (1000 ha) •••• ••• ••• • no •• •• •••••••••••••••• •• •• • 2~ ••• g )$0 • • •• •• 0 :::11)0 \'I .. 1.10 •• • 100 • 0 Gjetjet paraprake te detajuara nga ministria pergjegjese per ujitjen dhe kullimin (2015), treguan se afersisht 200.000 hektare ne nje zone qeujitet ka nevoje per rehabilitim te infrastruktures ujitese. Kanalet kane nevoje per largimin e llumit dhe veshjen e 5,000 km. Per me leper, afersisht 3,000 struktura ujitese kerkojne rehabilitim ose zevendesim. Gjithashtu, pothuajse te 640 stacionet e pompimit per ujitje kane defekte si rrjedhoje e kostove te larta te energjise elektrike, mirembajtjes se dobet, vjedhjeve dhe demtimeve. Per sa i perket kullimit, eshte bere nje perllogaritje se 9,000 km kanale kane shume llume, dhe kerkojne heqjen e rreth 20 milion m 3 llume. Mungesa e mirembajtjes se vazhdueshme te kanaleve shkarkuese ka bere qe 100,000 hektare te kene nevoje per rehabilitim te infrastruktures kulluese. Gjithashtu, 138 hidrovoret (stacionet e pompimit te kanaleve shkarkuese) Jane ne fund te jetes se tyre funksionale (ministria pergjegjese per ujitjen dhe kullimin, 2015). c I I"' r rr Sipas Programit per Vleresimin e Ujit ne Bote, sistemet ujitese bujqesore ne Evropen Jugo re jane te prekshme nga ndryshimet klimatike ne nje nivel "mesatar", ndersa kapaciteti i tyre pershtates u klasifikua si i 'ulet'. Kontribues te rendesishem qe shtojne rrezikun per bujqesine eshte reduktimi i reshjeve te kombinuara me temperatura mete larta te cilat sjellin si rezultat renien e vellimit si te ujerave siperfaqesore ashtu dhe te atyre nentokesore (UNESCO, 2009), ndersa ne te njejten kohe temperaturat mete larta rrisin kerkesen per uje te kulturave bujqesore nepermjet nivelit te avullim-transpirimit. Numri i diteve te thata eshte ne rritje veganerisht ne pranvere dhe vere, gjate stines se rritjes se kulturave bujqesore (DKU, 2012). Prodhimi bujqesor ne Shqiperi, veganerisht i perimeve dhe frutave, eshte me i ndjeshem si rrjedhoje e temperaturave me te larta si dhe thatesirave te cilat mund te krijojne kerkese shtese per ujitje Megjithate, kultura te tilla si gruri, jonxha dhe kullotat konsiderohen se perfitojne nga temperaturat me te larta. Shirat ushqejne vreshtat ne te gjitha zonat agro-ekologjike, ndersa prodhimi i ullinjve veganerisht ne zonat agroekologjike fushore pritet qe te ulet, kurse domatet, te cilat ujiten, mund te bien pre e demtimit qe vjen nga nxehtesia. Nese nuk merret asnje mase pershtatese, kjo mund te 9oje ne nje renie te prodhimit te kulturave me me shume se 15% (Ciscar dhe te tjere, 2010). Nje faktor kritik qe nxit cenueshmerine ne sektorin bujqesor eshte uji i tepert nga permbytje( i cili shkakton demtime duke vonuar ose parandaluar mbjelljen ose kultivimin, duke kufizuar rritjen e kulturave ose shkaterruar bimet. Vleresohet se disponueshmeria e ujit do te jete me se e mjaftueshme per te permbushur kerkesen ne rritje qe parashikohet te vije si rrjedhoje e rritjes se kerkeses nga bujqesia ne vite: Mott MacDonald I Pergatitja dhe Zbatimi i nje Strategjie MIBU 2050 (Sutton dhe te tjere, 2013). Ky konstatim konfirmohet gjithashtu nga Harta e Agjencise Evropiane per Mjedisin per parashikimet per disponueshmerine e ujit per ujitje ne Mesdhe (DKU, 2015). Megjithese disponueshmeria e ujit per prodhimin ushqimor pritet te jete e mjaftueshme, duhet l e ndermerren masa per te ulur cenueshmerine dhe rritur pershtatjen ndaj bujqesise. Keto masa lidhen kryesisht me modernizimin e bujqesise, (Miratimi i Praktikave me te Mira), ujitjes dhe infrastruktures se kullimit dhe modernizimin institucional te ketyre sistemeve. 1 3.3 Uji per industrint: dhe energjint.. lndustria eshte nje sektor relativisht i vogel Kontributi i saj ne PBB u rrit pak me shume se 8% ne vitin 2007 deri ne 10 % ne vitin 2012, kryesisht permes nje performance te permiresuar ne prodhimin industrial dhe minierave (SKZHI, 2013). Kur perfshihet sektori i ndertimeve, kontributi i pergjithshem eshte i qendrueshem, me rreth 24%. lndustria mundeson vetem 17.4% te punesimit te pergjithshem ne vitin 2014. Per sa i perket gjinise, perqindja e femrave qe punojne ne industri eshte 11.6%, ndersa treguesi perkates per meshkujt eshte 21.9% (INSTAT, 2015). ro n1.. 1~a Prodhimi i energjise hidrike eshte burimi kryesor i prodhimit te energjise elektrike, duke zene 97% te prodhimit energjitik aktual te brendshem. Prodhimi nga hidrocentralet publike eshte 72.1 % e prodhimit te brendshem te pergjithshem, ndersa prodhimi i energjise nga prodhuesit e pavarur te energjise perben 27.9% ne vitin 2014. Prodhimi nga hidrocentralet publike kontrollohet nga KESH Sh.a., kompani 100% ne kontroll shteteror. Aktualisht, prodhimi ndryshon afersisht nga 2900 GWh ne vite shume te thata deri ne pothuajse 6,000 GWh ne vite me shume lageshtire (Banka Boterore, 2009). Si pjese e nje perpjekjeje per te reformuar sektorin energjetik, ministria pergjegjese per energjine ka privatizuar kater hidrocentrale (me kapacitet prej 76.7 MWh) dhe ka veguar sistemet e transmetimit dhe shperndarjes me Kosoven dhe Malin e Zi; ka paraqitur nje model te ri tregu dhe ka dhene kongesione per ndertimin e hidrocentraleve te reja (IFC, 2013). Mbeshtetja pothuajse ekskluzive ne energjine hidrike per furnizimin me energji elektrike e ben prodhimin vjetor Shqiptar shume te varur nga ndryshueshmeria e kushteve hidrologjike. Gjate viteve te thate, energjia elektrike hidrike mund te bjere deri ne 40% nen mesataren e prodhimit afatgjate (sig edhe ka ndodhur ne vitin 2007) ose te rritet 60% mbi mesataren gjate nje viii veganerisht te lagesht (2010). Vitet e thate kerkojne importe te energjise me kosto te larte nga shtetet fqinje per te perballuar kerkesen e vendit. Megjithate, si rrjedhoje e kapacitetit te kufizuar ne shperndarjen e energjise, importimi i energjise elektrike nuk mund te plotesoje prodhimin e brendshem dhe operatori i sistemit eshte i detyruar te nderprese energjine ne vend gjate periudhave kur kerkesa eshte me e larte. Nga a na tjeter, viii tejet i lagesht 201 O e ktheu Shqiperine ne nJe eksportues neto te energjise elektrike per here te pare qe prej vitit 1997. lnterkoneksionet me sistemet fqinje te energjise elektrike kane nje rendesi kritike per furnizimin me energji elektrike, per balancimin e ngarkeses ne gdo dite dhe ne gdo stine. Ne dekaden e fundit, qeveria mbeshteti ndertimin e Hidrocentraleve te Vegjel (WWF, 2015). Deri me 2015, 178 kontrata koncesionare ishin firmosur per ndertimin e 517 hidrocentraleve te vegjel, 104 prej tyre jane ne funksion dhe 75 jane duke u ndertuar. Potenciali i furnizimit me energji i ketyre 517 HEC-eve sipas kontratave kongesionare te nenshkruara eshte rreth 2,130 MW (shifrat paraqiten nga AKBN). Rezervuaret Edhe pse hidrocentralet nuk jane te perfshira ne bilancin e ujit ato jane sigurisht nje perdorim i rendesishem i ujit ne Shqiperi. Nje perparesi eshte se uji i perdorur per hidrocentral mund te perdoret me shume se nje here. Uji qe hyn ne nje dige ne rrjedhen e siperme mund te kaloje ne nje dige ne drejtim te rrymes dhe rn perdoret perseri. Kjo ndodh ne lumin Drini. Per periudhen 1998-2013, rrjedha mesatare vjetore ne secilen nga Ire zonat e digave ne Orin ishte 5.9x109 m3 , 9.0x109 m 3 dhe 9.9x109 m 3 respektivisht. Nese te gjitha uJerat kalojne permes turbinave ne secilen dige kjo dote nenkuptonte nje 'perdorim' te ujit prej 24.8x109 m 3 ne vit; Mee madhe se rrjedha totale e lumenjve Drin-Bune. Situata eshte e ngjashme pertre digat e ndertuara ose te planifikuara per lumin Devoll, nje dege e lumit Seman. Ne kete rast, vlerat ekuivalente per 3 digat jane 0.65x109 m3 , 0.79x109 m3 dhe 1.36x109 m 3 ne vit. Me fjale te tjera, rrjedha totale qe kalon permes turbinave eshte me shume se dyfishi i rrjedhes se lumit ne vendin e diges se fundit ne seri. Diga, te tilla si ato ne Orin dhe Seman, kane dy avantazhe. Se pari, kur hidrocentrali funksionon gjate gjithe vitit, shkarkimi nga digat ne vere do te jete me i madhe se rrjedha natyrore. Kjo do te ndihmoje qe ujitja te kryhet ne rrjedhen e poshtme te diges. Se dyti, prania e rezervuareve ka gjithashtu nje perfitim tjeter per komunitetet qe jetone ne pjesen e poshtme te saj. Per periudhen nga tetori deri ne mars, rezervuaret operojne ne menyre te tille qe te mos kene kapacitet te plote. Kjo do te thote se uji i permbytjes mund te ruhet ne rezervuare dhe keshtu te minimizohet demtimi i mundshem ne pjesen e poshtme te saj Diga ne lumin Orin Ne lumin Orin ekzistojne tri diga te medha te ndertuara kryesisht per hidrocentralin, por qe operojne gJithashtu per te minimizuar efektin ne permbytje. Aktualisht rregullat e veprimit jane ato te vendosura qe nga viti 1988 T iparet kryesore te digave jane dhene ne tabelen vijuese: Kapac1tet1 total KapacItet1 N1vell ne dimer RruaJtJa nga Emn Ntveli max (m) permbytJeS (109 (109 m3 ) dob1shem(10' m3 J (m) m) Fierza 2.70 2.30 295 289 0.400 Komani 0.50 0.063 170 175 0.150 Veu i Dejes 0.580 0.044 76 74 0.075 Sig mund te shihet, rezervuari i Fierzes ka sigurine mete madhe nga permbytjet te tre digave. Niveli i dhene me lart si "Dimri" eshte niveli, i cili, per aq sa eshte e mundur, nuk tejkalohet gjate periudhes tetor-mars, prilli eshte nje muaj kalimtar dhe gjate kesaj periudhe niveli lejohet te rritet ne nivelin maksimal operativ te tij. Ky rregull eshte zhvilluar per te siguruar mbrojtjen maksimale nga vershimet ne dimer kur ndodhin shumica e permbytjeve dhe per te grumbulluar ne muajt e fundit kur debora shkrihet dhe deri ne pranvere, per te maksimizuar ruajtjen e ujit ne dispozicion per veren. Prurjet e vleresuara te permbytjeve per rezervuarin e Fierzes jane: 1 ne 100 vjet 4570 m 3/s, 1 ne 1000 vjet: 6100 m3/s, 1 ne 10000 vjet: 9600 m 3/s. Kolona e treguar si ruajtje e permbytjeve eshte vellimi ndermjet nivelit "dimeror" dhe "maksimal". Kjo ruajtje nga permbytjejt per Fierzen eshte e barabarte me nje rrjedhje prej 4629 m 3/s gJate nje periudhe 24-oreshe. Sidoqofte, tunelet e shkarkimit ne dige mund te shkarkojne 2600 m 3/s dhe, per permbytjen me te madhe, nivelet mund te rriten ne 306.5m, duke siguruar nje ruajtje totale prej permbytjeve prej 1.345x109 m 3 . Per te lejuar akumulimin ne rezervuarin e Komani~ ne lidhje me Fierzen, nje sere skenaresh jane marre ne konsiderate me nivele te ndryshme ne rezervuar, ne fillim te permbytjes. Metoda e operimit baze ne rezervuarin e Komanit eshte zvogelimi i nivelit te tij deri kur Fierza eshte afer mbingarkeses. Ne rastin e Vau i Dejes, strukturat e shkarkimit ne rezervuar jane te aft.ate shkarkojne rq edhen 1-ne-10000- vjegare, pas lejimit te funksionimit te Fierzes. Rregullorja per shke.rkimet hidrocentraleve te Kaska des sii Orin It, Tirana, 1988 Figura 8: Diga e Vaut te Dejes turblna edhe nen-stacionl elektrik PMund1mI eshte se per tre digat ne Dnn, edhe per nJe penudM tE:l kth1m1t preJ 1 den ne 10 000 vJet, ka kapaoitet per ta perballuar permbytJen. Grafiku i meposhtem tregon fluksin dhe rrjedhJen mesatare mujore natyrore per digen e Fierzes ne Vaun e Dejes S19 mund te sh1het, shkark1met Jane mete uleta se hyrJet ne dimer, ndersa dIgat Jane duke u mbushur dhe IT)edhja eshte me e larte se hYl)a ne vere Funksioni kryesor i di gave eshte te sIgur0Je prodhim hidroelektrik gJate gjitM v1tit FaktI qe IT)edha e poshtme te dIgave ne ven~ Jane pothuaJse dy here mete larta se IT)edhat natyrore siguroJne nJe perfibm te rastesisMm per perdoruesit e uJIt, kryesisht ne uJitje • ... ... - ·· . ..,_ Avera;emonttt( klflow,nd 04.itl/OW mu Pfjes- 2003•2UUl:I _ ,_... II II . i IO t .!• ' GJate ndM1mIt te dIges. eshte marre ne konsIderate edhe mundes,a e rreshkitJes qe dote 90nte ne dembmIn e saJ. Ne rastin e Fierzes u shqyrtuan dy plane te mundshme kunder rreshkl!Jes, nJeri nga te cilet mund te 9onte ne nje volum M madh te rreshqitJes se tokes. duke mbushur edhe plotes,sht rezervuann dhe krijuar permbytje EkzIstonte nje mundesi e trete e rreshkitjes se tokes ne IT)edMn e poshtme te dIges se Komanit. Ne sealin rast mundes,a e rreshkitJes dhe niveli , tokes monitorohen rregullisht edhe aktuallsht nuk ka vend per shqetes,m Diga ne lumin Seman Hidrocentralet e mbi lumin Devoll, nje dege e lumit Seman. Diga e pare eshte ndertuar ne Banje. E dyta ajo e Moglices eshte nen ndMim. Digat jane ndertuar nga Devoll Sh.A. e cila eshte nje kompani shqiptare, e zoteruar edhe administruar nga kompania norvegjeze statkraft AS . Hidrocentrali i Banjes e ka vendndodhjen ne fshatin Banje. Ndertimi i nje dige ne kete vend ka filluar qe ne mes te viteve 1980, si pjese e Hidrocentralit te Banjes. Ne fillim te viteve 1990 projekti ndaloi edhe struktura e tij nuk u finalizua kurre. PMundimi i hidrocentralit te Banjes ka nje kapacitet instalues 70 MW edhe nje prodhim esatar vjetor 242 GWh. Diga me berthame argjile eshte 940 m e gjate, 370 m e gjera edhe 80 m e larte. Kapaciteti i rezervuarit eshte 391 milion m 3 edhe dote kete nje sipMaqe 14 km 2. Minimum i leshimit te ujit eshte 4 m 3/s rezervuari eshte dizenjuar te mbaj 1-ne-1 000-vit permbytje te 1812 m 3/sec edhe nje Permbytje Maksimale te Mundshme 3007m3/sec. Figura 9: Diga e Banjes - Tregon shkarkuesin nga permbytjet dhe bankinat mbrojtese ne bjefin e poshtem Hidrocentrali i Moglices eshte i dyti qe dote ndertohet ne lumin e Devollit. Hidrocentrali i Moglices dote kete te instaluar nje kapacitet 172 MW edhe nje mesatare vjetore prodhimi 475 GWh. Dige me berthame asfalti do te jete 320 me gjate, 150 me larte edhe 460 me gjere. Rezervuari i Moglices do te kete nje siperfaqe 7.2 km 2 edhe nJe kapacitet ruajtjeje 360 milion km 2 . Diga te tjera hidrocentralesh Ne lumin Mat jane operojne dy hidrocentrale, ai i "Ulzes" edhe i "Shkopetit", me kapacitet te instaluar prej 49 MW (AEA, 2007). Ne lumin Vjosa, hidrocentrali i "Kalivagit" me nje kapacitet te instaluar deri ne 100 MW. Ne lumin Bistrica operojne dy hidrocentrale, "Bistrica I" dhe "Bistrica II", me nje kapacitet te instaluar prej 27,5 MW. Ne Shqiperise ka edhe 70 hidrocentrale te vegjel me nje kapacitet qe varion nga 20 KW ne 9200 KW. Aktualisht vetem 38 nga keto jane funksionale. Nga totali i hidrocentraleve te vegjel: • 32 hidrocentrale operojne me kontrata koncensioni, me kapacitet te instaluar 24,4 MW; • 16 hidrocentrale jane privatizuar edhe operoine me nje kapacitet te instaluar 2,047 MW; http:/.lwww.devollhydropower.al/newnpage_id= 7754 • 22 Hidrocentrale jane ne pronesi shteterore me nje kapacitet te instaluar 11,0 MW. Qellimi i ndertimit te ketyre hidrocentraleve te vogla ishte furnizimi me energji i zonave te largeta malore. Ato kryesisht jane hidrocentrale me derivacion dhe perdorin rrjedhat e ujit prane ketyre zonave. Diga t~ tjera Perveg digave te permendura me siper, ka edhe 620 rezervuare me te vogla, me nje kapacitet total ruajtjeje prej 5.6 miliarde m3, nga te cilat 307 kane nje lartesi prej 15 m ose me shume. Ato u ndertuan per mbrojtjen nga permbytjet. Shume prej tyre kane nje kapacitet te reduktuar per shkak te depozitimit te baltes. Disa prej tyre funksionoJne me kapacitet jo te plate. Kjo zvogelon efektivitetin e tyre per kontrollin e permbytjeve dhe ujitjen; gjendja e disa prej tyre eshte e tille qe vete ato perbejne rrezik permbyjtjeje (UNECE, 2012). Figura 10: Vendndodhja e e hidrocentraleve t~ vegj~I Map of llydro pOlloC'r PL,\NT ,._ - li:IJLU ~--..•=-- - - !Ct?-'Afn ·1 rner-· Minierat kane qene nje aktivitet ekonomik i rendesishem dhe jane te pranishme ne shume rajone malore te vendit. Para vitit 1990, sektori i minierave zinte nje pjese te madhe te fitimeve nga eksporti dhe Shqiperia ishte prodhuesi i trete me i madh ne bote per mineralin e kromit (UNDP, 2009). Prodhimi ne miniera, pasurimi dhe shkrirja duke perdorur Merkur dhe Arsenik, prodhon skorie dhe mbetje ujerash te ndotura qe mbahen ne pellgje, duke i lejuar elementet e tretur ne uje te kullojne poshte ne toke ne ujera nentokesore dhe siperfaqesore, pa marre parasysh ndikimet mjedisore. Gj ithashtu keto mbetje shkarkohen ne ujerat sipMaqesore te cilat furnizojne popullsite, industrite dhe tokat bujqesore ne rrjedhen e poshtme. lmpiante te tjera te prodhimit leshojne perberes te klorinuar PCB dhe hidrokarbure (UNDP, 2009). Nxjerrja dhe perpunimi i hersMm i naftes ne zonen rreth Fierit (Lumi Seman), ka sjelle si rezultat ndotjen e konsiderueshme me hidrokarbure te tokes dhe ujit siperfaqesor. Qe prej vitit 2012, jane bere perpjekjeve te bashkerenduara per te permiresuar metodat e perpunimit dhe rehabilituar zonat e ndotura me hidrokarbure (Banka Boterore, 2015). Si rezultat i drejtperdrejte i ketyre perpjekjeve sistemi ujor eshte pergjigjur ne menyre pozitive por ndotja eshte ende e konsiderueshme. Faktori qe kufizon jetesimin e ndryshimeve te konsiderueshme ne rrjedhen e lumit jane mbetjet urbane te vazhdueshme dhe shkarkimet industriale ne rrjedhen e siperme dhe ndikimet e bujqesise ne rrjedMn e poshtme (UNECE, 2012). Mbetjet e ndotura perfshijne nen-produkte te kromit, bakrit, elemente te tjere toksike dhe kimike. Nje dem i madh mjedisor vijon te ekzistoje nga minierat e braktisura, fonderite dhe rafinerite qe vijojne te punojne me nje kapacitet te kufizuar, ose te cilat jane braktisur dhe jane prishur. Megjithese qe prej vitit 2004 jane dokumentuar 35 zona te ndotura (Peck, 2004), shume zona te tjera nuk jane analizuar ende per sa i perket llojit te ndotjes dhe vellimit, ose per ndikimin qe ato mund te kene mbi mjedisin dhe shendetin e njeriut si dhe cilesise se ujit. P r € tE.. l1L d IC 1:,! .. 1<.. It. UI Ka nje numer te kufizuar vend grumbullimesh per mbetjet e ngurta qe pajtohen me standardet e mjedisit (landfilli i Sharres ne Tirane, Bushat ne Shkoder, dhe Bajkaj ne Sarande), qe SJellin si rezultat volume te medha mbetjesh qe depozitohen ne lumenj ose qe mblidhen ne zona te tjera te pakontrolluara apo te parregulluara. Dymbedhjete nga qytetet mete medha shqiptare kane sherbimet e grumbullimit te mbetjeve ne njembedhjete vend grumbullime te ndryshme me nje mbulim qe ndryshon. Riciklimi behet nga kompani private per produkte te tilla si metal, leter, plastike, shishe qelqi, kuti alumini dhe goma. Shumica e produkteve eksportohen per perpunim, megjithese ekziston nje impiant i vogel i perpunimit afer Tiranes (UNECE, 2012). Ministria pegjegjese per geshtjet e zhvillimit urban, ne bashkepunim me KfW dhe ministri te tjera te linjes, eshte duke hartuar Master Planin per mbetjet e ngurta urbane, te cilat, pas perfundimit, dote drejtojne investimet e huaja deri ne vitin 2030. Peshkimi dhe akuakultura jane sektore te rendesishem te zhvillimit ekonomik. Te dhenat e mbledhura se fundmi ne nivel kombetar tregojne se 47.2% e sasive te kapura te peshkut kane origjine detare; ujerat e brendshme llogariten ne 35.2%; ujerat bregdetare dhe lagunat perfaqesojne perkatesisht 12% dhe 4.9%. Aktualisht, ka rreth 100 aktivitete te akuakultures per kultivimin e troftes ne perrenj dhe lumenj malore. Operacionet ekzistuese te hidroenergjise kane krijuar liqene artificiale, qe po perdoren gjithashtu per rritjen e peshqve. Aktiviteteve me barka ne lumenj dhe liqene artificiale nuk u eshte kushtuar shume rendesi, edhe pse ka nje rritje te akomodimit, kapaciteteve te perpunimit dhe efikasitetit te portit, qe ka guar ne shtimin e transportit detar. Master planet ekzistuese parashikojne rehabilitimin e infrastruktures dhe superstruktures ne portet detare te Durresit, Vlores, Shengjinit dhe Sarandes, si edhe Transportin Ujor te Komanit, me qellim qe portet te kene natyre tregtare si promovim i parimeve ekonomike te tregut. (SKZHI, 2013). c:reK!t-1 i:: 111.nyi:.t11mi::11e 1-.,,, ....ii1!-e "1t.,, u; n fl<'' ,ndui:.tnne um: 1::r1er911o ,t: Ndryshimet e faktoreve klimatike dhe ndikimi stinor se bashku ndikojne kerkesen dhe furnizimin me energji. Stina e dimrit pritet te jete me e shkurter dhe me e ngrohte dhe kjo do te goje ne nje renie te kerkeses per energji per ngrohje. Gjithsesi, temperaturat e larta ne stinen e veres do te gojne ne rritje te konsumit te energjise per ftohje. Per sa i perket pjeses se furnizimit me energji, teknologji te ndryshme le prodhimit te energjise ndikohen ndryshe nga ndryshimet e motit dhe kushtet ekstreme te motit qe mund te shkaktohen nga ndryshimet klimatike (Ciscar dhe Dowling, 2014). Wmia ne pune e hidrocentraleve varet nga uji qe rrjedh ne turbina, (volumi dhe shpejtesia e ujit) 33. Prodhimi i energjise nga hidrocentralet e mMhenj eshte i lidhur me renien e shirave dhe mbushjes me uje te rezervuareve furnizues, ndt\rsa prodhimi i energjise nga hidrocentralet e vegjel varet nga volumi i rrjedhjes se ujit ne lumenj. Deri ne 2050, prodhimi i energjise nga hidrocentraJet e mMhenj dhe te vegjel ne Shqiperi pritet te bjere me rreth perkatesisht, 15% dhe 20%, per shkak te renies me 20% te shirave ne stinen e veres deri ne 2050 (Banka Boterore, 2009a) Reshjet e dendura te shirave (qe pa rashikohen te jene mete shpeshta) se bashku me shkrirjen e shpejte te debores per shkak te temperaturave te larta ne stinen e dimrit mund te jene nje kercenim per sigurine e digave, duke i bere komunitetet dhe zonat e banuara afer tyre te jene te ekspozuara nga permbytjet dhe/ose rrjedhjet e mundshme nga rezervuaret e hidrocentraleve. Ky efekt behet akoma me i madh per shkak te ndryshimeve ne sasine e reshjeve, vec;anerisht gjate reshjeve te dendura pas periudhave te gjata pa reshje duke shtuar ketu ndryshime ne bimesi (shpyllezimet) pergjate rrjedhave te ujit, proceset gjeologjike, dhe ndryshimet ne rrjedhen e ujit. Shkrirja e shpejte e debores mund te shkurtoje periudhen kur hidrocentralet jane ne gjendje te jene ne funksion duke c;uar ne uljen e prodhimit te energjise. Ne periudhen e marre ne studim, reshjet e pakta te debores kane bere qe hidrocentralet e vegjel te shkurtojne periudhen e f unksionimit te tyre nga 8 (tete) muaj ne 4 (kater) muaj (Banka Boterore, 2009a). Megjithese disponueshmeria e pergjithshme e ujit per prodhimin e energjise pritet te jete e mjaftueshme, duhet te ndermerren masa per te menaxhuar ujin gjate periudhave te veres, ne menyre te atille qe prodhimi i energjise te jete i pershtatshem, nderkohe qe perdorimet e tjera te ujit dote rriten paksa, ndersa ekosistemet qe varen nga uji do te kerkojne sigurimin e prurjes minimale. Kjo kerkon nje bashkepunim te ngushte midis sektorit te energjise dhe sektoreve te tjere qe perdorin uje si per shembull industria dhe bujqesia. 1.3 .4 Uji per mjed isin Sfida e menaxhimit te ujit per mjedisin eshte te balancoje nevojen per ekosisteme te ndryshme me nevojat e perdoruesve te tjere te ujit. Per shembull, ekosistemet ujore sic; jane ligatinat varen shume nga uji qe eshte i disponueshem ne sasi dhe cilesi te caktuara. Sipas ketij kendveshtrimi, zonat e mbrojtura, ligatinat dhe pyjet jane Ire habitatet kryesore qe konsiderohen se ndikojne dhe ndikohen drejtperdrejt nga uji. _ond , ~ ML.r(.,1,J Zonat e Mbrojtura34 kane rendesi te madhe ekologjike per vendin. Keto zona jane nen kercenim ne rritje per shkak te migrimit te popullsise, kerkeses ne rritje per industrializim, shoqeruar me rritjen e ndotjes, copetimin e habitatit, pakesimin e biodiversitetit dhe shkaterrimin e pergjithshem mjedisor. Zonat e Mbrojtura te Shqiperise ndahen ne 6 kategori: Tabela 13: Ndarja e zonave t~ mbrojtura Nr Llojt I zona e te mbroJtura Kategona Nr. t Z,\1 Stp (Ha) 1 Rezerve/Zone Nalyrore Slrikte 2 4,800.00 2 Park Kombetar II 15 210,501.40 3 Monument Natyre Ill 750 4 Rezerva/Park te Mbrojlura Nalyrore IV 22 1U,974.l0 4/1 Park Kombetar Rajonal IV/1 2 21,711.00 5 Peisazh i Mbrojtur V 5 95,864.40 6 Zone e Mbrojtur e Burimeve te Menaxhuara VI 4 18,245 .00 TOTALI, 16.5 % a Tan1torit Kombiitar 474,095.90 Burimi: A KM, 2015 33 Kjo perllogaritje presupozon qe rrjedhj et ne lumenjte Orin dhe Mat rane me 20 pt!rqind. Njt! zone e mbrojtur eshte nje hapesire gjeogafike e percaktuar. e nj ohur, e perkushtuar dhe e menaxhuar nepermjet mjeteve ligjore ose U! ljera efektlve. per tli arritur mbrojtjen afatgjatl! tl! natyres me sherbime shoqeruese te ekoslstemtt dhe Vlerat kulturore (Pl!rl<ufiziml I IUCN 2008) L1gatinat Ligatinat jane te rendesishme per biodiversitetin e vendit pasi rreth 70% e shpendeve, zvarranikeve dhe gjitareve te vendit mund te gjenden ne keto zona. Per me teper, 65% e vertebroreve te ligatinave Jane identifikuar si specie te kercenuara kudo ne bote 35. Aktualisht ne Shqiperi kater ligatina jane shpallur si zona te rendesishme nderkombetare, zona RAMSAR (laguna e Karavastase-Pisha e 0 ivjakes, kanali i Qukes- Butrint Kepi Stillos, liqeni i Shkodres, lumi Buna dhe liqenet e Prespes)" Ne fillim te viteve 1950, zonat bregdetare perfshinin perafersisht 250,000 ha zona natyrore, nga te cilat rreth 60,000 ha perbeheshin nga mo9alishte (FAO, 2015). Pas kesaj periudhe, me shume se 50% e ligatinave bregdetare jane prekur nga bonifikimi dhe zhvillimi i tokes bujqesore. Pas viteve 1990, zhvillimi urban, per shkak te ndertimeve te pakontrolluara dhe praktikave te paligjshme te peshkimit kane demtuar seriozisht zonat perreth te lagunave dhe burimet natyrore. Sot, vetem 25,000 ha e ligatinave (rreth 2% e territorit kombetar) perfshihen brenda tete lagunave te identifikuara (MMPMU, 2011) Vendndodhja, madhesia dhe statusi i mbrojtjes se ligatinave ne Shqiperi permblidhet ne tabelen 10: Tabela 14: Gjendja e ligatinave Basenl Ligattna Stat1Isi MbroJtes i Zones Siperfaqja (ha) Akt1vItete UJor Rezervat e Menaxhuara Vaini Mati 250 Habitat & konservimi i burimit, pytltali Natyrore. IBA Rezervat e Menaxhuara Kune Mali 850 Habitat & konservimi i burimit,pytltari Natyrore , I BA Rezervat e Menaxhuara Park argetimi. ekoturizem. urbanizim. kullotjet. Patok Mali 4,688 Natyrore, I BA pytltari. etj, Shkumbi Pjese NP Divjaka-Karavasta & Studime shkencore ose vezhgim per shpendet, Karavasta 9,352 ni zone Ramsar. IBA, SPA konservim habitati, pytltari. kullotje, etj . Pjesl! e Peizazhit te Mbrojtur. Narta Vjosa 5,914 Habitat & konservim burimi. pytltari. prodhim kripe tokt\-uje, IBA Orikumi Vjosa IBA,SPA 799 Konservim habitati, zone arkeotogjike. argetim Pjese e Butrinti NP & zones Pytl. ekotourizem, gjueti, habitat &konservim Butrinti Vjosa 2.301 Ramser. IBA SPA burimesh, zone arkeologjike Studime shkencore ose vezhgim per shpendet, Liqen i i Prespes Drini Zona Ramsar. IBA. SPA 15,119 konservim habitati, pytltari. kullotje, etj. Studime shkencore ose vezhgim per shpendet. Liqeni i Ohrit Drini Peizazh i mbrojtur IBA, SPA 27,323 konservim habitati. peshkim, etj. Liqeni i Shkodres, . . Peizazh i mbrojtur dhe Zone Studime shkencore ose vezhgim per shpendet, 0 nni Ramser, zone Ramsar. IBA. SPA 49,562 Lumi Buna. Viluni konservim habitati. pytltari . gjueti. kullotje, etj. SI perfaqja total a 116,158(4% a tarrltorlt te Shqlper1se) Pvj Pyjet kane rendesi per menaxhimin e burimeve ujore pasi ato : (i) ndihmojne ne parandalimin e erozionit te tokes, (ii) reduktojne permbytjet e shpeshta , (iii) ofrojne biodiversitet per floren dhe mbrojtjen natyrore te faunes, dhe (iv) ofrojne mundesi per perthithjen e karbonit dhe rregullimin e klimes. Edhe pse ruajtja dhe menaxhimi i burimeve ujore eshte jetik, deri me sot pyjet nuk jane perfshire ne planet per menaxhimin e burimeve ujore. Nje permbledhje e madhesise se llojeve te ndryshme te pyjeve paraqitet ne tabelen 11. Ne vitin 2012, pyjet mbulonin me shume se nje milion hektare te siperfaqes dhe kullotat mbulonin 505,290 ha. Rreth 4/5 e zones se pyjeve eshte riperteritje e pyjeve natyrore, duke ruajtur perberjen origjinale te specieve. 35 Ndl!r t~ tjera. Dalmatian Pelican or the Pigmy Cormorant Tabela 15: Llojet e pyjeve LIOJI I pyJeve S1perfaqia e mbuluar (ha) '4 e s1perfaqes sP vcnd1 Pyll t lartl! 454.202 15.8 Pyll I ul!t 330.660 11.5 Shkurre 257.927 8.9 Plantaciaie 29,090 1.0 Totall 1,071,879 37.2 Burimi: AKM, 2013 Reforma e kolektivizimit te tokave bujqesore filloi ne 1946 dhe perfundoi rreth viteve 1970. Shpyllezimi 9oi ne rriljen e siperfaqes se tokave bujqesore, por kjo toke nuk ishte prodhuese dhe me pas u braktis ose u perdor per kullotje per shkak te cilesise jo te mire te tokes (Banka Boterore, 2007). Qe prej vilit 2000, ripyl lezimi natyror ose artificial ka rritur siperfaqet e pyjeve dhe ka kontribuar ne nje tranzicion pozitiv per pyjet. Sipas te dhenave mete fundit rreth 21% e pyjeve jane zona te mbrojtura. Shqiperia eshte nje nga te paktat shtete qe raportojne nje tendence negative te siperfaqes pyjore me nje humbje mesatare vjetore prej 1.5% midis vitit 1990 dhe 2015 te pyjeve totale (Forest Europe, 2015). yS T r r , eds,n Ne pergjithesi, rritja e temperaturave tE! ajrit sjell rritjen e temperaturave te ujerave, dhe me pas ne nje shtresE!zim IE! trupave ujorE! duke ndikuar cilE!sinE! e ujE!rave si edhe funksionin e ekosistemit ujor. Ndryshimi i cilE!sise SE! ujerave do te ndikoje specie! ne te gjitha ujerat e embla, perfshi ligatinat Ligatinat, qi! shE!rbejne si nje zone mbrojtese per cilesine e ujit dhe parandalimin e permbytjeve, j ane drejtperdrejt te kercenuara nga reduktimi i ujit, me perthithjen e metejshme IE! ujit dhe rritjen e avullimit te shkaktuar nga temperaturat e larta (GWP-TEC, 2009). Nje rritje e parashikuar ne nivelin e deli! do te 90nte ne zgjerimin dhe thellimin e lagunave bregdetare (UNEP, 2010). Rritja e temperaturave dhe thatesirat mund te 9ojne ne humbjen e pyj eve, qe ndikon nE! cilesine e ujit duke mos ofruar mi! strehe/hije, gje qe 90n ne rritjen e temperatures se ujit. Per me teper, mungesa e bimesise pershpejton proceset e erozionit dhe degradimit te tokes (IPCC, 2014). Gjate dy dekadave te shkuara, numri i zjarreve ne pyje E!shte rritur. Kombinimi i pafavorshE!m i kushteve klimatike (temperatura te larta ne vere per nje periudhE! te gjate), tE! shoqeruara me aklivitetin e pakujdesshem njerezor ka shkaktuar zjarre ne pyje, qe ne shume raste rrezikojne zonat e banuara duke vendosur ne rrezik edhe jeten e njerezve. Efektet e parashikuara te ndryshimit te klimes ne mjedis zbulojne nje ulje te disponueshmerise se ujit dhe cilE!sise se lij, qe shfaq nje presion negativ per ndikimin ne ekosistemet ujore. Edhe pse sasia e pergjilhshme e ujit per perdorimet e kombinuara pritet te mbetet e mjaftueshme, duhen marre masa per te menaxhuar ujin gjate periudhes sE! veres ne menyre te tille qe disponueshmeria e ujit te mbetet e pershtatshme me qE!llim garantimin e rrjedhjeve minimale rn nje cilesie ujore te caktuar per funksionimin e ekosistemeve ujore. Cilesia e ujit do te ndikohet gjithashtu nga permbytjet dhe reshjet e medha qe zhvendosin ndotE!s shtesE! ne burimet ujore, qe do te thole se duhen marre masa per te ruajtur cilesine e pershtatshme te ujit.

1.3.5 Efektet e ndryshlmeve kllmatlke tek bllanci I ujit Shqiperia eshtE! njE! perfitues neto i burimeve ujore ndE!rkufitare (Miho dhe tE! tjerE!., 2013) me njE! vlerE! prej 35% te ujerave te saj nentokesore qe vijne nga Kosova, Maqedonia dhe Mali i Zi. Edhe pse rritja e temperaturave dhe pakE!simi i reshjeve ka njE! ndikim tE! drejtpE!rdrejte nE! sasinE! dhe citesine e ujil, efekti progresiv i shkaktuar nga rritja e perdorimit te ujit ne sektore te ndryshem do te 9onte ne rritjen e degradimit te ekosistemeve (ligatinat dhe pyjet) dhe mjedisit. Prurjet mjedisore, qe nevojiten me qellim ruajtjen e vijimesise se ekosistemeve, kercenohen paralelisht nga ndikimet e ndryshimit te klimes dhe zhvillimet socio-ekonomike. Lidhja e drejtperdrejte ndermjet uji~ mjedisit natyror dhe struktures dhe funksioni i habitateve e detyron industrine e ujit te menaxhoje burimet ne nje menyre qe mbron, dhe kur eshte e mundur, rrit mundesine per te mirembajtur dhe rivendosur biodiversitetin (Defra, 2012). Sektori energjetik eshte dukshem perdoruesi me i madh. Edhe pse disponueshmeria e ujit te pergjithshem per prodhimin e energjise pritet te mbetet e mjaftueshme, duhen marre masa per te menaxhuar ujin gjate periudhes se veres, ne nje menyre te tille qe prodhimi i energjise te mbetet i pershtatshem, nderkohe qe perdorimet e tjera te ujit mund te rriten paksa. Kjo kerkon bashkepunim te ngushte ndermjet sektorit energjetik dhe perdoruesve te tjere te ujit ne sektorin e industrise dhe bujqesise, nderkohe qe ekosistemet e varura nga uji do te kerkojne prurjen minimale te domosdoshme. Uji i perdorur per prodhimin e energjise mund te perdoret serish nga sektori bujqesor. Ndryshimet e Parashikuara ne Kullimin e ujerave (UNFCCC, 2011 ), parashikojne se kullimi i ujerave do te pakesohet.Per me teper, nga rreth 36% e burimeve ujore te perdorura ne ditet e sotme, pritet qe ne vitin 2027 rreth 51 % e burimeve te disponueshme ujore do te perdoren nga sektore te ndryshem ujore. Shtimi i perdorimit te ujit lidhet me kerkesen e madhe per ujitje, qe lind si nevoje e temperaturave te larta, si edhe per shkak te perqindjeve te larta te avullimit Nje tjeter faktor qe lidhet me ndikimin e ndryshimeve klimatike eshte shperndarja sezonale e prurjeve. Aktualisht, nje perqindje e madhe e reshjeve te dimrit bie ne formen e bores ne male. Duke pasur parasysh kushtet aktuale atmosferike, nje pjese e kesaj bore shkrin ne pranveren e vone dhe sjell prurje ne fillim te sezonit te ujitjes. Me rritjen e temperaturave, shumica e prurjeve dote jene gjate muajve te dimrit.

1.4 Kuadn llgjor dhe institucional Duke qene se Shqiperia eshte duke ecur drejt anetaresimit ne BE, kuadri ligjor dhe institucional, dhe baza e njohurive per trajtimin, pergatitjen, planifikimin, zbatimin dhe vleresimin e politikes eshte ne rishikim te vazhdueshem, duke synuar pergjegjesi dhe zbatim te qarte dhe transparent te legjislacionit te BE-se. Legjislacioni dhe rregulloret per menaxhimin e ujerave ndahen ne kater seksione te medha: legjislacion paresor, legjislacion dytesor, legjislacion ndersektorial, dhe direktivat e BE-se.

1.4.1 LegJ1slacioni part!sor Burimet Ujore jane rregulluar qe prej 15.11 .2012 nepermjet ligjit nr. 111/2012 "Per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore" i ndryshuar me ligjin nr. 6/2018 per disa ndryshime dhe shtesa ne ligjin 111 /2012 per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore", i cili mundeson: • Mbrojtjen dhe permiresimin e mjediseve ujore, ujerave siperfaqesore, qofte te perkohshme apo te perhershme, ujerat detare, ujerat territoriale, zonat ekonomike ekskluzive, ndarjet kontinentale, ujerat nderkufitare, ujerat tokesore, dhe statusin e tyre; • Sigurine, mbrojtjen, zhvill imin dhe perdorim e qendrueshem te burimeve ujore, te nevojshme per jeten dhe per zhvillimin social dhe ekonomik te vendit ; • Shperndarjen e barabarte te burimeve ujore, ashtu si synohet nepermjet menaxhimit efektiv te tyre; • Mbrojtjen e burimeve ujore nga ndotja, mbi-perdorimi dhe promovimi i konsumit per nevojat aktuale; • Krijimin e kuadrit institucional, ne nivel kombetar dhe vendor, qe kerkohet per zbatimin e politikes kombetare per administrimin dhe menaxhimin e burimeve ujore ne perfitim te komuniteteve dhe sipas interesave sociale dhe ekonomike te vendit. Ligji nr. 111 /2012, i ndryshuar me ligjin 6/2018, integron ligje te ndryshme ne nje pakete te vetme qe synon permiresimin e statusit te ujerave siperfaqesore, ujerave nentokesore, zonave te mbrojtura dhe ne veganti ujerave kurative, minerale dhe gjeotermale. Gjithashtu, fryma e ligjit bazohet ne parimin parandalues; duhen marre veprime parandaluese, duhen trajtuar demet mjedisore me prioritet ne burimin e tij ku personi ndotes duhet te paguaje. Kapitulli 1 ofron perkufizime brenda kontekstit te dhene nga ky ligj. Si i tille, ligji perkufizon konceptin gjitheperfshires territorial pjese e Basenit Ujor dhe parime te tjera baze te menaxhimit te integruar te burimeve ujore: • Respektimin e integritetit te ujendaresve, bazuar ne kerkesat sociale dhe ekonomike per burime ujore, mbrojtjen dhe ruajtjen e cilesise se ketyre burimeve dhe cilesise se mjedisit per brezat e ardhshem; • Koordinimin e kontrollit publik mbi burimet ujore nepermjet planifikimit te territorit dhe projekteve te zhvillimit socio-ekonomik ne nivel kombetar dhe vendor; • Perdorimin racional te burimeve ujore dhe kontrollit te shkarkimeve; Respektimin e parimit te rikuperimit te kostove te sherbimeve ujore, duke perfshire kostot mjedisore, ne perputhje me parimin "ndotesi paguan"; • Parimet e mbrojtjes se mjedisit; • Garantimin e furnizimit te mjaftueshem me ujera siperfaqesore dhe nentokesore me cilesi te mire per perdorim te qendrueshem, te balancuar dhe te barabarte te ujit; • Ndermarrjen e veprimeve parandaluese per te shmangur demtimin e burimeve ujore, si prioritet qe duhet konsideruar qe ne burim. Ne kapitullin 2 te ligjit nr. 111/2012, jane identifikuar organet kombetare te administrimit dhe menaxhimit te burimeve ujore, se bashku me mandatet dhe pergjegjesite e tyre perkatese. Kapitulli 1.4.5 me poshte paraqet aspektet institucionale qe lidhen me menaxhimin e burimeve ujore. Te gjithe kapit ujt e tjere te ligjit nr. 111/2012 ofrojne shpjegime persa i perket menaxhimit te burimeve ujore, ndarjes territoriale, dokumenteve te planifikimit dhe udhezimeve te Strategjise MIBU. Dispozitat specifike per kontrollin e ndotjes, zonat e mbrojtura, mbrojtjen e zonave qe jane te prirura ndaj ndotjes, si edhe masat per mbrojtjen e burimeve ujore e lidhin ligJin me direktiven e BE-se per Ujin dhe me ligjet e tjera kombetare rregullatore te siperpermendura. Kapitujt e mposhtem te ligjit nr. 111/2012 japin detaje per aspektet e meposhtme te MIBU-s: Kapitulli 5 trajton perdorimin e burimeve ujore me autorizimet, lejet dhe kontratat e kon9esionit. Gjithashtu, ai percakton prioritetet, qellimin dhe rrethanat per perdorimin e burimeve ujore. Mbrojtja e burimeve natyrore, ujerave kurative, ujerave minerale dhe gjeo-termale tashme trajtohen dhe rregullohen duke percaktuar rregullat dhe parimet per te drejten e pronesise dhe per perdorimin ekonomik ne perputhje me zhvillimin e qendrueshem mjedisor te ketyre burimeve te kufizuara; • Kapitulli 7 jep detaje per dhenien e autorizimeve, lejeve dhe per procesin e kon9esionit per perdorimin e burimeve ujore ne perputhje me ligjin nr. 10081 , date 23.02.2009 "Per licencat, autorizimet dhe lejet ne Republiken e Shqiperise", dhe me aktet nenligjore, te ndryshuara. Subjekt i ligjit te siperpermendur jane edhe zonat e mbrojtura. Ligj i percakton zonat e mbrojtjes sanitare, rendesine e tyre dhe metoden e percaktimit te kufijve, qe duhet te miratohen nga Keshilli i Ministrave me propozim te Kryeministrit, ministrit pergjegjes perturizmin, ministrit pergjegjesper 9eshtjet shendetesore dhe ministrit pergjegjes per 9eshtjet e infrastruktureste ujesjelles kanalizimeve. • Kapitulli 10 paraqet organizmat e administ rimit dhe menaxhimit te burimeve ujore, dhe synon te siguroje popullsine, bagetite dhe sigurine e prones duke marre masat e pershtatshme ne zonat e prekura nga permbytjet ; • Kapit ulli 11 parashikon aktivitetet ndertimore per perdorimin e burimeve ujore ose per parandalimin e efekteve negative ne burimet ujore, te cilat jane kryer si sherbime publike, dhe qe jane subjekt i autorizimit, lejes dhe kontratave kon9esionare; • Kapitulli 12 paraqet kushtet per shkarkimet ne strukturat ujore, toke, sistemet nentokesore dhe te kanalizimeve, qe dote kryhen pas marrjes se nje lejeje apo autorizimi te leshuar nga instit ucionet perkatese te menaxhimit dhe/ose administrimit te burimeve ujore; • Kapitulli 15 jep detaje per ruajtjen e statusit te ujerave detare, ujerave siperfaqesore, ujerave nentokesore dhe zonave te mbrojtura. Ligji nr. 111/2012 percakton dhe perkufizon permbajtjen e dokumenteve te politikes se ujit, duke perfshire : objektivin e planifikimit dhe zhvillimit te veprimeve per menaxhimin e ujerave sipas zhvillimit ekonomik, demografik, social, mjedisor, kulturor dhe historik; masat per zbatimin, planin operacional dhe krij imin e buxhetit te nevojshem per zbatimin. 1 .4 .2 Legjislacioni dytesor {'ilktet nenligjore) Ligji nr. 6/2018 per disa ndryshime dhe shtesa ne ligjin 111/2012 per Menaxhimin e lntegruarte Burimeve Ujore" duhet te plotesohet me disa akte dytesore. Legjislacioni dytesor aktual per menaxhimin e ujerave (aktet nenligjore) perfshin: • VKM nr. 416, date 13.5.2015, Per miratimin e kushteve te pergjithshme e te posagme, dokumenteve shoqeruese, afatit te vlefshmerise, formulareve te aplikimit per autorizim dhe leje, procedurave te shqyrtimit e vendimmarrjes dhe formateve te autorizimit e lejes per perdorim te burimeve ujore"; • VKM nr.797, date 29.9.2010 Per miratimin e rregullores higjieno-sanitare "per administrimin e cilesise se ujerave te larjes"; • VKM nr. 63, date 27.1 .2016 Per riorganizimin e operatoreve qe ofrojne sherbimin e furnizimit me uje te pijshem, grumbullimin, largimin dhe trajtimin e ujerave te ndotura; VKM Nr. 504 date 6.07.2016 "Per krijimin e Agjencise Kombetare te Ujesjelles - Kanalizimeve; • VKM nr. 643, date 14.9.2011 "Per miratimin e strategjise Kombetare per Furnizimin me Uje dhe Sherbimet e Kanalizimeve"; • VKM nr. 590, date 18.10.2017 "Per krijimin dhe funksionimin e Keshillit Kombetar te Ujit"; • VKM nr. 177, date 26.03.2014 "Per krijimin dhe perberjen, funksionet, pergjegjesite dhe detyrat e Komisionit Special per Menaxhimin e Ujerave Nderkufitare"; • VKM nr. 177, date 31 03 2005 "Per normat e lejuara per shkarkimet e lengshme dhe kriteret e zonimit te mjediseve ujore pritese"; • VKM nr. 125, date 02.03.2006 "Per krijimin e KKU" ; Vendim nr. 1080, date 18.12.2013 "Per krijimin dhe perberjen e Keshillit Kombetar te Ujit"; • VKM nr. 268, date 6.4.2016; Per miratimin e rregullores "Per funksionimin e Keshillit Kombetar te Ujit" ; • VKM nr. 342, date 4.5.2016 "Per miratimin e kufijve territoriale e hidrografike te baseneve ujore ne Republiken e Shqiperise dhe qendren e perberjen e keshillit te secilit prej tyre"; • Vendim i Kuvendit nr. 34/2016, date 28.4.2016, "Per miratimin e struktures, organikes dhe kategorizimit te pozicioneve te punes te Entit Rregullator te Sektorit te Furnizimit me Uje dhe Largimit e Perpunimit te Ujerave te Ndotura (ERRU) ; • Vendim nr. 40, date 9.12.2015 "Per miratimin e dokumentacionit mbeshtetes per miratimin e tarifave per sherbimin e furnizimit me uje, largimin e perpunimin e ujerave te ndotura"; • Vendim nr.28, date 28.9.2011 "Per miratimin e metodologjise per vendosjen e tarifave"; • VKM nr. 230, date 23.4.2014 "Per perberjen, organizimin dhe funksionimin e Sekretariatit Teknik te Keshillit Kombetar te Ujit''; • VKM nr. 379, date 25.05.2016 ''Per miratimin e rregullores "Cilesia e Ujit te Pijshem", qe shfuqizon VKM nr. 145, date 26.02.1998 "Per miratimin e rregullores higjienike-shendetesore per kontrollin e cilesise se ujit te pijshem, projektimin, ndertimin dhe mbikeqyrjen e sistemit te furnizimit me uje te pijshem". • Draft Vendimi "Per permbajtjen, zhvillimin dhe zbatimin e strategjive Kombetare te Ujit, te Planeve per Menaxhimin e Rretheve te Basenit Ujor dhe Planet e Menaxhimit te Rrezikut nga Permbytjet", u miratua se fundi nga Keshilli Kombetar i Ujit ne 17.02 2015, por ende nuk eshte miratuar nga Keshilli i Ministrave. Kjo VKM eshte akti nenligjor me i rendesishem i ligjit nr. 111/2012 Ai percakton permbajtjet dhe procedurat per zhvillimin dhe zbatimin e strategjive Kombetare te Ujit, te Planeve per Menaxhimin e Rretheve te Basenit Ujor dhe Planet e Menaxhimit te Rrezikut nga Permbytjet. Keto strategji dhe plane jane subjekt i procedurave strategjike per vleresimin mjedisor. Shtojcate VKM-se permbajne pers hkrime te detajuara per geshtjet e DKU-se se BE-se dhe DP-se se BE-se.

