Law No. 8483 approving the International Convention on Plant Protection

LIGJ Nr.8483, date 10.5.1999 PER ADERIMIN E REPUBLIKES SE SHQIPERISE NE "KONVENTEN NDERKOMBETARE TE MBROJTJES SE BIMEVE" Ne mheshtetje te neneve 78, 83 pika 1 dhe 121 te Kushtetutes. me prnpozimin e Kt!shillit te Ministrave KUVENDI I REPUBLIKES SE SHQIPERISE VEND OS I: Neni 1 Repuhlika e Shqiperise aderon ne "Konventen Nderkombetare te Mbrojtjes se Neni 2 Ky ligj hyn ne fuqi 15 dite pas botimit ne Fletoren Zyrtare. Shpallur me dekretin nr.2372, date 20.5.1999 te Presidentit te Republikes se Shqiperise, Rcxhcp Meidani TEKSTI I RI I RISHIKUAR I KONVENTES NDERKOMBETARE TE MBRO.JT JES SE BIMEVE PARATHENIE Paler koncrakcuese, duke pranuar nevojen per kooperim nderkombetar ne mbajtjen nen kontroll ce paraziteve te himeve dhe produkteve bimore dhe ne parandalimin e perhapjes se tyre ne shkalle nJerkomhetare. dhe vec;:anerisht hyrjen e tyre ne zona te rrezikuara: Juke pranuar qe masat fitosanitare duhet te jene teknikisht te justifikuara, transparente Jhe nuk c.luhet te aplikohen ne menyre te tille qe per me teper te perbejne nje menyre arbitrare llse nje cJiskriminim te pajustifikuar ose nje kufizim te maskuar, vec;:anerisht per tregtine nderkomhecare: duke deshiruar te sigurojne koordinim te ngushte te masave qe kane te bejne me kcto perfunc.lime: duke cJashur te sigurojne nje kuader per zhvillimin dhe aplikimin e masave fitosanitare 1c harmonizuara dhe perpunimin e standardeve nderkombetare per kete qellim; dhe c.luke mbajtur parasysh principet e miratuara nderkombetarisht ne drejtim te mbrojtjes sc himeve. shendetic ce kafsheve dhe te njerezve dhe te mjedisit: duke pare Marreveshjet e konkluduara si rezultat i Negociatave te Uruguajit per Tregtine Shumepaleshe. perfshire Marreveshjen mbi Zbatimin e Masave Sanitare dhe Fitosanitare: rane c.lakord si vijon: NENI I Qellimi dhe pergjegjesia I. Me qellimin qe te sigurojne veprime te perbashketa dhe efektive per te parandaluar pcrhapjen c.lhe hyrjen e paraziteve te bimeve tlhe produkteve bimore, c.lhe per te nxitur masa te pi.:rsluatshrne per lufcimin e tyre. palet kontraktuese marrin persiper te adaptojne masat kgjislative. teknike dhe administrative te specifikuara ne kete Konvente dhe ne Marreveshjet suplementare ne perputhje me Nenin XVI. 2. (cJo pale komraktuese do te marre persiper pergjegjesine , pa paragjykuar per lktyriinet e marra persiper nga Marreveshje te tjera nderkombetare. per plotesimin brenda territoreve te tyre te te gjithe kerkesave te kesaj Konvente. 3 . Nc.larja e pergjegjesive per plotesimin e kerkesave te kesaj Konvente · midis < >rganizatave Anetare te FAQ dhe shteteve anetare te tyre qe jane pale kontraktuese. dote jete 110 perputhje me kompetencat perkatese te tyre . 4. Ku eshce e nevojshme, parashikimet e kesaj Konvente mumJ ce gjykohen nga paler kontrakcuese per c·u zgjeruar. ne lidhje me bimet dhe produkcet bimore, vendec e ruajtjes. amhalazhet. mjecec e transportit, konteineret, token dhe c;:do objekt tjeter. organizem ose ma terial cc pershtatshem per strehimin ose shperndarjen e paraziteve te bimeve. vec;:anerisht ku transporci nderkombetar eshte i pranishem. 537 NENI II Pcrdorimi i tcrman.• I. Per 4ellimin e kesaj Konvente. termat 4e vijojne dote kene kuptimin e percaktuar si 111i.: roshte per to: ··zone me prezence te paket te parazitit"" - nje zone. apo gjithe nje shtet. pjese e nje sl11e1i. ose gjithe ose pjese te disa shteteve. sic;: eshte identifikuar nga autoritetet kompetente, ne 10 cila1 n je parazit specifik ndeshet ne nje nivel te ulet dhe qe eshte subjekt per vrojtim efektiv, 111haj1 je nen kontroll ose masa c;:rrenjosese: ·· Komis ion·· - Komisioni i Masave Fitosanitare i percaktuar ne nenin XI: ··zone e rrezikuar .. - nje zone ku faktoret ekologjike favorizojne vendosjen e nje paraziti prezrnca e 1e cilit ne zone do te rezultoje me humbje ekonomikisht te ndjeshme; ·· v rndosje .. - pe1jetesim. per te ardhmen e parashikuar. i nje paraziti brenda nje zone pas hyrjes: ·· Masa fitosanitare te harmonizuara ., - masa fitosanitare te vendosura nga palet h:0111rak1uese te hazuara ne standardet nderkombetare: ·· Standarde nderkombetare ·· - standarde nderkombetare te vendosura ne perputhje me 11e11in X. parag. l dhe 2: .. I I y1je .. - hy1ja e nje paraziti qe rezulton me vendosjen e tij. ·· Pest .. - (;do specie. shtam ose biotip i bimeve, kafshe ose agjent patogjen i demshem per himet dhe produktet bimore; ·· Analiza rrezikut te parazitit" - procesi i vleresimit biologjik ose evidentim tjeter shkencor dhe ekonomik per te percaktuar nese nje parazit mund te jete i kontrolluar dhe rorcimi i masave fitosanitare qe duhen marre kunder tij; ·· Masa fitosanitare" - r;do legjislacion, rregullore ose procedure zyrtare qe ka per qellim te parandaloje hy,jen/ose shperndarjen e paraziteve; ·· Bime .. - bi met e gjalla dhe pjeset e tyre. perfshire farat dhe germoplazmen; .. Produkte hi more .. - materiale te paperpunuar me origjine bimore (perfshi kokrrat) dhe ato produkte te perpunuara qe. nga natyra e tyre qe, ose prej perpunimit te tyre, mund te h:rijojne rrezik per hyrjen dhe perhapjen e paraziteve; .. Paraz ire karantinore" - nje parazit me rendesi potenciale ekonomike per zonen te rrezikuar prej rij dhe jo prezent aty akoma. ose prezent por