Decision no. 173, dated 24.3.2023 on the approval of the National employment and capabilities Strategy 2023-2030, the Action Plan for its implementation, as well as Youth guarantee implementation Plan 2023–2024

1.2 Konteksti strategjik 2030 dhe objektivat e zhvillimit të qëndrueshëm II. SFIDAT KRYESORE TË SEKTORIT DHE INSTITUCIONALE PËR ZHVILLIMIN E VENDIT PËR TË ARDHMEN DHE PROCESIN E ANËTARËSIMIT NË BE 2.1 Sfidat e tregut të punës dhe aftësive 2.1.1 Zhvillimi i aftësive 2.1.2 Funksionimi i tregut të punës 2.1.3 Cilësia e punës 2.2 Politikat aktuale të tregut të punës dhe sfidat institucionale 2.2.1 Shërbimet e punësimit 2.2.2 Programet e nxitjes së punësimit 2.2.3 Arsimi dhe formimi profesional 2.2.4 Inspektimi i punës 2.2.5 Partneriteti social 2.2.6 Legjislacioni për mbrojtjen e punësimit 2.2.7 Paga minimale 2.2.8 Politika pasive e tregut të punës 2.2.9 Tatimi i punës 1 III. VIZIONI, SHTYLLAT OSE FUSHAT STRATEGJIKE DHE QËLLIMET E POLITIKAVE 3.1 Vizioni 3.2 Qëllimet e politikës

3.2.1 Qëllimi i politikës 1: zhvillimi i aftësive dhe lidhje më e mirë e kërkesës me ofertën në tregun e punës për më shumë punësim Qëllimi i politikës 2: mundësimi i punësimit të denjë për gra dhe burra nëpërmjet zbatimit të politikave gjithëpërfshirëse të tregut të punës IV. LLOGARIDHËNIA, MONITORIMI DHE ANALIZAT VLERËSUESE 4.1 Mekanizmat e zbatimit dhe koordinimit

4.2 Monitorimi dhe vlerësimi V. Burimet financiare për zbatimin e strategjisë VI. SHTOJCA SHTOJCA 1: Plani i veprimit për zbatimin e strategjisë kombëtare të punësimit dhe aftësive 2023–2030 SHTOJCA 2: Treguesit e monitorueshëm SHTOJCA 3: Plani i garancisë rinore Tabelat dhe figurat Tabela 1: Të dhëna kryesore mbi tregun e punës, 2021. Anketa e Forcave të Punës, INSTAT, 2021 Tabela 2: Tabela: Pagat mesatare dhe indeksi Kaitz sipas profesioneve të ndryshme Tabela 3: Kosto e Strategjisë Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive, sipas burimit të financimit Tabela 4: Kosto e Strategjisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive 2023–2030, pa dalluar burimin e financimit Figura 1: Të punësuar kontribues dhe ndërmarrjet aktive 2014–2021 Figura 2: Rritja në punësim dhe produktivitet sipas sektorëve, 2011–2021 Figura 3: Shkalla e papunësisë, 2014–2021 Figura 4: Shkalla e punësimit, 2011–2021 Figura 5: Pjesëmarrja në forcat e punës dhe shkalla e papunësisë në rajon dhe BE, 2019 Figura 6: Popullsia e Shqipërisë, 2001–2022 Figura 7: Figura: Llojet e ndryshme të punësimit dhe punësimi informal në sektorin jobujqësor Lista e shkurtimeve AFP Arsim dhe formim profesional AKAFPK Agjencia Kombëtare e Arsimit, Formimit Profesional dhe Kualifikimeve AKPA Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive AKR Agjencia Kombëtare e Rinisë APrP Agjenci Private Punësimi BB Banka Botërore BE Bashkimi Evropian CEDEFOP Qendra e BE-së për Formim Profesional DPT Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve EIP Plani Ekonomik i Investimeve për Ballkanin Perëndimor ETF Fondacioni Evropian i Trajnimit GMIP / IPMG Grup i Menaxhimit të Integruar të Politikave ILO Organizata Ndërkombëtare e Punës IPA Instrument of Pre-Accession (Instrument i Përgatitjes për Anëtarësim) ISHPSHSH Inspektorati Shtetëror i Punës dhe Shërbimeve Shoqërore ISSH Instituti i Sigurimeve Shoqërore JER Joint Employment Report (Raport Vjetor i KE-së për Politikat e Punësimit) 2 KShK Korniza Shqiptare e Kualifikimeve KEK Korniza Evropiane e Kualifikimeve LFS Anketa e Forcave të Punës (Labour Force Survey) MAS Ministria e Arsimit dhe Sportit MFE Ministria e Financave dhe Ekonomisë MSHRF Ministri i Shtetit për Rininë dhe Fëmijët MSHMS Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale NE Ndihma ekonomike NEET Të rinj jo në punësim, arsim apo trajnim NJQV Njësi e qeverisjes vendore OECD Organizata për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim OITP Observatori i Informacionit të Tregut të Punës OZHQ / SDG Objektiv i Zhvillimit të Qëndrueshëm PBB Prodhimi i Brendshëm Bruto PAK Person me aftësi të kufizuar PATP Program Aktiv i Tregut të Punës PNUD (UNDP) Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim SSHP Siguria dhe shëndeti në punë SKZHIE Strategjia Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim Evropian UNICEF Fondi i Kombeve të Bashkuara për Fëmijët VKM Vendim i Këshillit të Ministrave ZP Zyra e punës I. KUADRI STRATEGJIK

1.1 Konteksti ekonomik dhe i tregut të punës Rritja ekonomike dhe e punësimit në vitet e fundit mbështetet gjerësisht në zhvillimin e sektorit privat. Të dhënat tregojnë se gjatë dekadës së fundit 2012–2021 numri i ndërmarrjeve aktive në vend, përfshirë fermerët, është rritur me 74 për qind duke arritur në 181,549 në fund të vitit 2021 (INSTAT, Regjistrat e Biznesit, 2022). Për të njëjtën periudhë numri i ndërmarrjeve të mesme (10–49 punëtorë) është rritur me 76 për qind duke arritur në 6,862, ndërkohë që numri i ndërmarrjeve të mëdha, të cilat punësojnë mbi 50 persona, është mbidyfishuar duke arritur në 1,959 të tilla në fund të vitit 2021, krahasuar me 956 ndërmarrje të mëdha aktive në vitin 2012. Të dhënat administrative të tregut të punës tregojnë se zhvillimi i sektorit privat, shoqëruar me formalizimin e tregut, është pasqyruar edhe në tregun e punës, në të cilin numri i kontribuesve në pagesën e sigurimeve shoqërore, ku sektori privat përbën rreth 74 për qind të tij, është rritur mesatarisht me 5.6 për qind në vit gjatë viteve të fundit, duke arritur në mbi 703 mijë kontribues në vitin 2021, krahasuar me 482 mijë të tillë në vitin 2014. Figura 1: Të punësuar kontribues dhe ndërmarrjet aktive 2014–2021 3 Të punësuar kontribues dhe ndërmarrjet aktive në Shqipëri 2014-2021 800,000 700,000 600,000 500,000 400,000 300,000 200,000 100,000 0 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Ndërmarrje aktive Të punësuar kontribues Burimi: INSTAT: Databaza Statistikore – Tregu i punës dhe Regjistrat e biznesit Vlerësimet e fundit tregojnë se rritja ekonomike e Shqipërisë gjatë vitit 2021 ka arritur në nivelin 8.7 për qind, duke e tejkaluar ngadalësimin e ekonomisë gjatë periudhës së pandemisë si pasojë e efekteve ekonomike dhe sociale, që ajo solli për të gjitha vendet e botës. Pritshmëritë e zhvillimit ekonomik të vendit, bazuar në ecurinë e sektorit privat si pjesa thelbësore e ekonomisë së vendit, shoqëruar me prirjet e eksporteve, investimeve publike në infrastrukturë dhe mbështetjen e biznesit, parashikojnë një rritje të qëndrueshme në rreth 4 për qind mbi bazë vjetore, që do të vijojë gjatë periudhës 2022–2024. Një rritje e tillë mbështetet dhe nga pritshmëritë e rritjes ekonomike (2.7 për qind gjatë 2022) në zonën e Bashkimit Evropian, i cili krahas faktorëve të tjerë të rëndësishëm, është gjithashtu partneri kryesor tregtar i Shqipërisë, me rreth 2/3 e tregtisë së vendit dhe destinacion i rreth 80 për qind të eksporteve shqiptare. Treguesit e punësimit gjatë viteve të fundit në Shqipëri dëshmojnë për një ulje të shkallës së papunësisë nga 17.5 për qind gjatë vitit 2014 në 11.5 për qind, ose në të njëjtin nivel përpara nisjes së pandemisë, gjatë vitit 2021. Ulja e papunësisë në këtë periudhë vjen si pasojë e krijimit të vendeve të reja të punës, zhvillimit të sektorit privat dhe masave aktive për reduktimin e ekonomisë informale në vend. Bujqësia është sektori që angazhon në punë pjesën më të madhe të shqiptarëve, me rreth 33.8 për qind të të punësuarve gjatë vitit 2021 (INSTAT). Veçmas bujqësisë, sektorët që punësojnë më shumë punonjës në vend janë tregtia me pakicë (13.2 për qind), shërbimet e ndryshme (11 për qind), ndërtimi (10.1 për qind), tregtia me shumicë (9.8 për qind), shërbimi ushqimor (8.4 për qind), tekstile dhe veshje (5.5 për qind), industria e këpucëve (4.1 për qind) etj., ndërkohë që punësimi në sektorët e tjerë të ekonomisë është në nivele më të ulëta. Ecuria e punësimit e viteve të fundit dëshmon se sektorët që kanë pasur rritjen relative më të lartë në vend, janë shërbimet e informacionit, industri të tjera përpunuese, shëndetësia, hoteleri-turizmi, programimi, tregtimi dhe riparimi i automjeteve dhe shërbime të tjera. Gjatë dekadës së fundit rritja e punësimit në Shqipëri ka rezultuar më e lartë se përmirësimi i produktivitetit në punë (Rritja e punësimit 74.7 për qind, rritja e vlerës së shtuar 68.8 për qind, 2012–2021. INSTAT). Produktiviteti i ekonomisë shqiptare, si faktor përcaktues i konkurrueshmërisë dhe nivelit të mirëqenies së qytetarëve, mbetet relativisht i ulët krahasuar me Bashkimin Evropian. Të dhënat (World Development Indicators database, 2022) tregojnë se gjatë dekadës së fundit, niveli mesatar i produktivitetit të ekonomisë shqiptare, i matur në USD konstant PPP si kontribut në PBB i çdo personi të punësuar, në vitin 2012 ishte sa 31.2 për qind e mesatares së Bashkimit Evropian dhe arriti në 34.7 për qind në vitin 2021. 4 Aktivitetet me vlerë të lartë të shtuar që kontribuojnë për rreth 1/3 e punësimit (përjashtuar bujqësinë dhe administratën) kanë pasur rritjen më të lartë të punësimit gjatë dekadës së fundit. Përpos rritjes së produktivitetit në nivel kombëtar është me vlerë të mbahet parasysh ndryshimi i konsiderueshëm që ekziston në nivelin e produktivitetit sipas sektorëve të ndryshëm të veprimtarisë ekonomike. Analiza e të dhënave tregon se gjatë dekadës së fundit 2011–2020, sektorët jobujqësorë me rritjen më të lartë të produktivitetit në Shqipëri janë ata të shëndetësisë (që angazhon 2.4 për qind të punësimit në vend), shërbimeve të ndryshme (9 për qind të punësimit në vend), publikimet dhe software (0.5 për qind të punësimit), shërbimet profesionale (7.3 për qind të punësimit), energjia dhe gazi (6.2 për qind të punësimit) etj., sektorë për të cilët niveli i produktivitetit është rritur mbi dy herë krahasuar me dhjetë vite më parë. Janë këta sektorë ekonomikë që përbëjnë njëkohësisht drejtimet më të rëndësishme, ku cilësia e punës dhe mirëqenia e qytetarëve të përfshirë në këto aktivitete, është në përmirësim të dukshëm krahasuar me aktivitetet e tjera në vend. Ndaj fuqizimi i mëtejshëm i sektorëve të tillë dhe të tjerëve potencialë, përmes politikave mbështetëse për zgjerimin e punësimit që shoqërojnë diversifikimin e mëtejshëm dhe orientimin e ekonomisë drejt aktiviteteve produktive, krijon mundësi të mëtejshme për të përmirësuar konkurrueshmërinë e ekonomisë dhe për të kontribuar në mënyrë të qenësishme në rritjen e mirëqenies së qytetarëve. Figura 2: Rritja në punësim dhe produktivitet sipas sektorëve, 2011–2021 25% Rritja mesatare vjetore në vlerën e shtuar 2011-2022 20% 15% 10% 5% 0% -5% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% -5% Rritja mesatare vjetore në punësim 2011-2022 -10% Madhësia e çdo sfere është proporcionale me punësimin në sektorin përkatës gjatë 2021. Këtu nuk përfshihet sektori i bujqësisë. Burimi: INSTAT Niveli relativisht i ulët i produktivitetit në punë, sidomos në sektorin e bujqësisë, pasqyrohet në nivelin e pagave në Shqipëri. Ndër shqetësimet kryesore të raportuara nga bizneset është mungesa e punonjësve të kualifikuar dhe raporti i pabalancuar midis pagesës dhe produktivitetit në punë1. Presioni i mungesës së fuqisë punëtore të kualifikuar do të ndikojë në rritjen e nivelit të 1 Raporti i fundit i Dhomës Amerikane të Tregtisë mbi Indeksin e Biznesit në Shqipëri 2020 tregon se 63.8 për qind e të intervistuarve treguan se e kishin shumë të vështirë ose të vështirë gjetjen e stafit të kualifikuar për punë 5 pagave, duke i kthyer në më tërheqëse shumë pozicione pune në treg, por që bizneset vendase të jenë të afta të konkurrojnë brenda vendit apo rajonit të hapur, është e nevojshme që ky proces të përparojë së bashku me përmirësimet e domosdoshme të produktivitetit në punë. Përmirësimi i aftësive për punë dhe inovacioni është një nga tri shtyllat për fuqizimin e konkurrueshmërisë së ekonomisë shqiptare, sipas programit të qeverisë, së bashku me përmirësimin e klimës së biznesit dhe investimeve, dhe funksionimin e një mbrojtjeje efektive sociale. Qeveria ka identifikuar sektorët e turizmit, teknologjisë së informacionit, energjisë dhe bujqësisë si parësorë për zhvillimin e vendit. Për këtë arsye, së bashku me sektorët e përmendur më sipër, që mundësojnë punësim më të lartë për shqiptarët dhe ku niveli i produktivitetit krijon premisa për rritje të nivelit të mirëqenies së qytetarëve përmes investimeve dhe zhvillimit të sektorit privat, është e nevojshme që të aftësimi i të rinjve dhe të rejave si dhe atyre të angazhuar në punë t’u paraprijë kërkesave që këta sektorë do të kenë për tregun e punës gjatë dekadës së ardhshme, në përputhje me stadin e zhvillimit të tyre. Pa dyshim, rol të rëndësishëm në këtë drejtim do të kenë strategjitë, politikat dhe buxhetet e sektorëve specifikë, por gërshetimi i tyre me kërkesat për tregun e punës janë më se të nevojshme (p.sh. sektori i turizmit po rritet me miliona turistë në pak vite, krahas investimeve në infrastrukturë apo hoteleri, sa fuqi punëtore dhe me cilat aftësi specifike do të duhen deri në vitin 2030). Me gjithë progresin e arritur në uljen e papunësisë, tregu i punës përballet me sfida të rëndësishme të cilat do të vijojnë të kërkojnë vëmendjen e politikave mbështetëse dhe orientuese në të ardhmen: Niveli i papunësisë tek të rinjtë është në nivel relativisht të lartë (27.1 për qind në vitin 2021), duke treguar se të rinjtë ne një masë të konsiderueshme e kanë të vështirë të gjejnë në treg punë që i përgjigjet pritshmërive të tyre, duke mbetur të papërfshirë në aktivitetin ekonomik të vendit dhe të varur ndaj mbështetjes sociale që iu jepet nga familja, shteti, të afërmit e tyre në emigracion apo të punësuar në vend. Po kështu e lartë mbetet dhe pjesa e të rinjve jo në punësim dhe as duke ndjekur shkollën, e cila përbënte 26.1 për qind të të rinjve 15–29 vjeç gjatë vitit 2021, me gjithë përmirësimin gradual të këtij treguesi, nga 34.5 për qind që ishte në vitin 2014. Përveç mospërputhjes mes formimit dhe vendeve të punës, shumë faktorë të rëndësishëm ekonomikë e socialë ndikojnë në mospjesëmarrjen e të rinjve në tregun e punës: kushtet e duhura për punë të denjë, formimi i duhur, mungesa e përvojës, aksesi në tregun e punës, kujdesi në familje apo dhe faktorë të tjerë. Figura 3: Shkalla e papunësisë, 2014–2021 Shkalla e papunësisë 20.0 15.0 10.0 5.0 0.0 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Arsim i mesëm e lartë Arsim 8/9 vjeçar Sipas statistikave zyrtare, niveli i papunësisë është më i theksuar te personat me arsimim më të ulët, gratë, banorët në zonat rurale dhe qytete të vogla dhe ndër shtresat e tjera vulnerabël të popullsisë duke ndikuar në një masë edhe më të madhe në nivelin e varfërisë së tyre. Në mënyrë (https://amcham.com.al/amcham-publikon-indeksin-e-biznesit-per-periudhen-2020-2021/) 6 të dukshme, vajzat dhe gratë rezultojnë në një pozitë më të pafavorshme se meshkujt në të gjithë treguesit e punësimit në vend. Tabela 1: Të dhëna kryesore mbi tregun e punës, 2021. Anketa e Forcave të Punës, INSTAT, 2021 Treguesi 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Shkalla e pjesëmarrjes në forcat e punës Burra 63.5 64.3 65.0 66.8 67.6 68.0 66.9 67.2 Gra 44.4 47.2 49.9 49.8 51.4 53.0 52.3 52.6 Shkalla e punësimit Burra 51.4 53.3 54.7 57.1 59.0 60.1 59.2 59.5 Gra 37.6 39.2 42.8 43.5 45.3 46.9 46.1 46.4 Shkalla e papunësisë Burra 19.2 17.1 15.9 14.6 12.7 11.6 11.5 11.3 Gra 15.2 17.1 14.4 12.6 11.9 11.4 11.9 11.8 Përqindja e të papunëve afatgjatë Burra 61.0 65.8 64.9 63.3 65.6 63.1 59.7 60.5 Gra 70.1 66.2 68.2 67.1 69.8 63.7 59.1 65.5 Shkalla e papunësisë afatgjatë Burra 11.7 11.2 10.3 9.2 8.3 7.3 6.9 6.9 Gra 10.7 11.3 9.8 8.4 8.3 7.3 7.1 7.7 Shkalla e inaktivitetit Burra 36.5 35.7 35.0 33.2 32.4 32.0 33.1 32.8 Gra 55.6 52.8 50.1 50.2 48.6 47.0 47.7 47.4 NEET Burra 31.8 29.4 27.5 25.6 24.7 24.3 25.8 23.2 Gra 37.3 36.6 32.9 34.4 32.7 28.9 30.0 29.1 Pavarësisht përpjekjeve të viteve të fundit për aktivizimin e grave, ende mbetet shumë për t’u bërë drejt barazisë gjinore në punësim. Meqenëse punësimi është i lidhur ngushtë edhe me faktorë të tjerë të rëndësishëm si: hendeku gjinor, puna e papaguar, kontributi në familje, balancimi i jetës personale me atë profesionale, ofrimi i shërbimeve të përkujdesit nga gratë për fëmijët, të moshuarit apo familjarë në nevojë, kushtet për punësim të denjë, mbrojtja nga ngacmimi seksual në vendin e punës etj., është e nevojshme që kjo problematikë të vazhdojë të adresohet në të ardhmen. Shkalla e punësimit në Shqipëri është në përmirësim, por duhen adresuar problematikat në grupet e cenueshme. Gjatë vitit 2021, shkalla e punësimit në vend arriti në 60.9 për qind, paksa nën nivelin e periudhës para pandemisë (61.2 për qind). Por ky tregues është më i ulët se në vendet e Bashkimit Evropian (69 për qind gjatë 2021). Ky tregues rezulton më i ulët për gratë në Shqipëri (53.8 për qind më 2021) dhe shumë më i ulët për të rinjtë (15-24 vjeç), tek të cilët shkalla e punësimit më 2021 ishte vetëm 26.4 për qind ose, e thënë ndryshe, vetëm 1 ndër 4 të rinj është i punësuar në vend. Për shkak të problematikës komplekse ekonomike dhe sociale në vend dhe përcaktimit të statusit të papunë, në mjaft raste, shkalla e punësimit pasqyron më mirë situatën në tregun e punës, krahasuar me treguesit e tjerë, si shkalla e papunësisë. Figura 4: Shkalla e punësimit, 2011–2021 Shkalla e punësimit 70.0 60.0 50.0 40.0 30.0 20.0 10.0 0.0 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Burra Gra Total 7 Burimi: INSTAT Problematikat në tregun e punës nuk janë veçori e zhvillimeve në Shqipëri, por, në mënyrë të ngjashme, të gjitha vendet e rajonit përballen me sfida të njëjta. Të dhënat më të fundit të disponueshme në treguesit e zhvillimit të Bankës Botërore që i përkasin vitit 2019, tregojnë se Shqipëria ka nivelin më të lartë në rajon, për sa i përket pjesëmarrjes në forcat e punës. Figura 5: Pjesëmarrja në forcat e punës dhe shkalla e papunësisë në rajon dhe BE, 2019 Pjesëmarrja në forcat e punës dhe shkalla e papunësisë në rajon dhe BE, 2019 80 60 40 20 0 Shqipëria Bosnja dhe Kosova Mali i Zi Maqedonia e Serbia Bashkimi Hercegovina Veriut Europian Pjesëmarrja në forcat e punës (15+) Shkalla e papunësisë Të dhënat nga Databaza Statistikore e Bankës Botërore, treguesit e zhvillimit: https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators# Informaliteti në aktivitetet ekonomike, ndonëse është reduktuar ndjeshëm gjatë viteve të fundit, përbën një problem kompleks për tregun e punës në vend. Sektori i bujqësisë dhe aktivitetet në zonat rurale përbëjnë kategorinë kryesore ku informaliteti është ende i pranishëm, me gjithë incentivat e përdorur me sukses për formalizimin e fermerëve në treg. Të dhënat e INSTAT-it tregojnë se gjatë vitit 2021, një çerek milionë të punësuarish, ose 1 në çdo 5 persona të punësuar në Shqipëri, punon pa pagesë në biznesin e familjes dhe ky tregues është edhe më i lartë për gratë dhe të rejat, se sa për burrat dhe të rinjtë. Në mjaft raste, informaliteti në punësim shkaktohet jo vetëm nga mungesa e kulturës për pagimin e detyrimeve apo e incentivave për pagesën e këtyre detyrimeve, por edhe për të shmangur deklarimet apo daljen nga skemat e mbrojtjes sociale, veçanërisht në rastet e punësimit sezonal, sikurse është punësimi në turizëm në zonat bregdetare dhe ato rurale. Zhvillimi ekonomik i vendit preket nga risqe dhe sfida me pasoja të mundshme dhe të drejtpërdrejta për ekonominë shqiptare. Procesi i rimëkëmbjes ende vazhdon dhe përmirësimi i rëndësishëm i profilit të Shqipërisë me hapjen e negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian, si dhe faktorë të tjerë, kryesisht të jashtëm, mund të ndikojnë në ecurinë e ekonomisë. Krahas bashkëjetesës së pashmangshme me COVID-19, ekonomia e Shqipërisë është e ekspozuar ndaj rreziqeve të ndërlidhura të jashtme, ndër të cilat më të rëndësishmet aktualisht përfshijnë luftën në Ukrainë, valën e inflacionit që ka përfshirë të gjitha vendet e botës, krizën energjetike dhe koston e lartë të produkteve energjetike, sigurinë ushqimore, si dhe prirjen e uljes së investimeve të huaja direkte në kushtet e pasigurisë që mbizotëron në tregjet globale. Hapja e plotë e Shqipërisë ndaj ekonomisë globale dhe varësia e lartë nga ecuria e saj, veçanërisht nga vendet e Bashkimit Evropian, krahas përfitimeve, nxjerr në pah dhe cenueshmërinë e saj nga problemet dhe rreziqet, të cilat lehtësisht transmetohen në të gjithë zinxhirin e aktivitetit ekonomik në vend. Popullsia e Shqipërisë ka përjetuar tkurrje dhe plakje të konsiderueshme gjatë viteve të fundit. Sipas të dhënave demografike të publikuara nga INSTAT-i, popullsia e Shqipërisë vazhdon në rënie nga viti në vit për çdo vit gjatë dy dekadave të fundit, përjashtuar vitin 2017 dhe ndërkohë mosha mediane e popullsisë është rritur nga mosha 33.2 vite në vitin 2012, në moshën 38.2 vite në vitin 2022. Projeksionet e popullsisë, sipas skenarit të mesëm të ndërtuar nga INSTAT-i, 8 tregojnë se deri në vitin 2030 popullsia totale e Shqipërisë do të pakësohet edhe me rreth 86 mijë vetë, në vijim të rënies prej mbi 104 mijë vetë gjatë dekadës së fundit 2012–2021. Figura 6: Popullsia e Shqipërisë, 2001–2022 Popullsia e Shqipërisë, 2001-2022 3,100,000 3,000,000 2,900,000 2,800,000 2,700,000 2,600,000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Burimi: INSTAT Plakja e popullsisë dhe lëvizjet migratore kanë zvogëluar rritjen e fuqisë punëtore në vend. Zvogëlimi i popullsisë shqiptare gjatë viteve të fundit, i cili lidhet me rënien në vazhdimësi në vite të lindjeve të reja shoqëruar me lëvizjet migratore, sjell një bilanc negativ të shtesës natyrore të popullsisë. Ky proces është shoqëruar dhe me hapjen e plotë të Shqipërisë ndaj botës, lëvizjen e lirë të shqiptarëve kryesisht në vendet e Bashkimit Evropian, shoqëruar me emigrimin e paligjshëm drejt vendeve ku ende ka pengesa hyrjeje apo qëndrimi. Kategoritë e personave që zgjedhin të emigrojnë jashtë vendit kanë ndryshuar në vite duke krijuar mungesë në tregun e punës për aftësi specifike të cilat janë edhe më të kërkuara në tregjet e huaja. Ndryshe nga dy dekadat e para të tranzicionit, lëvizja e lirë gjatë dekadës së fundit si dhe kërkesa për fuqi punëtore të kualifikuar nga tregjet e punës në vendet e Bashkimit Evropian, po ndryshon natyrën e tendencave migratore. Migrimi nga zonat rurale dhe qytetet më të vogla drejt zonave kryesore urbane, krahas emigrimit të popullsisë, është një fenomen prezent aktualisht në Shqipëri, si pasojë e urbanizimit dhe mundësive më të mira për strehim dhe punësim që ofrohen në qytetet e mëdha të vendit. Sipas të dhënave të INSTAT-it, rreth 39 mijë persona në vit kanë lëvizur mesatarisht brenda vendit gjatë periudhës 2014–2020. Të dhënat tregojnë se shkalla e papunësisë nuk është uniforme në të gjithë vendin, por dëshmon për realitete të ndryshme nga qyteti në qytet. Qarqet me papunësi më të lartë në vend përfshijnë Lezhën (22.6 për qind më 2021) dhe Vlorën (19.5 për qind më 2021), ndërsa shkalla më e ulët e papunësisë rezulton në Kukës (4 për qind) dhe Gjirokastër (4.7 për qind). Po kështu, niveli i papunësisë rezulton edhe më shqetësues për të papunët afatgjatë, të cilët më 2021 përbënin mbi 60 për qind të të papunëve në vend, duke dëshmuar problematikën që ekziston për daljen nga ngërçi i papunësisë dhe riaktivizimin apo riintegrimin në tregun e punës. Përvoja e pandemisë COVID-19 i ka ndihmuar bizneset në vend të adoptohen për promovimin e formave të reja të punës, mbështetjen e punësimit intensiv afatshkurtër, fleksibilitetin në punë, zgjidhjeve digjitale dhe vënien më në pah të profesioneve të reja. Krahas forcimit të konkurrueshmërisë së sektorit privat në trajtimin e këtyre çështjeve, është po aq e nevojshme që dhe legjislacioni në fushën e punës të pasqyrojë edhe më mirë nevojat në këtë drejtim.