1.4.3 Perputhshmeria ligjore Dispozitat e ligjit nr. 6/2018 dhe ligjit nr. 11 1/2012 jane ne perputhje me ligjin nr. 9115, date 24 07 2003, "Per trajtimin mjedisor te ujerave te ndotura", i ndryshuar, ligji nr. 8743, date 22.02.2001 , "Per pronat e paluajtshme te shtetit", ne lidhje me nenin 5 te Kodit Detar i Republikes se Shqiperise, ligji nr. 10081, date 23.02.2009, "Per ligencat, autorizimet dhe lejet ne Republiken e Shqiperise" dhe aktet e tjera nenligjore, i ndryshuar, si edhe vendimi i Keshillit te Ministrave Nr. 643, date 14.09.2011 , "Per miratimin e Sektorit Kombetar te Sherbimit te Furnizimit me Uje dhe Kanalizimeve". Ligji nr. 111/2012 dhe ligji nr. 6/2018 jaM ne perputhje te plote me: • COM (2009) 147 final - Raport per Kuadrin Evropian per Veprim; • SEC (2009) 386 - Raport - Dokument Shoqerues per Ujin; DKU Dokument Udhezues Nr. 24 - Menaxhimi i Ujendaresit te Basenit ne nje Klime ne Ndryshim; • Direktiva 2000/118 / EC - Per ujerat nentokesore; • SEC (2010) 166 final - Dokument Pune i Stafit si dokument shoqerues i Direktives per Ujerat Tokesore; SEC (2010) 1096 final - Raport per Direktiven e Ujerave Tokesore; • Direktiva 91/271 I EEC - Per ujerat e ndotura urbane; • Direktiva 2008/105 / EC - Direktiva per standardet e cilesise mjedisore ne fushen e politikes se ujerave; • COM (2004) 472 - Komunikim per Menaxhimin e Riskut nga Permbytjet - Parandalimi, Mbrojtja dhe Lehtesimi; • COM (2007) 414 final - Komunikim per pamjaftueshmerine e ujit dhe permbytjet. Plan-Raport per Thatesirat; • COM (2007) 354 final - Raport paraprak per pershtatjen ndaj ndryshimeve klimatike. Ligji eshte pjeserisht ne perputhje me: • Direktiven 2006/118/EC te Parlamentit dhe Keshillit Evropian, date 12 dhjetor 2006 "Per mbrojtJen e ujerave tokesore ndaj ndotjes dhe demtimit", perkufizimi i "nivelit baze". Pjesa e mbetur e kesaj direktive eshte adaptuar plotesisht; • Direktiven 2007/60/EC "Per Menaxhimin e Rrezikut nga Permbytjet", ne lidhje me perkufizimin e termave "permbytje" dhe "risk i permbytjeve". Pjesa e mbetur e kesaj direktive eshte adaptuar plotesisht. 1.4 .-4 Marreveshjet nderkombMare Nje perpjekje e hershme per te kodifikuar ligjin nderkombetar te ujit ishte 'Rregullat e Helsinkit mbi Perdorimet e Ujerave te Lumenjve Nderkombetar' te miratuar nga Shoqata Nderkombetare e Drejtesise ne vitin 1966, e cila nuk ishte e detyrueshme. Dokumenti u zevendesua nga "Rregullat e Berlinit'' te vitit 2004. Republika e Shqiperise ka ratifikuar Konventen e UNECE-se "Per mbrojtjen dhe perdorimin e ujerave nderkufitare dhe liqeneve nderkombetare" me 5 Janar 1994, dokument ky primar per lumenjte nderkufitare dhe, me perjashtim te Kosoves, eshte ratifikuar nga te gjithe fqinjet e vendit tone. Preambula thekson se mbrojtja dhe perdorimi i rrjedhave ujore nderkufitare dhe liqenet nderkombetare jane detyra te rendesishme dhe urgjente qe mund te zgjidhen vetem me bashkepunimin nderkombetar. GJithashtu thekson rendesine e luftimit te ekzistences dhe kercenimeve te efekteve te demshme ne mjedis, ekonomi dhe mireqenie te vendeve anetare. Thekson nevojen per masa te forta kombetare dhe nderkombetare per te parandaluar, kontrolluar dhe reduktuar lirimin e substancave te rrezikshme ne mjedisin ujor dhe per te ulur eutrofikimin dhe acidifikimin. Pjesa I-re, e Konventes zbatohet per te gjitha palet. Neni i pare eshte nje permbledhje percaktimesh per "Ujerat nderkufitare". Paragrafi i pare i dispozitave te pergjithshme, neni 2, thote se "Pale! do te marrin te gjitha masat e duhura per te parandaluar, kontrolluar dhe zvogeluar gdo ndikim nderkufitar''. Gjithashtu thekson nevojen per masa te forta kombetare dhe nderkombetare per te parandaluar, kontrolluar dhe zvogeluar lirimin e substancave te rrezikshme ne mjedisin ujor dhe per te ulur eutrofikimin dhe acidifikimin. Artikulli gjithashtu i referohet Parimit te Kujdesit (shmangia e rreziqeve te mundshme pa pritur prova te percaktuara te rrezikut) dhe Parimi i Ndotesit paguan (kostot e parandalimit te ndotjes, masat e kontrollit dhe reduktimit dote perballohen nga ndotesi). Pjesa I-re, gjithashtu permban nje seri artikujsh lidhur me 'Parandalimin, Kontrollin dhe Reduktimin', 'Monitorimin', 'Hulumtimin dhe Zhvillimin', 'Shkembimin e lnformacionit, 'Pergjegjesine dhe Pergjegjesine' dhe 'Mbrojtjen e lnformacionit'. Pjesa 11-M, ka te Mje me 'Dispozitat e bregut te lumit". Ne kete seksion, neni 9 mbulon 'Bashkepunimin dypalesh dhe shumepalesh' duke pMshire krijimin e organeve te perbashketa. Ajo gjithashtu mbulon fushat e bashkepunimit si hulumtimi i perbashket, shkembimi i informacionit dhe paralajmerimi dhe sistemet e alarmit. Pjesa e III-te, dhe e fundit, ka te beje me geshtjet institucionale. Republika e Shqiperise ka ratifikuar protokollin e UNECE-s "Per ujin dhe shendetin" me 8 mars 2002. Qellimi kryesor i Protokollit eshte mbrojtja e shendetit te njeriut dhe mireqenies nepermjet menaxhimit mete mire te UJit, duke perfshire mbrojtjen e ekosistemeve ujore si dhe nepermjet parandalimit, kontrollit dhe reduktimit te semundjeve me origjine nga uji. Protokolli eshte marreveshja e pare nderkombetare e ketij lloji e miratuar posagerisht per te arritur furnizimin e duhur me uje te pijshem te sigurt dhe higjienen e duhur perte gjithe, si dhe per te mbrojtur ne menyre efektive burimet ujore qe perdoren per uje te pijshem. Zhvillime te qarta per kete qellim mund te shihen duke analizuar raportin e fundit permbledhes te paraqitur nga shteti ne prill 2016: • perqindja e mostrave qe nuk arriti te permbushe standardin kombetar per E coli ka rene nga 1.9% ne 2013 ne 0.67% ne vitin 2015; • aksesi i popullsise ne sherbimet e ujit dhe kanalizimeve u rrit nga vlerat baze ; • cilesia e ujit te lares u rrit nga 45% ne 201 1 ne 68% ne 2015. Konventat e mesiperme te UNECE-se kane te bejne me "cilesine e ujit" dhe jo "sasine e ujit" _Ne te kunderten, Konventa e OKB-se mbi ligjin e perdorimit jo-navigacion te rrjedhave nderkombetare te ujit" te miratuar ne vitin 1997 zgjeron fushen e interesit, duke theksuar ne preambulen e saj se" nje konvente kuader dote siguroje shfrytezimin, zhvillimin, ruajtjen, menaxhimin dhe mbrojtjen e rrjedhave ujore nderkombetare dhe promovimin e shfrytezimit optimal dhe te qendrueshem te tyre per brezat e tanishem dhe te ardhshem. Nje nga konceptet kyge ne kete Konvente eshte qe Shtetet e Rrjedhes Ujore ne territoret e tyre te shfrytezojne nje rrjedhe ujesie nderkombetare ne nje "menyre te barabarte dhe te arsyeshme" Konventa percakton kriteret per te gjykuar nese perdorimi eshte 'i drejte dhe i arsyeshem'. Nga vendet fqinje te Shqiperise, vetem Greqia dhe Mali i Zi e kane ratifikuar kete konvente. Liqenet nderkufitare jane: liqeni i Shkodres qe ndahet me Maline Z i, liqeni i Ohrit qe ndahet me ish-Republiken Jugosllave te Maqedonise, dhe liqeni i Prespes qe ndahet me ish-Republiken Jugosllave te Maqedonise dhe Greqine. Baseni ujor Drini-Buna ndahet me kater shtete fqinje: Malin e Zi, ish-Republiken Jugosllave te Maqedonise, Greqine dhe Kosoven. Ndan basenin e lumit Vjosa me Greqine. Ne vitin 2003 u nenshkrua nje marreveshje me Malin e Zi, e cila vendosi bashkepunimin dypalesh persa i perket burimeve ujore qe ndahen midis dy vendeve. Nga viti 2008 deri ne vitin 2012, u zbatua Projekti "Liqeni i Shkodres: Menaxhimi i lntegruar i Ekosistemit", i financuar nga GEF dhe Qeveria Shqiptare. Gj ithashtu, ne vitin 2003 u ratifikua nje marreveshje me Greqine, edhe pse bashkepunimi dypalesh nuk solli rezultatet e pritura. Ne vitin 2008 fatkeqesisht u mbajt vetem nje takim, palet jane ne kontakte te vazhdueshme. Ne vitin 2010 u nenshkrua nje Memorandum i Mirekuptimit "Per marrjen e masave per rregullimin e regjimit te ujerave ne liqenin e Shkodres, basenin ujor Drin-Bune" me Malit te Zi. Nje marreveshje me ish-Republiken Jugosllave te Maqedonise eshte ende ne negociata; gjithsesi ende nuk ka prodhuar rezultatet e deshiruara edhe pse te dyja shtetet kane shprehur vullnetin e tyre per ta permbyllur. Nje marreveshje me ish-Republiken Jugosllave te Maqedonise u nenshkrua per liqenin e Ohrit "Per mbrojtjen dhe zhvillimin e qendrueshem te liqenit te Ohrit dhe basenit te tij". Per te permiresuar gatishmerine dhe reagimin ndaj permbytjeve ne basenin e Drinit, Shqiperia nenshkroi "Perfundimet per Zhvillimin dhe thellimin e Bashkepunimit Rajonal ne fushen e Menaxhimit te Krizave" midis Republikave te Shqiperise, Kosoves dhe Maqedonise, e cila u nenshkrua ne Shkup ne maj te vitit 2011 . Ne netor te 201 1 u nenshkrua ne Tirane nje Memorandum Mirekuptimi per "Lumin e Drinit: Nje vizion strategjik i ndare" ndermjet Shqiperise, lsh-Republikes Jugosllave te Maqedonise, Greqise, Kosoves dhe Malit te Zi. Kjo marreveshje ka per qellim permiresimin e menaxhimit te burimeve ujore ne nivel nderkufitar.

1.4.5 Kuadn mstituc1onal Strukturat e administrimit dhe menaxhimit te ujerave jane te disponueshme ne nivel kombetar dhe vendor. Figura e 11 pershkruan marredhenien aktuale ndermjet ministrive dhe agjencive vendore 36. Ne nivel kombetar, Keshilli Kombetar i Ujit (KKU) eshte organi ekzekutiv qendror. Duke qene se Shqiperia eshte nje vend kandidat per pranimin ne BE, ajo ka nevoje t'i perqaset perputhshmerise me nje numer te konsiderueshem te direktivave te BE-se qe lidhen me menaxhimin e ujerave. Vendi ndahet ne gjashte basene ujore, ku secili ka nje Keshill per Basenin Ujor (KBU) dhe nje Zyre l e Administrimil te Basenit Ujor. Kjo strukture eshte efavorshme ne pa rim per te neulralizuar fragmentimin e menaxhimil te burimeve ujore dhe per te promovuar nje administrim efektiv ne nivel lokal . ,t .J e -'it - 1dr Ministria e Bujqesise dhe Zhvillimit Rural eshte pergjegjese per menaxhimin e ujitjes dhe kullimit. Kete rol e kryen nepermjet kater Bordeve Rajonale te Kullimit dhe Ujitjes, si dhe nepermjet bashkepunimit me organet e pushtetit vendor. Midis sektoreve kryesore ekonomike, bujqesia eshte padyshim perdoruesi me i madh i ujit, pas sektorit energjitik, duke perdorur k.ryesishl ujerat siperfaqsore. Ujitja dhe kullimi jane faktore me ndikim le drejleperdrejl ne rriljen e qendrueshme te prodhimit bujqesor ne vend. Ministria e lnfrastruktures dhe Energjise (MIE) pergatit politika dhe strategji per sektorin e prodhimit dhe menaxhimit te energjise, si dhe per furnizimin me uje dhe trajtimin e ujerave te ndotura . Keto bazohen mbi programet qeveritare dhe strategjite sektoriale, planet dhe investimet per ndertimin dhe rehabilitimin e sistemeve te ujesjelles-kanalizimeve, impiantet e trajtimit te ujerave l e ndotura dhe impianl et e mbeljeve te ngurta. MIE vlereson nevojal per subvencione dhe ndjek shperndarjen e tyre nepermjel instilucioneve le saj vartese. Agjencia Kombetare e Ujesjelles - Kanalizimeve (AKUK) eshte nje inslitucion qe raporton l e MIE, duke qene se eshte e specializuar ne furnizimin me uje te pijshem, mbledhjen dhe trajtimin e ujerave te ndotura. AKUK asiston me ndihme teknike politikat e minislrise pergjegjese per infraslrukturen e ujesjelles kanalizimeve, sipas legjislacionit ne fuqi dhe politikave te percaktuara ne strategjite perkal ese sektoriale, perfshire polilikat e menaxhimit te ujit dhe mbrojtjen e cilesise se ujit, ne bashkepunim me autoritetet e tjera kombetare ne nivel qendror dhe lokal. Brenda struktures se saj organizative, AKUK perfshin DreJtorine Teknike, Drejlorine Ekonomike, Drejlorine per Projekte te Huaja, Drejtorine e Monitorimit dhe tre drejtori rajonale. MIE luan nje rol l e rendesishem ne sektorin e ujerave; duke qene se ajo eshle pergjegjese per prodhimin e energjise hidrike, qe perfaqesojne mbi 97% l e prodhimit te pergjithshem te energjise elektrike. Ministria eshte pergjegjese per miratimin e hidrocentraleve te reja. Ministria mund te nderhyje ne rrjetin e shperndarjes per te permiresuar sigurine e sherbimit dhe per te rritur eksportet e mundshme (BB, 2009a). Ministria e Shendetesise dhe Mbrojtjes Socia le, ka per mision hartimin dhe zbatimin e pol itikave e te strategjive te zhvillimit ne sektorin e kujdesit shendetesor. Nder te tjera, ministria pergjegjese per 9eshtjet shendetesore harton, propozon per miratim dhe zbaton akte dhe nenakte ligjore per sigurimin e cilesise se ujit te pijshem. Ne zbatim te akteve ligjore ne fuqi, ministria pergjegjese per 9eshtjet shendetesore kryen monitorimin, inspektimin dhe ekspertizen e cilesise se ujit te pijshem nepermjet institucioneve ne varesi te saj, perkatesisht Strukturave Rajonale te Shendetit Publik (SRSHP), lnspektoratit Shteteror Shendetesor (ISHSH) dhe lnstitutit te Shendetit Publik (ISHP). JanA pArfshirA ndryshimet e fundit IA pozicioneve nA I A cfy Borde! e Kullim it dhe Aulorilelel e Baseneve Ujore. Ministria pergjegjese per emergjencat civile kryen aktivitetet e saj sipas legjislacionit per parandalimin, reduktimin dhe lehtesimin e efekteve negative te emergjencave civile mbi popullsine, bagetite, pronen, trashegimiM kulturore dhe mjedisin. Ministria ka ne perberje te struktures se saj Drejtorine e Pergjithshme te Emergjencave Civile, qe zbaton Planin Kombetar te Emergjencave Civile, duke marre parasysh ekspozimin e Shqiperise ndaj katastrofave natyrore qe perfshijne permbytjet dhe katastrofat qe lidhen me aktivitetin e njeriut Ministria pergjegjese per emergjencat civile nepermjet institucionit te Prefektit koordinon aktivitetin e institucioneve qendrore ne nivel vendor dhe funksionet e deleguara me NJQV-te ne nivel bashkiak dhe qarku (GoA, 2015b). Ministria pergjegjese per financat akordon, bazuar te prioritetet e qeverise, burime financiare per sektorin e ujerave, duke i dhene prioritet menaxhimit te duhur te burimeve ujore per permbushjen e nevojave te shoqerise. Ministri pergjegjes per financat eshte anetar i KKU-se. Keshilli Kombetar i Ujit (KKU), i krijuar ne vitin 1996, eshte organi ekzekutiv qendror per menaxhimin e burimeve ujore duke ofruar nje forum te nivelit te larte per planifikimin dhe menaxhimin e burimeve UJore ne nje menyre te integruar. KKU-ja tani siguron pjesen me te madhe te anetareve te Grupit te Politikave per Menaxhimin e lntegruar per ujin, ngritur me Urdher te Keshillit te Ministrave nr.129, date 21,09,2015. Vendimi Keshillit Kombetar te Ujit nr.4 i dates 2 dhjetor 2015, ka ngritur kater Grupe Nen-tematike (respektivisht, Uji per Njerezit, Per Ushqim, Per Mjedis dhe per lndustri). Pergjegjesite e tyre jane percaktuar, per me teper sigurimin e fleksibilitetit te nevojshem per t'j u pergjigjur situatave komplekse ne kohe, per veprime efektive. Ne parim, ata duhet e takohen dy here ne muaj ose sipas nevojes. Ligji 111/2012 per "Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore" sidhe ligji nr. 6/2018 per disa ndryshime dhe shtesa ne ligjin 11 1/2012 per "Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore" krijojne KKU-ne si organ te larte pergjegjes per percaktimin e linjave kryesore te politikes dhe vendimmarrjes. Kryeministri kryeson KKU-ne, dhe ne perputhje me nenin 5(2) te LBU-se, perberja e tij duhet te percaktohet nga Keshilli i Ministrave. Anetaret e KKU-se jane si me poshte: • Kryeministri (Kryetari); ose ne mungese te tij Zevendes Kryeministri; • Drejtuesi i Agjencise se Menaxhimit te Burimeve Ujore; • Ministri pergjegjes per ujitjen dhe kullimin; • Ministri pergjegjes per mjedisin; • Ministri pergjegjes per emergjencat civile; • Ministri pergjegjes per financat; • Ministri pergjegjes per energjine; Ministri pergjegjes per geshtjet e infrastruktures se ujesjelles kanalizimeve; • Ministri pergjegjes per geshtjet e turizmit; • Ministri pergjegjes per shendetesine; • Ministri pergjegjes per zhvillimin urban; Funksionet e KKU-se perfshijne, por nuk kufizohen vetem te • berja e propozimeve per draft-ligjet dhe rregulloret per gdo lloj aktiviteti qe lidhet me burimet ujore; • miratimi i kuadrit ligjor, teknik dhe rregullator per te zbatuar LBU-ne, dhe per me leper draft-udhezimeve, dhe ndermarrja e masave te tjera te nevojshme per zbatimin e planit kombetar per burimet ujore; • miratimi dhe menaxhimi i planeve te Baseneve Ujore; • leshimi i lejeve dhe autorizimeve te shkarkimit te ujit dhe shkarkimit te ujerave te zeza kur veprimtarite perkatese ndodhin pertej kufijve te nje baseni ujor; • miratimi i rregullave funksionale per Agjencise se Menaxhimit te Burimeve Ujore, Keshillat e baseneve Ujore dhe Zyrat e Administrimit te Basenit Ujor; Miratimi i planeve dhe projekteve nder-rajonale dhe kombetare ne fushen e bujqesise, planifikimit urban, zhvillimit industrial dhe territorial me efekte ne mbrojtjen dhe menaxhimin e ujerave; • percaktimi i kufijve te baseneve ujore dhe krijimi i zyrave per secilin prej tyre, ku dote mbahet Regjistri per Burimet Ujore; • krijimi i agjencive ose njesive te tjera organizative, nen kontrollin e Keshillit, per te lehtesuar menaxhimin e burimeve ujore dhe zbatimin e ligjit; • propozimi dhe pershtatja e duhur e masave per zbatimin e marreveshjeve ose konventave per burimet ujore ku Republika e Shqiperise eshte pale nenshkruese; dhe • miratimi i kongesioneve per burimet ujore sipas dispozitave te Keshillit te Ministrave. Ne rastet kur burimet ujore kane rendesi kombetare, dhenia me kongesion dote hyje ne fuqi vetem me miratimin e Parlamentit. KKU-ja do te mbeshtetet nga Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore, i krijuar me Vendim te Keshillit te Ministrave (ligji nr. 6/2018 date 8.2.2018, per disa ndryshime dhe shtesa ne ligjin nr.111/2012 "Per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore"). Megjithese fillimisht nen ministrine pergjegjese per geshtjet mjedisore. Funksionet e Agjencise se Menaxhimit te Burimeve Ujoresi organi ekzekutiv i Keshillit Kombetar te Ujit jane nen varesine e Kryeministrit. Gjithashtu, zevendes Kryeministri eshte anetar i KKU-se dhe kryeson takimin ne mungese te Kryeministrit. Nder te tjera, Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore eshte pergjegjese per: • zbatimin e politikave kombetare te burimeve ujore te miratuara nga KKU • zbatimin e dispozitave te marreveshjeve nderkombetare per burimet nderkufitare te ujit ne te cilat Shqiperia eshte pale; • zhvillimi i nje inventari kombetar te burimeve ujore, duke perfshire aspektet e sasise dhe cilesise; • aplikimet e shqyrtimit per perdorimin e ujit dhe shkarkimet e ujerave te ndotura dhe autorizimet qe dote leshohen nga KKU • promovimi i pjesemarrjes se perdoruesve te ujit ne menaxhimin e burimeve ujore; • promovimi i studimeve dhe kerkimeve; • identifikimin e fushave kerkimore dhe burimet perkatese te financimit, ne koordinim me institucionet kerkimore ; • koordinimin dhe mbikeqyrjen e punes se Keshillave te Baseneve dhe Zyrave te Administrimit te Basenit Ujor; • monitorimin e zbatimit te planeve te menaxhimit te baseneve ujore. Sipas VKM Nr. 91 dhe 92 date 4.02.2015, pergjegjesia e "Drejtorise se Politikave te Ujerave" kaloi nga ministria pergjegjese per mjedisin ne varesine e ministrise pergjegjese per burimet ujore dhe ujitjen, menaxhimin e ujitjes, kullimit dhe mbrojtjes nga permbytjet. ... :cu a. CU ii C 0 ·u a ·.c: UI C CU CU > •,g .., ·c"' "'e 0 :! - ~ ::, ...::, ;;; ........ l! ::, C) u:: lnst1tucIonet kombetare te perfsh1ra ne monrtonmIn dhe vleresImin e cilesIse se uJerave Organizimi i monitorimit te cilesise se ujerave (burimeve) eshte i nderlikuar, me mbi 20 institucione qeveritare te ndryshme te perfshira aktualisht ne mbledhjen e te dhenave per nje numer te kufizuar parametrash me mbulim gjeografik te pjesshem. Agjencia Kombetare e Mjedisit (AKM), nen varesine e Ministrise se Turizimit dhe Mjedisit, eshte pergjegjese per monitorimin cilesor dhe sasior te burimeve ujore. Ajo mbikeqyr punen e instituteve perkatese per monitorimin e aktiviteteve dhe eshte perfituesja kryesore e te dhenave te siguruara nepermjet institucioneve te meposhtme: • lnstituti i Gjeo-Shkences, Energjise, Ujit dhe Mjedisit, (ish lnstituti Hidro-meteorologjik), nen varesine e ministrise pergjegjese per arsimin, monitoron parametrat hidro-meteorologJik dhe eshte pergjegjes per kryerjen e monitorimit te sasise se ujerave siperfaqesore per lumenjte dhe liqenet. Rrjeti meteorologjik i IGEWE perbehet tashme nga stacione automatike. Te dhenat dhe alarmet hidrologjike (treguesit per rrezikun nga permbytjet dhe zjarri ne pyje) u jane shperndare aktoreve dhe jane publikuar online; Sherbimi Gjeologjik Shqiptar (SHGJSH), nen varesine e ministrise pergjegjese per geshtjet e energjise monitoron cilesine e ujerave nentokesore dhe detare, vlereson rrezikun dhe monitorimin e ndotjes se tokes; • lnstituti i Shendetit Publik (ISHP), qender e kerkimit shkencor, qender reference e sherbimeve ne fushen e shendetit publik, qender universitare dhe qender informacioni, ne varesi administrative te ministrise pergjegjese per shendetesise, nder te tjera eshte pergjegjes per sigurimin e ekspertizave dhe pjesemarrjen ne formimin e burimeve njerezore ne shendet publik1 . Mbeshtet Strukturat Rajonale te Shendetit Publik me ekspertize ne monitorimin e jashtem te cilesise se ujit te pijshem, mbikeqyrjen epidemiologjike dhe trajnimin e vazhdueshem si dhe lnspektoratin Shteteror Shendetesor (ISHSH) me ekspertize dhe ekzaminime laboratorike. ISHP, ne kontrate me AKM kryen vleresimin mikrobiologjik te cilesise se ujera ve bregdetare te larjes. Ky vleresim behet ne baze te ngarkeses bakteriale te tyre (Escherichia Coli. Entercccocus fntestinalis) si dhe inspektimit te mjedisit per vleresimin e faktoreve te rrezikut qe ndikojne ne ndotjen e tyre. Agjencia Kombetare e Burimeve Natyrore, e cila eshte nen varesine e ministrise pergjegjese per energjine, perqendrohet ne monitorimin e hidrocentraleve; • Enti Rregullator i Ujit eshte nje institucion i pavarur, i krijuar nga Parlamenti. Detyrat kryesore perfshijne leshimin e ligencave per furnizimin me uje te pijshem dhe kanalizime, miratimin e tarifave per ujin e pijshem. Ne vitin 2009, u miratuan rregullat dhe procedurat per Monitorimin Kombetar Mjedisor nepermjet Vendimit te Keshillit te Ministrave (Nr. 1189, plotesuar me VKM Nr. 267, duke ofruar kuadrin per monitorimin e cilesise se ujerave siperfaqesore (lumenj, liqene, dhe ujera detare te plazheve), nentokesore dhe shkarkimeve te ujerave te ndotura VKM Nr. 267 date 7.5.2014 miraton listen e substancave prioritare qe monitorohen si pjese e ketyre perpjekjeve, duke transpozuar direktiven 2008/105 / EC mbi standardet e cilesise se mjedisit. Autoriteti Shteteror per lnformacionin Gjeohapesinor eshte krijuar ne vitin 2013, sipas ligjit nr. 72/2012 "Per organizimin dhe funksionimin e infrastruktures kombetare te informacionit gjeohapesinor ne Republiken e Shqiperise'\ pergjegjesite e tij kryesore jane: • Zbatimi i politikave kombetare per infrastrukturen informative gjeohapesinore; • Pergjegjes per projektimin, ndertimin, mirembajtjen dhe azhornimin e Kornizes Gjeodezike; • Vendime per grumbullimin, perpunimin dhe perditesimin e informacionit gjeohapesinor nga autoritetet publike, duke perfshire sektorin e ujit; • Vendos standarde dhe rregulla uniforme per krijimin e GIS-it per fusha te ndryshme, duke perfshire sektorin e ujit dhe per krijimin e GIS kombetare ne perputhje me standardet perkatese evropiane; -Ligji nr.10 138. date 11.05.2009 "Per shi!ndetin publik", i ndryshuar • Pergatit rregullat qe lidhen me krijimin, perditesimin, ndarjen, qasjen dhe perdorimin e informacionit gjeohapesinor dhe sherbimeve perkatese; • Administron informacionin gjeohapesinor te mbledhur, perpunuar dhe perditesuar nga autoritetet publike ne fusha te ndryshme; • Siguron koordinimin e punes, mbeshtet iniciativat dhe aktivitetet ne lidhje me informatat gjeohapesinore ne sektorin publik dhe privat; • Zhvillon dhe administron Geoportalin Kombetar dhe garanton qasje publike sipas dispozitave te ligjit 72/2012. l'l1-s1t_ i: qe. _ 1s es vendore kesh1llat e baseneve uiore dhe zyrat e adm1rustnmit te baseneve uiore Qe prej zgjedhjeve vendore te vitit 2015, organizimi i qeverisjes vendore ka ndryshuar. Perpara hyrjes ne fuqi te ligjit per ndarjen e re administrative dhe territoriale (ligji nr. 115/2014), ishte e ndare ne 308 fshatra, 65 bashki dhe 12 rajone qarqe. Reforma administrative dhe territoriale nuk solli ndryshime ne nivelin e qarkut duke mos ndryshuar numrin prej 12, por u ndermoren ndryshime radikale ne nivelin e komunave dhe bashkive. Sipas ndarjes se re administrative dhe territoriale jane krijuar 61 bashki te reja. Bashkite jane njesite baze te qeverisjes vendore, duke perfaqesuar keshtu nivelin e pare te qeverisjes. Njesite e Qeverisjes Vendore (NJQV) jane te organizuara ne njesi administrative perberese (ish fshatrat) dhe si nen ndarje administrative te bashkive. Nga pikepamja e planifikimit te territorit, bashkite dote vijojne te organizohen ne qytete dhe fshatra. Ndikimi i zhvillimit social dhe ekonomik ne nivel rajonal dhe roli i institucioneve rajonale ka qene i dobet ne te shkuaren si pasoje e mungeses se nje modeli te qarte per veprimtarine rajonale, mungeses se burimeve financiare, aseteve dhe kapaciteteve te pamjaftueshme institucionale. O rganet e decentralizuara ne nivel vendor perfaqesohen nga dy institucione perkatesisht (i) Prefekti dhe (ii) drejtorite/zyrat rajonale/vendore te ministrive te linjes. Menaxhimi i Ujerave eshte i organizuar ne nivelin e Baseneve Ujore nepermjet gjashte Keshillave te Baseneve Ujore (KBU), ku secili ka nje Zyre te Administrimit te Basenit Ujor. Secili nga Keshillat e Baseneve Ujore (KBU) kryesohet nga nje prej Prefekteve pergjegjes dhe eshte i perbere nga 9 deri ne 23 anetare qe perfaqesojne ministrite, NjQV-te, bizneset dhe konsumatoret e basenit (VKM No.342, date 4 Maj 2016 "Per miratimin e kufijve teritorial e hidrografike te baseneve ujore ne Republiken e Shqiperise dhe qendren e perberjen e keshillit te secilit prej tyre"). Neni 12 i ligjit nr. 111/2012 si dhe ligji nr. 6/2018 per disa ndryshime dhe shtesa te ligjit 111/2012 per "Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore• theksojne se 9do KBU duhet te siguroje: • Mbrojtje, zhvillim dhe veprimtari te arsyeshme me burimet ujore brenda kufijve te basenit te tij; • Shperndarje te drejte brenda kufijve te basenit te tij ne perputhje me qellimin e perdorimit dhe administrimin efikas te tyre; • Mbrojtje te burimeve ujore nga ndotja, keqperdorimi dhe mbi-perdorimi. Keshillat e Baseneve Ujore asistohen nga Zyrat e Administrimt te Baseneve Ujore, qe funksionojne si nje Agjenci Menaxhimi per KBU-ne. Ato jane pergjegjese per zbatimin e ligjit per Burimet Ujore. Ato ndermarrin vleresimin teknik te aplikimeve per perdorimin e ujit (ujera siperfaqesore dhe nentokesore) dhe Japin rekomandime per miratim nga KBU-te, mbeshtesin bashkite per zgjidhjen e problematikave te lidhura me burimet ujore dhe jane pergjegjese per inspektimin e te gjitha veprimtarive qe kane te bejne me perdorimin e burimeve ujore. Megjithate, Zyrat e Administrimit te Baseneve Ujore kane autoritet te kufizuar per te zbatuar procedural ligjore dhe rregullatore. Pjesemarrja/perfshirja e perdoruesve perfundimtare ne menaxhimin e burimeve ujore rregullohet nga Vendimi Nr. 2 i Keshillit Kombetar te Uj it (KKU), date 21.6.2006, qe shprehet se perfaqesuesit e perdoruesve te ujit perbejne 30% te anetaresise se KKU-se. Per me teper, takimet e KBU-se mbahen me dyer te hapura. Ne praktike, publiku i gjere dhe grupet e vegjel te perdoruesve mund te marrin pjese ne menyre shume te kufizuar ne proceset formale te menaxhimit te burimeve ujore. Furnizimi me Uje te Pijshem eshte pergjegjesi e 57 ndermarrjeve te ujesjellesit qe veprojne nen Njesite e Qeverisjes Vendore (VKM nr.342, date 4 maj 2016 "Per miratimin e kufijve territoriale e hidrografike te baseneve ujore ne Republiken e Shqiperise dhe qendren e perberjen e keshillit te secilit prej tyre"). Ne vitin 2010 38 nje Vendim i Keshillit te Ministrave ka transferuar pronesine e 305 rezervuareve te vegjel bujqesore tek NJQV-te duke i bere keshtu pergjegjes per funksionimin dhe mirembajtjen e tyre. Dhenia e lejeve dhe zbatueshmeria e legjislacionit mjedisor eshte pergjegjesi e dymbedhjete Agjencive Rajonale Mjedisore (ARM). Ne vitin 2015, u miratua me VKM Nr. 1108, date 30.12.2015, "Per transferimin e infrastruktures se ujitjes dhe kullimit, personelit dhe aseteve nga Bordet Rajonale te Kullimit", duke qene se sherbimet e ujitjes dhe kullimit kishin ende nevoje per permiresim. Duke i transferuar infrastrukturat e vogla te ujitjes te bashkite dhe fshatrat, dote permiresohet vendimmarrja lidhur me sistemet e ujitjes dhe kullimit Meqenese vetem infrastrukturat kryesore te ujitjes dhe kullimit dhe digat menaxhohen tashme nga ministria pergjegjese per ujitjen dhe kullimin, bashkite do te bashkepunojne dhe do te bashkerendojne se bashku me strukturat rajonale te kesaj ministrie pergjegjese dhe BRK-te aktivitetet planifikuese per kerkesen vjetore per uje per ujitje, perdorimin, mirembajtjen dhe rehabilitimin e sistemeve te ujitjes dhe kullimit39. Organizimi i sotem institucional per ujitjen dhe menaxhimin e kullimit perfshin fshatrat/bashkite si nje lidhje e rendesishme, qe sjell si rezultat tre nivele menaxhimi: • Qeverisjen qendrore, ministria pergjegjese per ujitjen dhe kullimin dhe Borde! e Kullimit kane kompetencat mete larta te nivelit te administrimit mbi asetet paresore dhe digat; • Bashkite si nje nivel i ndermjetem administrimi per asetet dytesore dhe tretesore; dhe • Organizatat e perdoruesve te ujit dhe bashkimet e tyre si niveli me i ulet i administrimit. Lidhja e ndermjetme midis qeverise qendrore dhe strukturave te saj vendore nga njera ane, dhe SHPU- ve/OPU-ve nga ana tjeter, eshte bere keshtu me i mire, e cila mungonte nga reforma e meparshme bujqesore. Borde! e Kullimit dhe njesite e reja te qeverisjes vendore dhe bashkite dote punojne ne partneritet me SHPU- te per te permiresuar kapacitetet vendore dhe pritet qe sistemet e ujitjes dote sjellin si rezultat nje prodhim te la rte te kulturave bujqesore dhe do te behen te qendrueshme.

1.5 Perfund1me Te gjitha te dhenat tregojne se ka burime ujore te bollshme. Aktualisht, vendi ka rezerva te mjaftueshme ujore te nje cilesie te mire per te plotesuar me uje nevojat e popullsise, industrise ushqimore, mjedisit dhe industrise ne pergjithesi. Megjithate, brenda shume mundesive, kjo situate mund te ndryshoje ne te ardhmen, kryesisht per shkak te ndryshimeve klimatike edhe pse shtimi i numrit te popullsise dhe zhvillimi i industrise dote kene ndikimin e tyre domethenes ne burimet ujore, ne qofte se zhvillimi i vendit nuk mbeshtetet ne parimet e qendrueshmerise. Nje raport mbi permbytjet (ministria pergjegjese per emergjencat civile, 2012) te lumenjve te poshtem te Drinit dhe Bunes permbante disa te dhena per permbytjen e vitit 201 o. Per vendet e tjera ose per analiza statistikore per te percaktuar periudhen e kthimit te permbytjeve te frekuencave te ndryshme te ndodhjes ato kryesisht perdoren te dhena deri ne vitin 1990. Ne zhvillimin e bilancit te ujit, te permendur me lart, shumica e te dhenave erdhen nga raporti i cili i referohej te dhenave para kesaj date. Nje raport mbi burimet ujore te Shqiperise nga MedHYSCOS (Selenica, - 2001) i referohet te dhenave klimatike per periudhen 1951-1980 dhe per te dhenat per periudhen 1951-1985. Nr. 567. dote 14.07.2010. Ministria e Bujq;!sise. Ushqim~ ctie Mbrojtjes d Konsumatorit Strategjia Kombijtare Ndi!rsektoriale per Decentralizimin dhe Qeverisjen Vendore 2015-2020. vershimet e vezhguara tregojM tre karakteristika kryesore. E para eshte se ka pasur shume viktima per shkak te permbytjeve, edhe pse me rralle ne vitet e fundit sesa ne te kaluaren. Kjo si rezultat i perpjekjeve rn autoriteteve vendore. Se dyti, permbytjet shpesh shkaktojne rreshqitje te dheut, duke perkeqesuar problemet e rrugeve dhe te transportit. E treta, edhe nga kendveshtrimi ekonomik, ndoshta me seriozja, eshte permbytja e zonave te uleta te ujitjes prane bregut. Kjo lloj permbytjeje mund te zgjase disa jave dhe ujerat e permbytjes mund te evakuohen vetem duke pompuar. Nder raporte te shumta te konsultuara vetem nje i referohet te dhenave te rrjedhjes gjate viteve te fundit (Norconsult, 2012). Aty ka te dhena per tre stacione matese rrjedhese: Gjinikas nga 1968 deri ne 1995, Kokel nga viti 1952 deri ne vitin 2005 dhe Kozare nga viti 1951 deri ne vitin 1983. Ata gjithashtu paraqesin te dhena 6 mujore per Kokel viti 2010. Burimet kryesore publike (interneti) te perdorura per modelimin ishin' Qendra Globale e te Dhenave te Rrjedhes' e drejtuar nga Sherbimi Meteorologjik Gjerman40; Te dhenat ishin ne nje hap kohor mujor dhe asnjeri prej tyre nuk kishte te dhena pas vitit 1984. Njesia e Kerkimit Klimatik te Universitetit te Anglise Lindore u perdor per te dhenat e temperatures dhe te tjera te klimes· dhe grupi i te dhenave te reshjeve te CHIRPS te zhvilluara nga Universiteti i Kalifornise Santa Barbara 42 Perdoret per te dhenat e reshjeve. Te dhenat e CHIRPS, te bazuara ne imazhet satelitore infra te kuqe, perdoren te dhenat e reshjeve te mbledhura nga USGS (Survejimi Gjeologj ik i Shteteve te Bashkuara) dhe NOAA (Administrata Kombetare Oqeanografike dhe Atmosferike) per terheqjen e tokes dhe kalibrimin. Te dhenat e reshjeve te perditshme u shkarkuan edhe nga faqja e internetit TuTiempo . Ky web site ka te dhena te perditshme te reshjeve dhe klimes per 12 stacionet e klimes ne Shqiperi. Te dhenat ne dispozicion pasqyrojne situaten e veshtire ne grupe te caktuar te te dhenave; Cilesia e te dhenave ishte pergjithesisht e mire deri ne vitin 1990 dhe nga viti 2013 e tutje. Jashte ketyre periudhave cilesia e te dhenave ishte e dobet ose jo-ekzistente.Shqiperia ka perfshire ne kuadrin e saj ligjor pjesen mete madhe te legjislacionit te Komunitetit Evropian me rendesi per menaxhimin e integruar te burimeve ujore. Megjithate, Shqiperise i duhet ende te zhvilloje plane koherente per zbatimin e ketij legjislacioni ne te cilet te jene shqyrtuar me kujdes te gjitha veshtiresite qe mund te ndeshen ne nje afat kohor te shkurter e te mesem Urdhri Nr. 129 i dates 21 .09.2015 "Per marrjen e masave institucionale dhe operacionale per zbatimin e qasjes sektoriale dhe krijimin e grupeve te menaxhimit te integruar te politikave" krijon nje grup te tille per ujin. Shumica e antareve te Grupit te Menaxhimit te Politikave te lntegrura per ujin vijne nga Keshilli Kombetar i Ujit, duke inkurajuar keshtu vetedijen per c;:eshtjet institucionale dhe menaxheriale. Ndersa pjesa tjeter jane donatore, institute kerkimore dhe te tjere. Kjo ofron nje mundesi per bashkerendimin (koordinimin) e donatoreve ne sektorin e ujit. Vendimi Nr. 4 i Keshillit te Ujit i dates 2 dhjetor 2015 krijon 4 grupe nen-tematike (uje per popullsine, uje per ushqimet, uje per mjedisin dhe uje per industrine). Antaresimi dhe strukturimi i ketyre krupeve eshte bere ne menyre te tille qe te siguroje qe interesat per uje jane kuptuar qarte ne ministrite e linjes, portofoli i te cilave prek, ne nje fare menyre, strategjine e ujit. Deri ne njefare pike, g rupet i japin perparesi menaxhimit te ujit ne menyre efi<;ente. Pergjegjesite e tyre jane percaktuar qarte dhe, per me leper, kane ate shkalle fleksibiliteti qe nevojitet per t'iu pergjigjur situatave te paparishikuara ne kohen e duhur e ne menyre efi9ente. Ne parim, do te duhet te mblidheshin dy here ne muaj ose, sa here qe te jete e nevojshme. Sidoqofte, kjo nuk mund te mohoje progresin domethenes qe keto struktura perbejne ne vetvete. Nje nder sfidat kryesore mete cilat dote ndeshen ne vitet ne vijim do te jete te qenurit realist rreth asaj 9ka mund te arrije brenda mundesive te saj, me institucionet qe ka dhe me mundesite per te gjeneruar te ardhura nga popullsia dhe zhvillimi ekonomik i saj. Duke patur si qellim antaresimin ne Bashkimin Evropian, Qeveria e Shqiperise i ka dhene perparesi harmonizimit te politikave dhe politikes me ato te BE-se. Njohurite e nevojshme per planifikimin dhe zbatiminin http-Jlwww.bafg.de/GRDCIENA-lomeAlomepage_node.html http://www.cru.uea.ac.uk/e http://chg.geog.ucsb.edu/data/chirps/ www.tutiempo .net e politikave si dhe kufizimet ne lidhje me burimet financlare dhe njerezore te ne.vojshme ne kete rast duhen shqyrtuar me kujdes, M menyre te tille qe planifikimi i fazes se zbatimit, te kryhet gjate gj itM kohes ne ba~ M parashlklmeve rea liste dhe te zbatueshme. Menyra e organizimit te institucioneve, ku perfshihet edhe nlveli i centralizimit dhe decentralizimit, (p.sh. ne nivel baseni) ne nje afat te shkurter dhe te mesem duhet te udhe.hiqet me shume nga kerkesa per nje perdorim efektiv te burimeve dhe kapitallzfmit te arritjeve dhe zhvilllmeve rajonale apo lokale. Si perfundim, ka shume perparime M rendesishem ne lidhje me aspektin konceptual te kuadrit te menaxhimit te integruar te burlmeve ujore. Megjithate, zba.timi mbetet ende ne faze fillestare dhe vendi ndeshet me sfida te medha per te ecur mete njejtin hap me Bashkimin Evropian. 2 Vizionet, Politikat dhe Qellimet Strategjike 'J 1 Oeklarata e Vizionit Keshilli Kombetar i Ujit ka miratuar nje vizion afatgjate te qarte per menaxhimin e ujerave44. Me qellim sigurimin dhe mbeshtetjen e ketij perkufizimi te pergjithshem, Vizioni per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore pohon se: "Deri ne vitin 2027, Shqlperia dote jete nje vend me efikasitet ne perdorimin e ujit, me menaxhim te integruar e funksional te burimeve ujore qe perfshin edhe nje sistem te plote monitorimi dhe menaxhimi te rreziqeve nga permbytjet dhe pamjaftueshmeria e burimeve ujore. Perdorimi i burimeve ujore bazohet neparimin e barazise dhe qendrueshmerlse per perfitime te barabarta socio•gjinore- ekonomike, dhe drejtesi mjedisore per brezat e soU!m dhe te ardhshem". Strategjia Kombetare MIBU mund te shihet si nje kuader i pergjithshem qe permbledh te dyja politikat e Bashkimit Evropian per ujin dhe mjedisin, ndersa integron njekohesisht edhe perqasjet dhe objektivat e Politikave Kombetare per menaxhimin e ujit duke u bazuar ne kater "shtyllat' strategjike", d.m.th. uje per njerezit, per ushqim, per mjedisin, dhe per industrine dhe energjine, nderkohe qe merren parasysh parashikimet e pritshme dhe rreziqet qe lidhen me ndryshimet klimatike (Figura 12). Figura 12: lntegrimi i kater 'shtyllave' strategjike per menaxhimin e ujit ......" t • \ 4•t•hlt1•JI ......... Ot 4' 0 • ,,,,,.,., + II ~ ~~ IJ ' • I 1t pir I 1• pir , .......... ..... t •.: , ••• 'fcrt11t l l l ~ t tt.tt\•I ... , ,1r•ti-at1tf ~ ' •hU La, r tt.• •bfU t f' l Ne perputhje me Vizionin e Qeverise Shqiptare per Menaxhimin e Ujit, objektivi kryesor i strategjise MIBU eshte te krijoje te gjitha kuadrot ligjore, ekonomike, institucionale, teknike dhe sociale qe nevojiten duke u bazuar nepolitikat mjedisore evropiane dhe parimet MIBU (GWP, 2000), per te arritur Vizionin, qe ne terma afatgjate menaxhimi i integruar te jete transparent dhe i mirefillte per te gjitha burimeve ujore te vendit Per te arritur nje gje te tille, nevojiten parime te qarta udhezuese qe sherbejne per te mbeshtetur praktikat ··Krijimi i nje Sistemi te lntegruar pj!r Qeve<isjen e Sektorit te Ujit per te permbushur nevojat baze te jetesl!s. konku1Tenca per perdorues~ dhe prioritizimi i perfitimeve ekonomike dhe manjen parasysh te qendrueshmerise se ekosistemeve· (Grupi per politiken e menaxhimit te integruar te burimeve ujore. Tiranl!. 23-6-2015). ekzistuese shqiptare per menaxhimin e ujerave. Per kete qellim, strategjia nderthur parimet e MIBU-s me Politikat Mjedisore te BE-se per Ujin (Direktiva Kuader e Ujit), permbytjet (Direktiva per Menaxhimin e Permbytjeve), dhe Kuadrin e OECD per Menaxhimin e Ujerave (OECD, 2015b) .