jo gjeresisht i perhapur dhe qe cshte zyrrarisht i kontrolluar; ·· Standarde rajonale .. - standarde te vendosura nga nje organizate rajonale e mbrojtjes se himeve per udhezimin e anetareve te kesaj organizate; ·· Artikuj te kontrollueshem .. - <;do bime, produkt bimor. vend ruajtje. ambalazh. mjet transporti. conteiner. toke ose organizem tjeter. objekt ose material i afte per strehimin dhe pi:rhapjen e paraziteve. qe gjykohet se kerkon masa fitosanitare, vec;anerisht ne transportin nderkomhetar eshte i pranishem: ·· Parazite jo karantinore te kontrollueshem ·· - nje parazit jo karantinor prezenca e te cilit m: himct per mhjellje intluencon perdorimin e parashikuar te ketyre bimeve me nje ndikim ti: papranueshem ekonomik. i cili eshte kontrolluar brenda territ01jt te pales kontraktuese importuese: ·· Parazit i kontrollueshem'' - nje parazit karantinor dhe lose nje parazit jo karantinor i k1 lntrol lucshem: ··Sekretari"" - sckretaria e Komisionit te percaktuar ne perputhje me Nenin XII: ·· I justifikuar teknikisht" - I justifikuar mbi bazen e konkluzioneve te arritura nga pi.'n.lorimi i nje analize te duhur per rrezikun e parazitit ose, ku eshte i zhatueshem, nje tjeter d:zaminim i krahasueshem dhe informacion shkencor i vlefshem; 2. Percaktimi i katert ne kete 11en, duke qene i kufizuar ne zbatimin e kesaj Konvente, 11uk do te gjykohet per te ndikuar percaktimet e vendosura ne ligjet ose rregulloret kombetare 1e paleve kontraktuese. NENI III Marredheniet me marreveshjet e tjera nderkombetare Asgje ne kete Konvente nuk dote ndikoje te drejtat dhe detyrimet e Paleve Kontraktuese, qi: rrjedhin ng:a marreveshjet nderkombetare ekzistuese. NENI IV Parashikime te pergjithshme lidhur me rregullat organizative per mbrojtjen kombetare te bimeve I .(do pale kontraktuese dote beje parashikimin, me kompetencat e saj mete plota, per n je organizate zyrrare, kombetare te mbrojtjes se bimeve me pergjegjesite kryesore te deklaruara Ill' kete nen. 2. Pergjegjesite e nje organizate zynare, kombetare te mbrojtjes se bimeve dote perfshijne sa VIJOl1: (a) leshimin e certifikates sipas ffegullores fitosanitare te paleve kontraktuese importuese per ngarkesat e bimeve dhe produkteve bimore dhe artikujve te tjere te kontrollueshem; (h) vrojtimin e bimeve gjate vegjetacionit, perfshire siperfaqen e kultivuar dhe ( inter alia fields. plantacionet, fidanishtet, kopshtet, serat dhe laboratoret) dhe tloren e pakultivuar, himet dhe produktet bimore ne ruajtje, ose ne transport me objekt raportimin e prezences, cpidemite dhe perhapjen e paraziteve, dhe Iuftimin e ketyre paraziteve, perfshire raportimin sipas nenit VIII paragrafi la: (c) inspektimi i ngarkesave te bimeve dhe produkteve bimore qe levizin ne trafikun nderkomhetar. dhe. ku eshte e pershtatshme, inspektimin e artikujve te tjere te kontrollueshem, vei;anerisht me ohjekt parandalimin e futjes dhe/ose te perhapjes se paraziteve; (d) dizinfektimi ose desiri.festimi i ngarkesave te bimeve, produkteve bimore dhe artikujve 1i.: 1jere te kontrollueshem qe Ievizin ne trafikun nderkombetar per te plotesuar kerkesat l"itosanitare: (e) mhrojtja e zonave te rrezikuara dhe percaktimi, ruajtja dhe vrojtimi i zonave te pa inkktuara dhe e zonave me prezence te ulet te parazitit; (I) drejtimi i analizes se rrezikut te parazitit; (g) te siguroje permes procedurave te pershtatshme sigurimin fitosanitar te ngarkesave pas certifikimit per sa i perket organizimit, tregtimit dhe reinfestimit te ruajtura perpara eksportit: dhe (h) kualifikimi i metejshem i stafit; 539 :; . (Jo pale kontraktuese do Le heje parashikimin. me kompetencat t.: saj me te plota, per sa vi jon : (a) shpernda1jen e informacionit brenda territorit te pales kontraktuese ne lidhje me parazitet dhe masat per parandalimin dhe luftimin e tyre; ( hl kerkime shkencore dhe investime ne fushen e mbrojtjes se bimeve: ( c) puhl ikimin e rregulloreve fitosanitare: dhe ( d) krye1jen e funksioneve te tjera te ti Ila qe mund te nevojiten per venien ne jete te 1-:esaj Konvente. :; . (do Pale kontraktuese do t'i paraqese Sekretarise nje pershkrim te Organizates se saj Komhetare te Mbrojtjes se Bimeve dhe te riorganizimeve te kesaj organizate. Pala 1-:ontraktuese do te pergatise nje pershkrim per rregullat organizative te saj per mbrojtjen e himeve per nje tjeter pale kontraktuese, kur kerkohet. NENIV Certifikata fitosanitare I . (do pale kontraktuese do te beje pergatitjen per certifikaten fitosanitare, me objektiv qe te siguroje se bimet, produktet bimore dhe artikuj te rjere te kontrollueshem dhe ngarkesat qe eksporcot1en jane ne perputhje me gjendjen e certifikueshme te percaktuar ne paragrafin 2 ( h) te ketij neni. 2. (do pale kontraktuese do te beje pergatitjet per leshimin e certifikates fitosanitare ne perputhje me parashikimet e meposhtme: (a) I nspektimi dhe veprime te tjera qe lidhen mete per leshimin e certifikates fitosanitare .Jo te hehen vecem nga ose nen autoritetin e organizates zyrtare kombetare te mbrojtjes se himeve. Leshimi i cenifikates fitosanitare do te behet nga oficere shteterore te cilet jane teknikisht re kualifikuar dhe te autorizuar ne kohen e duhur nga organizata zyrtare kombetare c mhrojtjes se himeve per te vepruar ne emer te saj dhe nen kontrollin e saj me rijohuri te tilla dhe informacion re mjaftueshem per keta oficere ne menyre qe autoritetet e pales kontraktuese imponuese te mund re pranojne certifikaten fitosanitare me konfidence si dokument te besueshem. ( h) Certifikatat fitosanitare, ose ekuivalentet e tyre elektrnnike re pranuar nga pala t-.:(lntral-.:tuese perkatese, do re jete si<;: eshte formuluar ne modeler e shpallura ne Aneksin e kesa j Konvente. Keto certifikata duhet te plotesohen dhe te leshohen duke mbajtur parasysh swnc.larc.let nderkombetare perkatese. (cJ Alternativat e paqarta ose fshirjet i bejne te pavlefshme certifikatat. 