1.2 Konteksti strategjik 2030 dhe objektivat e zhvillimit të qëndrueshëm Strategjia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive 2023–2030 është pjesë e rëndësishme e kuadrit afatgjatë strategjik të Shqipërisë të përcaktuar nga Strategjia Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim Evropian 2030 (SKZHIE 2030) që jep drejtimet dhe përcakton përparësitë e zhvillimit 9 të qëndrueshëm ekonomik e shoqëror të vendit në rrugën e integrimit të tij në Bashkimin Evropian, përfshirë edhe ndërlidhjen me Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm në funksion të arritjes së synimeve të Agjendës 2030 duke përcaktuar vizionin për zhvillimin e demokracisë, zhvillimin shoqëror dhe ekonomik të vendit gjatë periudhës 2021–2030. Rritja e qëndrueshme e punësimit dhe zhvillimi i aftësive trajtohen në shtyllën e tretë të SKZHIE 2030, Kohezioni Social, e cila ka në thelb të vëmendjes zhvillimin e burimeve njerëzore si kapitalin më të çmuar në vend. Zbatimi i Strategjisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive 2023–2030 lidhet po aq ngushtë me përparësitë e zhvillimit të vendit të përcaktuara në SKZHIE 2030 e të përfshira në shtyllën e dytë të saj, “Agjenda për Zhvillim të Qëndrueshëm Ekonomik, Ndërlidhjen dhe Rritjen e Gjelbër”. Konektiviteti, Agjenda e Gjelbër për Vendet e Ballkanit Perëndimor, si pjesë e Planit Ekonomik dhe të Investimeve të Bashkimit Evropian për këto vende, përfshirë Shqipërinë, janë në qendër të shtyllës së dytë të SKZHIE 2030. Së bashku me prioritetet afatgjata të identifikuara për vendin në SKZHIE 2030 – turizmi, energjia, bujqësia dhe digjitalizimi, ato përbëjnë njëkohësisht edhe drejtimin më të qartë për orientimin e kërkesës dhe përgatitjes së ofertës në tregun shqiptar të punës për periudhën deri në vitin 2030. Sfidat kryesore të Shqipërisë 2030, të identifikuara në SKZHIE 2030 me nevojën e tranzicionit të gjelbër, transformimit digjital, zhvillimeve demografike, dhe domosdoshmërinë e rritjes së produktivitetit drejt një ekonomie më konkurruese në tregun e hapur të rajonit dhe më gjerë, pasqyrohen në qasjen që sjell ndaj punësimit dhe zhvillimit të aftësive kjo strategji. Gjithashtu, Paketa Kombëtare e Projekteve Strategjike e aprovuar nga Komiteti i Planifikimit Strategjik/ Këshilli Kombëtar i Investimeve përbëhet nga 198 projekte me vlerë indikative prej 16.3 miliardë euro investimesh si pjesë e zbatimit të Planit Ekonomik të Investimeve (EIP) për vendet e Ballkanit Perëndimor, që do të sjellin shtysë të rëndësishme në krijimin e vendeve të reja të punës. Paketa synon të nxisë rimëkëmbjen afatgjatë ekonomike të rajonit si dhe integrimin ekonomik rajonal, duke mbështetur zbatimin e reformave të kërkuara për të ecur përpara në rrugën e BE-së dhe për ta sjellë rajonin më afër tregut unik të BE-së, dhe garantuar rritje të qëndrueshme ekonomike dhe krijimin e vendeve të punës në shtetet e Ballkanit Perëndimor. Veprat kryesore, për të cilat është miratuar financimi, përfshijnë autostradat pjesë e Korridorit Adriatiko-Jonian, tunelin e Llogarasë, bypass-in e Tiranës, HEC-in e Skavicës, aeroportin e Vlorës, zhvillimin e rrjetit hekurudhor, rrjetit broadband, impiantet fotovoltaike etj. Arritja e objektivave të Strategjisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive 2023–2030 është e ndërvarur me zbatimin e strategjive të tjera të rëndësishme sektoriale të vendit, sikurse dhe realizimi i këtyre objektivave është në funksion të progresit në të gjitha fushat e tjera të politikave sektoriale. Ndër planet strategjike më të rëndësishme të përfshira në këtë proces nën kornizën e SKZHIE 2030 përfshihen: - “Strategjia Kombëtare e Arsimit 2021–2026”; - “Strategjia për zhvillimin e biznesit dhe investimeve 2021–2027 dhe plani i saj i veprimit”; - “Strategjia Kombëtare për Barazinë Gjinore 2021–2030”; - “Strategjia Kombëtare e Rinisë 2022–2029”; - “Strategjia e Bujqësisë, Zhvillimit Rural dhe Peshkimit 2021–2027”; - “Strategjia Ndërsektoriale “Agjenda Digjitale e Shqipërisë 2022–2026”; - “Kuadri makroekonomik dhe fiskal”; - “Plani Kombëtar i Veprimit për Personat me Aftësi të Kufizuara, 2021–2025”; - “Plani Kombëtar i Veprimit për Barazi, Përfshirje dhe Pjesëmarrjen e Romëve dhe Egjiptianëve 2021–2025; - “Plani Kombëtar i Veprimit mbi Moshimin 2020–2024”; - “Dokumenti i politikave të reformës së vlerësimit të aftësisë së kufizuar në sistemin e mbrojtjes sociale dhe plani i veprimit 2019–2024 për zbatimin e tij”; - “Strategjia Kombëtare për Zhvillimin e Qëndrueshëm të Turizmit 2019–2023 dhe plani i veprimit”; 10 - “Strategjia Kombëtare për Diasporën 2021–2025”; - “Strategjia Kombëtare për Migracionin 2019–2022”; - “Strategjia Kombëtare e Energjisë 2018–2030, Plani Kombëtar i Energjisë dhe Klimës 2021–2030”; - “Strategjia e Evropës Juglindore”; - Rezoluta e Këshillit të Evropës mbi Agjendën Evropiane për të Nxënit e të Rriturve 2021–2030, si dhe dokumente të tjera që aktualisht janë në fazë përgatitjeje apo miratimi, si: - “Strategjia e Specializimit Inteligjent”; - “Strategjia për Ekonominë e Kaltër”; - “Strategjia Kombëtare për Mbrojtjen Sociale” etj.; - “Plani Kombëtar i Veprimit për Personat LGBTI+ 2021–2027. Vizioni dhe objektivat e Strategjisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive 2023–2030 janë pjesë e rëndësishme e angazhimit të Shqipërisë për zbatimin e Agjendës 2030 dhe i shërbejnë arritjes së Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm në vend. Objektivat dhe masat e strategjisë lidhen në mënyrë të drejtpërdrejtë me OZHQ 8 “Promovimi i rritjes ekonomike të qëndrueshme, gjithëpërfshirëse e të qëndrueshme, punësim i plotë e produktiv dhe punë e denjë për të gjithë” dhe veçanërisht në përmbushjen e synimeve specifike të OZHQ 8, si: 8.5 (punësimi i denjë), 8.3 (produktiviteti),

8.2 (inovacioni), 8.6 (punësimi i të rinjve) dhe 8.8 (të drejtat në punë). Por njëkohësisht, zbatimi strategjisë lidhet natyrshëm dhe me arritjen e objektivave të tjerë të rëndësishëm për Shqipërinë në kuadër të Agjendës 2030 si OZHQ 1 (varfëria), OZHQ 2 (ushqimi), OZHQ 4 (arsimi), OZHQ 5 (barazia gjinore), OZHQ 9 (industria, inovacioni dhe infrastruktura) dhe OZHQ 10 (zvogëlimi i pabarazisë). II. SFIDAT KRYESORE TË SEKTORIT DHE INSTITUCIONALE PËR ZHVILLIMIN E VENDIT PËR TË ARDHMEN DHE PROCESIN E ANËTARËSIMIT NË BE

2.1 Sfidat e tregut të punës dhe aftësive

2.1.1 Zhvillimi i aftësive Shqipëria po përballet me dy sfida lidhur me aftësitë. Së pari, është niveli i ulët i aftësive të popullsisë në moshë pune. Sipas Anketës së Forcave të Punës (LFS) të vitit 2021, 41,6 për qind e forcave të punës dhe 48.3 për qind e popullsisë në moshë pune në Shqipëri është me arsim bazë (8/9-vjeçar) ose më të ulët2. Ka edhe grupe të caktuara të shoqërisë shqiptare, të cilat nuk e kanë përfunduar arsimin fillor si për shembull, 45.28 për qind e punëkërkuesve Romë të papunë dhe 13.9 për qind e punëkërkuesve të papunë egjiptianë të regjistruar në zyrat e punës. Niveli arsimor i përfituesve të ndihmës ekonomik dominohet nga individët, që kanë përfunduar arsimin e detyrueshëm 9-vjeçar. Sfida e dytë lidhet me zotërimin nga fuqia punëtore të aftësive të kërkuara në tregun e punës, mungesa e të cilave mund të pengojë krijimin e më shumë vendeve të punës apo punë me cilësi më të mirë. Disa nga treguesit kryesorë të mospërputhjes së mundshme të aftësive3 mund të konsiderohen shkalla e lartë e papunësisë tek të rinjtë dhe shkalla e lartë e papunësisë së të diplomuarve nga arsimi i lartë4. Shkalla e lartë e të rinjve që nuk janë as në punësim, as në arsim apo trajnim (NEET) është një tjetër tregues që nxjerr në pah mospërputhjen e aftësive5. 2 Në vendet e Ballkanit Perëndimor mesatarja ishte 31 për qind. 3 Mospërputhja e aftësive mund të përkufizohet si një përshkrim i boshllëqeve dhe disbalancave të aftësive në tregun e punës, për shkak të nivelit të kualifikimit ose aftësive (ETF 2022). 4 Shkalla e papunësisë së të rinjve është 27.1 për qind që është më shumë se dyfishi i shkallës së përgjithshme të papunësisë (11.5 për qind më 2021). Shkalla e papunësisë dhe shkalla e papunësisë afatgjatë e të diplomuarve nga arsimi i lartë (10.5 për qind dhe 6.9 për qind) është thuajse e barabartë me shkallën e papunësisë së personave me arsim bazë (10.6 për qind dhe 6.4 për qind). Fakti që shkalla e papunësisë së të rinjve me arsim të lartë, është më e lartë se te të rinjtë me arsim të mesëm reflekton një mospërputhje të rezultateve të arsimit të lartë me kërkesat e tregut të punës. 5 Në vitin 2021, të rinjtë e moshës 15–29 vjeç të kategorisë NEET përbëjnë 26.1 për qind të të gjithë popullsisë rinore. Në këtë grup, 37.3 për qind janë të papunë. Pjesa tjetër është jashtë forcës së punës, ose sepse janë punëtorë 11 Përqindja e bizneseve, që përballen me vështirësi në rekrutim6 mund të konsiderohet gjithashtu si tregues për mospërputhjen apo mungesën e aftësive7. Një studim i fundit i ETF-së për aftësitë në vendet partnere të ETF-së8 u përpoq të vlerësojë mospërputhjen vertikale dhe horizontale të aftësive. Sipas studimit, të paktën një në pesë të diplomuar nga arsimi i lartë kishte një vend pune, që kërkonte nivel më të ulët të kualifikimeve formale, në shumicën dërrmuese të vendeve partnere të ETF-së, përfshirë edhe Shqipërinë. Për Shqipërinë, në vitin 2019 rreth 40 për qind e punonjësve ishin të mbi- ose nënarsimuar, ngjashëm me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, me një incidencë më të lartë mbikualifikimi te të diplomuarit nga arsimi i lartë, krahasuar me të diplomuarit nga arsimi i mesëm. Ndërkaq pesha e mospërputhjes horizontale9, në vitin 2019, ishte mbi 66 për qind (6 për qind më e lartë se norma mesatare për vendet e Ballkanit Perëndimor). Sfidat e mungesës apo mospërputhjes së aftësive, janë të lidhura me sasinë, cilësinë apo peshën e pamjaftueshme të ofertës së arsimit dhe formimit. Tregues i cilësisë së pamjaftueshme të sistemit arsimor janë rezultatet e PISA-s, sipas të cilave të rinjtë shqiptarë të moshës 15-vjeçare kanë rezultate nën mesataren e OECD-së në të tria disiplinat: lexim, matematikë dhe shkencë (PISA 2018). Sipas rezultateve të anketës për arsimin e të rriturve, zhvilluar nga INSTAT-i në vitin 2017, pjesëmarrja e të rriturve (të moshës 25–64 vjeç) në arsim dhe trajnim formal dhe joformal në vitin 2017 ishte 9.2 për qind10 me një hendek të konsiderueshëm midis Shqipërisë dhe mesatares së BE-së, e cila, në të njëjtin vit, ishte 43.7 për qind11. Për sa i përket gjinisë, rezultatet e të njëjtit studim tregojnë se 9.5 për qind e grave dhe 8.8 për qind e burrave të moshës 25–64 vjeç kanë marrë pjesë në arsim dhe formim formal dhe joformal. Mesatarisht, më pak se 15 për qind e bizneseve kanë ofruar trajnime të brendshme ose trajnime në punë për fuqinë e tyre punëtore dhe më pak se 5 për qind kanë ofruar trajnime të jashtme sipas anketës së organizuar nga Banka Botërore12. Mungesa e trajnimit të bazuar në ndërmarrje tregon mundësi të kufizuara për zhvillimin e aftësive dhe të nxënit gjatë gjithë jetës të fuqisë punëtore dhe pengon rritjen e produktivitetit të ndërmarrjeve. Gjithashtu, edhe oferta publike e private e formimit profesional dhe trajnimeve afatshkurtra duhet t’u përgjigjet më mirë nevojave të tregut të punës (Banka Botërore, 2018). Për të adresuar kufizimet që lidhen me aftësitë, duhet të rritet cilësia, sasia dhe rëndësia e ofertës së arsimit dhe formimit profesional, të krijohet gradualisht një kulturë e re e të nxënit gjatë gjithë jetës për t’i dhënë mundësi fuqisë punëtore të përmirësojë vazhdimisht aftësitë dhe, paralelisht, të garantohet një sistem i arsimit dhe formimit profesional fleksibël dhe të dekurajuar (15.4 për qind), ose ngaqë përmbushin përgjegjësitë shtëpiake dhe familjare (17.5 për qind), ose për arsye të tjera (29.8 për qind). 6 Rreth 51 për qind e ndërmarrjeve që u përpoqën të punësonin punëtorë në tre vitet e fundit kanë hasur vështirësi në rekrutim, sepse aplikantëve për punë u mungonin aftësitë dhe përvoja e punës ose nuk kishte numër të mjaftueshëm aplikimesh. Këto ndërmarrje kanë theksuar se aplikantëve për punë u mungonin aftësitë teknike dhe specifike për punë dhe aftësitë të buta të nevojshme për të qenë efektivë në punë, veçanërisht për profesionet me aftësi më të larta. Ndërmarrjet në sektorët e ndërtimit, industrisë dhe turizmit janë shumë më të kufizuara, kur punësojnë individë të profesioneve me aftësi të ulëta-mesatare, ndërsa ndërmarrjet në agropërpunim dhe industri janë më të kufizuara në punësimin e punëtorëve me kualifikim më të lartë. Siç perceptohet nga punëdhënësit, problemet e aftësive prekin kryesisht të rinjtë dhe ata që hyjnë për herë të parë në tregun e punës, duke theksuar cilësinë dhe rëndësinë e arsimit dhe të sistemit të AFP-së. 7 Mungesa e aftësive zakonisht matet në terma të vendeve të lira të paplotësuara dhe të vështira për t'u plotësuar. 8 European Training Foundation (2022): Skills Mismatch Measurement in ETF Partner Countries. 9 Mospërputhja e fushës së studimeve me profesionin. 10 INSTAT (2018): Anketa për arsimin e të rriturve. 11 AFP 2020 raporton se më pak se 1 për qind e të rriturve të moshës 25-64 vjeç u angazhuan në një lloj aktiviteti të të nxënit gjatë gjithë jetës në katër javët e fundit (përpara se të mblidheshin rezultatet e anketës) sipas INSTAT-it. 12 Banka Botërore (2018): Kërkesa për Aftësi në Shqipëri: Një Analizë e Anketës së Aftësive Drejt Punësimit dhe Produktivitetit 12 gjithëpërfshirës, në mënyrë që të ofrojë zgjidhje të shpejta për trajnime efektive dhe afatshkurtra, duke iu përgjigjur nevojës urgjente për aftësi të reja dhe përmirësimit të aftësive të fuqisë punëtore ekzistuese13. Në sistemin e arsimit dhe formimit profesional janë ndërmarrë një sërë reformash, qoftë në kuadrin ligjor, qoftë në zhvillimin e politikave me qëllim garantimin e një sistemi të përshtatshëm që ofron mundësi për zhvillimin e aftësive të duhura. Disa nga nismat e ndërmarra për miratimin, zhvillimin dhe zbatimin e Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve, zhvillimin e kornizës së garantimit të cilësisë dhe lidhjen e Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve me Kornizën Evropiane të Kualifikimeve14 synojnë rritjen e cilësisë së ofertës për aftësi për tregun e punës në Shqipëri, por edhe rritjen e mobilitetit të fuqisë punëtore me mes Shqipërisë dhe vendeve të tjera. Sistemi i AFP-së ka nevojë për përfshirje më të madhe të sektorit privat në përmbajtjen dhe qeverisjen e ofrimit të arsimit dhe formimit profesional, si dhe drejtpërdrejt në ofrimin e të nxënit të bazuar në punë. Përveç krijimit të një sistemi për monitorimin dhe parashikimin e nevojave për aftësi (sistemi i inteligjencës së aftësive) dhe digjitalizimit të ofrimit të AFP-së, sistemi i AFP-së ka nevojë për mbështetje financiare, si nëpërmjet zgjidhjeve inovative dhe diversifikimit të burimeve financiare, ashtu edhe nëpërmjet rishikimit të mekanizmave të alokimit buxhetor për të adresuar mungesat në infrastrukturë, përdorimin e teknologjive moderne dhe futjen e metodave inovative në mësimdhënie dhe mësimnxënie. Në këtë mënyrë, do të rritej interesi për ofertën e AFP-së jo vetëm për përfituesit, por edhe për familjet e tyre dhe grupet e tjera të interesit, përfshirë punëdhënësit15. Së fundi, sistemi i AFP-së kërkon investime të vazhdueshme për zhvillimin e kualifikimeve profesionale, sigurimin e cilësisë, si dhe njohjen e të nxënit të mëparshëm, për të rritur cilësinë dhe mundësitë e të nxënit gjatë gjithë jetës, si dhe për të forcuar ofertën e AFP-së pas shkollës së mesme, për të adresuar nevojat për aftësi. Për të rritur mundësitë e të nxënit gjatë gjithë jetës, është e nevojshme të reformohet oferta e formimit profesional nëpërmjet angazhimit të ofruesve privatë, si pjesë e ekosistemit për ofrimin shërbimeve për të rriturit, përfshirë trajtimin e tranzicionit të dyfishtë (aftësitë e gjelbra dhe digjitale). Për më tepër duhen eksploruar alternativa të ndryshme për të nxitur ndërmarrjet private ose fuqinë punëtore për të investuar në trajnime dhe në zhvillimin e aftësive. Kjo qasje mund të pilotohet në sektorë me rritje të shpejtë, siç janë; sektori i turizmit, agropërpunimi apo teknologjia e informacionit dhe komunikimit, përpara se të zgjerohet në sektorë të tjerë. Orientimi kryesor për zhvillimin e politikave të sektorit në Shqipëri bazohet në drejtimet kryesore të kuadrit të politikës së punësimit dhe arsimit e formimit të BE-së, të përcaktuara kryesisht në shtyllën Evropiane të të Drejtave Sociale. Parimi i parë i Shtyllës Evropiane të të Drejtave Sociale thekson të drejtën e çdo qytetari të BE-së për arsim cilësor dhe gjithëpërfshirës, trajnim dhe mësim gjatë gjithë jetës, me qëllim konsolidimin dhe zhvillimin e aftësive për të marrë pjesë plotësisht në shoqëri dhe për të menaxhuar me sukses tranzicionet në tregun e punës. Nisma kryesore e Komisionit Evropian për zbatimin e këtij parimi është Agjenda Evropiane e Aftësive, në zbatimin e së cilës angazhohen si vendet anëtare të BE-së, ashtu edhe vendet kandidate nëpërmjet angazhimit në kuadër të Deklaratës së Osnabrück-ut.16 Agjenda Evropiane e Aftësive kërkon nga vendet zbatuese që, nëpërmjet Paktit për Aftësitë, të forcojnë 13 Punëdhënësit kërkojnë kombinim të aftësive njohëse, socio-emocionale dhe teknike. Aftësitë njohëse përfshijnë shkrim-leximin dhe llogaritjen, por gjithashtu mund të përfshijnë kompetenca si mendimin kritik dhe zgjidhjen e problemeve. Aftësitë socio-emocionale përfshijnë aftësinë e dikujt për të ndërvepruar me të tjerët (aftësi ndërpersonale), vendosmërinë dhe fokusin në kryerjen e një pune. Ndërsa aftësive teknike përfshijnë aftësitë për të kryer detyra teknike që janë specifike për një profesion. 14 https://europa.eu/europass/en/document-library/eqf-referencing-report-albania 15 Në vitin shkollor 2021–2022, numri total i të regjistruarve në sistemin e arsimit të mesëm të lartë në Shqipëri ishte 103,467 nxënës, nga të cilët 85,188 (82,3 për qind) ishin të regjistruar në arsimin e përgjithshëm (gjimnaz) dhe 18,279 (17.7 për qind) në arsimin profesional. 16 https://www.cedefop.europa.eu/files/osnabrueck_declaration_eu2020.pdf 13 zhvillimin e inteligjencës së aftësive, të përmirësojnë më tej ofertën e AFP-së, si mundësi atraktive dhe me cilësi të lartë, të mbështesin zhvillimin e aftësive për tranzicionin e gjelbër dhe digjital, rritjen e ndjeshme të pjesëmarrjes së të rriturve në të nxënit formal, joformal dhe informal dhe eksplorimin e mundësive inovative (siç janë iniciativa për llogaritë individuale të të nxënit, si dhe një qasja Evropiane për mikrokredencialet) për të kontribuar në rritjen e aksesit në mundësi trajnimi për të rriturit17.