2.2 Menaxhimi i lntegruar I Burimeve Ujore dhe Direktiva Kuader e Ujit Strategjia e Menaxhimit te lntegruar te Burimeve Ujore (MIBU) bazohet ne politikat e hartuara nga Partneriteti Boteror i Ujit (GWP) dhe te mbeshtetura nga Konferenca Nderkombetare per Ujin dhe Mjedisin (ICWE) qe u zhvillua ne Dublin, lrlande me 26-31 Janar 1992. Sipas GWP, MIBU eshte "proces qe nxit zhvillimin dhe menaxhimin e bashkerenduar te ujit, takes dhe burimeve te tjera qe lidhen me to, me qellim maksimizimin e mireqenies ekonomike dhe shoqerore qe rrjedh prej saj ne menyre te drejte, pa demtuar qendrueshmerine e ekosistemeve jetike". Parimet udherrefyese, te hartuara nga ICWE jane renditur me poshte: • Parimi 1- Ujerat e embla jane burime te shterrueshme dhe lehtesisht te cenueshme, te domosdoshme per jeten, zhvillimin dhe mjedisin. Duke qene se uji eshte element ky~ per jeten, per nje menaxhim efikas te burimeve ujore nevojitet nje qasje gjitheperfshlrese, e cila lidh zhvillimin ekonomik e shoqeror me mbrojtjen e ekosistemeve natyrore. Menaxhimi efikas lidh perdorimin e tokes dhe te ujit pergjate te gjithe pellgut ujembledhes ose akuifereve nentokesore. • Parimi 2- Zhvillimi dhe menaxhimi i ujit duhet te bazohet ne nje qasje gjitheperfshirese, ku marrin pjese perdoruesit, planifikuesit dhe politikeberesit e te gjitha niveleve Qasja gjitheperfshirese perfshin ndergjegjesimin e politikeberesve dhe publikut te gjere rreth rendesise se ujit. Kjo do te thote se vendimet merren ne nivelin me te ulet te pershtatshem, me konsultimin e publikut dhe perfshirje te perdoruesve te ujit ne fazen e planifikimit dhe zbatimit te projekteve te ujit. • Parimi 3- Grate luajne rol kryesor ne sigurimin, menaxhimin dhe ruajtjen e ujit Roli kryesor i grave si ofruese dhe perdoruese te ujit, si dhe mbrojtese te mjedisit nuk eshte reflektuar shpesh ne marreveshjet institucionale per zhvillimin dhe menaxhimin e burimeve ujore. Pranimi dhe zbatimi i ketyre parimeve, kerkon hartimine politikave pozitive per plotesimine nevojave specifike te grave, si dhe per t'i dhene mundesi dhe per t'i fuqizuar ato qe te marrin pjese ne te gjitha nivelet neprograme rreth burimeve ujore, duke perfshire ketu edhe vendimmarrjen dhe zbatimin, sipas menyrave te percaktuara nga vete ato. • Parimi 4- Uji ka vlere ekonomike ne te gjitha perdorimet e tij qe konkurrojne ndermjet tyre dhe duhet njohur si mall me vlere ekonomike Sipas ketij parimi, eshte shume e rendesishme qe te njohim fillimisht te drejtat themelore te njeriut per te pasur akses ne uje te paster dhe kanalizime me nje ~mlm te arsyeshem. Mosnjohja e vleres ekonomike te ujit ne te shkuaren ka sjelle shperdorimln dhe demtimin mjedisor U! burimeve ujore. Menaxhimi i ujit si nje e mire ekonomike eshte nje menyre e rendesishme per te arritur perdorimin efikas dhe te drejte te tij, si dhe per te nxitur ruajtjen dhe mbrojtjen e burimeve ujore. Direktiva Kuader e Ujit (DKU) e Bashkimit Evropian (BE) eshte nje instrument politik qe rrjedh nga politikat e BE-se. Ne fakt, eshte me teper nje kuader per zbatimin e menaxhimit te baseneve ujore sesa nje pike referimi per planifikimin dhe programimin e investimeve kapitale ne infrastrukture, te cilat kontribuojne ne arritjen e qellimeve te MIBU-s. Per kete arsye, nderkohe qe strategjia mund te kontribuoje ne permbushjen e disa kerkesa te DKU-se, eshte e rendesishme te theksohet se DKU-ja e ve theksin ne politika te ndryshme nga strategjia

2.3 Politikat dhe parimet Republika e Shqiperise ka bere kerkese zyrtare per anetaresimin ne Bashkimin Evropian ne vitin 2009 dhe i eshte dhene statusi i vendit kandidat per anetaresim ne BE ne Qershor te vitit 2014. Pritet qe te arrihet anetaresimi i plate ne BE para afatit perfundimtar te Vizionit MIBU, qe dote thole para vitit 2027. Si pasoje, kjo strategji per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore synon te perafroje (harmonizoje) rregullat dhe procedural e BE-se, te cilat bazohen ne nje sere parimesh ne politikat lokale.

2.3.1 Politikat dhe parimet e BE-se Nje nga parimet me te rendesishme mjedisore eshte "parimi i parandalimit"45, qe nenkupton se autoritetet nxiten te parandaloJne rreziqet e mundshme ndaj mjedisit. Kjo reflektohet ne Direktiven e Kuadrit te Ujit (2000/60/EC, DKU), nepermjet detyrimit te vendosur per Shtetet (Kandidate) Anetare per te marre te gjitha masat per parandalimin e perkeqesimit te metejshem te gjendjes se ujerave (neni 1). Si e tille DKU-ja percakton objektiva te qarte se "gjendja (cilesia e ujit) e mire" duhet te arrihet para nje date te caktuar dhe mbulon te gjitha kategorite ujore (lumenj, liqene, ujera nentokesore, si edhe ujera bregdetare dhe te perkohshme). Proceset dhe arsyetimi i DKU-se, me qasJen e integruar ndaj menaxhimit te takes, ujit dhe ekosistemit, e kombinuar me procesin e riciklimit, jane ne perputhje me idealet e Menaxhimit te Burimeve Ujore. Hapat per procesin e PMBU-se, ofrojne nje strukture te pershtatshme per kryerjen e nderhyrjeve ndaj ndryshimeve klimatike nepermjet: vleresimit te rrezikut, monitorimit dhe vleresimit, vendosjes se objektivave, analizes ekonomike dhe programit specifik te masave (PM) per te arritur objektivat mjedisore. Rikuperimi i kostos dhe parimi ndotesi paguan jane pjese e themelimit te Bashkimit Evropian, sig thuhet ne nenin 191 (2) te Traktatit per Funksionimin e Bashkimit Evropian: 'Politika e BE-se pt:r mjedisin dote synojt nj., nivel te larte mb, ojtjeje duke marre parasysh d1versitetin e situatave ne rajone te ndryshme te Bashkimit. Duhet te bazohet ne parimin parandalues dhe ne parimet qe kerkojne marrjen e veprlme parandaluese, demet mjedisore duhet t'u jepet prioritet dhe ne ~do rast ndotesi duhet ti paguaje. " Prandaj, sigurimi i kostos ne DKU i referohet fuqishem parimit 'ndotesit paguan', te nxitur nga sigurimi i stimujve per perdoruesit e ujit per te konsumuar ujin ne menyre efikase dhe ne perputhje me interesin publik. Nje tjeter parim i rendesishem qe ka lidhje me BE-ne eshte "proporcionaliteti", qe nenkupton se qeveria duhet te trajtoje me kujdes ambiciet e saj per politika, par te kufizohet ne masa qe i sherbejne interesit te perbashket, duke lejuar liri veprimi te mjaftueshme per tregun per te reaguar (Tridimas, 2006). Proporcionaliteti ndermjet masave te marra dhe nivelit te zgjedhur te mbrojtjes eshte nje nga parimet e pergjithshme te menaxhimit te rrezikut qe aplikohet kur kerkohel parimi i parandalimit. Direktiva e Permbytjeve (2007/60/EC, DP) bazohet ne dy parime te tjera te politikes mjedisore te BE-se (Bakker, 2009). "Parimi i plotesueshmerise" nxit (Kandidatin) Shtetet Anetare per te bere rregullimet e duhura administrative, perfshire identifikimin e autoritetit te duhur kompetenl. "Parimi i solidaritetit' ben thirrje per bashkepunim ndermjet Shtetit Anetar dhe Shteteve Kandidate per Anetare, per planifikimin nderkombetar te menaxhimit te rrezikut nga permbytjet, dhe promovon ndarjen e drejte te pergjegjesive persa i perket menaxhimit te rrezikut nga permbytjet se bashku me rrjedhat ujore (Parathenia 15 e DP). DP-ja pohon se "Ne interes tl§ solidaritetit, planet e hartuara ~ menaxhimin e rrezikut nga pl§rmbytjet nl§ njl§ Shtet Aootar nuk duhet t~ pl§rfshijn~ masa q~. oo shka/len dhe ndikimin e tyre, rrisin ndjesMm rreziqet pi§( p~rmbytje n~ rrjedMn e sip~rme ose t~ poshtme t~ shteteve t~ tjera oo t~ nj~jtin basen ujor ose Mn-basen. perveqse kur masat jan~ Parimi i parandalim~ meshirohet fuqishem ne politiki!n e mjedisit te BE-se. Parimi pohohet ne nenin 5 te Traktatit per Bashkimin Evropian. Kriteret per aplikimin e ketij parimi j ane percaktuar ne Protokollin (Nr. 2) per aplikimin e parimeve shtese dhe te proporcionaliteti~ te perfshira ne Traktatin per Bashkimin Evropian dhe Tra.ktatin per Funksionimin e Bashkimit Evropian nga Traktati i lisbones i 13 tl,jetorlt 2007. koordinuar dhe nje zgjidhje p~ te ci/en eshte rene dakord, eshte gjetur nd~mjet shteteve Anetare te pertshira' (neni 74). Se fundi, kur nje Shtet identifikon nje 9eshtje per rrezik permbytjeje qe nuk mund ta zgj idhe vete, ai mund ta raportoje kete 9eshtje ne Komision dhe te 9do Shtet tjeter (Kandidat) Anetar i perfshire. Qe prej vitit 2007, fokusi ka qene te sinkronizimi i Direktives se Kuadrit te Ujit dhe Direktives se Permbytjeve. Kjo ka 9uar ne nje sere parimesh drejtuese pragmatike (EU, 2014), qe synojne te marrin vendime te mire- informuara qe jane ne raport te drejte dhe rrepta, bazuar ne pasiguri te informuara ne ndikimet rajonale te ndryshimeve klimatike. Kur eshte e mundur, duhen miratuar masa "te forta", pasi ato sjellin rezultate perfituese, pavaresisht rezultateve te mundshme te ndryshueshmerise dhe ndryshimeve klimatike (BE, 2009). Shtetet (Kandidate) Anetare te BE-se duhet te tregojne qartesisht ne ciklin e dyte (2021) dhe te trete (2027) te PMBU-se se si parashikimet e ndryshimeve klimatike do te ndikojne ne vleresimet mbi presionet dhe ndikimet e DKU-se; se si programet e monitorimit jane konfiguruar per te zbulua r ndryshimet klimatike; dhe se si masat e perzgjedhura te jene sa me strikte qe te jete e mundur ndaj kushteve te parashikuara klimatike. Perve9 rrethanave perjashtuese, nuk pritet qe, brenda afatit kohor te zbatimit te DKU-se (deri ne vitin 2027) ndikimet e drejtperdrejta te jene te konsiderueshme. Ka shume gjasa qe presionet e drejtperdrejta qe lindin nga reagimet njerezore ndaj ndryshimeve klimatike - si pershtatja dhe zbutja - te kene nje ndikim te madh (si9 eshte rritja e nivelit te sasise se ujit per ujitjen, inf rastruktura e re per mbrojtjen nga permbytjet ose efektet per cilesine dhe sasine e ujit per prodhimin e vazhdueshem te te mbjellave). Parimet e mbivendosura te DKU-se dhe DP-se jane aplikuar brenda strategjise MIBU per Shqiperine dhe ato jane reflektuar te objektivat strategjike. Ne krahasim me MIBU dhe BE DKU/DP, parimet tregojne se pika te perbashketa perfshijne qasjen ndaj planit te basenit, pjesemarrjen publike dhe transparencen. DKU-ja dhe DP-ja nuk permbajne qellime per zhvillimin socio-ekonomik, si9 nxiten ne qasjen MIBU, persa i perket perfitimeve te barabarta social-gjinore dhe drejtesise mjedisore per brezat e tashem dhe te ardhshem. Edhe pse perfshirja publike eshte nje gur themeli per zhvillimin e Planeve DKU per Menaxhimin e lntegruar te Basenit Ujor, MIBU perqendrohet me shume ne nevojen per lehtesimin e aksesit real. MIBU merr parasysh pjesemarrjen publike te grupeve vulnerabel dhe grave ne ve9anti, qe eshte thelbesore ne te gjitha nivelet e vendimmarrjes per menaxhimin e burimeve ujore. Ne DKU, ndergjegjesimi per gjinine eshte hequr dhe nuk perqendrohet te reduktimi i varferise (Rahaman dhe te tjere, 2004). Megjithese nenet 13 dhe 14 te BE-se se DKU-se percaktojne udhezime te qarta per pjesemarrjen e paleve te interesit ne zhvillimin, rishikimin dhe perditesimin e planeve te menaxhimit te basenit ujor, te dyja nenet kane mungesa per udhezime te qarta per perdoruesit e ujit dhe palet e tjera te interesit ne menaxhimin e burimeve ujore. Duke qene se uji mund te fuqizoje njerezit, ve9anerisht ne procesin e menaxhimit te ujerave, pjesemarrja e paleve te interesit eshte nje nga 9eshtjet me te rendesishme ne MIBU, dhe si e t ille, ajo kerkon qe vendimet ne nivelin mete ulet te arrij ne menaxhimin efikas, te barabarte, dhe te qendrueshem te ujerave brenda qasjes MIBU. Kjo eshte gjithashtu ne perputhje me parimin shtese te BE-se46. 2 .3.2 Politikat dhe strategjite ekzistuese pt!r menaxhimin e ujit Strategjia Kombetare per Zhvil lim dhe Integrim 2015-2020 (SKZHI), (QSH 2013), se bashku me strategj ite e sektorit, strategjite ndersektoriale, master planet dhe planet e veprimit, te gjitha se bashku formojne kuadrin e zhvillimit gjitheperfshires strategjik. Ato percaktojne prioritetet, vizionin dhe ne te njejten kohe objektivat e pergjithshem dhe specifike afatmesem dhe afatgjate. Ana lizat e politikave ekzistuese per ujin, tregojne se niveli i sherbimeve te ujit, pavaresisht investimeve te qenesishme ne te gjithe sektoret gjate 25 viteve te fundit, jane shume me te uleta se pritshmerite, si rrjedhoje Parimi shlesl! i nxil shletel (e ardhshme) anl!lare p!!r U! bl!rl! rregullime II! duhura administrative, pl!rfshirl! idenl ifikimin e auloritelit tl! duhur kompelent ~ r aplikimin e rregullave II! DKU-sl! dhe DP-sl!. Pl!r ml! lepl!r, parimi shtesl!, qi! k!!rkon qi! ~l!shtja duhel tl! paraqilel nga autoriteli ml! pak i centra.l izuar i altl! pl!r trajtimin e suksesshl!m II! ~l!shtjes nl! fjall!, pohohel nl! Traktatin ~r Funksionimin e Bashkimil Evropian (2012/C 326/01) pjeserisht e mangesise se politikave te qarta (EC-IPA 2, 2014). Per me teper, nevojat per investime jane ende te qenesishme dhe kufizimet ne kapacitetin menaxhues jane ende ekzistuese. Qeveria e Shqiperise eshte aktualisht duke marre ne konsiderate reforma te metejshme per te ofruar uje te pijshem ne sasi dhe ne cilesi te pershtatshme, 24 ore ne dite, si dhe te gjithe gamen e sherbimeve te higjienes, ne te gjitha fushat. Riorganizimi i te gjithe sektorit te furnizimit me uje dhe trajtimi i ujerave te ndotur dote behet duke rikrijuar marredhenie te reja ndermjet institucioneve shteterore, ne nivel qendror dhe vendor. Sfidat ne sektorin e furnizimit me uje dhe kanalizimet (Uji per njerezit) Strategjia Kombetare e Ujesjelles-Kanalizimeve (SKUK) per vitet 2011 -2017 (QSH 2013) parashtron si objektivin e saj kryesor krijimin e nje perqasjeje te tille "~ krijimin e menaxhimit. monitorimit dhe sigurimin e funksionimit efikas te nje sistemi te integruar furnizimi me uje i cifi mundeson f/eksibifitet ne situata te ndryshme··. Sfidat specifike U! sektorit jan~: • Nevojen per permiresimin e furnizimit me uje dhe kanalizimeve, si dhe rritjen e aksesit; • Nevojen per te permiresuar efikasitetin e sherbimeve ne zonat urbane dhe rurale duke zbatuar parimin e rikuperimit te plote te kostove; • Me shume vemendje per identifikim, formalizim dhe diferencim ne strukturen tarifore; • Nje orientim i definuar mire i invest imeve ne sektorin e infrastruktures drejt perdorimit optimal dhe efikas te energjise elektrike; • Nevojen per te forcuar kapacitetet e pergjithshme ne mbrojtjen e burimeve ujore; • Reduktimin e kostove te ofrimit te sherbimeve; • Nje ristrukturim te pergjithshem te sektorit. SKUK percakton objektivat e meposhtme: (i) zgjerimin dhe permiresimin e cilesise se furnizimit me uje dhe te sherbimeve per ujerat e ndotura, (ii) orientimin e sherbimeve te ujit drejt parimeve te kontrollit dhe rikuperimit te kostos; (iii) permiresimin e administrimit dhe rregullave ne sektor; (iv) investime per te rritur kapacitetin e sektorit, dhe (v) shkuarjes drejt pajtueshmerise se plote te ligjeve dhe rregullave kombetare me Direktivat e BE-se per Ujin. Deklaratat e politikes se qeverise (MTI, 2014) per furnizimin me uje dhe kanalizimet perfshijne: • Rehabilitimin dhe modernizimin e sistemeve te furnizimit me uje dhe kanalizimeve; • Juridiksionin e politikave te tarifave; Diferencimin e tarifave dhe strukturat; • Subvencione ndersektoriale ndermjet kategorive te konsumatoreve; • Rikuperimin e kostove per ofruesit e sherbimeve; • Prezantimin e subvencioneve te synuara; • lnventarin dhe vleresimin e aseteve te sistemeve te furnizimit me uje dhe kanalizimeve; • Marrjen parasysh dhe hartimin e nje ligji specifik per sherbimet e furnizimit me uje dhe kanalizimet; • Licencimin e ofruesve te sherbimit te furnizimit me uje dhe kanalizimeve; • Autorizimin per te zevendesuar nje operator qe ka cteshtuar ne ofrimin e sherbimit. Grumbullimi dhe trajtimi i ujerave te ndotura urbane jane dy faktoret mete dukshem me ndikim ne cilesine e burimeve ujore siperfaqesore. Parimi ky<;: qe nevojitet te ndiqet gjate planifikimit dhe programimit te investimeve te tilla eshte: investimi kapital ne infrastrukturen e grumbullimit dhe trajtimit te ujerave te ndotura , duhet te planifikohet vetem pasi te jete percaktuar se kostot e funksionimit dhe mirembajtjes, dote mbulohen plotesisht dhe vetem nga te ardhurat e nxjerra nga taksaUtarifat e zones qe perfitojne nga sherbimi. lnvestimi kapital ne infrastrukturen qe nevojitet fillimisht mund te bashkefinancohet nga burime te jashtme. Megjithate, kostot e vazhdueshme te funksionimit, mirembajtjes dhe zevendesimit te aseteve duhet te mbulohen nga te ardhurat e brendshme, te cilat perftohen nga tarifat. Prandaj, programimi i investimeve duhet te bazohet kryesisht ne ate gka mund te perballoje ekonomia vendore sesa ne bashkefinancimet e ofruara nga organizatoret e jashtem. Ky fakt njihet nga Direktiva e Bashkimit Evropian per Trajtimin e UJerave te Ndotura Urbane. Direktiva i percakton kerkesat ne lidhje me aglomeratet. Sipas saj, nJe aglomerat eshte "nje zone ku popullsia dhe/ose veprimtarite ekonomike jane perqendruar ne nivelin e duhur per mbledhjen dhe trajtimin e ujerave te ndotura urbane ne nje impiant ose ne vendin perfundimtar te shkarkimit". Elementet qe percaktojne "nivelin e duhur te perqendrimit" jane realizueshmeria financiare dhe teknike. Zona se ciles do t'i sherbehet, duhet te nxjerre te ardhura te mjaftueshme nga tarifat (bazuar ne tarifat e arsyeshme) per te mbuluar kostot e vazhdueshme te funksionimit, mirembajtjes dhe zevendesimit te aseteve. E thene me thjeshte, nuk ka kuptim te ndertohet nje impjant ne qofte se komuniteti te cilit ai i sherben nuk eshte ne gjendje te perballoje funksionimin dhe mirembajtjen e tij pa subvencione te jashtme. Nje pasoje konkrete per planifikimin strategjik eshte mosprojektimi real i programit te investimeve per grumbullimin dhe traJtimin e ujerave te ndotura, derisa te jete zbatuar realizueshmeria financiare e rritJes se te ardhurave, qe burojne nga tarifat ne aglomeratet potenciale. Ne thelb, ekzistenca e nje fshati apo qyteze nuk do te thote se duhet te shihet si aglomerat, perveg rasteve kur ka dendesi te mjaftueshme banesash per te nxjerre te ardhura nga tarifat, qe njerezit jane ne gjendje dhe te gatshem te paguajne. Sa me e ulet te jete dendesia e banesave, aq me i veshtire dote jete perftimi (gjenerimi) i te ardhurave te nevojshme. Nese ky parim zbatohet sig duhet, Shqiperia nuk duhet ta gjeje kurre veten ne nje situate ku nxit projekte me perballueshmeri te diskutueshme. Kjo mbeshtet parimin se legjislacioni i BE-se nuk mund t'i kerkoje nje vendi te beje investime qe nuk jane te qendrueshme. Ky parim ka ndikime domethenese ne planifikimin dhe programimin e investimeve per grumbullimin dhe trajtimin e ujerave te ndotura urbane ne Shqiperi. Periudhat tranzitore te zbatimit te Direktives se Trajtimit te Ujerave te Ndotura Urbane ne Shqiperi duhet ende te negociohen me Bashkimin Evropian. Keto negociata duhet te bazohen ne ate gka eshte ne gjendje te perballoje Shqiperia per mbajtjen ne funksion dhe sherbim, pavaresisht nga gfare Bashkimi Evropian ka vullnet te bashke-financoje. Kjo do te thole se Shqiperise do t'i duhet te kete bere vleresimet e te ardhurave nga tarifat lokale, perpara se te hyje ne negociata me BE-ne ne lidhje me zbatimin e Direktivas se Trajtimit te Ujerave te Ndotura Urbane. Sfidat ne sektorin e ujitjes dhe kullimit (uji per ushqim) Sektori i bujqesisa eshte nje ndar perdoruesit me te randesishem te ujit, sidomos per prodhimin ushqimor, qe aktualisht perballet me disa sfida: • Mungesat e ujit per ujitje ne disa zona te vendit gjate stines se veres; • Rreziku i parmbytjeve gjate rreshjeve te dendura ne periudhen dimer-pranvere; • Aspekte ta sigurisa ne lidhJe me rezervuaret e ujitjes dhe digat; • lnfrastruktura e vjeteruar dhe ne rrenim (ndarhyrjet ne sisteme po behen leper te kushtueshme); • Mungesa e fondeve ta mjaftueshme dhe investimeve per mirambajtjen e sistemeve te uj itjes dhe kullimit; • Mungesa e nje sistemi operativ per rikuperimin e kostos; • Nevoja per trajtimin e aspekteve institucionale dhe atyre te perdoruesit. Objektivat afatgjata te percaktuara ne dokumentet e siperpermendur ne lidhje me sektorin e ujit perfshijne par nuk kufizohen;47 : Arritjen e mbrojtjes dhe cilesine e permiresuar te ujit nepermjet zbatimit te Planeve per Menaxhimin e Burimeve Ujore deri ne vitin 2020; Strategjia Mjedisore 2015-2020. • Arritjen e monitorimit cilesor te vazhdueshem te ujerave siperfaqesore dhe nentokesore nga institucionet pergjegjese ne bashkepunim me ministrine pergjegjese per geshtjet mjedisore; • Rehabilitimin dhe modernizimin e sistemeve te uj itjes; • Zgjerimin e zonave me te ujitura per prodhimin e te mbjellave tregtare me cilesi te larte per fermeret e vegjel; • Nje objektiv deri ne 90% i rikuperimit te kostove per veprimtarite rutine, mirembajtJen dhe menaxhimin; • Nje rritje e kapacitetit te rezervuareve nga mesatarja e tyre aktuale prej 45% e kapacitetit fillestar te projektimit deri ne 90% te kapacitetit te tyre te projektimit nepermjet nje fushate te largimit te baltes; • Nje rritje te kapacitetit total te grumbullimit te uj it; • Permiresimin e standardeve te sigurise se digave, sipas standardeve te BE-se per sigurine per digat ekzistuese dhe lloje te tjera qe mund te ndertohen; • Reduktimin e ndikimit mesatar te demtimeve nga permbytjet ne vend ne me pak se 50% se gfare ka qene ne dekaden e meparshme; • Zhvillimin e infrastruktures shtese per mbrojtjen nga permbytjet kur eshte e nevojshme. Sektori i ujitjes dhe kullimit iu nenshtrua nje reforme institucionale, Bordet e Kullimit (BK) jane transferuar te autoritetet vendore dhe vetem 4 (Lezhe, Durres, Fier dhe Korge) jane ende nen administrimin e ministrise pergjegjese per ujitjen dhe kullimin. BK-te do te jene pergjegjese per administrimin e kanalit kryesor dhe dytesor (ujitje dhe kullim), perfshire e digat. Nje strategji e pergjithshme per ujitje, kullim dhe mbrojtje nga permbytjet ne Shqiperi u pergatit nga ministria pergjegjese per ujitjen dhe kullimin si pjese e projektit te Burimeve te Ujit dhe Ujitjes, duke perdorur fondet e Bankes Boterore, qe paraqet nje pershkrim te situates aktuale dhe sfidat kryesore per ujitje (perfshire digat dhe rezervuaret), kullimin dhe mbrojtjen nga permbytjet. Ajo identifikoi pikat e forta, dobesite, mundesite dhe kercenimet te cilat vij ne si pasoje e ujitjes, kullimit dhe mbrojtjes nga permbytjet. Qeveria shqiptare ka si synim te zhvilloje nje sistem energjie qe bazohet mbi parimet e tregut i cili te jete i afte te mbuloje kerkesen per energji per zhvillimin e qendrueshem te ekonomise, duke garantuar siguri, mbrojtjen e mjedisit dhe permiresimin e mireqenies me kosto minimale sociale. Prioritetet strategj ike perfshijne: • Permiresim te metejshem te kuadrit ligjor dhe institucional dhe pajtueshmeri maksimale me direktivat e Bashkimit Evropian; • Perkushtim per zbatimin e projekteve per shtrirjen e tubacioneve te gazit dhe diversifikimin e burimeve te furnizimit; • Permiresimin e burimeve per furnizim me energji dhe planifikimin me kosto mete ulet dhe ndikim minimal mjedisor; • Permiresimin e tregut kombetar te energjise dhe integrimin e tij ne tregun rajonal. Hidroenergjia konsiderohet si energji e rinovueshme, e qendrueshme, fleksibel dhe e sigurt. Megjithate, ajo mund te shikohet gjithashtu ne nje shkalle te madhe, si nje investim i shtrenjte me ndikim negativ mbi mjedisin. Duke iu referuar kushteve vendore ndoshta energji te tjera te rinovueshme jane me efikase dhe te qendrueshme ne parametrat e tyre ekologjike dhe ekonomike, dhe si rrjedhoje, duhet te merren parasysh ne politikat e ardhshme te energjise. Kjo dote thote se ndertimi i hidrocentraleve te planifikuara duhet te rishikohet veganerisht per ato qe ndodhen brenda zonave te mbrojtura (ZM-ve), gje qe kerkon zbatimin te kritereve perkates mjedisore per zhvillim te qendrueshem te biodiversitetit dhe habitateve (WNF, 2015). Si perdoruesi me i madh i ujit, hidrocentral i ndikon ndjeshem ne praktikat e duhura te M IBU-se. Menaxhimi i ujit te digave duhet te bazohet ne mundesimin e ujit te mjaftueshem per qellime te tjera dhe ruajtjen e prurjeve mjedisore, duke marre parasysh mundesine per perdorim kompleks te ujit per me shume sesa nje qellim. Perdorimi i rezervuareve te ujit per qellime te ndryshme mund te merret parasysh per diga te medha, p. sh. perdorimi ~ r turizem, peshkim dhe ujitje, jaM disa nga mundesite qe do te veprojM per te diversifikuar perdorimin e ujit per projekte te reja dhe madje edhe ato ekzistuese. Plani Kombetar ~r Menaxhimin e Mbetjeve (QSH 2011 ), nxit mbylljen e vend grumbullimit te mbetjeve, se bashku me emetimet e ujerave te ndotur te pakontrolluar dhe te patrajtuar, dhe zevendesimin e tyre me 12 landfille rajonale te kontrolluar deri ne vitin 2025. Autoritetet sugjerojne se do te kete nevoje ~r me pak landfille si rrjedhoje e prezantimit te aktiviteteve te riciklimit dhe riperteritjes, te cilat jane parimet baze (ekonomia e qarkullimit) te menaxhimit te mbetjeve ne BE, ku landfilli eshte opsioni me pak i deshiruar. Duke mundesuar zbatimin e politikave kombetare per menaxhimin e mbetjeve, rreziqet ~r ndotjen e ujerave nentokesore ulen ne menyre te konsiderueshme dhe si rrjedhoje keto politika Jane te rendesishme per te aplikuar parimet MIBU. Objektivat strategjike afatgjate (QSH, 2015) per menaxhimin e mbetjeve perfshijne: • Zhvillimin e landfilleve rajonale; • Monitorimin dhe mbylljen e atyre ekzistues, landfillet bashkiake qe nuk perputhen; • Zhvendosjen e te gjitha direktivave perkatese te BE-se; • Rritjen e mbledhjes se mbetjeve per landfill nga 45% ne 50% deri ne vitin 2025; Rritjen e riciklimit te mbetjeve urbane nga 30% ne 55% deri ne vitin 2025. Dokumenti i Politikave Strategjike per Mbrojtjen e Biodiversitetit (QSH, 2015) eshte brenda kuadrit te objektivave globale te Konventes per Biodiversitetin ~r kuadrin kohor deri ne vitin 2020, e cila siguron harmonizimin dhe zbatimin e plate te legjislacionit te BE-se ne lidhje me mbrojtjen e natyres. 17 % e territorit dhe ujerave te brendshme, si dhe 5-6 % e zones bregdetare jaM rekomanduar si zona te veganta dhe jane deklaruar me vone si zona te mbrojtura. Ne fushen e mbroJtjes se natyres, politikat jane ~rgatitur ~r te garantuar: (i) sigurimin e zonave te mbrojtura; (ii) zbatimin e rregullave te miratuara ne vitin 2011 per krijimin e zonave te mbrojtura te veganta sipas Korni zes Natyra 2000; (iii) masat per te ndaluar aktivitetet e paligjshme si gjuetia, prerja ne menyre te paligjshme e drureve dhe ndertimi ne zonat e mbrojtura pa pasur nje leje; (iv) fuqizimin e kapacitetit administrativ te inspektoriateve per te ndaluar keto fenomene. Te pakten 15 % e zonave te degraduara dote rehabilitohen permes masave konservuese dhe rehabilituese. Sfida nij fu shijn e mjedisit (ujij pijr mjedisin) Ne kete aspekt sfide mbetet krijimi i inventarit te burimeve ujore dhe klasifikimi i trupave ujor ne baze basenesh Draft Strategjia Ndersektoriale e Mjedisit (2015-2020) (QSH, 2015) ~rfshin politikat e meposhtme: • Nefushen e pylltarise, prioritetet e ministrise ~ rgjegjese ~rgeshtjet mjedisore jane: (i) harmonizimi i plate i legjislacionit kombetar me ate te BE-se ne kete fushe, (ii) krijimin e nje strategjie te re 10 vjegare per pyjet dhe kullotat, (iii) krijimin e nje lnventari Kombetar te Pyjeve; • Ne fushen e lendeve kimike, dy nga prioritetet e ministrise pergjegjese ~r geshtjet mjedisore jane (i) zbatimi i ketij legjislacioni, dhe (ii) krijimi i nje sistemi kombetar per menaxhimin e integruar te lendeve kimike; • Ne lidhje me ndryshmet klimatike, prioritetet perfshijne krijimin e nje strategjie kombetare dhe nje plani kombetar te veprimit mbi ndryshimet klimatike, krijimin e nje sistemi kombetar te inventareve mbi emetimet e gazeve serre dhe fuqizimin e bashkepunimit me institucionet e linjes ~r zbatimin e politikave te ndryshme mbi ndryshimet klimatike ne strategjine e tyre sektoriale. Si Dokumenti i Politikave strategjike ~r Mbrojtjen e Biodiversitetit, ashtu edhe strategjia Kombetare ~r Mjedisin jane shume te lidhura me Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore. Tre strategjite ofrojne nje kuader ~r mbrojtjen e burimeve te gmuara natyrore te Shqiperise. Kjo eshte e rendesishme ~r perdorimin e qendrueshem te ujit nga te gjithe sektoret e tjere. Nje sektor i rendesishem ne te ardhmen ne kete aspekt eshte turizmi. StrategJia e turizmit tregon keshtu vemendjen e saj per te pasur nje efekt pozitiv, me efekt asnjanes ne buxhet, mbi cilesine e burimeve ujore te vendit perderisa parimi udheheqes i turizmit eshte zhvillimi i qendrueshem. Sfida ne fushen e ujit per industrine: Sfida kryesore ne kete aspekt eshte garantimi i disponueshmerise se UJit per 9do proces industrial, pa kompromentuar sasine dhe cilesin per sherbimet jetike dhe ato te ekosistemeve mjedisore. Masate perfshira ne strategji jane projektuar te kontribuoj ne ne qellimet dhe synimet e mesiperme. Megjithate niveli i arritjes se tyre eshte veshtire te deklarohet ne mungese te te dhenave koherente qe kane qene te siguruara ne kohen e pergatitjes se strategjise. Kjo ka nevoje te trajtohet ne rishikimin e strategjise ne te ardhmen. Te gjitha strategjite e mesiperme te menaxhimit te ujit nga sektore te ndryshem (p.sh. planifikimi, buxhetimi, ujitja, energjia, burimet) jane strategji sektoriale, ndersa Strategjia e Menaxhimit te lntegruar te Burimeve Ujore vepron si nje ombrelle per sigurimin e burimeve te pershtatshme UJore ne aspektin e cilesise dhe sasise per perdorime te ndryshme te ujit. Shumica, nese jo te gjitha strategjite e zhvilluara aktualisht, konstatojne 9eshtjet dhe problematika te perbashketa qe lidhen me ujin, si9 jane identifikuar edhe gjate punes koordinuese te strategjise te dates 17 shkurt 2015: potencial i madh per zhvillimin e nje platforme te paleve te interesit ne 9eshtjen e nderthurur te ujit; • te dhena te besueshme dhe te sakta jane 9elesi per efikasitetin e investimeve dhe vendimmarrjes ne te ardhmen; • koordinimi i afateve eshte i rendesishem, madje edhe me strategjite qe jane aktualisht ne zhvillim; • nevojiten instrumente praktike per te menaxhuar perdorimin dhe mbrojtjen e burimeve ujore; • bashkerendimi efikas nderinstitucional, shkembimi i informacionit dhe komunikimi jane jetike dhe Grupi Nderinstitucional i krijuar se fundmi, pershtatet me kete qellim. Ne pergjithesi, Shqiperia eshte ne nje faze shume te hershme te anetaresimit ne BE (EC-IPA 2, 2014). Per t'i kthyer pikat e dobeta ne mundesi, nevojat percaktim prioritetesh, si9 edhe pershkruhen ne kapitujt me poshte, zhvillimin e metejshem te kapaciteteve te qeverise ne nivel qendror dhe vendor per zhvillimin dhe zbatimin e politikave. Kerkohet perputhje e metejshme me politikat dhe legjislacionin e BE-se per mjedisin dhe klimen, per sigurimin e zbatimit efektiv.

2.4 Analiza e mangesive Objektivat per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore jane identifikuar nepermjet analizes se mangesive 48 ndermjet kushteve aktuale te menaxhimit te burimeve ujore dhe parashikimeve te ardhshme per burimet e disponueshme dhe perdorimin e tyre ne perputhje me DKU-ne e BE-se (EU, 2009) dhe DP-ne (EU, 2014). Kjo analize fillon me vleresimin e kushteve aktuale, te politikave ekzistuese dhe rezultateve te konsultimeve me palet e interesit'9. Gjithashtu, mangesite jane identifikuar duke krahasuar kuadrin e OECD-se per Menaxhimin e Ujerave (OECD, 2015) me praktikat ekzistuese per menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore ne vend. Duke kombinuar te dyja analizat, perfshire rezultatet e konsultimeve me palet e interesit dhe fokus grupet, eshte arritur ne hartimin e objektivave strategjike. Analiza pAr Mangl!silA Ashli njA metodologi e promovuar nga, ndArmjet tA tjerash, direktivat e BE DKU/DP (EU, 2003), Konventa pAr Mbrojtj en dhe P!!rdorimin e UjArave NdMrnfitare dhe Direktivat p!lr Liqenet Nderkomblltare (UNECE, 2013) dhe Organizata p!!r Bashki!punim dhe Z hvillim Ekonomik (OECD, 2016). Ministria pergjegjhe per Politikat e Burimeve Ujore ka publikuar nj!I dokument per procesin e konsultimit dhe rishikimit para miratimit t!I Strategjise.

2.4.1 Problematikat kryesore U! burimeve ujore Vleresimet tregojne se burimet ujore jane shperndare ne menyre jo te barabarte ne territorin e vendit. Nga ana tjeter, vezhgimet tregojne se sasia e ujerave siperfaqesore nuk dihet me saktesi dhe se shifrat per ujerat nentokesore duken si jo reale. Si rezultat, fizibiliteti dhe qendrueshmeria e investimeve te ardhshme ne infrastrukturen eshte veshtire te percaktohet Per me teper, 1/3 e ujerave siperfaqesore dhe nentokesore burojne nga shtete fqinje, qe e ben disponueshmerine e ujit ne te ardhmen edhe me te pasigurt. Efektet e parashikuara te ndryshimit te klimes tregojne se deri ne vitin 2027, prurjet dote bien nga 4.5% ne 20% ne basenet ujore te Drinit, Matit dhe Vjoses (UNFCCC, 2011 ). Ujerat nentokesore parashikohet qe te pakesohen. Pritet qe nje ngritje e vogel e nivelit te detit te ndikoje ne akuiferet e ujerave te embla nepermjet depertimit te ujit te kripur dhe permbytjeve te deltave lumore dhe lagunave bregdetare, e do te ndikoje tek ekosistemet ekzistuese (Banka Boterore, 2009). Segmente te basenit te Semanit dhe lshmit jane mete ndotura se te tjerat (Lushaj dhe te tjere, 2016). Burimet e ujerave nentokesore po pakesohen vazhdimisht per shkak te perdorimit te tyre per qellime shtepiake dhe industriale, dhe per shkak se keto akuifere ndodhen prane zonave urbane. Si rrjedhoje, ato jane me shume te prekshem nga ndotja njerezore. Per shkak se ndotesit ushqimore dhe organike nga toka perfundojne ne te gJitha basenet ujore, liqenet dhe ligatinat do te vazhdojne te degradojne dhe do te rrisin brishtesine e ekosistemeve ujore. Edhe pse c;ka u tha me siper eshte e pa konfirmuar, ato, bazohen ne informacionet ekzistuese, prandaj per kete nevojitet nje kuptueshmeri me e mire dhe njohuri me te thella, per te qene ne gjendje qe te behen parashikime rreth sasive te disponueshme te uj it ne terma afat-gjate dhe per te kryer monitorime te cilesise se ujit qe sherben per percaktimin e masave te duhura dhe efikase qe synojne shperndarjen e ujit me sasi te mjaftueshme dhe cilesi te duhur te burimeve te ndryshme ujore ndermjet perdoruesve te tij.

2.4.2 Problematikat kryesore lidhur me pE!rdorimin e uJn Pavaresisht mbulimit me sherbime relativisht te kenaqshme, nderprerjet e ujit te pijshem gjate dites tregojne per probleme qe kane te bejne me sasine e ujit. Duke qene se shfrytezimi prek me shume akuiferet aluviale qe ndodhen prane zonave urbane, keta akuifere jane te ndjeshem ndaj ndotjes nga njeriu. Funksionimi i strukturave per trajtimin e ujerave te ndotura eshte rritur gjate dekades se fundit, por performanca e tyre ende nuk eshte e mjaftueshme, sasi te medha te ujerave te zeza shkarkohen direkt ne lumenj. Me shume investime dhe mirembajtje me e mire nevojitet per te arritur permiresime ne cilesine e ujit, sic; kerkohet edhe nga standardet evropiane. Mungesa e trajtimit paresor te ujerave te ndotura ne burim, do te thote gjithashtu se industrite jo qellimisht, mund te shkarkojne ujerat e tyre te ndotura ne rrjedhen e siperme te burimeve ujore qe perdoren per furnizim me uje te popullsise qe banon ne rrjedhen e poshtme. Edhe pse jane mbyllur shume industri dhe miniera, zonat historikisht te ndotura perbejne rrezik te konsiderueshem mjedisor dhe ndotes per shkak te mungeses se vemendjes dhe rregulloreve per mbrojtjen e mjedisit. Perdorimi i plehrave kimike ne bujqesi ka c;uar ne rritjen e niveleve te amoniakut, nitrogjenit dhe fosforit ne burimet ujore perreth gje qe ka rritur brishtesine (vulnerabilitetin) e ekosistemeve ujore. Persa u perket ketyre ekosistemeve, eshte e rendesishme qe te theksohet se konsiderimi i ligatinave dhe pyjeve si perdorues te ujit eshte me shume nje koncept i ri, qenuk eshte marre ne konsiderate kur eshte planifikuar edhe pse vendi ka shume zona ujore te mbrojtura te pavarura dhe prurjet e mjedisit ne lumenj jane jetike per ekzistencen e ekosistemeve ujore te pavarura. Plane te hollesishme sektoriale jane hartuar me qellim permiresimin e performances se sektorit te ujit ose te energjise. Megjithate, nevoja per nje strategji te integruar eshte e dukshme, p.sh. per percaktimin e masave zbutese, efikase dhe efektive, qe synoj ne ruajtjen e prodhimit te energjise, dhe ne te njejten kohe, permbushjen e nevojave per ujitje dhe ruajtjen e nivelit ekologjik te lumenjve me qellim qe te shmangen ndikimet e mundshme ne jeten e njeriut, prodhimin bujqesor dhe ekosistemet.