3. (do pale kontraktuese merr persiper te mos lejoje importimin e ngarkesave te himeve produkteve himore ose te artikujve te tjere te kontrollueshem brenda territorit te tyre te shoqeruar me certifikate fitosanitare qe nuk perputhet me modet e shpallura ne Aneksin e kesaj Konvence. (do kerkese per deklarime shtese dote jete e kufizuar per ato qe justifikohen teknikisht. NENI VI Parazite te kontrollueshem I. Palet kontraktuese mund te kerkojne masa fitosanitare per parazitet karantinore dhe per parazitet jo karantinore te kontrollueshem, duke parashikuar qe keto masa te jene: (a) jo me te rrepta se masat e aplikuara per te njejtet parazite, nese jane prezent ne 11:rritorin e pales kontraktuese importuese; dhe ( b) te kufizuara per cfar eshte e nevojshme per te mbrojtur shendetin e bimeve dhe/ose ruajtje qellimit re perdorimit dhe te mund te jene teknikisht te justifikuara nga palet kontraktuese perkatese. 2. Palet kontraktuese nuk do te kerkojne masa fitosanitare per parazitet jo te ko111rol lueshem. NENIVII Kerkesat ne lidhje me importet . I. Me qellim qe re parandalohet hyrja dhe/ose perhapja e paraziteve te kontrollueshem hrenda terrirorit re tyre. paler kontraktuese do te kene autoritet te pavarur per te kontrolluar, 110 perputhje me Marreveshjet nderkombetare perkatese, hyrjen e bimeve, produkteve bimore Llhe anikujve re tjere te kontrollueshem, dhe per kete qellim, mundet : (a) re paracaktojne dhe re adoptojne masat fitosanitare ne lidhje me importimin e bimeve, produkteve himore dhe artikujve te tjere te kontrollueshem perfshire psh inspektimin, ndalimin c importimit dhe trajtimin: (b) re refuzojne hy1jen apo te pengojne ose te kerkojne trajtim. shkaterrim ose rilevizje 11ga territori i pales kontraktuese te bimeve, produkteve bimore dhe artikujve te tjere te kuntniliueshem ose ngarkesave qe nuk perpmhen me masat fitosanitare te paracaktuara ose te persluatura ne paragrafin e mesiperm (a); (c) te ndalojne ose te kufizojne levizjen e paraziteve te kontrollueshem brenda territorit · le tyre: (d) te ndalojne ose kufizojne levizjen e agjenteve te kontroHit biologjik dhe organizmave le tjere qe kane te hejne me problemet fitosanitare me pretendimin qe te jene te dobishem hrenda territorit te tyre. 2. Me qe II im qe te minimizohen iterferencat me tregun nderkombetar, c;do pale kn111rak1uese. ne ushtrimin e autoritetit te vet sipas paragrafit 1 te ketij neni. merr persiper per le vepruar ne perputhje me sa vijon: (a) Palet ktlntraktuese, sipas legjislacionit te tyre fitosanitar, nuk do te marrin ndonje prej masave te specifikuara ne pragrafinl te ketij neni po te mos jene here te nevojshme masa 10 ti Ila nga konsideratat fitosanitare dhe te jene teknikisht te justifikuara; (h) palet kontraktuese, menjehere dote adoptojne, publikojne dhe transmetojne kerkesat fitosanitare. kufizimet dhe ndalimet e c;do pale kontraktuese ose paleve kontraktuese qe ata besojne se direkt mundet te ndikohen nga masa te tilla; . ... . 541 (L' 1 pakt ktl111rak1ucsl'.. sipas kc1lcsi:,. d, • :c '- L'ill' :,, ·--;· ,:: r< i- L"dl' pak kontraktuese 111nti, imin per ki:rkcsal fi1osa11i1arc. kufiziml'.l Jill'. 11Jallll1l·t r.1t11 111;1k: <d J ncsl'. n jc pale ko111raktuese kerk()n qi.: ngarkes:11 l' \ l'.L':m1:1 ti.: bimc\'e ose produkteve 11in1orl'. tc imptlrtohen veti:111 permes pika,·l'. ti.: ve<;anta tc hyr jl'.s. k0tti pib Jo zgjidhen te tilla q0 ti.: 111\ls prngo jnc pa qcne nevoja tregtine nJi:rkomhetarl'.. Paid kontr:iktuese Jo te puhlikojne 11 jc lis1i: 1c kc1yre pikave te hy1jes Jhe 1·i komunikojni.: ato ni.: Sekrelari. ni: <;do organizate r:, jnnale 1i.: mhro jt jes se bimeve ne te cilcn pala kontraktuese csl1te anetare. te gjitha paleve kPnlraktul'.se pi:r ti: cilat pala kontraktuese mendon se nJikohen direkt. Jhe palet e tjera k(in1raktuese sipas kerkeses. Te tilla kufizime ne pikat e hyrjes nuk dote behen pervec; bimeve, pn1duktc,c himorl'. Jheanikujve te tjere te kontrollueshem te cilet kerkohet tejene te shoqeruar Ille cenil"ika1c !"itosanitare ose te jene paraqitur per inspektim ose tra jti1i1: <el ~dtl inspektim ose procedure tjeter fitosanitare e kerkuar nga organizata e mbrojtjes ,0 hi men: e njc pale kontraktuese per nje ngarkese te bimeve. produkteve hi more ose artikulli i jetcr tc kon1rnl lueshem ti: ofruar per importim do te kryhet aq shpejt sa te jete e mundur e I idh.ur. kio 1111.'.