2.1.2 Funksionimi i tregut të punës Mekanizmi i tregut të punës në Shqipëri ka ende nevojë për përmirësim, për sa i përket ndërmjetësimit efikas dhe gjithpërfshirës, si dhe përputhjes më të mirë të ofertës dhe kërkesës për punë. Kanalet joformale (kontaktet personale, rekomandimet nga të tjerët) janë kanali më i rëndësishëm dhe më i përdorur për rekrutimin e punonjësve, sipas Anketës së Aftësive për Punësim dhe Produktivitet të vitit 2018 të Bankës Botërore18. Kompanitë e mëdha dhe ato me pronësi të huaj janë më të prirura të shfrytëzojnë kanalet joformale për rekrutimin e stafit19). Dominimi i kanaleve joformale dhe ofrimi i vendeve të punës për ata, që janë të punësuar në biznese të tjera20, janë tregues të vështirësive që kanë punëdhënësit në identifikimin e punonjësve me aftësitë e duhura, si dhe në gjetjen e punonjësve nëpërmjet kanaleve formale dhe shërbimeve profesionale. Shërbimet e punësimit duhet të konsolidohen dhe të shfrytëzohen më shumë nga punëdhënësit. Studimi i Bankës Botërore i vitit 201821 vlerëson se 7.4 për qind e punëdhënësve nga sektori privat përdorën shërbimet publike të punësimit për të rekrutuar punonjës. Në mënyrë të ngjashme, edhe përdorimi i shërbimeve private të punësimit është i ulët (më pak se 10 për qind). Të tilla gjetje konfirmohen pjesërisht nga një vrojtim i vitit 2022 i Këshillit të Investimeve22, sipas të cilit vetëm 15 për qind e 253 kompanive të anketuara, u drejtohen zyrave të punës për sigurimin e fuqisë punëtore. Shfrytëzimi i shërbimeve të punësimit nga punëkërkuesit mbetet ende një sfidë. INSTAT-i vlerëson se rreth 25.6 për qind e të rinjve që nuk janë të punësuar e as duke ndjekur shkollën apo ndonjë trajnim (NEET) janë të regjistruar në zyrat e punës (INSTAT, LFS 2021). Mbulimi i përgjithshëm i programeve aktive të tregut të punës (PATP) është rreth 5.5 për qind e numrit të përgjithshëm të punëkërkuesve të regjistruar në zyrat e punës. Drejtimet kryesore nga kuadri i politikës së punësimit të BE-së për politikat e tregut të punës janë përcaktuar kryesisht në Shtyllën Evropiane të të Drejtave Sociale, në dokumente specifike të Komisionit Evropian për Mbështetje Aktive të Punësimit”, si dhe në “Paketën e Mbështetjes së Punësimit të të Rinjve”23. Parimi i katërt i Shtyllës Evropiane e të Drejtave Sociale thekson të drejtën e çdo qytetari të BE-së për mbështetje për punësim, të ofruar në kohën e duhur dhe të përshtatur për të përmirësuar perspektivat e punësimit apo të vetëpunësimit. Kjo nënkupton të drejtën për të 17 Disa nga objektivat e rëndësishëm të vendosur në nivel BE-je janë: deri në vitin 2025 të rritet shkalla e të diplomuarve të punësuar nga AFP-ja në 82 për qind; të rritet për qind e të sapodiplomuarve nga AFP-ja që përfitojnë nga ekspozimi në të nxënit me bazë punën në 60 për qind; deri në vitin 2030 të rritet pjesëmarrja e të rriturve të moshës 25–64 vjeç në mësim gjatë 12 muajve të fundit në 60 për qind, nga 44 për qind në vitin 2019, si dhe të rritet përqindja e të rriturve të moshës 16–74 vjeç që kanë të paktën aftësi bazë digjitale në 80 për qind nga 54 për qind në vitin 2021. 18 Banka Botërore (2018): Kërkesa për Aftësi në Shqipëri: Një Analizë e Anketës së Aftësive Drejt Punësimit dhe Produktivitetit 19 Po aty. 20 Po aty. 21 Po aty. 22 Këshilli Kombëtar i Investimeve (2022): Vrojtim mbi Disponueshmërinë dhe Cilësinë e Fuqisë Punëtore 23 Këto dy dokumente politikash theksojnë rëndësinë e zbatimit të qasjes së aktivizimit të papunësuarve, mënyrave të ofrimit të shërbimeve të individualizuara, menaxhimit të rasteve dhe disponueshmërisë së një spektri të gjerë programesh aktive të tregut të punës për të lehtësuar integrimin në tregun e punës. Gjithashtu, disponueshmëria e një sistemi të fuqishëm monitorimi dhe vlerësimi ofron mundësinë e përshtatjes së shërbimeve dhe ofrimit të PATP- ve me nevojat e punëkërkuesve dhe ndërmarrjeve. 14 marrë mbështetje për të kërkuar punë, për t’u trajnuar dhe rikualifikuar. Për më tepër, përmes përcaktimeve të kësaj shtylle të rinjve u garantohet e drejta për të vazhduar arsimimin, trajnimin ose iu ofrohet një punë, brenda 4 (katër) muajve nga momenti kur mbeten të papunë ose largohen nga arsimi (Garancia Rinore). Personat e papunë kanë të drejtë për mbështetje të personalizuar, të vazhdueshme dhe të qëndrueshme, ndërsa të papunët afatgjatë kanë të drejtën e një vlerësimi individual të thelluar, jo më vonë se 18 muaj nga të qenit i papunë24. Analiza tregon se shërbimet e punësimit dhe programet e nxitjes së punësimit duhet të rrisin efikasitetin dhe nivelin e mbulimit për të adresuar mospërputhjen e aftësive mes kërkesës dhe ofertës. Arritja e këtij qëllimi mund të realizohet duke investuar në zhvillimin e produkteve digjitale për punëdhënësin dhe punëkërkuesin, por edhe në ndryshimin e modelit të ofrimit të shërbimeve të cilat duhet të bëhen gjithnjë e më shumë pjesë e një ekosistemi më të gjerë të shërbimeve të punësimit, si në vendet anëtare të BE-së dhe me fokus më të madh në zhvillimin e aftësive, adresimin e barrierave të tjera të punëkërkuesve për të hyrë në tregun e punës dhe për të gjetur punë, si dhe për lehtësuar tranzicionin e punësimit (nga bujqësia në industri dhe në shërbime duke përfshirë tranzicionin gjelbër, si dhe atë digjital). Kjo kërkon zhvillimin e sistemit për monitorimin dhe parashikimin e aftësive, por edhe krijimin e sistemeve mbështetëse duke u mbështetur në bashkëpunimin e një sërë aktorësh të tjerë, si: organizata jofitimprurëse, ofrues publikë e jopublikë trajnimesh, njësitë e vetëqeverisjes vendore, ofrues të shërbimeve sociale, organizatat e punëdhënësve, partnerët socialë, agjenci private punësimi, agjencitë e punësimit të përkohshëm etj. Nevojitet bashkëpunim gjithnjë e më shumë në partneritet me aktorët e tjerë në ekosistem për të ofruar mbështetjen e nevojshme, për të ndihmuar integrimin e personave nga grupet e veçanta në tregun e punës si: të rinjtë (përmes programit të garancisë rinore), personat me aftësi të kufizuara (përmes Fondit Social të Punësimit), viktimat e dhunës në familje etj. Gjatë këtij procesi, duhet demonstruar përshtatshmëri dhe fleksibilitet i gjerë në hartimin dhe ofrimin e shërbimeve dhe programeve të nxitjes së punësimit, përmes një rrjeti shërbimesh punësimi, që u përgjigjet nevojave individuale të të papunëve dhe nevojave të tregut të punës me një kuadër të fuqishëm monitorimi dhe vlerësimi. Për sa u përket agjencive private të punësimit dhe ofruesve jopublikë të shërbimeve të punësimit, duhet të rishikohet korniza ligjore dhe të zhvillohen masa mbështetëse për t’i përfshirë ato si pjesë e ekosistemit për ofrimin e shërbimeve të punësimit.

2.1.3 Cilësia e punës Shqipëria duhet të bashkërendojë politikat e saj me ato të BE-së edhe në fushën e cilësisë së punës dhe punës së denjë. Punësimi informal edhe pse në trend rënës, mbetet relativisht më i lartë tek të rinjtë, punëtorët me kualifikim të ulët dhe në sektorë të caktuar të ekonomisë, si: bujqësia, ndërtimi dhe shërbimet e ushqimit dhe të akomodimit. Në vitin 2021 rezulton se vetëm 47.9 për qind (nga 41.2 për qind në vitin 2016) e të punësuarve janë të punësuar me pagë25, ndërsa pjesa tjetër janë punëtorë pa pagë që punojnë si të vetëpunësuar apo me familjet e tyre26. 24 Disa nga objektivat e rëndësishëm të vendosura në nivel BE-je janë: deri në vitin 2030 të ulet shkalla e të rinjve NEET të moshës 15-29 vjeç në 9 për qind nga 13.1 për qind në vitin 2021; të rritet për qind e popullsisë së moshës 20 deri në 64 vjeç të punësuar në 78 për qind nga 73.1 për qind në vitin 2021; të rritet për qind e të gjithë të rriturve që marrin pjesë në mësim çdo vit në 60 për qind nga 44 për qind në vitin 2019. 25 Norma mesatare për vendet e Ballkanit Perëndimor ishte 73 për qind. 26 Rreth 32 për qind e të punësuarve ishin të vetëpunësuar (punëdhënës ose të vetëpunësuar pa asnjë të punësuar) dhe 20.1 për qind janë punëtorë të pa ndonjë pagë të caktuar në biznesin familjar në vitin 2021 sipas AFP-së. Nga këndvështrimi gjinor, rezulton se gratë kanë 1.5 herë më shumë gjasa se burrat të jenë punësuar në biznesin familjar. Vlerësimet e marra nga AFP tregojnë se 27.3 për qind e grave të punësuara dhe 14.4 për qind e burrave të punësuar janë të punësuar në biznesin familjar. 15 Punësimi informal në sektorin jobujqësor27 i cili përfshin edhe marrëdhëniet gjysmëformale të punës28 sipas INSTAT-it në vitin 2021 ishte 29.4 për qind (nga 32 për qind më 2016). Figura 7: Figura: Llojet e ndryshme të punësimit dhe punësimi informal në sektorin jobujqësor 50 48 45 46 46 44 45 41 40 35 35 36 34 33 32 32 32 30 30 29 30 29 29 25 24 22 22 20 20 21 20 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Të punësuar me pagë Të vetë-punësuar Punëtorë pa pagesë në biznesin e familjes Punësimi informal në sektorin jo-bujqësor Burimi: INSTAT, Tregu i punës (2016–2021) Sipas një vlerësimi të kryer nga Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal, rreth 1/3 e punonjësve nuk deklarojnë të ardhura të plota nga punësimi dhe rreth gjysma e përfaqësuesve të bizneseve të intervistuara pohuan se punësimi i punëtorëve me kontrata që nuk pasqyrojnë pagën e plotë (p.sh., duke raportuar vetëm pagën minimale), është një praktikë e zakonshme29. Aksidentet në punë kanë pasur prirje rritëse gjatë rimëkëmbjes së aktiviteteve ekonomike pas pandemisë COVID 1930. Sipas inspektimeve të kryera është konstatuar se të gjitha janë shkaktuar nga faktorë të parandalueshëm, të cilët mund të eliminoheshin duke zbatuar masat tashmë të njohura dhe të disponueshme për sigurinë dhe shëndetin në punë (SSHP). Monitorimet nga Inspektorati Shtetëror i Punës dhe Shërbimeve Shoqërore (ISHPSHSH) kanë konfirmuar shumë dobësi në plotësimin e kushteve të punës nga subjektet në lidhje me sigurinë dhe shëndetin në punë. Rreth 23 për qind e subjekteve të inspektuara ose nuk marrin fare masa, ose nuk marrin mjaftueshëm masa mbrojtëse kolektive dhe individuale për punonjësit e tyre31. Ndërsa rreth 84 për qind e subjekteve të inspektuara e kane dokumentin e vlerësimit të riskut, cilësia e tyre mbetet një çështje kryesore e cila ka nevojë për përmirësim të ndjeshëm32. Punësimi informal dhe pa pagë të caktuar pasqyrohet në përqindjen e lartë të punësimit në bujqësi: 34 për qind e të gjitha vendeve të punës në vitin 2021 ishin në bujqësi (29 për qind e të gjitha vendeve të punës për burra dhe 40 për qind e të gjitha vendeve të punës së grave) nga 38.2 27 Punësimi informal përfshin punonjësit në sektorët jobujqësorë, për të cilët marrëdhëniet ekonomike me punëdhënësin nuk mbulohen ose mbulohen pjesërisht nga marrëveshjet formale, si: punonjësit që nuk përfitojnë pushim vjetor me pagesë apo pushim mjekësor me pagesë në rast sëmundjeje, apo punonjësit që përfitojnë pushim vjetor të paguar dhe pushim mjekësor të paguar, por punëdhënësit e tyre nuk paguajnë kontribute për sigurimet shoqërore për ta. 28 Ku një pjesë e pagës raportohet në autoritetet tatimore dhe një pjesë tjetër paguhet me para në dorë dhe, si rrjedhojë, nuk raportohet. 29 Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal (2022): Performanca e Ekonomive të Ballkanit Perëndimor në lidhje me Shtyllën Evropiane të të Drejtave Sociale. Vlerësimi i Shqipërisë 2021 30 Po aty. Megjithëse monitorimi dhe raportimi për aksidentet në punë janë përmirësuar, statistikat e raportuara duhet të përdoren ende me kujdes për shkak të niveleve të ulëta të raportimit 31 Ndërsa përqindja e subjekteve që nuk ofrojnë masa mbrojtëse adekuate për grupe të veçanta ka shkuar në 30 për qind. 32 IP gjithashtu ka identifikuar se rreth 52 për qind e subjekteve të inspektuara janë pa Këshillin e SSHP, rreth 72 për qind pa përfaqësues të Këshillit të SSHP dhe 70 për qind pa koordinator të SSHP-së. 16 për qind në vitin 2017. Tranzicioni i ekonomisë nga bujqësia drejt industrisë dhe shërbimeve (si dhe drejt ekonomisë së gjelbër dhe digjitale) pritet të ulë gradualisht punësimin informal dhe pa pagë fikse. Megjithatë, përmirësimi i kushteve të punës për punë të denjë, veçanërisht në sektorët jobujqësorë, si dhe ato që lidhen me shëndetin dhe sigurinë në punë, paraqet sfida të reja drejt rritjes së kërkesës dhe reagimit, si nga punëdhënësit, ashtu edhe nga punonjësit për përmirësimin e mjediseve të punës në vendin e punës nëpërmjet: (i) rritjes së ndërgjegjësimit dhe të kuptuarit të tyre në lidhje me të drejtat dhe përgjegjësitë dhe kërkesat ligjore (duke përfshirë rreziqet e mundshme dhe koston direkte dhe indirekte të mosrespektimit të kërkesave ligjore) të kushteve të punës dhe procesit të inspektimit, si dhe promovimin e kulturës parandaluese dhe mbështetëse për sigurinë dhe shëndetin në punë; (ii) përmirësimit të monitorimit dhe inspektimit në vendin e punës nga ISHPSHSH-ja; dhe (iii) rishikimit dhe të plotësimit të kuadrit të politikave për të krijuar stimuj të përshtatshëm, mekanizma, si dhe shërbime mbështetëse drejt përmirësimit të kushteve të punës në vendin e punës33. Për këtë arsye nevojitet përmirësim i vazhdueshëm i politikave që zbutin tranzicionin nga bujqësia drejt industrisë dhe shërbimeve (dhe ekonomisë së gjelbër dhe digjitale). Kuadri kryesor i politikave të BE-së për punën e denjë është përcaktuar në Shtyllën Evropiane të të Drejtave Sociale, sipas parimeve të së cilës, punonjësit, pavarësisht nga lloji dhe kohëzgjatja e marrëdhënies së punës, kanë të drejtë themelore për trajtim të drejtë dhe të barabartë në lidhje me kushtet e punës, përfshirjen në mbrojtje sociale dhe trajnim. Shtylla Evropiane e të Drejtave Sociale kërkon nxitjen e tranzicionit drejt formave të punësimit pa afat të caktuar, por, në të njëjtën kohë, edhe garantimin e fleksibilitetit të nevojshëm për punëdhënësit për t’u përshtatur me shpejtësi ndaj ndryshimeve në kontekstin ekonomik. Për sa i përket sigurisë dhe shëndetit në punë, të drejtat e punonjësve garantohen në acquis të posaçme të BE-së, të cilat janë transpozuar ose pritet të transpozohen në legjislacionin kombëtar.

2.2 Politikat aktuale të tregut të punës dhe sfidat institucionale Gjatë viteve të fundit në Shqipëri janë hedhur hapa të rëndësishëm drejt forcimit dhe përmirësimit të shërbimeve të politikave të punësimit dhe aftësive, veçanërisht nëpërmjet forcimit të rolit të sektorit publik në ofrimin e shërbimeve të punësimit, si dhe modernizimit të sistemit të arsimit dhe formimit profesional. Politikat e tregut të punës dhe aftësive udhëhiqen nga Ministria e Financës dhe Ekonomisë. Gjithashtu, politika e tregut të punës janë pjesë e mekanizmit sektorial të integruar, i cili në këtë fushë prioritare funksionon nëpërmjet Grupit të Menaxhimit të Integruar të Politikave (GMIP) “Punësimi dhe Aftësitë”. GMIP luan rol kyç në vendimmarrjen e përbashkët në nivel të lartë politik, por ka edhe rol udhëheqës në zbatimin e bashkërenduar të qëllimeve të politikës dhe në monitorimin e zbatimit. Ministria ka kompetenca të drejtpërdrejta për hartimin e politikave strategjike dhe të kuadrit ligjor, si dhe për sigurimin e bashkërendimit dhe bashkëpunimit institucional mes institucioneve kyçe të sektorit, të cilat janë: - Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive (AKPA) – si përgjegjëse për zbatimin e politikave publike dhe ofrimin e shërbimeve të drejtpërdrejta të punësimit dhe administrimin e ofruesve të arsimit e formimit profesional; - Agjencia Kombëtare e Arsimit, Formimit Profesional dhe Kualifikimeve (AKAFPK) – si përgjegjëse për zhvillimin dhe zbatimin e Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve dhe sigurimin e cilësisë në AFP 33 Veçanërisht për barrën fiskale nga tatimi i punës për pagat e ulëta, ndihmën ekonomike dhe kushtet e sigurisë dhe shëndetit në punë. Barra fiskale e të ardhurave nga puna është ndryshimi midis pagës bruto dhe neto e cila krijon një kosto shtesë për punonjësit, për shkak të kontributeve për sigurimet shoqërore dhe tatimit mbi pagë. Sipas raportit të Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal lidhur me Performancën e Ekonomive të Ballkanit Perëndimor në lidhje me Shtyllën Evropiane të të Drejtave Sociale, një e treta e bizneseve shqiptare i konsiderojnë taksat e pagave dhe kontributet e sigurimeve shoqërore si një pengesë të rëndë për rritjen e biznesit. 17 - Inspektorati Shtetëror i Punës dhe Shërbimeve Shoqërore (ISHPSHSH), si përgjegjës për sigurimin e zbatimit të legjislacionit të punës dhe mbrojtjes së punëmarrësve. Përveç institucioneve përgjegjëse në nivel qendror, si dhe institucioneve zbatuese, një rol kyç në zbatimin e politikave të punësimit dhe të zhvillimit të aftësive luan koordinimi dhe bashkërendimi ndërinstitucional me ministritë përgjegjëse për çështjet e arsimit dhe mbrojtjes sociale, agjencitë e tyre zbatuese, si dhe me njësitë e vetëqeverisjes vendore.

2.2.1 Shërbimet e punësimit Tranzicioni drejt modelit të ri të shërbimeve me tri nivele, me në qendër klientin është në themel të një procesi transformimi përmbajtjesor dhe organizativ të shërbimeve publike të punësimit, i cili synon të arrijë ndikim më të lartë në tregun e punës, nëpërmjet shërbimeve të përshtatura për nevojat e përfituesve dhe rritjes së performancës e efikasitetit në ofrimin e këtyre shërbimeve. Ky model bazohet në ofrimin e shërbimit të orientuar nga punëkërkuesi dhe karakteristikat e tij individuale e social-ekonomike dhe, në mënyrë të veçantë, te faktorët e riskut që ky punëkërkues të bëhet i papunë afatgjatë. Procesi i zbatimit të reformës e të modelit të ri të shërbimeve u shoqërua me zhvillimin e instrumenteve të posaçme, si profilizimi dhe zhvillimi i planit individual të punësimit për çdo punëkërkues të regjistruar. Gjithashtu, për këtë qëllim, në periudhën 2019-2021, janë rikonceptuar dhe riorganizuar infrastruktura dhe proceset e punës së zyrave të punësimit. Në këtë kontekst, është përforcuar sistemi i komunikimit të brendshëm të shërbimeve të punësimit dhe prej vitit 2021, këto shërbime ofrohen nëpërmjet një sistemi informatik. Megjithatë është e nevojshme të konsolidohet më tej ofrimi i shërbimeve të punësimit sipas modelit të shërbimeve me tri nivele, në të gjithë territorin e vendit, si dhe të rritet cilësia e ofrimit të këtyre shërbimeve. Raporti i numrit të specialistëve të zyrave të punës me numrin e punëkërkuesve të regjistruar në zyrat e punës është rreth 1 me 600, katërfish më i lartë se mesatarja e vendeve të BE-së dhe dyfishi i mesatares së rajonit. Përveç punëkërkuesve, klientë të shërbimeve të punësimit janë edhe punëdhënësit. Aktualisht, shërbimet për punëdhënësit përfshijnë asistencë për rekrutimin dhe mundësi për shpalljen e vendeve të lira të punës. Punëdhënësit mund të jenë edhe partnerë të AKPA-së dhe strukturave të saj rajonale e vendore të punësimit për zbatimin e programeve të nxitjes së punësimit. Por, mund të bëhet më shumë për të përmirësuar gamën e shërbimeve të ofruara për punëdhënësit, si dhe për të rritur shtrirjen e shërbimeve. Komunikimi i jashtëm me punëkërkues e punëdhënës lehtësohet nga qasja për krijimin e produkteve digjitale dhe shërbime online dhe lëvizëse, krahas shërbimeve tradicionale në zyra. Transformimi digjital është tema që përshkon të gjitha proceset e rritjes dhe modernizimit të AKPA-së, e cila duhet të përshtatet dhe të përfitojë nga ndryshimet teknologjike për të përmirësuar dhe rritur mbulimin e shërbimeve, për t’i përshtatur ato me nevojat e klientëve por edhe për të përmirësuar eficiencën dhe për të ruajtur relevancën në tregun e punës, por duke garantuar që format e reja të ofrimit të shërbimeve të harmonizohen me format tradicionale, për të siguruar që shërbimet janë të disponueshme edhe për ato grupe të popullsisë që kanë kuptim dhe/ose akses më të ulët ndaj mjeteve të teknologjisë së informacionit. Pavarësisht përpjekjeve për reformim e përmirësim të shërbimeve, ndërmjetësimi në tregun e punës mbetet ende i ulët. Gjatë vitit 2021, zyrat e punës kanë arritur t’u ofrojnë shërbime rreth 50 për qind të të papunëve. Për më tepër, një ndër sfidat kryesore të shërbimeve publike të punësimit mbetet integrimi në tregun e punës i punëkërkuesve të papunë nga grupet e veçanta34. Më shpesh, këto grupe janë të rinjtë në tregun e punës jo në arsim apo punësim (19 për qind)35; 34 Në vitin 2021 vetëm 6 për qind e punëkërkuesve të regjistruar në AKPA që u punësuan i përkisnin njërës prej kategorive të veçanta të identifikuara (përfitues të ndihmës ekonomike, persona me aftësi ndryshe apo punëkërkues nga pakicat rome dhe egjiptiane); ndonëse këta të fundit përbënin 41 për qind të stokut të punëkërkuesve të papunë të regjistruar. 35 AKPA, 2022 18 punëkërkuesit afatgjatë (50 për qind), ata mbi 45 vjeç (47 për qind), apo ata të cilët kanë dizavantazhe të tjera sociale36, gjë që e bën të domosdoshme rritjen e cilësisë dhe efektivitetit të shërbimeve të ofruara nga AKPA-ja37. Me qëllim ofrimin e shërbimeve efektive për punëkërkuesit nga grupet e sipërpërmendura, shërbimet e punësimit duhet të zgjerojnë bashkëpunimin me ofrues jopublikë shërbimesh, si organizata jofitimprurëse apo agjenci private punësimi38, si dhe të konsolidojnë më tej ofrimin e shërbimeve të bashkërenduara me njësitë e qeverisjes vendore. AKPA-ja ka marrë përsipër edhe një rol të rëndësishëm për mbledhjen, analizimin dhe shpërndarjen e informacionit për tregun e punës. Informacioni mblidhet kryesisht nga agjenci të tjera qeveritare dhe statistika zyrtare. Në vijim, mbetet për t’u vlerësuar potenciali i zhvillimit të sistemit për të kryer analiza të mirëfillta të tregut të punës, për të integruar të dhëna edhe nga sektori privat si dhe për të identifikuar nevojat për aftësi aktuale dhe për të ardhmen.

2.2.2 Programet e nxitjes së punësimit Në kuadër të zbatimit të Strategjisë së Punësimit 2014–2022, si dhe në vijim të fokusit të vendosur në nxitjen e punësimit nëpërmjet alokimit të fondeve në rritje, institucionet ndërmorën një reformë të programeve të nxitjes së punësimit, e cila synonte të garantonte zbatim të individualizuar, të trajtonte nevojat specifike të punëkërkuesve të papunë, të ofronte programe nxitjeje specifike, sidomos për grupe, të cilat kanë më shumë vështirësi për t’u afruar në tregun e punës, të përmirësonte procedurat e targetimit, si dhe të zgjeronte tipologjitë e punëdhënësve partnerë në zbatim. Kuadri operacional për zbatimin e programeve të nxitjes së punësimit u plotësua me programe që variojnë nga mbështetje me subvencionim të kostos së punësimit, trajnim në vendin e punës, praktika profesionale, deri te programe të tilla si: vetëpunësimi dhe puna në komunitet. Pavarësisht angazhimit të qeverisë dhe prioritizimit të programeve të nxitjes së punësimit, zbatimi i programeve të reformuara hasi në sfida të dukshme, të shkaktuara nga procesi i ristrukturimit të AKPA-së dhe strukturave të saj rajonale e vendore, nga mungesa e kapaciteteve për të përballuar ndryshimet e shpejta. Këto vështirësi dhe mungesa e kapaciteteve të strukturave zbatuese ka sjellë nivel të ulët absorbimi të programeve të së punësimit gjatë dy viteve të fundit39. Efektiviteti i tyre duhet ende të analizohet nëpërmjet vlerësimeve të jashtme dhe nevojitet më shumë përshtatje e programeve të nxitjes së punësimit aktuale bazuar në evidencën e mbledhur si me punëdhënësit ashtu edhe me punëkërkuesit. Për më tepër, fondet e disponueshme konsiderohen tradicionalisht si një nga kufizimet kryesore për zgjerimin e programeve të nxitjes së punësimit. Krahasuar me vendet e BE-së, Shqipëria ka ndarë fonde të kufizuara për programet e nxitjes; ndërsa nivelet e alokimit ishin shumë të ngjashme në krahasim me vendet e rajonit. Kështu që, ka nevojë të eksplorohen mundësitë për të rritur nivelin e financimit në afat të mesëm duke përfshirë shfrytëzimin e burimeve të bashkive dhe ato të BE-së.