2.4.3 Problematikat kryesore lidhur me menaxhimin e ujit Kuadri institucional eshte konsideruar nga te gjitha palet e interesit si 9eshtja kryesore qe pengon menaxhimin e integruar te burimeve ujore. Per kete qellim eshte kryer nje analize per nxjerrjen ne pah te mangesive specifike bazuar ne Kuadrin e OECD per Menaxhimin Ujerave (OECD, 2015) 50 Parimet e MIBU-se kerkojne krijimin e nje kuadri te qarte institucional (MIBU),i cili percakton mire dhe ndan pergjegjesite dhe rolet per hartimin e zbatimin e politikave per ujin, veprimtarite operacionale dhe rregullatore, nderkohe qe nxit bashkerendimin ndermjet autoriteteve pergjegjese. Nga pikepamja institucionale, menaxhimi i burimeve ujore pothuajse i centralizuar, peson ndryshime te vazhdueshme, te cilat kane 9uar ne mbivendosjen e pergjegjesive ndermjet instituteve te nivelit qendror dhe atij vendor, gje qe ka rezultuar ne nje sektor ujor te fragmentuar, me veprimtari joefikase dhe mungese transparence. Ligji nr. 111/2012 dhe ligji nr. 6/2018 "per disa ndryshime dhe shtesa te ligjit nr. 111/2012 gjithashtu percaktojne organin qendror per menaxhimin dhe administrimin e burimeve ujore (neni 4), ne bashkepunim me ministrite e linjes, harton dhe implementon politika, strategji, programe dhe projekte qe synojne menaxhimin e integruar te burimeve ujore, duke ruajtur sasine dhe cilesine, po ashtu edhe konsolidimin e tyre te metejshem. Mangesia kryesore ne venien ne jete te parimeve te MIBU-se, eshte fragmentimi i madh i institucioneve te pMshira ne menaxhimin e integruar te burimeve ujore (Magnus Opus Group, 2014). Mund te numerohen rreth 50 autoritete te ndryshme, organizata dhe grupe te angazhuara ne menaxhimin dhe zhvillimin e burimeve ujore, shumica prej te cilave veprojne pa ndare informacionin me agjenci te tjera. Vetem per monitorimin e burimeve ujore marrin pjese 20 institucione te ndryshme qeveritare. Nje kuader institucional ndersektorial me perfshirjen e paleve te interesit te informuara ne MIBU mungon, pergjegjesite nuk jane percaktuar qarte, por shpesh jane dyfishime dhe, ndonjehere, kontradiktore. Vendimet Parimel e Kuadrit tii OECD piir Menaxhimin e Ujtlfave pl!rfshijnii: Parlml 1: Cakton dhe dall on qarU!sisht role! dhe p!!rgjegjl!sitl! pl!r politikl!b!!rjen pli< ujin, zbatimin e politikl!s, menaxhimin dhe rregullimin operacional, dhe nxitjen e koordinimit me keto autoritete perfiefiese; Parimi 2: Menaxhon ujin ni! shkalli!n(\) e duhur brenda sislemeve Iii menaxhimit tii integruar II! basenit ptlf tii reftektuar kushtel vendore dhe piir tii nxitur koordinimin ndiinnjel shkaJleve tii ndryshme; P arlml 3: Nxit koherencen per politika nepermjet koordinimit ndersektorial efektiv. ve9anerisht ndennj et politikave per ujin dhe mjedisin. shendetin. energjini!, buj qesini!, industrini!, planifikimin e hapesires dhe pi!rdorimin e tokes; P arlml 4 : Pl!rshtat nivelin e kapaciteteve tii autoriteteve pi!rgjegjl!se pl!r nderlikueshmi!rinl! e sfidave te ujit qi! dJhen piinnbushur. dhe setin e kompetencave qi! kl!rkohen p!!r kryerjen e delyrave II! tyre: Parlml 5: Prodhon, pl!rditl!son dhe ndan nl! kohl! II! dhl!na dhe infonnacione tl! vazhdueshme, II! krahasueshme dhe qi! lidhen me politikl!n dhe me ujin, dhe e pl!rdor all! pl!r te orientuar, vlerl!suar dhe pl!rmirtisuar politiken e ujit; P arimi 6: Siguron se rregullimet e qeverisjes ndihmojnli plir mobilizimin e financave ujore dhe akordimin e burimeve financia.re n4! ml!nyre efikase, transparente dhe ne kohe; P arlml 7: Siguron se komizat e shendosha per menaxhimin e ujl!rave zbatohen ne menyre efektive dhe perforcohen ne ndjekje te interesit publik; Parlml 8. Promovon miratimin dhe zbatimin e praktikave novatore pl!r menaxhimin e uj!!rave me autoritetet pergjegji!se. nivelet e qeverisii dhe aktori!t pl!rkati!s; P arlml 9: Ruan integritetin dhe praktikat e transparencl!s per politikat e ujit, institucionet e ujit dhe komizat pl!r menaxhimin e ujerave per llogaridhenie ml! II! madhe dhe besim nl! vendimmarrje: Parlml 10: Promovon angazhimin e pall!ve tl! interesit pl!rkontribute tl! informuara dhe t!I orientuara nga rezultatet p!lr projektimin dhe zbatimin e politikes sl! ujit; Pa'iml 11: Nxit kornizat pl!r menaxhimin e ujl!rave qi! ndihmojnl! n4! menaxhimin e balancimn nd!lrmjet p!lrdorueS\/e tl! ujit. zonave rurale dhe urbane. dhe brezave: P arlml 12: Promovon monitorimin dhe vlerl!simin e rregullt tl! pol~ikes dhe menaxhimit ti! uj~ kur eshte e mundur. ndan rezultatet me publikun dhe berjen e rregullimeve te nevojshme. per investimet qe lidhen me ujin shpesh merren duke u patur parasysh vetem nevojat e nje sektori te vetem gje qe ka guar ne investime jo-optimale, mundesi te humbura dhe shpenzimet te teperta te financave publike te kufizuara. Ky keqmenaxhim i burimeve financiare perben nje pengese kryesore per rritjen ekonomike, rritjen sektoriale, zbutjen e varferise dhe sigurine e ushqimit ne vend (Banka Boteore, 2012). Rolet ne sektorin e burimeve ujore jane shperndare ne institucione te shumta: Keshilli Kombetar i Ujit i mbeshtetur nga Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujorene nivel kombetar dhe Keshillat e Basenit Ujor dhe Zyrat e Administrimit te Basenit Ujorne nivel baseni. Megjithese struktura organizative eshte relativisht e qarte, aktualisht ka nje sere pergjegjesish qe mbivendosen ose qe nuk lidhen qartesisht me nje organ te dhene si: • Vendimmarrja ne shkallen e duhur; • Monitorimi dhe raportimi i integruar i ujit; • Menaxhimi operacional, veganerisht ofrimi i sherbimeve, operimi i infrastruktures dhe investimet; Rregulloret dhe zbatimi, veganerisht vendosja e tarifave, standardet, licencimi, monitorimi dhe mbikeqyrja, kontrolli dhe auditi, menaxhimi i konflikteve; • Nxitja e mekanizmave te bashkerendimit qe synojne hartimin e politikave koherente ndermjet ministrive, agjencive publike dhe niveleve te qeverisjes, perfshire planet ndersektoriale; Duke qene se geshtjet per menaxhimin e burimeve ujore jane vendosur aktualisht si fillim ne nivel qendror, kjo ka guar ne nje mungese kapaciteti ne nivel baseni edhe pse kjo eshte shkalla e duhur per menaxhimin e ujit51, p.sh. 'Menaxhimi i burimeve ujore n~ shkalle te ~htatshme brenda sistemeve t~ menaxhimit te integruar te basenit me qel/im reflektimin e kushteve lokale dhe bashkerendimin ndermjet niveleve te ndryshme duke u bazuar ne nje menaxhim te mirete ciklit hidro/ogjik". Nje nga geshtjet kryesore qe rrezikon ne te ardhmen per zbatimin e strategj ise MIBU (dhe DKU-se) eshte krijimi i Keshillave te Basenit Ujor (gjashte), me autonomi te qarte ne marrjen e vendimeve qe kane te bejne me geshtjet e menaxhimit te integruar te burimeve ujore. Ma t1s1t6 e f d -'Ve dhP 'orr-ia rt Shume prej institucioneve kryejne aktivitete te monitorimit te burimeve ujore, perveg ministrise pergjegjese per geshtjet mjedisore (kryesisht lidhur me zonat e mbrojtura), duke perfshire ministrine pergjegjese per shendetesine nepermjet lnspektoriatit Shteteror te Shendetesise (per ujin e pijshem dhe sanitar), Sherbimi Gjeologjik Shqiptar brenda ministrise pergjegjese per geshtjet e energjise (per ujerat nentokesore) dhe lnstitutit te Gjeoshkences, Energjise, Ujit dhe Mjedisit, nen ministrine pergjegjese per geshtjet e arsimit, e cila gjithashtu mbulon monitorimin e sasise dhe cilesise se ujit. Si rezultat, funksionet instrumentale per zhvillimet e ardhshme te Planeve te Menaxhimit te Basenit Ujor qe duhet te jene te nderlidhura i jane transferuar entiteve te ndara, si me poshte: • inventari i burimeve ujore ne nivel baseni eshte pergjegjesi e Zyrave te Administrimit te Basenit Ujor, nen ministrine pergjegjese per politikat e burimeve ujore, kadastra kombetare e ujit eshte pergjegjesi e ministrise pergjegjese per burimet ujore, nderkohe qe Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore, e cila eshte nen Zyren e Kryeministrit, eshte pergjegjese per inventarin kombetar; marredhenia midis kadastres se ujit dhe inventarit te ujit eshte e paqarte; • Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore klasifikon trupat ujore, me kerkese te Keshillave te Baseneve Ujore. Klasifikimi dote miratohet nga Keshilli i Ministrave (ligji MBIU, neni 26); • objektivat mjedisore, percaktohen nga Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore dhe ministria pergjegjese per mjedisin dhe miratohen nga Keshilli i Ministrave (ligji MIBU 111/2012 ndryshuar me ligjin 6/2018) ; Kcncepti kryesor i baseneve ujore si shkalla e duhur p!lr menaxhimin e uj!lrave i referohet Dektaratlls s!l Dublin~ pl!r Ujin dhe Zhvillimin e O!lndruesh!lm (992),e njohur gjithashtu si Parimet e Dul:foit. lejet e perdorimit te ujit dhe shkarkimit te ujerave te zeza leshohen dhe administrohen nga Keshillat e Baseneve Ujore ose, kur aktivitetet ne fjale shtrihen pertej kufijve te nje baseni ujor, nga KKU. Prandaj, lejet dhe kongesionet jane ne parim te regjistruara ne Keshillin e Basenit Ujor dhe ne nivel KKU. Shkarkimi i ujerave te zeza jane, sidoqofte, gjithashtu subjekt i lejeve mjedisore te leshuara nga ministria pergjegjese per geshtjet mjedisore nen ligjin nr. 10 448, date 14 korrik 2011 , mbi lejet mjedisore. Ndaj, informacioni mbi shkarkimet e ujerave te zeza regjistrohet ne nivelin e ministrise pergjegjese per geshtjet mjedisore, perseri shkembimi i informacionit dhe verifikimi i saktesise se tij eshte i paqarte; • autoriteti kontraktues per kongesionet e ujit eshte Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore, sipas ligjit MIBU, prandaj regjistri i kongesioneve mirembahet nga Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore. Ne realitet, kongesionet per furnizimin me uje dhe hidrocentralet jane pergjegjesi e ministrise pergjegjese per infrastrukturen e ujesjelles kanalizimeve dhe te ministrise pergjegjese per geshtjet e energjise. Prandaj, informacioni mbi kongesionet te lidhur me keta sektore posedohet prej ketyre ministrive dhe nuk eshte detyrimisht i regjistruar ne regjistrin e Agjencise se Menaxhimit te Burimeve Ujore; • pergatitja e Planeve te Menaxhimit te Basenit Ujor eshte pergjegjesi e Zyrave te Administrimit te Basenit Ujor. Projekt-planet miratohen nga Keshillat e Baseneve Ujore dhe me pas nga KKU. Se fundi, ato miratohen nga Keshilli i Ministrave; • planet e menaxhimit te rrezikut nga permbytjet jane nje pjese integrale e Planeve te Menaxhimit te Basenit Ujor. Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore i pergatit ato, te cilat me pas aprovohen nga Drejtoria e Emergjencave Civile; monitorimi i burimeve ujore eshte pergjegjesi e ministrise pergjegjese per geshtjet mjedisore, por gjithashtu e ministrise pergjegjese per shendetesine, Sherbimit Gjeologjik Shqiptar, Agjencise se Menaxhimit te Burimeve Ujore dhe lnstitutit te Gjeoshkences, Energjise, Ujit dhe Mjedisit, perseri anje prej ketyre institucioneve nuk duket te jete nen detyrimin te furnizoje te dhenat e grumbulluara tek Agjencia e Menaxhimit te Burimeve UJore. Sipas nenit 86, te ligjit MBIU, Keshilli i Ministrave, mbeshtetur ne propozimin e ministrit (pergjegjes per geshtjet mjedisore), pershtat rregullat per monitorimin sistematik te ujerave siperfaqesore, ujerave nentokesore dhe zonave te mbrojtura. Koordinimi i rolit monitorues i eshte dhene ministrise pergjegjese per geshtjet e mjedisit, nepermjet AKM-se, por vetem per sa i perket cilesise se ujit, keshtu qe eshte e veshtire, pothuajse e pamundur per te pasur akses ne regjistrat e parametrave sasiore. • Sipas VKM nr. 386, date 06 Maj 2015, lnspektoriati i Ujit i eshte bashkelidhur pergjegjesive te organit qendror per administrimin dhe menaxhimin e burimeve ujore. Nje nga mangesite me serioze te verejtura gjate zhvillimit te strategjise ishte veshtiresia e pergjithshme per te marre te dhena te besueshme per hidrologjine dhe klimen e vendit Vizita dhe takime te shumta u mbajten me Projektin e Kadastres~•. me perfaqesues te lnstitutit te Gjeoshkencave, Energjise, Ujit dhe Mjedisit (IGJEUM). Nga Projekti i Kadastres nuk u moren te dhena per hidrologjine apo klimen pasi ky projekt nuk ishte ne gjendje te merrte ose te gjeneronte te dhena te tilla ne kohe reale. Ne lidhje me IGJEUM, kishte disa te dhena per klimen ne dispozicion ne formate te shkruara nga vezhguesit, megjithate institucioni nuk kishte fonde ne dispozicion per t'i perpunuar ato dhe projekti nuk ishte ne gjendje te paguante per perpunimin te te dhenave. Mobilizimi dhe akordimi i financimeve per sektorin ujor ne menyre efikase, transparente dhe ne kohe eshte nje mangesi e dukshme. Parimet e BE-se per politiken e mjedisit, sig jane parimet "ndotesi paguan" dhe "perdoruesi paguan", si dhe pagesa per sherbimet mjedisore jane perfshire ne rregullore. Parimi 'ndotesi paguan' dhe 'rekuperimi i kostos' paraqesin nje sfide ne kete kohe. I pari mund te zbatohet vetem kur barra financiare qe a'i vendos mbi ndotesit eshte ne perputhje me potencialin e gjenerimit te te ardhurave ne kontekstin ekonomik . Plani i Veprimit i paraqitur ne kapitujt vijues kontribon per kete qellim. Rekuperimi i kostove duket mjaft i drejtperdrejte ne vlere nominale, por ne fakt paraqet nje sfide te rendesishme Projekti perfshin zhvillimin e Kadastres Ujore ne form en e GIS ci1e dote krijoje bazen e te dhenave te burimeve ujore. politike: shpenzimet mund te mbulohen indirekt dhe drejtperdrejte dhe qasja qe vendi dote marre, varet nga ekuilibri midis politikave socialiste dhe atyre te orientuara drejt tregut. Vleresimi i kostove per zbatimin ne te ardhmen te "investimeve te medha' te Direktivave te BE-se, qe perfshijne investimet afatshkurtra, afatmesme dhe afatgjata eshte ende nen rishikim per te arritur perputhshmerine me direktivat qe merren me trajtimin e ujerave te ndotura urbane, ofrimin e ujit te pijshem dhe menaxhimin e rreziqeve te permbytjeve. Kostot per perdorimin dhe mbrojtjen e ujit dote ndihmoje ne vleresimin e kerkesave per financimin e ujit lidhur me zbatimin e masave ne PMBU ne te ardhmen. Ne perputhje me kete, zhvillimi i nje sistemi tarifash administrative efektive dhe te barabarta do te siguroje se mangesia e financimit ulet efektivisht ne nivel te basenit ujor. Per aq kohe sa nuk ka rikuperim te kostove ne kete nivel ka ende nje mangesi financiare per t'u mbuluar nga subvencionet shteterore dhe financimet e mundshme nderkombetare. Parimi i shtate i OECD mbi qeverisjen e ujit, "per te siguruar se kuadrot e s~ndosha rregul/atore ~r menaxhimin e burimeve ujore jane zbatuar dhe ~rforcuar ne menyre efektive ne ndjekje te interesit pub/ik''. Ligji nr. 111/2012 i ndryshuar me ligjin nr. 6/2018 per disa ndryshime dhe shtesa ne ligjin 111/2012 per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore", eshte nje akt kuader tipik me dispozita per geshtje te ndryshme qe duhet te behen nepermjet akteve nenligjore (Vendimet e Keshillit te Ministrave), gjithsesi sistemit shqiptar i mungon legjislacioni perkates dytesor, persa i perket menaxhimit te integruar te burimeve ujore dhe mekanizmat e zbatimit qe duhet te percaktohen, me qellim ofrimin e nje sektori efektiv dhe te integruar te ujit. Kjo kerkon gjithashtu nxitjen e krijimit te kornizave te menaxhimit te ujit qe ndihmojne ne menaxhimin e balancimit ndermjet perdoruesve te ujit, zonave rurale dhe urbane dhe brezave te ardhshem. Shumica e ketij legjislacioni dytesor nevojitet te hartohen nga ministrite e linjes, qe mund te kene detyra te tjera shtese. Me qellim permbushjen e kerkesave te Direktivave Evropiane dhe trajtimin e disa aspekteve te rendesishme, ligji dote kishte nevoje ndermjet te ljerash per disa akte ligjore dytesore, • Monitorimi i gjendjes se ujerave detare dhe te perkohshem, ujerave siperfaqesore, nentokesore dhe zonave te mbrojtura; • Menaxhimi i ujerave natyrore (ujerave kurative, minerale, gjeotermale); • Sanksione dhe penalitete per moszbatimin e ligjit, kryesisht per ndotjen e burimeve natyrore, ujerave kurative, minerale dhe gjeotermale. Per te shmangur mbivendosjet dhe mosmarreveshjet, eshte jetike qe te pershtaten perqasje te arsyeshme per zhvillimin e ketyre akteve nenligjore, duke minimizuar same shume eshte e mundur numrin e VKM-ve. Objektivi per arritjen e detyrimeve qe vijne nga Bashkimi Evropian ne sektorin e ujit, fillimisht nepermjet hartimit te nje legjislacioni dhe sistemesh planifikimi te pershtatshm dhe me pas nepermjet zbatimit te masave praktike duket e realizueshme ne nje periudhe afatshkurter dhe afatmesme. Mangesi te tjera te nxjerra ne pah, lidhen me legjislacionin qe duhet te siguroje se; (i) funksionet kyge rregullatore jane shperndare ndermjet agjencive publike, instituteve te posa9me dhe niveleve qeverisese te specializuara dhe (ii) autoriteteve rregullatore u vihen ne dispozicion burimet e nevojshme. Barazia gjinore dhe te drejtat e grave jane disa nga perparesite kombetare. Ratifikimi i Konventes per zhdukjene te gjitha formave te diskriminimit ndaj grave (CEDAW), si dhe miratimi i ligjeve per barazine gjinore, kunder diskriminimit dhe kunder dhunes ne familje jane prove e ketij angazhimi dhe, se bashku me miratimin e strategjise kombetare per barazine gjinore, ofrojne kornizen per arritjen e qellimeve kombetare. Nje numer ligjesh M rendesishme te miratuara gjate dy dekadave te fundit kane luajtur nje rol te rendesishem per ndryshmin gradual te ekuilibrit gjinor. Ne v itin 2014, Treguesi Global i Mangesise Gjinore e renditi Shqiperine ne vendin e 83-te (duke e spostuar nga vendii 108-te ne vitin 2013) nga 142 vende gjithsej. Sipas studimit te INSTAT-it mbi perspektivat gji nore ne Shqiperi, grate perbejne pothuajse gjysmen e popullsise se vendit (INST AT, 2014). Megjithese ka patur nje rritje ekonomike gjate viteve te fund it, pozicioni i gruas ne tregun e punes vazhdon te mbetet i vogel krahasuar me ate ne shtetet te tjera te BE-se. Ne pergjithesi, grate jane te perqendruara ne sektore dhe profesione qe ofrojne rroga mete uleta ne krahasim me sektoret ku zoterojne meshkujt. Sipas Studimit te Fuqise Punetore ne vitin 201 1, 60 8% e grave dhe 76.4% e burrave jane pjese e fuqise punetore. Burrat, ka me shume gjasa te jene punedhenes ose te vetepunesuar, ndersa grate, ka me shume gjasa te jene te punesuara ne nje biznes familjar. Grate e punesuara jane kryesisht te perqendruara ne sektorin e sherbimeve. Ndryshimi me i madh ndermjet dy gj inive v ihet re ne sektorin e industrise, ku grate zene vetem nje te treten e vendeve te punes. Nje numer i madh grash punojne ne bujqesi, ne token e tyre, pa te ardhura te mjaftueshme per t'i bere balle veshtiresive ekonomike. Sipas raporteve te OJF-ve53 qe operojne ne basenet e Vjoses dhe Drinit, per promovimin e turizmit, prodhimit te ushqimit, trajnimit profesional dhe artizanatit, grate ne zonat malore ne Jug dhe ne Veri jane aktoret kryesore pergjegjese per krijimin e bizneseve te vogla ekonomike duke transformuar shtepite dhe tokat e tyre ne nje turizem vendor te qendrueshem. Keto zhvillime ofrojne nje situate pozitive per krijimin e tregjeve per produktet e tyre bujqesore dhe zhvillimin e turizmit. Duke patur parasysh situaten aktuale gjinore, zbatimi i perqasjes MIBU per 9eshtjet gjinore ka si qellim te arrije qellimet e barazise sociale per menaxhimin e ujerave, me qellim qe te arrihet shperndarja e perfitimeve, ulja e kostos sociale, zbutja e varferise, dhe rritja e fuqizimit te grave. Nje strategji qe i kushton vemendje e d uhur barazise gjinore krijon nje balance pozitive gjinore ne procesin e marrjes se vendimeve rreth furnizimit me uje ne nivelet vendore dhe rajonale Keto mangesi kane te bejne me kapacitetet dhe aftesite e autoriteteve perkatese per te perballuar nderlikimet qe sjell zbatimi i MIBU-se, i cili ne fund te fund it ka te beje me nderthurjen e nje sere detyrave te nderlikuara, qe mund te perfshijne shume aktivitete te ndryshme. Detyrat e Zyrave te Administrimit te Base nit Ujor lidhen me zbatimin e menaxhimit te integruar te burimeve ujore, kur kerkohen kapacitete administrative per 9eshtjet e meposhtme: • Perdorimi i ujit: Perdorimi i ujit per qellime te ndryshme e nga perdoruesit me te medhenj , duke ruajtur nivele minima le per perdorim social dhe mjedisor, nderkohe qe ploteson nevojat per barazi dhe zhvillim te shoqerise; • Kontrolli i ndotjes: Menaxhimi i ndotjes duke zbatuar parimet "ndotesi paguan" dhe duke dhene incentivat e duhura per uljen e problemeve mete rendesishme te ndotjes, si dhe duke pakesuar ndikimet mjedisore dhe sociale; • Monitorimi: Krijimi i nje rrjeti efektiv per monitorim, qe ofron informacion thelbesor per menaxhimin, duke identifikuar dhe marre masa ndaj shkeljeve te ligjit, rregulloreve dhe kerkesave per leje; • Planifikimi i basenit ujor: Pergatitja dhe perditesimi i rregullt i Planit te Menaxhimit te Basenit Ujor duke perfshire kendveshtrime te paleve te interesit per zhvillimin dhe menaxhimin e prioriteteve per basenin; • Pjesemarrja e paleve te interesit: Nxitja e pjesemarrjes se paleve te interesit si baze per marrjen vendimeve qe kane parasysh interesat mete larta te shoqerise dhe mjedisit gjate zhvillimit dhe perdorimit te burimeve ujore ne basen; CESVI dhe IFAW. • Menaxhimi ekonomik dhe financiar: Perdorimi i mjeteve ekonomike dhe financiare per investim, rikuperim te kostove dhe ndryshim te sjelljes per arritjen e objektivave lidhur me aksesin e barabarte dhe perfitimet e qendrueshme per shoqerine nga perdorimi i ujit; • Menaxhimi i informacionit: Ofrimi i te dhenave thelbesore qe jane te nevojshme per marrjen e vendimeve te informuara dhe transparente per zhvillimin dhe menaxhimin e qendrueshem te burimeve ujore ne basen. Kapacitetet aktuale ne nivel baseni (me 5-7 anetare te stafit per Zyrat e Administrimit te Basenit Ujor) nuk i permbushin nevojat per kapacitete teknike, financiare dhe institucionale qe te permbushin nevojat per Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore dhe zbatimin e DKU-se se BE-se. Angazhimi aktual i aktoreve vendore, nuk eshte i qenesishem persa i perket kontributeve te mMha ne lidhje me hartimin dhe zbatimin e praktikave te zakonshme. Strategjia MIBU perfshin nje raund konsult imesh me grupet e interesit per te hyre ne diskutim me aktoret private dhe ata JO perfitues, te cilet kane nje rol ne arritjen e rezultatit, apo kane me teper mundesi te ndikohen nga vendimet qe lidhen me ujin. Nxitja e ndergjegjesimit publik (dhe debatit) per rreziqet dhe kostot qe lidhen me disponueshmerine e ujit (shume ose shume pak) ose me trupat e ndotur ujore, dote ndihmoje per te ndertuar konsensus mbi ate se "kush paguan" dhe "per 9fare paguan", dhe do te kontribuoje per nje qendrueshmeri me te mire te burimeve dhe perballim mete mire, tani dhe ne te ardhmen. Megjithate eshte e nevojshme t'i kushtohet nje vemendje e ve9a nte kategorive me pak te perfaqesuara (grate, te rinjte, te varfrit, perdoruesit shtepiake). Lind nevoja per udhezime te qarta per pjesemarrjen aktive te banoreve vendore dhe perdoruesve te ujit, ne menaxhimin e tij, me nje fokus specifik mbi rolin e grave ne furnizimin, perdorimin dhe ruajtjen e ujit. Eshte e qarte qe mangesia e perfshirjes se aktoreve vendore dote zbutet dukshem duke ndermarre iniciativat e meposhtme: • Hartezim te faktoreve vendore; • Planifikim dhe udhezim per perfshirjen e aktoreve; Program informimi dhe komunikimi publik, perfshire zhvillimin e mjeteve per aktoret vendore. Projektet per zhvillimin e infrastruktures duhet te perfshijne me shume pale interesi ne diskutime dhe ne zbatimin e perpjekjeve, pasi disa projekte mund te perkeqesojne problemet ekzistuese me ujin ne zone. Ndergjegjesimi publik, perfshirja e shkolles si dhe edukimi dhe aktivitetet e vazhdueshme dhe praktike jane jetike per te qene te afte te krijojme nje debat te sinqerte dhe informues. M.mg~~ t-.. nt lrn,a::.tru ttu.E.. Aktualisht ekziston nje kapaciteti i kufizuar ne nivel kombetar per analize te plote te mostrave te ujit. Laboratoret ekzistues ne Fakultetin e Shkencave Natyrore ne Universitetin e T iranes jane ne gjendje te analizojne vetem disa parametra fizike, kimike dhe lende ushqyese, laboratori REDISH ne Tirane mund te beje vetem disa analiza bakteriologjike dhe asnje prej tyre nuk ka akreditim nderkombetar. Per sa i perket digave dhe rezervuareve nga 626 digat ne vend 410 kane deme te konsiderueshme teknike kane nevoje per vemendje urgjente si per te siguruar s igurine e digave dhe disponueshmerine e ujit per ujitje. Ka gjithashtu probleme ne lidhje me pajisjet e nevojshme per funksionimin e digave dhe leshimin e ujit. Eshte vleresuar se reduktimi mesata r dhe ndertimi i kapacitetit te projektimit eshte 45%. Rivendosja e kapacitetit origjinal te projektimit dhe nevoja per kapacitete shtese per te perballuar sfidat e ndryshimeve klimatike konsiderohet si nje nga sfidat kryesore. Situata ne lidhje me kanalet e kullimit gjithashtu jep shkak per shqetesim. Ne Shqiperi, 280,000 ha jane pajisur me kanale dhe struktura te tjera dhe kullimi. Nga kjo, 205,000 ha jane drenazhuar permes kanaleve te hapura dhe rrjedhes se gravitetit dhe pjesa tjeter eshte drenazhuar nga 29 stacione pompimi. Shumica e stacioneve te pompimit jane ater pMundimit te jetes se tyre teknike dhe kane nevoje serioze jo vetem per rehabilitimin, por edhe per modernizimin, per te permiresuar kapacitetin e pompimit dhe efikasitetin. Kostoja e rikthimit te sistemit te kullimit funksional vleresohet 72 milione USO.

2.5 Objektivat Strategjike Per identifikimin e te gjitha problematikave (9eshtjeve) dhe mangesive jane formuluar pese objektiva strategjike me aktoret e perfshire gjate konsultimeve, me qellim zbatimin dhe permiresimin e kuadrit te Menaxhimit te lntegruar te Burimeve Ujore. Objektivat Strategjike jane percaktuar ne vijim: 1 Sasia e ujit: sigurimi i nje perdorimi te drejte dhe teqendrueshem i te gjitha burimeve ujore, qe i sherben te gjitha interesave, duke aplikuar aktet edhe nen-aktet ligjore te cilat traspozojne direktivat e BE-se; '2 Cil~sia e ujit: sigurimi i statusit "cilesi e mire" per ujin e te gjitha burimeve ujore deri ne vitin 2027 duke aplikuar aktet edhe nen-aktet ligjore te cilat traspozojne direktivat e BE-se; Rreziqet nga uji: Perballja me rreziqet qe vijnenga uji/mungesa e ujit (permbytjet dhe thatesirat) nepermjet menaxhimit dhe investimeve, qe i sherbejne te gjitha interesave,duke aplikuar aktet edhe nen-aktet ligjore te cilat traspozojne direktivat e BE-se; q lnformacioni p~r ujin: sigurimi i modeleve dhe te dhenave per ujin dhe klimen te pranuara gjeresisht si te besueshme, e per te gjitha palet e interesit, dhe ofrimi per qeverine i keshillave mbi hartimin e politikave te pershtatshme per ujin, bazuar ne keto te dhena dhe modele, nga institucione relevante qe zoterojne te dhena; 'l Menaxhimi i ujit: menaxhimi i ujit ne menyre te qendrueshme dhe gjitheperfshirese, qe i sherben te gjitha interesave, ofron perfitime socio-ekonomike te barabarta qe vij ne nga uj i dhe perfshin ne vendimmarrje gjeneratat e ardhshme, sipas parimeve te politikave mjedisore te ujit te MIBU-se edhe BE-se. ~shte shume e rendesishme qe vizioni i strategjise i sjelle ne fillim te ketij kapitulli te perkthehet ne objektiva te qarte strategjike si9 eshte raportuar me siper. Kapitulli 3 pershkruan me hollesi keto objektiva dhe aty ku eshte e mundur, percakton edhe nje afat kohor· . Kapitulli 5 dhe shtojca 1 japin me shume detaje ne ~do objektiv. 3 Objektivat e politikes dhe rezultatet kryesore

3.1 Objektivat e politikave qe lidhen me sasine e ujit Sasia e ujit: sigurimi i nje perdorimi te drejte dhe te qendrueshem i te gjitha burimeve ujore qe i sherben te gjitha interesave, duke aplikuar aktet edhe nen-aktet ligjore kombetare te cilat transpozojne me Direktivat e BE-se. Ky objektiv strategjik ka te bejeme sasine e ujit dhe, si rrjedhoje, edhe me shperndarjen e ujit ndermjet perdoruesve. Menaxhimi i burimeve ujore ne nivel baseni kerkon aftesi profesionale per hartimin dhe zbatimin e Planeve te Menaxhimit te Basenit Ujor, qe synojne permiresimin e infrastruktures se shperndarjes se ujit, marrjen e masave per mbrojtjen e tij si dhe marrjen parasysh te ndikimeve te ndryshimeve klimatike. Aftesia per t'i bere balle ndryshimeve klimatike mund te shihet edhe si aftesi e sistemit per te perballuar pasojat qe vijne nga ndryshimet klimatike dhe per te ruajtur f unksionet e tij, nderkohe qe pershtatet, riorganizohet dhe zhvillohet. Pervec;; masave teknike, shperndarja e ujit ndermjet perdoruesve lidhet me ndikimet socio-ekonomike. Kush kontrollon, ka akses dhe perfiton nga burimet ujore, ndikohet ne menyre te drejtperdrejte dhe te terthorte nga menaxhimi i ujerave. Per kete arsyen ne rastin e ketij objektivi nevojitet nje analize e perspektives socio- ekonomike dhe gjinore me qellim marrjen e masave te duhura per arritjen e barazise gjinore. Arritja e barazise per perfitimet qe vijne nga perdorimi i ujit kerkon marrjen parasysh te grupeve vulnerabel te shoqerise, te cilet zakonisht kane me pak mundesi ose aftesi per te shprehur shqetesimet e tyre. Me zhvillimin e PMBU -ve dhe PM-ve perkatese, institucionet drejtuese dhe palet e interesit duhet te kene parasysh aksesin ne uje kur percaktojne se cilat investime dote kene perparesi (sigurimi i sherbimeve baze sipas rendesise ne lidhje me permiresimin e sherbimeve ekzistuese). Kjo dote ishte nje c;;eshtje diskutimi per grupin nen-tematik "ujin per njerezit".

3.1.1 Menaxhimi i burimeve ujore ne nivel baseni ujor Nje nder parimet kryesore te MIBU-se eshte menaxhimi i burimeve ujore ne nivelin e duhur brenda sistemeve te integruara te menaxhimit te baseneve me qellim qe te reflektohen kushtet vendore. Ekzistenca e gjashte keshillave dhe agjencive te baseneve ujore perben nje baze te shendoshe qe respekton kete parim. Megjithate, aktualisht autoritetet nuk kane kapacitetet qe u nevojiten per menaxhimin e burimeve ujore ne menyre te integruar dhe qe i ben balle ndryshimeve klimatike. Perrmiresimi i parashikuar infrastruktures (se ujitjes) kontribuon ne nje shperndarje mete mire te burimeve ujore dhe per kete arsye kerkon perfshirjen e grupeve te interesit. Per me teper, zhvillimi i PMBU-ve per secilin basen ujor dote percaktoje kritere te qarta dhe perparesite per sasine e perdorur te ujit te huazuar ne kushtet specifike te secilit basen.

3.1.2 Masat per JM!rballjen me ndryshimet klimatike Ne sektorin e ujit, masat qe duhen marre per periudhen 2018-2020 per perballjen me ndryshimet klimatike ne te cilat perfshihen edhe masat per arritjen e barazise gjinore, ne baze te kritereve kosto-efikase, duhet te lidhen si me cilesine ashtu dhe me sasine e ujit. Kjo dote arrihet nepermjet nje procesi gjitheperfshires zbatimi i te cilit nevojitet qe te perfundoje ne fund te vitit 2027 dhe te perfshije te gjitha institucionet qe kane lidhje me ujin ne nivelin qendror, rajonal dhe vendor. Duke pasur parasysh sasine e ujit, perfshire problemet gjinore, masat ndaj ndryshimeve klimatike ne te cilat do te konsiderohen edhe masat per arritjen e barazise gjinore, do te perfshijne edhe masa shtese per mbrojtjen nga permbytjet dhe konservimin e ujit duke u bazuar ne kushte specifike ne secilin basen, ve9anerisht duke marre ne konsiderate zhvillimet e hidroenergjise.

3.1.3 P~rmir4isimi i rrjetit t~ shp~rndarjes se ujit (infrastruktura) dhe masat per ruajtjen e tij Masat per ruajtjen dhe zhvillimin e infrastruktures duhet te analizohen dhe percaktohen nga grupet e interesit gjate periudhes 2018-2020, ne baze te kritereve para-percaktuese qe mundesojne paanshmeri, efektivitet ne kosto dhe ndikim sa me te madh pozitiv. Pergjegjesia e pergatitjes se projektit, ndertimit, operimit dhe mirembajtjes se infraslruktures duhet te shperndahet vazhdimisht ndermjet sektoreve le lidhur me ujin (bujqesise, furnizimil me uje, energjise dhe mjedisil ) ne periudhen 2018-2028, si pjese e procesit te bashkerendimil ndersektorial. lnfrastruktura e ujil perfshin projekte te cilat jane te nevojshme per te siguruar qe uji eshle ne dispozicion per periudhen e kerkuar, ne sasine e duhur, me cilesine e duhur, i shperndare ne vendin e duhur, tek perdoruesit e regjislruardhe qe paguajne. Elemenlel e infrastruktures perfshijne rezervuare, slacione pompimi, kanale dhe tubacione shperndarese, punime per ujitje, impianle lrajl imi dhe punime per ruajtjen nga permbytjet. Kosl ot dhe perfitimet qe vijne nga infrastruktura e ujit kane ndikime sociale dhe mjedisore 1e cilat nuk kufizohen ne nje sektor te ve9an1e. Gjale periudhave te ndryshimeve klimatike, rehabilitimi/rindertimi i sislemeve le mbrojtjes nga permbytjet, si argjinalurat lumore ose detare dhe rrilja e sigurise se tyre eshte e domosdoshme (Mukaj, 2014). Masai per ruajtjen (konservimin) jane te ndryshme nga matesat e ujit, incentivat ekonomike, pajisjet per kursimin e ujil , si9 jane matesat per kursimin e ujit , deri tek rrjeti per ujitje (GWP-TEC, 2009). Me qellim rritjen e efikasitelit ne perdorim, konservim, riciklim dhe riperdorim te ujit, menaxhimi i kerkeses per uje do l e shtjellohet me ne thellesi. Kjo kerkon nje ndryshim te madh te menyres se menaxhimil te ujerave, larg zhvillimil tradicional te perqendruar ne furnizimin me uje (ndertimin e infrastruktures fizike per grumbullimin e nje sasie same l e madhe uji per perdorim te drejtperdrejte) dhe ecjen drejl rritjes se efikasitetit ne perdorimin, ruajtjen, riciklimin dhe riperdorimin e ujit. Per te garantuar menaxhimin e drejte te kerkeses per uje, kerkohet marrja e veprimeve te meposhtme: • Kerkimi i opsioneve me perfshirjen e masave komplekse funksionale, si9 eshte ulja e niveleve te ujit ne diga perpara sezonit rn permbytjeve, ne menyre qe ujerat e grumbulluara nga permbytja te mund largohen, me koston e zvogelimit te potencialil per prodhimin e hidroenergjise; • Zhvillimi i skemave qe detyrojne kufizimin e perdorimit te ujit gjate periudhes se veres me prurje te pakta; Vendosja e masave ne te gj ithe vendin per matjen e sasise se ujit neper tubacione (ne shfrytezim); • Futja e skemave "perdoruesi paguan" qe perfshin incentiva per mbylljene puseve dhe lidhjeve te paligjshme; • Kerkimi i mundesive per rehabilitimine sistemeve te ujitjes/kullimit bazuar ne racionalizim dhe modernizim; • stimulimi e metodave te ujitjes me efikase nepermjel incentivave qe synojne uljen e sasise se UJit te perdorur.

3.1.4 Shptlmdarja e barabarte e p~rfitimeve Per te shmangur pabarazite ne varferi, mireqenie dhe ndermjet gjinive ne zonat e baseneve, nevojitet nje analize e dallimeve sociale dhe gjinore lidhur me aksesin, kontrollin dhe perdorimin e burimeve ujore, ndersa percaktohen skenaret e zhvillimit te basenit. Site tille, nevojitet sl udimi i gjendjes sociale per periudhen 2018- 2020. Ne vijim te planeve te veprimit per integrimin e 9eshtjeve gjinore dhe te prekshmerise sociale ne menaxhimin e burimeve ujore, te prezantuara ne strategji dhe raporte te ndryshme qe kane lidhje me ujin, nevojitet zhvillimi i nje lisle prioritetesh nga Grupi Tematik ne lidhje me "Ujin per Njerezit" deri ne Korrik te vitit 2018, perfshire projekte pilote per zonat e pazhvilluara ne 18 muajt ne vijim (deri ne fund te vitit 2020). Miratimi i akteve nenligjore duhet te pasohet nga nje numer i madh perpjekjesh te instituteve qendrore, gjate periudhes 2018, per te zhvilluar udhezime specifike dhe procedura dhe per te ndihmuar keshillat e baseneve ujore qe gjate zbatimit te tyre te bejne te mundur rritjen e pjesemarrjes se publikut, te grupeve te interesit e vec;:anerisht te grave gjate menaxhimit te integruar te burimeve ujore.

3.1.5 Perfshirja e publikut dhe debati i hapur Ndergjegjesimi i perdoruesve te ujit eshte i rendesishem per mbrojtjen e ujit dhe rritjen e efikasitetit te perdorimit te tij. lnteresat konkurruese (nga sektore dhe nga grupe sociale) kerkojne qe publiku te jete i informuar dhe i perditesuar sistematikisht nga trajnues femra dhe meshkuj. Per kete qellim, vleresimi i kurrikules ekzistuese dhe zhvillimi i temave shtese qe synojne futjen e kultures per mbrojtjen e ujit duhet te pertundoje gjate vitit 2018. Eshte e rendesishme qe mesuesit dhe instruktoret duhet te trajnohen ne fundin e muajit korrik 2018 rreth temes "uji per jeten".

3.2 Objektivat e politikave per cilesine e ujit Cil~ia e ujit: Sigurimi i cilesise seujerave te te gjitha burimeve ujore duke arritur statusin "cilesi e mire" deri ne vitin 2027, duke aplikuar aktet edhe nen-aktet ligjore kombetare te cilat traspozojne me direktivate BE-se. Ky objektiv strategjik merret me cilesine e ujit, qe ndikon perdorimin e ujit dhe si pasoje ka ndikime socio- ekonomike. Cilesia e ujit ne shtetet (kandidate) anetare percaktohet ne nenin 1 te Direktives Kuader te Ujit, qe pohon se "qellimi i kesaj direktive eshte krijimi i nje kuadri per mbrojtjen e ujerave siperfaqesore te brendshme, ujerave te perkohshme, ujerave bregdetare dhe atyre nentokesore qe: • Paranda lon perkeqesimin e metejshem dhe mbron dhe permireson gjendjen e ekosistemeve ujore dhe qe lidhet me nevojat e tyre ujore, ekosistemet tokesore dhe ligatinat qe varen direkt nga ekosistemet ujore; • Nxit perdorimin e qendrueshem te UJit bazuar ne mbrojtjen afatgjate te burimeve ujore; • Synan perforcimin e mbrojtjes dhe permiresimin e mjedisit ujor, nder te tjera, nepermjet masave specifike per uljene shkarkimeve, leshimeve dhe humbjeve te substancave prioritare dhe nderprerjen ose ndarjen ne faza te shkarkimeve, leshimeve dhe humbjeve te substancave prioritare te rrezikshme; • Siguron uljen e ndotjes se ujerave nentokesore dhe parandalon ndotjen e metejshme te tyre, dhe • Ndihmon ne zbutjen e pasojave qe kane permbytjet dhe thatesirat" DKU-ja perqendrohet se pari tek mbrojtja e ekosistemeve ujore dhe se dyti tek perdorimi i qendrueshem i ujit ku perfshihet edhe uji i pij shem. Si pasoje, percaktimi i masave jostruktutrore (instituciona le dhe per parandalimin e ndotjes) duhet te jete prioritet ne periudhen e pare Edhe pse njesoj te rendesishme, masat lidhur me strukturat (sistemet inxhinierike dhe ndertimore) duhen percaktuar mbas nje analize e planifikimi qe duhet te zhvillohet gjate periudhes 2018-2021.

3.2.1 Menaxhimi i burimeve ujore ne nivel baseni ujor Nje nga parimet kryesore te MIBU-se eshte menaxhimi i burimeve ujore ne nivelin e duhur brenda sistemeve te integruara te menaxhimit te baseneve me qellim qe te mbahen parasysh kushtet vendore. Ekzistenca e gjashte keshillave dhe autoriteteve te baseneve ujore eshte nje baze e shendoshe. Megjithate, autoritetet nuk kane kapacitetet e nevojshme per menaxhimin e burimeve ujore ne menyre te integruar dhe qe te marre ne konsiderate efektet e ndryshimeve klimatike. Duke patur parasysh cilesine e ujit, ne vitin 2018 duhet te zhvillohen dy PMBU-te baze, qe percaktojne perparesi dhe kritere te qarta per perdorimin e ujit duke u bazuar ne kushte specifike te secilit basen, qe bejne te mundur monitorimin sipas parimeve te DKU-se dhe i hapin rrugen zhvillimit te PMBU-ve te mbetura.

3.2.2 Pt rcaktimi i masave per perballjen me ndryshimet klimatike Qendresa ndaj ndryshimeve klimatike mund te merret edhe si aftesi e sistemit per t'i bere balle pasojave te ndryshimeve klimatike dhe per te ruajtur funksionet e tij, nderkohe qe pershtatet, riorganizohet dhe zhvillohet. Per sektorin e ujit, masat e qendreses ndaj ndryshimeve klimatike qe do te perzgjidhen per periudhen 2018- 2020, duke perdorur kriteret e perzgjedhjes me kosto-efektive, duhet te lidhen si me cilesine ashtu edhe me sasine e ujit. Duke pasur parasysh cilesine e ujit, ne Programet e Masave per secilin PMBU eshte parashikuar "kontroll i klimes". Qellimi i pergjithsMm i kontrollit klimatik eshte te garantoje se PM-te jane pershtatur mjaftueshem per ndyshimet e ardhshme klimatike (shih 3.2.4).

3.2.3 PE!rcaktimi i statusit "cIlt!si e mire e ujit" Statusi "cilesi e mire e UJit" percaktohet ne DKU-te (shtojca V) dhe bazohet ne karakteristikat kimike te ujit te gershetuara me floren dhe faunen ujore. Shqiperise, si vend kandidat per anetaresim ne BE, i kerkohet te klasifikoje ujerat sipas rastit. Per percaktimin e statusit ekologjik te ujerave, DKU-ja thekson nevojen e percaktimit te cilesise se ujerave. Kjo nenkupton se vendi dote kete nevoje qe gjate periudhes 2018-2019 te percaktoje metodat/mjetet e saj per monitorimin e gjendjes ekologjike si per elementet cilesore biologjike ashtu edhe per ata fiziko-kimike. Tabela e meposhtme permbledh treguesit biologJike, kimike dhe hidro-morfologjike si<t percaktohet ne DKU, te cilet duhen perdorur gjate vleresimit te cilesise se ujerave (EC, 2005). Niveli qe mund te arrije ndonje prej tyre dhe afatet kohore per te bere te mundur kete eshte ne varesi te negociatave ndermjet Republikes se Shqiperise dhe BE-se si pjese e procesit te anetaresimit, qellimet duhet te jene te arsyeshme edhe te suksesshme Tabela 16: Permbledhje e treguesve si~ percaktohet ne Direktiven Kuader te BE-se per Ujin ShtOJCa V 1 1 1 ShtoJca V 1 1.2. ShtOJCa V 1 1.3 UJ\airat ShtoJca V 1.1.-4 LumenJte LIqenet tranzItore Ujerat bregdetare Perberja dhe sasia e !lores Perberja dhe sasia e flores ujore; Perberja, sasia dhe biomass e Perberja. sasia dhe biomass e ujore: Perberja dhe sasia e flores tjeter fitoplanktonit; fitoplanktonil: Perberja dhe sasia e faunes ujore: Perberja dhe sasia e flores tjeter Perbeja dhe sasia e flores tjeter intervetebrore bentike; Perberja dhe sasia e faunes ujore; ujore; Perberja. sasia dhe struktura e intervetebrore bentike: Pi!rberja dhe sasia e faunes Perberja dhe sasia e faunes moshes se faunes se peshqve. Pi!rb!!rja, sasia dhe struktura e intervetebrore bentike; intervetebrore bentike. moshes se faunes se peshqve. Perberja dhe sasia e faunes se peshqve, 1otog ,entet blolo Regjimi hidrologjik: Regjimi hidrologjik: Regjimi i rrjedhes: Regjimi i rrjedhes • Sasia dhe dinamika e rrjedhes • Sasia dhe dinamika e • Rrjedha e ujit te embel: • Drejtimi dhe rrjedhat se ujil; rrjedhes se ujit; • Ekspozimi ndaj valeve. kryesore; • Lidhja me trupa ujore • Koha e largimit: Kushtet morfologjike: • ekspozimi ndaj valeve. nentokesore: Lidhja me trupa ujere • Ndryshueshmeria ne thellesi: Kushtet morfologjike: • Vazhdimesia e lumit. nentokesore. • Sasia. struktura dhe nenshtresa • Ndryshueshmeria ne thellesi: Kushtet morfologjike: Kushtet morfologjike: e shtratit; • struktura dhe nenshtresa e • Ndryshueshm!!ria ne Ndryshueshmeria e thellesise Struktura e zones perpara shtratit bregdetar: thellesine dhe gjeresine e se liqenit: bregut. • struktura e zones perpara lumit; bregut. Diatoma -(alga) gjenden ne shkembinj dhe bime. Makrofite - bime uj ore te dukshme per syrin e lire, qi! rriten ne lumenj, Makroinvertebrore - lnsekte, krimba. molusqe. kruslaci! etj. qt jetojne ne shtratin e lumit Fitoplankton -bimt mikroskopike qt lundron e lire, Algat Makro -leshterike deti Ui duksMm per syrin e lire, Angiospe,ms - barera deti dhe bime te njemelta . ShtoJca V 1.1.1. ShtOJca V 1.1.2 ShtOJCa V 1.1.3.UJerat ShtoJca V 1.1 4. LumenJte LIqenet tranz1tare UJerat bregdetare • struktura dhe nenshtresa e • Sasia. struktu ra dhe shtratit le lumit: nenshtresa e shtratlt le liqenit: struktura e zones ne breg. • struktura e bregut te liqenit. 1te E pergjithshme: E pergjithshme: E pergjithshme: E pergjithshme: • Kushtet termale; • Transparenca: • Transparenca • Transparenca: • Kushtet e oksigjenimit; • Kushtet termale; • Kushtet lermale Kushtet termale; • Kripesia: • Kushi et e oksigjen imit; • Kushtet e oksigjenimit • Kushlet e oksigjenimit; • Gjendja e acidifikimit; • Kripesia: • Kripesia • Kripesia; • Kushtet e ushqimit. • Gjendja e acidifikimlt : • Kushtet e ushqimit • Kushtet e ushqimit. Ndotesit specifike: • Kushtet e ushqimlt. Ndotesit specifike: Ndotesit specifike: • Ndotja me substance Ndotesit specifike : • Ndotja sipas subst ancave • Ndotja me substance prioritare te identifikuara si • Ndotja me substance prioritare te identifikuara si prioritare te identifikuara si substanca qe shkarkohen ne prioritare te identifikuara si substance qe shkarkohen ne substance qe shkarkohen ne nje trup ujor; substance qe shkarkohen ne trupin ujor: nje trup ujor: • Ndotja me substanca le tjera nje trup ujor; Ndotja nga substanca le tjera te • Ndotja me substanca le tjera te identifiku era si substance Ndotja me substance le ljera identifikuara si substance qe te idenlifikuara si substance qe shkarkohen ne sasi te te identifikuara si substanca shkarkohen ne sasi le qe shkarkohen ne sasi te kon siderueshme ne nje trup qe shkarkohen ne sasi le konsiderueshme ne trupin ujor. konsiderueshme ne nje trup ujor. konsiderueshme ne nje trup ujor. ujor: Pas vitit 2018, lnspektoriatet Mjedisore do te jene institucionet kryesore pergjegjese per zbatimin e standardeve te reja te cilesise se ujit ne te gjithe vendin, me mbeshtetjen e autoriteteve te baseneve ujore.