--qi:nJ rushme1·111e ndaj·-prisilje5: t f°J pa kt importuese kontraktuese do re informojne sa me shpejt re jete e mundur. palen kon1r;1ktuese eksportuese perkatese ose. ku eshte e pershtatshme. palen kontraktuese riL·ksponuesl'. I idhur me raster e mosperputhjes me certifikaten fitosanitare. Pa let eksportuese i--011trak1uese ose. ku eshte e pershtatshme. palet kontraktuese rieksportuese perkatese do te ,llqynojni: dhe. sipas kerkeses. raportojne rezultatet e hetimeve re tyre pales kontraktuese in1ponucse pi:rkatese: 1g1 pale1 kontraktuese dote ndermarrin vetem masat fitosanitare qe jane te justifikuara 1ek11ikislu. ni.: perputhje me .rrezikun e parazitit perkates dhe paraqesin masat kufizuese mete pakta 1c duhura. dhc rezultojne ne pengesa minimale per levizjen nderkombetare te njerezve. ,mllra,·e dhe mjetcvc te transportit: (hl pale! kontraktuese, nese kushtet ndryshojne. dhe nese fakte re reja behen te pi.:rsl11atshme. do Le sigurojne qe masat fitosanitare dote modifikohen menjehere ose eleminohen 11cse shihen si 1e pancvojshme: ( iJ pali:1 kontraktuese. me kompetencat e tyre me re plota. fiksojne dhe permiresojne I is1e11 e parazitevc te kontrollueshem. duke perdorur emrat shkencore. dhe duke e bere kete I is1e 1e pershiaLshme per Sekretarine. per organizatat rajonaie re mbrojtjes se bimeve ne te cilat :11ti jane ani.:tare. dhe sipas kerkeses, per palet e tjera kontraktuese. (j) pa let kontraktuese, me kompetencat e tyre mete plota. dote drejtojne vrojtimin per paraziti.:1 dhe Jo Le marrin ne vazhdimesi dhe te mbajne informacionin e nevojshem mbi gjendjen c paraziti.:ve mc qellim qe te mbeshtesin kategorizimin e paraziteve. dhe per zhatimin e masave !"itllsanitare le pershtatshme. Ky informacion mund re jete i dobishem per paler kontraktuese. kur· kcrkoht.:t . .3. Nje pale kontraktuese mund te zbatoje masat e specifikuara ne kete nen per parazitet IL; cili.:1 mund ti.: mos jene te afte per t'u vendosur ne territoret e tyre. por nese ato hyjne me shumice. shkaktojne dem ckonomik. Masar e marra kunder ketyre paraziteve duhet te jene 1eknikish1 ti.: justifikuara. l. Palet kontraktuese mund te aplikojne masat e specifikuara ne kete nen per ngarkesat ni.: tranzit permes territorit re tyre vetem kur te tilla masa jane teknikisht te justifikuara dhe te nern jshme per te parandaluar hyrjen dhe/ose perhapjen e paraziteve. 5. Asgje ne kete ncn nuk do te parandaloje palet kontraktuese imponuese per hartimin e parashikimcve 1e vc<;anta. qe kane subjekt mbrojtjen e nevojshme. per importimin, per qdlinu:t e kerkimit shkencor, edukimit, ose perdorimeve te tjera specifike, per himet produktet himore dhe artikuj te tjere te kontrollueshem, dhe per parazitet e himeve, 6. Asgje ne kete nen nuk do te parandaloje ndonje pale kontraktuese per marrjen e veprimeve emergjente te pershtatshme mbi zbulimin e nje demtuesi qe paraqet nje rrezik po1encial per territoret e tij ose rapor!imin e nje zbulimi te tille. (;do veprim i tille duhet te "kresohet sa me shpejt re jete e mundur per te siguruar qe vazhdimesia e tij te jete e justifikuar. Veprimi i ndermarre do t'i raportohet menjehere paleve kontraktuese perkatese, Sekretarise dhe (,:do organizate rajonale te mbrojtjes se bimeve ne te cilen pala kontraktuese eshte anetare. NENI VIII Kooperimi nderkombetar I. Paler komraktuese do te kooperojne me nje tjeter sa me shume te jete e mundshme per arritjen e qellimeve te kesaj Konvente, dhe ne vec;anti dote: (a) kooperojne ne shkembimin e informacionit mbi parazitet e bimeve, vec;anerisht raportimi i prezences, shperthimit ose perhapjes se paraziteve qe mund te jene menjehere ose po1encialisl11 te rrezikshem. ne perputhje me procedura te tilla qe mund te jene vendosur nga Komisioni: (b) marrin pjese, aqsa te jete e mundshme, ne c;do fushate te vec;ante per luftimin e paraziteve. qe seriozisht mund te rrezikojne prodhimin bimor dhe ka nevoje per veprime nderkombetare per t'i here balle emergjencave; dhe (c) do te kooperojne. per zgjerim te mundshem, ne pergatitjen e informacionit teknik dhe biologjik te nevojshem per analizen e rrezikut te paraziteve. (;do pale kontraktuese dote percaktoje nje pike takimi per shkembimin e informacionit lidhur me venien ne jete te kesaj Kt~Jwente. NENI IX Organizatat rajonale te mbrojtjes se bimeve I. Palet kontraktuese marrin persiper te kooperojne me nje tjeter per krijimin e llrganizatave rajonale te mbrojtjes se bimeve ne zonat perkatese. 2. Org:anizatat rajonale te mbrojtjes se bimeve do te funksionojne si organizma koordinimi ne zonat qe mbulojne, dote marrin pjese ne veprimtari te ndryshme per te arritur llhjektivat e kesaj Konvente dhe, ku eshte e nevojshme, do te grumbullojne dhe shperndajne informacion. 3. Org:anizatat rajonale te mbrojtjes se bimeve dote kooperojne me Sekretarine per arritjen e ohjektivave te Konventes dhe, ku eshte e nevojshme, kooperojne me Sekretarine dhe Komisionin per permiresimin e standardeve nderkombetare. 4. Sekretaria do te mbledhe Konsultimet Teknike periodike te perfaqesuesve te org:anizatave rajonale te mbrojtjes se bimeve per te: (a) nxitur zhvillimin dhe perdorimin e standardeve nderkombetare perkatese per masat fitosanitare: 543 (hl inkur,~juar koopcrimin rn.krrajonal per nxitjL: te masavc fitosanitan; per kontrollin e parazitevc dhc per parandalimin e perhapjes dhe/ose hyr:jes. NENIX Standard et I. Palet kontraktuese bien dakord per re kooperuar ne vendosjen e srandardeve mkrkomhetarc ne perputhje me procedurat e miratuara nga Komisioni. 2. Standardet nderkombetare duhet.te jene miratuar nga Komisioni. 