2.2.3 Arsimi dhe formimi profesional 36 AKPA, Analiza vjetore 2021 37 European Commission, 2022: 2022 Economic Reform Programmes of Albania, Montenegro, North Macedonia, Serbia, Turkey, Bosnia and Hercegovina, and Kosovo*, https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/economy- finance/ip180_en_0.pdf 38 Ka një numër në rritje të Agjencive Private të Punësimit (APrP) të pranishme në tregun e shërbimeve të tregut të punës. Disa prej tyre vlerësohen shumë nga punëdhënësit. Krahasuar me organizata publike, organet private konsiderohen më fleksibël, më pak burokratike dhe më të orientuara drejt shërbimeve dhe mund të kenë informacion dhe rrjete të rëndësishme me aktorët kryesorë në tregun e punës. Kështu, forca e agjencive private të punësimit qëndron në aftësinë e tyre për të ndërhyrë me shpejtësi dhe me efikasitet në një sektor të caktuar të tregut të punës, duke ofruar shërbime cilësore të personalizuara në një mënyrë më fleksibël. 39 Ministria e Financave dhe Ekonomisë (2021): National Employment and Skills Strategy 2019-2022, Annual Report 2020, p.23, https://financa.gov.al/wp-content/uploads/2021/06/NESS-Annual-Progress-Report-2020.pdf 19 Sistemi i arsimit dhe formimit profesional në vend mori një hov dhe vëmendje të veçantë me zbatimin e Strategjisë së Punësimit dhe Aftësive 2014–202240, në kuadër të së cilës formimi dhe kualifikimi i forcës së ardhshme të punës dhe integrimi i saj në përputhje me nevojat e një tregu pune në zhvillim mori theks të posaçëm në politikat publike. Si rezultat, gjatë viteve të fundit janë hedhur hapa të rëndësishëm në konsolidimin e kuadrit rregullator e institucional, në zhvillimin dhe zbatimin e mëtejshëm të Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve, e cila u referencua me Kornizën Evropiane të Kualifikimeve (KEK).41 Gjithashtu, përpjekjet kryesore të institucioneve përgjegjëse u përqendruan në riorganizimin dhe optimizimin e rrjetit të ofruesve publikë të AFP-së, proces i cili pritet të ketë ndikim të dukshëm në zgjerimin e ofertës së AFP- së, në kontekstin e të nxënit gjatë gjithë jetës. Rezultat i përpjekjeve për rritjen e cilësisë dhe rëndësisë së AFP-së në tregun e punës dhe për të rinjtë e të rriturit, ishte zhvillimi dhe vënia në zbatim e kornizës së sigurimit të cilësisë, e cila bazohet në ndërveprimin dhe ballafaqimin e rezultateve të vetëvlerësimit me procese të vlerësimit të jashtëm siç janë: akreditimi, monitorimi dhe inspektimi. Miratimi dhe nisja e zbatimit të procesit të akreditimit janë një hap tejet i rëndësishëm për krijimin e një kulture të cilësisë në sistem. Megjithatë, korniza e sigurimit dhe zhvillimit të cilësisë në AFP ka nevojë të plotësohet më dy funksione të rëndësishme, siç janë inspektimi dhe monitorimi. Monitorimi i ofruesve publikë të AFP-së duhet të zhvillohet në përputhje me fushat e cilësisë, standardet dhe kriteret e vetëvlerësimit, akreditimit dhe inspektimit. Një dimension shumë i rëndësishëm i garantimit të cilësisë në AFP është edhe kualifikimi fillestar dhe zhvillimi i vazhduar profesional i mësimdhënësve. Në këtë aspekt, është institucionalizuar programi për kualifikimin fillestar të mësimdhënësve, ndërsa zhvillimi i vazhduar profesional mbetet një sfidë komplekse, trajtimi i së cilës do të jetë përcaktues për suksesin e ofrimit të AFP-së, që i përgjigjet tregut dinamik të punës dhe i përgatit të rinjtë e të rriturit për tranzicionin e dyfishtë. Njohja e të nxënit të mëparshëm joformal dhe informal, si dhe përfshirja në KSHK e kualifikimeve gjatë gjithë jetës mbeten ende të parregulluara në praktikë, ndonëse Korniza e Kualifikimeve mund të krijojë hapësirën për njohjen e tyre. Njohja e të nxënit të mëparshëm42 është një instrument i rëndësishëm për të nxitur përfshirjen e punëmarrësve, duke përmirësuar shanset e tyre për mobilitet në tregun e punës. Përveç përpjekjeve të përmendura më sipër, oferta private e AFP-së është një potencial ende i pashfrytëzuar, i cili duhet vënë në shërbim të objektivave të përgjithshme të strategjisë së aftësimit. Synimi kryesor dhe sfida më komplekse e sistemit të AFP-së mbetet përditësimi, zgjerimi dhe përshtatja e ofertës së AFP-së me nevojat e tregut të punës, për të reduktuar mospërputhjen e aftësive. Zhvillimi i një sistemi të besueshëm dhe cilësor të AFP-së në vend është një proces i dykahshëm, që kërkon kohë jo vetëm për maturimin dhe përmirësimin e ofruesve të AFP-së, por edhe për maturimin dhe konsolidimin e sektorit privat. Bashkëpunimi me sektorin privat në fushën e ofrimit të AFP-së , edhe pse ndoshta më i zhvilluari në sektorin e punësimit dhe aftësive, kryesisht falë bashkëpunimit në nivel zbatimi ndërmjet ofruesve të AFP-së kompanive, për zhvillimin e praktikave profesionale në biznes.43 Njësitë e zhvillimit44, të krijuara pranë çdo 40 Strategjia Kombëtare për Punësim dhe Aftësi (SKPA) 2014–2020 miratuar me VKM 818, datë 26.11.2014; dhe Plani i Veprimit I SKPA 2020–2022 miratuar me VKM nr. 659, datë 10.10.2019. 41 Ligji nr. 10247, datë 4.3.2010, i ndryshuar “Për kornizën shqiptare të kualifikimeve” dhe urdhër nr. 99 i MFE-së, datë 25.5.2021, “Për miratimin e katalogut kombëtar të kualifikimeve profesionale”. 42 VKM nr. 427, datë 26.6.2019, “Për miratimin e kritereve dhe të procedurave për përfshirjen e kualifikimeve për të nxënit gjatë gjithë jetës, sipas niveleve të kornizës shqiptare të kualifikimeve, për arsimin dhe formimin profesional”. 43 Urdhër i MFE-së 220, datë 16.9.2020, “Për miratimin e rregullores “Për zbatimin e praktikave profesionale në biznes në kuadër të ndjekjes së programeve të AFP-së në institucionet publike të arsimit dhe formimit profesional”. 44 Udhëzim i MFE-së nr. 14, datë 27.5.2021, “Për mënyrën e organizimit dhe veprimtarisë së institucioneve të 20 ofruesi të AFP-së, synojnë edhe lehtësimin e marrëdhënies me sektorin privat, ndërkohë që janë ngritur dy komitete sektoriale. Pavarësisht këtyre përpjekjeve, angazhimi i sektorit privat mbetet ende në faza të hershme. Në planin afatgjatë është e nevojshme që të rritet besueshmëria dhe atraktiviteti i sistemit të AFP-së, ku një kontribut thelbësor do të japin modelet e suksesshme të kthimit të investimit të frekuentimit së AFP-së. Modelet e suksesshme mund të kenë efekt pozitiv në rritjen e angazhimit të punëdhënësve në sistemin e AFP-së, si instrument për të garantuar se kontributet e punëdhënësve rrisin angazhimin në sistem dhe, nga ana tjetër, garantojnë që aftësitë e përftuara përkojnë me nevojat e tyre.

2.2.4 Inspektimi i punës Inspektimi i punës ka si qëllim promovimin dhe garantimin e pajtueshmërisë me legjislacionin e punës, në veçanti sigurimin e respektimit të kushteve të denja të punës, standardet e shëndetit dhe sigurisë në punë si dhe respektimin e të drejtave të punës. Inspektorati Shtetëror i Punës dhe Shërbimeve Shoqërore (ISHPSHSH) është institucioni i ngarkuar me funksionet e inspektimit në fushën e marrëdhënieve të punës. Sistemi i inspektimit të punës është konsoliduar më tej vitet e fundit, në sajë të analizës funksionale, përcaktimit të funksioneve dhe kompetencave vendimmarrëse dhe inspektuese, si dhe nëpërmjet zhvillimit të sistemit digjital për menaxhimin e inspektimeve, me funksione e procedura që mbështesin inspektimin bazuar në vlerësimin e riskut. Po ashtu, janë zhvilluar disa praktika për afrimin me sektorin privat, duke rritur komunikimin dhe bashkëpunimin për të siguruar rritjen e pajtueshmërisë ligjore, nëpërmjet ndryshimit në sjelljen dhe praktikat e punëmarrësve. Ndonëse inspektimet dhe ndërmarrja e masave sanksionuese janë një element i rëndësishëm i inspektimit të punës, këto nuk janë gjithmonë të përshtatshme apo të mjaftueshme për të siguruar që shkeljet të identifikohen dhe të dekurajohen. Në këtë kuadër, promovimi i një kulture të favorshme për kushtet dhe marrëdhëniet e punës duhet të jetë në themel të punës së transformimit të inspektoratit drejt një shërbimi modern, ku sanksionet do të vazhdojnë të ekzistojnë, në rast se format e tjera të bashkëpunimit kanë dështuar. Gjithashtu, ndërgjegjësimi, rritja e bashkëpunimit, komunikimit dhe këshillimi i sektorit privat, punëdhënësve dhe punëmarrësve janë domosdoshmëri në kushtet kur burimet njerëzore dhe financiare për inspektimin janë të pamjaftueshme për të mbuluar me inspektime formale mijëra biznese në sektorë të ndryshëm. Sfidat në vijim për inspektimin në punë përfshijnë, ndër të tjera, menaxhimin e ndryshimit brenda institucionit, për të siguruar kuptimin dhe zbatimin e praktikave të reja të punës nga vetë inspektorët. Nga ana tjetër, komunikimi dhe shkëmbimi i informacionit me institucione të tjera kyçe, si: Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve (DPT), Instituti i Sigurimeve Shoqërore (ISSH) apo njësitë e qeverisjes vendore, krahas organizatave të punëdhënësve dhe punëmarrësve duhet të shërbejë për kuptimin dhe monitorimin e tendencave dhe zhvillimeve në sektorë specifikë, për përftimin në kohë të informacionit të detajuar dhe shmangien e barrës së inspektimeve të shumëfishta për bizneset. Me qëllim garantimin e respektimit të legjislacionit të punës është e nevojshme të analizohen faktorët kryesorë përcaktues të sjelljes së punëdhënësve dhe punëmarrësve në treg. Njohja e këtyre faktorëve mund të orientojë qartë hartimin e politikave, por edhe vlerësimin e legjislacionit të punës, kur është i paqartë apo krijon barrë administrative për punëdhënësin dhe punëmarrësin. Në kontekstin ku roli i organizatave sindikale është ende i dobët dhe mungojnë përvojat e mira, një drejtim i rëndësishëm i punës së ISHPSSHSH-së duhet të jetë konsolidimi i marrëdhënies me partnerët socialë për parandalimin, monitorimin e sinjalizimin e rasteve të arsimit dhe formimit profesional, si dhe aspektet e menaxhimit të burimeve njerëzore, përbërjes së njësisë së zhvillimit të ofruesve të arsimit dhe formimit profesional dhe zhvillimit të vazhduar profesional të personelit” 21 mosrespektimit të të drejtave të punëmarrësve, në përmbushje të funksionit për zbutjen e konflikteve në vendin e punës.

2.2.5 Partneriteti social Roli dhe përfshirja e partnerëve socialë në sektorin e punësimit dhe aftësive është e parashikuar në legjislacionin që rregullon marrëdhëniet e punës, politikat e punësimit dhe arsimin dhe formimin profesional, nëpërmjet një sërë mekanizmash ligjorë. Një sërë ligjesh parashikojnë krijimin dhe funksionimin e organeve këshillimore, me pjesëmarrjen e partnerëve socialë në aspekte të ndryshme të zbatimit të politikave në fushën e punësimit, arsimit dhe formimit profesional dhe marrëdhënieve të punës45. Në përgjithësi, angazhimi i sektorit privat në AFP është i orientuar nga oferta dhe i drejtuar nga institucionet publike46. Bashkëpunimi me sektorin privat dhe partneriteti social mund të konsolidohen më tej, edhe në funksion të forcimit të pozitës negociuese të punëmarrësve, sidomos në sektorët me punësim të lartë. Organet e krijuara me ligj, por edhe organizatat e punëdhënësve duhet të luajnë një rol më aktiv si përfaqësues të drejtpërdrejtë të interesave të punëdhënësve apo punëmarrësve në përgjithësi. Bazuar në disa përvoja pozitive të interesit në rritje të partnerëve socialë, në veçanti të sektorit privat për t’u angazhuar në zbatimin dhe pjesërisht në zhvillimin e ofertës së AFP-së, është e qartë nevoja për të pasur komunikim të vazhdueshëm me partnerët socialë për të bërë të mundur që këta të angazhohen në formulim politikash, organizim, zhvillim, zbatim monitorim të marrëdhënieve, të punës, politikave të tregut të punës dhe AFP-së. Nga ana tjetër është e rëndësishme të forcohet roli i partnerëve socialë në përpilimin, zbatimin dhe menaxhimin e kontratave kolektive. Praktikat rajonale dhe më gjerë tregojnë se kontratat kolektive duhet të kenë një afat të paracaktuar, me mundësinë e zgjatjes me miratimin e partnerëve. Instrumentet e kontratave kolektive duhet të rishikohen për të përforcuar rolin e partnerëve socialë, por edhe për të reflektuar dinamikat në tregun e punës.

2.2.6 Legjislacioni për mbrojtjen e punësimit Rregullat e hyrjes dhe daljes nga puna janë jetike për mirëqenien e punëtorëve pasi i mbron ata nga çdo formë e shfrytëzimi, diskriminimi dhe praktikave të padrejta të largimit nga puna. Megjithatë, është po aq e rëndësishme që këto rregulla t’u lejojnë kompanive fleksibilitet për të kryer biznesin e tyre bazuar në ndryshimin e kushteve. Kur rregullat e hyrjes dhe daljes nga puna janë shumë të rrepta për sektorin privat, kjo mund të ndikojë në praktikat e tyre të punësimit. Rregullat e rrepta të punës mund të kontribuojnë gjithashtu në informalitet më të lartë i cili nuk ofron asnjë mbrojtje sociale për punëtorët. Për këto arsye, është shumë e rëndësishme të arrihet një ekuilibër midis mbrojtjes së punëtorëve dhe fleksibilitetit të tregut të punës. Kodi i Punës në Shqipëri garanton një balancë të mirë mes fleksibilitetit dhe sigurisë në punë (mbrojtja e të punësuarve), e cili ndikon pozitivisht në krijimin e vendeve të reja të punës, bizneseve të reja dhe rritjen e bizneseve ekzistuese.47 Vlerësimet tregojnë se Shqipëria, ngjashëm me vendet e rajonit, duhet të përmirësojë disa aspekte të legjislacionit të punës48. Për të reflektuar format e reja të punës, në disa sektorë, si p.sh., në teknologjinë e informacionit dhe komunikimit, është e nevojshme të propozohen instrumente kontraktuale të thjeshtuara për punë afatshkurtra apo të rastësishme, si në rastin e të punësuarve sezonalë.

2.2.7 Paga minimale 45 Këshilli Kombëtar i Punës, Këshilli Kombëtar i AFP-së, Këshilli Konsultativ i Punësimit, Komitetet Sektoriale, bordet drejtuese të ofruesve të AFP-së janë disa nga organet dhe platformat e angazhimit të partnerëve socialë, sipas legjislacionit të punës, AFP-së, Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve dhe legjislacionit për nxitjen e punësimit. 46 PNUD 2020, “Studim i sistemit të arsimit dhe formimit profesional në Shqipëri”. 47 RCC 2021, Regional Overview of Western Balkan Economies regarding the European Social Rights 2021. 48 Për shembull, promovimi i fleksibilitetit në tregun e punës dhe ndikimi i tij i mundshëm në rritjen e punësimit mund të eksplorohet më tej nëse për shembull kontratat me afat të caktuar mund të lejohen edhe për detyra më të përhershme, por kohëzgjatja maksimale e këtyre kontratave mund të kufizohet në një periudhë të caktuar kohor, siç është rasti për një pjesë të madhe të vendeve në rajon dhe më gjerë. 22 Instrumenti i pagës minimale49 është krijuar për mbrojtjen e punëtorëve nga pagat të ulëta e të padrejta dhe për reduktimin e pabarazisë në paga dhe varfërinë e punës. Megjithatë, instrumente të tilla, kur nuk hartohen mirë, mund të kontribuojnë gjithashtu në nivele më të larta të papunësisë, veçanërisht te punëtorët e pakualifikuar dhe të rinjtë në një treg pune, që karakterizohet nga konkurrenca. Në vitin 2022, paga minimale në vend është në vlerën 34,000 lekë, në vijim të disa rritjeve të njëpasnjëshme gjatë viteve të fundit. Vlera e pagës minimale në parim duhet të reflektojë ndryshimet ekonomike, standardet e jetesës dhe rritjen e produktivitetit. Megjithatë, indeksi Kaitz, matur si raport i pagës minimale nominale ligjore ndaj pagës mesatare në ekonomi, është një tregues që përdoret për të matur kufizimin e pagës minimale në tregun e punës. Vitet e fundit, ky indeks është rritur, i vlerësuar me rreth 0.59 më 2021, nga 0.42 më 2017 dhe është më i lartë se mesatarja e vendeve evropiane (nga 0.33 deri në 0.48). Ky raport është edhe më i lartë në disa sektorë, si: bujqësia, industria nxjerrëse, ndërtimi dhe tregtia. E njëjta gjë reflektohet edhe në grup të caktuara profesionesh, siç pasqyrohet në tabelën e mëposhtme. Në këtë analizë mund të vihet re edhe hendeku gjinor në paga. Pagat në sektorin privat janë gjithashtu më të ulëta, se pagat mesatare dhe pagat në sektorit publik. Tabela 2: Tabela: Pagat mesatare dhe indeksi Kaitz sipas profesioneve të ndryshme Grup-profesionet (sipas ISCO-08 në nivel 2 Paga mesatare Indeksi Kaitz shifror) – INSTAT, 2021 Gjithsej Burra Gra Gjithsej Burra Gra Gjithsej 57 191 58 413 55 760 0,59 0,58 0,61 Ligjvënës, nëpunës të lartë të administratës 98 505 97 568 100 061 0,35 0,35 0,34 shtetërore dhe drejtorë ekzekutivë Specialistë me arsim të lartë (profesionistë) 76 879 85 136 72 303 0,44 0,40 0,47 Teknikë dhe specialistë në zbatim 64 604 67 108 61 740 0,53 0,51 0,55 Nëpunësit 59 633 61 267 58 316 0,57 0,55 0,58 Punonjës të shitjeve dhe të shërbimeve 43 466 48 331 37 066 0,78 0,70 0,92 Punonjës të kualifikuar të bujqësisë pyjeve dhe 35 826 36 450 33 659 0,95 0,93 1,01 peshkimit Zejtarë, artizanë dhe profesione të lidhura me to 39 918 42 662 34 327 0,85 0,80 0,99 Punonjës të montimit dhe përdorimit të 40 363 43 716 35 515 0,84 0,78 0,96 makinerive dhe pajisjeve Punëtorë (profesione elementare) 35 115 35 778 34 028 0,97 0,95 1,00 Forcat e armatosura 66 698 67 095 63 673 0,51 0,51 0,53 Shqipëria, nga njëra anë, duhet të marrë në konsideratë indeksin Kaitz dhe vlerën e tij relative në krahasim me vendet e rajonit dhe BE-në dhe nga ana tjetër, partnerët socialë dhe Këshilli Kombëtar i Punës duhet të qëndrojnë proaktivë në vlerësimin e dinamikës së tregut të punës dhe të drejtojnë dialog të vazhdueshëm për përmirësimin e politikës së pagës minimale në Shqipëri.

2.2.8 Politika pasive e tregut të punës Pagesat e papunësisë ofrojnë një nivel të caktuar mbrojtjeje të të ardhurave gjatë papunësisë, në mënyrë që personi i papunë të ketë kohë të mjaftueshme për të kërkuar dhe gjetur punë të përshtatshme që u përgjigjet aftësive të tij. Për të përfituar pagesën e papunësisë, punëkërkuesi duhet të ketë kontribuar në skemën e sigurimeve shoqërore, të paktën 12 muaj, të jetë i papunë në mënyrë të pavullnetshme, të jetë i regjistruar si i papunë në zyrën e punës, të jetë i gatshëm për t’u angazhuar në trajnim dhe rikualifikim dhe të mos ketë të drejtë për përfitime të tjera nga sigurimet shoqërore, përveç pensionit të pjesshëm të invaliditetit. Mbulimi i përfitimeve të papunësisë në Shqipëri është shumë i ulët. Në vitin 2021, vetëm 680 punëkërkues morën përfitimin, ose 0.8 për qind e totalit të të papunëve të regjistruar (ose pothuajse 0.4 për qind e totalit të të papunëve sipas Anketës së Forcës së Punës) – një nga raportet më të ulëta të përfituesve të papunësisë në rajon dhe BE. 49 Sipas Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ILO), paga minimale është “paga që përbën dyshemenë e strukturës së pagave me objektivin për të mbrojtur punëtorët që zënë pozicionin më të ulët në shpërndarjen e pagave”. ILO (2012): Drejtësia Sociale dhe Rritja: Roli i Pagës Minimale. 23 Niveli i pagesës së papunësisë është gjithashtu i ulët, i vendosur në normë fikse dhe i palidhur me nivelin e pagës së mëparshme. Niveli i pagesës së papunësisë është i vendosur në shkallën 50 për qind të pagës minimale, të paguara gjatë një periudhe 3 deri në 12 muaj. Praktika rajonale e lidh nivelin e pagesës me nivelin e pagës gjatë punësimit, e cila ka një nivel zëvendësimi prej 50- 90 për qind, ndërsa niveli minimal i rekomanduar nga ILO është 50 për qind të pagës së mëparshme referuese. Për këtë arsye, duhen bërë analiza më të detajuara për të rishikuar mundësitë për të rritur gradualisht nivelin e pagesës së papunësisë në nivelin minimal të rekomanduar nga ILO. Kjo do të kërkonte zhvillimin e politikave për pagesën e papunësisë dhe lidhjen e saj me historinë dhe nivelet e kontributeve si dhe për të rishikuar kohëzgjatjen e pagesës, periudhën minimale të pagesës së kontributeve dhe normën e kontributeve të bazuar në konsideratat fiskale, në mënyrë që sistemi i sigurimit të papunësisë të jetë i qëndrueshëm financiarisht. Ndihma Ekonomike (NE) është programi që ofron mbështetje për familjet e varfra50. Mbështetja për NE është e kufizuar në një periudhë prej pesë vitesh, gjatë kësaj periudhe, përfituesit në moshë aktive pune duhet të regjistrohen në zyrën e punës dhe të pranojnë ofertat përshtatshme për punë, ose kurset për formim profesional. Kufizimi i përfitimit të ndihmës ekonomike për 5 vjet dhe kushtet e tjera të përfitimeve nga ky program theksojnë nevojën për mekanizma ndërinstitucionalë që kërkojnë ofrimin e mbështetjes së pagesës së NE, të koordinuar me shërbimet sociale dhe shërbimet e punësimit për të adresuar nevojat e tyre komplekse. Edhe pse bashkëpunimi me MSHMS-në, strukturat lokale dhe shërbimet e punësimit është përmirësuar, duhet të zgjerohen përpjekjet nga këto institucione për të zbatuar strategjinë e daljes së NE duke adresuar nevojat komplekse të këtij grupi me mbështetje të integruar, të cilat kërkojnë fokus të veçantë dhe një koordinim edhe më i fortë ndërmjet këtyre institucioneve.