3.2.4 Zhvlllimi i programeve lidhur me masat p~r zbatimin e DKU-s~ Gjate hartimit te udhezuesve per zbatimin e DKU-se ne vitin 2018, qe synojne zbatimin efektiv, te qendrueshem, per secilin Basen Ujor, duhet te vihen ne jete parimet e meposhtme udhezuese te BE-se (DKU- ja e BE-se Dokument Udhezues nr. 24, 2009) : • Marrja parasysh e ndryshimeve klimatike te mundshme gjate planifikimit te masave, ve9anerisht kur keto masa jane afatgjata dhe kane kosto te larte. ~shte e rendesishme qe sa here planifikohet marrja e masave te analizohet fakti nese keto masa jane efektive per t'i bere balle ndryshimeve klimatike; • PerzgJedhje te masave te qendrueshme dhe fleksibel ndaj pasigurive qe marrin parasysh larmine e pasojave qe lidhen me kushtet e ardhshme klimatike. Hartim te masave duke u bazuar ne vleresime dhe analiza paraprake rreth parashikimeve lidhur me ndryshimet e klimes; • Zgjedhja e masave te qendrueshme e te pershtatshme, ve9anerisht per ato masa qe sjellin perfitime ndersektoriale dhe qe kane ndikimin mete paket mjedisor, perfshire shkarkimet e gazrave sere. Per shkak se brenda cikleve te planifikimit te menaxhimit te njebaseni ujor dote behen investime financiare te shumta, dhe se shume masa dhe investime dote kene nje kohe te gjate veprimi dhe me shume mundesi, nuk do t'u jepet mundesia qe te ndryshojne ose te pershtaten, autoritetet qendrore/BRK-te, me mbeshtetjen e keshilltareve, sipas rastit, duke filluar qe nga viti 2018, mund te kete nevoje per ekzaminim te efekteve te mundshme te ndryshimeve klimatike dhe ndermarrjen e nje "kontrolli klimatik" per Programet e propozuara te Masave per secilin PMBU. Qellimi i pergjithshem i mbajtjes ne vezhgim te ndryshimeve te klimes eshte sigurimi se PM-te i jane pershtatur mjaftueshem kushteve klimatike te ardhshme. veshgimi i ndryshimeve klimatike duhet te ofroje nje lloj analize te ndjeshmerise ndaj ndryshimeve klimatike, qe sherben si baze per perzgjedhjen e masave efektive, te qendrueshme dhe me kosto efikase per kushtet gjithnje e ne ndryshim. Gjithashtu, duhet te siguroje se masat sjellin perfitime per objektivat e planeve te menaxhimit te basenit ujor, si ne te tashmen ashtu edhe ne te ardhmen. Ne ciklet pasuese te MIBU-se, Programi i Masave duhette marre parasysh ndryshmet klimatike te percaktuara ne baze te kerkimeve shkencore, duke patur parasysh se njohurite dhe te dhenat rreth ndryshimeve klimatike ndryshojne vazhdimisht. Ne pergjithesi, vetem masat qe jane te qendrueshme ndaj ndikimeve te ndryshimeve klimatike dhe qe nuk i shtoj ne ndryshimet klimatike duhet te merren parasysh ne PMBU-te e ardhshme. <;do vezhgim i ndryshimeve klimatike per PM-te duhet te perfshije edhe nje v leresim te 9do mase me vete ose te masave te nje kategorie, ne menyre qe te percaktohet nese masat e percaktuara jane te qendrueshme ne kohe ndaj ndryshimeve te ardhshme. Per trajtimin e ujerave te ndotura nevojiten investime te medha. Dispozitat e Direktives se Trajtimit te Ujerave te Ndotura Urbane per trajtimin e ujerave te ndotura ne vendndodhjet me popullsi me te madhe se 2,000 banore jane te vlefshme deri ne fundin e vitit 2031 dhe per trajtimin e perparuar per nje popullsi mete madhe se 10,000 banore, ne zonat e ndjeshme te vlefshme deri ne fundin e vitit 2027.

3.2.5 Pjes~marrja e publikut dhe nj~ debat I bazuar n~ ndarje informacioni PerfshirJa publike per permiresimin e cilesise se ujit eshte pershkruar ne nenin 14 te DKU-se. Ky nen pershkruan perfshirjen e publikut ne te gjitha aspektet e zbatimit te direktives, veganerisht ne procesin e planifikimit. Shtetet (kandidate) anetare duhet te nxisin perfshirJen aktive te konsultohen dhe te kene akses ne informacionet baze. Pjesemarrja e publikut eshte aktive atehere kur i jepet mundesia qe te kete ndikim ne proces. Kjo nuk nenkupton domosdoshmerisht se publiku duhet te mbaje pergjegjesi per menaxhimin e burimeve ujore. Pjesemarrja aktive kerkon me shume sesa zbatimin e ligjit aktual nr. 146/2014, "Per Njoflime dhe Konsultime Publike". Eshte gjithashtu e rendesishme qe te hapet nje debat informues me palet e interesit dhe publikun e gjere. Dokumenti nr. 8 i Udhezimit per Direktiven Kuader te Ujit per Pjesemarrjen Publike ofron udhezime te qarta per menyren se si te perfshihen palet e interesit dhe publiku i gjere ne procesin e vendimmarrjes. Shqiperia do te kete nevoje te zhvilloje nje plan te plote zbatimi per Direktiven Kuader te Ujit. Deri ne dhjetor te vitit 2018, duhet zhv illuar nje program afatshkurter per fushata ndergjegjesuese me fokus problemet specifike te baseneve ujore per shkollat ne te gj ithe vendin, i cili te mund te perfshije vizita ne sistemet e ujitjes ose ne rrjetet e furnizimit me uje, ne digat e rinovuara, ne festen e Diles Boterore te Ujit, ne konkurse esesh, etj. Zbatimi i fushatave te tilla ndergjegjesuese nga institucionet qendrore ne shkolla gjate vitit 2018 dhe vitit ne vazhdim do te kete synime te dyfishta, perfshirja e publikutdhe ndryshimi social do te rritet nga poshte-larte (nga femijet tek prinderit, tek komunitetet) dhe autoritetet vendore dhe shoqeria civile do te kene mesuar te mobilizohen dhe te jene ndergjegjesuar per problemet e menaxhimit te (integruar) te burimeve ujore.

3.3 ObJekttvat e politikave lidhur me rreziqet qe vijne nga uji Rreziqet qe vijne nga uji (permbytjet dhe thatesirat) perballohen me nje menaxhim efikas te burimeve ujore dhe me investime qe i sherbejne te gjitha interesave, duke aplikuar aktet edhe nen-aktet ligjore kombetare te cilat traspozojne me direktivat e BE-se. Ky objektiv strategjik ka te beje me rreziqet qe lidhen drejtpersedrejti me ujin, sig jane thatesirat dhe permbytjet, dhe rreziqet jo te drejtperdrejta 56. Ndryshimet klimatike jane shume te rendesishme pasi ato jane shtysa kryesore e rreziqeve qe vijne nga uji ne Shqiperi. Prurjet parashikohet qe te pakesohen dhe nivelet e ujerave nentokesore te ulen duke zvogeluar keshtu rezervat e ujit ne vend. Rritja e nivelit te detit ndikon ne prishjen e cilesise se ujerave nentokesore ne zonat ku akuiferet jane duke shteruar nepermjet depertimit te ujit te kripur te detit. Nga ana tjeter, rreziqet nga permbytJet do te rriten per shkak te reshjeve te medha qe, me shume mundesi, dote gershetohen me shkrirjen e bores te shkaktuar nga temperaturat e larta. Praktikat e perdorimit te tokes Ptirfshin ndiir Iii ljera sasi Iii pakta ujore. epidemi. temperatura ekstreme, uti, piirmbytje, aksideole industriale, rriishqitje lokash. aksidente rrugore. dallgelYalii, zjarre nli lendel e djegshme dhe stuhi. duhet te rishikohen pasi ato ndikojne ndjeshem ne permbytjet, erozionin, zjarret ne pyje dhe sigurine e digave. Prandaj, pergatitja per katastrofa te mMha eshte e pashmangshme, dhe duhet t'i kushtoJe vemendje te vegante krijimit te sistemeve paralajmeruese qe kane fokusohen veganerisht tek grate dhe grupet e rrezikuara sociale. Grupe! nen-tematike duhet te konsiderojne 9fare mund te ishte nje strategji menaxhimi e pershtatshme ne kushtet e thatesirave.

3.3.1 Menaxhim efektiv i katastrofave natyrore ne vend Sipas te dhenave57 te EM-DAT, per periudhen 1980-2016, jane regjistruar 29 katastrofa natyrore nga te cilat, 1758 kishin te benin me ujin. Per zhvillimin e nje Plani Kombetar per Menaxhimin e Fatkeqesive ne vend duhet te ndermerren hapat e meposhtem: • Analizimi i situates lidhur me permbytjen dhe ndotjen ne 9do basen ujor per periudhen 2018-2019 ; • Analizimi i situates lidhur me thatesiren, pamjaftueshmerine e ujit dhe zjarrin ne pyje ne 9do basen ujor per periudhen 2018-2019; • Analizimi, perditesimi dhe forcimi i sistemeve paralajmeruese nga pikepamja organizative dhe teknike deri ne fund te vitit 2019; • Forcimin e strukturave qe merren me uljen e rreziqeve nga katastrofat dhe menaxhimin e tyre ne periudhen 2018-2019; • Analizimi dhe permiresimi i kapacitetit te qeverise per nderhyrjet ne rastet e katastrofave natyrore deri ne fund te vitit 2020; • Hartimi dhe zbatimi i fushatave per ndergjegjesimin e publikut per rreziqet qe vijne nga permbytjet ne vitin 2018.

3.3.2 Sigurimi i mbrojtjes nga permbytjet Mbrojtja ndaj permbytjeve ne shtetet anetare (kandidate) percaktohet nga Direktiva e Permbytjeve (DP) e cila u miratua ne vitin 2007. Kjo direktive ka si qellim te ule pasojat e demshme per shendetin e njeriut, mjedisin, trashegimine kulturore dhe te aktiviteteve ekonomike qe vijne si pasoje e permbytjeve. Kjo perfshin permbytjet si nga lumenjte ashtu edhe nga deti, par jo permbytje nga rrjeti i kanalizimeve. Hapat kryesore qe duhen ndjekur per periudhen 2018-2020 jane: • Vleresim paraprak i rrezikut nga permbytjet (Ha rta) te vendndodhjes dhe pershkrim i zonave qe ndikohen nga permbytjet duke u bazuar mbi permbytjet ne te kaluaren dhe mbi studime zhvillimore afatgjata (veganerisht ndryshimet klimatike); • Hartat e zonave qe rrezikojne nga permbytjet: zonat qe me probabilitet te ulet, mesatar dhe te larte permbytjeje dhe qe tregojne: shtrirjen e permbytjes, thellesine e ujit ose nivelin e ujit dhe shpejtesine e rrjedhes (aty ku eshte e mundur); • Harta e rreziqeve nga permbytjet pasojat qe vijne nga permbytjet lidhur me numrine banoreve qe mund te ndikohen, llojin e aktiviteteve ekonomike, impiantet/aktivitetet qe kane leje mjedisore te tipit A dhe B dhe tregueste tjere te dobishem; • Planet e Menaxhimit te Rreziqeve nga Permbytjet, qe permbajne: Perfundimet e vleresimit paraprak te rreziqeve nga permbytjet; Hartat e rrezikut nga permbytjet dhe hartat me rreziqet nga permbytjet ; Objektivat qe kane si qellim zbutjen e pasojave potenciale te demshme; - Masai per arritjen e objektivave (parandalim, mbrojtje, pergatitje); Nje analize kosto-fitim qe perdoret per te vleresuar masat me efekte nderkufitare. EM-DAT eshti! nje baze e te dienave globaJe mbi katastrofat natyrore dhe teknologike e cila pemiban te dhena ky, mbi ndodhite dhe psqat te me shume se 21 ,000 katastrofave ne boti! prej 1900 deri me sot. EM-DAT mirembahet nga Qen<i'a per Kerkime mbi Epidemiologjini! e Katastrofave (CRED). Pi!r ti! ilustruar ri!nd!!sine ne lidhje me to ni! Shqipl!ri; nga 29 gjithesej, 13 ishin permbytje, 2 vale te nxehti, nje zjarr ne pytl. dhe nje q4! pati ndikim mbi shumi! njerj!z, u shkaktua nga that!!sira e 1989-i!s. Pergatitja e masave jo-strukturore (institucionale) duhet te kete perparesi per periudhen 2021-2022. Edhe pse te te njejtes rendesi, masat strukturore (sistemet e projektuara dhe te ndertuara) kane nevoje per perpjekje te konsiderueshme per sa i perket analizimit, planifikimit, financimit te tyre dhe duhen percaktuar ne periudhen kohore 2022-2026. 3.3 .3 Pergatitja per perballje me thatesirat dhe kufizimet e ujit Nderkohe qe pergatitemi per thatesirat dhe sasirat e pakta te ujit eshte e rendesishme qe te kuptojme se ato jane dy fenomene te ndryshme. Thatesirat jane me origjine natyrore ndersa pamjaftueshmeria e ujit (ose shterimi i ujit) perkufizohet si nje situate ku burimet ujore jane te pamjaftueshme per te plotesuar kerkesat afatgjata per perdorim te ujit. Planifikimi per t'i bere balle thatesirave dhe menaxhimi i sasirave te pakta te ujit eshte nje nderthurje e nderlikuar e monitorimit te tendencave hidro-meteorologjike me menaxhimin teknik te burimeve ujore dhe lehtesimin e ndikimeve socio-ekonomike. Sipas Komisionit Evropian, thatesirat duhet te trajtohen ne nje menyre te ngjashme me menaxhimin e rrezikut nga permbytjet. Megjithese nuk ka direktiva te BE-se, ka direktiva te qarta te bazuara te DKU-ja per pergatitjen e Planeve te Menaxhimit te Thatesirave (GWPCEE, 2015). lnformacioni efektiv, sistemet paralajmeruese dhe harta e rreziqeve qe vijne nga thatesira sherbejne si baze per hartimin e politikave dhe planeve efektive per perballjen me thatesirat, si edhe rrjetezimin dhe koordinimin efektiv ndermjet autoriteteve kompetente per menaxhimin e ujerave ne nivele te ndryshme. Keto hapa duhen ndermarre gjate periudhes 2018-2020. Zhvillimi i Planeve per Menaxhimin e Baseneve Ujore ofron nje mundesi te mire per te trajtuar problematikat lidhur me thatesiren dhe pamjaftueshmerine e ujit. Ne menyre specifike, kerkesa e DKU-se per arritjen e statusit sasior te ujerave nentokesore perfshin balancimin ndermjet shterrimit te ujerave nentokesore dhe rimbushjes se tyre. Persa i perket kerkeses per arritjen e statusit te mire ekologjik per ujerat siperfaqesore, eshte e nevojshme qe te percaktohet rrjedha minimale ujore (ekologj ike) per 9do lume, gje qe mbeshtet arritjen e objektivave specifike per nje zone lidhur me biodiversitetin ujor. Masat per arritjen e ketyre objektivave duhet te perfshihen ne Planet e Menaxhimit te Baseneve Ujore. Zhvillimi i nje plani per menaxhimin e thatesirave duhet te jete pjese e planeve te Menaxhimit te Katastrofave ne vend per parandalimin dhe lehtesimin e ndikimeve te thatesires. Objektivi kryesor i planifikimit per menaxhimin e thatesirave eshte pakesimi i ndikimeve socio-ekonomike dhe bujqesore. Percaktimi i masave jostrukturore duhet te jete prioritet per periudhen 2021-2022. Percaktimi i masave qe kane te bejne me strukturat (sistemet inxhinierike dhe ndertimore) kerkon perpjekje per analizimin e sit uates, planifikimin dhe financimin e tyre gje qe duhet te zhvillohet gjate periudhes 2022-2026. 3 .3 .4 Plane kontrolli dhe masa per perballjen me ndryshimet klimatike Persa i perket rrezikut nga uji, kryerja e nje "kontrolli klimatik" per Programet e propozuara te Masave eshte shume e rendesishme. Qellimi i pergjithshem i kontrollit klimatik eshte te siguroje se PM-te jane pershtatur mjaftuesMm ndaj kushteve klimatike te ardhshme (shih 3 2.4).

3.4 Objektivat e politikave lidhur me informacionin per ujin lnformacioni per ujin: pergjithesisht te dhena dhe modete te pranuara te vlefshme per ujin dhe klimen jane siguruar per te gjitha palet e interesit, dhe qeverise i ofrohet politike e duhur e bazuar ne keto te dMna dhe modele te siguruara nga institucionet qe i disponojne ato. Ashtu si MIBU edhe parimet e politikes Mjedisore te BE-se kerkojne prodhimin e te dhenave dhe informacioneve te vazhdueshme, te krahasueshme, te perditesuara dhe te shkembyera mes paleve ne lidhje me politikat mbi ujin dhe me te dhenat/informacionin mbi te , ato duhet qe te drejtojne, vleresojne dhe permiresojne politiken dhe menaxhimin e ujerave. Kjo kerkon mbledhjen e te dhenave efektive ndermjet prodhuesve te te dhenave dhe koordinimin e shkembimit te te dhenave ndermjet agjencive qe mbledhin dhe perdorin te dhenat.

3.4.1 Percaktimi i rrjetit te monitorimit tt ujit Nje nga strategjite e za konshme per zbatimin e Direktiven Kuader te Ujerave eshte zhvillimi dhe zbatimi i nje sistemi te pershtatshem monitorimi i cili mbledh dhe analizon te dhenat ne menyre te tille qe te siguroje kryerjen e planifikimit dhe menaxhimit te s istemeve ujore ne menyre efikase dhe duke kerkuar keishtu nje inventar gjit heperfshires te burimeve ujore. Per periudhen 2018-2020, duhet te zhvillohet nje sistem monitorimi kombetar per ujerat nentokesore, qe eshte ne perput hje me DKU-ne, per te: • dhene nje vleresim te besueshem te gjendjes sasiore te trupave te ujerave nentokesore ose grupeve te trupave; • vleresuar drejtimin dhe shkallen e rrjedhes ne trupat e ujerave nentokesore qe kapercejne kufijte e shtetit; • plotesuar dhe berjen e vlefshme te procedures per vleresimin e rrezikut; • per t'u perdorur ne vleresimin e tendencave afatgjata si rezultat i ndryshimeve natyrore dhe aktiviteteve ndotese qe e kane origjinen nga njeriu; • vleresuar gjendjen kimike te trupave te ujerave nentokesore ose grupeve te trupave te percaktuar si ne rrezik; • monitoruar gjendjen kimike te trupave te ujerave nentokesore ose grupeve te trupave; • regjistruar tendencat ne rritje te konsiderueshme ne perqendrimin e ndotesve; dhe, • vleresuar efektet qe nevojiten per riparimin e ketyre tendencave ne perqendrimin e ndotesve ne ujerat nentokesore. Per periudhen 2018-2020, duhet te zhvillohet nje sistem monitorimi kombetar per ujerat siperfaqesore, qe eshte ne perputhje me DKU-ne, per te: • klasifikuar gjendjen trupave te ujerave; • plotesuar dhe berjen e vlefshme te shtojces 11te DKU-se, mbi proceduren e vleresimit te rrezikut; • hartuar me efektshmeri dhe efikasitet programet e ardhshme monitoruese; vleresuar ndryshimet afatgjata ne kushtet natyrore; • vleresuar ndryshimet afatgjata qe vijne nga aktivitetet ndotese te shume perhapura nga njeriu; • vleresuar ngarkesen ndotese qe transferohet permes kufijve nderkombetare ose shkarkohet ne det; • vleresuar ndryshimet ne gjendjen e atyre trupave ujore qe jane identifikuar si trupa ujore ne rrezik ne pergjigje te aplikimit te masave per permiresimin ose parandalimin e prishjes; • konstatuar shkaqet e trupave ujore qe nuk mund te arrijne objektivat mjedisore, aty ku arsyeja per deshtim nuk eshte identifikuar; • konstatuar madhesine dhe ndikimin e ndotjes aksidentale; • perdorur perpjekjet e perbashketa me shtetet e tjera; vleresuar rrjetin kombetar hidrologjik sipas kerkesave te DP-se; • vleresuar pajtueshmerine me standardet dhe objektivat e Zonave te mbrojtura; dhe, vendosur ne sa.si kushtet reference (aty ku ato ekzistojne) per trupat e ujerave siperfaqesore. (kerkese e shtojces II). Ne lidhje me ndryshimet klimatike nevojitet informacion shtese. Sistemi i monitorimit te ujerave siperfaqesore dote beje: • identifikimin e pikave te nxehta te biodiversitetit ne ujerat e embla dhe rezervat; permiresimin e kapacitetit per te modeluar marredheniet hidro-ekologjike dhe agroekologjike ; dhe zhvillimin e nje mirekuptimi te plote te nderveprimeve ndermjet ujerave siperfaqesore dhe ujerave nentokesore, sjelljen afatgjate te ekosistemit dhe lidhjet uje-toke (Davis dhe te tjere, 2015); sjelle informacion per modelet stinore te reshjeve per te garantuar hapesire, per te manovruar me rregullat operative te sistemeve te furnizimit me uje, per te gjetur nje vlere optima le globale midis perdorimit te ujit. Para berjes se investimeve te medha ne sistemet e mbledhjes se informacionit, sistemet e monitorimit, strukturat analitike laboratorike e keshtu me rad he, dote ishte me e logjikshme qe stafi te prezantohej me disa nga metodat e perdorura per te hartuar programet e kampionimit dhe monitorimit per menaxhimin e baseneve ujore ne Bashkimin Evropian. Kjo duhet te kete si qellim rritjen e vetebesimit ne vendimmarrje, permbajtjes se te dhenave, niveleve te informacionit te nevojshem per te bazuar vendimmarrjen, si edhe shperndarjen ne menyren mete mire te mundshme te burimeve per te trajtuar sa me shume qe te jete e mundur te gjitha nevojat e mbeshtetura ne vendime. Nga ana tjeter, kjo do te mundesoje nje vleresim me te madh per te menduarit pertej kuadrove ligjore, si9 eshte Direktiva Kuader e Ujit dhe Direktiva per Trajtimin e Ujerave te Ndotura Urbane.

3.4.2 Nxitja e k~rkimeve shkencore Lehtesimi i nje sistemi kerkimor (monitorimi dhe vleresimi i burimit, procedurat e formulimit dhe zbatimit) dhe ndertimi i kapaciteteve qe kerkohen per te zhvilluar bazen e dijeve. Aktivitetet kryesore qe priten te ndermerren jane: • Kryerja e vleresimeve per zhvillimin e kapaciteteve ne lidhje me MIBU-ne (duke perfshire perfaqesimin gjinor), ne te gjithe sektoret perkates, deri ne fund tl'.'i vitit 2018; • Sigurimi i sherbimeve me Asistence Teknike per institucionet pergjegjese per mbledhjen e te dhenave, per periudhen 2018-2020; • Sigurimi i sherbimeve per rritjen e kapaciteteve per studiuesit, ekspertet teknike dhe teknicienet qe kane pergjegjesi qe lidhen me MIBU-ne, per periudhen 2018-2021 ; • Sigurimi i sherbimeve me asistence teknike peir universitetet e pEirzgjedhura peir rishikimin e kurrikuleis dhe krijimin e programeve zhvillimore pEir studiuesit, ekspertet teknike dhe teknicienet qe kane pergjegjesi ql'.'i lidhen me MIBU-ne, per periudhen 2018-2021 ; • Krij imi i partneriteteve ndermjet universiteteve dhe instituteve per trajnimin MIBU, analizat e politikave, per periudhen 2018-2021.

3.4.3 Permireslmi i aksesit ne lnformacion dhe i prodhimit te te dhenave Kerkesat per prodhueshmEiri te qendrueshme dhe me kosto-efektive, si dhe metodat per shkembimin e te dhenave dhe informacioneve qe lidhen me ujin me cilesi te larte, si9 jane gjendja e burimeve ujore, financimi i ujit, nevojat mjedisore, tEi dhenat social-ekonomike dhe zonimi institucional, do te mbulohen nga aplikimi i Kadastres se Ujit, e cila duhet te perfundoje ne vitin 2018. Ky program mundeson zhvillimin e nderfaqeve te perdoruesve qe mund te shkembejne nivele te ndryshme informacioni, ne varesi te nevojave te grupeve te interesit. Laboratoret e akredituar per testimin e cilMise se ujit jane nje komponent i rendesishem i prodhimit te te dhenave te cilat do te duhet te shtohen dhe konsolidohen. Shkalla sipas se ciles kjo mund decentralizohet kerkon gjykim te kujdesshem te logjistikes dhe kostove ne lidhje me nevojat; por ne gdo rast nje laborator kombetar reference eshte nje kerkese e pashmangshme. Hapi i pare do te ishte vleresimi i laboratoreve ekzistues deri ne fund te vitit 2018 sipas ISO/IEC 17025:2005 "Kerkesa te pergjithshme per kompetencen e testimit dhe kalibrimin e laboratoreve", i pasuar nga nje plan furnizimi dhe akreditimi per periudhen 2018-2020.

3.4.4 Krijimi i nji: kuadri inst~ucional tt pershtatshem per ujin dhe ~limen Te dhenat edhe analiza e mangesive te informacionit na 9ojne ne perfundimin se funksionet e menaxhimit te burimeve ujore qe aktualisht jane te shperndara ndermjet institucioneve te ndryshme duhet te centralizohen dhe te vendosen nen ombrellen e nje institucioni te vetem kombetar - nje autoritet kombetar ose agjenci e burimeve ujore - me dege ne nivel baseni ujor dhe vepron ne menyre te pavarur nga institucionet e tjera. Duke pasur parasysh natyren komplekse te pasurise ujore KKU-ja duhet te mbetet institucioni pergjegjes per miratimin e Planeve per MIBU-ne, miratimin e projekteve te politikave, strategjive dhe legjislacionit te burimeve ujore, miratimin e planeve, projekteve dhe programeve me rendesi kombetare dhe miratimin e kon9esioneve. Ne thelb KKU-ja duhet te veproje si Keshilli i Ministrave per problematikat e pasurive ujore. lnstitucionet e ndryshme qe veprojne tani ne vartesi te ministrive te ndryshme dhe qe kane te bejne me perdorimin d he menaxhimin e burimeve ujore duhet te jene pjese e AKPU-se sipas shtyllave kryesore te perdorimit te ujit (furnizim me uje te pijshem, bujqesi dhe industri), duke bashkuar ne nje institucion te vetem institucionet si per shembull IGJEUM, departamenti i ujerave nentokesore te AGS-se, departamenti i SHPP- se ne NANR-e, Agjencia Kombetare e Furnizimit me Uje Sanitar dhe Departamentin e Ujitjes, pjese e lnstitutit per Rinovimin e Teknologjise dhe Administrimit te Tokes. Ne ve9anti, AKPU duhet te jete pergjegjese per: • formulimin e politikave, strategjive, programeve dhe projekteve te burimeve ujore qe kane te bejne me sektorin e ujit ne teresi (qe dote miratohet nga KKU-ja) dhe koordinimin e zbatimit te tyre; • formulimi i legjislacionit te ujit (aktet nenligjore), sipas nevojes, gjithashtu duhet te miratohet nga KKU-ja; • ngritjen dhe perditesimin periodik te nje inventari te burimeve siperfaqesore dhe nentokesore te ujit, duke perfshire aspektet sasiore dhe cilesore. Ky inventar duhet te mbahet ne lidhje me basenet ujore ; • klasifikimi i trupave ujore brenda baseneve ujore, sipas perdorimit dhe cilesise se ujit; • zhvillimi i planeve te menaxhimit te baseneve ujore qe synojne objektiva specifike (mjedisore dhe te tjera), te miratuara nga KKU-ja; • percaktimi i kerkesave minimale te rrjedhjes per trupat ujore; • dhenien e lejeve dhe autorizimeve te shkarkimit te ujit dhe shkarkimit te ujerave te ndotura; • shqyrtimi i koncesioneve te ujit, per miratim nga Keshilli i Ministrave pas miratimit nga KKU-ja; • mirembajtjen e nje regjistri te lejeve, autorizimeve dhe koncesioneve, nga baseni ujor; • koordinimi i zbatimit te programeve te monitorimit te resurseve ujore, me institucionet monitoruese qe i dorezojne ose i bejne te arritshme - te dhenat dhe informatat e mbledhura ne formatin e dakorduar; • miratimi i planeve / studimeve / projekteve te ndryshme, etj., lidhur me menaxhimin e burimeve ujore ne nivelin kombetar ose te basenit ujor. • koordinimi i projekteve, studimeve dhe kerkimeve ne lidhje me burimet ujore; • promovimi i pjesemarrjes se perdoruesve te ujit ne planifikimin dhe menaxhimin e burimeve ujore; • zbatimin e marreveshjeve nderkombetare per burimet nderkufitare te ujit ne te cilat Republika e Shqiperise eshte pale; • zbatimi i legjislacionit te ujit; • duke vepruar si sekretariat ne KKU. Disa nga keto funksione duhet te kryhen ne konsultim me institucionet e tjera. Per shembull, lejet e shkarkimit te ujerave te ndotura duhet te leshohen ne konsultim me ministrine pergjegjese per 9eshtjet mjedisore, e cila eshte pergjegjese per percaktimin e vlerave kufi te shkarkimeve. Ne te njejten menyre, nje leje per perdorimin e ujit per qellime te ujitjes duhet te leshohet ne konsultim me ministrine pergjegj ese per ujitjen dhe kullimin; nje leje qe perfshin perdorimin e ujerave nentokesore duhet gjithashtu te shqyrtohet nga Sherbimi Gjeologjik S hqiptar dhe kur perdorimi i ujit mund te sjelle rrezik per sMndetin, ministria pergjegj ese per shendetesine duhet te perfshihet ne shqyrtimin e aplikacionit perkates. Perseri, ministria pergjegjese per 9eshtjet mjedisore duhet te kete nje mendim per projektet e ujit qe kerkojne VNM-ne paraprake ne perputhje me legjislacionin per mbrojtjen e mjedisit. Autoriteti ose Agjencia Kombetare e Burimeve Ujore duhet te krijohet nga nje kombinim i Sekretariatit Teknik te KKU-se dhe Oepartamentit te Politikave te Ujit te ministrise pergjegjese per politikat e burimeve ujore. Ai duhet te perbehet nga departamente te specializuara, sipas funksioneve, duke perfshire • nje departament qe merret me politikat, strategjite dhe programet e burimeve ujore, koordinon studimet dhe kerkimet, koordinon projektet e burimeve ujore dhe bashkepunon me institucionet financiare ; • nje departament qe merret me sistemet e monitorimit dhe sistemet e informacionit te burimeve ujore (lidhur me ujerat sipMaqesore, ujerat nentokesore, cilesine e ujit, efektet e ndryshimeve klimatike); • nje departament qe merret me lejet, autorizimet dhe koncesionet dhe mbajtjen e regjistrit (ose regjistrave) te lejeve, autorizimeve dhe kon9esioneve; • nje departament planifikimi te resurseve ujore, i cili do te punonte me zyrat e deges (baseni) dhe do te siguroje mbeshtetje; • nje departament ligjor, qe merret mete gjitha 9eshtjet ligJore, duke perfshire ato qe kane te bejne me lejet, autorizimet dhe kon9esionet; • nje departament i financave dhe administrates. Keto departamente duhet te jene te kompletuara me personel te marre nga institucionet ekzistuese, duke perfshire, por pa u kufizuar si: Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore, Sherbimet Gjeologjike Shqiptare dhe lnstituti i Gjeologjise, Energjise, Ujit dhe Mjedisit, Agjencia Kombetare e Furnizimit me Uje dhe Kanalizimeve. lnspektorati i Ujerave, i cili eshte pergjegjes per zbatimin e legjislacionit te ujit, duhet t' i bashkengjitet autoritetit ose agjencise kombetare te pasurive ujore. Departamenti i baseneve ujore ne autoritetin kombetar te burimeve ujore ose agjencine, dote kryeje funksionet e agjencive aktuale te baseneve ujore, duke qene pergjegjes per problematikat ujore ne nivel baseni. Meqenese kapaciteti aktual institucional dhe profesional ne kete nivel eshte i kufizuar, d he duke pasur parasysh madhesine e vogel te territorit te Shqiperise, perberja e grupit ne nivel baseni mund te kufizohet duke u perqendruar ne anen administrative dhe komunikimin ne nivel lokal. Keto funksione duhet te kufizohen, te pakten fillimisht, si me poshte: • marrjen e aplikimeve per perdorim te ujit dhe lejeve dhe autorizimeve per shkarkimin e ujerave te ndotura, vendimin per leshimin ose jo te lejeve dhe autorizimeve qe behen ne nivel kombetar (nga autoriteti ose agjencia) 1; • identifikimin, pas konsultimit me keshillat e baseneve ujore, 9eshtjet qe duhet adresuar permes pla neve te menaxhimit te basenit ujor dhe propozimin e objektivave te planit; • identifikimin, pas konsultimit me keshillat e baseneve ujore, masat qe duhet te ndermerren per zbatimin e planeve dhe arritjen e objektivave te planit; • organizimi i mbledhjeve te keshillave te baseneve ujore dhe konsultimi i paleve te interesit ne nivel baseni per 9eshtjet qe kane te bejne me projekt-planet, duke perfshire identifikimin e 9eshtjeve, vete projekt planet dhe geshtjet qe lidhen me zbatimin e planit; • propozimin e studimeve dhe kerkimeve qe synojne permiresimin e gjendjes se trupave ujore te basenit; • identifikimin e nevojave per ndertimin e kapaciteteve. Ne thelb, duke pasur parasysh afersine e tyre me palet e interesit te baseneve, zyrat e baseneve dote ishin pergjegjese per mbledhjen e informacionit mbi ate qe ndodh ne basene, qe nevojitet per te zhvilluar planet e menaxhimit te baseneve ujore dhe per te leshuar leje dhe a utorizime. Zhvi Iiimi i planit dhe administrimi i lejeve dhe autorizimeve, do te trajtohen nga autoriteti ose agjencia kombetare, e cila ka kapacitetin e kerkuar. Paralelisht me kete, zyrat e baseneve do te sherbenin si sekretariat per keshillat e baseneve ujore. Fuqia duhet t'i jepet autoritetit ose agjencise kombetare te burimeve ujore, permes legjislacionit te ujit. Duke pasur parasysh madhesine e vogel te territorit te Shqiperise, mund te jepet nje mendim per te marre pergjegjesite qe lidhen me dy ose me shume basene ujore ne nje zyre baseni, qe dote thote bashkimin e dy Zyrat e degis (basenit ujor) do ti kontrollojni pirpuethshmlirini e aplikimeve me kirkesat e legjislacionit, do Ii organizojni konsuttime publike nise ky do jete rasti dhe me pas dote dorezqne dokumentat perkatese ne agjencini!/autoritetin qendror per procesim dhe vendimmarrje. ose me shume agjencive ekzistuese te baseneve ujore ne nje, nese kjo dote ishte e mundur duke reduktuar per shembull, ne tre ose kater zyra basenesh ne vend te gjashte. Zyrat e baseneve mund te kene seline e tyre ne varesi te kushteve dhe rrethanave, por ato mund te organizohen si pjese e zyrave prane prefektures perkatese. Zgjidhja e fundit gjithashtu do te siguronte pavaresine ne lidhje me institucionet e ndryshme qe perdorin ujin dhe nuk dote shkaktonte kosto te larta. Keshillat e baseneve ujore nuk duhet te konceptohen si organe vendimmarrese, por si nje forum per konsultime, ne nivelin e basenit, per 9eshtjet e trajtuara nga zyrat e baseneve dhe per miratimin e propozimeve perkatese, ve9anerisht ne lidhje me zhvillimin e planeve te menaxhimit te baseneve ujore dhe me masat e nevojshme per zbatimin e planit. Prandaj, keshillat nuk duhet te raportojne ne KKU. Kuadri i sugjeruar institucional eshte paraqitur ne figuren me poshte. Figura 13: Kuadri i propozuar institucional per menaxhimin e burimeve ujore I Klshlm I M lnls.,_I --l _ _ ,, - QIWI .... _,.;;.;.;:..i..---' - .....- 1 ..... - ~ ',-,:::,-:-'.-+,:,:':->~ .. Sa i perket pozicionimit te autoritetit ose agjencise kombetare te burimeve ujore, jane te mundshme tre opsione: • nje autoritet ose agjenci kombetare nen ministrine pergjegjese per politikat e burimeve ujore. Megjithate, pasi ministria pergjegjese per UJitjen dhe kullimin eshte kryesisht pergjegjese per zhvillimin dhe perdorimin e burimeve ujore, ajo mund te neglizhoje sektore te tjere te perdorimit te ujit dhe prandaj nuk mund te jete e paanshme kur perdoret uji per qellime te tjera. Perve9 kesaj, mbrojtja e cilesise se ujit nuk eshte pergjegjesia e saj. • nje autoritet ose agjenci kombetare e lidhur me ministrine pergjegjese per 9eshtjet mjedisore, si ne te kaluaren e afert. Kjo ministri nuk eshte nje 'perdorues' i burimeve ujore, prandaj mund te veproje ne menyre te paanshme. Megjithate, fokusi i tij eshte i kufizuar ne cilesine e ujit dhe 9eshtjet mjedisore qe lidhen me burimet ujore. • nje autoritet ose agjenci kombetare prane zyres se Kryeministrit. Ne kete rast, autoriteti ose agjencia nuk dote ndikoheshin nga institucionet pergjegjese per sektoret e ndryshem te perdorimit te ujit dhe dote ishin plotesisht te pavarur. Prandaj kjo eshte ndoshta alternativa me e mire. Pyetja per pozicionimin ideal te autoritetit / agjencise nuk mund te kete pergjigje ketu, pasi kjo eshte nje 9eshtje per vendimmarrjen politike. Megjithate, duke pasur parasysh natyren e nderthurur te pasurive ujore, menaxhimi i tyre duhet ti jepet nje institucioni qe eshte sa me i pavarur qe te jete e mundur. Ngritja e nje autoriteti apo agjencie kombetare te burimeve ujore si9 pershkruhet me siper do te kerkonte ndryshimin e ligjit te MBIU-se.

3.5 Objektivat e politikes lidhur me menaxhimin e ujit Menaxhimi i ujit: uji menaxhohet ne nje rnenyre te vazhdueshme dhe gjitheperfshirese, qe i sherben te gjitha interesave, ofron perfitime socio-ekonomike te barabarta qe lidhen me ujin dhe perfshirje ne vendimmarrje per brezat e ardhshem, sipas parimeve te MIBU-se dhe BE-se per politiken e ujerave. 3.5 1 Percaktim1 i qarte i roleve dhe pergjegjesive n4: MIBU Duke e ditur se vendi ka nevoje per nje organizim institucional qe mund te funksionoje ne menyre efikase me burimet qe vendi realisht mund te siguroje, ka gjasa qe te nevojitet nje reforme institucionale ne nje shkalle te caktuar. Dote ishte e parakohshme te hamendesojme se cilat dote jene rezultatet e kesaj reforme. Megjithate, ka nje sere parimesh te qarta te te cilat ajo mund te bazohet. Pa paragjykuar asnje prej reformave institucionale qe mund te konsiderohen si te pershtatshme per te ardhmen e burimeve ujore te integruara, zbatimi i nje ose me shume planeve te zhvillimit institucional per institucionin ose institucionet qe jane perfshire ne te do te ishte thelbesor. lnstitucionet financiare nderkombetare mund ta lehtesojne kete proces duke pasur parasysh elementet e meposhtme • Ne parim do te ishte e mundur marrja parasysh e forcimit te kapaciteteve ne terren [in situ] (psh pa ndonje ristrukturim te konsiderueshem institucional). Per kete eshte e nevojshme per t'u perqendruar te kualifikimi i stafit per proceset e permendura me siper, zhvillimin e planifikimit strategjik dhe kapacitetet per menaxhimin operacional, ne vend te investimit ne sisteme (investimi ne sisteme dote ishte me kosto me efikase nese behet gjate ose pas riorganizimitltrajnimit, dhe jo para tij); • <;do zhvillim i konsiderueshem institucional ne lidhje me MIBU-ne, qe perfshin ose jo riorganizimin institucional, duhet te perfshije hapat e meposhtem, per te cilat qeveria mund te marre parasysh qe te diskutoje me donatoret mundesine e ofrimit te asistences teknike: vleresimi i sfondit te pergjithshem te roleve dhe funksioneve institucionale qe kerkohen per planifikimin efikas, menaxhimin, rregullimin dhe administrimin e baseneve ujore dhe burimeve ujore; qartesimi i qellimit per permbushjen e sa me shume nevojave qe te jete e mundur duke zhvilluar ose riorganizuar institucionet ekzistuese; - paraqitja e ketij informacioni per qeverine e cila dote vendose me pas se cila rruge zhvillimi dote jete me e preferueshme per tu ndjekur; - bazuar ne opsionin qe qeveria preferon, hartohet nje plan zhvillimi institucional i detajuar per institucionin ose institucionet e perfshira, duke perdorur kerkesat e ngarkeses se punes dhe parametrat e tjere operacionale, qe lidhen me mandatet institucionale, si baze per te punuar drejt funksionimit te plote dhe kuadrit institucional me burime te pershtatshme, i cili mundeson menaxhimin e burimeve ujore ne perputhje me praktikein e mire te Bashkimit Evropian. Kjo synon, mbi te gjitha, te jete realiste: ne menyre qe te mos ndodhe qe te planifikohet di9ka dhe ne fund realizimi i saj te deshtoje Per sa i perket mundesise se riorganizimit te permendur me siper, eshte e rendesishme qe 9do zhvillim ligjor te lejoje ne te njejten kohe fleksibilitetin e nevojshem ne mandatet dhe strukturat institucionale. Kjo aplikohet ve9anerisht ne te gjitha ligJet qe hartohen ne lidhje me transpozimin e direktives 2000/60/EC. Percaktimi i Kuadrit Komunitar per Veprim ne Fushen e Politikes se Ujerave, i ndryshua r me direktiven 2008/105/EC. Nevoja per studime ne lidhje me zhvillimin institucional e pershkruar me siper duhet t'i jape perparesi hartimit te ligjeve, ne ve9anti atyre qe lidhen me di9ka kaq komplekse si9 eshte Direktiva Kuader e Ujit.

3.5.2 Zbatim i plote I parimeve te BE-se p&r ujin dhe mjedisin Afatet kohore per zbatimin e pjeseve te ndryshme te Akis~ mjedisore te Bashkimit Evropian do te jete nje geshtje per diskutim ndermjet Republikes se Shqiperise dhe Bashkimit Evropian. Per pasoje, dote ishte e parakohshme qe ne kete pike te gjykojme se cilat dote jene ato, ve9anerisht ne pikepamjen e nderlikimeve buxhetore te konsiderueshme te sektorit publik. Negociatat duhet te perqendrohen ne njohjen e kufizimeve qe dalin nga studimet e reformes institucionale te pershkruar me siper, dhe jo te angazhojne Shqiperine ne afate kohore kalimtare qe nuk dote respektohen nga kjo e fundit. Kjo nenkupton qe Shqiperia nuk duhet te mbylle negociatat per kapitullin e mjedisit ne marreveshjen e saj te pranimit ne BE, deri sa te perfundohen keto studime dhe pMundimet e tyre te pervetesohen si duhet ne negociata. Si pjese e rendesishme e ketyre gjykimeve, parimet e politikave mjedisore, te cilat perfshijne parimet e parandalimit, plotesimit, proporcionalitetit dhe solidaritetit duhet te miratohen ne legjislacionin kombetar. Kjo behet ne periudhen 2018-2021 me nje asistence financiare nga IPA 2: Mjedisi dhe Veprimi per Klimen, e cila merret me harmonizimin e legjislacionit kombetar me ligjet dhe standardet e BE-se, ndjekur nga hartimi i vleresimeve specifike mjedisore per sektorin e ujit dhe raporte per zgjerimin. Duhet theksuar se harmonizimi ligjor eshte i arsyeshem vetem nese vendi ka burime per te zbatuar me efikasitet legjislacionin perkates. Duke pasur parasysh di9ka te tille, fazat e meposhtme te harmonizimit te legjislacionit duhet te jene te pershtatshme, pa vendosur ne kete faze afate qe mund te ndikojne rezultatin e negociatave me BE-ne: • Krij imi i nje Dispozite e cila integron shtojcen X te direktives 2000/60/EC Percaktimi i Kuadrit te Komunitetit per Veprim ne Fushen Politikave te Ujit, amenduar nga direktiva 2008/105 / EC. Nje projekt vendim i ngjashem eshte pergatitur paraprakisht nga qeveria, por hyrja ne fuqi e ligjit 111/2012, date 15.11.2012 "Mbi Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore" e bejne te pavlefshem keshtu qe brenda nje kohe te pershtatshme duhet te pergatitet nje tjeter VKM-ne e perditesuar; • Direktiva 911271 I EEC per T rajtimin e Ujerave te Ndotura Urbane ndryshuar nga direktiva 98/15/C, rregulli EC/ 1882/2003 dhe rregulli EC/ 1137/2008 kerkon integrimin e saj ne legjislacionin kombetar sepse ligji nr. 111 / 2012, date 15.11.2012 mbi "Menaxhimin e Integruar te Burimeve Ujore'' nuk ofron nje rregullim ne lidhje me standardet e cilesise mjedisore per ujerat siperfaqesore. Ky boshllek duhet te mbushet me akte nenligjore qe integrojne direktiven 91/271 EEC. Perkthimit ne shqip te perkufizimit te nje aglomerati i duhet kushtuar vemendje e ve9ante per te siguruar se vendi ka fleksibilitetin per te quajtur si aglomerate vetem zonat qe mund te prodhoj ne te ardhura te mjaftueshme nga tarifat per te mbajtur funksionale infrastrukturen e kerkuar; • Direktiva 2000/60/EC mbi krijimin e Kuadrit per Aktivitetet e Komunitetit ne Fushen e Politikave Ujore, ndryshuar nga direktiva 2008/32 / EC dhe direktiva 2009/31 / EC ; direktiva 2009/90 / EC mbi specifikimet teknike per analizat teknike dhe monitorimin e gjendjes se ujit, nuk eshte integruar deri me sot ne ligjin kombetar. Keto kerkesa kane kosto te konsiderueshme, si edhe nderlikime per burime njerezore, qe do te kufizojne shkallen e transpozimit ne ligjin kombetar. Megjithate, ne nje kohe te caktuar vendi do te kete nevoje per akte nenligjore qe percaktojne permbajtjen, zhvillimin dhe zbatimin e strategjive qe lidhen me ujin; • Direktiva 2006/1 18 / EC "Mbi Mbrojtjen e Ujerave Nentokesore kunder Ndotjes dhe Prishjes" dhe direktiva 2007160 I EC " Mbi Vleresimin dhe Menaxhimin e Rreziqeve nga Permbytjet' kerkon hartimin e akteve ligjore te nevojshme ne lidhje me Planet e Menaxhimit te Baseneve Ujore dhe Plane te Menaxhimit te Rrezikut nga Permbytjet. Ne kete rast, edhe puna mund te duhet te ndahet ne faza me qellim respektimin e kufizimeve ne burime; • Nje nga tiparet kryesore te Direktives Kuader per Ujerat eshte percaktimi i kufijve territoriale dhe hidrogjeografike. Aktualisht ndarja bazohet mbi kufijte administrative ne vend qe te bazohet mbi kufijte hidrogjeografike. Ky kriter percaktohet nga neni 8, paragrafi 3 i ligjit nr. 111/2012, date 15.11 .2012 "Mbi Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore". Ky kriter i ve9ante me shume gjasa mund te shnderrohet ne nje hap, sepse nderlikimet per burimet jane pak a shume njesoj, pavaresisht se si dikush i percakton kufijte; • Neni 8, paragrafi 2 i ligjit nr. 111 /2012, date 15.1 1.2012 shpjegon se eshte e rendesishme qe te krijohet nje komision i ve9ante per menaxhimin e ujerave nderkufitare te embla dhe detare. Deri me sot, administrimi dhe menaxhimi i ujerave detare nderkufitare nuk eshte permbushur. Ky komitet dote kete detyren e trajtimit te 9eshtjeve vetem ne kontekstin e menaxhimit te burimeve ujore. Perve9 nevojes per akte normative per pajtueshmerine e ligjit nr. 111/2012, date 15. 11.2012 me Direktivat Evropiane duhet te hartohen akte ligjore per zbatimin e ligjit Nr. 111 /2012. Me poshte jane kapitujt e ligjit nr. 11 1/2012 date 15.1 1.2012 "Mbi Menaxhimin e lntegruar te Burimeve Ujore" per te cilat kerkohen akte ligjore: • Neni 25, paragrafi 3 i ligjit nr. 111/2012, kerkon rregullim me ane te nje akti normativ per krijimin e kritereve per objektivat mjedisore per ujerat siperfaqesore, ujerat nentokesore dhe zonat e mbrojtura jane krijuar per te parandaluar demtimin dhe mbrojtur trupat ujore dhe per te ndihmuar ne rehabilitimin e tyre'; • Neni 26, paragrafi 3 i ligjit nr. 11112012 kerkon hartimin e nje akti nenligjor me qellim per te klasifikuar ujerat sipas gjendjes se tyre ekologjike dhe kimike, sasiore dhe kimike; • Neni 34, paragrafi 3 i ligjit nr. 111/2012 i referohet zonave per mbrojtjen e ujit por ka nevoje per me shume trajtim duke reflektuar dispozitat e tij ne nje akt nenligjor; • Neni 36, paragrafi 2 i ligjit nr. 111/2012, kerkon krijimin e nje akti normativ duke dhene specifikime teknike per 9do basen per te vleresuar ndikimin e aktivitetit njerezor, gjendjen e ujerave siperfaqesore, ujerave nentokesore dhe zonave te mbrojtura ; • Krij imi i nje udhezimi ose nje VKM-je qe lidhet me dispozitat e nenit 41 , paragrafi 3 i ligjit nr. 111/2012 ne menyre qe aktivitetet e percaktuara ne nenin 41 te ushtrohen mbi bazen e lejes administrative te miratuar nga Keshilli i Ministrave; • Ne vij im te nenit 50, paragrafit 6, dhe nenit 53 paragrafi 3 i ligjit nr. 111 /2012, duhet te pergatitet nje akt normativ, qe parashtron kushtet per licencimin e pergjithshem dhe specifik, autorizimet, licencat dhe kon9esionet per perdorimin e burimeve ujore; • Neni 60 i ligjit nr. 111/2012, i referohet miratimit te zonave te ve9anta nga ana konservuese. Prandaj per kete qellim rekomandohet qe te pergatitet nje akt nenligjor; • Rekomandohet krijimi i nje akti nenligjor per te miratuar kriteret mjedisore per ndertimin dhe funksionimin e sistemeve te kanalizimeve (neni 76 i ligjit nr. 111/2012); • Rregullat per projektimin, ndertimin dhe funksionimin e impianteve per trajtimin e ujerave te ndotura sipas dispozitave te nenit 82 te ligjit nr. 111 /2012; • Neni 86, paragrafi 1 i ligjit nr. 111/2012, parashikon kushtet per zbatimin e sakte te ligjit. Ne terma konkrete, eshte shume e nevojshme qe te zhvillohet nje akt normativ i cili te kete si synim programin e monitorimit sistematik te ujerave siperfaqesore, nentokesore dhe zonat e mbrojtura; • Ne perputhje me nenin 88 pika 3 duhet te zhvillohet kuadri i pershtatshem ligjor per zhvil limin dhe menaxhimin e kadastres se ujit. Mendohet se disa rregulla/VKM- duhet te hartohen (disa prej tyre jane krijuar, por nuk jane miratuar nga Keshilli i Ministrave) dhe miratohen brenda nje periudhe maksimale dy vje9are. Eshte e rendesishme per institucionet e ndikuara nga keto akte te ardhshme, qe te hartojne nje plan drejtimi brenda kesaj periudhe, per te marre miratimin per gjithe paketen me akte ligjore ne vijim te ligjit nr. 11 1/2012. Ky plan veprimi duhet te perfshije ekspertizen e eksperteve vendore/nderkombetare, si dhe nje analize financiare te ndikimit qe keto akte dote kene ne buxhetin e shtetit. Rekomandimet jane si me poshte: F-,z~ • Kornize ligjore per zhvillimin dhe menaxhimin e kadastres ligjore; • VKM " Mbi permbajtjen, Zhvillimin dhe Zbatimin e Strategjive Kombetare te Ujit, te Planeve te Menaxhimit te Baseneve Ujore dhe Planeve te Menaxhimit te Rrezikut nga Permbytjet"; • Akte nenligjore "per te miratuar kriteret mjedisore per ndertimin dhe funksionimin e sistemeve te kanalizimeve"; • Kuader ligjor per hartimin, ndertimin dhe funksionimin e impianteve te sistemeve per trajtimin e ujerave te ndotura ; • Nje akt nenligjor qe ka si qellim miratimin e rregullores mbi programin e monitorimit sistematik te kushteve te ujerave siperfaqesore dhe nentokesore dhe zonat e mbrojtura. F L • Miratimi i nje akti nenligjor per klasifikimin e ujerave sipas gjendjes se tyre ekologjike, kimike, si dhe asaj sasiore; Miratimi i aktit ligjor per zonat e mbrojtura ujore. • Miratimi i nje akti normativ mbi specifikimet teknike per te vleresuar ndikimin e aktivitetit njerezor, gjendjen e ujerave siperfaqesore, ujerave nentokesore dhe zonave te mbrojtura; Miratimi i kuadrit ligjor ne menyre qe aktivitetet e percaktuara ne nenin 41 te kryhen mbi bazen e lejes administrative te miratuar nga Keshil Ii i Ministrave. Gjate miratimit te rregullave te mesiperme do te organizohen seminare per harmonizimin e politikave dhe legjislacionit per politike-beresit dhe sherbyesit publike duke rritur keshtu bashkepunimin nderministror. 3.S.3 Arritja e zhvillimit te kapaciteteve Autoritetet pergjegjese duhet te perbal len me kompleksitetin e sfidave te ujit qe duhet te permbushen dhe me kompetencat qe kerkohen per te kryer keto detyra. Keto perfshijne: planifikimin, krijimin e rregullave, menaxhimin e projektit, financimin, buxhetimin, mbledhjen e te dhenave dhe monitorimin, menaxhimin e rrezikut dhe vleresimin. Per me teper autoritetet duhet te perputhin nivelin e kapaciteteve teknike, financiare dhe institucionale ne sistemet e administrimit te ujit me natyren e problemeve dhe nevojave te identifikuara. Zhvillimi i vazhdueshem i kapaciteteve dote kerkohet gjithashtu per te perballuar sfidat per te qene ne pajtim me legjislacionin mjedisor te BE-se. Per te arritur kete, pritet qe nje game e madhe programesh dhe materialesh trajnimi do te zhvillohen nga Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore, me mbeshtetjen e konsulenteve, nese eshte e nevojshme, duke u bazuar mbi Propozimin per Zhvillimin e Kapaciteteve te krijuar ne Projektin Burimet Ujore dhe Ujitja. Ofrimi i kurseve te trajnimit mund te shihet si nje proces shume vjegar, i paraprire nga nje vleresim vjetor i nevojave per trajnim.