3. Standardet rajonale duhet te jene ne perputhje me principet e kesaj Konvente; te tilla standardc mund te vendosen me Komisionin per t'u konsideruar si kandidate per standardet 1H.lerkombetare per masat fitosanitare nese aplikohen me gjeresisht. 4. Paler kontraktuese duhet te marrin parasysh, si<; duhet, srandarder nderkombetare kur ndermarrin veprimtari qe kane te bejne me kete Konvente. NENI XI Komisioni mbi Masat Fitosanitare I. Paler Kontraktuese bien dakord per te themeluar Komisionin mbi Masat Fitosanitare hrcnda kuadric re Organizares per Bujqesine dhe Ushqimin te Kombeve te Bashkuara (FAQ). 2. Funksionet e Komisionit dote promovojne venien plotesisht ne jete te objektivave te Konwnies dhe ne vei;:anti per te: (a) rishikuar gjendjen e mbrojtjes se bimeve ne bate dhe nevojen per veprim per te ko111rolluar shpernda1jen nderkombetare te paraziteve dhe hyrjen e tyre brenda zonave te rrczikuara; (h) vendosur dhe mbajtur nen kontroll, organizimet e nevojshme institucionale dhe procedural per zhvillimin dhe adoptimin e standardeve nderkombetare, dhe per miratimin e standardeve nderkombetare; (c) vendosur rregullat dhe procedurat per zgjidhjen e problemeve ne perputhje me rH.:nin XIII; (d) themeluar te tilla organizma ndimese te Komisionit qe mund te jene te pershtatshme per venien sic; duhet ne jete te funksioneve te tij; · ( e) shpallur udhezues per njohjen e organizatave rajonale te mbrojtjes se bimeve; (t) vendosur kooperim me organizatat e tjera nderkombetare mbi <;eshtje te trajtuara nga kjo Konvente; (g) shpallur rekomandime per venien ne jete sic; duhet te Konventes; (h) kryer te tilla funksione te tjera qe mund te jene te nevojshme per plotesimin e ohjektivave te kesaj Konvente. 3.Anetaresimi ne Komision dote jete i hapur per te gjitha paler Kontraktuese. 4. (do pale kontraktuese mund te perfaqesohet ne seksionet e Komisionit nga nje delegat i vctem i cili mund te jete i shoqeruar nga nje alternant, dhe nga eksperte e keshillues. Alternantet, ckspertet dhe keshilluesit mund te marrin pjese ne procedurat e Komisionit por nuk mund te votojne. me perjashtim te rasteve kur nje alternant eshte i autorizuar si<; duhet per zevendesimin C uclegatit. 5. Palet kontraktuese do te bejne c;do perpjekje per te arritur Marreveshjet mbi te gjitha <,:eshtjet me konsensus. Nese te gjitha perpjekjet per te arritur konsensus kane qene te pamundura dhe nuk eshte arritur ne asnje Marreveshje, vendimi do te merret si nje zgjedhje e rum.lit. nga dy te tretat e shumices se paleve kontraktuese prezent ne votim. 6. Nje organizate anetare e FA9-s qe eshte nje pale kontraktuese dhe shtetet anetare te kesaj organizate anetare qe jane palet kontraktuese, do te ushtrojne te drejtat e anetaresimit te tyre dhe te plotesojne detyrimet e anetaresimit te tyre ne perputhje, mutatis mutandis, me Kushtetuten dhe Rregullat e Pergjithshme te FAO-s. 7. Komisioni mund te adoptoje dhe te shtoje, per sa kerkohet, Rregullat e tij te Procedimit, Le cilat nuk duhet te jene ne mosperputhje me kete Konvente dhe me Kushtetuten e FAO-s. 8. Kryetari i Komisionit dote mbledhe nje sesion te rregullt vjetor te Komisionit. 9. Sesione te vec;anta te Komisionit do te niblidhen nga Kryetari i Komisionit me kerkesen e re pakten nje te tretes se anetareve te tij. I 0. Komisioni do te zgjedhe Kryetarin e tij dhe jo me shume se dy nenkryetare, c;do njeri prej te cileve do te sherbeje per nje afat kohor prej dy vjetesh. NENIXII Sekretariati I. Sekretaria e Komisionit do te zgjidhet nga Drejtori i Pergjithshem i FAO-s. ' Sekretarja do te perbehet nga stafi i sekretariatit qe eshte i nevojshem. 3. Sekretaria do te jete pergjegjese per venien ne jete te politikave dhe veprimtarive te Komisionit dhe te kryej funksione te tjera qe jane caktuar per te nga kjo Konvente dhe do te rapmtoje mbi to ne Komision. l-. Sekretaria do te shperndaje: (11) standardet nderkombetare r~ gjitha paleve kontraktuese brenda gjashte diteve prej miratimit: (h) te gjitha paleve kontraktuese, listen e pikave te hyrjes sipas nenit VII, paragrafi 2(d) te komunikuar nga palet kontraktuese: ( c) I isten e paraziteve te kontrollueshem hyrja e te cilave eshte e ndaluar ose ne perputhje me nenin VII. paragrafi 2 (i) per te gjitha palet kontraktuese dhe organizatat rajonale te mbrojtjes se himeve: (d) informacionin e marre nga pal et kontraktuese mbi kerkesat fitosanitare, kufizimet dhe ndalimet sipas nenit VII 2b, dhe pershkrimin e organizatave te mbrojtjes se bimeve sipas nenit IV. paragrafi 4. 5. Sekretariati do te parashikoje perkthimin ne gjuhet zyrtare te FAO-s, fe dokumemacionit per mbledhjet e Komisionit dhe te standardeve nderkombetare. 6. Sekretariati dote kooperoje me organizatat rajonale te mbrojtjes se bimeve ne arritjen e qellimeve te Konventes. 545 NENI XIII Zgjidhja e mosmarreveshjeve l. Nese ka ndonje mosmarreveshje ne lidhje me interpretimin ose aplikimin e kesaj 1'l1nvt:lllt:. ose nje pale kontraktuese konsideron se ndonje veprim i pales tjeter kontraktuese cshte ne kundershtim me detyrimet e permendura ne nenin V dhe VII re kesaj Konvente, ,·ci.;anerisht ne lidhje me bazat e ndalimit ose kufizimit te importit re bimeve, produkteve himort: ose anikujve te tjere re ardhur nga territoret e tyre, paler kontraktuese perkatese dote konsullohen mes tyre sa me shpejt te jete e mundur me synim per te zgjidhur mosmarreveshjen. 