2.2.9 Tatimi i punës Barra fiskale nga të ardhurat e punës e shprehur si raport ndërmjet kostove të punës për punëdhënësin dhe pagës neto që përfiton punëmarrësi, veçanërisht në rastin e pagave të ulëta, mund të ofrojë stimuj që i punësuari të qëndrojë jashtë punësimit formal. Në Shqipëri niveli i barrës fiskale nga të ardhurat e punës mbi pagat mesatare, në vitin 2021, ishte rreth 30 për qind51 që është i lartë për një vend me të ardhura mesatare, por relativisht i ulët, në krahasim me vendet me të ardhura të larta. Për Shqipërinë, rënia e nivelit të barrës fiskale nga të ardhurat e punës, në rastin e punëmarrësve me të ardhura të ulëta ndodh kryesisht për shkak të normës së ulët të kontributeve të sigurimeve shoqërore. Ndaj, për të kuptuar më qartë ndikimin dhe efektet, duhen kryer analiza më të detajuara, si dhe të analizohet ndikimi fiskal për të identifikuar alternativa të ndryshme politikash për të ulur nivelin e taksimit të krahut të punës, veçanërisht normat e kontributeve për sigurimeve shoqërore për punonjësit me paga të ulëta. III. VIZIONI, SHTYLLAT OSE FUSHAT STRATEGJIKE DHE QËLLIMET E POLITIKAVE

3.1 Vizioni Punësim cilësor dhe aftësim gjatë të gjithë jetës për të gjithë.

3.2 Qëllimet e politikës

3.2.1 Qëllimi i politikës 1: Zhvillimi i aftësive dhe lidhje më e mirë e kërkesës me ofertën në tregun e punës për më shumë punësim Objektivi strategjik 1.1: Reduktimi i mospërputhjes së aftësive për të gjitha profesionet Objektivi strategjik 1.2: Rritja e nivelit të aftësive të grave dhe burrave në moshë pune Objektivi strategjik 1.3: Funksionimi më i mirë i tregut të punës për të gjithë Masat prioritare që do të kontribuojnë në arritjen e objektivave specifike/strategjike janë: 50 Sipas të dhënave administrative, NE arriti rreth 9 për qind të popullsisë më 2021. 51 Ndërsa një punëmarrës që fiton pagë minimale kishte një barrë fiskale nga të ardhurat e punës prej 25 për qind, një punëmarrës me pagë 10 herë më të lartë se paga mesatare kishte një barrë prej barrë prej 26 për qind. 24 1. Zhvillimi i ofertës së AFP-së më relevant, fleksibël, qeverisur bazuar në fakte e që garanton vijueshmëri Informacioni i nxjerrë nga sistemi i inteligjencës së aftësive do të përdoret për përshtatjen dhe përditësimin e ofertës së AFP-së dhe zgjerimin e ofertës së AFP-së pas të mesmes. Ky proces do të realizohet nëpërmjet një metodologjie që kombinon informacionin e tregut të punës dhe analizën e nevojave për aftësi me zhvillimin dhe zbatimin e Kornizës Shqiptare të Kualifikimeve. Në këtë kuadër do të vijojë zhvillimi dhe zbatimi i mëtejshëm i KSHK-së / Katalogut Kombëtar të Kualifikimeve Profesionale, nëpërmjet hartimit të kualifikimeve të reja profesionale apo përditësimit të atyre ekzistuese. Vëmendje e veçantë do t’i kushtohet integrimit të të nxënit nëpërmjet punës në të gjitha programet e AFP-së të të gjitha niveleve. Me qëllim rritjen e interesit dhe përshtatjen e sistemit të AFP-së për të rinjtë dhe të rriturit, si pjesë e ekosistemit të të nxënit gjatë gjithë jetës, sistemi i AFP-së do të garantojë vijueshmëri në ofrimin e programeve të arsimit të mesëm profesional me kohë të pjesshme, në forma hibride, si dhe në ofrimin e programeve të AFP-së pas të mesmes. Në një periudhë afatmesme do të rishikohet oferta aktuale e AFP-së për t’u përshtatur nga perspektiva e kohëzgjatjes, vendit, burimeve, formave të organizimit dhe zbatimit. Do të përdoren qasje të tilla, që rrisin pjesëmarrjen e të rriturve në përputhje me nevojat e tyre. Në fazën e parë të zbatimit të strategjisë do të përfundojë riorganizimi i ofruesve të AFP-së sipas planit të optimizimit të rrjetit të ofruesve publikë dhe në përputhje me zhvillimin e ekosistemit, si dhe do të ndërmerren veprime për rritjen e autonomisë së ofruesve publikë të AFP-së. Për këtë qëllim, do të rishikohet metodologjia e alokimit dhe disbursimit të buxhetit, me qëllim shpërndarjen optimale të mekanizmave financiarë për ofruesit publikë të AFP-së, por edhe për t’i nxitur ata të kërkojnë burime të tjera të gjenerimit të të ardhurave për të adresuar mangësitë në infrastrukturë, teknologji moderne dhe metoda inovative të mësimdhënies e mësimnxënies. 2. Forcimi i mekanizmave të garantimit dhe zhvillimit të cilësisë në sistemin e AFP-së Rritja e rëndësisë dhe interesit për të ndjekur AFP-në arrihen nëpërmjet zbatimit dhe zhvillimit të mëtejshëm të kornizës dhe mekanizmave të garantimit të cilësisë, duke përfshirë: (i) zhvillimin e kualifikimeve profesionale bazuar në metodologji që mbështeten te rezultatet e të nxënit dhe në kontributin e sektorit privat; (ii) zbatimin e vetëvlerësimit si instrument plotësues dhe efektiv për identifikimin e fushave për përmirësim (përfshirë gatishmërinë institucionale për digjitalizim); (iii) zbatimin e plotë të procesit të akreditimit për të gjithë ofruesit publikë të AFP- së, akreditimin e ofruesve privatë, që ofrojnë kualifikime profesionale të niveleve 2-5 të KSHK- së, si dhe akreditimin e qendrave të njohjes së të nxënit të mëparshëm joformal dhe informal; (iv) zhvillimin e qasjes dhe modelit të inspektimit, përfshirë inspektimin në AFP, si dhe (v) zbatimin e kornizës së monitorimit dhe vlerësimit të ofruesëve publikë të AFP-së. Të gjitha elementet dhe mekanizmat e zhvillimit dhe garantimit të cilësisë do të jenë të harmonizuara dhe do të bazohen në të njëjtat parime e standarde. Kjo do të rrisë ndjeshëm cilësinë dhe rëndësinë e ofertës së AFP-së. Me qëllim rritjen e interesit te të rinjtë dhe të rriturit, si pjesë e ekosistemit të të nxënit gjatë gjithë jetës, sistemi i AFP-së (fillestar dhe i vazhduar) do të ofrojë përshtatshmëri dhe sigurojë vijueshmëri, nëpërmjet ofrimit të programeve të AFP-së në mjedise inovative të të nxënit (digjitale dhe të kombinuara) me infrastrukturë, pajisje dhe teknologji. Do të zhvillohet e lëvrohet sistemi për zhvillimin e kapaciteteve të mësimdhënësve dhe njësive të zhvillimit, me mekanizma të kualifikimit fillestar dhe zhvillimit të vazhduar profesional të mësimdhënësve, për të përmirësuar aftësitë teknike (profesionale) dhe digjitale, në shërbim të mësimdhënies cilësore. Këto sisteme do të shoqërohen me politika mbështetëse për rekrutimin e personelit mësimdhënës. Gjithashtu, do të zhvillohen mekanizma për ngritje kapacitetesh të stafeve drejtuese dhe mbështetëse për ofruesit publik të AFP-së. 25 3. Përfshirja në mënyrë sistemike dhe sistematike e sektorit privat në qeverisjen, zhvillimin dhe ofrimin e AFP-së Angazhimi i sektorit privat është domosdoshmëri për sistemin e AFP-së, që t’u përgjigjet si duhet nevojave të tregut të punës për aftësi. Angazhimi i sektorit privat do të shihet në disa nivele. Niveli i parë lidhet me përfshirjen e sektorit privat në ofrimin e AFP-së, ku prioritet do t’i jepet a) forcimit të rolit vendimmarrës të përfaqësuesve të sektorit privat në bordet drejtuese të ofruesëve publikë të AFP-së; b) formalizimit të strukturave të bashkëpunimit me bizneset për ofrimin e mësimit të bazuar në punë (praktikë në punë dhe/ose edukimi dual); c) krijimit të grupimeve (clusters) të bashkëpunimit të ofruesve të AFP-së me biznese pararojë në sektorë të caktuar të ekonomisë; d) ngritjen e kapaciteteve të bizneseve për zbatimin e mësimit të bazuar në punë; e) ekspozimin dhe trajnimin në vendin e punës të mësimdhënësve të sistemit të AFP-së si dhe f) forcimin e njësive të zhvillimit brenda ofruesit të AFP-së për të ngritur bashkëpunimin me bizneset. Niveli i dytë përfshin angazhimin e sektorit privat në zhvillimin e ofertës së AFP-së nëpërmjet a) Komiteteve të Aftësive Sektoriale, ku kontributi i bizneseve do të përdoret në përshtatjen e përmbajtjes së AFP-së dhe programeve të trajnimit duke përfshirë zhvillimin dhe validimin e standardeve profesionale në sektorët prioritarë; b) krijimit të kanaleve të reja të komunikimit me sektorin privat në mbështetje të promovimit të sistemit të AFP-së dhe angazhimit të kompanive në zbatimin e praktikave profesionale. Në nivel makro do të aktivizohen komitetet dhe këshillat statutorë trepalësh për të lehtësuar kontributin aktiv të komunitetit të biznesit dhe partnerëve socialë në reformën e AFP-së. Për të siguruar mundësi cilësore të të nxënit në vendin e punës për nxënësit, do të harmonizohen e konsolidohen mekanizmat e sigurimit të cilësisë që përcaktojnë standardet minimale për të garantuar arritjen e rezultateve të të nxënit, së bashku me standardizimin e mekanizmave të zbatimit të të nxënit në vendin e punës, bazuar në përvojat e suksesshme fillestare nga të gjithë aktorët e përfshirë, sipas roleve dhe përgjegjësive të përcaktuara në legjislacionin për AFP-në. Për të arritur angazhimin e sektorit privat në nivele të ndryshme të AFP-së do të planifikohen e zbatohen fushata informimi e ndërgjegjësimi, instrumente mbështetëse dhe motivuese, si dhe aktivitete të zhvillimit të kapaciteteve të biznesit sipas roleve specifike që ai ka në lëvrimin e AFP-së. 4. Nxitja e mundësive gjithëpërfshirëse për të nxënit gjatë gjithë jetës Kjo masë prioritare do të synojë të përmirësojë ofrimin dhe përdorimin e mundësive të të nxënit gjatë gjithë jetës. Së pari, do të analizohet niveli i aftësive të të rriturve në Shqipëri për të zhvilluar e ofruar paketa të përshtatura sipas nevojës. Bazuar në këto analiza dhe prioritete të zhvillimit social dhe ekonomik do të reformohet oferta e të nxënit gjatë gjithë jetës, duke diversifikuar ofertën publike të formimit profesional dhe aftësive për jetën, duke mbështetur zhvillimin e ofertës private të të nxënit gjatë gjithë jetës, si dhe duke angazhuar sektorin privat si ofrues të zhvillimit të aftësive. Në bashkëpunim mes partnerëve publikë dhe privatë do të zhvillohen platforma e-learning të të nxënit të të rriturve. Në fokus të diversifikimit të ofertës së të nxënit për të rriturit dhe vajzat, me një perspektivë me ndjeshmëri gjinore, do të jenë zhvillimi i aftësive për tranzicionin e dyfishtë (aftësitë e gjelbra dhe digjitale), si dhe rritja e aftësive në sektorët ekonomikë me vlerë të shtuar. Në këtë kontekst, vëmendje e veçantë do t’u kushtohet masave të rikualifikimit dhe ngritjes së aftësive të punonjësve duke bashkëpunuar me bizneset, siç parashikohet edhe në Strategjinë e Zhvillimit të Biznesit dhe Investimeve 2021–2027. Në vijim, me qëllim rritjen e pjesëmarrjes në këto oferta, fokusi i punës do të jetë në promovimin e të nxënit gjatë gjithë jetës te qytetarët, ngritjes së këshillimit të karrierës për të mbështetur kulturën e të nxënit gjatë gjithë jetës që në moshë të hershme, dhe rritjen e aksesit të të rriturve në trajnim, nëpërmjet zbatimit të qasjes së mikrokredencialeve52, eksplorimit të qasjeve 52 https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/06/16/council-recommends-european- approach-to-micro-credentials/ 26 për financim siç janë llogaritë individuale të të nxënit, modularizimit dhe përfshirjes në KSHK të kualifikimeve gjatë gjithë jetës, përfshirë edhe kurset e formimit profesional. 5. Njohja e të nxënit të mëparshëm joformal dhe informal Njohja e të nxënit të mëparshëm joformal dhe informal synon t’u japë vlerë njohurive, shprehive dhe kompetencave të individit, për të mundësuar punësim ose pjesëmarrje në procese të mëtejshme të të nxëni. Bazuar në kornizën ligjore për arsimin dhe formimin profesional dhe Kornizën Shqiptare të Kualifikimeve, institucionet do të ngrenë sistemin e njohjes së të nxënit të mëparshëm joformal dhe informal. Plotësimi i kuadrit ligjor do të kryhet paralelisht dhe do t’i shërbejë organizimit dhe zbatimit të të gjitha fazave të procesit të njohjes së të nxënit të mëparshëm: identifikimit, dokumentimit, vlerësimit dhe certifikimit të njohurive, shprehive dhe kompetencave (rezultateve të të nxënit). Njëkohësisht, do të mbështetet procesi i zbatimit nëpërmjet përcaktimit të modaliteteve të financimit, duke konsideruar mundësi për të nxitur ndërmarrjet private ose individët për të investuar, nëpërmjet angazhimit të burimeve të duhura njerëzore të, krijimit dhe ngritjes së kapaciteteve të profesionistëve, si dhe mbështetjen e individëve që do të marrin pjesë në procesin e njohjes së të nxënit të mëparshëm. Ndërgjegjësimi dhe informimi për njohjen e të nxënit të mëparshëm joformal dhe informal do të jetë pjesë e promovimit të të nxënit gjatë gjithë jetës, që do të realizohet edhe nëpërmjet fushatave të posaçme të komunikimit e informimit. Mekanizmat e garantimit dhe zhvillimit të cilësisë do të ndërtohen në bazë të kornizës së garantimit të cilësisë në AFP, duke pasur parasysh specifikën e procesit të njohjes së të nxënit të mëparshëm. 6. Transformimi digjital i shërbimeve të punësimit dhe i sistemit të AFP-së Kjo masë prioritare do të sigurojë që shërbimet digjitale për punësim dhe AFP janë të disponueshme dhe këto shërbime përdoren nga punëkërkuesit, punëdhënësit, nxënësit/kursantët e AFP-së dhe ofruesit e AFP-së. Për këtë gjë, institucionet do të vijojnë përpjekjet për digjitalizimin e proceseve të brendshme, produkteve digjitale për klientët dhe ndërlidhjen e sistemeve, në linjë edhe me platformat evropiane, si EURES. Institucionet do të mbështesin digjitalizimin e proceseve dhe shërbimeve të brendshme të punësimit dhe AFP-së si dhe avancimin e sistemeve të informacionit, sigurimin e ndërlidhjes me ofruesit e jashtëm të punësimit dhe AFP-së për të mundësuar që shërbimet e tyre të integrohen në sistem. Kjo do të kërkojë edhe automatizimin e proceseve të punës në ofruesit publikë të shërbimeve të punësimit dhe AFP-së, si dhe proceseve të garantimit të cilësisë. Institucionet do të mbështesin zhvillimin e një game të gjerë produktesh digjitale për punëdhënësin dhe punëkërkuesin, si: regjistrimi dhe shpallja e vendeve të lira të interesit për punë ose praktikë në pune, përputhjet automatike për punësim dhe praktikë profesionale, gjurmimi i punësueshmërisë për shërbime punësimi dhe formimi, orientimi në karrierë, zhvillimi i aftësive të buta duke përfshirë aftësitë themelore digjitale, të cilat mund të aksesohen edhe përmes celularit. Institucionet do të zhvillojnë profile digjitale për punëkërkuesit (CV digjitale), të cilat do të ndihmojnë në optimizimin e modelit të ofrimit të shërbimeve të punësimit. Paralelisht, institucionet do të zhvillojnë dhe administrojnë platforma interaktive online të AFP-së dhe do të ofrojnë mbështetje të targetuar të ofruesve të AFP-së për të përmirësuar dhe përforcuar lëvrimin e ofertës së tyre arsimore apo trajnuese në mësimdhënien e kombinuar, mësimin online, e-praktika. Këto produkte digjitale do të vlerësohen dhe do të zgjerohen gradualisht për përdorim nga të gjithë ofruesit deri në vitin 2030. Për këtë qëllim, ofruesit e AFP-së profesionale do të mbështeten me infrastrukturën e duhur dhe aftësitë e nevojshme didaktike për mësimdhënien e kombinuar dhe zhvillimin e materialeve mësimore digjitale. 7. Krijimi i sistemit i inteligjencës së aftësive që prodhon informacion mbi zhvillimet e tregut të punës dhe të AFP-së Kjo masë prioritare përfshin krijimin dhe zhvillimin gradual të sistemit të inteligjencës së aftësive, nëpërmjet zhvillimit dhe zbatimit të një sistemi të brendshëm të quajtur Observatori i 27 Informacionit të Tregut të Punës (OITP). OITP do të mbledhë dhe analizojë informacione nga të dhëna administrative, të dhëna nga kërkesa dhe oferta të tregut të punës dhe të dhëna ekonomike nga INSTAT-i, DPT-ja, AKPA-ja, institucione të tjera dhe agjenci private punësimi, nëpërmjet analizave sektoriale për aftësi sipas kërkesave të Komiteteve Sektoriale të Aftësive, analizave kombëtare e rajonale të nevojave për aftësi, analiza të efekteve në punësim dhe aftësi të investimeve strategjike, si dhe nëpërmjet organizimit, zhvillimit dhe zbatimit të një mekanizmi për parashikimin e nevojave për aftësi. OITP do të gjenerojë informacion mbi aftësitë (teknike dhe të buta) që kërkohen në treg dhe aftësitë që mungojnë në të, por edhe aftësitë që do të kërkohen në të ardhmen e afërt për profesione të ndryshme duke mbështetur nevojat e këshillimit në karrierë. OITP do të ofrojë informacion për profesionet e kërkuara si dhe të japë informacion të rëndësishëm mbi cilësinë dhe rëndësinë e sistemeve të AFP-së, në mënyrë shumë të kuptueshme, të rregullt dhe të përshtatshme jo vetëm për politikëbërësit, në mënyrë që të mundësohet realizimi i politikëbërjes në kohë dhe bazuar në fakte, por edhe për ofruesit e AFP-së dhe publikun e gjerë. OITP do të ofrojë analiza për efektet në punësim të investimeve strategjike. Së fundi, nëpërmjet OITP dhe bazuar në përvoja e modele të njohura, do të punohet për zhvillimin dhe aplikimin e një instrumenti të parashikimit afatgjatë të nevojave për aftësi. 8. Zgjerimi dhe konsolidimi i shërbimeve për punëdhënësit e punëkërkuesit dhe përshtatja e vazhdueshme e tyre bazuar në praktikat e monitorimit dhe vlerësimit Përveç zgjerimit të shërbimeve digjitale, do të konsolidohen dhe optimizohen shërbimet e punësimit për klientët ballë për ballë, bazuar në modelin e ofrimit të shërbimeve të punësimit me tri nivele dhe do të monitorohet nga afër ofrimi dhe cilësia e këtyre shërbimeve. Institucionet do të ofrojnë shërbime të punësimit me qasje të individualizuar të ofrimit të shërbimeve, duke vënë në përdorim edhe produktet digjitale, si dhe duke përmirësuar shërbimet e specializuara për punëkërkuesit e papunë duke përdorur mekanizmat e ekosistemit. Në mënyrë që të zgjerojnë shërbimet e tyre, ofruesit publikë të shërbimeve të punësimit duhet të përmirësojnë mekanizmat dhe kanalet e informimit dhe kontaktet me punëdhënësit për të regjistruar sa më shumë vende të lira pune. Institucionet do të zgjerojnë dhe forcojnë partneritetin me punëdhënës për zbatimin e programeve të ndryshme të nxitjes për punësim dhe trajnimin e punëkërkuesve të papunë, punëkërkuesve dhe stafeve të tyre. Do të zhvillohet mekanizmi i bashkëpunimit dhe do të vendosen veprime mbështetëse me agjencitë private të punësimit për t’i përfshirë ato - si pjesë e ekosistemit - në ofrimin e shërbimeve të punësimit, duke rishikuar, ku është e nevojshme, edhe kuadrin ligjor për këtë qëllim. Institucionet do të bashkëpunojnë me agjencitë private të punësimit për të lehtësuar integrimin e punëtorëve të huaj të rekrutuar në territorin e Shqipërisë. Për të mbështetur këto ndryshime, institucionet do të iniciojnë një sistem për zhvillim të vazhdueshëm profesional të punonjësve dhe stafit mbështetës në zyrat e punës për të përmirësuar aftësitë teknike, të buta dhe digjitale për ofrimin e shërbimeve të punësimit si dhe do të zbatojnë një qasje tërheqëse në politikat e rekrutimit dhe mundësive për karrierë të stafit. Gjithashtu, institucionet do të konsolidojnë sistemin e menaxhimit të performancës duke vendosur objektiva të performancës vjetore të ofruesve publikë të shërbimeve të punësimit, duke monitoruar performancën e tyre dhe duke ofruar mbështetje me synim për të përmirësuar ndjeshëm nivelin dhe efikasitetin e ofrimit të shërbimeve si për punëdhënësit ashtu edhe për punëkërkuesit. Institucionet planifikojnë të zgjerojnë përdorimin e kapaciteteve të monitorimit dhe vlerësimit (M&V) përmes përmirësimit të mjeteve të M&V dhe ngritjes së kapaciteteve te stafi për të gjurmuar shërbimet dhe programet aktive të tregut të punës (PATP) të ofruara për punëkërkuesit dhe punëdhënësit të ndryshëm dhe cilësinë dhe efektivitetin për të udhëzuar se cili lloj shërbimi dhe PATP funksionon më mirë dhe sipas kategorive të përfituesve. Së fundi, si pjesë e strategjisë rajonale (Strategjia e Evropës Juglindore) institucionet do të punojnë në identifikimin e mangësive të aftësive në nivel rajonal, por gjithashtu do të nxitin 28 lëvizjen e fuqisë punëtore të kualifikuar brenda Rajonit të Evropës Juglindore për të adresuar mungesën e aftësive të nevojshme si dhe promovimin e imigrimit të rregullt dhe të organizuar mire në Rajonin e Evropës Juglindore për aftësitë që nuk plotësohen nga burimet rajonale ose të diasporës. 9. Lehtësimi i lëvizshmërisë së fuqisë punëtore Kjo masë do të fokusohet në promovimin e lëvizshmërisë së fuqisë punëtore brenda vendit në funksion të zhvillimeve të tregut të punës dhe mangësive të aftësive. Për këtë qëllim, institucionet e tregut të punës do të përdorin analizat nga sistemi i inteligjencës së aftësive për lëvizshmërinë e fuqisë punëtore, nevojat e tregut të punës dhe mungesat e mundshme të aftësive ose mangësive që mund të lidhen me lëvizshmërinë e fuqisë punëtore dhe të orientojë politikat me masat e duhura, bazuar në këto nevoja. Lidhja me platforma të tjera për aftësitë, lëvizshmëri dhe punësim, si platformat evropiane EURES do të jetë veprimi prioritar i kësaj mase. Në mënyrë që të lehtësohet lëvizshmëria e fuqisë punëtore brenda vendit, institucionet e tregut të punës do t’i mundësojnë të gjitha vendet të lira të punës të aksesueshme për të gjithë punëkërkuesit, punëdhënësit, si dhe specialistët e punësimit që janë përgjegjës për ndërmjetësim në punësim. Zgjerimi i grupit të punëkërkuesve ndihmon ndërmjetësimin efikas për punësim. Për të reduktuar barrierat ndaj lëvizshmërisë gjeografike të fuqisë punëtore, institucionet e tregut të punës do të përshtatin shërbimet e tyre si dhe do t’u mundësojnë të papunëve të fitojnë aftësi të buta dhe digjitale, si dhe akses në formim profesional në të gjithë territorin e Shqipërisë. Nga ana tjetër, për të lehtësuar lëvizshmërinë përtej kufirit të fuqisë punëtore në rajon, si pjesë e strategjisë rajonale (Strategjia e Evropës Juglindore) institucionet do të punojnë për identifikimin e mungesave të aftësive në nivel rajonal dhe do të promovojnë lëvizjen e fuqisë punëtore të kualifikuar brenda Rajonit të Evropës Juglindore për të adresuar mungesën e aftësive të nevojshme si dhe promovimin e imigrimit të rregullt dhe të organizuar në Rajonin e Evropës Juglindore për aftësitë që nuk plotësohen nga burimet rajonale ose të diasporës. Lëvizshmëria përtej kufirit e punës do të promovohet më tej duke siguruar që kuadri ligjor, rregullativ dhe mekanizmet zbatuese promovojnë rekrutimin e drejtë (fair recruitment) nga vendet e tjera dhe nga aktorët e tregut të punës, e cila respekton, mbron dhe përmbush të drejtat e njeriut të njohura ndërkombëtarisht, duke përfshirë ato të shprehura në standardet ndërkombëtare të punës. Kjo mund të kërkojë rishikimin e kuadrit ligjor dhe rregullator dhe ta bëjë atë në përputhje me direktivat përkatëse të BE-së, rritjen e kapaciteteve të inspektoratit të punës si dhe rritjen e ndërgjegjësimit të ndërmjetësve të tregut të punës (agjencitë private dhe publike të punësimit), punëkërkuesve dhe punëdhënësve mbi standardet e rekrutimit të drejtë nga vendet e huaja me ndarjen e informacionit të shënjestuar dhe shërbime të përmirësuara. Për më tepër, do të mbështetet dialogu konstruktiv dhe në bashkëpunim me kornizat shumëpalëshe dhe dypalëshe për të promovuar sisteme të drejta, të sigurta, të rregullta dhe të mirëqeverisura të migrimit për motive punësimi. Si pjesë e lëvizshmërisë së fuqisë punëtore dhe ri-integrimit të migrantëve shqiptarë, institucionet do të forcojnë protokollet për të nxitur koordinimin ndërmjet aktorëve të ndryshëm të qeverisë, me objektivin për të përmirësuar informacionin e disponueshëm për të kthyerit nga emigracioni dhe për të përshtatur shërbimet përkatëse për të adresuar nevojat specifike me të cilat përballet kjo pjesë e shoqërisë shqiptare. Në këtë drejtim institucionet e tregut të punës do të përshtatin shërbimet e tyre të punësimit dhe programet e nxitjes së punësimit, krahas njohjes së aftësive dhe kualifikimeve të fituara formalisht dhe joformalisht, ofrimit të kurseve të gjuhës etj. Me këto ndërhyrje, migrantët e kthyer do të kontribuojnë në plotësimin e fuqisë punëtore, duke sjellë në njëkohësisht në vend aftësi teknike, diversitet kulturor, mendim inovativ dhe gjuhë të reja. Qëllimi i politikës 2: Mundësimi i punësimit të denjë për gra dhe burra nëpërmjet zbatimit të politikave gjithëpërfshirëse të tregut të punës Objektivi strategjik 2.1: Ndërmjetësimi dhe lëvrimi i programeve mbështetëse për punësim efektiv dhe gjithëpërfshirës 29 Objektivi strategjik 2.2: Sigurimi i punës së denjë për të gjithë dhe kudo Masat prioritare që do të kontribuojnë në arritjen e objektivave specifikë/strategjike janë: 1. Ofrimi i shërbimeve dhe programeve të nxitjes së punësimit e aftësimit nëpërmjet ekosistemit të tregut të punës Strategjia synon të përmirësojë efektivitetin e modelit të shërbimeve të punësimit me tri nivele53. Institucionet do të zhvillojnë modele dhe qasje të menaxhimit të specializuar të rasteve të nivelit të tretë dhe do të ofrojnë shërbime për punëkërkuesit në partneritet me aktorët e tjerë të tregut të punës, me mbështetjen e të cilëve do të trajtohen në mënyrë të specializuar pengesat në tregun e punës. Ky partneritet do të mundësojë aktivizimin e përvojave dhe kapaciteteve të aktorëve të ndryshëm në nivel qendror dhe lokal si organizatat joqeveritare, organizatat ndërkombëtare, ofruesit publikë dhe privatë të trajnimeve, ofruesit e shërbimeve mbështetëse, ofruesit e arsimit bazë dhe të mesëm profesional për të rritur, dhomat e tregtisë, industrisë dhe zejeve, organizatat e punëdhënësve, agjencitë private të punësimit, grupe të tjera formale dhe joformale. Vëmendje e posaçme do t’i kushtohet zgjerimit të mekanizmave të vlerësimit dhe referimit të rastit në bashkëpunim me Njësitë e Vlerësimit të Nevojave dhe Referimit në njësitë administrative në nivel vendor dhe forcimit të bashkërendimit institucional për ofrimin e shërbimeve mbështetëse sociale, shëndetësore e arsimore që mundësojnë krijimin e kushteve për punësim. Në bashkëpunim me ofrues publikë, jopublikë dhe privatë do të konceptohen e zbatohen programe të nxitjes së punësimit dhe aftësimit për grupet e cenueshme, si të rinjtë (si pjesë e skemës së Garancisë për të rinjtë), personat me aftësi të kufizuara (si pjesë e Fondit Social të Punësimit), përfituesit në moshë pune nga familjet e mbështetura me ndihmë ekonomike, punëkërkuesit afatgjatë, pakicat etnike, personat me arsim e kualifikim të ulët (si pjesë e ndërmarrjeve sociale, programeve të punës në komunitet, aktivizimit në punët publike të financuara nga bashkitë etj.). Programet do të zgjerohen gradualisht, duke konsideruar rekomandimet nga procesi vlerësues mbi efektivitetin dhe efikasitetin e tyre. Institucionet do të vlerësojnë mundësinë e zgjerimit dhe të rritjes së fleksibilitetit të ofertës dhe modaliteteve për trajnim të vazhduar në sistemin AFP publik dhe privat. Nëpërmjet trajnimit të vazhduar do të synohet rritja e eficiencës së masave aktive të punësimit si dhe diversifikimi i burimeve të financimit në sistemet e trajnimit. Forma të subvencionimit të punësimit në ekonominë sociale “care economy” do të shoqërohen me politika për trajnimin dhe këshillimin e vazhdueshëm për të siguruar integrimin e qëndrueshëm në tregun e punës në periudhë afatgjatë, si dhe nxitjen e angazhimit nëpërmjet ndërgjegjësimit dhe informimit. 2. Tranzicion i mbështetur dhe gjithëpërfshirës nga shkolla në punë për të rinjtë (NEET) nëpërmjet zbatimit të skemës së garancisë rinore Qeveria shqiptare dhe institucionet e lidhura me punësimin, arsimin dhe aftësimin do të garantojnë që çdo i ri nën moshën 29 vjeç (NEET) të ketë një ofertë të denjë punësimi, trajnimi apo arsimi, brenda një periudhe të arsyeshme kohore nga momenti i identifikimit, në linjë më rekomandimet e Komisionit Evropian. Për këtë, në bashkëpunim me ministritë e linjës është 53 Niveli i parë i punësueshmërisë: punëkërkuesi është i gatshëm për punë dhe nuk ka probleme të dukshme dytësore e personale dhe me është me rrezik të ulët për t’u kthyer në i papunë afatgjatë. Niveli i dytë i punësueshmërisë: punëkërkuesi është pranë tregut të punës, por profilizimi ekonometrik tregon se ka një rrezik mesatar që ai të kthehet në një të papunë afatgjatë. Niveli i tretë i punësueshmërisë: punëkërkues i disavantazhuar dhe më i rrezikuar për t’u kthyer në i papunë afatgjatë. Punëkërkuesit e nivelit të tretë të punësueshmërisë janë kategoria me prioritetin më të lartë për të pasur ndërveprim intensiv me këshilluesin e AKPA-s dhe këtij grupi i vihet menjëherë në dispozicion një gamë gjithëpërfshirëse e ndërhyrjeve. 30 hartuar një plan kombëtar për Zbatimin e Garancisë Rinore54, i cili parashikon disa reforma të ndara në katër faza: hartëzimi, angazhimi, përgatitja dhe ofrimi. Për fazën e hartëzimit do të zhvillohen programe dhe instrumente për të parandaluar rritjen e numrit të të rinjve NEET duke u bazuar në informacionin e gjeneruar nga sistemi i AFP-së, do të ngrihet një sistem monitorimi për braktisjen e hershme të shkollës dhe do të përforcohet shërbimi i këshillimit në karrierë brenda institucioneve arsimore. Gjatë fazës së angazhimit, për të shpërndarë informacionin sa më afër vendndodhjes të të rinjve, në bashkëpunim me partnerë dhe grupe interesi do të ndërmerren fushata informuese të bazuara në komunitet dhe fushata duke përdorur metoda inovatore angazhimi në rrjete sociale. Gjatë fazës së përgatitjes, do të zhvillohen instrumente të reja regjistrimi në portalin e AKPA- s, do të rriten kapacitetet e stafeve të zyrave të punës për t’u shërbyer punëkërkuesve të rinj, si dhe do të përdoren partneritetet e krijuara ndërmjet atyre që ofrojnë shërbime individuale me autoritete të tjera të ndryshme publike dhe organizata jo-publike për realizimin e shërbimeve më të specializuara për të rinjtë NEET. Për të administruar dhe monitoruar Garancinë Rinore do të zgjerohet sistemi i menaxhimit të informacionit të tregut të punës për të gjurmuar rrugëtimin e të rinjve NEET para, gjatë dhe pas përfshirjes në skemën e Garancisë Rinore. Për fazën e ofrimit, do të zhvillohen dhe përshtaten programe për nxitjen e punësimit dhe trajnimit, si programe që mbështesin punësimin, programe që ofrojnë arsim të mesëm profesional, pas të mesëm dhe arsim me kohë të pjesshëm dhe programe për trajnim të vazhduar dhe praktika profesionale për rritje të aftësive bazë dhe atyre profesionale. 3. Integrimi në rritje i personave me aftësi të kufizuara në sistemet e zhvillimit të aftësive dhe të tregut të punës Rritja e mundësive për punësimin dhe trajnimin e personave me aftësi të kufizuara do të mbështetet nëpërmjet ndërgjegjësimit më të lartë për angazhimin në jetën aktive; rritjes së kapaciteteve të strukturave të institucioneve për ofrimin e shërbimeve të përshtatura, përgatitjes së sektorit privat dhe punëdhënësve për përfshirjen e personave me aftësi të kufizuar dhe operacionalizimit të Fondit Social të Punësimit. Institucionet do zhvillojnë instrumente të reja për vlerësimin e nevojave për punësim dhe trajnim të personave me aftësi të kufizuara, në koordinim me institucionet e tjera. Institucionet do të sigurojnë përshtatjen e arsyeshme të hapësirave të shërbimeve të punësimit dhe institucioneve të arsimit dhe formimit profesional, duke bërë ndërhyrje në infrastrukturë, teknologji dhe zhvillim kapacitetesh për stafin. Fondi Social i Punësimit do të bëhet operacional duke vënë në funksion mekanizmin e mbledhjes se kontributeve nga punëdhënësit në bashkëpunim me agjentin e deleguar për mbledhjen e kontributit (Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve). Në bashkëpunim me partnerët dhe grupet e interesit do të ndërtohen programe të reja dhe të përshtatura që nxisin punësimin dhe zhvillimin e kapaciteteve të personave me aftësi të kufizuara në vendin e punës; si dhe instrumente të reja për mbështetjen e sektorit privat dhe publik për të përfshirë personat me aftësi të kufizuara në vendin e punës duke siguruar pajisjet dhe shërbimet personale të vazhdueshme (përshtatje e arsyeshme), të financuara nga Fondi Social i Punësimit. 54 Përgatitjet për zbatimin e garancisë rinore kanë nisur në zbatim të Planit Ekonomik dhe të Investimeve për Ballkanin Perëndimor. Me urdhrin e Kryeministrit, datë 24.2.2022 u krijuan dy grupe pune: (i) grupi teknik i punës; dhe (ii) grupi ndërinstitucional, i cili përfshin partnerë të Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë si: ministri i Shtetit për Rininë dhe Fëmijët, Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, Ministria e Arsimit dhe Sportit, ministri i Shtetit për Sipërmarrjen, Ministria e Turizmi dhe Mjedisit, Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural dhe agjencitë kryesore zbatuese në fushën e punësimit, arsimit dhe kualifikimeve profesionale. Në të dy grupet janë anëtarë aktivë edhe organizata rinore ombrellë, partnerë socialë dhe ekspertë të ndryshëm. Skema do të zbatohet nga disa institucione, duke përfshirë Agjencinë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive dhe institucione të tjera që lidhen kryesisht me arsimin dhe rininë. Sipas detyrave të përcaktuara në urdhrin e Kryeministrit, grupi teknik i punës hartoi draftin e Planit Kombëtar të Garancisë Rinore, në periudhën prill-gusht 2022. Ky draft i cili u aprovua nga grupi ndërinstitucional në gusht 2022. Plani Kombëtar i Garancisë Rinore, në të cilin janë reflektuar edhe sugjerimet e Komisionit Evropian, do të miratohet nga Këshilli i Ministrave, si pjesë integrale e kësaj strategjie, sipas shtojcës 3. 31 Institucionet do të ndërmarrin fushata informuese dhe ndërgjegjësuese për punëdhënësit dhe sektorin privat me qëllim zhvillimin e kulturës gjithëpërfshirëse në vendet e punës dhe ato trajnuese ose arsimore. 4. Rritja e përfshirjes së grave në tregun e punës Kjo masë prioritare do të synojë rritjen e pjesëmarrjes së grave në tregun e punës, me fokus të veçantë integrimin e grave joaktive, duke promovuar politika të aftësimit, punësimit fleksibël dhe vetëpunësimit me perspektivë gjinore, si dhe duke ofruar mbështetje specifike për aktivizimin e tyre. Për këtë qëllim, do të ndërtohen mekanizma për identifikimin e nevojave dhe profileve të grave joaktive nëpërmjet administratorëve socialë dhe nëpunësve/nëpunëseve gjinore në nivel vendor si dhe mekanizma për të ofruar mundësi aftësimi dhe punësimi në sektorë të ndryshëm ekonomikë, përfshirë dhe atë të përkujdesjes. Institucionet do të hartojnë dhe zbatojnë programe për rritjen e pjesëmarrjes së grave në tregun e punës rural dhe bujqësor duke ofruar informacion dhe mbështetje për të aksesuar dhe mundësuar marrjen e fondeve për zhvillim, si ato për zhvillimin rural, agroturizmin apo turizmin. Institucionet do të mbështesin gratë joaktive me sipërmarrjen dhe ekonominë sociale, prodhimin e produkteve vendore apo ekonominë e gjelbër, aktivitetet e biznesit online, si dhe vlerësimin e mundësisë së stimujve fiskalë në këta sektorë. 5. Fuqizimi dhe përmirësimi i efikasitetit të inspektimit të punës në të gjithë territorin e vendit Institucionet do të forcojnë edhe më tej rolin e tyre në zbatimin e legjislacionit të punës dhe të mbrojtjes nga diskriminimi, garantimin e sigurisë në punë dhe përmirësimin e kushteve e shëndetit duke u fokusuar në përmirësimin e monitorimit dhe inspektimit në vendin e punës si dhe promovimin e kulturës parandaluese dhe mbështetëse. Për të përmirësuar monitorimin dhe inspektimit në vendin e punës institucionet do të punojnë në modernizimin, fuqizimin dhe zgjerimin e kapaciteteve inspektuese, koordinimin e aktivitetit të tyre me institucionet e tjera të lidhura me punën, përmirësimin e mëtejshëm të infrastrukturës së inspektimit dhe digjitalizimit të saj, zgjerimit të fushës së veprimit dhe mbulimit nga inspektimi i punës, organizimit të inspektimeve të bazuar mbi riskun, kryerjes gjithnjë e më shumë të inspektimeve të përputhshmërisë (bazuar në lista kontrolli të përditësuara). Për të përmirësuar ndërgjegjësimin e punëdhënësve dhe punëmarrësve në lidhje me të drejtat dhe përgjegjësitë, kërkesave ligjore të kushteve të punës, institucionet do të forcojnë sistemin informues e këshillues, përfshirë shërbimet për bizneset, si dhe përdorimin e masave administrative për të parandaluar dhe minimizuar shkeljet e legjislacionit të punës, sidomos ato që lidhen me marrëdhëniet e punës dhe sigurisë dhe shëndetit në punë. 6. Promovimi i dialogut social në tregun e punës Mbështetja e rolit të dialogut social në vend u shërben drejtpërdrejt reformave në fushën e punësimit dhe orientimit të politikave ekonomike të vendit duke synuar harmonizimin e plotë të legjislacionit dhe mekanizmave institucionalë të tregut të punës me standardet e Bashkimit Evropian dhe veçanërisht në çështjet që lidhen me marrëdhëniet në punë, sigurinë dhe shëndetin në punë, mundësitë e barabarta për gratë dhe vajzat, personat me aftësi të kufizuara dhe grupeve të tjera të cenueshme të shoqërisë shqiptare. Për arritjen e këtij qëllimi do të vijojë të përkrahet ndërveprimi trepalësh punëdhënës- punëmarrës-institucione dhe do të mbështetet me të gjitha mënyrat e parashikuara në ligj organizimi i punëmarrësve për të mundësuar një pjesëmarrje gjithëpërfshirëse dhe aktive të tyre në procesin e dialogut social si dhe garantuar funksionimin e një llogaridhënieje transparente dhe efikase. Krahas fuqizimit të dialogut social në nivel qendror, përparësi do t’i jepet ngritjes dhe mbështetjes së këtij procesi edhe në nivel lokal duke synuar një përfshirje sa më të gjerë dhe efikase në zgjidhjen e sfidave të tregut të punës. Hapja e dialogut social ndaj organizimeve të punëmarrësve dhe punëdhënësve, veçanërisht në aktivitetet e reja ekonomike dhe format e reja 32 të punës, do të realizohet përmes rishikimit të kujdesshëm të kritereve të përfaqësimit në forumet përkatëse të dialogut trepalësh në nivel qendror dhe lokal, përfshirë funksionimin efikas të Këshillit Kombëtar të Punës, për të garantuar dialog produktiv, gjithëpërfshirës dhe llogaridhënës. Krahas promovimit të dialogut social në nivel qendror dhe lokal, në përputhje me zhvillimet e njëjta në vendet e Bashkimit Evropian, përparësi do t’i jepet hapjes dhe përfshirjes në dialog të palëve të tjera me interes dhe kontribut për tregun e punës, si organizatat e shoqërisë civile aktive në këtë sektor (tripartitizmi plus). Pjesë e këtij procesi do të jetë edhe fuqizimi i strukturave institucionale për adresimin dhe ndërmjetësimin efikas të konflikteve dhe pajtimit në tregun e punës për kontratat kolektive dhe mbrojtjen e të drejtave të punëmarrësve, për të mundësuar një zhvillim të shëndetshëm të dialogut social në vend. 7. Përmirësimi i politikave për punësim të denjë Për të mundësuar rritjen e mirëqenies dhe kushtet e jetesës së të gjithë punonjësve, në vëmendje të zbatimit të strategjisë do të jetë mbështetja e reformave dhe politikave që synojnë një punë të denjë mbështetur nga një sistem efikas mbrojtjeje në rastet e papunësisë, kushte të mira pune, paga të denja dhe konkurruese përmes mekanizmave funksionues të tregut. Zbatimi i strategjisë do të synojë të gjitha aspektet e rëndësishme të punës së denjë, duke përfshirë të drejtën e asociimit, zhvillimit të karrierës, orarit të punës si dhe rishikimin e vazhdueshëm të pagës minimale në shkallë vendi me pjesëmarrjen e të gjithë aktorëve të dialogut social, si dhe trajtimin e çështjeve të lidhura me to, si informaliteti, hapja e tregut të punës, konkurrenca në rajonin e integruar, perspektiva gjinore në punë, siguria dhe shëndeti në punë etj. Në këtë kuadër, do të vlerësohet ndërveprimi dhe efektet e politikave dhe mekanizmit të pagesës së papunësisë dhe përfshirjes aktive në tregun e punës në drejtësinë dhe barazinë e sistemit të pagesave të papunësisë dhe mbrojtjen që ky sistem ofron, me qëllim vlerësimin e mundësive për reformimin e tij për të ofruar mbështetje të përshtatshme për të papunët dhe për të mundësuar përfshirjen aktive të tyre në tregun e punës. IV. LLOGARIDHËNIA, MONITORIMI DHE ANALIZAT VLERËSUESE