3.5.4 Nxitja e bashk~rendimit dhe planifikimlt nd~rsektorial Duhet te permiresohet koherenca e politikave permes nje koordinimi efikas te gjithe aktoreve, atyre te brendshem dhe te Jashtem, veganerisht ndermjet politikave per ujin dhe mjedisin, shendetesine, energjine, bujqesine, industrine, planifikimin hapesinor dhe perdorimin e takes. Nevojitet koordinimi ndersektorial per mekanizmat e koordinimit te menaxhimit te burimeve ujore per te lehtesuar politika koherente ndermjet ministrive, agjencive publike dhe niveleve te qeverisjes. Kjo dote perfshinte gjithashtu zhvillimin e planeve ndersektoriale duke krijuar Grupin per Menaxhimin e lntegruar te Politikave per Ujin sipas Urdhrit te Kryeministrit nr. 129 (date 21.09.2015) dhe krijimin e Grupeve Tematike ne lidhje me "ujin per njerezit", "ujin per ushqimin" , "ujin per industrine dhe energjine" dhe "ujin per mjedisin" qe tashme jane efektive. Vete procesi i pergatitjes se Planit Kombetar te Menaxhimit te Ujit duhet te marre parasysh opsionet dhe skenaret e zhvillimit brenda vete sektorit te ujit, si dhe marredheniet midis sektoreve qe mund te kene nje ndikim mbi burimet ujore, si industria per shembull. Ne menyre te ngjashme, pasojat e vendimeve te menaxhimit te ujit ne sektore te tjere duhet te jene nje pjese integrale e analizave te bera gjate procesit te planifikimit. Per pajtueshmerine me BE-ne eshte thel~sore qe procesi i planifikimit, sig edhe parashtrohet te PMBU-te, te perfshije analiza te rrezikut, si per shembull ndryshimet klimatike, ndotjen e ujerave nentokesore, permbytjet dhe thatesirat, si dhe rreziqet ekonomike, politike dhe te tjera si dhe trajtimin e masave te nevojshme dhe te pershtatshme per te reduktuar ose menaxhuar rreziqet, duke u bazuar mbi nje mirekuptim te perbashket per parimet e pranuara MIBU, dhe duke ndjekur takimet ne tavolina te rrumbullaketa ne nivelin e basenit ujor dhe ate qendror, qe pritet te kryhen rregullisht Me qellim krijimin e nje sistemi MIBU efikas, perterites per klimen, studimet do te duhet te kryhen gjate periudhes 2018-2019 per aftesine perteritese te ndryshimeve klimatike, vulnerabilitetin dhe tendencat lidhur me menaxhimin operacional, veganerisht ofrimin e sherbimit, funksionimin e infrastruktures dhe monitorimin ne nivel baseni ujor. Ne te njejten linje, per te mbeshtetur kuptueshmerine e perbashket te parimeve MIBU dhe disponueshmerine e ujit per sektor, ministrite, institutet dhe agjencite e baseneve ujore do te duhet te konsiderojne perfshirjen e informacionin per ndryshimet klimatike ne proceset e planifikimit te sektorit deri ne fund te vitit 2019. Si pasoje, mund te arrihet nje nivel i larte njohurish per planifikimin, hartimin e rregullave, menaxhimin e projektit, financimin, buxhetimin, mbledhjen e te dhenave, menaxhimin e rrezikut dhe vleresimin ne te gjashta Basenet Ujore qe do te lejonte nje qasje te integruar dhe ndersektoriale per rritjen e ndergjegjesimit dhe pershtatjen ndaj ndryshimeve klimatike.

3.5.5 Zhvilllmi i instrumenteve ekonomike dhe financiare per rikuperimin e kostove lnstrumentet ekonomike perdorin gmimet e mallrave dhe masa te tjera qe bazohen ne treg per te permiresuar menyren se si uji menaxhohet dhe perdoret Dispozita e rikuperimit te kostos ne DKU i referohet fuqishem parimit "ndotesi paguan". Ajo nxitet nga dhenia e stimujve per perdoruesit e ujit per ta konsumuar ujin me efikasitet dhe ne nje menyre qe eshte ne perputhje me interesin publik. Parimi "ndotesi paguan" kerkon qe kostot e ndotjes te paguhen nga ata qe i shkaktojne. Ky parim synon percaktimin e menyres se si duhet te percaktohen kostot e parandalimit dhe kontrollit te ndotjes. Pershtatja e kuadrit ligjor qe vendos gjoba per ndotjen, pritet qe dote ndiqet nga nje periudhe e perputhshmerise per ndotesit e mundshem, dhe per pasoje duhet krijuar edhe nje buxhet ekologjik nga janari i vitit 2018 dhe ne vazhdim. Si pasoje, deri ne fund te tremujorit te trete te vitit 2018, duhet te zhvillohen standardet dhe udhezuesit per krijimin e vlerave baze per perdorimin e ujit ne sektore te ndryshem, te ndjekur nga percaktimi i shpejte i ketyre vlerave. lnstrumentet ekonomike per t'u zhvilluar midis janar-dhjetor 2018 perfshijne: • Tarifat dhe <,mimet e paguara nga perdoruesit e ujit (familjet, industrite, fermeret) per ofruesit e tyre te sherbimeve. Per te qene efektive, tarifat duhet te jene volumetrike - d m.th. bazuar mbi sasine e ujit te konsumuar. Tarifat aplikohen si per pagesat per trajtimin e ujit te embel ashtu dhe per trajtimin e ujerave te ndotura; • Pagesat per nxjerrjen e ujit te vendosura per nxjerrjen e ujit bruto nga lumenjte, liqenet dhe akuiferet nga ofruesit e sherbimeve bashkiake, fermeret, kompanite industriale dhe ato minerare; • Pagesat per ndotje te cilat penalizojne shkarkimin e ujit te ndotur ne trupa ujore publike ose akuifere; • Subvencione per te ofruar nxitje pozitive per sjellje qe konsiderohen se jane ne interes te publikut, p.sh. per lidhje ne sistemine ujit publik, promovimin e higjienes se sigurt familjare, per kompanite qe instalojne pajisje me perdorim efigient te ujit. lntegrimi i ketyre instrumenteve ne kuadrin ligjor kombetar deri ne dhjetor 2018, do te kete efekte pozitive dhe negative per perdoruesit e ujit, duke shperblyer perdoruesit qe njohin vleren e vertete te ujit, dhe duke penalizuar perdorimin e pakujdesshem dhe jo social. Nje seri gjitheperfshirese seminaresh per zhvillimin e kapaciteteve do te zhvillohet ne kuadrin e Projektit IPA ne vitet 2018-2019 per departamentet teknike, administrative, dhe financiare me pergjegjesi qe lidhen me perdorimin e ujit ne Agjencine e Menaxhimit te Burimeve Ujore; ministrine pergjegjese per mjedisin, ministrine pergjegjese per geshtjet e energjise; ministrine pergjegjese per geshtjet e turizmit; ministrine pergjegjese per financat; ministrine pergjegjese per shendetesine; ministrine pergjegjese per emergjencat civile. Kontributi i kerkuar i perdorueseve te ndryshme te ujit u zberthye ne industri, mirembajtje dhe agrikulture, sepse rikuperimi i kostos (AEM, 2013) se sherbimeve te uj it do te kerkoje qe analizat ekonomike te behen sipas DKU-se shtojca Ill. Kostot qe dote rikuperohen nuk perbehen vetem nga kostot financiare te sherbimeve te ujit, par dote perfshijne gjithashtu kostot e mjedisit dhe te ate te burimeve.

3.5.6 Rritja e integritetit dhe transparences lntegriteti nuk mund te detyrohet: ai duhet te nxitet dhe te ndihmohet per t'u rritur. Transparenca eshte rezultat i kombinimit te integritetit me procedural qe e demonstrojne ate permes veprimeve. lntegrimi i ketyre praktikave ne aktivitetet dhe institucionet qe lidhen me menaxhimin e integruar te burimeve ujore promovon llogaridhenie dhe besim mete madh. Si pasoje, kjo 90n ne vendimmarrje me efikase ne zbatimin e programeve te masave per te cilat eshte rene dakord. Menaxhimi i integruar efikas i burimeve ujore ne nivel baseni ujor varet nga permiresimi i performances dhe llogaridhenies nepermjet vleresimeve te rregullta duke perdorur tregues performance, si edhe rrjete raportimi dhe njohurish. ydo sistem i krijuar per kete qellim duhet te jete realist per sa i perket nivelit te gjetjes se burimeve qe mund te jene te disponueshme per zbatimin e tyre. Standardet per performancen dhe procedurat shoqeruese per rishikim nga koleget kane nevoje qe se pari te promovojne besimin ndermjet grupeve te ndryshme te perdoruesve te ujit, duke guar ne nje bashkepunim me proaktiv nga poshte-larte (mekanizmat nga poshte-larte jane gjit hmone te dobishme ne situata ku burimet rregullatore jane te kufizuara). Standarde dhe procedura te tilla duhet te synojne te jene sa me realiste qe te jete e mundur: jo te jene shume teknike ose te mbinga rkuara mete dhena; te bazohen same shume qe te jete e mundur ne vezhgime te thjeshta, por gjithsesi objektivisht te verifikueshme, qe kane njefare rendesie per individet e perfshire; dhe te shprehen ne terma qe mund te komunikohen te publiku i gjere. Kjo e ben me te thjeshte aplikimin e ketyre masave ne nje mjedis me pale te shumta interesi. Skemat PPP mund te luajne nje rol te rendesishem per kete. Se fundi, qellimi duhet te jete, zhvillimi i nje kompleti mjetesh perkatese dhe plane veprimi qe identifikojne dhe trajtojne geshtjet e integritetit dhe transparences ne lidhje me menaxhimin e integruar te burimeve ujore, sig jane paktet e integritetit, analiza e rreziqeve dhe deshmitaret sociale. Ne te njejten kohe, ka nevoje per nje sere trajnimesh gjitheperfshirese per zhvillim kapacitetesh dhe keshillimi (aktualisht te parashikuara si pjese e Projektit IPA per periudhen 2018) per ministrine pergjegjese per furnizimin me uje dhe kanalizimet, OJQ-te dhe perfaqesues te sektorit privat ne pozicione te pergjegjesise sociale dhe mjedisore te korporatave qe lidhen me MIBU-ne. Kjo dote promovoje vetebesimin e te gjitha paleve te interesit ne nivel qendror, rajonal dhe vendor, duke u mundesuar atyre qe te perfshihen ne menyre me produktive ne zhvillimin e PMBU-ve te para, qe prej f illimit dhe deri ne fund te vitit 2021 .

3.5.7 Pjesemarrja e grupeve te interesit ne MIBU Duke zhvill uar procedura per te garantuar pjesemarrjen aktive te grupeve te interesit per zhvillimin e politikave te ujit, institucionet e uj it dhe kornizat e administrimit te ujit do te rrisin llogaridhenien, transparencen dhe besimin ne vendimmarrje. Neni 14 i Direktives Kuader per Ujin ka te beje me pjesemarrjen e publikut dhe udhezimet perkatese qe jane ne perfitim te grupeve te interesit dhe publikut te gjere. Plani i angazhimit te grupeve te interesit per kontribute te informuara dhe te orientuara nga produkti ne lidhje me hartimin dhe implementimin e politikave te ujit duhet t'i kushtojne nje vemendje te vegante kategorive jo te perfaqesuara mjaftueshem (te rinjve, te varferve, grave dhe perdoruesve shtepiake) si dhe grupeve te interesit dhe institucioneve te tjera qe lidhen me ujin. Per te ekuilibruar pritshmerite eshte e nevojshme qe te percaktohen proceset e vendimmarrjes, perdorimi i pritshem i te dhenave dhe kontributi i grupeve te interesit, zbutja e gekuilibrave ne kompetenca dhe fuqi, nga grupe interesi qe jane te perfaqesuar ne mase mete madhe si dhe ndermjet atyre qe jane eksperte dhe qe nuk jane eksperte. Kuadrot ligjore dhe institucionale, strukturat organizative dhe autoritetet pergjegjese duhet te pershtaten per angazhimin e grupeve te interesit, duke marre parasysh rrethanat vendore, nevojat dhe kapacitetet ekzistuese. Aktualisht ne Republiken e Shqiperise nevojitet fuqizimi i autoriteteve dhe perdoruesve vendore per te identifikuar dhe trajtuar permiresimet ne menaxhimin e burimeve dhe sherbimeve ujore 60 . Kjo mund te permiresohet duke promovuar bashkepunim ndermjet institucioneve dhe planifikuesve te ujit, duke integruar te tre nivelet e angazhimit te grupeve te interesit (informimi, konsultimi, vendimi). Per te zbutur prekshmerine sociale dhe mungesen e balances gjinore qe lidhet me MIBU-ne, kerkohen gjithashtu aktivitete te tjera si per shembull kurrikulat e edukimit publik, hartimi i kornizes per programet e 31 korrik 2014. Parlamenti miratoi ligin 115/2014 "Mbi ndarjen terr~orial dhe administrative U! nj!lsive qa qeverisjes vendore ne Republik!!n e Shqip!lris!I". nxitjes dhe zbatimi i saj per te rritur deri ne vitin 2020 aksesin ne uje dhe sMrbimet e higjienes per grupet e prekshme sociale. Ne kete menyre, ministria pergjegjese per 9eshtjet sociale duhet te jete nje anetare aktive e Grupit Tematik qe lidhet me 'ujin per njerezit'.

3.5.8 Hartimi i marreveshjeve nderkufitare Menaxhimi nderkufitar i integruar i burimeve ujore kerkon pergjegjesi dhe bashkepunim midis shteteve. Per te rritur bashkepunimin me vendet kufitare ujore, deri ne fund te vitit 2018 duhet te zhvillohet nje Kornize per Bashkepunimin Nderkombetar ne Fushen e Ujerave, e cila do te mundesoje negocimin e objektivave te perbashketa per cilesine e ujit, perdorimin e ujit dhe kontrollin e permbytjeve, qe duhet te ndermerren duke filluar ne vitin 2019. Kuadri duhet te perfshije gjithashtu dispozita per ratifikimin e "Konventes mbi Ligjin e Perdorimit Jo-Lundrimit te Rrjedhave Nderkombetare te Ujit" dhe "Protokollit te Konventes per Parandali min e Ndotjes Detare nga Hedhja e Mbeturinave dhe Qeshtjeve te tjera" dhe te krijoje nje plan veprimi per rindertimin e bashkepunimit bilateral me Greqine pas marreveshjes se vitit 2003. Duke pasur parasysh ekspertizen teknike qe kerkohet, punonjesit publike te ministrise pergjegjese per punet e jashtme do te kene nevoje per trajnim per (i) zhvillimin e sistemeve te paralajmerimit te hershem per permbytjet nderkufitare dhe rastet e ndotjeve, (ii) zhvillimin e planeve te perbashketa per zonen bregdetare, dhe (iii) mirembajtjen cilesore te liqeneve nderkufitare brenda basenit te Drinit. Hapi tjeter per bashkepunimin ne nivel nderkufitar eshte transferimi i bashkepunimit te komisionet nderkufitare, vijimin e inspektimeve te vazhdueshme dhe te perbashketa jo me vane se viti 2019 dhe fillimin e zhvillimit te PMBU-ve te perbashketa deri ne vitin 2020.

3.5.9 Monitorimi dhe vleresimi i zbatimit Ui politikave per menaxhimin e ujit Monitorimi dhe vleresimi i rregullt i politikave te ujit dhe ndarja e rezultateve me publikun do t'i bejne vendimet MIBU me shume transparente, dote rrisin integritetin dhe do te mbeshtesin nje vendimmarrje efikase. Sapo te jene vendosur sistemet rajonale dhe vendore te monitorimit, 9do dy vjet do te pergatiten, publikohen dhe shperndahen Raporte Kombetare perGjendjen e Burimeve Ujore nga Agjencia Kombetare e Mjedisit. Zhvillimi i Planeve te Menaxhimit te Baseneve Ujore ofron nje mundesi te shkelqyer per te testuar dhe arritur kete transparence, perderisa te gjitha grupet e interesit dote perfshihen ne procesin e zhvillimit te planeve, ne nje menyre ose nje tjeter, qe nga fillimi. Per me teper, informacioni per kadastren e ujit duhet te behet pjeserisht i aksesueshem per grupet e interesit dhe publikun e pergjithshem gjate vitit 2018 dhe me tej, me ane te kontaktit te pershtatshme per perdoruesit. lnstitucionet e caktuara per monitorimin dhe vleresimin duhet te pajisen me nje kapacitet te mjaftueshem, nje shkalle te pershtatshme pavaresie dhe burimet e nevojshme per te vleresuar administrimin e ujit dhe zbatimin e strategjise MIBU dhe 9do rregullim qe kerkohet ne periudhen 2018-2027.

3.6 Rezultatet kryesore Objektivat e politikave krijojne nJe Iiste produktesh kryesore qe duhet te zbatohen. Shtojca A jep detaiet e plota te produkteve, ndersa kapitulli 5 ofron aktivitetet qe jane ne perputhje me parimet SMART ne lidhje me planifikimin dhe zbatimin. Rezultatet madhore te meposhtme jane marre nga MIBU-ja. Kjo nuk eshte nje liste perfundimtare, par nje liste e detyrave qe kerkojne perpjekje per te siguruar qe menaxhimi i metejshem i burimeve mund te zhvillohet, zbatohet dhe sigurohet. Prioritarizimi ne kete liste mund te ndryshoje ndermjet agjencive qeveritare, baseneve ujore dhe paleve te interesit, por per te siguruar efektivitetin e MIBU-t, keto detyra duhet te adresohen dhe te dokumentohen ne menyre qe agjencia pergjegjese te mbaje pergjegjesine. R zu't1L1. e r t: 1 • Pergjegjesit institucionale te jene percaktuar (p.sh. planifikimi, monitorimi, zbatimi, konsolidim, etj); • Standarded shqiptare te cilesise se ujit zbatohen dhe monitorohen ne vazhdimesi kerkesat e cilesise se ujit; • Plan kombetar manaxhimi efektiv per katastrofat i cili reflekton me prioritet katastrofat te lidhura me ujin dhe rreziqet shendetesore te lidhura mete; • Jane hartuar dhe zbatuar Planet e Menaxhimit te Permbytjeve dhe Thatesires sipas kerkeses se DP-se, me perfshirjen dhe angazhimin, komunikimin, mekanizmin e ndarjes ne burra, gra, djem dhe vajza; • Planet e menaxhimit krahasuar me dokumentat per ndryshimet klimatike per ujin te BE-se; • Vendosjen e Planeve te Harmonizuara Monitorimi ne perputhje me ligjet dhe qe percaktojne ku, sa shpesh dhe gfare duhet monitoruar; Jane akredituar testimi i cilesise se ujit dhe laboratoret analitike (mikrobiologjike dhe biokimike); • Kadastra e ujit eshte funksionale; • Bashkepunimi midis institucioneve shkencore te jete efigente; • Guidat dhe raportet ne lidhje me parimet mjedisore te parandalimit, subvensionimit, proporcionalitetit dhe solidaritetit jane percaktuar; • Jane realizuar vleresimet ne zbatimin e parimeve; • Planet sektoriale jane bazuar ne mirekuptimin e perbashket te parimeve te MIBU-te dhe ujin e nevojshem per gdo sektor; • Kuadri ligjor lejon instrumentat ekonomik sig jane tarifat, pagesa per marrjen e ujit, pagesa per ndotjen dhe subvensionet; Politikat per MIBU-te dhe PMBU-te jane zbatuar me nje perfshirje te qarte te grupeve te interesit dhe autoritetet qendrore bejne marreveshje dhe premtime transparente; • Marreveshjet nderkufitare jane funksionale, jane zhvilluar plane PMBU disa pa leshe; • Raporte monitorimi vjetore dhe 6-vjegare vleresimi, konkluzionesh jane zhvilluar/ zbatuar. • Zhvillon Plane Menaxhimi te Baseneve Ujore dhe PM-ve, te cilat vendosin kritere prioritare te qarta ne perdorimin e ujit, bazuar ne kushtet e pasurive ujore per gdo basen; Program imasave ne perputhje me ndryshimet klimatike te BE-se ne lidhje me ujin; • Zbaton masat; • Permireson infrastrukturen; • Perdorimin ne menyre me efektive te ujit; • Realizon menaxhimin e kerkeses per uje; • Perdorimi i ujit (me prioritet te larte per ujin per pirje) si prioritet; • Jane realizuar sistemi i monitorimit per ujerat nentokesore, lumenjte, liqenet/rezervuaret, zonat e ndermjetme dhe ato bregdetare; • Jane planifikuar dhe buxhetuar kapacitetet institucionale per MIBU-ne perfshire logjistiken, duke marre ne konsiderate mundesine e barabarte per rritJen e kapaciteteve per meshkujt dhe femrat e stafeve dhe te grupeve shkencore; Materialet e trajnimit dhe kurset jane te pershtateshme per nivelet e larta, mesatare dhe te uleta te stafeve me mundesi te njejte per meshkujt dhe femrat; • Strategjia MIBU-se dhe PMBU-ve jane zhvilluar dhe pranuar nga grupet e interesit. • lnvestimet jane prioritizuar bazuar ne nevojat sociale dhe vleresimin ekonomik dhe vullnetit per te paguar per F dhe M (te ndara sipas gjinise, moshes, vendndodhjes); • Projektet jane zbatuar ne zonat me problematike te ndjeshme ndaj mungeses se ujit; • Mekanizmat perfshij ne procedurat per pjesemarje te barabarte gjinore ne konsultimet me palet e interesit dhe jane percaktuar proceset e marrjes se vendimit; Jane realizuar fushatat e ndergjegjesimit sistematik mbi interesat konkurruese, kurrikulat e arsimit drejt nje kulture te menaxhimit te integruar te ujit.

3.7 Supozime dhe rrez1qe Supozimet dhe rreziqet duhet te identifikohen ne menyre qe te ndermerren politika per te minimizuar keto rreziqe dhe per te siguruar rezultatin mete mire te mundshem te synuar. Ne vijim jane identifikuar supezimet, por duhet theksuar se supezimet dhe rreziqet shtese mund te shtohen ne varesi te institucionit qe eshte duke zbatuar planin. 3 .7 .1 Supozime kyc;e Gjate hartimit te strategjise MIBU, jane identifikuar supozimet kryesore te mepeshtme: • Vullneti pelitik mbizoterues per zbatimin e strategjise do te jete i qendrueshem per nje periudhe deri ne 2028 dhe dote jene subjekt i rishqyrtimit 9do 6 vjet. Kjo strategji duhet te pranohet dhe te zbatohet per te siguruar se ne qofte se eshte prezantuar nje mandat i ri pelitik, stabiliteti i ketyre programeve dhe financimi eshte i siguruar; • Pa let e interesit (qeveritare, rajonale dhe vendore dhe OJQ-te/OSHC-te) vazhdojne interesimin ne 9eshtjet MIBU, dhe vazhdojne te jene te gatshme te punojne se bashku ne nje kuader qeverises ndersektorial; • Korniza e administrimit MIBU do te zhvilloje kapacitetet per te permbushur aktivitetet e planifikuara qe kerkon sistemi i njohurive dhe dote siguroje qe perfitimet ekonomike nga MIBU-te te jene ndare midis paleve; • Palet e interesit jane te gatshme dhe ne gjendje per te perqafuar ndryshimin ne drejtim te praktikave te mira dhe jane te prirura per te bashkepunuar edhe ne drejtim te shkembimit te informacionit dhe te dhenave; • Dote rritet akordimi buxhetor ndersektorial per MIBU-ne dhe dote identifikohen burimet shtese buxhetore gjate periudhes se zbatimit te strategjise MIBU; • Nuk dote kete ristrukturim radikal institucional qe ne menyre te konsiderueshme gerryen petenciali n per aktivitetet e strategjise, te c ilat dote financohen dhe ose zbatohen. 3 .7 .2 R reziq et qe i kanosen objektivave te synuar Rreziqet kryesore per zbatimin e suksesshem te strategjise MIBU jane: • Koha per te krijuar kornizen e nevojshme te qeverisjes se ujit dhe per te zhvilluar sistemin e nevojshem dhe kapacitetet e nevojshme MIBU v leresohet se eshte shume e gjate; • Pamundesia per te siguruar financim te pershtatshem; • Partneret zhvillimore mund te vonojne ape nuk mbajne angazhimet e tyre financiare; • <;eshtjet e integritetit dhe transparences ndikojne vendimmarrjen; Mund te jete e veshtire per t'u siguruar angazhimi nga sektoret perkates; • Reformat ape zgjedhjet institucionale mund te prishin ndertimin e partneritet~ dhe kufizojne procesin e zbatimit.

3.7.3 Menaxhimi i riskut Per te adresuar rreziqet e identifikuara ne seksionin 3.7.2, jane propozuar masat e meposhtme te menaxhimit te rrezikut: • Sigurimi i financimit te pershtatshem: Financimi qe kerkohet do te sigurohet nga te gjithe sektoret qe lidhen me ujin dhe permes angazhimit politik te miratimit perfundimtar ne KKU dhe nga VKM-ja. QSH-ja do te siguroje qe financimi per MIBU-ne dote vije ne rritje d he dote mbrohen nga goditjet financiare. QSH-ja do te ndjeke angazhimet e saj financiare, dhe do te siguroje nje shperndarje ne kohe te buxheteve dhe llogarive. Fonde shtese dote mundesohen permes dialogut me partneret per zhvillim si dhe mekanizmave te tjera te reja; • Zhvillimi i kapaciteteve per te rritur thithjen e buxheteve: aktivitetet per zhvillimin e kapaciteteve do te vijojne me shpejtesi per te krijuar kapacitete operacionale per ta bere strategjine funksionale; • Prioritet per parimet e integritetit dhe transparences; • Asistenca teknike: do te ndihmoje per te plotesuar mangesite dhe te vijohet me shpejtesi per ndertimin e kapaciteteve. QSH-ja dote siguroje qe te krijohet nje strukture e re MIBU me stafin e duhur dhe kompetent deri ne mes te 2018. 4 Burimet Financiare

4.1 Hyrje Strategjia Kom~tare e Menaxhimit te lntegruar te Burimeve Ujore eshte nje strategji shume dimensionale me horizont afatgjate planifikimi (deri ne vitin 2027) qe perpiqet te marre ne konsiderate paqartesite ne nje sere sektoresh, nen-sektoresh, politikash dhe perfundimesh. Ne kete kontekst, ky kapitull synon te hartezoje dhe shperndaje burimet sipas lidhjes se tyre me politikat, qellimet dhe rezultatet qe jane trajtuar me pare, per te arritur tek ndikimi qe keto vendime dote kene mbi planifikimin financiar ne te ardhmen. Nevojat per financim mund te permbushen drejtpersedrejti nga buxheti i shtetit, mbeshtetja nga donatoret ne formen e granteve apo kredive, si dhe te gjitha financimeve te tjera te parashikuara kapitale, operacionale dhe te asistences teknike. Nga pikepamja e llogaritjes, ne metodologj ine dhe supozimin e ndjekur, Programi Buxhetor Afatmesem (PBA) (Buxheti i Shtetit) eshte gjitheperfshires i burimeve qe permbushin nevojat per financim, qofshin me financim te huaj apo te brendshem. Eshte e qarte qe strategjia e Menaxhimit te lntegruar te Burimeve Ujore ndikon ne shperndarjen e shpenzimeve publike, si9 mund te jene buxheti afatmesem dhe ai vjetor Strategjia paraqet nje panorame te pergjithshme te shperndarjes se nevojave per burime gjate nje kuadri kohor specifik. Per shka k te faktit se kjo strategji shtrihet gjate nje periudhe relativisht te gjate (2018-2027), ka gjasa qe gjate viteve ne vijim te kete ndryshime, jo vetem per sa i perket qellimeve te identifikuara, qe mund te arrihen me shpejt se sa jane planifikuar, por ne lidhje me sfidat e reja qe mund te lindin ne te ardhmen. Per kete arsye, burimet ekzistuese te planifikuara mund te transferohen nga nje program buxhetor ne tjetrin, ose mund te nevoj ilet dedikim i burirneve te reja sipa~ nevojave te r·eja. Roli i strategjise, ne lidhje me percaktimin sasior te nje niveli te parashikuar investimesh/shpenzimesh kapitale, eshte te sherbeje si nje dokument reference qe drejton planet e shpenzimeve qeveritare ne te ardhmen. Nderkohe, stafi ekzistues i instit ucioneve te perfshira, ne shumicen e rasteve do te jete drejtperdrejte pergjegjes per zbatimin e masave operacionale te nevojshme. Ne m~shtetje te ketij fakti, qeveria, ne kuader te strategjive per bashkepunim me vendet partnere, do te kerkoje financime te vazhdueshme me qellim te posa9em per ngritjen e kapaciteteve. Ne kete faze, strategjia sherben per te shprehur perparesite ne nje menyre te qarte. Ne kete menyre, ndikimet e mundshme fiskale te politikave dhe te pMundimeve kryesore te shprehura jane krahasuar me spektrin e gjere te mundshem te burimeve te financimit.

4.2 Metodologjia e perdorur Ky kapitull trajton ne menyre te permbledhur referencat e lidhura me nevojat per burime financiare, qe jane te nevojshme per arritjen e qellimeve strategjike percaktuar ne kapitullin 2 dhe objektivat politike si9 pershkruhen ne kapitullin 3. Ne kete kuader, si9 edhe sugjerohet nga metodologjia per hartimin e strategjive sektoriale apo ndersektoriale (Urdher i Kryeministrit nr. 93, date 07.08.2012), i referohet planeve buxhetore te dhena ne Programin e Buxhetit Afatmesem (PBA), qe kerkon pergatitjen nga 9do ministri te nje plani tre vje9ar brenda kufijve te percaktuar te shpenzimeve dhe ne perputhje me strategjine Kombetare per Zhvillim dhe lntegrim (SKZHI) 2015-2020 (miratuar ne maj, 2016). Procesi i PBA-se drejtohet nga minist ria pergjegjese per financat me synimin per te siguruar nje lidhje te qarte midis shperndarjeve te buxhetit dhe qellimeve te politikave, duke arritur keshtu nje parashikueshmeri dhe efikasitet mete la rte te shperndarjes se burimeve. Strategjia Kombetare per Zhvillim dhe lntegrim 2015-2020, se bashku me strategjite e sektorit, strategjite ndersektoriale, master planet dhe planet e punes, qe te gjitha formojne kuadrin e zhvillimit strategjik gjitheperfshires per vendin. Ato percaktojne prioritetet, vizionin dhe ne te njejten kohe objektivat e pergjithshem dhe specifike, afatmesem dhe afatgjate. Keto dokumente do te sherbejne si drejtim per monitorimin dhe zbatimin e reformave te qeverise, duke percaktuar etapat per permbushjen e synimeve. PBA-ja eshte elementi thelbesor i Sistemit te lntegruar te Planifikimit (SIP). Si e tille, ajo sherben si nje instrument per bashkerendimin e buxhetit me politikat e pergjithshme dhe ato sektoriale te SKSHl-se. Procesi i PBA-se ndihmon me sigurimin e qendrueshmerise se financave publike duke paraqitur nje platforme afatmesme ne planifikimin e shpenzimeve publike. Tavanet buxhetore per vitin e pare te PBA-se jane te percaktuar me detaje gjate procesit te buxhetit vjetor qe ndermerret c;:do vit ne periudhen korrik-tetor. Buxheti per c;:do ministri linje i nenshtrohet nje procesi te vazhdueshem shqyrtimi, permes hartimit vjetor te PBA-se ne nje cikel tre vjec;:ar. Kalendari i PBA-se eshte nje pJese perberese e kalendarit te pergjithsMm te SIP-it Vendosja e kalendarit te PBA-se nen tavanin e SIP-it ka transformuar te gjithe filozofine duke kaluar nga nje buxhet i bazuar ne inputet, ne nje buxhet te bazuar ne perfundime dhe performance. Tabela e meposhtme tregon kalendarin e PBA-se ne detaje: Strategjia MIBU dhe plani i saj i veprimit duhet te jene ne shqyrtim te vazhdueshem nga aktoret, duke siguruar keshtu nje baze informacioni per percaktimin e tavaneve te buxhetit dhe per te sherbyer si nje baze e mire monitorimi dhe informacioni per nevojat e financimit nga buxheti i shtetit apo investimet e huaja. Tabela ne vijim ka referenca mbi institucionet dhe programet buxhetore te cilat jane marre ne konsiderate gjate llogaritjes se kostos te startegjise. Keto jane percaktuar nga ministria pergjegjese per financat, si pjese e fazes se dyte pergatitore te kuadrit te PBA-se 2018-2020, dhe identifikohen si specifikisht te lidhura drejtpersedrejti me politikat e Menaxhimit te lntegruar te Burimeve Ujore (tabela 17) Tabela 17: Programet buxhetore sipas institucionit Instrtu c 10 n1 Progr1met e buxhet1t Agjenica e Menaxhimit te Burimeve Ujore dhe ministria Adminislrimi I ujt!rave pt!rgjegjt!se per ujitje dhe kullim . Menaxhimi i infrastrukturt!s st! ujltjes dhe kullim~ Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore • Shpenzime te tjera (pagat e stafit: koordinim me sektorin MIBU) - - - --- Ministria pt!rgjegjt!se per 9t!shtjet mjedisore Mbrojtje mjedisore (buxheti lidhet me cilt!sint! e ujit) Ministria pt!rgjegjt!se pt!r furnizimin me ujt! dhe kanalizimet • Fumizimi me ujt! dhe kanalizime (Fondi Rajonal per Zhvillim. ujera te ndotura. fumizim me uje. impiante trajtimi) Fon di Shqiptar i Zhvillimit Shpenzime tt! tjera (buxhet qe lidhet me fum izimin me uje dhe ujerat e ndotura) Ministria pergjegjese per emergjencat civile • Emergjenca Civile (buxheti qt! lidhet me mbrojtjen nga pt!rmbytjet) Ministria pergjegjese per 9eshtjet e energjist! Mbt!shtetje per Energjint! (buxheti qt! lidhet me monitorimin e kontratave koni;esionare per stacionet e energjise) PBA-ja 2018-2020 e institucioneve te lartpermendura permban informacion mbi masat dhe veprimtarite e nevojshme qe duhet te ndermerren per permbushjen e qellimeve madhore te percaktuara nga c;:do institucion per programet perkatese te lidhura me MIBU-ne. Parashikohet qe keto dokumente tashme te dorezuara ne ministrine pergjegjese per financat do t'i nenshtrohen shqyrtimit buxhetor. Vien te permendet se, megjithese qellimet madhore te politikave jane paraqitur ne kapitullin 3, shkalla e permbushjes se tyre varet gjithashtu nga volumi i mbeshtetjes financiare shteterore, si dhe nga mbeshtetja nga financimet e huaja.

4.3 Kostoja Kostoja e perllogaritur e kesaj strategjie eshte e bazuar ne Programet e Buxhetit Afatmesem per periudhen 2018-2020. Me konkretisht, referuar edhe Planit te Veprimit, eshte llogaritur qe 9do produkt eshte i lidhur me politikat e kesaj strategjie sipas kostove ne vitet 2018-2020. Ne kete seksion jepet edhe nje vleresim i burimeve te brendshme per periudhen 2021 -2027, bazuar ne supozimin per nje rritje vjetore 4-5% te shpenzimeve/tavaneve duke marre ne konsiderate kuadrin aktual makroekonomik. Rreziqet kryesore per nje zbatim me sukses te strategjise MIBU lidhen me kohezgjatjen qe kerkohet per te krijuar kuadrin e kerkuar institucional te administrimit te ujit dhe aftesine per te siguruar financimin e duhur per periudhen 2021-2027: Duke patur parasysh parashikimin e burimeve, presupozohet se kostot shtese dote financohen ne nje nga tre menyrat e meposhtme: • Burime te reja (te brendshme ose te huaja); • Rishperndarje te burimeve ekzistuese nga fusha me vlere te ulet strategjike ne fusha me vlere te larte strategj ike; • Menaxhimi i permiresuar. Ne kete kontekst, rritja e investimeve duhet te materializohet kryesisht permes identifikimit te projekteve te reja, fondeve nga donatoret dhe pjeserisht ne menyre te drejtperdrejte permes rritjeve te buxhetit te shtetit. Ne kete seksion kemi paraqitur gjithashtu edhe hendekun e financimit te kesaj strategjie, i cili eshte rezultat i diferences midis kostos se strategj ise (bazuar nerezultate te nxjerrae te paraqitura ne PBA 2018-2020) dhe tavaneve te planifikuara ne te njejten periudhe. Kerkesat shtese qe ministrite e linjes kane shprehur gjate fazes se II-te te PBA-se 2018-2020. Totali i llogaritur dhe kostot e projektit, financimi dhe mangesite jane pasqyruar dhe shperndare sipas pese objektivave strategjike te cilat po drejtojne politikat e Strategjise se Menaxhimit te lntegruar te Burimeve Ujore. Tabela 18: Permbledhja e kostos totale dhe financimi ne mbeshtetje te objektivave te politikes se strategjise MIBU (Si~ jane detajuar ne shtojcen A) Ob ek.t1vat strategJ1~ e Mangesrte dhe nen-obJektlvat te Kosto totale t\osto totale F_inanc1m1 (ne Komente mbi manges1te financiare te mbuluara nga (ne 1000.,000 (ne /00~,000 (ne 1000.,000 /000,0OO obJektivave dokumenti strategJ1k Leke) Eu ) Leke} Lel(e} TOTALI 238,678.00 1,836.97 197,706.00 40,972.00 Sasia e Ujil : perdorim i drejle dhe i pershlalshem i te gjltha burimeve ujore eshte siguruar, qe i Diferenca vjen per shkak te projekteve le sherben te gjithe dornosdoshme per zbatimin e slrategjise por interesave duke aplikuar 218,826.00 1,684.18 1ao.4s 3.oo 38, 363 -00 qe nuk jane parashikuar ne buxhetin qeveritar aklet ligjore dhe nen-ligjore per periudhen 2018-2020 kornbetare te cilat transpozojne dirketivat e BE-se. Administrimi i ujit: uji menaxhohet ne nje menyre le pershtalshme dhe 8.565.00 65.92 7,256.00 1.309.00 gjilheperfshirese. duke i sherbyer le gjithe inleresave, duke siguruar ObjektIvat strate9JIke Kosto totale Kosto totale F1nancImi Mang~site . .. . dhe nen~bJekt1vat te (ne 1000,000 (ne IOO0,0OO (ne /OOO,000 (ne Komente mbI manges1te financ,are te mbuluara nga -) 1000,000 obJektIvave Leke) Eu,..) Leke Leke) dokur,ent strate<uIk uje te njejle lidhur me pertitimet social-ekonomike dhe perfshirjen ne vendimmarrje per gjeneratal e ardhshme, sipas MIBU-t dhe principeve te politikave mjedisore per ujerat. Citesia e ujit: eshte sigururar citesia e te gjltha burimeve ujore, duke arritur nje status te mire ne 2027, duke aplikuar aktel ligjore 3.237.00 24.91 2.422.00 815.00 dhe nenligjore te cilal transpozojne direktivat e BE-se. lnformacion per ujin: Te dhena dhe modele te besueshme per uje dhe klime le siguruara per te gjilha pale! e interestt dhe keshillat adekuate te 1,550.00 11.93 1.368.00 182.00 polllikave le bazuara ne keto le dhena dhe modeie sigurohen nga qeveria nga institucionet perkatese le le dhenave instltucionale Rreziqet nga uji: rreziqet qe vijne nga uji (permbytje dhe thatesira) perballohen permes menaxhimit dhe investimeve, duke i sherbyer Hi gjilhe 6.500.00 50.03 6,197.00 303.00 interesave duke aplikuar aktet ligjore dhe nenligjore le citat lranspozojne direklival e BE-se.