2. Nese mosmarreveshja nuk mund te zgjidhet nga sa u permend ne parag. l, pala kPntraktut:se mund t'i kerkoje Drejtorit te Pergjithshem te FAO-s re zgjedhe nje komitet d:spenesh lidhur me <;:eshtjen ne diskutim, ne perputhje me rregullat dhe procedurat qe mund re jene vendosur nga Komisioni. 3. Komiteti do te perfshije perfaqesues te caktuar nga <;do pale kontraktuese perkatese. Komireri do ta konsideroje <;eshtjen ne diskutim, duke marre parasyshe te gjithe dokumentet dl1L' formularer e tjere te evidences te paraqitur nga paler konkraktuese perkatese. Komiteti do tc rergarise nje raport mbi aspektet teknike te mosmarreveshjes me qellim qe te kerkoje zgjidhjen L' saj. Pergatitja e raportit dhe miratimi i tij do te jene ne perputhje me rregullat dhe procedurat c ,·endosura nga Komisioni. dhe ky do t'u transmetohet paleve kontraktuese perkatese nga Drejtori i Pergjithshem. Raponi, mundet gjithashtu t'i paraqitet, sipas kerkeses, organizmit kl 1mrerent re organizates nderkombetare pergjegjese per zgjidhjen e mosmarreveshjeve tregtare. 4. Paler kontraktuese hien dakord qe rekomandimet e nje Komiteti te tille, jo detyruese 11c karakter, do re behen bazat per konsiderate te re nga paler kontraktuese perkatese per i.;cshtjen jashte re ciles mosmarreveshja eshte ngritur. 5. -Pa let kontraktuese perkatese do te ndajne shpenzimet per ekspertet. 6. Parashikimet e ketij neni do te jene plotesuese dhe jo per te dobesuar procedurat e parashikuara per zgjidhjen e mosmarreveshjeve ne marreveshjet e tjera qe merren me <;eshtjet tregtare. NENI XIV Zevendesimi i marreveshjeve te meparshme Kjo Konvente dote perfundoje dhe zevendesoje, midis paleve kontraktuese, Konventen nderkomhetare per marrjen e masave respektive kunder Phylloxera vastratix te 3 nentorit 1881. Konvemen shtese te Bernes te 15 prillit 1889 dhe Konventen Nderkomhetare per Mbrojtjen e Bimeve te miratuar me 16 prill 1929. NENIXV Aplikimi territorial I. (:do pale kontraktuese ne kohen e ratifikimit ose te anetaresimit ose me pas mund t'i klimuniko ie Drejtorit te Pergjithshem te FAO nje deklarate qe kjo Konvente dote shtrihet ne te gjithe ose ne ndonje prej territoreve per marredheniet nderkomhetare per te cilat kjo eshte pergjegjese. dhe kjo Konvente do ce aplikohet ne te gjithe territoret e specifikuara ne deklarate 30 dire pas firmosjes se deklarates nga Drejtori i Pergjithshem. 2. ('do pale kontraktuese e cila i ka komunikuar Drejtorit te Pergjithshem te FAO-s nje deklarate ne perputhje me parag.1 te ketij Neni mundet ne <;do kohe te komunikoje nje deklarim le metejshem duke modifikuar qellimin e <;do deklarate te meparshme ose duke kufizuar zbatimin e parashikimeve te kesaj Konvente ne iidhje me <;do territor. 3. Dre j tori i Pergj ithshem i FA O-s do te informoje te gj itha pal et kontraktuese per <;do deklarim re leshuar sipas ketij neni. NENI XVI Marreveshje suplementare I. Paler kontraktuese, me qellim qe te perballojne probleme speciale te mbrojtjes se himeve te cilat kerkojne vemendje ose veprim te ve<;:ante, mundet te hyjne ne Marreveshje suplememare. Te tilla Marreveshje mund te jene te aplikueshme per rajone te ve<;anta, per parazite le ve<,:ante. per bime dhe produkte bimore te ve<;:anta, per metoda te ve<;anta nderkombetare te transportit re bimeve e produkteve bimore, ose pemdryshe te shtohen kerkesat e kesaj Konvente. 2. (\lo marreveshje e tille suplementare do te hyje ne fuqi per <;do pale kontraktuese perkatese pas pranimit ce kerkesave qe kane te bejne me marreveshjet suplementare perkatese. 3. Marreveshjet suplementare do te inkurajojne qellimin e Konventes dhe do te harmonizojne principet dhe parashikimet e Konventes, si edhe principet e transparences, te mosdiskriminimit dhe shmangies se kufizimeve. te maskuara, ve<;:anerisht ne tregtine mkrkomherare. NENIXVII Ratifikimi dhe anetaresimi l. Kjo marreveshje dote jete e hapur per t'u nenshkruar nga te gjithe shtetet qe prej 1 Maj 1952 dhe do te ratifikohet ne daten me te shpejte qe eshte e mundur. Instrumentet e ratifikimit do te depozitohen me Drejtorin e Pergjithshem te FAO-s, i cili do te jape njoftimin per daten e depozitimit te <;do shteti nenshkrues. 2. Sa me shpejt qe kjo Konvente te hyje ne fuqi ne perputhje me nenin XXII ajo dote jete e hapur per t' u anetaresuar nga shtetet jo nenshkruese dhe organizatat anetare te FAO-s. Aderimi dote kryhet nga depozitimi i nje instrumenti te anetaresimit me Drejtorin e Pergjithshem 1e Et\O. i cili do te njoftoje te gjitha palet kontraktuese. 3. Kur nje organizate anetare e FAO behet nje pale kontraktuese e kesaj Konvente, . tirganizata anetare, ne perputhje me kerkesat e nenit 11 paragrafi 7 te Kushtetutes se FAO, do te njoftoje ne kohen e anetaresimit te saj te tilla modifikime ose sqarime per deklarimet e saj per kompetenca sipas nenit II paragrafi 5 te Kushtetutes se FAO, qe rnund te jete e domosdoshme 11e driten e pranimit te saj per kete Konvente. <;do pale kontraktuese e kesaj Konvente mundet, 11e 1,:do kohe. r'i kerkoje organizates anetare te FAO-s qe eshte pale kontraktuese e kesaj Konvemc Le siguroje informacion per secilen dhe si ndermjet organizates anetare dhe shteteve anetan: te saj. eshte pergjegjese per venien ne jete te ~do <;:eshtje te vec;ante te mbuluar nga kjo Konvente. Organizata anetare dote parashikoje kete informacion bren<la nje kohe te arsyeshme. 