4.1 Mekanizmat e Zbatimit dhe Koordinimit Strategjia do të zbatohet përgjatë periudhës 2023–2030. Rol udhëheqës në zbatimin e Strategjisë do të ketë Ministria e Financave dhe Ekonomisë (MFE) si institucioni përgjegjës për fushën e punësimit dhe aftësimit profesional. Përgjegjësia për zbatimin e secilës masë dhe çdo ndërhyrjeje brenda masës është përcaktuar në planin e veprimit të Strategjisë i cili është paraqitur në Shtojcën 1. Në aktivitetet e secilës ndërhyrje do të pasqyrohen në planin vjetor operativ të secilit institucionit përgjegjës për zbatimin e Strategjisë. Strategjia do të jetë pjesë përbërëse e Sistemit të Planifikimit të Integruar (SPI) dhe Strategjisë Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim Evropian 2021–2030.

4.2 Monitorimi dhe vlerësimi Monitorimi është një proces i vazhdueshëm i mbledhjes dhe analizimit të informacionit në lidhje me zbatimin e ndërhyrjeve dhe masave prioritare. Monitorimi gjurmon veprimet, ndërhyrjet, burimet financiare të alokuara dhe të shpenzuara në baza të rregullta dhe i krahason ato me planin e veprimit për të vlerësuar se si po zbatohet Strategjia. Monitorimi i performancës tregon rezultatet e arritura në nivele të ndryshme: (i) masat prioritare; (ii) objektivat specifikë dhe (iii) synimet afatgjata të cilat përcaktohen si qëllimet e politikës kundrejt synimeve të caktuara. Monitorimi do të bëhet në bazë të informacionit të mbledhur rregullisht përmes sistemit të monitorimit. Megjithatë, monitorimi i zbatimit të veprimeve dhe ndërhyrjeve brenda masave prioritare, si dhe monitorimi i burimeve financiare të alokuara dhe të shpenzuara do të bëhet në bazë të planit vjetor të punës së institucioneve përgjegjëse për zbatimin e Strategjisë si dhe sipas planin e veprimit të Strategjisë. Nga ana tjetër, monitorimi i performancës ose monitorimi i rezultateve do të bëhet në bazë të kornizës së monitorimit dhe vlerësimit që është përgatitur për këtë qëllim dhe gjendet në shtojcën 2, ku janë caktuar treguesit e performancës për masat 33 prioritare, objektivat specifikë dhe qëllimet kryesore të politikës, si dhe është përcaktuar përgjegjësia për mbledhjen e të dhënave. Monitorimi i zbatimit të masave prioritare, ndërhyrjeve dhe i burimeve financiare të alokuara dhe të shpenzuara, si dhe monitorimi i performancës do të kryhen në bazë vjetore. Ministria do të ketë përgjegjësinë të sistematizojë informacionin e monitorimit dhe ta paraqesë në raportin përkatës të monitorimit, i cili do t’i dorëzohet qeverisë, por edhe do të diskutohet me aktorë të tjerë. Për vlerësimin e Strategjisë do të kryhen dy ushtrime vlerësimi. Një pas përfundimit të fazës së parë të Strategjisë (2023–2025) dhe një në përfundim të Strategjisë (2029–2030). Ushtrimi i parë i vlerësimit do të analizojë zbatimin e masave prioritare, si dhe rezultatet e arritura. Duke bërë krahasimin me situatën bazë, vlerësimi i ndërmjetëm do të nxjerrë në pah ndryshimet në kontekstin e përgjithshëm dhe do të gjykojë nëse objektivat, masat prioritare dhe ndërhyrjet mbeten të rëndësishme, përpara fillimit të fazës së dytë të zbatimit të Strategjisë për periudhën 2026–2028. Ky vlerësim do të shqyrtojë gjithashtu nëse ka ende një koherencë të plotë midis objektivave të strategjisë dhe prioriteteve dhe politikave kombëtare. Vlerësimi i ndërmjetëm do të mbështetet në informacionin e nxjerrë nga sistemi i monitorimit dhe nga konteksti i përgjithshëm dhe do të ofrojë udhëzime për rishikimin e planit të veprimit të Strategjisë por edhe për hartimin e planeve operative më të detajuara vjetore për periudhën e ardhshme cili do të mbulojë periudhën 2026–2028. Vlerësimi përfundimtar, që do të kryhet në vitet 2029–2030, do të analizojë të gjithë ecurinë e Strategjisë. Ky vlerësim do të raportojë mbi efektivitetin, rëndësinë, efikasitetin dhe qëndrueshmërinë e masave prioritare të Strategjisë. V. BURIMET FINANCIARE PËR ZBATIMIN E STRATEGJISË Tabela 3: Kosto e Strategjisë Kombëtare e Punësimit dhe Aftësive, sipas burimit të financimit Tabela 4: Kostoja e Strategjisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive 2023–2030, pa dalluar burimin e financimit Kosto Hendeku financiar Kosto e Strategjisë Kombëtare të Punësimit dhe Burimi i mbulimit indikative Aftësive 2023-2030 Buxhet shteti dhe financim i huaj ALL % (në ALL) OBJEKTIVI SPECIFIK 1.1: Reduktimi i mospërputhjes së aftësive për të gjitha 29 522 288 976 26 761 582 497 2 760 706 479 9% Qëllimi iprofesionet politikës 1 OBJEKTIVI SPECIFIK 1.2: Rritja e nivelit të 1 224 197 588 694 860 124 529 337 464 43% aftësive të grave dhe burrave në moshë pune 34 OBJEKTIVI SPECIFIK 1.3: Funksionimi më 3 548 552 652 3 034 853 32 513 699 332 14% i mirë i tregut të punës për të gjithë OBJEKTIVI SPECIFIK 2.1: Ndërmjetësim 26 211 384 015 17 238 944 066 8 972 439 949 34% Qëllimi ime gjithëpërfshirës i punësimit politikës 2OBJEKTIVI SPECIFIK 2.2: Sigurimi i punës 15 007 443 434 10 611 453 432 4 395 990 002 29% së denjë për të gjithë dhe kudo Total 75 513 866 666 58 341 693 439 17 172 173 227 23% 35 VI. SHTOJCA Shtojca 1: Plani i veprimit për zbatimin e Strategjisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive 2023–2030 Shtojca 2: Treguesit e monitorueshëm Shtojca 3: Plani i Garancisë Rinore SHTOJCA 1 PLANI I VEPRIMIT NË ZBATIM TË DOKUMENTIT STRATEGJIK TË PUNËSIMIT DHE AFTËSIVE 2023 - 2030 I. QËLLIMI STRATEGJIK: Punësim cilësor dhe aftësim gjatë gjithë jetës për të gjithë II. Qëllimi i Politikës 1: Zhvillimi i aftësive dhe lidhje më e mirë e kërkesës me ofertën në tregun e punës për punësim më të lartë III.PROGRAMI BUXHETOR QË KONTRIBUON PËR QËLLIMIN E POLITIKËS: 9240/10550 Referenca e Hendeku financiar (ne Afati i zbatimit Burimi i mbulimit (ne ALL) masës ALL) prioritare Kosto indikative (ne Nr. me Institucionet përgjegjëse Afati i Afati i ALL) produktet e Buxhet Shteti Financim i Huaj fillimit përfundimit programit buxhetor OBJEKTIVI SPECIFIK 1.1: Reduktimi i mospërputhjes së aftësive dhe rritja KODI I Objektivi Institucioni Institucione e nivelit të saj për PROGRAMI 29,522,288,975.82 26,655,432,496.60 106,150,000.00 specifik udhëheqës pjesëmarrëse 2,760,706,479.22 të gjithë BUXHETOR popullsinë në moshë pune dhe për të gjitha profesionet

1.1.1. Zhvillimi i ofertës së AFP-së më relavant, Masë fleksibël, të 9240 28,805,360,233 26,168,280,497 81,078,000 2,556,001,737 prioritare qeverisur bazuar në evidencë dhe që garanton vijushmëri Përditësimi i Katalogut Kombëtar të Kualifikimeve Profesionale, në MFE, TM1 9240 AKAFPK TM4 2030 471,401,588 ALL 449,316,000 22,085,588 përputhje me AKPA 2023 kërkesat për aftësitë dhe profesionet e të ardhmes Zhvillimi dhe TM1 9240 AKAFPK AKPA TM4 2030 21,600,000 ALL 11,117,400 5,536,000 4,946,600 ofrimi i 2023 36 kualifikimeve profesionale që garantojnë cilësinë në terma të rezultateve të të nxënit (me angazhimin e sektorit privat), me fokus në nivelin 5 të KShK-së Zhvillimi dhe zbatimi i nje strategjie të targetuar për komunikimin e TM3 9240 AKAFPK MAS TM4 2026 8,000,000 ALL 8,000,000 - KShK-së, për të 2023 garantuar transparencë dhe transferueshmërinë e kualifikimeve Konsolidimi i mekanizmit të koordinimit për zbatimin e KShK- së si një 9240 AKAFPK MAS TM12023 TM4 2026 0 ALL - instrument gjithëpërfshirës (Task forca për KShK) Rioriganizmi i rrjetit të ofruesve publikë të AFP-së, AKAFPK, TM1 në kontekstin e 9240 MFE TM4 2025 16,894,800,359 ALL 15,574,960,049 1,319,840,310 AKPA 2023 zhvillimit të ekosistemit të ofertës së AFP-së Modernizimi i infrastrukturës së ofruesve publik të AFP-së, në AKAFPK, TM3 përputhje me 9240 MFE TM4 2030 7,849,809,280 ALL 7,200,000,000 58,410,000 591,399,280 AKPA 2023 parimet e ekonomisë dhe transformimit digjital Konsolidimi i kontekstit ligjor dhe institucional për një model të AKAFPK, TM3 alokimit dhe 9240 MFE TM4 2024 5,400,000 ALL 5,400,000 AKPA 2023 disbursimit të buxhetit për ofruesit publikë të AFP-së Zhvillimi dhe 9240 MFE TM1 TM4 2030 5,400,000 ALL 5,400,000 37 operacionalizimin 2025 i autonomisë financiare të ofruesve AFP-së Krijimi i qasjes së ofrimit të AFP-së TM3 9240 MFE AKAFPK TM4 2024 2,700,000 ALL 2,700,000 me kohë të 2023 pjesshme Zbatimi i ofertës së AFP-së në TM1 9240 AKAFPK AKPA TM4 2030 522,068,450 ALL 293,856,025 formë të 2025 228,212,425 kombinuar Promovimi dhe nxitja e pjesëmarrjes së MFE, TM1 grupeve të veçanta 9240 AKPA TM4 2030 2,881,980,557 ALL 2,578,531,022 935,000 AKAFPK 2023 302,514,535 në AFP (vajza, PAK, romë dhe egjiptianë etj.) Studimi fizibiliteti për integrimin e MFE, TM 3 9240 AKAFPK TM3 2024 7,200,000 ALL 5,861,000 1,339,000 sistemit të AKPA 2023 krediteve Rishikimi i Maturës shtetërore profesionale dhe integrimi i maturës MAS, TM3 9240 MFE TM42030 - shkollore AKAFPK 2023 (kohëzgjatja 3- vjeçare) dhe ofrimi i kurseve urë Nxitja e mobilitetit MAS, të nxënësve dhe AKAFPK, TM1 stafeve në kuadër 9240 MFE AKPA, TM4 2030 135,000,000 ALL 60,500,000 2,336,000 72,164,000 2023 të shkëmbimeve MSHRF, ndërkombëtare AKR