4.3.1 Buxheti i shtetit Tabela 19 paraqet burimet nga buxheti i shtetit, perfshire financimin e jashtem, (ne millione Leke) te shperndare per secilin nga programet buxhetore te lidhura drejtpersedrejti me MIBU-ne, sipas PBA-se 2018- 2020. Kolona e pare paraqetobjektivat strategjike te dokumentitndaj programeve te buxhetit te kater ministrive te linjes. Disa programe buxhetore, si buxheti i planifikimit, menaxhimit dhe administrimit nuk jane perfshire ne kete tabele, sepse ato nuk jane te lidhura ne menyre ekskluzive me nje qellim te ve9ante (me perjashtim te Fondit Shqiptar te Zhvillimit). Ne dy kolonat e meposhtme paraqiten objektivat politike dhe ato te identifikuara ne Deklaraten e Politikes se Programit te Buxhetimit, keshtu qe tregohet edhe nje lidhje e qarte ndermjet financimit dhe politikave perkatese. Tabela perfshin periudhen 2018 (vitin baze) deri ne vitin 2020, per te cilen eshte miratuar Programi i Buxhetit Afatmesem. Tabela19: Programet e buxhetlt nf ~shtetje tf objektlvave U! politlkls MIBU (nt /000,000 Lekl) 2018 2019 2020 Buxhetl I buxhetlt S'trft• ftft i il, ".Ill' I' .. ····-·· l1n•a1ntVf I n11Ynl"\TtT Buxhetl IBuxhetl ,planifikuar Slgunml I pt!rfshirjes publike dhe Transpoziml I arektivave 16 BE-se me ato kombetare Sasla e uj1I debaltt U! lnformuar Rehab!htimi I shlreti!rve te lumenJve ti! demtuar nge gi!rmimet AktMtetet e VendosJa e koordlnlmit Rritja e 16 ardhurave nga p6rdoriml I ujit AgJenclse se ndersektolial dhe planlfiklmi MarreveshJe per p6rdormin e u)mve nderkombetare ne 3900 34 00 34 00 Menaxh1mit ti! Prakt1ka e integnleht dhe bashk6punim me ministrln6 pt!rgjegi!se per punet e 1ashtme Menaxhiml I UJII Burimeve UJore transparences Monrtorlmi I procerures se 16shlmit te lejeve per perdorm1n e ujil Monitonml dhe vteresmi I zbelimrt te menaxhlmit te u11t Kn11rn I ReQistnt Kombelar 16 burmeve uJore V1ereslmi I demtlmeve 16 shkektuara nge hedh)a e paligjshme Menaxhim1 I burimeve uJore ne Sasla e uJit e mbetjeve ne zonal bregdelare dhe tunst1ke zhVillon vepnme nlvel besenl rikuperuese Percaktlmi I S1stemeve te Zhv!lliml I bashk6punfmlt efikas dhe procedural e koordmimit monlorimlt te uj1t ndennjet inst,luc1oneve pergJegjese per mon1torimin dhe lnrormacion per u11n Aantnlstnmt I ujll Kr1jim1 I nje organlzate per u;n dhe p6rdorlmln e ujlt. 252.00 88.00 91 .00 kliml!n Zh111llml I PrO!Jamll Kombeler te Monrtorlmit MJeasor, AmtJa e perputhshm6rise se p101e p6rfshlre kushtet bez6. efektet dhe ndikimet mbl u1erat Menaxh1mi I ujit me parimet e BE-s6 per uJln dhe n6ntok6sore dhe Slp6rfeqi!sore mjedlsin Censusl kombeter per te gJlhe pikat e nxjerrjes (perfsh1re puset) Pi!rcaktiml i status« te cllesise se Clli!sla e ujit mlrete u11t Masai per mbrojljen nge eroz1onl n6 zonat bregdetare Programet per Kontrolli I pieneve dhe mesave per mbrojtJen rezistenc~ ndaj ndryshineve 68500 561 00 57500 mJed1sore lnformacion per u11n kllmelike Percaktimt i slstemeve te monlorimit te u11t Slgunmi i rrbrojtjes ndaj Zbatimi I mesave ndaj katestrofave natyrore ne 11% Ii! nji!sM1 pennby!Jeve te qeverise vendore, ku k6to rreziqe Jene ldenllflkuar Menaxh1m1 efektJv kombi!tar I Rehab!hliml l shpeJti! i ~mt1meve te shkaktuara nga katastrorave katastroret natyrore. mobihz1rn I shpeite I eklpeve te emergencave c1111le. reduktim1 I demlimeve Ii! mundshme n6 NJQV ne 5% 16 vterave 16 mt!parshme Emer11encat clvile Rreztqet e ujlt 995 00 77600 125600 Rliije me 2% e buXheltt vietor per popullSlni! e prel<ur nga katastroret natyrore Rnije e bashki!punlmrt dhe perfshiria e sherbimeve Ii! emergjenceve clvlle ne nivel kombeler dhe nder1<ombeter Zbet1mi I masave per parandellmln dhe zbuljen. per reduktrnln me 10'!4 le katastrofave te shkaktuara nga zjeni. Program I I Objektlvat 2018 2019 2020 Buxheti I Oblektlvat politlke Oblektlvl I bu,chctlt buxhetit stratcgjlk Buxheti Buxheti planllikuar P&rmIrt!siml I shp!mdar1es st! Rnija den nt! 98'6 e mbulmrt It! furniZlmil me uJt! It! pq,ullslse Cllt!sia e ujit uJerave (mfrastruktura) dhe masat den nt! vitin 2020 per konserwn Rnija den ne 77% e mbulrnrt me kanallZlme te popullsIse clle Amlja e shp!rndarjes se barabarte lre~1mi evancuar It! shka11<1meve It! u1t!rave te ndcXure den ne te peiftrneve 50%. FurnlZlmi me uJt! Zhvillimi I lnstrumenteve ekonan,ke P!rfacm1 efalshkurter I parmeve 1e nkupenmrt te kostO'le 10,972.00 11,458.00 12.309 00 dhe kanaliZ1met clle finanaare pt!( nkuperimin e drekte clle efatgate pt!( panmet e nkupefimlt te plat! te Menaxtumi I ufrt kostove kostove. Rnija ekapaciteteve te stafit plr menaxhlmln clle funksionimin. clle mir!mbaJen n!permJet nIe program! kan~tar lrajnimesh clle kuaifikimesh Perputhje e plae e legislacton11 kanbetar me att! le BE•st! Permirt!Slmi I shp!mda(Jes se P&rmbushja e kt!rkesave pt!( ujiljen nt! It! 9Jllha fushat (per ujt!rave (infrastruktura) dhe masat rreth 360,000 ha) deri nt! vibn 2020. pt!r konserwn PermireSJmi I masave pt!( mbrqt1en nga p!nnbytjet dhe Menaxhlmi kulhmin (per rreth 280.000 ha) clle masave per zbuljen e infrastruklurt!s st! Sasia e ujlt p!rm~Jeve ne zone.I wlnerabet tt! tumenjve dhe ato 2208 00 1,600.00 1,706 00 uj1tjes clle kullimrt bregdetare (rrelh 130,000 ha) deli ne viUn 2020 Rehabd1timI 1Infrastruklures per mbroJjen nga p!rrn~Jel clle kulhmin, p&lfaciml I standardeve per funksionlmln dhe miremba111en (per rreth 280.000 ha) den ne v1tIn 2020 Permlresiml I shp!mdar)es se RriUa e kapaciteteve tt! burimeve n1erezore <tie njohunve ne Planlflkiml, u1enive (tnfrastruktura) dhe masat nlvel qen<tor, raJonal clle vendor. acmmlstrml & Sasie e uj1t per konseMn Zhvillmi. perfacml dhe mon,tormi i zbetimrt It! masave 1,674 00 1,706.00 168600 menaxhlml (FSHZH) Amlja e shpetndarjes se barabarte lnfrastrukturore clle Janfrastrukturore lt!p!rfiltmeve Tot all (nii /000,000 Leke) 16,825.00 16,223.00 17,657.00 Totall (ne /000,000 Euro) 129.49 124.86 135.90 Duke perdorur tabelat ekzistuese te buxhetit te ministrive te linjes, analizen e kryer nga ministria pergjegjese per furnizimin me uje dhe kanalizimet, ministria pergjegjese per ujitjen dhe kullimin, ministria pergjegjese per mjedisin, ministria pergjegjese per energjine, ministria pergjegjese per mbrojtjen, tavanet e percaktuara nga ministria pergjegjese per financat gjate fazes se dyte te PBA-se 2018-2020 dhe gjykimit te specializuar te konsulenteve, vleresimet per vitet e metejshme (2021-2027) bazohen ne supozimin se raporti i burimeve per keto programe me buxhetin e pergjithshem do te mbetet i pandryshuar, dhe se rritja ekonomike per keto vite dote jete 4-5% per vit. Supozimi eshte i diskutueshem sepse jetegjatesia e strategjise eshte shume me e madhe, keshtu qe politikat kane gjasa te ndryshojne me kalimin e kohes, duke sjelle keshtu edhe ndryshime ne financim. Megjithate, sig eshte permendur edhe me siper, parashikimi i rritjes se buxhetit lidhet me PBB-ne sipas Strategjise Kombetare per Zhvillimin dhe lntegrim 2015-2020. Tabela 20 tregon buxhetin per gdo program, sig lidhet me lart me objektivat strategjike dhe te politikave, te shtrire deri ne vitin 2027. Sipas rregullores dhe udhezimeve te PBA-se, burimet e jashtme jane pjese e secilit tavan programi dhe keshtu jane te perfshira ne shifrat e pergjithshme te pasqyruara ne keto tabela. Seksioni ne vijim thekson ne menyre mete detajuar burime te jashtme financimi qe rrjedhin drejt proJekteve dhe rezultateve te strategjise. Tabela 20: Buxheti i parashikuar p~r periudMn 2021-2027 (n~ /000,000 ALL) Nen-sekton 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 Aktivitetet e Agjencise se 35.76 37.37 39.05 40,81 42.65 44.57 46.57 Menaxhimit le Burimeve Ujore Acministrimi i ujit 94.67 98.93 103.38 108.03 112.89 117.97 123.28 Programet per mbrojtjen e mjedisit 1,321.93 1.381.41 1,443.58 1,508.54 1.576.42 1,647.36 1,721.49 Emergjencat civile 334.40 349.45 365.17 381.61 398.78 416.72 435.48 Furnfzimi me uje dhe kanalizime 12,999.80 13.584.79 14.196.1 1 14,834.93 15,502.50 16,200.12 16.929.12 Menaxhimi i infrastruktures se 1,782.56 1.862.78 1.946.60 2,034 20 2.125.74 2,221 00 2,321.36 ujitjes dhe kullim~ Planifikimi, administrimi & 1,762.80 1,841.40 1.924.30 2,010.80 2,101.30 2.195.90 2,294.70 menaxhimi (FSHZH) TotalI (ne 1000,000 Leke) 18,332.00 19,156.00 20,018.00 20,919.00 21,860.00 22,844.00 23,872.00 Totall (n e 1000,000 Euro) 141.09 147.43 154.07 161.00 168.24 175.82 183.73

4.3.2 Burime te jashtme flnancimi Ky seksion perfshin projektet dhe programet madhore ne vijim dhe te planifikuara, te financuara nga donatore te ndryshem qe jane perfshire ne parashikimin e buxhetit te permendur me siper ne tabelat 19 dhe 20. Sektori i ujit, kryesisht ujesjellesit, sistemet e ujerave te ndotura, ujitja dhe kullimi, ka qene nder sektoret kryesore qe kane perfituar shumicen e asistences se huaj ne vitet e shkuara dhe do te vijoje te jete nje nder sektoret mete financuar nga jashte ne vitet ne vazhdim (2018-2020). Ne sektorin MIBU ka aktualisht 14 projekte te nisura me nje vlere te pergjithshme prej 249 milione Euro. Tabela e meposhtme rendit keto projekte kryesore ne vijim e siper te financuara permes asistences se huaj per secilin nga nen-sektoret e sektorit MIBU 61 , te kategorizuar sipas institucionit dhe burimit te financimit (partneri specifik). Bazuar ne disbursimet e planifikuara per vit, ofruar nga partneri perkates per zhvillim per secilin projekt, shifrat jane pasqyruar ne PBA-ne 2018-2020 nM tavanet e percaktuara nga ministria pergjegjese per financat Per me teper, aktualisht ka edhe 8 projekte qe presin fillimin e zbatimit, me nje vlere te pergjithshme prej 63 milione Euro. Parashikimet jane bazuar kryesisht ne Dokumentet strategjike te Vendit te hartuar nga donatoret kryesore qe veprojne ne Shqiperi, veganerisht ne sektorin e ujit, si Bashkimi Evropian, Banka Boterore, dhe GIZ. Tabela 21: Projektet nij vazhdim tij financuara nga fondet e huaja (nij /000,000 Euro) lnst1tucion1 Fondet e Nen-sekton Partnen I zhvillim1t Tltulll I proJektlt perf1tues ea ·tuara Ban ka Boterore 36.22 Projekti per Burimet Ujore dhe Ujitjen (PBUU Minist ria Ujitja dhe kullimi Suedi 3.65 pergjegjese IPA2012 Perrnbytjet / Emergjencat civile 12.40 per ujitjen dhe kullimin Mbrojtja nga IPA2012 Programi i Rikuperimit i BE-se per Permbytjet 6.00 perrnbytjet IPA2013 Programi i Rikuperimit i BE-se per Permbytjet 6. 40 Suedi Projekti per Shert>imet Mjedisore 6.88 Burimet Natyrore Rrjeti Themis - Faza 2: Promovimi i bashkepunimit rajonal ne Minist ria Austri SEE nepermjet r~ etezimit brenda autoritet eve pergjegjese per 0.175 pergjegjese sektoret e mjedisit dh e drejtesise per 9eshtjet ENVSEC: Transformimi i Rreziqeve per Mjedisin dhe Sigurine ne mjedisore Austri Koperacionin ne Rajonin e Evropes Juglindore (Faza 11); dhe 0.162 Ndryshimet Ndryshimet Klimatike dhe Siguria ne Basenin Ujor Dniester klimatike Gjermani Pi!rshtatja e ndryshimeve klimatike ne Ballkanin Perendimor 3.50 /GIZ (Projekti Rajonal) IPA2012 Elementi i dyte: Parandalimi / Gatishmeria ndaj Menaxhimit te Minist ria Emergjencat Permbytjeve dhe Katastrofave (2.5 milione euro) Programi i 2.50 pergjegjese civile / Mbrojtja Bashkimit Evropian per Rikuperimin e Permbytjeve emergjencat nga permbytjet / civile Gatishmeria Elementi i dyte: Parandalimi / Gatishmeria ndaj Menaxhimit te IPA2013 2.50 Permbytjeve dhe Katastrofave Gjermani / KfW Fumizimi rural me uje Ill 24.00 Gjermani / KfW Programi rural i fumizimit me uje - Masai Shoqeruese ( MS) 1.00 Gjermani / KfW Programi rural i furnizimit me uje (Faza I - II) 9.00 AFD Furnizimi me uje dhe kanalizimet Gjermani / KfW Furnizimi me uje i zonave rurale Ill (M) 1.50 Austri Sistemi i Kanalizimeve ne Bilisht 3.00 Austri Furnizimi me uje ne Peshk opi 4.00 Minist rite Komuniteti Energjetik i Evropes Juglindore Programi APL - APL Ban ka Bolerore 51.50 pergjegjese per Sigurine e Digave ne Shqiperi Hidroenergjia per 9eshtjet e energjise BERZH Permiresimi i Sigurise se Digave ne Hidrocentralin e Komanit 12.70 Minist rite Furnizimi me uje_ _ Banka Boterore Projek1i per lnvestime ne Sektorin e Ujit 77.24 pergjegjese dhe kanalizimet Zvicer Projek1i i furnizimit me uje per Shkodren 7.50 Lista e projekteve eshte permbledhur ne bazi!n e t!i dhenave te projekteve Iii donatoreve pi!rgat ttur nga Departamenti i Zhvillimtt te Programeve, Flnancimeve dhe NdihmGs sG Jashtme. Tabela nuk merr parasysh projekte mG Iii vogla asistence teknike nG n!in sektorG tG ndysh!im, sepse informacioni rreth tyre nuk GshUi i mundGsuar. lnstrtuc1on1 Fondet e Nen.sekton Partnerr I ZhV1lllm1t T1tulll I proJektit perfitL es caHuara perfumizimin Projekti i furnizimit me uje dhe kanalizimet ne qytetin e Lezhes. me uje dhe Zvicer 10.50 Programi i Bashkise per lnfrastrukluren 1 kanalizimel IDB Proj ekli rural I furnizimil me uje/Orikum 5.88 Zvicer lnfraslruklura bashkiake Ill & IV 11 .75 Sislemi i ujil dhe kanalizimeve ne Tirane - Rehabilitimi i ltali lnfrastruktures dhe Asislenca Teknike per Ndermarrjen e Ujit 27.48 Tirane Projekti per Permiresimin e Sistemit te madh le Kanalizimeve Japoni 73.84 Tirane Mbeshtetje per infrastrukturen e fumizimit me uje dhe IPA2009 23.10 kanalizimeve Permiresimi i sistemeve te fumizimit me uje te pijshem dhe IPA2010 26.00 kanallzime IPA2011 Faza e dyte e ndertimit te Sistemeve le Kanalizimeve Velipoje 10.50 Asistenca teknike per sektorin e furnizimit me uje dhe Austri 2.87 kanalizimeve Rritja e ndergjegjesimil dhe pjesemarrjes se shoqerise civile ne Austri 0.07 politikat e vendil per problemel me ujin Gjermani / KfW Shtese per 'Mbrojljen e Liqen it le Shkodres· 3.00 Gjermani / KfW Kanalizime Pogradec Ill 1000 Gjennani / KfVV lnfraslruklura bashkiake I 16.00 Gjermani / KfW lnfraslruktura bashkiake II 14.00 Gjermani / KfW Kanalizime Kon,e IV 15.00 Refonna e ujit Gjermani /GIZ Refonna e sektoril Ii! ujit (II) 2.40 Kanalizime Gjennani / KfW Kanalizime Kon,i! Ill 5.00 Furnizimi me uji! Gjennani / KfVV Fumizimi me uje Pogradec 4.88 Totall (ne / 000,000 Euro) 534.097 Totall (ne 1000,000 Leke) 74,239.483 Burimi: Departamenti i Programimit Ii! Zhvillimit, Financimit dhe Ndihmi!s se Huaj, Kryeministri Tabela 22: Projektet e planifikuara te financuara permes fondeve te huaja (ne/000,000 Euro) lnst,tu ,onr Nen-sekton Partner, per zhv1h1m Titulll l proJektt Fonaet e caktuara Per'ltues Ministria IPA Dosja e sektorit te mjedistt - nderhyrje fusha 1 2013 2.00 pergjegjese Ndryshimet - ndrysh imel klimatike per 9eshtjet klimalike mjedisore 0KB Ndryshimet klimatike 1.81 Gjennani / KfW Furnizimi Rural me Uje IV 15.00 Furnizimi me uj e FSHZH Gjennani / KfW Fumizimi Rural me Uje IV (AM) 2.00 dhe kan alizime- IDB Programi i Menaxhimil te Mbetjeve (AM) 20.00 ltali Uje dhe kanalizime 11.28 IPA 2012 Sistemi i kanalizimeve Vlore 18.50 Gjermani / KfVV lnfrastruktura bashkiake Ill 15.00 Ministrite Furnizimi me uj e pergjegjese Gjermani / KfW lnfrastruktura bashkiake IV 20.00 dhe kan alizime_ perfumizimin _ _ __ G __j_e_ rm_a_n_i_/ __ KfVV_ _ _ _ _ _ _ _ln_fr_a_s_ tru _k_tura bashkiake V 40.00 me uje dhe Gjennani / KfVV lnfrastruktura bashkiake V (AM) 3.00 kanalizimet Gjennani / KfW lnfrastruktura bashkiake IV (AM) 2.00 Gjermani / KfVV Programi i Mena.xhimit le Mbetjeve 12.00 Kanalizime Gjermani / KfVV Programi i Mena.xhimil le Mbeljeve (AM) 2.50 Totali (ne /000,000 Euro) 165.09 Totali (ne 1000,000 Lake) 22,947.51 Burimi: Departamenti i Programim Zhvillimit. Financimtt dhe Ndihmes se Huaj, Kryeministri Nje perber~ kyg qe parashikohet te kerkoJe mbeshtetje permes asistenc~ se Bankes Boterore eshte ofrimi i mbulimit te permiresuar me sherbime uJi dhe sanitare, perfshire veprimt.a rM analitike dhe keshilluese per sektorin ose asistencen teknike (mbeshtetja per politikat e sektorit te ujesjellesit dhe sherbimeve sanitare). Ne kete perberes, do te vijojne te nxiten perpjekjet per qeverisje me te mire dhe menaxhim transparent te investimeve ne ofrimln e sherbimeve publike permes projekteve ekzlstuese ne sektorin e ujit dhe ne punen analitike perkatese. Projekti i \nvestimit M Sektorin e Ujit (PISU) eshte gjithashtu i perfshire ne perberesin e Asistenoes Teknike, duke qene se synon te permiresoje nivelin e sherbimit te ndermarrjeve komunale dhe te zgjeroje aksesin e qytetareve ne sherbime. Programet e aslstences se Gruplt te Bankes Boterore ne kete fushe jane te bashkerenduara me partneret e tjere madhore per zhvi\lim aktiv ne sektorin e ujit, perfshin~ Sida- n, KfW-ne, GIZ-in, ADA-n, USAID-in dhe BE-net Eshte parashikuar qe asistenca e BE-se ne sektorin e menaxhimit te integruar te ujit mund te menaxhohet nga institucionet kombet.are (nese plotesohen dlsa kritere specifike), ne vend qe te perdoret nje sistem qendror zbatimi ku fondet e BE-se administrohen nga agjenclte e BE-se. 5 Raportimi, Monitorimi, dhe Vleresimi

5.1 Hyrje Raportimi, monitorimi dhe analiza e vleresimit jane thelbesore per nje zbatim efikas dhe ne kohe te strategjise MIBU. Monitorimi i pese objektivave strategjike kundrejt treguesve te percaktuar qartesisht ofron nje baze te qarte per progresin e monitorimit (UNDP, 2009) lidhur me zbatimin e strategjise MIBU (GWP, 2003) duke verifikuar progresin e objektivit dhe rezultateve. Mjeti kryesor monitorues do te jete krij imi i nje Matrice per Vleresimin e Performances, qe informon per progresin e arritur ne qellime te ndryshme strategjike, te matur permes indikatoreve te percaktuar. Treguesit e strategjise MIBU jane perzgjedhur ne kuadrin e treguesve perkates te perdorur per Strategjine Kombetare per Zhvillim dhe lntegrim 2015-2020 Objektivate Zhvillimit te Qendrueshem 3, 4, 5, 6, 13, 14, 15, 16 (ECOSOC, 2016), zgjerimin e BE-se (KE 2015) dhe Treguesit e Zbatimit te Direktives Kuader te Ujit te BE-se, si dhe treguesit e performances se OECD-se (OECD 2015). Matrica pMshin nje vlere baze, etapa afat mesme (2022), etapa te synuara (2027), dhe menyrat e verifikimit. Matrica e Vleresimit te Performances ilustrohet ne seksionit 5.2. ldentifikimi i treguesve dhe percaktimi i pergjegjesive eshte bazuar ne pershkrimet e: • Seksionit 5.2: qe perfshin qellimet strategjike, treguesit e pergjithshem, menyrat e verifikimit dhe supozimet, edhe matrica baze e vleresimit te performances; • Seksioneve 5.3 - 5.7: qe percaktojne qellimet e politikave, rezultatet kryesore, verifikimin, aktoret, rreziqet dhe supozimet; • Shtojca A: Rezultatet dhe veprimtarite/masat. Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore eshte pergjegjese per krijimin e nje sistemi te integruar te perfshirjes gjinore per monitorimin e menaxhimit te burimeve ujore dhe per zbatimin e sistemit ne menyre efikase. Si rrjedhoje, duke qene institucioni pergjegjes per politikat e burimeve ujore eshte pergjegjes per zbatimin e (strategjise) MIBU. Sinergjia midis institucionit pergjegjes per politikat e burimeve ujore dhe ministrive pergjegjese per komponente te ve9ante te burimeve ujore eshte thelbesore gjate 9do periudhe raportimi dhe perpara dorezimit te raporteve vjetore te monitorimit prane KKU-se. Raporti vjetor i monitorimit duhet te fokusohet nder te tjera ne rezultate, tregues, tendencat aktuale dhe te perspektives, pengesave te shfaqura gjate kohes se raportimit, mesimeve te nxjerra dhe arritjeve, rezultateve te arritura gjate periudhes se raportimit. Koordinimi i pergjithshem i procesit te monitorimit, si dhe vleresimi dhe dhenia e rekomandimeve per ndryshime te mundshme do te sigurohet nga Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore. Kjo e fundit do te kryeje gjithashtu rolin e koordinatorit per procesin e zbatimit te strategjise. Ministrite perkatese te linjes dote vleresojne treguesit specifike ne te gjithe sektorin nepe rmjet rezultateve te mbledhura nga ministria pergjegjese per politikat e burimeve ujore. Raportet e monitorimit vjetor per zbatimin e strategJise MIBU do t'i paraqiten per rishikim Agjencise se Menaxhimit te Burimeve Ujoredhe pertundimisht KKU-se per miratim. Procesi i monitorimit dhe vleresimit dote zbatohet ne perputhje me procesin e raportimit te Strategjise Kombetare per Zhvillim dhe lntegrim 2015-2020 dhe kalendarin e Sistemit te Planifikimit te lntegruar. Sipas ligjit nr. 612018 p8r disa ndryshime dhe shtesa n~ ligjin 111/2012.ligjit nr. 111/2012 mbi "Menaxhimin e lntegruar t8 BurimeveUjore" Zbatimi i strategjise MIBU deri M vitln 2027, dote jete nje proces dinamlk pasi al kerkon perdltesime te rregullta per ta mbajtur strategjine ne perputhje me ndryshimet ne politikat, iniciativat dhe prioritetet e Qeverise, si edhe per te perfshire ndryshimet ne politikat dhe rregulloret e BE-se. Rritja e efektivitetit te strategjise MIBU perfshin monitorimin e zbatimit, vleresimin e kombihuar me aktivitete traJnimi, dhe vler~imln e zhVillimeve reale he bate perte percaktuar nese objektivat strategjike dhe te politikes, si dhe rezultatet Jane arritur apo kane nevoje per pershtatje. Nese ky proces aplikohet si9 duhet, Menaxhimi i lntegruar i Burimeve Ujore behet nje pjese integrale e procesit te planifikimit Ne nivel instituciona l, strategjia dote monitorohet nga Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore. Nderkohe qe pergjegjesia per mbikeqyrjen e pergjithshme te zbatimit mbetet tek Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore, strategjla MIBU perfshin ministri te ndryshme, lnstitucione te qeverisjes qendrore dhe qeverisjen lokale. I gjithe procesi dote menaxhohet dhe monttorohet ne nivel politik nga Keshilli Kombetar i Ujlt (KKU), i kryesuar nga Kryemlnistri, ne te cilin Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore sherben sl koordinatore qendrore e te gjitha politikave dhe masave ndersektoriale qe jane zbatuar nepermjet nje metode te integruar ne sektoret Ne baze te ligjit nr. 6/2018 per dlsa ndryshime dhe shtesa ne ligjin nr. 111 /2012 mbi "Menaxhimin e lntegruar te BurimeveUjore", Agjencia e Menaxhimit te Burimeve Ujore eshta pergjegjese per krijimin e nje sistemi te integruar per Menaxhimin e Burimeve Ujore dhe monitorimin per te siguruar zbatimin me efikasitet te tij. Koordinimi i pergjithshem i procesit te monitorimit dhe vleresimit, si dhe dhenia e rekomandimeve per ndryshime te mundshme, do te sigurohet nga Agjencia e Menaxhimit te Burlmeve Ujore, e cila me vone dote kryeje rolin e koordinatorit ndersektorlal per procesin e zbatimit te strategjise. Treguesit specifike mbare-sektoriale do te vleresohen M menyre periodlke nga ministrite pergjegjese dhe felUltatet do te perfshihen ne raportet vjetore te monitorimit mbi zbatimin e strategjlse MIBU te cilat do te paraqiten per shqyrtim M Agjencine e Menaxhimit te Burimeve Ujore dhe M fundi, per miratim, ne Keshillin Kom~tar te Ujit. Treguesit e references ofrojne informacione per temat kryesore per situaten ne kohen e pergatitjes se strategjise. Treguesit e output-it matin rezultatet e prekshme te aktlviteteve te zbatuara. Per monitorlm dhe raportim do te mblidhen informacione per treguesit perkates ne varesi te llojit te nderhyDes. Treguesit e rezultateve matin efektet e drejtperdrejta dhe te menjehershme te nderhyrjeve te perfituesit, per shembull ; ne aksesin ne ujitje dhe kullim, pajtueshmerine me standardet e Komunitetit dhe permiresimin e performances se fermave dhe sipermarDeve bujqesore qe jane mooshtetur. Treguesit e impaktit fokusohen ne efektet e strategjive ndersektoriale tek Menaxhimi ne menyre te lntegruar te Burimeve Ujore. Te dhenat qe i sherbejne monitorimit (3 mujore ; 6 Mujore dhe 1 vje9are) dote futen ne nje baze te dhenash qe do te perditesohet nga drejtoria pergjegjese per politlkat e burimeve ujore. Kjo drejtori do te kete detyre funksionale te kryejt:i kerkesat per te dhena qe dote gjenerohen nga Drejtorite e tjera ne ministri (Drejtoria e Administrimit dhe Mbrojtjes se Tokes; Bordet Rajonale te Kullimit; Zyrat e Administrimit te Baseneve Ujore ; etj) apo institucionet e tjera si ministria pergjegjese per 9eshtjet e infrastruktures se furhizimit me uje dhe kanalizimeve, ministria pergjegjese per 9eshtjet e energjise, ministria pergjegjese per 9eshtjet mjedisore, etj. Te dhenat e mbledhura dote konfirmohen dhe transferohen ne nje format te pajtueshen, e te rene dakord nga drejtoria pergjegjese per polltikat e burimeve ujore, ku te dhenat do te perpunohen dhe sistemohen ne tabela me tregues monitorimi. Gjithashtu do te pergatitet "Pasaporta e lndlkatoreve" nga drejtoria e siperpermendur, e cilado te ofroje informacion mete detajuar mbi treguesit, dhe dote shoqeroje raportin e monitorimit. Me pas kt:ito dote paraqiten per vendimmarDe prane Grupit per Menaxhim Strategjik te ministrise pergjegjese per politikat e burimeve ujore, i drejtuar nga ministri, per te mundesuar keshtu percjelljen zyrtare prane ~~ eto'-oN A )> ni o -o ,.;- ~ rr 0 CO l""T roro (") ow<c::!: --,C 0> 3 ro ~ ; ~ - (Q g. ~ ~- g 6

5.2 Objektivat Strategjike (f) - · Q) (D (Do - · n, ..... ur (1). 3 3 ::J ~ - (/) . ,.., (Do ~o ;:;;: :::, 3 ~ et (f) o :::, rr ro, -· OJ C ro, 3;:;;: ~OJ::Jro ;':;; s: Vlzlonl Dtrt ne villn 2027, Shqlperta It behtl njt Yl!ld mt eflkaslttl ujor, me njt menaxhlm le lntegruar lurilslonal te burfm,111 ujort, perlshlre tdht nJ• slstem It konsoflduar monllorlml g ~- ::, -{g ffi, ~; ..... :::::, (D (D (/) • (D ::J dht rrezlqtsh nga permbytjet cite moogesa e uJt Pt«tortml I ujt bazohal na partmlt • barazise dht qandrueshmer!s1 per perfltime It barabarta 1konomlk1, shoqer«• dhe x- ::J gJn«t dht dreJesl m)ldlw1 per brezal I sotem dhe te ar!llshtm. OJ ..... (D ~ - ...... Cl. ..... 0 ..... ;..+ (D <. Cl. (D (D, Q) X ::, Mlslonl KllJrnl I le gjlha kuadrove Ii nevoJshm1 llgjort, tkonomikt, lnstlluclonale, leknfkt dht shoqer«e, bazuar ne legjslacionln mjt(lsor Ii BE-si cite parlmlt t MIBU Ptf menaxhlmln t lntegruar • It sfnqerte, ta shendosh1 taperfshlr)ls gJnor, It gJllha burtmeve ujor1 n, vend. -o::r ~(D ~w=o ~15::J::t: ~r ;:;;: N !:.. 3 Q . ro ::J Saslat UJt Sig1Jrohet perdaml I dreJe lfle I Alckim <fle shl)hdeqe efikase dhe Bm e te dhen,ve ekedestres se uirt Zbatm • d.rekt!VIYe te BE-se me barazi euji <fle mtje thdbesore e Rapate ne hdhJe me seldom e u,t aJnksloninl I kadastres se uj4 6 1. 15 6 ::, (D < ..... =ro, = ~- 3 3 (D :::!, ::J (l), (f),T\Cl.::J ro,CD(D.<J) .3 ......... ~ °"....~ q!ndrueshem I 1e g,tha b1Kmeve u)<Je. eMc asrtetl I! p«dcmul I! ujl ne te Re!ilslra Z)rtare qeverltar6 (D, ::, .... lilke i sMrt,yer It gjrtha inleresave 11itne seldcrei dhe ~nrri I ~JeS naktimrl dhe riperdormlt te Cl. ;:;;: ::, Cl. ~ ~- g. Q) (D (D ~r (D Qendruesh!m ~ 0 ,::!: ~; cr5 ::J ...... 3 ~- Cllesla, UJI Cilesta e te 11itn1 bunmeve I.Aja e ndajes. elmnlm I detlllJeve Repatm AKM Zbalrni I dlrektiVll\le 1e BE-se 6 3. 6 6 141. 14 2. 145, 151 ro (1). ;:;;:3ro £; 1e uirt. ooke 1mtur nje giendje 1e mtre der1 <fle zvogeim Ihedhjes ~ matenaleveKadastr1 e Ufrt coiiJ ro,ro!:.. 0 ne Vltin 2027 <fle kll!likaleve le rrez1kshme Repatel e lnslrtlirt 16 Shendetlt moolcruri lfle \'ler&s'rnl i se cilesise UJil 51pas standanH :::!. Q) 3= (J) tu ~ ...... -oro, ro Publd< N ~ OJ O !:!!. .!:l (D, ::r ro 2: 3 Pland e Menaxhtmll 16 Baseneve ....,. m. 0 fQ. 3 ~ Cl. U1 cii" (D (D, 0 Ujore(OKU) _ro, ~< . OJ< or f Rrezlqal e Ujt Perton:ohel milro;J• dhe k8l)lciletr petPlane re Menaxhmt 1e Kalastrcfave Zbelm I direktlVll\le 1e BE-se 39 131 . 132,153 Rrez!Qet qe vl1ne no• ufi {Perml!we clle pershta~e me zhvllhmet khmatike.1e Plane 1e Menaxhrnlt te P!rmb#W ZhVllhml i klpacileleve dl1e ' ::J 1::5 (1). N-c, _o Cl. CD ::, 0 ::, N (f) ::, " J< (1). -, (D .... Cl. ;Q ~ lhaleslra) pMiellohen permes menaxh1mij rreiiqeve lfle katastrotave nal)fore Plane ie Menaxhmil 16 Thales.rave segunm1I tnanclmeve p« le " ' -0 co, (D ffi ;:::. ~ ~ f lfle wivestmeve Komunlcml shcjpta, JPCC pesur aft!Slne le hlllohen dhe Zbltctlen pltllel gi -2: = 16. Cl. .... ::, (j) ..2 ,! Cl. (D ::, (l), ro: ~ ~ 3 I lnformaclonl mbl UJn· Nje n1ohun e qarte I te gjllha bunmeve Kadastra e u,t Zbelm t direkllvave te BE-se 6t 128 Cl. n <Nna dhe modele te besueshme per ujore s, n1e baze niohurish puti11ke per Rapatet eAKM-se monlCJ1m clle \'leresun i cn~se ~- 3 ::J(D Q) 0 ::J ::, (D uje lfle kllme 1e siguruera per1e gjilha menuhlrnn e lnlegruarle 1411 per Rapatel e BE-se (AEM. OKUJ se uft sipu standlrdeve (D -0 3 < (l), (D, (D -0 -0 pelet e1nteresrt clle Ush1ffal adelcuate 1e vendlme (polltilttsh) (/) a -0 [{l, ~- 3 ~ OJ polrtilcave te bazullla ne kelo le <flfna dhe -· 0 ~ (D (f) 3 ~- iil .!:l modele S1gurohen no• qeven, nga (D (f) ~ ..... (D (D 1nsb1uctone1 perttalffl 1e te lflenave 3 s· ~ C OJ ..... ..., < (f) ;::.: CD 3 :-· (D (Do lnsbtucionale ID Ol ; ~ -g_ Q) Menaxhlml I UJI Pd1blc11e qarta MIBU dhe zbabm I lespslaclcrl. Urdien Mnistrcre Zbelm I panmeve I! CECO.Se 5 5, 5•. 5C. 6 4, 6 5, 16 7 7J -0 ~ 3 ro: Ujl menaxhdlel ne mell)fe te PMBlJ..ve qe $)'1)qne Qelime 16 Vencime1e KKIJ.se dhe aide dhe BE-ie. plllirnd mjedsae te - o (D (Do ..... -0 q!ndrueshme dhe 11i1nepemhwese li!ke I matshme nt afalet kohcre 1e Pffl n~ kujdesll. plaesue~se OJ ;:::. ~- -3 Q) (f) -{g !~i" ~- Q) g. :::!, sheit>yer 1e !lltha lnleres1ve duke ofruar celduara dhe shtceen e pervitetshme Stikalla e harmoolZJmC 1e 1emtstaCiOO~pr~ciooalltebt dhe sdldentetl A;::;.: (D (D (D < ;:;;: perfitrne te barabtrta soao-etconcmke celdm I qarte I del)l'lve per l\llcrietetdhe akleve nenll~ore dhe 1e111sl1C10n1 I hammtzuar [.......... "& ~ ~ (o, lfle pertshirje ne wi,dmname per pergj~!se bazuar ne mcl1tcrim dhe (D < -0 11ener1lal e arlflshme IMriSll!l 1e shffldosht (Do ..... et 16 OJ iil ::J - (D "Q_~~ ::J OJ (Do r+ =-: Q) - · Cl. CD N ::J =.; < C ~ co -· ..... 3 (D (D (D, ~ Cl. (f) C OJ - · ::J - · 0::, 3 ...... 3 3- :-, (D ;:;;: (Do (0 ;:;: Matrica e Vleres1rrut te Performances Objektlvat strategj1ke Tregueslt e pergjithshem Viti Viti I Etapa afat Viti I Etapa e Menyrat e Treguesit OZHQ (baruar ne trcguesit e OZHQ-se dhe OECO-se) bazec ndermjetcm mcsme 2022 ndcrmj etem Synuar verifiklmit I 2018 2020 2024 2027 burimet Sasla • UJt Rntet ne menyre thelbeS()(e efikaSlteti I perdonm1t te u11t Stgurohet perdonm1 I cteJe ne te gjlthe sektcret dhe sjgurohet thilhje. ncikllm die rl- dhe i qenctueshl!m I te 111tha perdonm I qt!ndrueshem t t, Rapcrtel ne kuadrin 6 11 burimeve ujore qe I shi!rben Ndryshlml t perqinc:tes se efikasitet,t te perdonmit 16 40% 45% 50% 55% 60% e sektont te uj• te 01•h• interesave. apllkuar u)1tmekohe aktet edhe nffl-aktet llg)oce U! Perq1nc:ta e pasunse ujoce totale le <lsponueshme 6 11 cdat trasnspozqne qe perdoret: 36% 40% 45% 43% 40% 15 61 ReallZlml I barazis! 111nore ne lldhje me akses1n kontrolhn e pasunse u1cre Pert u 100% 100% • 6 .1.1 Pt!rQinc:ten e finandml te pr01ekteve te MIBU-se qe vendosur kane tregues ndare s1pas 111nlse. moshes die Pert'u • 6 .1.1 vendndodljes vendosur Perq,nc:ta die sasla pe,- l)t!fdorues (persona, Pert'u ushqim energjl. mje<ls) vendosur Cllisla a Ujit. Permiresohet cllesla e u111 duke ulur ndotjen, duke S1gurohet c1l!S1a e te gj1the elimlnuar clerdl)et. dhe duke zvogeluar hedhjen e Rapcrtet e MTI burimeve uJoce, duke amtur materialeve dhe kimikateve te rreZtkshme (mlnlstnte 6.3 1 nJe suendje te mire den ne ~i'I • Perq1nc:t11 e ujerave te ndotura te trajtuara plot!slsht 30% 35% 45% 60% 75% p!rgfegjese l)t!f 6 3 2. 6 6 1 14 11 , 2027. duke ephkuar aktel P!rQ1nc:ta e trupave ujcre me statuS1n e u11t me cttesl Per t'u ~eshljel e fumizlmll 14 2 1, 14 51, 15 1 2, edle nen-aktet hgjcre te cilat 100% me uje die te nure vendosur"' trasnspozOjne. kenal/zimeve) Rapcrtet e AKM Rrezlqet • UJt Perfcrcohet reZtstenca die kapacdell pt!( tu pt!fshtatur Rrez,qel nga UJI (pt!nnbytJel me rreziqet klrnatlke dhe katastrdat natyrore Strategi/Plene dhe lhalesiratJ permbehen Numrt I ]elm 1e humbura (~pas grup1t) Menexh1ml 13 1 2 permes menaxhlmlt die Numn I plan eve te zvogehm1t te rrencut nge 1 Kombeter 1 per P1en 6 Plane te Katastrdash 0 1321, 153.1 lnvestimeve. duke, sh6rbyer katastrofal die mbr01~a e inlegruar ndaj khmi!s s6 basen (6 Kombetar I Pi!rditesuara te g1•ha lnteresave. duke bunmeve uioce te (mon1lonm i zbehmit s1pas g1thseJ) Perditl!suar Basenl apl1kuar aktel edle nen-aktet qelhmeve te pd1t1kave) 392 lig)cre te cilal trasnspoz01ne Numn I qytetareve me semund1e me shkekter ui1n•· lnformaclonl I U]lt: Zgjerohet n1ohuri11 e nevojshme shkenccre. ZhVlllohel Programet Stgurohen te dlena die kepacleti kerkues, hartohet dhe organizohet keshilllml buxhetore modele te besueshme per u)ln per politikat Shlhl bazt It cilll Jant direkt tl kctlura me objelnlvat • pclillkts ruubt« qt do le amhen kant n..,ojt ta venfikahen li•tl studom..,• II bazfs Hest••· ~,. • part qe ~.irton.t numn i ptrgpthshlm i lrupave itora dha stat~,t Ii tyi. Ntsa tshll • mundur (nt rast u numrllptrq,n~ • qytawtve) traguuit mund It ndahen sipas 111nist. moshls dhe vendo<lf1ts. Objektivat strategjike Tregueslt e pergjithshiim Viti Vitl I Etapa afat VitJ I Etapae Menyrat e Treguestt OZHQ (bazuar ne tregueslt e OZHQ-se dhe OECD-se) baz~ ndermjetem mesme 2022 ndermjetem Synuar verlfikimit I 2018 2020 2024 2027 dhe klimen per te o,tha palet • Sllpemdahet bUXhet per ken1me ne menmim,n e perkatese slpas e 1nteresit dhe keshdlrni I intel1lJar (le bunmeve) UJOfe Per t'u vendosur 10% lnsUuaond 6 a 1 12 81 pershtatsh~ per p011tlkat • Ptciesooen te ctienat ne Kadastren e UJrt (dhe 50% 80% 90% 95%Kadastra bazuar ne keto te ctiena dhe b8len te dsponueshme) modele I ofrohet qevense: 6a1 M111axhlml I Ujt Treoues4 e su11eruaf Tbd Leo11slaclonl. U1i menaxhohet ne menyre te • Zbabml I legiislaaonit ctie rregull<Jew pei1!alese Urctira S c.1 qendrueshme clle • Funksioniml I struklurave 16 linancimit ctie MinIstrash. 641 gjIthepemhIrese, duke t nkuperrnrt te kostos Vendrne te KKU-56 ctie 642 shertr;er tt! Qrlha lnteresave Funksioniml I mekanizmave te bashkerendmrt 16 7 2 aide nfnllgjore Slgurohen perftlme te ndennstItucIonal barabarta UJ<ll'e sOClale ctie Vlerestml I ekonomke dhe p&rfshlrJe ne Funksiontmt i mekanizmave per perfshtl)e e 11\Jpeve PMBU-senga venclmmanie ~ burrat ctie te interesit me onenum per pedshujen Qin<Je ne OKU-ja grate sIpas parrneve te konsulbm 11ate proceSlt te vendmmarqes (debat Statistkat e polrtikave mJedlS<Je u,ore te lnformues) 651 652 INSTAT MtBU-se dhe BE-se KonsctIdmi i per11e11esive InS111ucionale (p sh Anketme plan,fiklml, -Aert!Slmet, shpemdal)a, monrtonmt • 581, 552 zbatrni) Pt!ffaqhtmi prcporaonal I grave dhe bur1ve ne <Jganet vendimmarrese t6 uJ)I (KKU-se. keshlllat e baseneve uj<Je ctie vendore) ctie ne konsulbmet me pubhkun per manaxhlmin e uJtl ne nlvel kombetar, rajonal ctie lacal. Nji kualMf pr~ plr tregued I q1111risjes II u1t tshlll I nolriltuw 1eps1 OECO po punon ende pf< Vup1t • tregu1sv1 pf< qewriljen I UJII wgerohlt plrnlctm I • h II tr.11v1 nt ankllffll m1 lir111M11a, •~ hht, i.t pt! RJ!)Ollln I Sllluslt plr Apiklnw, 1 OH).,.. tl lni.g,11111 nl M.,,1xhlmln I Burmr,1 Ujcn II OIC.B-11 2012. qi ptcflh1n glhult" 1nkltlMI I pl1do111r1

5.3 Objektivat e Politikave

5.3.1 Snsia e Ujit 1urlml I njc pllrdorl ruest , UI ~uke i shcrbyer tc, ve Objtktl vat t polltlkave Rezultattl krytsor, Verlftklml Aktortl Rrezlku Supol.lml Menaxh1m1I bunmeve ujore Hartchen Planet pfr Menaxhimin e PMBUdhe PM Organet Shumfi her!! per PMBU tfi plota U! BE- Kapaateb nl! nivel basem mbeshtet hartimin nfi nivel basenl lntegruar tfi basenl ujoc- dhe PM-tfi tfi cilat pergjeQl!se per se per shkak te mungeses se njchunve e PMBU-ve dhe hartunln e udhl!zimeve II! (QJ1thashtu hdhur me nfinkuplotnfi kntere lfi qarta clle me acrrnnistrmin dhe ekdOgJike dhe tfi dheneve te zbatim1t cilfismfi) perparfiSl per pfrdonm1n e UJil bazuar nfi menexh,min emonlorimil Te vendoset shrutµJml dhe kushlet e buriml u1or nfi seolln basen bunmeve ujore 1e kerkchel petqiml , BE-se Pfircakt1mi I masave tfi P~e perputhen me leo,1slaclonln e BE-se Raporte 1e hartuara lfi AQenc1a e Nuk ka akoma lfi dhfina speofike te Te dhena speclfike tfi mjaftueshme per rezistencl!s ndaj pfr Ndryshmet Kllmabke brendshme ose tl! Men8l(t11mitte clsponueshme ndryshinel klimalike nfi nlvelln e basen1t ujor n~hlmeve klmatike Jashtme" Bunmeve Ujoc-e (githashtu hdhur me cilesln6) Permiresml I shpemdarjes Perm1resm1 I lnfrastrukturfis PMBU. Ookumenlacion Organet Kapaclete teknlke. financiare apo N11hen mire ekuihbfat e u11t sfi UJI (lnfrastruktura) dhe Pfirdonm, 1uJ• ne ~nyrfi mfi eflkese prqekti Repo,te pfrQtgfise per nJerezore te pamJaftueshme ne nl\Oehn Vullnet per II! bashk!punuer ne nrvehn e marrja e masave Nls menaxhiml bazuar ne kfirkesfin ptr UJfi vjetore te brendshme te admm1strml n clle e basena b1sen11 konseMl!Jve per alok1mln ' MBU menaxh1m1n e efikas clle me baraz1 II! u1• Pfirdorml I u11t (I Jepel pfirpareSt e larte u)rt te burmeve uJore. J)IJshfim) St pnor,let Prefektural. autoolelet vendore Arriija e shptmda~es se lnvestimeve u jepet pfirparkl bezuar nl! Treguesit social - AQencia ePerQendrim ne mfraslruklurfi ne vend II! Zh111lllml ekonornlk l!shte I licllur me barebartfi 16 pfirfitlmeve nevqa sociale dhe llterfisine ekonomke ekonorn1k U! INSTAT Menaxh1m1t te pl!fdcrimit 16 ujl menaxh1m1n e lnlegruar II! bunmeve ujore Zbatiml I projekteve ne zonat e pa PMBU Bunmeve Ujore ne Projektet e uj,t nuk shihen me Bashkfirendlm dhe bashkepunim I shfindoshe pn111legjuara Repatet e Pleneve ~shkfipumm me pfirparfisl sektorlal Pr1ontanzim1 I lnvestimeve bazuar ne Sektonale m1nlstnte e hnjes. llterhm1n e vullneU pfr II! peguar per F dheStudime Sociale Bazike i~~~• M (ndare sipas Qinlse, moshes dhe (perfshire gi1mne) ut ·tetpret e dra ' vendodhjes) a on e ven ore Slgunm, I pfirfshlljes publice Mekenizma duke ptrfsture p1esem1rr1e II! Leoflslactonl AQencta e Keshdllml me pal!!t e 1ntereS1t sl nie Kfishllhml me pelel e 1nteresit bazuer ne informlm1t clle debal1t (ne barabarte gj1nore ne konsultimet me pub11kun kl!shHhme rapoftJm Menaxhlmtt teknter pl!r ru perrnbushur. JO si pergallljedet>at1n e lnformuar do II! ptrm1resoje cilesmfi kuadrin e qevensjes se UJII) dhe ne proceset venclmmarrese Bunmeve Ujore. per debat te informuar clle pranlmtn e masave ne penudhfin prefekturat ne alalQatfi bashkfipumm me autontetet vendore "E brendshme" I rellfchet degtw It brendshme shltbom..,• zyreve. ltj. tl lnstluc1onev• slli.tifore pi1111tts•. ml)j tl cll1t kl kontrcll It chjlplrcr~ "E jashtme' I rellfchet org■nizatave sl OJQ.tt, IMbtuclone lin1na11e, shoqatave It pn,feslonistlv•. 111 . mbi Ii dill instltuaonl shlelttot nuk kl konttOI It drejtplrchJI

5.3.2 Cllesia ,e ujit -" · "··'"'ave tete ujore, duke -·us te mire "1'27 Objekllvat 8 polltlkave Rezultatel kryesore Verlftklml Aktoret Rrezlku Supozlml Percaktiml I masave PM-le nil p!rpulhje me Raporte II! brendshme ose II! Agjencla e Menaxhimll 16 Nuk ka akana te cllena - re dhena speclfike per parandaluese ndaj leg1slacion1n e BE-se per jashtme Bunmeve UJore specifike le mjaftueshme ndrysh1met kimaltke te ndryshlmeve khmatike ndryshmet klima.bke rrtaftueshme nil nivelin e (Q1Ithashtu lidhur me sasinl! basenI1 ujor e ufil) Pl!rcakbml I 'gen~es se u1rt NJ! dokument Pf'Bkt1k (akt - Aktet nenllmore perkalese Agienda e Menaxh1mit le Vendlm i paqarte ose 1 - MetodologI dhe procese te me c11es1 te mire· clle caklimi nenhgjor) qe ~cakton Burimeve UJore vonuar qarta I objektrveve te Slandardet Shqiplare te perputhshmeris6 per 1e c11es1se se UJ4 gjithl! lrupal ujore Hartiml dhe zbaUml I PMBU- 6 PMBU clle zbaUml I masave 16 PM-ve dhe Organel pergiegiese per Shum!! heret per PMBU•I! te Kapaalele ne nlvelIn e basenlt ve 1e 0KU-se ctie 6PM PMBU-ve (ne %)a<tn1n1strim1n dhe menaxh1m1n plola sIpas BE-se per shkak per le mbeshletur hartJmin e Programeve U! Masave (PM) zbabml I masave e burimeve uJore II! mungeses se njc:tlurise PMBU-ve clle udh!zimeve II! e1<o1011Ike ctie te ctienave te zbabm1t mon1lorimlt. DJhet II! merret njl! vendm per shfuQIZlm. DJhet II! k!rkc:tlel pelq1m1 I BE-s! Sigunmi I perfsh1ijes publike. Mekanlzma duke pMshire Legjislaclonl Zyral e Administrimit II! Keshll1ml me pa~t e Kl!shlliml me pa~I e lnlereStl informim11 ctie debal1t (nil P1esemane te barabartl! Kl!shllhme Baseneve Ujore, prefektural, interesc SI njl! knter ~ ru bazuar ne debaltn clle kuader te Menaxhlmlt te U1tl gi1nore ne konsulllmet me ne bashkl!punim me permbushur; Jo thjesht sl inform1mln dote permiresoje pubhkun clle nil proceset autorrtetet vendore pergaltlJe per debat II! cdl!S1n6 ctie pran1min e masave ven<immarrese lnformuar ~ nJ6 penudh! afatgjal6