547 NENI XVIII Palct jokontraktuese Paid kontraktuese dote inkurajojne c;do shtet ose organizate anetare te FAO-s, jo pale c ki.:saj Konvcntc te pranojnc kcte Konvente. dhe dote inkurajojne c;do pale jo kontraktuese te 1ha1oj ni.: ma sat fitosanitare ne perputhje me parashikimet e kesaj Konvente dhe <;do standard mkrknmhetar te miratuar ketu. NENI XIX Gjuhet I. Gjuhet autentike te Konventes do te jene gjuhet zyrtare te FAO-s. ' Asgje ne kete Konvente nuk do te hartohet sic; kerkojne Palet Kontraktuese per te Siguruar dhe publikuar dokumentet ose per te siguruar kopjet e tyre ne gjuhen (t) e ndryshme ti.: pali.:vc kontraktuese, pervec; sa deklarohen ne paragrafin 3 qe vijon me poshte. 3. Dokumemet qe vijojne do te jene te pakten ne nje nga gjuhet zyrtare te FAO-s; (a) informacioni i parashikuar sipas nenit IV paragrafi 4; ( h) shenime qe japin te dhena bibliografike mbi dokumentet e transmetuara ne perputhje me nenin VII paragrafi 2(b); (c) informacioni i parashikuar sipas nenit VII 2(b), (d). (i) dhe (j); ( d I shenime me te dhena bibliografike dhe nje permbledhje te shkurter te dokumenteve perkates mhi informacionin e parashikuar ne nenin VIII 1 (a); ( e) kerkesat per informacion nga pikat e takimit po aq sa pergj igjet per te ti Ila kerkesa, por pa perf"hire ndonje dokument bashkengjitur; ( n c;do dokument behet i pershtatshem nga paler kontraktuese per mbledhjet e Komisionit. NENIXX Asistenca teknike Pa let kontraktuese bien dakord per te parashikuar asistence tekn1ke per paler kontraktuese, vcc;anerisht ato qe jane pale kontraktuese ne zhvillim, bilaterale ose permes- organizatave nderkomhetare perkatese, me objektivin per te lehtesuar venien ne jete te Konventes. NENI XXI. Shtesat I. (do propozim nga nje pale kontraktuese per nje shtese ne kete Konvente do t'i komunikohet Drejtorit te Pergjithshem te FAO. 2. (do shtese e propozuar per kete Konvente e marre nga Drejtori i Pergjithshem i FAO nga nje pale kontraktuese do te paraqitet ne nje sesion te vec;ante te Komisionit per miratim dhe. nese shtesa perfshin ndryshime teknike te rendesishme ose imponon detyrime shtc.:se mhi palet kontraktuese, perpara Komisionit, ajo do te miratohet nga nje komitet kunsullaliv i specialisteve i thirrur nga FAQ. 3. Shenimet per c;do shtese te propozuar per kete Konvente, le ndryshme nga shtesat ni: Anekset. do t'u transmentohen paleve kontraktuese nga Drejtori i Pergjithshem i FAO jo me vone se c.lergimi i agendes se sesio.nit teKomisionit ne te cilin c;eshtja eshte miratuar. 4. (do shlese e tille e propozuar per kete Konvente dote kerkoje miratimin e Komisionit Jhe Jo te hyje ne force 30 dite pas pranimit nga dy te tretat e paleve kontraktuese. Per qellimin e ketij neni. nje instrument i depozituar nga nje organizate anetare e FAQ nuk dote llogaritet si e shtuar per ato re vendosura nga shtetet anetare te nje organizate te tille. 5. Shtesac perfshijne detyrime te reja per palet kontraktuese, megjithate, dote hyjne ne force perkatesisht per c;do pale kontraktuese vetem pas pranimit prej saj dhe tridhjete dite pas ki:tij pranimi. Instrumental e pranimit te shtesave qe perfshijne detyrime te reja dote depozitohen nga Drejtori i Pergjithshem i FAQ, i cili dv ,e informoje te gjitha palet kontraktuese per marrjen e pranimit dhe hyrjen ne fuqi te shtesave. 6. Propozimet per shtesat per modelin e certifikates fitosanitare te dhene ne Aneksin e kesaj Konvente dote dergohen ne sekretari dhe dote konsiderohen per miratim nga Komisioni. Shtesat e miratuara per modelin e certifikates fitosanitare te vendosura ne aneksin e kesaj Konveme do te behen efektive nentedhjete dit pas shpalljes se tyre per palet kontraktuese nga Sekretariati. 7. Per nje periudhe jo me shume se dymbedhjete muaj nga nje shtese ne modelin e certifikates fitosanitare te vendosur ne Aneksin e kesaj Konvente qe nevojitet per ta bere ate dektive. dote jete gjithashtu legalisht i vlefshem versioni i meparsherm i certifikates fitosanitare per qellimin e kesaj 1$.onvente. NENIXXII Hyrja ne fuqi Sapo kjo Konvente te jete ratifikuar nga tre shtetet nenshkruese ajo do te hyje ne fuqi midis tyre. Ajo dote hyje ne fuqi per c;do shtet ose organizate anetare te FAQ te ratifikuar ose anetaresuar ketu nga data e depozitimit te instrumenteve te saj per ratifikim ose anetaresim. NENI XXIII Denoncimet l . (do pale kontraktuese mundet ne c;do kohe te jape njoftime per denoncimin e kes·aj Konvente me njoftim te adresuar Drejtorit te Pergjithsem te FAQ. Drejtori i Pergjithshem do le njoftoje menjehere te gjithe palet kontraktuese. 2. Denoncimi dote jete i efektshem nje vit nga data e marrjes se njoftimit nga Drejtori i Pergjithshem i FAO-s. 549 \loclel Phytosanitary Certificate .