1.1.2. Forcimi i mekanizmave të Masë garantimit dhe 613,328,742 ALL 480,752,000 ALL 11,536,000 ALL 121,040,742 ALL prioritare zhvillimit të cilësisë në sistemin e AFP-së Zbatimi i vetëvlerësimit si instrument plotësues dhe efektiv i garantimit të TM1 cilësisë për 9240 AKAFPK AKPA TM3 2030 198,211,588 ALL 183,056,000 - 15,155,588 2023 identifkimin e fushave për përmirësim (edhe në këndvështrimin e gatishmërisë institucionale për 38 digjitalizim) Zbatimi i plotë i procesit të akreditimit për të gjithë ofruesit publikë të AFP-së, si dhe ofrues privatë që ofrojnë MFE, TM1 kualifikime 9240 AKAFPK TM3 2024 198,211,588 ALL 183,056,000 11,536,000 3,619,588 AKPA 2023 profesionale të niveleve 2-5 të KSHK-së, bazuar në standardet dhe kriteret e cilësisë sipas modelit të akreditimit Konsolidimi i procesit të licensimit dhe monitorimit të ofruesve privatë të arsimit dhe MFE, TM3 formimit 9240 MFE AKPA, TM 4 2024 0 ALL - - - 2023 profesional, në AKAFPK përputhje me kornizën e garantimit dhe zhvillimit të cilësisë Zhvillimi i qasjes dhe modelit të inspektimit në AFP të MAS, TM1 harmonizuar me 9240 MFE AKAFPK, TM4 2024 0 ALL - 2023 - - kornizën e AKPA garantimit dhe zhvillimit të cilësisë Konsolidimi i sistemit të kualifikimit fillestar dhe zhvillimit të vazhduar profesional të mësimdhënësve TM1 për të përmirësuar 9240 AKAFPK AKPA TM4 2030 193,105,567 ALL 79,665,567 2023 113,440,000 - aftësitë teknike (profesionale) dhe në shërvim të tranzicionit të gjelbër dhe digjital, në shërbim të mësimdhënies 39 cilësore Konsolidimi (administrativ, me kapacitete dhe mjete) i të gjitha TM1 9240 AKAFPK AKPA TM4 2030 0 ALL - - - njësive të 2023 zhvillimit brenda ofruesve publikë të AFP-së Ngritja e kapaciteteve të stafeve drejtuese TM3 9240 AKPA AKAFPK TM4 2030 19,000,000 ALL - 19,000,000 dhe mbështetëse 2023 në ofruesit publik të AFP-së Dizenjimi dhe zbatimi i qasjeve atraktive në politikat e menaxhimit të AKAFPK, TM1 9240 MFE TM4 2030 3,600,000 ALL - 3,600,000 burimeve AKPA 2023 njerëzore dhe mundësive për karrierë të stafit mësimdhënës Zhvillimi dhe zbatimi i mekanizmit të garantimit të cilësisë të ofruesve TM 3 në zhvillimin e 9240 AKAFPK AKPA TM4 2030 1,200,000 ALL 1,200,000 - - 2023 vazhduar profesional për mësimdhënësit e kulturës profesionale

1.1.3. Përfshirja në mënyrë sistemike dhe Masë sistematike e 103,600,000 6,400,000 13,536,000 83,664,000 prioritare sektorit privat në qeverisjen, dizenjimin dhe ofrimin e AFP-së Angazhimi i sektorit privat në Këshilli Kombëtar i AFP-së) për të lehtësuar AKAFPK, TM1 Ndërhyrje kontributin aktiv 9240 MFE TM4 2030 - - AKPA 2023 të komunitetit të biznesit dhe partnerëve socialë në reformën e AFP-së. 40 Funksionimi dhe vijimi i krijimit të MFE, TM1 9240 AKAFPK TM4 2030 7,600,000 6,400,000 1,200,000 - Komiteteve AKPA 2023 Sektoriale Konsolidimi dhe zhvillimi kapacitetesh i IoAFP, bordeve drejtuese TM1 9240 AKPA AKAFPK, TM4 2025 - - në menaxhimin e 2023 MFE ofruesve të AFP- së (në kontekstin e optimizimit) Ndërgjegjësimi, promovimi dhe informimi për zbatimin e AKAFPK, TM3 praktikave 9240 AKPA TM4 2026 48,000,000 12,336,000 35,664,000 IoAFP 2023 profesionale në biznes (clusters bashkëpunimi të suksesshme) Rritja e atraktivitetit të AFP-së, në bashkëpunim me TM1 9240 AKPA AKAFPK TM4 2030 48,000,000 48,000,000 sektorin privat 2023 (rrjete rajonale, sektoriale, rrjete profesionistesh) Nxitja e angazhimit dhe zhvillimi i kapaciteteve të TM 3 9240 AKAFPK AKPA TM4 2030 - - sektorit privat për 2023 të përmirësuar kontributin në sistemin e AFP-së OBJEKTIVI SPECIFIK 1.2: Objektivi Rritja e nivelit të 1,224,197,588 599,874,800 94,985,324 529,337,464 specifik aftësive të grave dhe burrave në moshë pune 1.2.1.Nxitja e mundësive gjithëpërfshirëse Masë dhe përshtatja e 950,586,000 416,818,800 94,985,324 438,781,876 prioritare ofertës për të nxënit gjatë gjithë jetës Vlerësimi i nevojave të MFE, TM1 Ndërhyrje individëve të rritur 9240 INSTAT AKPA, TM 4 2024 25,800,000 - 25,800,000 2024 për të nxënë gjatë AKAFPK gjithë jetës 41 Studime fizibiliteti dhe roadmap për nxitjen e AKAFPK, TM1 mundësive dhe 9240 MFE TM3 2025 5,400,000 - 5,400,000 AKPA 2025 përshtatjen e ofertës të të nxënit gjatë gjithë jetës Ngritja e mekanizmit për financimin e ofruesve privatë për zhvillimin e AKAFPK, TM3 9240 MFE TM4 2024 2,250,000 2,250,000 - - aftësive në sektorë AKPA 2023 prioritarë dhe në profesione/ aftësi ku mungon oferta (publike) Zhvillimi dhe konsolidimi i ofertës së aftësive TM1 për tranzicionin e 9240 AKAFPK AKPA TM4 2030 44,100,000 33,300,000 - 10,800,000 2024 dyfishtë / për sektorë ekonomikë me vlerë të shtuar Krijimi i mundësive për rikualifikim dhe rritjen e aftësive të TM1 forcave të punës 9240 / 10550 AKPA AKAFPK TM4 2030 169,200,000 88,800,000 67,449,324 12,950,676 2024 në bazë të trendeve kryesore, zhvillimeve të reja teknologjike Studim fizibiliteti dhe roadmap për qasjen e mikro- AKAFPK, TM3 kredencialeve (në 9240 MFE TM3 2024 5,400,000 - 5,400,000 AKPA 2023 përputhje me Rekomandimin e BE-së) Eksplorimi i mundësive për përfshirjen e llogarivë AKAFPK, TM1 individuale të të 9240 MFE TM4 2026 5,400,000 - 5,400,000 AKPA 2025 nxënit dhe nderlidhja me mekanizma të tjerë të financimit Zhvillimi dhe zbatimi i një plani kombëtar për AKAFPK, TM 3 9240 MFE TM4 2030 17,500,000 11,100,000 - 6,400,000 promovimin e AKPA 2023 kulturws dhe pjeswmarrjes tw të 42 nxënit gjatë gjithë jetës Konsolidimi i mekanizmave të AKAFPK, këshillimit dhe AKPA TM1 orientimit për 9240 MFE MSHRF, TM4 2030 27,536,000 27,536,000 - 2024 karrierë dhe të AKR, nxënit gjatë gjithë Bashkitë jetës Përshtatja dhe ofrimi i trajnimeve (para punësim apo TM1 10550 AKPA TM4 2030 648,000,000 281,368,800 366,631,200 para-formim 2024 profesional) për të rritur aftësitë bazë.

1.2.2. Njohja e të nxënit të Masë mëparshëm 273,611,588 183,056,000 - 90,555,588 prioritare joformal dhe informal Plotësimi i kuadrit ligjor, qeverisjes MFE, TM1 dhe modaliteteve 9240 MFE TM4 2024 - - AKAFPK 2023 të zbatimit dhe financimit të NjNM Dizenjimi i rregulloreve për zbatimin e fazave të procesit të njohjes së të MFE, TM 2 nxënit të 10550 / 9240 AKAFPK TM4 2024 236,611,588 183,056,000 53,555,588 AKPA 2023 mëparshëm: identifikimi, dokumentimi, vlerësimi dhe Ndërhyrje certifikimi Prioritizimi i sektorëve, grupeve të synuara dhe pilotimi i procesit AKAFPK, TM1 10550 / 9240 MFE TM4 2025 25,000,000 25,000,000 të NjNM (sipas AKPA 2024 planit të Deklaratës së Osnabrück-ut) Akreditimi i ofruesve të njohjes TM 1 9240 AKAFPK TM4 2030 - - së të nxënit të 2024 mëparshëm Zbatimi i sistemit të njohjes së të MFE, TM1 nxënit të 9240 / 10550 IoAFP AKPA, TM4 2030 - - 2026 mëparshëm AKAFPK joformal dhe 43 informal Monitorimi dhe vlerësimi i sistemit AKAFPK, TM1 të njohjes së të 10550 / 9240 MFE TM4 2030 12,000,000 12,000,000 AKPA 2026 nxënit me qëllim përmirësimin e tij OBJEKTIVI SPECIFIK 1.3: Funksionimi më i 3,548,552,652.45 2,878,967,160.00 155,886,160.00 513,699,332.45 mirë i tregut të punës për të gjithë 1.3.1. Transformimi digjital i Masë shërbimeve të 341,000,000 306,000,000 33,060,000 1,940,000 prioritare punësimit dhe sistemit të AFP- së Zhvillimi i produkteve digjitale në mënyrë të IoAFP, vazhdueshme, në TM 3 9240 / 10550 AKPA AKAFPK, TM4 2030 - - - shërbim të sistemit 2023 MFE të AFP-së dhe Punësimit (inovacion dhe zgjidhje digjitale) Zhvillimi i mëtejshëm i Sistemit të 10550 AKPA AKPA 158,000,000 143,000,000 13,200,000 1,800,000 Informacionit të Menaxhimit të Punësimit Digjitalizimi i shërbimeve dhe zhvillimi i shërbimeve të reja digjitale për TM1 klientët e 10550 / 9240 AKPA TM4 2030 - - - 2023 shërbimit të punësimit, si dhe ndërlidhjen e tyre me ofruesit e jashtëm Konsolidimi dhe përmirësimi i vazhdueshëm i AKPA, TM1 sistemit të 9240 MFE IoAFP, TM 4 2024 - - - 2023 menaxhimit të AKAFPK ofruesve të AFP- së Zhvillimi i TM1 9240 AKAFPK AKPA TM4 2026 90,000,000 90,000,000 - platformave online 2025 44 për lehtësimin e mësimit të kombinuar dhe mësimit online, për të rinj dhe të rritur Mbështetja e ofruesve të AFP- së me ngritje kapacitetesh institucionale dhe mësimdhënësve për zhvillim dhe TM3 9240 AKAFPK AKPA TM4 2030 23,000,000 3,000,000 19,860,000 140,000 përdorim të 2024 përmbajtjeve digjitale dhe mbështetje me infrastrukturën e nevojshme për përdorimin e tyre Zhvillimi dhe zbatimi gradual i të nxënit dhe mësimdhënies së kombinuar, sipas AKAFPK, TM1 9240 IoAFP TM4 2030 - - - produkteve AKPA 2025 digjitale të zhvilluar në të gjithë ofruesit e AFP-së Konsolidimi dhe zgjerimi platformës MFE, TM3 9240 AKAFPK TM4 2024 70,000,000 70,000,000 - digjitale për AKPA 2023 garantimin e cilësisë në AFP

1.3.2. Krijimi i sistemit të inteligjencës së Masë aftësive që 206,400,000 28,800,000 6,600,000 171,000,000 prioritare prodhon sinjale të rregullta për tregun e punës dhe AFP-në Zhvillimi dhe zbatimi i MFE, Observatorit i TM1 10550 AKPA AKAFPK, TM4 2026 57,600,000 28,800,000 28,800,000 Informacionit të 2023 INSTAT Tregut të Punës Ndërhyrje (OITP) Zhvillimi i një instrumenti për AKPA, TM1 parashikimin 10550 / 9240 MFE TM4 2026 10,800,000 10,800,000 AKAFPK 2023 afatgjatë të aftësive 45 Zhvillimi i analizave sektoriale me AKPA, TM 1 9240 AKAFPK TM4 2030 126,000,000 6,600,000 119,400,000 kërkesën e MFE 2023 Komiteteve Sektoriale Zhvillimi dhe kryerja e analizave kombëtare dhe MFE, TM1 rajonale për 10550 AKPA AKAFPK, TM4 2030 12,000,000 12,000,000 2023 aftësitë e kërkuara INSTAT nga tregu i punës, çdo dy vjet 1.3.3. Konsolidimi dhe zgjerimi i shërbimeve për punëdhënësit dhe Masë punëkërkuesit si 1,658,978,504 1,338,363,120 31,800,000 288,815,384 prioritare dhe përshtatja e vazhdueshme e tyre bazuar në praktikat e monitorimit dhe vlerësimit Optimizim i shërbimeve të punësimit për klientët ballë për ballë bazuar në Zyrat e TM 1 10550 AKPA TM4 2030 1,618,152,465 1,325,112,000 6,600,000 286,440,465 modelin të ofrimit punës 2023 të shërbimeve dhe atë digjital për punëkërkues dhe punëdhënës Zgjerimi dhe forcimi i kapaciteteve dhe TM 1 10550 AKPA TM4 2030 14,000,000 14,000,000 - sistemeve të 2023 Monitorimit dhe Ndërhyrje Vlerësimit (M&V) Konsolidimi i sistemit të menaxhimit të TM1 10550 AKPA TM4 2026 - - performancës për 2024 shërbimet e punësimit Forcimi i kanalaeve të komunikimit Agjenci TM 1 online për 10550 AKPA private TM4 2030 - - 2023 mbledhjen e punësimi vendeve të lira të punës Zhvillimi i 10550 AKPA TM 1 TM4 2030 24,126,040 13,251,120 8,500,000 2,374,920 46 mekanizmave dhe 2023 kapaciteteve të burimeve njerëzore dhe trajnimi për aftësi teknike dhe digjitale Zhvillimi i modaliteteve të bashkëpunimit me Agjencitë Private të Punësimit dhe TM 1 mbështetja e tyre 10550 TM4 2030 2,700,000 2,700,000 - 2023 si pjesë e ekosistemit për ofrimin e shërbimeve të punësimit

1.3.4. Lehtësimi i Masë lëvizshmërisë së 1,342,174,148 1,205,804,040 84,426,160 51,943,948 prioritare fuqisë punëtore Përdorimi i analizave nga sistemi i inteligjencës së aftësive për lëvizshmërinë e MFE, TM 3 Ndërhyrje 10550 AKPA TM4 2030 - - - fuqisë punëtore AKAFPK 2023 dhe hendekun e mundshëm të aftësive nga lëvizshmëria e fuqisë punëtore Lidhja me platforma EURES si dhe me platforma të tjera TM1 10550 AKPA TM4 2030 10,800,000 5,400,000 5,400,000 rajonale për 2023 aftësitë, lëvizshmëri dhe punësim Ndryshimi i sistemit për të mundësuar të gjitha vendet e lira të punës janë të TM1 aksesueshme për 10550 AKPA TM4 2024 - - - - 2023 të gjithë punëkërkuesit, punëdhënësit si dhe specialistët e punësimit Përshtatja e ofertës TM1 për të mundësuar 10550 AKPA TM 4 2030 - - - - 2023 të papunëve të 47 fitojnë aftësi të buta dhe digjitale, si dhe akses në formim profesional në të gjithë territorin e Shqipërisë Identifikimi i mungesave të aftësive në nivel rajonal si pjesë e AKPA, TM1 10550 / 9240 TM 4 2030 8,400,000 4,200,000 4,200,000 strategjisë rajonale AKAFPK 2023 (Strategjia e Evropës Juglindore) Promovimi i lëvizjes së fuqisë punëtore të kualifikuar brenda Rajonit të Evropës TM1 10550 MFE AKPA TM4 2030 8,400,000 4,200,000 4,200,000 Juglindore për 2023 aftësitë që nuk plotësohen nga burimet rajonale ose të diasporë Rishikimi i kuadrit ligjor, rregullator dhe i mekanizmave për TM1 10550 MFE AKPA TM4 2024 368,726,400 361,826,400 6,900,000 nxitjen e 2023 rekrutimit të drejtë (fair recruitment) nga vendet e huaja Rritja e ndërgjegjësimit të ndërmjetësve të tregut të punës (agjencitë private dhe publike të TM1 10550 AKPA MFE TM4 2030 3,360,000 3,360,000 punësimit), 2025 punëkërkuesve dhe punëdhënësve mbi standardet e rekrutimit të drejtë nga vendet e huaja Angazhimi i Ministrisë në dialog konstruktiv me kornizat shumëpalëshe dhe TM1 10550 MFE TM4 2030 422,130,800 379,917,720 42,213,080 - dypalëshe për të 2023 promovuar sisteme të drejta, të sigurta, të rregullta dhe të 48 mirëqeverisura të migrimit për motive punësimi “Hartimi dhe miratimi i protokolleve përkatëse për të forcuar koordinimin ndërmjet aktorëve AKPA, MB, TM1 të ndryshëm të 10550 MFE MSHMS, TM4 2024 422,130,800 379,917,720 42,213,080 - 2023 qeverisë, me MAS qëllim përmirësimin e informacionit të disponueshëm për shtetasit shqiptarë të kthyer”. Përshtatja e shërbimeve të punësimit dhe programeve të e AKPA, TM1 10550 MFE TM4 2030 98,226,148 70,342,200 27,883,948 nxitjes së AKAFPK 2025 punësimit duke përfshir ofrimin e kurseve të gjuhës Ofrimi i mundësive për njohjen e të nxënit të mëparshëm për Ofruesit, TM1 9240 AKAFPK TM4 2030 - - - - emigrantët e AKPA 2026 kthyer dhe migrantët e tjerë të punës GJITHSEJ SHTYLLA B 34,295,039,216 30,134,274,457 357,021,484 3,803,743,276 45% 59% 5% 22% GJITHSEJ STRATEGJIA 75,513,866,666 50,949,415,955 7,392,277,484 17,172,173,227 49 PLANI I VEPRIMIT NË ZBATIM TË DOKUMENTIT STRATEGJIK TË PUNËSIMIT DHE AFTËSIVE 2023 - 2030 I. QËLLIMI STRATEGJIK: Punësim cilësor dhe aftësim gjatë gjithë jetës për të gjithë II. Qëllimi i Politikës 1: Mundësimi i punësimit të denjë nëpërmjet zbatimit të politikave gjithëpërfshirëse të tregut të punës III.PROGRAMI BUXHETOR QË KONTRIBUON PËR QËLLIMIN E POLITIKËS: 10550/9240/1110 Referenca e masës prioritare me Hendeku Afati i zbatimit Burimi i mbulimit (ne ALL) produktet e Kosto indikative (ne financiar (ne ALL) Nr. Institucionet përgjegjëse programit ALL) buxhetor Afati i Afati i Buxhet Shteti Financim i Huaj fillimit përfundimit KODI I Objektivi OBJEKTIVI SPECIFIK 2.1: Ndërmjetësim me Institucioni Institucione PROGRAMI 26,211,384,015.30 10,227,488,066.00 7,011,456,000.00 8,972,439,949.30 specifik gjithëpërfshires i punësimit udhëheqës pjesëmarrëse BUXHETOR

2.1.1. Ofrimi i shërbimeve duke përdorur Masë ekosistemin e tregut të punës për dalje dhe 12,053,628,015 8,781,586,760 637,800,000 2,634,241,255 prioritare tranzicion të qëndrueshëm nga skemat e mbrojtjes sociale Hartimi i një modeli për menaxhim më të specializuar të rasteve për grupet e cenueshme si dhe 10550 AKPA MFE TM1 2023 TM4 2024 3,600,000 - 1,800,000 1,800,000 një modeli për outsourcing/kontraktimin e shërbimeve Evidentimi i ekosistemit me të gjithë aktorët së bashku me praktikat dhe përvojën e tyre në nivel 10550 AKPA AKAFPK TM1 2023 TM4 2023 2,400,000 - 2,400,000 - qarku Përditësimi i kuadrit ligjor për zbatimin e shërbimeve AKPA, dhe programeve duke shfrytëzuar aktorët e 10550 MFE MSHMS, TM3 2023 TM4 2024 3,600,000 - 3,600,000 - ekosistemit të tregut të punës NJQV Krijimi i një modaliteti bashkëpunimi që garanton AKPA, përfshirjen e partnerëve në ekosistem në trajtimin e 10550 MFE MSHMS, TM1 2023 TM1 2024 - - - punëkërkuesve të nivelit të tretë NJQV Krijimi i një sistemi referimi në bashkëpunim me strukturat e nivelit lokal (Njësitë e Vlerësimit të Nevojave dhe Referimit) për identifikimin, Ndërhyrjet MFE, vlerësimin dhe trajtimin e grupeve vulnerabël me 10550 AKPA MShMS, TM1 2023 TM4 2024 - - - nevoja të ndryshme (përfituesit në moshë pune nga NJQV familjet e mbështetura me ndihmë ekonomike, punëkërkuesit afatgjatë, pakicat etnike, personat me arsim e kualifikim të ulët etj.) Përshtatja e kapaciteteve të zyrave të punësimit dhe partnerëve të tjerë për të ofruar shërbime të SHSSH, 10550 AKPA TM1 2023 TM4 2024 396,447,354 - 396,447,354 integruara punësimi, në bashkë me një gamë të gjerë NJQV partnerësh Pilotimi dhe vlerësimi i mënyrës dhe ofrimit të SHSSH, shërbimeve për punëkërkuesit e nivelit të tretë në 10550 MFE TM1 2023 TM4 2024 120,000,000 120,000,000 - NJQV partneritet me ofrues publikë, jopublikë dhe privatë Zgjerimi dhe garantimi i funksionimit të shërbimeve MFE, në tri nivele të shtrira në të gjithë territorin gjeografik MSHMS, 10550 AKPA TM1 2025 TM4 2030 1,585,789,416 1,298,609,760 287,179,656 me të gjitha instrumentet duke përfshirë përdorimin SHSSH, e ekosistemit të tregut të punës NJQV 50 Kryerja e një vlerësimi të aftësive bazë për punëkërkuesit në përgjithësi dhe punëkërkuesit nga 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2025 - - - grupet e cenueshme në veçanti Replikimi i modelit të shërbimeve të specializuara për 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2030 600,000,000 600,000,000 - punëkërkuesit e profilizuar në nivelin e tretë Përditësimi i programeve për nxitjen e punësimit për grupe të cenueshme (përfituesit në moshë pune nga familjet e mbështetura me ndihmë ekonomike, 10550 MFE AKPA TM1 2025 TM4 2030 7,200,000 7,200,000 punëkërkuesit afatgjatë, pakicat etnike, personat me arsim e kualifikim të ulët), sipas gjetjeve të vlerësimit të kryer sipas masës prioritare 1.2.3 Këshillimi, orientimi, mentorimi i punëkërkuesve nga MSHRF, 10550 AKPA TM1 2025 TM4 2030 - - shërbimet e punësimit edhe përmes nënkontraktimit AKR Zgjerimi i shërbimeve të punësimit dhe programeve MSHRF, për nxitjen e punësimit për grupe të cenueshme duke 10550 MFE TM1 2023 TM4 2030 9,314,791,246 6,762,977,000 612,000,000 1,939,814,246 AKR përdorur ekosistemin e tregut të punës Përmirësimi i shërbimeve me punëdhënësit që 10550 AKPA TM1 2023 TM 2024 - - lehtëson ndërmjetësimin e grupeve të cenueshme Organizimi i fushatave të ndërgjegjësimi dhe MFE, informimit për të rritur qasjen e grupeve të 10550 AKPA MSHRF, TM1 2023 TM4 2030 19,800,000 18,000,000 1,800,000 cenueshme ndaj shërbimeve të punësimit dhe AKR tregjeve të punës Forcimi i bashkëpunimit institucional me institucionet përgjegjëse për ofrimin e shërbimeve MSHMS, mbështetëse sociale, shëndetësore dhe arsimore për AKPA, 10550 MFE TM1 2023 TM4 2030 - - grupe të cenueshme përfshirë dhe konsolidimin e SHSSH, praktikës së grupeve trepalëshe rajonale për NJQV Ndihmën Ekonomike (SHSSH/AKPA/bashki)