5.3.3 Rreztqet qe vijne nga ujl I"' 1 - -~-:!ziqr ◄' -nbytj! n m Ojektlvat e pollllkave Razultalet kryesore Ver1ftklml Aktoret Rrezlqet Supozlml Menaxh1m integ-uar I pasuris! Zbatml I n)e plan! efikas kombetar H}Tja ne fu(j e planit Agjencia e Perqendri.ml dote Jele ne mbrqijen cMleMenaxh1ml I katastrofave lilhet 1e ujore ne rang kombetar dhe per menaxhimine kalastrofave q6 komt>etar te menaxhImit Menaxtnmit Ii! dhe Jone qellmet e BE-se per lrbrqlje mtes,ohel ne MIBU rajonal duke rnarre ne pasqyron dhe I jep p!rparesl te katastrotave Bunmeve Ujore, mjedis«e konslderate katastrofat e katastrotave dhe seroon~eve le minlstrle e lilJave, ndryshme na¥ore lidhura me uJin prefeklural lnst1tutet autootetet vendore Slguri.ml I Mbfojtjes nga Hartml dhe zbatml I planeve te Raporte te bfendshme Agjencta e Perq6ndriml esht& vetem tek permt¥jet Te dhena te mJaftueshme pem,bytiet Menaxh1mll te Rrez1kut nga ose 1e Jashtme Menaxhlmll te lnvestImet nuk 1ane te siguruara speafike per pi!f'mbytjet ne Peim~Jet ne p!rputhJe me Burimeve UJore, nrvelIn e basenit ujor k~esat e OP-se. duke perfsh1re mimstnte e hn1es, mekanlZlllln e angazh1mtl prefektura Zyrat e nepermJet komunIkimIt dhe me MnInistrimI1 te p6rfsh1r)en eburrave grave. djemve Baseneve Ujore dhe dhe vajzave KBU-te Pergabt1a per lhates1rat dhe Hartlml dhe zbat1ml I Plan eve te Raporte te lx'endshme Agjenda e Perq6ndnrn eshte tek thateslrat. Te dhena te m1aftueshme mungesen e u11t Menaxh1m1t 1e Thal!S1rave ne ose te Jashtme Menaxhim1t te proces I ngadalte, nuk ke finaname te speclfike ne nrvehn e basenit ujor perputhje me standardet Bunmeve U)ore, S1guruara nd!rko.mbetare, lilke pertshire mmlstrite e llnji!s, mekan12mln e angazhImll prefeklura, Zyral e neperm)et komunikimit dhe me Mninlstrlmil te pi!rfsh111en e burrave, grave. Baseneve Ujore dhe djemve dhe vajzave KBU-te Stgun efekt1ve dhe rezIstente PerpulhJa e Ptaneve I! Menaxhrmll Raporte te lx'endshme Agjencta e Nuk ka akoma I! dh!na speciflke I! TI! dhi!na II! mjaftueshme Program masash efekbv edhe ne perputhJe me lemlslae1onln e ose 16 Jashlme Menaxhlmll te mJallueshmespecifike ~r ndryshmet klmatike rezistent ne perputhJe me BE-s! per ndryshimel khmabke Burimeve Ujore nl! nrvelln e basenll u1or ndryshlmet klimatlke (lldhur me saS1ne dhe cilesme) 5.3.4 lnformaclonl pt!r ujln Objcktivl stratcgjik: Slgurim i I model eve dhc te dhenave to besueshme e tc pranuara gjcrestsht per te gjitha grupct e intcrcslt, sl dhc siguriml i keshlllimit te q I - shtatsh - 1odclc d 'IC qe Ii - eto tc ( Objektlvat e polltlkave Rezultatet kryesore Verlftklml Ak1oret Rrezlku Sup ozlml Sigurimi I slstemeve U! moolorimIt Harmooizmi I planeve funkslooate te Strategla e AgjellCla e Nuk ka te dhena dhe Vullnetl per te shk6mbyer lnformaclon te UJII mooionm1t ne p6rputhje me monlonmiVplanet e Menaxhimit te njohun baze U! legjlstaclontn dhe p6rcaktlmtn ku , se monlorimlt. 1dent1flkml I Burrneve Ujaene ni•llueshme per shpesh dhe ~are dote monlaohet plkave te montorimlt, beshkepunirn me haJttmin e planeve te shpeshtla (tie treguesit lnstttullClonet e U]il monlaimit Ngntja e IT)eteve te moo,tonmit te Raporte stendarde Bashk epumm mId15 BashkepunIm me kosto Njohun e mjaltueshme vendore per ujereve nentokesae momtoriml lnstiuctoneve te uJIt shume te larte. I monItorim1n e uJmve nentokeSOfe ngadalte ose inekmtent Rrjete mon1tairnl funks1ooale per Raporte standarde Bashkepun1m midis Bashkepunin me kosto StaelOl'le hidrol<>Qtke tu nk54onale cilesine e ujrave te lumenjve mon,toriml tnstttucloneve te Ujit shume te lerte. i Njohuri e mjaftueshme vendore per ngadatte ose inekmtent monitorimtn klmlk dhe ekolO!lflk Krijlm1 I rrjeteve te monltonmit te Raporte standarde Bashk6puntm midis Bashkepunirn me kosto Njohuri e mjaftueshme vendore per llqeneve/rezfflll.lareve monitoriml insttuaoneve te uj,t shume te larte. I mon1torirnn klmik dhe ekologi1k ngadaltl! ose tnekZistent KnJlmt I rrjeteve te moo,torimi ne Reporte ste.ndarde Bashkepunim midis Bashkepunm me kosto Njohun e mjaftueshme vendae per zoo en kalImtere dhe bregdetare monltonml lnstitucioneve re UJit shume te terte. I monltorimln lmnik dhe ekolO!lllk ngadalte ose inekzistent LehtesnTi i sistemeve te kerkmit Plan1fikm1 dhe buxhet1mi per Permlresim I ndjeshem t Mnistn• pl!rgjemese NevqIten cllsa v11e KapaCllete te 1111allueshme nJerl!zore dhe knJ1min e kapaateteve per te p6rmIresrrun e afteslve MIBU die cill!slsese rapatmit per ~eshljet e arslm« ne unIverS1tete dha 1nstituclonet e ZIWllluar njohurine e nevotshmezhvilhm,n e kapaeiteteve inshtucionale. ne bashkl!pun,m me traJntm• kane kapaatete U! beze p6r mon1torirnin, 111eresm1n e duke p6rfsh1re logj,sUken dhe duke lnstttuclonet e UJ•t. p!rshtatshme p6r MIBU bunmeve ujore die formulmln dhe merre ne koos1defate mundesite e partneret per zhvtllim zbahmin e mesave baraberta p6r n~tjen e kapacrteteve per meshkuj dhe femra Perm,resirnl I eksesit ne lnformeclon N~lja e lebaetaeve te akredltuer te Raporte akred1bmiM11lstna p6rgjegj6se Kosto shume e la rte Vullnell per perputhshmeri die mbfedhjes se te dhenave anehuve (ekologilke (tie kimlke) per per ~shtJet test,me te cllesise se u11t ll'ledisore ne bashkepunlm me mnlstrine pergjegiese p6r shendet6sine, A.Qenaa e Men11.xhlm1t te Burlmeve Ujore minlstn a pergjegj6se per ~shtJete infrastruktures se uies]l!IW!s nhi ktlvl strategjik: Siguriml I modcleve dhe te dhena• to besueshme o te pmnuam gjercsisht nPr t, 1Jitha grupet e lntcresit. sl dhe slguriml I kcshillimit to :rise mbl polltikat e pcrshtatshme te bazuara ni kct, dele dhe lnstitucloneve q6 I di • '6 dh6na ke nehz1meve, Ministrlapergjegl!Se pi!remer{iencat clvile ~Ja runkslonale e Kadstres se u,1 Raporumf mbl Kadastren Agenda e Kosto shume e lane, Vullnetl pi!r til shkembyer lnramac,on Menexhimit te nuk ka bashk!punlm Bunmeve Ujore Ngntja e nje strukture Ofgenizetlve Bashkepunim efikes midis Mln1stria pergJBQese per Agendae Nuk kll wllnet per Vullnell per Iii bashkepunuar (koad1nuese) Iii u11t dhe klmes ne lnstrtucioneve kertumore ~eshtJet m1ed1Sc..-e Menaxhlmh te kombm1m kapacitetesh kuednn msttucionel ekztStues Bunmeve U1ore nl! dhe finencash bashkepunim me per kn1mm e nJe mstrtut, (koadinues) te uJII clle insbtuclonet kWmils pergjegjl!se per komponentet e ndr;sMmll! perdorimit ujd

5.3.6 Mcnaxhimi i ujit .:naxhlrr .. ~- .erfshi rese, Objektlvat • polltlkave Razultatet kryasora Varlflklml Aktorat Rrazlku Supozlml Percaktiml f relieve dhe pergiegewe te qarta Konsol1dmi I pergJegeslve LegJ1slacionl urcllrat e Oevena e Perqendrim ne vuuneti per te rene dakord per MIBU-ne insttucfonale"' (psh plan1fikimi. mnistrave. vendimet e KKU-56 Shqiperls6 Rerormen lnsbtucfonale per ndar,en e qarte te shperndarja. monltonmi. zballml dhe dhe aktet nenllgOfe ne vend UI zbatimlt te roleve dhe zbabml apliklml) MIBU-se Amlja e perputhshmerise se plae me Perpunlml I ucllezmeve te traJnlml dhe PMBU-te, aud1t1me rap0fte te Agene1a e Shume heret, clle VullneU per te amtur panmet e BE-se pffl!Jin clle miedism nil raporteve JIShtme Men11xh1m111e shume perpjekje per perputhshml!n afatgJate lldhJe me parandahmin, subvencfon1m1n. Kryerja e llleresimeve mb1 zt>atm1n e Bunmeve Ujore kete sfide me pan.met rnjedisore te proporc1onabtetln clle sohdantetm qi! duhet panmeve mnistna BE-se te nj1hen mire dhe te zbatohen pergegese per 91!shtjet m1edisore. prefekturat Zyrat e Adm1mstnm1t tl! Baseneve Ujore dhe KBU-11! ~ u plmlend OECD po punon Moma ptr g,up,n a treguesv• plr cie-rsjen • Ujl ; a,g,erchet II 1)6-calrtchet vlera e lJeguesv• bazuar nl ankellmet me lni.M5ta ~ lslltl btrl ptr Raponin • Statuu nl Aplildmn pj lniagruara nda) Menaxhimll It Burm..,• Ujore II OKB-sl, 2012, qi plmhln Qllhaslltu antetimel • plrdon.lr• 1jlt - Arntja e zhV11lmlt te vazhdueshem te Mundl!slml I matenaleve te trajn1mit die Trajnlmet mbulojne shumicen Cdo mnlstn, Humbel baza e Vendimmarreslt e nlveht te kapaateteve nepermJet punes per te kurseve per personetIn e niveld te larte,ose te g1dha nevoiat e punes se agjenci, ae1tor1 n1ohunse per shkak te larte I nJoh1n perfitimet e plotesuar n1ohunte e nevojshme te roleve te mesem dhe te ulet. ofruar ne menyre p!rdishme ndryshlmit te personellt zhvinImit te va.zhdueshem dhe p6rgiegjesive 16 reje te baraberte si per femral ashtu edle l)l!r te kapacleteve giate meshkujt punes Vendo51a e bashkerendimc clie plan1fikIml Planet sektoriate Jane bazuar ne Plane ndersektonal per sec1hn AQencta e Kapacitete te Kapaatete te 111aftueshme ndefsektorial kuptmln e perbashket te panmeve te basen ujor Menaxh1mI1 tepamiaftueshme teknlke, ne nl\letrn e basen,t. wllnet pranuara te MIBU-se dhe Burmeve Ujore ne financ1are dhe per U! bashkepunuar dlsponueshmense se uJ1I per sektor bashkepunlm me njerezore ne nivet mtnistnte basem p&rg,egjese per sekoret Krijml I lnstrumenteve ekonom1ke dhe Kuadri liQI« le,on lnstrumente Viera e pl!rg]lhshme e Minlstrite Keqpl!rdonm dhe Vullnetl per te paguar dhe finanaare per rikupenmin e kostos ekonom1ke sl tanfa, delyrime per instrumenteve te ndryshme ne per111egjese munges! efikasitetl vendosja e zbatlmlt te prO<tlim uji. pegese per ndcd1e clie lldhje me subjektet speafike saktete detyrimeve subvencione Prakt1km1 11ntegr1tet1t clie transparences ne Hartml l pol1t1kavete MIBU dhe PMBU• TregueS1t e besmI1 TegJ1the C!sht,e lntegr•et1 PolItlkat e mtegntetit dhe te gJlha polittkat u)Ofe InstitucIoneve te uJ• ve me perfsh1tjen e qarte te paleve U! Vullneli per II! dhene kontribut transparences jane serioze dhe kuaocove te qevensjes se u1rt per te mtur lnteresrt dhe autonteteve qenaore per te cfle tl! rendeslshme pergjegshmenne dhe beslmln ne stguruar transparence ne kdhJe me vendlmmarl)e marreveshJet dhe angazhimet Siguriml I pJesemarrjes aktive te te giitha Pranimi dhe miratlmi I ndersjelle I Petshkrme te proceseve dhe Organet Palet e interesit cfle Palet e lnteresit dhe pe.leve te 1nteresIt (pertshire OJF-te. StrategJise MIBU dhe PMBU-ve nga mesat e pranuara perg,egiese per publIku , g,ere kane shoqeria ciVlle Jane te komumtetet vendore dhe grate ne ~nil) palet e lntereSit Udhezime admtnistnmin dhe perparesi te tjera. nuk tnteresuar ne ~eshijet e ne vepnmtante e menaxhimlt te burimeve Fushata ndefgjeg1esim1 mbi lnteresat menaxhimin e ka lnteres MIBU-se Al<te nenhgjore ujae die prom<Mml I perfshlries publ1ke dhe konkurruese, kryerja e lnfOOTI1m1t burmeve ujore Dokumenle qe mbeten ndryshImil sh<>qera ne lidhje me kultur!n e sistematik, programeve arsimore ne let!r perdorimit te lntegruar te u1I1 funkslonate edukative per nje kulrure te menaxh1m1t te lntegruar UI u1It AmtJa e marreveshjeve te pershtatshme Arnlja e Marreveshjeve Ndefkufrtare, Marreveshiet Nderkufitare te Minlstria NeQC)Clala Vullneti per te ndefkufitare (BE die UNECE) Zh\lllhml I PMBU-ve te perbashketa perbashk&ta mbi PMBU-te p&rg,esii!se per nderkombl!tare qe bashkepunuar punet e Jashtme n6 k6rkojne shume kohe bashkl!pun1m me Acuencine e MenaxhImIt te Bunmeve Ujore Zbatlml i monltonmit dhe vlerestmit te Hartmi dhe zbatim1 I raporteve vjetore Raporte te brendshme ose te A.Qencta e Shume perpjekJe perKapacitetet te mJaftueshme admtnlstrimit te ujl aty ku eshte e dhe 6-V)e~arete montonm1t, zh\lllllml jashtme monltonmi Menaxhlmil te raportlmln ne vend te telmfke. nJere.zore dhe petshtatshme. ndarja e rezultateve me cfle/ose zbatlmi I meslmeve te nxjerra Bunmeve Ujae perpjekjeve per financiare pubUkun e giere zbatlmln Shtojcat A. Plani i veprimit 2018-2020 125 B. Referencat 134 A. Plani i veprimit 2018-2020 A.1 Sasia e UJtt lnsUtuclonl Kosto (n• Nr Ob]ektlval Produktet/ aktlvitetat Afall I zballmlt PergJegfes /000,000 ltki) Menaxtuml I Hartml ctie realizm I ptanl lljetcr te te ardhureve nga sublektet qe perdorin Aglencle e bunmeve uiore ne bunmet UJ<H Pfrgab~a e raporteve penocike financlere nge Orejloria e Menellhlm1t te 2018-2020 52 30 nlvelbasant P<111tbve te Surineve UJore ne hctije me reef!Zinlll 'l!et« te te ardhurave sll)as Sunmeve Ujcre (11dhashlu I llctiur zerave buxhetore mecllM!) Pfrgehlja e akleve lgiore <fie nen-11wore per menaxh1m111 e u,ave 2018-2020 26.30 Hartiml I raportJt Menciar per i,umbullmln e te arcllurave 2018-2020 28 30 Raporte llirislml <fie masash mbl monltormln e procedures s6 paisjes me leJe U! perdcruesve te burmeve ujcre 2018-2019 33 00 Rew1str, kombeiar I lejeve te burineve ujore 2018 58.40 Sludm hlctolog1k per shfl)'tfzmin e shtreterve te lumenJve 2018 10200 Pfrgatllja e dokumenM per veprrn per pei1sh1rjen e dlrektrvave te BE-se dhe adapbmtn e problematikave 16 nctyshimeve kbmabke 2018-2020 74 60 Hartiml I PMSU Shkumbin 2019 560 Perm1reslml , SUMOetoniml I subjekteve te UJ~eles-kanalzimeve Mnlstna 2018-2019 1.497 00 shperndaries se perg9116sa ~ U)erl\11! Menaxhlmi I mbeljeve urbane te Tlranes, lmpianb i lrajllml te uirave te ndolura ~ IJete 2018 236.17 (llfrastruktura) Rehebllllml I rtjetR 16 Fumizlllllt me UJ616 P11shern ne Tirane lnfrestruktures se 2018-2020 1,474.80 <fie masat per uj65Jelies- - Pro,ekli I kanallZllleve te Tnnes se Mactie NdMiml I lfflPlanbt te trejtimt te konseNim u1rave te ndolura kanahzrneve 2018 100 00 Rrejll I kanehzimeve 16 u1rave te perdcrura n6 qytebn e Blilsht~ 2018 9.90 '4lro,tJa mJedJsore e lqerut te Ohrt Kanahzlmet e uierave te zeza te Pogadecll (Faza Ill) Rrjetdkanahzineve te U)rave te ndotura <fie 1mpjanb I tra,brm te 2018 120.00 zgjen111r te u1r1ve te ndolura 2 Proo-arni I 1-re i infrastruktures bashkiake per qytetet Fler. Gprokaster. Sarande 2018 290.00 ctie Lezhe lnfrastrukture e rT)ebt te kanaizimeve Proo-am II-le I ,nfrastruklures bashklake per qytetet Kam&z lushnje BeraV Ku~ove. Fler ctie Sarande rehabrl,bml I rrjetJb te u)hJe!lesrt <fie kanahZll!leve 2018 868.00 KUZ Pro,ekti I ri I t.lfnizimt me uj& per qytetin e Ourresit RrietJ KUZ 2018-2020 6.174 20 Perfundlllli I RrjetJt te KUZ ctie zgjenml ITIJP ne Vlore IPA 2012 R~etl KUZ 2018 43,4 00 FumlZIITI me u1e <fie mbrojt1a l!ledlsore e llqen,t te Shkodres Rqet KUZ• ITUP 2018-2019 244 354 Fum1Z1ml me uJe I qytetll U! Peshkopise, ftnanam I qevense eustnake 2018-2019 424 80 Rehablhbml I rrjetll te uiesjeleslt ctie KUZ Program! I I11-te dhe I IV-te I in~astruklures bashklake rehabchllml ose 2018-2020 1,426.00 ~1resIml I rrJeti te uiesJeUesrt Penreria urbane e Tiranes kanponenlJ infraslrukluror (shtese konlrate) - Perrnlrl!sml I sistemil urban 2018-2019 128 90 Perlundim1 I rrJellt te kanahz1meve te uirave te zeza ne zonen e Perr01t te Agait - - 2018-2019 256.51 Oerret. LOTI II (Llnjat KUZ Perro! Agalt. Fa.ta 1dhe 2) nderttm kolek:tor1 KUZ Perlundiml I IT)etIt te kanahzimeve te u)rave te zeza ne zonen e Perron te Agalt - 2018-2019 - 26854 Oerret. LOTI I· ndertImi i koleklor1t KUZ Fumlziml me uje I qytetit U! Kukesa dhe 14 fshatrave (shtese kontrate) lldhJe te 2018-2020 178 88 reJa te fumlz1m1t me uje Fumlzlml me uje i fshatrave Beshk1a Golem. llnia kryesore e fumlzimtl me uJe 2018-2020 143.33 UiesJell&sl I fshaltl Veh;an, njesia administrative Vel1,an. Skraper hnja e fumtzimit - 2019 46 25 meuJe FumiZlmi me uie I plazheve Ourres - KavaJe nga pus-shplmet e <;errnes. Lott II - Nderttm i hnjes se fumlzlmtt me uje nga ura e Rrogozhlnes, Plketa 416 + pus 2018-2019 32.13 nderprerJe Kavaje NdMim I UJesJelleS1t koleklori kryesor I ujerave te zeza dhe ITUP ne zonen - 2018-2020 1,735.10 tunsllke Gjlri I Latezit, Ourres. ndertim lmptanti + rrjell KUZ Fumlzlml me uJe I plazheve Ourres - KavaJe nga bunmet e <;errnes Loti Ill l.lnJa - 2018-2019 511.45 e Fumizlmit me uje NdertIm I hnJes se u1esJe1es1t nga rezerwan I BakSlt den ne rezerwann e R~II. - pumme mbrojU!se ne llnj!n e tubit ON 560 mm LlnJen Kryesore te FumizlmIt me 2018-2019 54 707 uje + ma.kineli paltSJe Ndertim I IT)etc te KUZ te fshaltt Vajkan, beshk1a Mbrostar Fler koleklon +puset - Nderllm uJ&sJellesi Sh1roke (fa.ta e fundit), lidhJa e konsumatoreve me maU!sa· 2018-2019 - 45.69 2018-2019 10.20 Linje e fumizlm1t me uje Mesa inxhtnienke per mbrojtjen e fum1zIm1t me uJe ne fshatin Beni;, Tepelene 2018-2019 - 18 705 zevenc:Jeslm i tubaclonIt ON 500 mm i;elik me tubacion ON 250mm me ~e 2018-2019 2.818 sfenodale linJe e ll.rmlZ1m1t me uje Rehabiht1mi I rezervuant 4 000 m3 Gryemtre rezerwar 2018-2019 47 763 Ndertm I uJesjell&sit me vet&-njedhJe Bence• Veliqot, njesla administrative - 2018-2019 17 473 qender Tepelene linja e fumizlm1t me uje R1konstrukston I uJesjell&sit te fshatit Metgushe. faze e II-te, njesla administrative - Bushel. llnja kryesore e 11.rmiZlmil me uje 2018-2018 6 69 RIkonslruksIon I linjes kryesore te uJesjetleslt te qytetl Patos• lln)a kryesore e 2020 419.45 rum1z,m,1 me uie Ndertm ujesJellesi Meja e Lugut • Kraste (faze e dyte perll.rnd4mtare) llnja 2018-2019 9.62 kryesore e furntZJmlt me uje NdM1m I uJl!sjelll!sil Market • Nmat dhe rrJeti i brl!ndshem Loti I-re, nJ!sla 2018-2018 13.25 adm1nistrahve Market lln1a kryesore e fumiZ1mi me uje Kenalizlme te uJreve te zeze 16 fshetrave BelaJ. Mucme. c;elebl n1l!sia - 2018-2019 11 .26 admtnistrahve Trebisht: kolektori I ujrave te zeza Furnizlml me ujl! I fshalll Jorgucat me pus ~ml. llnJ8 kryesore e furnlz1mlt me uje 2018-2019 - 53 R1konstrukslon I u1es1elles11 II! fshaht Koshtan (linJa e dl!r!Jm1t nga bunmt ne -- 2018-2019 6 73 depon 50m3) bashkla Qesarat, Tepelenl! hnja kryesore e fumtz1m1t me uje PE Rlkonstrukslon I llnjes kryesore <;:ukas - F1er Shegan dhe Fler Shegan • -- 2018-2019 9 .48 Barbullinje: llnja kryesore e furnizimlt me uje UJ6sjelll!sl I rshatit Shares, lagjet Blate "Kurtelll" dhe Blate • Xh1kalare•. nJ&sia -- 2018 9 .70 actninistrallve Shales. Elbasan· linjl! e d!rgmit. depo uj1 Leje lnfi"astrukturore per objektet buxhetore leje lnfrastrukturore 2018-2019 -- 9.00 Lin1a e furnlzimlt me ujl! nga Depo e Tepelenes p(!r neqytelln MemallaJ llnjl! - 2018-2019 44 ,66 ujl!sjell!sl Shpronl!sime per objektet buxhetore: shpronl!slme p(!r obJektet buxhetOfe 2018-2020 - 45.50 Rlkonstruksion uJl!sjellesi Bulqlze, rrietf I shpl!mdarjes. faze e dyU! (llnja 2019 105.59 shp(!rndarese dhe hnjat sekondere). rikonstruksion I linJl!s se uJesjelll!sit Trejtlml I veprl!s HIC Benje: punonJl!slt e h1drocentralR te Banjl!s 2018-2019 30.00 Stud11T1 Projekt1m: stud1m pro,ektm & oponence teknike 2018-2020 - 198.35 UJl!sjell!sl rajonal Aliko· rrjell I fumlzm1t me uJe 2019 - 200 00 Ujl!sjellesi I fshatrave turlsttkl!. Gdem hnje e furniz1m11 me uje 2019 - 250 00 RrjeU I brendshl!m I ujl!jselll!sit per qytelin Kavajl! rrjeti I rumlzmit me ujl! 2019 - 200.00 Rehabihtiml I rrjetit It! uJesJelll!sit te qytetit te Permetit dhe rrjeht te uJrave II! zeza 2018-2019 737 19 ne lagJen e Re rrjelt I fumizm1t me UJI! dhe rriel1 i KUZ Ujl!sjellesl I fshatit Uvadhja. Rrjetl I furnlzlmit me uje 2019 200.00 R1konsll'\Jks1on I hnjl!s kryesore dhe rrjetil II! brl!ndshl!m II! UJl!sjelteslt Ii! qytetll Ii! - 2018 244 00 Patos1t. rlkonstrukslonl I rrjelil tl! fumlzimtt me ujl! Ndl!rtim rrjetl KUZ dhe Implant I Trajlmlt te U1rave II! Zeza per zonen turlstlke - 450,00 2019 Spille· g1atl!s1a e tubaciontt te kanahzmeve te ujerave tezeza Rlkonstrukslon I rr1etit te shperndarjes te qytel1t Balish nkonstruksionl I rriet,t II! 2018-2019 226.59 fumlzimit me ujl! Nd!rtim I linJes se re per shhmin e sasise se uJil per qytetin e Krujes linJI! e re e 2018 0.53 furnlz1m1t me u)i! Pi!rmlresiml I rum,zimil me uje I zones se plazh1t "Lagja 13". Ourres perm,resim i 2018-2019 67 20 llnJes se uJl!sjelll!sit Ndertm I ujl!sjelll!sit te Teqes sl! Shl!rberdhen11t linJI! e fumlz1m1t me uje 2019 2 55 Rlkonstrukslon l kanaltzmeve te ujrave U! zeza dhe 1e bardha (kryqtziml Shote 2019 2.81 Gahca-banjo pubhke)· perrrnresIm1 I kanahzlmeve te uirave te zeza dhe te bardha Ndertim uJ&sjelles, ne fshatral Corrush dhe Anber_g· bnje e furniz,mil me uje 2019 - 74 41 Mirembajtja e rrjellt te kanaleve kulluese (pastrim1 nga depozitlmet e dherave dhe Mmistrla - 2018-2020 1,050.00 bimeS1a) pi!rQ1e11ese per M,rembaJtja e rrjetlt I& kanaleve u111es (pastrtm, nga depOZJlimet e dherave dhe ujitjes dhe kullim - 2018-2020 308.70 bimesia) Sherbiml I kulllm1I me ngntje mekanlke me hidrovore 2018-2020 - 1,547.00 lnspektime teknike te lnfrastruktures se u11tjes, kullmil dhe mbrojljes nga 2018-2020 18.93 permbytja ne zonen e sherbimil 1e ujilJes 360.000 ha dhe zonen e sherbimit RehabIhtiml I rrjeteve 1e kanaleve le kullmit 2018-2020 150.00 Rehab1htim1 dhe permIri!S1mi I rrjeteve te kanaleve le uptjes 2018-2020 - 3.275.00 N~rt,m ar!Jlnaturash Ii! reJa ose nkonslruks1on argjinaturash 2018-2020 - 640 44 Rehablhlm Aargiinaturash 2018-2020 390 .30 R1konstrukslon dhe npershtalje hIdrovoresh 2018-2020 - 430 00 Projekli · Fondi I lnvestlmeve Soclale IV" Fondi I ZhVll~mit 2018 - 812.00 Projekli ·Fum,zml me uie I zonave rurale 111· ndi!rhyrje ne shkalli! U! gjf!re ne 1e ShQ1ptar 2018-2020 5.492 .00 gj1lhe vendin Projekb l furnlzimil me UJeJl(M' 2018 66.10 A.2 Cilesia e Ujit lnslltuclonl Kosto (ne Nr ObJektlvat Produktet/ aktlvltetet Afatl I zballmlt pi rgJegJes /000,000 leke) Percaktmi I Report monitorlml I ujerave sipertaqesore dhe nentd<esore Agjenc1a e 2018-2020 179.18 ~endjes te u11t me Menaxhim,t te Zhvilhmi I nJe databaze dochitale per matjen e clleslse se uJerave 2018-2021 89 80 cilesi te m,re Bunmeve Ujore Vleresimi i laboratoreve ekzlstues; percaktimi I vendeve me I! 2018-2021 700 00 pershtatshme dhe planl i akredIUmit .A .3 Rreziqet qe vijne nga uji lnstltuclonl Kosto (ne Nr Objektlvat ProdukteU aktlvltetet Afall I zbatlmlt pergJegJes /000,000 lake) S1gunmll Zbatlml I masave parandaluese dhe mbro,tese ne zona mjed1sore Agjencla e 2018-2020 70 00 mbrojtJes ndaj Riaftesirru I objekteve te demtuara nga shkaqe natyrore Menaxhlmit te 2018-2019 98 28 permbytjeve Forciml I bashkepunlmlt dhe plotes,mi I detynmeve lnst1tuclonale Bonmeve Ujore -- 2018-2019 -- 17 40 Lehtes,mi I pasojave duke I S1guruar mbeshtetje financ1are famil1eve, ba.nesat e 2018-2020 565.00 te cilave Jane demtuar nga fatkeqesl natyro<e ose te llojeve te tiera Hart1ml I n1e Plani Kombetar te menaxhlmit te katastrofave perfshire: Vleres,mm fillester I rrez1kut nga permbytJet per c;do ujembledhes (shih m~ poshte) 2018-2021 1.40000 Anallze e rrezikut te mungeses se ujit (gjithashtu e lidhur me zjarret ne pyje) per c;do ujembledhes, reduktlmln e rrez1kut te semuncljeve nga UJi; kriJ1m1 i slstemeve te paralajmerimat ne kohe te hershme A.4 lnformacioni per ujin lnstltuc.l onl Kosto (nil Nr Objektlvat Produktet/ aktlvltetet Afall I zballmll PergJegJes /000,000 lekil) Percaktlml I Zhvilllml I kadastres se ujil ne formen e nJe slstem, GIS. Kadastra e ujit do te Agjencia e 2018-2020 43.20 sistemeve te pert,ehet nga nje baze te dhl!nash per bunmet e kl!rkuara te GJe~Referencuara Menaxhlmit te monitorimit te uj t Bunmeve Ujore Kontrolli I planeve Raporte kombetare per zbahmm e konventave nd!l1<omb!lare. ndrysh1meve MmIstria - 2018-2020 - 55.60 dle masave per khma!Jke pl!rgjegjhe per 2 mbro,tjen ndaJ c;l!shtjet mjedisore Stacione te mon1torim1t per ciH!sme e ujerave slperfaqesore 2018-2020 44.30 ndlyshlmeve khmatike Raporte monitorimi per treguesit ne programln m1ed1sor 2018-2020 - 75.20 A.5 Menaxhimi i ujit Obj ektlvat ProdukteUaktlvtt etet lnstltuclonl Pergj egj es Kosto (ne Nr Afatl I zbatlmlt 1000,000 l eke) Arritja e Hartlml dhe mlraUml I akteve ligiore ctle nenllgjore ne permbushJe te Agjencla e Menaxhlmit perputhshmt!nse se detyrimeve te ltgj1t nr.111/2012 "Per menaxhlmin e bunmeve ujore· dhe te Bunmeve UIore 2018-2020 26.30 plote me parimet e ne kuader te per&frimit te Legjlslaclonit Kombetar me ate Evroplan. 1 BE-se per ujin dhe Progra!Tll I infrastruktures bashklake II, per qytetet Kamez. Lushnje, Mm1stna pt!rgjegj!se mIed1sm Beret, Kugove. Fler dhe Sarande. trajnime dhe konsutence per ~shtjet 2018 145.00 infrastruktures se ujes)elles kanaJlzimeve Slguriml I perfsh1rjes KryerIa e detyrave runksionale te drejtorise perkatese te AMBU-sl! ne A~encla e Menaxhlmlt publlke dhe debabt te funkslon te ketij objektlVi Lt! Burimeve UIore 2 2018-2020 8760 lnfocmuar (nen qevensjen e ujlt) Vendosja e KryerIa e detyrave runkslonale te drejtorise perkatese te AMBU-se ne Agjencla e Menaxhlmit 2018-2020 87.60 koordinim1t funksion te ket1J obJektIvi te Bunmeve UIore 3 n~rsektorial dhe Strategjia kombetare per menaxh1m1n e ,ntegruar te burrneve ujore Agiencia e Menaxhlmlt planlfiluml 2018 24 37 te Bunmeve UIore Prakttka e integntetit Kryerja e detyrave runksionale te dreitorise perkatese te AMBU-se ne Agjencia e Menaxhimlt 4 2018-2020 87 60 ctletransparences funkslon te ketij objektlVi te Bunmeve UIore Monitorimi dhe Report monitorimi I kontratave kon1;esionare per HE<>et e Vegjel dheMnlstna pergje91ese per 2018-2020 44 40 vtere S1ml I zbatimit te Oponenca Teknike geshtjet e energfise menaxhimit 16 uJit KnI1m1. funkslon1ml , pergjegJeslte dhe detyrat e kom1slonit le te posa1;em Agiencia e Menaxh1m1t -- -- per administrinln e uIerave n~rkulitare Zhvillimi I takimeve te grupeve te Bunmeve UJore 2018-2020 12.00 te punes dhe komisloneve per te diskutuar mbi pl!rgjegieS1tt! per uJerat ne nivel nderkufltar me vendet fqinj e 5 ldenllliklmi I nJe sere masash prlorilare per te pt!rmlresuar efi1;encen e Agiencia e Menaxhimit menaxhi!Tllt te burimeve uJore. si analtzat dhe gjendIen lizike U! te Bunmeve UIore 2018-2018 22910 bunmeve uIore ne basen, inventann e bunmeve uIore, Dnn1-Buna, Seman! dhe Vjosa Kryerja e detyrave funksionale te dreJtorise perkatese te AMBU-se ne Agiencia e Menaxhlmit 2018-2020 87.60 funksion te kl!tij objektlVi te Bunmeve UIore B. Referencat • Albania Energy Association (Undated but circa 2007) Hydro Energy Potential in Albania; • Alfieri, L., Burek, P., Feyen, L. and Forzieri, G. (2015) Global warming increases the frequency of river flocx:fs in Europe, Hydrology and Earth System Sciences, 19, 2247-2260; • Arias, R. , Rodriguez-Blanco, M. L , Taboada-Castro, M. M , Nunes, J.P., Keizer, J.J. and Taboada-Castro, MT (2014) Water Resources Response to Changes in Temperature, Rainfall and CO2 Concentration A First Approach in North-West Spain, Multidisciplinary Digital Publishing Institute, ISSN 2073-4441 . B • Bakker, MHN., Green, C., Driessen, P., Hegger, D. , Delvaux, B , Van Rijswick, M., Suykens, C. , Beyers, J.C , Deketelaere, K. , Van Doorn-Hoekveld, E. and Dieperink, C (2013) Flocx:/Risk Management in Europe.· European flood regulation, STAR-FLOOD Consortium. Utrecht, ISBN: 978-94-91933-04-2. • Bruci, E. (2008)Expected changes of climate and some likely impacts in Albania, Presentation at the First Session of South-Eastern Europe Climate Outlook Forum, 11-12 June 2008, Zagreb, Croatia. C • Ciscar J.C., Iglesias, A , Feyen, L., Szabo, L. Van Regemorter, D. , Amelung, B., Nicholls, R. , Watkiss, P., Christensen, O.B., Dankers, R. , Garrote, L. , Goodess, C.M., Hunt, A , Moreno, A., Richards, J. and Soria, A (2010) Physical and economic consequences of climate change in Europe ; • Ciscar, J.C. and Dowling, P. (2014) Integrated assessment of climate impacts and adaptation in the energy sector, Energy Economics volume 46, pp. 531-538. D • Davis, J., O'Grady, A.P , Dale, A , Arthington, AH , Gell, P.A. , Driver, P.O., Bond, N.R, Casanova, M., Finlayson, M., Watts, R.J., Capon, S J , Nagelkerken, I., Tingley, R., Fry, B., Page, T.J. and Specht, A (2015) VWlen trends intersect: The challenge of protecting freshwater ecosystems under multiple land use and hydrological intensification scenarios, Science of the Total Environment, 1-14; • Defra (2012) Climate Change Risk Assessment for the Water Sector. UK Climate Change Risk Assessment. • Eftimi R. (2010) Hydrogeological characteristics of Albania, AQUAmundi Journal10.4409/Am-007-10-0012; • EC (2000) Directive 2000160/EC establishing a framework for the Community action in the field of water policy; • EC (2003a) WFD Guidance Document No. 1: ''Economics and the Environment - The Implementation Challenge of the Water Framework Directive", Step 2 - Identifying Significant Water Management Issues; • EC (2003b) Guidance Document No. 7: "Monitoring under the Water Framework Directive, pp. 8-9; • EC (2005) Guidance Document No. 13: "Overall Approach to the Classification of Ecological Status and Ecological Potential, Table 1; EC(2007) Directive 2007160/EC on the assessment and management of f/ocx:J risks; • EC (2009) v\-'FD Guidance Document No. 24: River Basin Management In A Changing Climate; • EC (201 1) Climate Adaptation - modelling water scenarios and sectoral impacts; • EC (2014a) Links between the Floods Directive (FD 2007/60/EC) and Water Framework Directive (WFD 2000/60/EC); • EC (2014b) Indicative Strategy Paper For Albania 2014-2020; • EC (2015) Commission Staff Working Document. Albania 2015 Report EU Enlargement Strategy; • ECOSOC (2016) Report of the Inter-Agency and Expert Group on Sustainable Development Goal Indicators; • EM (2012) Climate change, impacts and vulnerability in Europe 2012; • AEM (2013) Assessment of cost recovery through water pricing; • AEM (2014) European bathing water quality in 2013; • AEM (2015) Model-based estimates of water volumes required for irrigation, [Online), Available www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/water-requirement-1/assessment-1 [4 July 2014); • AEM (2016) Albanian bathing water quality in 2015, May 2016;Portmann, F.T , Doll, P., Eisner, S. and Florke, M. (2013) ' Impact of climate change on renewable groundwater resources: assessing the benefits of avoided greenhouse gas emissions using selected CMIP5 climate projections', Environmental Research Letters, Volume 8, Number 2. F • FAO (2015) Mediterranean coastal lagoons: Sustainable management and interactions among aquaculture, capture fisheries and the environment, Part 2. Country Reports, Albania ; • Forest Europe (2015) Full State of Europe's Forests. • Ghosh, S , Amyx, P., Gurenko, E , Gjokikj, A. and Barrington, L. (2014) Building awareness of catastrophe risks in southeast Europe. Interactive consumer information portal CatMonitor, Tenth US. National Conference on Earthquake Engineering Frontiers of Earthquake Engineering, July 21-25, 2014, Anchorage, Alaska; • GIZ (2016) Initial Characterisation of Lakes Prespa, Ohrid and Shkodra/Skadar; • GWP (2000) TAC Background Paper No. 4: '·Integrated Water Resources Management··; • GWP (2003) Technical Brief No. 3 Monitoring and evaluation indicators for I\IVRM strategies and plans; GWP (2004a) Catalysing Change. A handbook for developing integrated eater resources management (I\IVRM) and water efficiency strategies; • GWP (2004b) ...Integrated Water Resources Management (I\IVRM) and Water Efficiency Plans by 2005. Why, What and How?''; • GWP (2009) Background Paper No. 14: Water Management, Water Security and Climate Change Adaptation: Early Impacts and Essential Responses; • GWP (2011) Social Equity and Integrated Water Resources Management; • GWP CEE (2015) Guidelines for preparation of the Drought Management Plans Development and implementation in the context of the EU Water Framework Directive; • GoA(201 1a) National Strategy of Water Supply and Sewerage 2011-2017, Tirana, Albania; • GoA(2011 b) National Waste Management Plan, Tirana, Albania; GoA(2016) National Strategy for Development and Integration 2015-2020, Tirana, Albania ; • GoA(2015a) Policy Paper on Biodivers ity Protection, Tirana, Albania; • GoA(2015b) National Crosscutting Strategy for Decentralization and Local Governance 2015-2020, Tirana, Albania; • GoA(2015c) lnter-sectorial Environmental Strategy 2015-2020, Tirana, Albania ; • Grontmij/CarlBro (2010) Mati River Basin Management Plan Draft Version. • IFC (2013) Public-Private Partnership Stories Albania: Hydropower Privatization; lsmaili, H. (2010) Participatory Irrigation Management in Albania, Balkan Water Observation and Information System for Decision Support Conference, 25-29 May 2010, Ohrid, Republic of Macedonia ; • INST AT (2011) Population and Housing Census, Tirana, Albania ; INSTAT (2012) Albania in figures, Tirana, Albania; • INSTAT (2013) Albanian Labour Market, Tirana, Albania; • INSTAT (201 4) Gender Perspective Analysis, Tirana, Albania; • INSTAT (2015a) Statistical yearbook 2010 -2014, T irana, Albania; • INSTAT (2015b) Women and Men in Albania, Tirana, Albania; • INSTAT (2015c) Albania in figures, T irana, Albania; • IPCC (2014) Climate Change 2014.· Impacts. Adaptation, and Vulnerability, Part A: Global and Sectorial Aspects; • IUCN, (2008) Guidelines for Applying Protected Area Management Categories. L • Lenton, R. and Muller, M. (2009) Integrated Water Resources Management in Practice. Better Water Management for Development, Oxford: Routledge; • Lushaj, B , Hoxhaj, F. , Ndini, M., Selenica, A. , Pambuku, A , Dafa, I. , Hasimi, A. , Zaimi, K., Marku, M., c;omo, E , Vako, E., lsufaj , S. and Myrtaj, B. (2016) General Overviewof the Transboundary Waters of Rivers, Lakes. Groundwater and Trend of them, in Albania, Online International Interdisciplinary Research Journal, ISSN 2249-9598, Volume-VI, Issue-I, page 422. • Magnus Opus Group (2014) Support to the Prime Minister Office in establishing an integrated approach and effective Sector Working Group mechanisms to coordinate, implement and monitor reforms in the water sector; • MARDWA (2015) Draft Strategy for Irrigation, Drainage, Dam Safety and Flood Protection in Albania; • MEFWA (2009) Albania's Second National Communication to the Conference of Parties under the United Nations Framework Convention on Climate Change, Tirana, Albania; MEFWA (2011) IWRM Position Paper, Tirana, Albania; Miho A. , Kashta L. and Beqiraj S. (2013) Between the Land and the Sea - Eco guide to discover the transitional waters of Albania", Chapter 5 Transitional waters of Albania, overviewon their state and protection, Tirana, Albania ; MoE (2002) The First National Communication of the Republic of Albania to the United Nations Framework Convention on Climate Change, Tirana, Albania; • MoE (2014) National Register for Permission of use of Water Resources; • MoF (2015) The Revised Medium Term Budget Program, 2016-2018; • Mo IA (2012) A Post-Disaster Comprehensive Flood: Risk Assessment & Management Study. Final Report - The Flood Risk Management Plan for the Lower Drini & Buna River Basin;MoTI (2014) Annual Assessment Report; • MoTI (2015) Water Sector Reform; Mukaj, A. (2014) Water resources management in Albania, International Integrated Water Management Symposium, Istanbul, Republic of Turkey, 25-26 February 2014. N • NEA (2015) State of Environment Reports, 2006-2014, Tirana, Albania ; • Norconsult (2012) Flood Dimensioning of Dams and Spillway at River Devoll; • Nuro, A. and Marku, E. (2012) Study of Organo-chlorinated Pollutants In Kune-Vaini Lagoon, 1st International Conference "Research And Education - Challenges Toward The Future", Shkodra, Albania, 24-25 May 2013, ISSN: 2308 - 0825; • NVE/Statkraft Energi (2009) Climate Change and Changing Runoff in South East Europe, ISSN: 1503- 0318. • OECD (2015a) OECD Water Governance Indicators: A Tentative Proposal; • OECD (2015b) Principles on Water Governance. • Pano, N., Frasheri, A , Avdyli, B. and Lushaj, B. (2016) The Impact of Climate Change on the Erosion Process in the Albanian Hydrographic River Network, Online International Interdisciplinary Research Journal, ISSN 2249-9598, Volume-VI, Issue-I, pp. 13-20; • Peck, P (2004) Reducing Environment & Security Risks from Mining in South Eastern Europe: Desk- assessment study for the Environment and Security Initiative Project; • Pojani, E. and Tola, M. (201 0) The effect of Climate Change on the water sector with a case study of Albania: An economic perspective; • Popovska , C. (2013) Hydrology of Lakes Prespa and Ohrid, Regional Internationa l Conference: The System "Prespa Lakes - Ohrid Lake", Actual State Problems and Perspective, Macedonian Academy of Sciences and Arts, Academy of Sciences of Albania, Struga-Pogradec, 17-29 October 2013. • Rahaman, M.M. , Varis, 0 . and Kaj ander, T. (2004) EU Water Framework Directive vs. Integrated Water Resources Management.· The Seven Mismatches, Water Resources Development, Volume 20, No. 4, 565- 575; • Rama, K and Theesfeld, I. (201 1) Strengths and Weaknesses of Albania's Customary Rules in Natural Resources Management in the Light of Devolution Policies, Quarterly Journal of International Agriculture 50, No. 4: 369-387. • Sallaku F (2003) Reducing conflict through improved water management: experience from farmer- managed systems in Albania, 2oth ICID European Regional Conference on Consensus to Resolve Irrigation and Water Use Conflicts in the Euromediterranean Region, 14-19 September 2003, Montpellier, France; • Selenica A. (undated but estimated to be from 2001) Water resources of Albania, available online at http://medhycos. mpl.ird.fr/fr/projecUwho/pres/alb-pre.htm; • Selenica, A. , Ardicioglu M. and Kuriqi, A. (2011) Risk assessment from flooding in the rivers of Albania, International Balkans Conference on Challenges of Civil Engineering, 19-21 May 2011 , EPOKA University, Tirana, Albania; • Sutton, W.R., Srivastava, J.P., Neumann, J.E., Strz~pek, K.M., and Droogers, P. (2013) Reducing the Vulnerability of Albania's Agricultural Systems to Climate Change: Impact Assessment and Adaptation Options. Toto, E. and Massabo, M (2014) Historical Collection of Disaster Loss Data in Albania, Cl MA Research Foundation;Tridimas, T. (2006) The General Principles of EU Law. Oxford: University Press. l • UN (2012) Status Report on the Application of Integrated Approaches to Water Resources Management; • UNDP (2009) Mining and environment in the Western Balkans; • UNDP (2011 a) Disaster Risk Reduction Capacity Assessment Report for Albania; • UNDP (2011b) Results-Based Management Handbook. Harmonizing RBM; concepts and approaches for improved development results at country level; • UNDP (2012) Protection and Sustainable Use of the Dinaric Karst Transboundary Aquifer System, Albania Country Report; • UNDP (2014a) Enabling transboundary cooperation and integrated water resources management in the extended Drini River Basin; • UNDP (2014b) Human Development Report; • UNECE (2012) Environmental Performance Reviews. Albania. Second Review; • UNECE (2013) Convention on the Protection and Use of Transboundary Watercourses and International Lakes, Guide to Implementing the Water Convention; • UNESCO (2009) United Nations World Water Development Report no J .· Water in a Changing World; • UNEP (2010) Impact of climate change on marine and coastal biodiversity in the Mediterranean Sea.· Current state of knowledge, Tunis, Tunisia; • UNFCCC (2011) Water and climate change impacts and adaptation strategies. • World Bank (2003) Water Resources Management in South Eastern Europe, Volume II, Country Water Notes and Water Fact Sheets; • World Bank (2007) Integrating Environment into Agriculture and Forestry. Pragress and Prospects in Eastern Europe and Central Asia - Volume II , Albania Country Review; • World Bank (2009a) Climate Vulnerability Assessments.· An Assessment of Climate Change Vulnerability, Risk, and Adaptation in Albania's Power Sector"; • World Bank (2009b) Water Sector Board Discussion Paper No. 12: ··strategic Environmental Assessment: Improving Water Resources Governance and Decision Making, Washington"; World Bank (201 1) Gender & Climate Change: 3 Things You Should Know; • World Bank (2012) Inventory of Groundwater Resources and their Utilisation Patterns; World Bank (2013) Policy Brief Albania: Water Resources Management and Service Delivery; • World Bank (2015a) Partnership Pragram Snapshot-Albania, page 22; • World Bank (2015b) World Developmentlndicators; • WHO (2009) Vision 2030: The resilience of water supply and sanitation in the face of climate change; • WRA (2017) Report on the Performance of the Water Supply and Sewerage Companies; • WWF (2015) EINSEA of Hydropower Projects In South East Europe.