\lodeli i Certifikatcs Fitosanitarc Plant-Protection Organisation of 0 r g an i z at a (t) e Mhrojtjes se Bimeve To: Plant Protection Organisation (s) l\:r: Organizaten (tat) e Mhrojtjes se Bimeve I. Description of consignment I. Pershkrimi i ngarkeses Name and address of exporter I :mri dhi: ad resa e eksportuesit. lkclared name and address of consignee Emri dhe adresa e deklaruar e marresit te ngarkeses N um her and description of packages Numri dhe pershkrimi i pakove Distinguishing marks Shenjat dalluese Place or origin Vendi origjines Declared means of conveyance 1::mri i deklaruar I Declared point of entry f>ikat e hy1jes te deklaruara Name of produce and qyantity declared Emri i prodhimit dhe sasia e deklaruar Botanical name of plants Emri hotanik i himes No. This is certify that the plants or plant products described herein have been inspected and/ore 11.:sted according to appropriate official procedures and are considered to be free from the quarantine pests specified by the importing contracting party and to conform with the current phyrosanitary requirements of the importing ·contracting party including those for regulated non-quarantine pests. They are deemed to be practically free from other pests. * Kjo verteton qe bimet, produktet bimore ose ·artikuj te tjere te kontrollueshem te pershkruar ketu jane inspektuar dhe/ose testuar ne perputhje me procedurat perkatese dhe jane konsi<leruar te pastra nga parazitet karantinore te specifikuar nga pala kontraktuese importuese dhe ne perputhje me kerkesat fitosanitare te pales kontraktuese importuese. perfshire ato per parazitet jo karantinore te kontrollueshem. J\to jane gjykuar praktikisht te pastra nga parazitet e tjere. I I Additional declaration Deklarime shtcsc I I I. Disinfestation and/ore Disinfection Treatment Trajtime dczinfestimi dhc/os~ dezinfektimi l);11c: Treatment Chemical (active ingredient) Data Trajtimi Kimikati (lenda aktive) Duration and temperature Concentration 1:gjatja e temperatures Perqendrimi Additional information lnflinnacion shtese Place of issue \'cndi i leshimit ( Stamp of Organisation) Name of authorized oficer \'ula c shcrhimit Emri dhe firma c inspektorit Date (Signature) '.\11 financial liahility with respect to this cenificate shall attacht ( name of Plant Protection Organisation) or to any of its officers or representatives.* .\snjc detyrim financiar ne lidhje me kere certifikate nuk do r' i jepet (ctnri i ·organizates se Mhrojtjes se Bimeve) ose ndonjerit prej oficereve ose pcrfaqcsueve te saj. ''Optional clause Fjali fakultative \lode! Phytosanitary Certificate for Re-Export :\ lode Ii i Certifikates Fitosanitare per Ri-Eksport No . Plant Protection Organisation of (contracting party of re-export) Organizata (t) e Mhrojtjes se Birneve (palet kontraktuese te ri-eksportit) Tn: J>lam Protection Organisation (s) (contracting party of re-export) 1\:r: Or~anizaten ( tat) e Mhrojtjes se Bimeve (palet kontraktuese te ri-eksportit) .5.5 I I. Description or consignment 1.Pi5rshkrimi i ngarkesi5s Name and address of exrorter Fmri dhe adresa e eksportuesit Declared name and address of consignee l:1mi dhe adresa e deklaruar e marresit te ngarkeses Number and description of packages Numri dhe pershkrimi i pakove Distinguishing marks Slicnjat dalluese Place or origin Vu1di i origjines Declared means of conveyance E111ri i deklaruar i Declared poim of entry Pikat e hyrjes te deklaruara Name of produce and quantity declared E111ri i prodhimit dhe sasia e deklaruar 13( nanical name of plants Emri hotanik i himes This is certify that the plants. plant products or other regulated articles descrribed ahove were imported into (contracting party of re-export) from (con tracting rany of origin) covered by Phytosanitary Certificate No. .,:, original ( ), certified true cory ( ) or which is attached to this certificate: that they are packed ( ) repacked ( ) in ( 1riginal ( )''' new ( ) containers, that based in the original phytosanitary certificate ( ) and additional insrectitrn ( ). they are considered to conform with the current phytosanitary re quirements or the importing contracting party, and that during storage in (contracting party of re-export) the consignment has not been subjected to the risk of infestation or infec 1 t()l1. '''[sen tick in appropriate ( ) boxes. K jo verteton qe bimet, produktet bimore ose artikuj te tjere te kontrollueshem te pi.:rshkruar me siper jane importuar permes (pala kontraktuese per ri-eksport) nga (pala kontraktuese e origjines) te pajisura me Certifikate fitosanitare No. . *kopja urigjinale e vertetuar e sakte ( ) e te ciles i eshte bashkengjitur: qe ato jane paketuar ( ) ripaketuar ne konteniere origjinale, dhe bazuar ne certifikaten fitosanitare origjii1ale ( ) dhe inspektimin shtese ( ) ato konsiderohen konform me kerkesat fitosanitare te vendit importues dhe qi.: g jate ruajtjes ne (pala kontraktuese e ri-eksportit) ngarkesa nuk ishte subjekt i rrezikut per infestim ose infeksion. II. Additional declaration Deklarime shtese Ill. Disinfestation and/or Disinfection Treatment Trajtime dezinf estimi dhe/ose dezinfektimi Date Treatment Chemical (active ingredient) Data Trajtimi Kimikati (lenda aktive) Duration and temperature Zgjatja e temperatures Additional information lnformacion shtese Concentration Perqendrimi Place of issue Vendi i leshimit (Stamp of Organisation) Vula e Sherbimit date Name of authorized officer Emri dhe firma e inspektorit (Signature) No financial liability with respect to this certificate shall attach to (name of Plant Protection Organisation) or to any of its officers or representatives.* Asnje detyrim t'inanciar ne lidhje me kete certifikate nuk do t'i jepet (emri i Organizates se Mbrojtjes se Bimeve) ose ndonjerit prej oficereve ose pcrfaqi;suesve te saj. ,:, O,ptional clause Fjali fakultative 553