2.1.2. Tranzicion i mbështetur dhe Masë gjithëpërfshirës nga shkolla në punë për të rinjtë 13,442,256,000 1,282,461,306 5,989,356,000 6,170,438,694 prioritare (NEET) nëpërmjet zbatimit të skemës së Garancisë Rinore Kryerja vlerësimit (vjetor) të profilit NEET në 10550 INSTAT TM1 2023 TM4 2030 392,481,517 1,032,150,000 680,468,483 Shqipëri Zhvillimi i Portalit Kombëtar për Garancinë Rinore 10550 AKPA AKSHI TM1 2023 TM4 2023 - Zgjerimi i sistemit të paralajmërimit të hershëm të zhvilluar dhe testuar tashmë, i cili do të lejojë të 2,105,100,000 10550 AKPA AKSHI TM1 2023 TM4 2025 - vlerësohet rreziku i braktisjes pas arsimit të detyrueshëm. Ofrimi i mbështetjës mësimore në ndihmë të 10550 TM1 2025 TM4 2030 - nxënësve që rrezikohen nga braktisja Vlerësimi i zbatimit të masave të mbështetjes sociale për të reduktuar disavantazhet për akses në sistemin 10550 TM1 2023 TM4 2023 - - e arsimit dhe trajnimit Ndërhyrjet Zhvillimi dhe zbatimi i fushata informuese të bazuara në komunitet dhe fushata duke përdorur 10550 AKPA TM1 2023 TM4 2030 371,400,000 84,899,129 159,450,000 127,050,871 metoda inovatore angazhimi në rrjete sociale në bashkëpunim me partnerë dhe grupe interesi Organizimi i trajnimeve për zyrat e punës dhe partnerë të tjerë për realizimin e shërbimeve më të 10550 AKPA TM1 2023 TM4 2025 92,400,000 - 33,000,000 59,400,000 specializuara për NEET Përforcimi i shërbimeve të këshillimit dhe udhëzimit 10550 AKPA TM1 2023 TM4 2030 - - brenda sistemit të arsimit dhe trajnimit Ofrimi i mbështetjes së personave NEET me aftësitë e kërkimit të punës, aftësitë e buta të tregut të punës, 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2030 10,873,356,000 805,080,660 4,764,756,000 5,303,519,340 aftësitë digjitale etj. sipas nevojave të tyre 51 Përshtatja dhe zgjerimi i programit për nxitjen e punësimit dhe trajnimit siç janë programe që mbështesin punësimin, programe që ofrojnë arsim të mesëm profesional, pas të mesëm dhe arsim me 10550 MFE TM1 2023 TM4 2030 - - kohë të pjesshëm dhe programe për trajnim të vazhduar dhe praktika profesionale për rritje të aftësive bazë dhe atyre profesionale. Zgjerimi i sistemit të menaxhimit të informacionit të tregut të punës për të gjurmuar rrugëtimin e të rinjve 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2024 - - NEET para, gjatë dhe pas përfshirjes në skemën e Garancisë Rinore Masë 2.1.3. Rritja e përfshirjes së grave inaktive në 13,900,000 0 12,300,000 1,600,000 prioritare tregun e punës Ndërtimi i mekanizmit për identifikimin e nevojave dhe profileve të grave, me fokus të veçantë te gratë 10550 AKPA TM3 2023 TM4 2024 - - - joaktive, nëpërmjet administratorëve lokalë dhe ndarjes së këtij informacioni me Zyrat e Punësimit Forcimi i mekanizmave të komunikimit dhe 10550 AKPA TM1 2023 TM4 2030 7,600,000 6,000,000 1,600,000 informimit për gratë, me fokus te gratë joaktive. Krijimi i mekanizmit që identifikon programe të ndryshme të financimit të zhvillimit dhe inkurajon përfshirjen e grave duke ofruar informacion dhe 10550 AKPA TM3 2023 TM4 2024 - - - mbështetje për aksesin dhe përdorimin e fondeve të tilla Koordimi me autoritetet që financojnë programe të 10550 AKPA TM3 2023 TM4 2030 - - - ndryshme zhvillimi Kryerja e vlerësimit të potencialit apo fizibilitetit të Ndërhyrjet Ekonomisë së Përkujdesjes dhe sektorë të tjerë që 10550 MFE TM1 2024 TM3 2024 6,300,000 6,300,000 - kanë potencial të madh për punësimin e grave Përshtatja e shërbimeve të punësimit me nevojat e ndryshme të grave joaktive (duke përfshirë edhe 10550 AKPA TM3 2023 TM1 2024 - - - ndihmën për kujdesin ndaj familjes) Përshtatja e programeve për nxitjen e punësimit për të ofruar mundësi aftësimi dhe punësimi në sektorë 10550 MFE TM1 2024 TM4 2024 - - të ndryshëm ekonomik, përfshirë edhe eksplorim e ekonomisë së përkujdesjes Zgjerimi i programeve për nxitjen e punësimit, me sipërmarrjen dhe ekonominë sociale, prodhimin e produkteve vendore apo ekonominë e gjelbër, 10550 MFE TM2 2024 TM1 2024 - - aktivitetet e biznesit online, si dhe vlerësimin e mundësisë së stimujve fiskalë në këta sektorë

2.1.4 Integrimi në rritje i personave me aftësi të Masë kufizuara në sistemet e zhvillimit të aftësive dhe 701,600,000 163,440,000 372,000,000 166,160,000 prioritare të tregut të punës Zhvillimi i instrumenteve të reja për vlerësimin e nevojave për punësim dhe trajnim të personave me 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2025 23,400,000 14,040,000 - 9,360,000 aftësi të kufizuara në koordinim me AKAFPK, Shërbimin Social dhe komisionet e vlerësimit Përshtatja e shërbimeve publike të punësimit për të 10550 AKPA TM1 2023 TM4 2030 46,800,000 46,800,000 - - krijuar akses dhe ofruar shërbime cilësore PAK Ndërhyrjet Organizimi i trajnimeve për zyrat e punës dhe 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2025 9,000,000 - 9,000,000 partnerë të tjerë për ofrimin e shërbimeve për PAK Zhvillimi i programeve të reja dhe të përshtatura për nxitjen e punësimit dhe aftësimin e personave me 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2025 - - - - aftësi të kufizuara Hartimi i programeve mbështetëse për punëdhënësit 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2030 99,000,000 99,000,000 - - 52 për përshtatjen e arsyeshme për përfshirjen e personave me aftësi të kufizuar në vendin e punës (përfshirë sigurimin e pajisjeve dhe shërbimeve personale të vazhdueshme) Organizimi i fushatave informuese për programet, instrumentet dhe Fondin Social për PAK dhe 10550 AKPA TM3 2023 TM4 2030 19,800,000 12,000,000 7,800,000 punëdhënësit Krijimi i mekanizmit për mbledhjen e kontributeve nga punëdhënësit, në bashkëpunim me Drejtorinë e 10550 AKPA TM1 2024 TM4 2024 - - - - Përgjithshme të Tatimeve Operacionalizimi i Fondit Social të Punësimit dhe pilotimi i përfshirjes së PAK në shërbime e 10550 AKPA TM1 2025 TM4 2030 - - - - punësimit dhe programet të përshtatura për nxitjen e punësimit Vlerësimi i modelit të pilotuar (efektiviteti, efikasiteti 10550 AKPA TM1 2027 TM4 2027 3,600,000 3,600,000 - - mekanizmat e zbatimit etj.) Zgjerimi i modelit për përfshirjen e PAK në 10550 AKPA TM12028 TM4 2030 500,000,000 360,000,000 140,000,000 shërbimet e punësimit dhe masat e punësimit Forcimi i mekanizmit të konsultimit me të gjithë aktorët përfshirë OJF përfaqësuese të interesave të 10550 AKPA TM3 2023 TM4 2030 - - PAK për të diskutuar praktikat e mira dhe nevojat për përmirësime Objektivi OBJEKTIVI SPECIFIK 2.2: Sigurimi i punës së 15,007,443,434.00 10,587,653,431.99 23,800,000.00 4,395,990,002.01 specifik denjë për të gjithë dhe kudo

2.2.1. Fuqizimi dhe përmirësimi i efikasitetit të Masë inspektimit në punë në të gjithë territorin e 1,705,143,434 1,516,000,000 14,000,000 175,143,434 prioritare vendit Përmirësimi i mëtejshëm i infrastrukturës së 4170 ISHPSHSH TM1 TM4 2030 1,662,363,434 1,510,000,000 - 152,363,434 inspektimit Fuqizimi i sistemit të menaxhimit të performancës 4170 ISHPSHSH TM1 2023 TM4 2024 - - - - dhe monitorimit të inspektorëve ISHPSH, Përditësimi i kornizës ligjore të inspektimit në punë 4170 MFE TM3 2023 TM4 2024 3,600,000 3,600,000 KKP Zhvillimi i mëtejshëm i sistemeve digjitale të inspektimit të punës, përfshirë e-Inspection, dhe Inspektorati 4170 ISHPSHSH TM1 2023 TM4 2030 12,000,000 6,000,000 - 6,000,000 shkëmbimi i informacionit ndërmjet institucioneve të Qendror tjera Ndërhyrjet Planifikimi i inspektimeve mbi bazë risku dhe Inspektorati 4170 ISHPSHSH TM1 2023 TM4 2030 17,100,000 4,800,000 12,300,000 përputhshmërie me kërkesat e legjislacionit të punës Qendror Përditësimi dhe publikimi i vazhdueshëm i listave të verifikimit dhe kryerja gjithnjë e më tepër e 4170 ISHPSHSH TM1 2023 TM4 2030 - - - - inspektimeve sipas këtyre listave Organizimi i aktiviteteve për ndërgjegjësuar punëdhënësit dhe punëmarrësit në lidhje me të drejtat dhe përgjegjësitë ndaj kërkesave ligjore të 4170 ISHPSHSH TM1 2023 TM4 2030 10,080,000 9,200,000 880,000 kushteve të punës duke fuqizuar sistemin informues dhe këshillues Masë 2.2.2. Promovimi i dialogut social në tregun e 6,300,000 0 5,000,000 1,300,000 prioritare punës Mbështetje e ndërveprimit trepalësh punëdhënës- punëmarrës-institucione që promovon dialog social 1110 MFE KKP TM1 2023 TM4 2030 - - efektiv dhe llogaridhënieje transparente Ndërhyrjet Vlerësimi i nevojave dhe fuqizimi i dialogut social në 1110 MFE NJQV TM1 2023 TM4 2030 500,000 500,000 nivel lokal Aktivizimi i komisioneve teknike të Këshillit 1110 MFE KKP TM1 2023 TM4 2030 - - Kombëtar të Punës 53 Zhvillimi i sistemit për trajtimin e rasteve të ISHPSH, konflikteve të kontratave kolektive dhe rregjistrimit 1110 MFE partnerë TM1 2023 TM4 2025 5,800,000 5,000,000 800,000 të sindikatave socialë Mbështetja e dialogut gjithëpërfshirës social duke KKP, përfshirë organizatat e reja të punëmarrësve, 1110 MFE ISHPSHSH, TM1 2023 TM4 2024 - - punëdhënësve dhe shoqërisë civile AKPA Masë 2.2.3. Përmirësim i politikave për punësim të 13,296,000,000 9,071,653,432 4,800,000 4,219,546,568 prioritare denjë Analiza e ndërveprimeve dhe efekteve të politikave në tregun e punës si lidhur me çështjet e 10550 MFE TM1 2024 TM4 2030 13,275,000,000 9,071,653,432 4,203,346,568 informalitetit, pagesës së papunësisë, pagës minimale dhe për çeshtjet e sigurisë dhe shëndetit në punë Përmirësimi i politikave për të mundësuar rritjen e mirëqenies dhe kushtet e jetesës së të gjithë 1110 MFE TM1 2024 TM4 2030 21,000,000 4,800,000 16,200,000 punonjësve Zbatimi i politikave të reja dhe vlerësimi i efekteve të 1110 MFE TM1 2025 TM4 2030 - - tyre pas një periudhe të caktuar zbatimi Hartimi dhe zbatimi dhe zbatimi i një plani (dokumenti politik) për sigurinë dhe shëndetin në MSHMS, punë, në bashkërendim me institucionet përgjegjëse, 1110 MFE TM1 2023 TM3 2030 - - Ndërhyrjet ISHPSHSH në përputhje me legjislacionin për sigurinë dhe shëndetin në punë Rishikim i vazhdueshëm i legjislacionit të punës në përputhje me standartet e BE dhe konventat 1110 MFE TM1 2023 TM4 2030 - - ndërkombëtare si dhe zbatimit të tij për të siguruar kushte optimale për punësim të denjë Angazhimi i të gjithë aktorëve të dialogut social në reformat dhe hartimin e politikave që synojnë paga të 1110 MFE TM1 2023 TM4 2030 - - - - denja dhe konkurruese përmes mekanizmave funksionues të tregut Organizimi i monitorimit, raportimit, rishikimit 1110 MFE TM1 2026 TM 4 2026 - - - afatmesëm dhe përfundimtar të Strategjisë GJITHSEJ SHTYLLA B 41,218,827,449 20,815,141,498 7,035,256,000 13,368,429,951 55% 41% 95% 78% GJITHSEJ STRATEGJIA 75,513,866,666 50,949,415,955 7,392,277,484 17,172,173,227 54 Treguesit e Performancës së Strategjisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive 2023-2030 Objektivat Treguesi Vlera bazë Synimi 2026 Synimi 2030 Burimet dhe mjetet e Referenca në dok. të verifikimit tjera Qëllimi i politikës 1: Zhvillimi i aftësive dhe Shkalla e punësimit (15 - 64 vjeç), sipas gjinisë 60.9% (2021), 67% 70% INSTAT/ Anketa e SKZHIE, Pasaporta e lidhje më e mirë e kërkesës me ofertën në 53.8% për gra, 54.8% për gra, 55.8% për gra, fuqisë punëtore Ind. SKPA 2022 tregun e punës për punësim më të lartë 68.2% për burra 69.2% për burra 70.2% për burra IPA II, SDG 8.5.2, BE Qëllimi i JER55 politikës Përqindja e të rriturve të moshës 25-64 vjeç, që 9.2% (2017) 15% 25% INSTAT/ Anketa e BE JER, SDG 4.3.1 (Ndikimi) marrin pjesë në procese të të nxënit gjatë gjithë Arsimit të të Rriturve Pasaporta e Ind. SKPA jetës gjatë 12 muajve të fundit, të ndara sipas 2022, PP për Dek. e gjinisë Osnb. 1.1: Zvogëlimi i mospërputhjes së aftësive Përqindja e bizneseve që identifikojnë si pengesë 24.8% (2019) 23% 21% Banka Botërore/ Anketa për të gjitha profesionet kryesore arsimin e papërshtatshëm të fuqisë e Ndërmarrjeve punëtore

1.2. Rritja e nivelit të aftësive të grave dhe Përqindja e popullsisë me aftësi bazë digjitale ose 24% 35% 60% EUROSTAT BE JER, burrave në moshë pune më të larta (mosha 16-74 vjeç), sipas gjinisë SDG 4.4.1 Objektivi 1.3: Funksionimi më i mirë i tregut të punës Përqindja e punëdhënësve nga sektori privat, që 17% (2018) 22% 30% Banka Botërore/ Anketa specifik/ për të gjithë përdorin shërbimet publike të punësimit dhe të e aftësive drejt punësimit strategjik agjencive private të punësimit për të rekrutuar dhe produktivitetit punonjësit e tyre Përqindja e punëkërkuesve të papunë të 54% (2021) 60% 70% INSTAT, LFS IPA II regjistruar në AKPA, të ndarë sipas gjinisë AKPA/të dhënat administrative 1.1.1: Zhvillimi i sistemit të AFP-së më Shkalla e punësimit të të diplomuarve të të AFP- 57.5% (2021) 58% 60% AKPA/ studim SKZHIE, IPA II relavent, gjithëpërfshirës dhe të qeverisur së (përjashtuar ata që vazhdojnë arsimin e lartë), gjurmues Rek. i Këshillit të BE-së bazuar në evidencë sipas gjinisë për AFP-në, Pasaporta e Ind. SKPA 2022, PP për Dek. e Osnb. Përqindja e nxënësve që ndjekin arsimin 17,7% 20% 30% INSTAT Pas. e Ind. SKPA 2022, profesional (publik dhe privat), sipas gjinisë PP për Dek. e Osnb. Përqindja e nxënëseve vajza në arsimin 14.7% (2021) 18% 25% INSTAT SKZHIE, profesional (publik dhe privat) SDG 4.5.1 Numri i programeve të përditësuara të AFP-së TD 4 (2024) TD AKAFPK/të dhënat IPA II Masat (fillestare dhe të vazhduar)56 administrative prioritare w Numri i ofruesve të AFP-së, të pajisur për të 3 (2024) IPA II ofruar programet e reja TD Numri i kualifikimeve të reja profesionale të TD TD TD AKAFPK/të dhënat IPA II hartuara dhe numri i atyre ekzistuese të administrative përditësuara me inputet e ofruara nga sektori privat

1.1.2. Forcimi i mekanizmave të garantimit Numri (ose %) i ofruesve të AFP-së (publikë dhe 0 25% TD AKAFPK/të dhënat PP për Dek. e Osnb. dhe zhvillimit të cilësisë në sistemin e AFP- privatë) të akredituar për të ofruar kualifikime administrative së profesionale të niveleve 2-5 të KSHK-së

1.1.3. Përfshirja e sektori privat në mënyrë Përqindja e nxënësve që ndjekin arsimin 65% 80% TD AKPA/të dhënat Rek. i Këshillit të BE-së 55 Raporti i Përbashkët i Punësimit 56 Bazuar në metodologji koherente që kombinon elementet e informacionit të tregut të punës, analizën e nevojave për aftësi, hartimin e standardeve dhe kualifikimeve profesionale, standardeve të vlerësimit, skelet- kurrikulave dhe zhvillimin e provimeve të bazuara në rezultatet e të nxënit 55 Objektivat Treguesi Vlera bazë Synimi 2026 Synimi 2030 Burimet dhe mjetet e Referenca në dok. të verifikimit tjera sistemike dhe sistematike në qeverisjen, profesional (publik) që e zhvillojnë praktikën administrative për AFP-në, PP për Dek. zhvillimin dhe ofrimin e AFP-së profesionale në biznes, sipas gjinisë e Osnb.

1.2.1. Nxitja e mundësive gjithëpërfshirëse Numri i të rriturve të trajnuar në programe të TD TD TD AKPA/të dhënat dhe përshtatja e ofertës për të nxënit gjatë ndryshme me fonde publike, sipas gjinisë administrative gjithë jetës Përqindja e bizneseve që ofrojnë trajnime të 15% bizneseve kanë 18% bizneseve kanë 20% bizneseve kanë Banka Botërore/ Anketa brendshme dhe trajnime të jashtme ofruar trajnime të ofruar trajnime të ofruar trajnime të e aftësive drejt punësimit brendshme dhe 5% brendshme dhe 7% brendshme dhe trajnime të jashtme trajnime të jashtme 10% trajnime të (2018) (2018) jashtme (2018)

1.2.2. Njohja e të nxënit të mëparshëm Numri i personave të certifikuar nëpërmjet 0 TD TD AKAFPK/të dhënat joformal dhe informal procesit të njohjes së të nxënit të mëparshëm, administrative sipas gjinisë

1.3.1. Digjitalizimi i shërbimeve të punësimit Numri i punëkërkuesve që përdorin shërbimet TD 10% e kat 2 dhe 3 TD 20% e kat 2 dhe AKPA/të dhënat dhe AFP-së digjitale të punësimit 40% e kat 1 3 administrative 70% e kat 1 Numri i studentëve dhe të rriturve që përdorin TD TD TD AKPA/të dhënat mësimin online të ofruar nga ofruesit e AFP-së administrative ose Numri i ofruesve të AFP-së që ofrojnë mësimin e kombinuar dhe mësimin online

1.3.2. Krijimi i sistemit të inteligjencës së Numri (ose lloji) i produkteve të prodhuara nga TD TD TD AKPA/të dhënat aftësive që japin sinjale të rregullta mbi sistemi i inteligjencës së aftësive në baza të administrative zhvillimet e tregut të punës dhe të AFP-së rregullta

1.3.3. Konsolidimi dhe zgjerimi i shërbimeve Numri i vendeve të lira të punës të regjistruara 25,000 (2021) TD TD AKPA/të dhënat për punëdhënësit dhe punëkërkuesit, si dhe nga APKA-ja administrative përshtatja e vazhdueshme e tyre bazuar në Numri i ndërmjetësimeve të lehtësuara në raport TD TD AKPA/të dhënat praktikat e monitorimit dhe vlerësimit me numrin e vendeve të lira të punës të administrative regjistruara ose numri i ndërmjetësimeve të lehtësuara nga zyra e punës, të ndara sipas gjinisë 7,624 (2021) Përqindja e punësimit të personave të përfshirë TD TD TD AKPA/të dhënat në masat e nxitjes së punësimit administrative

1.3.4. Lehtësimi i lëvizshmërisë së fuqisë Lidhja me platformën EURES është krijuar Jo Po Po AKPA/të dhënat Raporti BE-së për punëtore administrative Shqipërinë 2022 Përqindja e punëkërkuesve të ndërmjetësuar në TD TD TD AKPA/të dhënat qarqe të ndryshme nga vendbanimi i tyre administrative Numri i protokolleve të koordinimit të miratuara 0 1 2 AKPA/të dhënat administrative Numri i shtetasve shqiptarë të kthyer që kanë 377 500 AKPA/të dhënat marrë informacion administrative Qëllimi i politikës 2: Mundësimi i punësimit Shkalla e papunësisë së të rinjve të grup-moshës 26.5 (2021) 23% 18.3% INSTAT/ Anketa e SKZHIE, IPA II, SDG të denjë për gra dhe burra nëpërmjet 15-24 vjeç, sipas gjinisë 29.2% për femra të reja fuqisë punëtore 8.5.2; Pas. e Ind. SKPA Qëllimi i zbatimit të politikave gjithëpërfshirëse të 25.5% për meshkuj të 2022, PP për Dek. e politikës tregut të punës rinj Osnb. /Ndikimi Hendeku gjinor në punësim në % 14.4% 13.2% 12% INSTAT/ Anketa e SKZHIE fuqisë punëtore Shkalla e papunësisë afatgjatë, sipas gjinisë 63% (2021) 60% 57% INSTAT/ Anketa e BE JER 56 Objektivat Treguesi Vlera bazë Synimi 2026 Synimi 2030 Burimet dhe mjetet e Referenca në dok. të verifikimit tjera 65.5% për gra, fuqisë punëtore Pasaporta e Ind. SKPA 60.9% për burra 2022 2.1: Ndërmjetësimi dhe lëvrimi i programe Të rinjtë as në punësim, as në arsim apo trajnim 26.1% (2021) 22% 15% INSTAT/ Anketa e BE JER, SDG 8.6.1 mbështetëse për punësim efektiv dhe (norma NEET) (mosha 15-29) fuqisë punëtore Pas. e Ind. SKPA 2022, gjithëpërfshirës PP për Dek. e Osnb. Objektivi Shkalla e inaktivitetit, sipas gjinisë 30.7% (2021) 29% 27.5% INSTAT/ Anketa e specifik/ 38.6% për gra, 34.5% fuqisë punëtore 36.5% strategjik 22.7% për burra 20.5% 21.5% 2.2: Sigurimi i punës së denjë për të gjithë Shkalla e punësimit informal në sektorin jo- 29.4% TD TD INSTAT/ Anketa e SDG 8.3.1 dhe kudo bujqësor fuqisë punëtore

2.1.1. Shërbime dhe programe nxitjeje të Përqindja e bashkive ku shërbimet për 0% 10% 90% AKPA/të dhënat punësimit dhe aftësimit profesional, punëkërkuesit e nivelit të tretë ofrohen në administrative nëpërmjet partneritet me ofrues publikë, jopublikë dhe ekosistemit të tregut të punës private të shërbimeve të punësimit Pasaporta e Ind. SKPA Numri (ose përqindja e) i pjesëmarrësve në TD TD TD AKPA/të dhënat 2022 programet e nxitjes së punësimit nga grupet e administrative IPA II veçanta, të ndara në bazë të kategorive të ndryshme (nga niveli i tretë, përfitues i ndihmës sekonomike, grupet etnike etj.). Përqindja e ndërmjetësimit (për punësim) të realizuara për grupet e cenueshme TD 6% (2022) TD 12% TD 20% 2.1. 2. Tranzicion i mbështetur dhe Numri i të rinjve të moshës 15 – 29 vjeç të TD TD TD AKPA/të dhënat gjithëpërfshirës nga shkolla në punë për të mbështetur përmes skemës së garancisë rinore, administrative rinjtë (NEET) nëpërmjet zbatimit të skemës sipas gjinisë Masat së Garancisë Rinore prioritare 2.1.3. Rritja e përfshirjes së grave në tregun e Numri (ose %) i grave përfituese nga skemat të TD TD TD AKPA/të dhënat punës ndryshme të nxitjes së punësimit (ose nga administrative ekosistemi i AKPA-së) Numri (ose përqindja) i grave përfituese nga ndërmjetësimi (për punësim)

2.1.4 Integrimi në rritje i personave me aftësi Numri i personave me aftësi të kufizuar të TD TD TD AKPA/të dhënat SKZHIE të kufizuara në sistemin e zhvillimit të mbështetur nëpërmjet shërbimeve të punësimit, administrative aftësive dhe në tregun e punës arsimit, formimit profesional dhe programeve të nxitjes së punësimit

2.2.1. Fuqizimi dhe përmirësimi i efikasitetit Përqindja e subjekteve të inspektuara mbi bazë 18% 50% 70% ISHPSHSH/ të dhënat të inspektimit në punë në të gjithë territorin listash verifikimi të dedikuara administrative e vendit Përqindja e subjekteve që inspektohen për herë 20% 25% 30% ISHPSHSH/ të dhënat të parë mbi bazë risku administrative

2.2.2. Promovimi i dialogut social në tregun Numri i qarqeve, në të cilat funksionojnë 0 8 12 MFE e punës komisionet lokale të dialogut social

2.2.3. Përmirësim i politikave për punësim të Numri i politikave të ndryshuara dhe të zbatuara TD TD TD MFE denjë për punësim të denjë 57 GARANCIA RINORE FINAL Plani i Zbatimit 2023–2024 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124